Tam Zamanlı Çalışanlar Mı, Proje Bazlı Çalışan Uzmanlar Mı?
Tipik bir hatalı analiz örneği ile başlayalım. Şirketi yatırım alan Andre, yazılım ekibini geliştirmek istiyor. İyi yazılımcılara ihtiyacı var ve bunu hızlıca yapmalı. Çokça önerilen ve proje bazlı çalışan bir uzman olan Roger’la anlaşmak istiyor, ancak Roger’ın ücreti saatlık 70 $. Yılda 2080 iş saati olduğunu düşünürsek bu 145 bin $’ın üzerinde bir yıllık maaşa denk geliyor. Andre de yıllık 100 bin $’dan az harcayarak bir yazılımcıyı çalışanı olarak işe alabileceğini bildiği için Roger’dan vazgeçiyor.
Ne yazık ki bu finansal analiz, birçok işe alım müdürünün yaptığı gibi olayı basite indirgiyor ve kusurları var. Aslında bir uzman ile bir çalışanı işe almak arasındaki masraf hesaplaması oldukça farklı, çünkü olay yıllık maaş ve saatlik ücretin de ötesine gidiyor. Tabii ki bu yeni bir sorun değil, dolayısıyla iş gücünüzün masrafını hesaplamak adına denenmiş ve “tam zamanlı çalışan mı, proje bazlı çalışan uzman mı” ikileminde doğru karar vermenizi sağlayacak başka metotlar mevcut. İşte bilmeniz gerekenler:
Andre’nin Pete isminde yıllık 95 bin $ maaş alacak bir çalışan bulduğunu düşünelim. Andre saatlik bazda Roger’ın ona 70 $, Pete’in ise 45 $’a mal olduğunu düşünüyor. Fakat birini tam zamanlı olarak işe alıyorsanız durum bu kadar basit olmuyor.
Yazıyı okuyan çoğu kişi Andre’nin yan hakları hesaba katmadığını fark edecektir. Bu doğru. Sağlık sigortası, maaş bonusları gibilerini dahil ediyor olmalısınız, peki çalışanınızın yıllık tatilini de bunların arasına ekliyor musunuz? Şirketin maaş öderken çeşitli vergileri ödediğini de unutmamak gerekiyor. Hepsini düşünsek bile de Pete’in Andre’nin şirketine tam masrafına yaklaşmış olmuyoruz. Yan haklardan daha fazlası var.
Bir iş yürütmek eğlenceli. Ancak eğlenceli olduğu kadar zorlayıcı ve pahalı da. Ofis alanının masrafı var mesela. Telefon sistemleri, bilgisayar ekipmanları, yönetim kadrosu, bordro hizmetleri derken bu liste uzayıp gidiyor. Ve her bir çalışanınız bütün bu altyapıdan “ücretsiz” yararlanıyor.
Muhasebe masrafları, reklamlar, banka hizmeti masrafları, kitaplar, bilgisayar donanımları, yazılım lisansları, yazılımların bakımları, konferanslar, dijital sertifikalar, hosting ücretleri, mobilyalar, ofis materyalleri, kira, seyahat, ses ve veri iletişimi gibi masraflar şirket tarafından ödenen altyapı masraflarıdır ve bazen “dolaylı” masraflar olarak adlandırılırlar. Tipik masrafları listelememe rağmen, çoğu şirketin bunlara dahil olmayan kendi dolaylı masrafları olduğunu da belirtmek gerekiyor. Bu maliyetler bir araya geldiklerinde şirketlere işe alım sırasında para kaybettirebiliyor.
Çalışanların “gerçek maliyetini” anlamaya çalışırken bu dolaylı masrafları şirket içinde nasıl dağıtacağız peki? En basit yolu tüm masrafı toplayıp çalışan sayısına bölmek gibi duruyor. İlk bakışta oldukça mantıklı görünse de (ki kesinlikle dolaylıları hiç dahil etmemekten çok daha iyi!) yine sorunu basite indirgiyor oluruz.
