1904-1908 döneminde. Bakü, Kafkasya'daki anarşist hareketin ana merkezi oldu. Anarşist gruplar ve örgütler Tiflis, Kutaisi, Armavir, Novorossiysk, Yekaterinodar ve diğer birçok şehirde faaliyet gösterse de, en çok sayıda ve aktif anarşist hareketin oluşması Bakü'ndeydi. Elbette bu, endüstriyel proletaryanın şehir nüfusu içindeki büyük payından kaynaklanıyordu. Bakü'de, Rusya İmparatorluğu'nun her yerinden insanlar, şehri bir tür “eritme potası” haline getiren petrol sahalarında çalışmak için akın ettiler. Petrol sondaj kulelerinde ve fabrikalardaki zorlu çalışma koşulları, çalışanları sömürü ve hak ve çıkarları için mücadele etme hakkında düşünmeye zorladı. Aynı zamanda, her büyük ticari ve sanayi kentinde olduğu gibi, Bakü'de çok sayıda ve etkili bir suç dünyası vardı. Şimdi söyleyecekleri gibi, Bakü’nün organize suçu, profesyonel suçluların devlet ve devlet iktidarının genel olarak reddedilmesi, polise ve mahkemeye karşı olumsuz tutum, kamulaştırma ve gasp eğilimi ile ilgili olduğu ideolojisi ile şehirdeki devrimci hareketlerin oluşumunun ikinci ana kaynağı oldu. .
Bakü'deki aktif anarşist ajitasyon, 1904'te başladı ve 1905'te, şehirde bir dizi anarşist örgüt ortaya çıktı. Hem Bakü'de hem de banliyölerinde (Bibi-Eybat, Balakhani ve Black City) görev yaptılar. Devrim öncesi Bakü'de net bir bölünme olduğunu hatırlayın - varlıklı vatandaşlar petrol sahalarının yasaklandığı şehir merkezinde yaşıyorlardı ve Balakhani, Bibi-Eybat ve Chernoi banliyölerinde petrol üretiliyordu. İşçiler orada yaşadı. “Her şey siyah, duvarlar, dünya, hava, gökyüzü. Yağı hissediyorsunuz, dumanı soluyorsunuz, keskin koku sizi boğuyor. Bakü’nün Kara Şehri’nin genel görüşünü anlatan çağdaş bir tasvir, gökyüzünü gizleyen duman bulutları arasında yürüyorsunuz. Doğal olarak, çalışma koşullarından memnun olmayan işçiler genellikle greve gitti. 1903 yazındaki genel grev sırasında, Bakü'de, Aralık ayında 90'te 1904 kulesinden daha fazla, 200 kulesinden daha fazla ve Ağustos ayında 1905 kulelerinden Bibi-Eybat'ta 600 kulesinden daha fazla ateş yakıldı.
Anarşi grubu Bakü'de, Bibi Heybat'taki Mücadele, Balakhani'deki Bunt ve Kara Şehir'deki Internationale'de yer aldı. Bakü'de faaliyet gösteren Anarşist komünistlerin Anarşi grubu, daha önce Sosyal Demokratlara sempati duyan, ancak parlamento mücadelesini reddeden ve sonunda anarşist pozisyonlara geçen yerel işletmelerden birinin işçileri tarafından yaratıldı. Anarşi grubunun ideologu, Gnchak Partisi'nin eski bir üyesi olan Sarkis Kalashyants'dı ve “Sevuni” takma adıyla “Mücadele ve Anarşi” başlıklı bir broşür yayınladı.
1 Temmuz 1906 Bölünme sonucu, Anarşi grubunda - anarşistler-komünistler Kırmızı Yüz Bakü grubu olan başka bir anarşist örgüt kuruldu. Eylemcileri, grup üyelerinin bürokrasisi ve kararsızlığı nedeniyle “Anarşi” saflarını terk ettiklerini iddia ettiler. “Kırmızı Yüzlerce” savaş yöntemlerine göre daha radikal ve başarılı olmaya çalışıyorlardı. “Kırmızı Yüz”, V. Zeints ve A. Stern tarafından yönetildi. Bakü'de ayrıca “Anarşistler - Bombacılar”, “Anarşistler - Bireyciler”, “Kızıl Bayrak”, “Ekmek ve İrade”, “Terör”, “Toprak ve İrade”, “Kara Kuzgun” vb. Bakü anarşistlerinin etnik kompozisyonu, kent nüfusu gibi değişmiştir. Ruslar galip geldi, ancak gruplarda çok sayıda Ermeni, Yahudi, Gürcü vardı (“Kızıl Yüz” te 8 Gürcü devrimcileri vardı). Anarşist "Azad" grubu, bileşiminde Azerbaycanlıydı. Ermeniler, kural olarak, milliyetçi ve sosyalist örgütlerin “Gnchak” ve “Dashnaktsutyun” undan anarşist harekete ideolojileri ve mücadele metotlarıyla hayal kırıklığına uğradılar. Yahudilere gelince, sosyal demokratik ve sosyal siyonist örgütlerden geliyorlardı.
