Birçok dergi kendilerine gönderilen yazılardaki istatistiksel işlemlerin incelenmesi konusunda çok iyi değildir. Bu da yayınladıkları makalelerin kalitesini düşüren bir sorundur. Saygın bilim dergisi Science da bu soruna bir çözüm bulmak için geçtiğimiz haftalarda yazılarındaki istatiksel işlemlere uygulanan kontrol süreçlerine fazladan bir adım koyduklarını açıkladı. Buradaki amaç özellikle istatistiksel verisi çok fazla olan araştırma makalelerini daha iyi analiz edebilmek ve yayınlandıktan sonra ortaya çıkabilecek basit hataları önceden teşhis edebilmek. Science dergisinin burada uyguladığı yöntem verilerin analizi için dışarıdan istatistikçiler ile çalışmak; makalelerin belli bölümlerini bu uzmanlara göndererek kontrol sürecini biraz daha detaylandırmak.
Aslında her bilim insanının verilerin nasıl analiz edileceğini bilmesi beklenir, fakat son zamanlarda araştırma makalelerinde çıkan istatistiksel hatalardan dolayı bu konunun veri uzmanları tarafından bir kez daha kontrol edilmesi iyi olacaktır. Science ve Nature gibi bilim dünyasının itibarlı dergileri de bu kontrol süreçlerinde uygulanacak standartlar üzerinde çalışıyorlar.
Bu standartlar ışığında öncelikle şu sorulara cevap vermeniz gerekiyor:
- Her deney grubunuz için örneklemin büyüklüğü nedir?
- Okuyucunun anlayabileceği şekilde örneklemi nasıl topladığınızı anlatın.
- Deney laboratuvarda kaç kere tekrarlandı?
- İstatistiksel yöntemlerin ve ölçülerin tanımı nedir?
Nature dergisinin istatiksel veriler için hazırladığı kontrol listesinde ise şu sorulara cevap vermeniz gerekiyor:
- Önceden belirlenmiş etki boyutunu anlamak için örneklem ne şekilde toplandı?
- Örneklemin analizden çıkarıldığını düşünerek iç ve dış ölçütleri tanımlayın. Kriter önceden belirlenebilir miydi?
- Eğer randomize yöntem kullanıldıysa, örneklem deney gruplarına nasıl dağıtıldı?
- Her bir figür için istatistiksel veriler uygun bir şekilde yapıldı mı?
- Veriler testlerde kullanılan hipotezlerle uyumlu mu?
- Her bir veri grubu için bir varyasyon tahmini var mı?
- Gruplar arasındaki benzer varyasyonlar istatistiksel olarak karşılaştırılmış mı?
Science ve Nature dışında diğer birçok dergi de kendi kontrol ekiplerinin dışında danışman olarak dışarıdan istatistikçiler ile çalışmaya başladı. Artık bilimsel makalelerde ortaya çıkan veri analizi hatalarını en aza düşürmek için atılması gereken adımlar atılıyor diyebiliriz.