Lozan Barış Antlaşması Nedir?
Lozan Barış Antlaşması (Lozan Antlaşması), 24 Temmuz 1923’te İsviçre’nin Lozan kentinde, TBMM ve İtilaf Devletleri arasında imzalanan barış antlaşmasıdır. Lozan Antlaşması, 6 Ağustos 1924 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu antlaşmayla sadece Musul sorunu çözülemediğinden Irak sınırı belirlenememiştir. Savaşın suçlusu olarak Yunanistan belirlenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Boğazlar konusunda taviz vermemiştir.
İlgili Konu:
Lozan Barış Antlaşması kimler arasında imzalanmıştır?
Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisi ile İngiltere, İtalya, Fransa, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya ve Japonya arasında yapılmıştır. Amerika Birleşik Devletleri ise Lozam Barış Konferansı Toplantısında gözlemci olarak yer almıştır. Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına öncülük eden bir antlaşma olarak tarihe geçtiği için önemli bir antlaşmadır.
Lozan Barış Antlaşmasında Görüşülen Konular nelerdir?
Lozan Barış Antlaşması’nda görüşülen konular:
- Kapitülasyonlar,
- Azınlıkların son durumu,
- Türkiye-Suriye Sınırı,
- Adalar,
- Türk-Yunan Sınırı
- Kıbrıs
- Savaş tazminatı,
- Osmanlı Devleti’nden kalan borçlar,
- Musul meselesi,
- Boğazlar meselesi
Lozan Barış Antlaşması’nın önemi nedir?
Lozan Barış Antlaşması’nın Önemi:
- Yeni Türk Devleti ve Misâk-ı Millî sınırları, İtilaf Devletleri tarafından resmen kabul edilmiştir.
- Sahada kazanılan Askerî zaferlerin yanında masada da siyâsi zaferler kazanıldı.
- Türkiye savaş tazminatı ödememiştir.
- Kapitülasyonlar kesin olarak kaldırılmıştır.
- Türkiye Cumhuriyeti sınırları Irak sınırı hariç belli olmuştur.
- Türkiye açısından 1.Dünya Savaşı resmen sona ermiştir.
- Azınlıkların Türk vatandaşı sayılması ile diğer devletlerin azınlıklar üzerinden Türkiye’nin içişlerine karışması önlenmiştir.
- Millî Mücadele hareketi, bağımsızlık için uğraşan diğer milletlere de bir örnek olmuştur.
- Lozan Barış Antlaşması, 1. TBMM tarafından imzalanmış, 2. TBMM tarafından onaylanmıştır.
Lozan Barış Antlaşması’nın Maddeleri Nelerdir?
Lozan Barış Antlaşması’nın Maddeleri:
a) Sınırlarla İlgili Olan Maddeler:
- Suriye Sınırı; 20 Ekim 1921’de Fransa hükümeti ile yapılan Ankara Antlaşmasına göre belirlenmiştir. Yani Hatay, Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında kalmıştır; ancak 1939 yılında yapılan bölge referandumu ile Hatay (Antakya) ili Türkiye’ye bağlanmıştır.
- Yunanistan Sınırı; Mudanya Ateşkes Antlaşması‘na göre belirlenmiştir. Meriç ırmağı Yunanistan ve Türkiye ülkeleri arasındaki sınır olarak kabul edilmiştir.
- Irak Sınırı; Lozan Barış Antlaşması sırasında çözülemeyen konulardan birisidir. Musul – Kerkük sınır hattı ve Petrol anlaşmazlığı sebebiyle bu konu Türkiye ile İngiltere arasında 9 ay içinde çözümlenmek üzere ileri bir tarihe ertelenmiştir.
- İran Sınırı; Kasr-ı Şirin antlaşmasına göre Türkiye – İran Sınırı, 1913 İstanbul Antlaşması’na göre de Türkiye – Bulgaristan sınırı belirlenmiştir.
- Adalar konusuyla ilgili olarak Türkiye; Gökçeada, Bozcaada ve Tavşan adası dışındaki Ege adalarını Yunanistan’a vermiştir. 12 Ada ise İtalya’ya kalmıştır. Ancak 2. Dünya Savaşı’ndan sonra İtalya’nın On İki Ada’dan çekilmesiyle birlikte 12 ada Yunanistan’a bırakılmıştır.
b) Boğazlarlar İlgili Olan Maddeler:
- Boğazlar meselesi ilk görüşmelerde sonuca bağlanamamış, diğer görüşmeler sonucunda bir karara bağlanılmıştır.