Çünkü her çalışan bu altyapıdan eşit yararlanmıyor. Ekstrem bir örnek olacak ama “yönetim kadrosu masraflarını” düşündüğümüzde, CTO ile temizlik görevlisinin bundaki payı çok farklı. Benzer şekilde, senior sistem mimarı da şirket altyapısını junior yazılımcıdan daha çok kullanıyor.
Kabul gören sistem, maaşı deneyimin göstergesi olarak alıp hesaplama yapmaktır. Yani çalışanların altyapıdan maaşı oranında faydalandığını varsayabiliriz. Fakat yine de aşırı basitleştirmiş durumdayız. Bazı çalışanların maaşlarının (COO, CFO vs.) altyapı masraflarının bir parçası olduğunu göz önüne almalıyız. Bu şekilde derine indiğimizde maliyetleri farklı kategorilere ayırarak dağıtımı yapmamız gerektiğini görüyoruz. Genel olarak 3 kategori kullanılıyor:
- Yan haklar: Sağlık sigortası, emeklilik katkısı, ücretli izin, tazminat vs.
- Genel giderler: Spesifik bir projeyle bağdaştırılmayacak masraflar. Kira, bilgisayar ekipmanları, ofis malzemeleri, iletişim ücretleri vs.
- Genel yönetim giderleri: Şirket yöneticilerinin ve idari personelin maaşları, yasal ücretler, muhasebe ücretleri vb. gibi genel olarak işletmenizi yürütmeyle ilgili harcamalar.
Hesaplamak oldukça karmaşıklaşıyor bu şekilde. Her bir kategorinin yüzdesini hesaplayıp çalışan masrafına kümülatif olarak ekleyebilirsiniz mesela. Deltek’in bir raporuna göre bu yüzdeler çoğunlukla yan haklar %35, genel giderler %25, yönetim %18 şeklindeymiş. Bunlar dahil edildiğinde ise bir çalışanın şirkete masrafı normalde düşünülenden yaklaşık 2 kat (1.99) fazlasına denk gelmekte.
Bu hesaplamaya göre bizim örneğimizde Pete’in gerçek masrafı saatlik 45 $ değil, 90 $ olmuş durumda! Fakat şimdi bir başka nokta var, biz proje bazlı uzmanlara da şirket altyapısından destek sağlamıyor muyuz? Dolayısıyla Roger’ın da bize daha pahalıya mal olması gerekiyor.
Yine de bir uzmanın altyapıdan kullandığı kısım, bir çalışana nazaran oldukça düşük. Uzmanın yan haklarını şirketin karşılamadığını ve serbest çalıştığını düşünürsek geriye yalnızca yönetim giderleri kalıyor. Yukarıda bunun %18 olduğunu söylemiştik. Yani son tahlilde ofisteki çalışan Pete, saatlik ücretinin 1.99 katı maliyetteyken, proje bazlı uzman Roger ise ücretinin 1.18 katı maliyete denk geliyor. Bu da bizim örneğimizde Pete’in şirkete saatlik 90 $, Roger’ınsa 83 $’lık gideri olduğu anlamına geliyor.
Bunlara ek olarak potansiyel finansal riskleri ve işe alım maliyetlerini de düşünmek gerekiyor. Uzmanlarla ilgili işe alma/işten çıkarma işlemleri hızlıca yapılabiliyor. Şirketler performansı beğenilmeyen bir uzmanı hemen kovma eğilimindeyken düşük performanslı çalışanlarda benzeri pek görülmüyor ve birkaç ay boyunca maaş bordrosunda tutulabiliyorlar. Aynı zamanda uzmanların gerçek maliyetini hesaplamak çok daha kolay. Bu maliyet hesabından edilen zaman ve para tasarrufu da işe alım süreçlerinde ve dolayısıyla tüm şirkette daha az maliyet anlamına geliyor.
Sonuç olarak, çalışan mı uzman mı kararı verecekken tüm gizli masraflara bakmamız gerekiyor. Her şirket ve durum farklı tabii ki, dolayısıyla her soruna uygun tek bir çözüm yok burada. Ancak bahsedilen tüm faktörleri işe alım sırasında dahil ederek yapılan bir hesaplama en iyi finansal kararları vermenize yardımcı olacaktır.
Yazan: Hyam Singer
Çeviren: Berke Kadam
Kaynak