Şizofreni Belirtileri
Şizofreni, nasıl düşündüğünüzü, hissettiğinizi ve hareket ettiğinizi değiştirir. Herkesi farklı bir şekilde etkileyebilir. Belirtiler gelip gidebilir. Şizofreni olan herkes her zaman hepsine sahip olmayabilir. Şizofreni başlangıcı belirtileri genellikle 16 ile 30 yaşları arasında başlamaktadır. Erkekler genellikle kadınlara oranla belirtileri yaşamaya daha erken maruz kalmaktadır.
Hastalık tam olarak gerçekleştiğinde ve belirtiler şiddetli olduğunda şizofreni hastası neyin gerçek olduğunu ve neyin olmadığını ayırt edemeyecek bir duruma gelir. Bu durum kişi yaşlandıkça daha az görülmektedir.
Şizofreni olan insanlar genellikle bir doktor ya da danışman ona şizofreni hastası olduğunu söyleyene kadar bu hastalığa sahip olduklarının farkında değildir. Kişi, bir şeylerin ciddi şekilde yanlış olduğunu bile fark etmeyecek bir duruma gelmektedir. Belirtileri fark ettikleri takdirde ise doğru düşünememek, stres veya yorgunluk gibi belirtiler yaşadıklarını dile getirmektedirler.
Kendinizin veya tanıdığınız birinin şizofreni belirtileri gösterdiğinden endişeleniyorsanız, bir doktora veya danışmana başvurmalısınız. (1) Şizofreni nasıl anlaşılır? Şizofreni belirtileri şunlardır:
Şizofreni Başlangıcı Belirtileri (Olumlu Belirtiler)
Kişinin yaşadığı değişiklikler normal davranışlara bir ek şeklinde ortaya çıkmaktadır. Doktorlar bu belirtilere olumlu belirtiler demektedir, ancak bu iyi oldukları anlamına gelmemektedir.
Halüsinasyonlar
Şizofreni hastası olan kişi kimsenin duymadığı, görmediği, koklamadığı veya hissetmediği şeyleri hissedebilir. Hasta, çoğu zaman kafasında sesler duyduğunu söylemektedir. Kişi, bu seslerin kendisine ne yapması gerektiğini, tehlikeler durumunda onu uyardığını ya da kötü sözler söylediğini dile getirebilmektedir. Sesler birbirleriyle de konuşabilir. (2)
Hayaller
Bunlar çoğu insan için garip görünen ve yanlış olduğunu kanıtlaması kolay inançlardır. Etkilenen kişi, birisinin beyinlerini TV’ler aracılığıyla kontrol etmeye çalıştıklarını veya polisin onları almak için dışarıda beklediğini düşünebilir. Ünlü bir aktör ya da başkan gibi bir başkası olduklarına ya da süper güçlerinin bulunduğuna da inanabilirler. (3)
Karışık Düşünceler ve Konuşma
Şizofreni hastası düşüncelerini organize etmekte zorlanabilir. Karşılıklı konuşurken konuşmayı takip etmede sorun yaşanabilir. Bunun yerine, lafı bölünmüş veya dikkati dağılmış gibi hareket eder. Kişi konuştuğunda, sözleri anlamsız olabilir ve mantıksız gelebilir.
Konsantre Eksikliği
Şizofreni hastası gün içinde yapılan aktivitelere karşı konsantrasyon eksikliği yaşayabilir. Örneğin, bir TV programını izlediği halde olan biteni izleyemeyebilir. (4)
Hareket Farklılıkları
Şizofreni hastası bazı insanlar hırpalanmış gibi görünebilir. Bazen aynı hareketleri defalarca tekrarlama eğilimi gösterirler. Ancak bazen uzmanların katatonik olarak tanımladığı bir durumda saatlerce kusursuz bir şekilde devam edebilir. Popüler inancın aksine, hastalığı olan insanlar genellikle şiddet gösterme eğilimine sahip değildir. (5)
Durdurulan Davranışlar (Negatif Belirtiler)
Şizofreni hastalığı olan bir kimse bazı şeylere olan ilgisini kaybedebilir veya artık bunları yapamaz bir duruma gelir. Bu belirtiler özellikle gençlerde görülmektedir çünkü sağlıklı gençler bile şiddetliden hafife kadar büyük duygusal değişimler yaşayabilmektedir. Depresyon da bazı benzer belirtileri taşımaktadır.