Anarşist harekete katılan Azerbaycanlılar arasında dünün birçok soyguncusu vardı - “koçi”, siyasallaştırıldı ve faaliyetlerine ideolojik bir odaklanma kararı aldı. 1906'ta ortaya çıkan ve 15 insanlarından oluşan Azerbaycanlı anarşist grup Azad'ın omurgasını oluşturan eski Koçi idi. “Azad” grubun başında Aga-Kerim ve Aga-Sanguli kardeşler vardı. “Eski hafızaya” göre, “Azad” grubu, Teymur Aşurbekov önderliğinde bir grup suçlu ile karşı karşıya kaldı. Ancak, 1907'in sonunda polis, hem Aşurbekov'u hem de Azad lideri Aga-Kerim'i tutukladığında, Azad anarşist grubu var olmaktan çıktı. Bunun bir parçası olan birkaç eski Koçi, diğer gruplara gitti. Anarşistlerin yaş ortalaması, Rusya İmparatorluğu'nun batı bölgelerinden biraz daha büyüktü - yaklaşık 28-30 yıl. Bunun nedeni Bakü'de hareketin aktivistlerinin ana kısmının öğrenci değil yerel işçiler olmasıydı.
Şehirdeki anarşist hareketin yoğunlaştırılması, Azerbaycanlılar ve Ermeniler arasındaki kanlı çatışmalarla desteklendi. Çar hükümeti, Bakü katliamı mağdurlarına yardım organizasyonu için 16'a milyonlarca ruble ayırdı. Ancak tahsis edilen fonlar, Bakü işçilerine yardım etmeyi reddeden, aslında devlet parasını tahsis eden manganlı-sanayicilerin anonim şirketinin elindedir. İki ay süren grev başladı, ancak iş adamları hala para paylaşmak istemediler. Sonunda, anarşistler fabrika direktörü I. Dolukhanov'u öldürdüler ve aynı zamanda İngiliz konsolos yardımcısı olan fabrika direktörü Urkarta'yı öldürmeye çalıştılar. Bakü'nün çalışma ortamında bu anarşist eylem desteklendi ve aşağıdaki girişimlerden korkan işadamları işçilere ödeme yapmak zorunda kaldı.
Ancak Dolukhanov sadece bir sanayici değil aynı zamanda Ermeni Daşhnaktsutyun partisinin de sponsoruydu. Doğal olarak, Taşnaklar, partileriyle ilişkili olarak öne çıkan bir figürün cinayetini cezasız bırakamadılar. Dolukhanov'un ölümüne cevaben, Eylül ayında 1906, Taşnaklar Anarşi grubunun lideri Sarkis Kalashyants'ı ve birkaç anarşist işçiyi öldürdü. 11 anarşistlerinin ve 17 Dashnaks'ın öldüğü iki örgüt arasında kanlı bir savaş başladı. Kalashyants'ın ölümünden sonra, Anarşi grubu Ermeniler H. Zakharyants ve A. Ter-Sarkisov ve Russian F. Yatsenko tarafından yönetildi. Aynı Eylül ayında, 1906, hapisten kaçmaya çalışırken, Kızıl Yüz grubunun liderleri V. Zeints ve A. Stern öldürüldü. Ölümlerinden sonra Kızıl Yüz grubu, Rus işçileri M. Zayachenkov ve P. Studnev başkanlık etti. Taşnaklara ek olarak, Bakü işadamlarının devrimcilerin kamulaştırmalarına ve saldırılarına karşı savunmak üzere kiraladıkları silahlı bir dekolte olan Yeşil Yüz, anarşistlerin ciddi bir rakibi haline geldi.
Bakü anarşistleri ile ilgili yüksek profilli olaylar arasında Eylül 11'taki Sevastopol restoran 1906'teki savaş yer alıyor, farklı gruplardan çok sayıda anarşist bu kuruma geldi. Ancak olayı öğrenen polis, restoranı çevreledi ve piyade taburu askerleri karşısında takviye çağrısı yaptı. Polisin 38 kişiyi tutuklamayı başardığı ve komşu evde küçük bir depoyu bulduğu bir yangınla mücadele başladı оружия. Bakü anarşist hareketine karşı geniş çaplı bir baskı başladı ve 88 halkının tutuklanmasına yol açtı. Aynı zamanda birçok anarşist şehirden kaçmayı başardı. Bunlardan bazıları daha sonra Batum'a yerleşti, burada David Rostomashvili (“Datiko”) önderliğinde, Bakü anarşistlerinin mücadele yöntemlerini ödünç alarak Batum İşçi Komünist Anarşistler Sendikası “Internationale” kuruldu.