- Alınan karara göre Boğazlarda Türklerin başkanlığını yaptığı bir komisyon kurulacak ve boğazlar bu komisyon tarafından yönetilecektir.
- Boğazların iki tarafında yer alan 15 – 20 kilometrelik alan askerlerden ve silahlardan tamamen arındırılmasına karar verildi.
- Ticaret gemileri bu boğazlardan barış zamanında serbest bir şekilde geçebilecek, savaş gemileri ise sınırlandırılmaya tabii tutulacaktır.
- Boğazlara herhangi bir saldırı olması durumunda gereken önlem Milletler Cemiyeti (Birleşmiş Milletler) tarafından alınacaktır.
c) Borçlarla İlgili Olan Maddeler:
- Osmanlı’nın 1854 tarihinden beri aldığı borçlar artık ödenemez hale gelmişti. 1. Dünya Savaşı’ndan sonra imzalanan Lozan Antlaşmasına göre TBMM heyeti Osmanlı’dan kalan borçları ödemeyi kabul etmiştir.
- Geriye Kalan borçlar, ayrılan devletler arasında paylaştırılmış ve ödenmek üzere taksitlere bağlanmıştır (53. Madde).
- Borçların Türk Lirası ya da Fransız Frangı olarak ödenmesi kararına varılmıştır.
- Genel Borçlar Yönetimi ve Düyun-u Umumiye İdaresi kaldırılmıştır.
d) Savaş Tazminatı İlgili Olan Maddeler:
- Yunan Hükumeti’nin, Türkiye Cumhuriyeti’ne tazminat ödemesine karar verilmiştir; ancak ülkenin ekonomik bakımdan zayıf olması sebebiyle bu tazminatı ödeyemeyeceği düşünülerek, Karaağaç ve çevresinin tazminat olarak Türkiye’ye bırakılması kararı alınmıştır.
e) Azınlıklarla İlgili Olan Maddeler:
- Türkiye sınırları içerisinde yaşayan tüm azınlık gruplar Türk vatandaşı sayılmıştır.
- Azınlıklara tanınan ayrıcalıklara son verilmiş, aynı zamanda azınlıkların Türk vatandaşlarına verilen haklardan yararlanmaları sağlanmıştır. Bu madde sayesinde Avrupalı devletlerin iç işlerimize karışması engellenmiştir.
- Azınlıklarla ilgili alınan kararlardan biri de nüfus mübadelesi kararıdır. Bu karar ile Türkiye’de yaşayan Rumlar ve Yunanistan’da yaşayan Türkler yer değiştirmiştir. Nüfus Mübadelesine İstanbul ve Batı Trakya’da yaşayanlar dahil edilmemiştir.
f) Kapitülasyonlarla İlgili Olan Maddeler:
- Kapitülasyonlar konusunda TBMM’nin kararlı olduğu ve kesinlikle taviz vermediği bilinmektedir. Yabancı devletlere tanınan ayrıcalıklara tamamen son verilmiştir.
- Kapitülasyonları fırsat bilerek ülkemizde faaliyet gösteren ticaret kuruluşlarına, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına uyma zorunluluğu getirilmiştir.
g) Patrikhane İlgili Olan Maddeler:
- Yabancı okulların, Türkiye’nin koyduğu yasalara uygun bir şekilde faaliyetlerine sürdürmesi kararı alınmıştır.
h) Yabancı Okullarla İlgili Olan Maddeler:
- Yabancı okulların, Türkiye’nin koyduğu yasalara uygun bir şekilde faaliyetlerine devam edebilmesi kararı alınmıştır.
- Bu okulların düzenlenmesinin Türk hükümeti tarafından yapılacağına karar verilmiştir. Bu sayede okullarda dini ve siyasi içerikli eğitim verilmesi engellenmiştir. Bu konu Fransız, Vatikan ve Türkiye arasında daha sonra tekrar bir sorun haline gelmiştir.