Hissizlik
Şizofreni hastası çok büyük bir travma yaşamış gibi görünebilir. Pek konuşmayabilir ya da herhangi bir his göstermeyebilir. Çoğu zaman konuştuğunda sanki duyguları yokmuş gibi sesinde bir düzlük olabilir. Doktorlar buna “düz etki” ismini vermektedir. (6)
Kendini Geri Çekme
Şizofreni hastası olan biri sizinle plan yapmayı bırakabilir veya toplumdan kaçmayı seçebilir. Onunla konuşmak oldukça zor bir hal alabilir. Bir cevap almak istiyorsanız, bunun için gerçekten uğraşmalısınız.
Günlük İşleri Yapmama
Şizofren hastası günlük yaşamın temelleri ile uğraşmaya karşı ilgisiz olabilir. Kişi, artık eskisi gibi banyo yapmayı kesebilir veya kendisine bakmayı bırakabilir. (7)
Düşünme Sorunları (Bilişsel Belirtiler)
Bunlar, beynin bilgiyi ne kadar iyi öğrendiği, sakladığı ve kullandığıyla ilgilidir. Şizofreni hastalığı olan bir kimse, belleğini çalıştırmada zorlanıyor olabilir. Örneğin, telefonla konuşurken başka bir şey yapamama gibi aynı anda farklı aktiviteleri takip edemeyebilir.
Dikkat çekmede zorluk çekmenin yanı sıra düşüncelerini organize etmeleri ve karar vermeleri zor olabilir. (8)
Şizofreni Nedir?
Şizofreni, insanların dünyayı genel nüfusa göre farklı düşünme, hissetme ve algılamalarına neden olan kronik bir zihinsel sağlık bozukluğudur. Genellikle halüsinasyon, sanrılarla ve psikoz atakları ile karakterize edilmektedir.
Yapılan bazı çalışmalara göre, şizofreninin dünya genelinde arttığı tahmin edilmektedir. Şizofreni hastalarının diğer sağlık koşulları ve intihar riskinde artış nedeniyle ölüm riski de daha yüksektir.
Şizofreni genellikle ergenlik çağında veya genç yetişkinlikte ortaya çıkmaktadır. Hem kadınları hem de erkekleri eşit derecede etkilemektedir. Tanı konması da zor olduğu için hastalığın ilk aşamaları ile baş etmek zordur ancak bu zamandan sonra göreli istikrara genellikle ulaşılır. Bununla birlikte, çoğu hasta çoğu zaman hastalık öncesi durumuna geri dönememektedir. (9)
Şizofreni Nedenleri
Şizofreni neden olur? Şizofreniye neyin neden olduğu henüz tam olarak bilinmemektedir, ancak, araştırmacılara göre, genetik faktörler, beyin kimyası ve çevresel faktörler hastalığa katkıda bulunmaktadır.
Şizofreni geliştirme veya tetikleme riskini artıran bazı faktörler şunlar:
- Ailede şizofreni öyküsü olması
- İnflamasyon veya otoimmün hastalıklar gibi artmış bağışıklık sistemi aktivasyonu
- Artan yaş
- Bazı gebelik ve doğum komplikasyonları
- Gençlik yıllarında ve genç erişkinlikte zihin değiştiren ilaçları almak (10)
Şizofreni Tedavisi
Şizofreni nasıl geçer? Şizofreni belirtiler yatışsa bile ömür boyu sürecek bir tedaviyi gerektirmektedir. İlaçlarla tedavi ve psikososyal terapi, durumun kontrol altında tutulmasına yardımcı olabilir. Bazı durumlarda hastanede tedavi daha doğru bir tedavi yöntemi olabilir
Şizofreni tedavisinde deneyimli bir psikiyatr genellikle tedaviyi yönlendirir. Tedavi ekibi ayrıca, bir psikolog, sosyal hizmetler uzmanı, psikiyatri hemşiresini ve muhtemelen koordinasyonu sağlayan bir vaka yöneticisini içerebilir. Tam ekip yaklaşımı, şizofreni tedavisinde uzmanlık sahibi kliniklerde kullanılabilir. (11)
Şizofreni İçin Hangi Doktora Gidilir?
Şizofreni teşhisine yardımcı olabilecek veya şizofreni tedavisinde diğer sağlık uzmanlarıyla birlikte çalışabilecek sağlık profesyonelleri şunları içerir:
- Aile hekimleri
- Nörologlar
- Psikiyatristler
- Psikologlar (12)