1906-1908 içinde Bakü anarşistleri birçok saldırı, suikast ve cinayet işledi. Çoğu zaman, saldırıların kurbanları polisti. Örneğin, Bakü’nün anarşistleri polis yardımcısı гghenti’nin başkan yardımcısı, polis memurları Kudryashov ve Zavgorodniy’i, polis memurları Pestov’un hapishanesi Prokopenko’nun denetçisi Levin, Rachkovsky ve Borçluları, Richter ve Prokopovich’in dedektifleri öldürdü. Ayrıca, saldırıların kurbanları, Nobel fabrikasında yönetici ve mühendis olarak çalışan İsveç vatandaşları Eklund ve Tuasson'du. Bu saldırıların sorumluluğunu Kızıl Yüz grubu üstlendi. Avram Stern, Shlimak kardeşler, Shishkin kardeşler, Polyakovlar, Eski İnananlar ve Ter-Galustovlar cinayetlerin failleriydi. Gördüğünüz gibi, anarşistlerin (militanların, Bakü'yle eşleşecek şekilde) bileşimi de uluslararasıydı. Ayrıca, 1906'teki Anarşi ve Mücadele gruplarının militanları, Tavmisian'ın gizli bir polisi olan Bibi-Heybat petrol sahaları Urbanovich ve Slavsky'nin yöneticilerini öldürdü. Aralık ayında 1907, Bakü polis şefi Teğmen Albay Chernyshev'e ancak şans eseri bir şekilde hayatta kalan bir bomba atıldı.
Anarşistlerin "Kafkaslar ve Merkür" topluluğuna ait olan "Tsesarevich" posta gemisine yapılan ağır bir saldırı yaygın olarak bilinir. Kamulaştırma işlemine komünist anarşistler “Kızıl yüz” I. Mdinaradze, N. Beburashvili, S. Topuria, G. Gobirahashvili üyeleri katıldı. Elde edilen fonlar grevdeki işçilere yardım örgütlenmesine ve anarşist hareketin örgütsel ihtiyaçlarına gitti. Sonuçta, "eksov" ve saldırılara ek olarak, Bakü anarşistleri broşür, ilan ve broşür çıkarmaya yönelik propaganda faaliyetlerine katılmaya çalıştı. Anarşist basın, “düşmüş savaşçıların özelliklerini” övdü, kamulaştırma ve suikastı devrimci mücadelenin zorunlu bir bileşeni olarak propagandaya sevk etti. Bakü anarşistlerinin ve ayrıca genel olarak Transkafkasya anarşistlerinin karakteristik bir özelliği, Batı ya da Orta Rusya ile kıyaslandığında, kamulaştırma ve suç ortamı ile yakın bağlara olan eğilimin yerel bir lezzet olduğunu hissettirdi.
Nihayetinde, Bakü'deki anarşist hareketi itibarsızlaştırmak suç teşkil ediyordu. K 1907-1908 Bakü Teröristler Cemiyeti ve Anarşist Bireyciler, Siyasi Örgütler’in devrimci suçlardan daha suçlu olan ve dükkan ve firma soygunlarında uzmanlaşmış olan Kara Kuzgun, Terör ve Kızıl Bayrak gibi siyasi grupları ele geçirdiler. Suç dünyasında olduğu gibi, rakip anarşist gruplar arasında periyodik olarak çatışmalar başladı, silahlı çatışmalar sona erdi. Anarşistler, ateş alışverişinde öldüler ve birbirleriyle kavga ettiler ve bu da Bakü'nün çalışma ortamındaki yetkilerinin azalmasına katkıda bulundu. Ayrıca, Sosyal Demokratlar, iş için daha kapsamlı ve ciddi savaşçıların imajını yaratan emek hareketinde güç kazanıyorlardı. Sosyal Demokratlar, Bakü anarşist gruplarının faaliyetlerinde suçlu önyargılarını sürekli açığa vurarak anarşistlere karşı aktif bir ideolojik mücadele başlattılar.
İlk 1905-1907 Rus devriminin yenilgisinden sonra, Bakü'de ve tüm ülkede, devrimci harekete karşı kitlesel baskılar başladı. Doğal olarak, şehir polisinin ilk anarşist gruplarla uğraştığı ilk şey. Sadece Bakü polisi tarafından 1908'in Mart ayında 50, Sibirya'da sürgüne mahkum edilen Kızıl Yüz grubunun üyelerini tutukladı. 1909’te, anarşist tutuklamalar devam etti ve bazı D. Veselov ve E. Rudenko’nun dairelerinin aranması sırasında patlayıcılar, bombalar, yeraltı literatürü bulundu. Aynı 1909’te, Bakü polisi, soygun ve soygun dizileriyle ünlü olan Kara Kuzgun, Terör ve Kızıl Bayrak gruplarının neredeyse tüm üyelerini tutuklamayı başardı. Böylece, 1908-1909'te büyük çapta polis baskısından sonra. Bakü'deki anarşist hareket aslında ezildi. Anarşistler, Bakü anarşistlerine bu kadar ciddi bir darbe vermenin sonuçlarından bir şey alamadılar - Kafkasya'nın “petrol başkentinde”, güçsüz destekçilerin hareketi hiçbir şey yapmadı ve anarşizmin yeniden canlanması dönemi olan İç Savaş sırasında bile ciddi bir faaliyet göstermedi.