Yaklaşık 19 milyon yıl önce köpekbalıklarının başına korkunç bir şey geldi.
Pasifik Okyanusu’ndaki tortullardan toplanan fosiller incelendiğinde, bilinmeyen bir nedenden ötürü bir köpekbalığı neslinin tükendiği belirtiliyor. Araştırmacılar, köpekbalığı neslinin aniden %90’ının ölümüne neyin sebep olabileceğini bilmiyorlar.
Yale Üniversitesi’nde paleobiyolog ve okyanus bilimci olan Elizabeth Sibert, “Bu büyük bir gizem” diyor. “Köpekbalıkları 400 milyon yıldır varlar. Cehennemden geçtiler ve geri döndüler. Yine de bu olay onların yüzde 90’ını sildi.”
66 milyon yıl önce kuş olmayan tüm dinozorları Dünya’ya çarparak yok eden göktaşı düşmesi ardından köpekbalıkları da yüzde 30 ila 40 oranında kayıp yaşadı. Ancak bundan sonra, köpekbalıkları, yaklaşık 56 milyon yıl önce küresel karbondioksitte ani bir artış ve yükselen sıcaklıklarda işaretlenmiş bir bölüm olan Paleosen-Eosen Termal Maksimum gibi büyük iklim bozulmalarından bile sağ çıkarak, yaklaşık 45 milyon yıllık barışçıl okyanus hakimiyetinin tadını çıkardılar. Çok fazla sorun yaşamadan.
Şimdi, Pasifik’in iki geniş bölgesinin altındaki ince kırmızı kil tortularında bulunan ipuçları, köpekbalıklarının hikayesine yeni ve şaşırtıcı bir bölüm ekliyor.
O zamanlar Maine, Bar Harbor’daki Atlantik Koleji’nde lisans öğrencisi olan Sibert ve Leah Rubin, Kuzey ve Güney Pasifik okyanuslarına yapılan önceki araştırma seferleri sırasında toplanan tortu çekirdeklerine gömülü balık dişlerini ve köpekbalığı pullarını eledi.
Sibert, “Proje, bu fosillerin doğal arka plan değişkenliğini daha iyi anlama arzusundan çıktı” diyor. Köpekbalıklarının vücutları çoğunlukla kıkırdaktandır ve fosilleşme eğilimi yoktur. Ancak derileri, her biri bir insan saç folikülü genişliğinde olan küçük pullarla veya dermal dişlerle kaplıdır. Bu pullar geçmişteki köpekbalığı bolluğunun mükemmel kaydını sağlar: Köpekbalığı dişleri gibi pullar da tortularda kolayca korunan mineral biyoapatitten yapılmıştır. Sibert, “Ve bir dişe kıyasla birkaç yüz diş daha bulacağız” diyor.
Araştırmacılar özellikle şaşırtıcı bir şey görmeyi beklemiyorlardı. 66 milyon yıl öncesinden yaklaşık 19 milyon yıl öncesine kadar, tortulardaki balık dişlerinin köpekbalığı pullarına oranı yaklaşık 5 ila 1’de sabit kaldı.
Köpekbalığı pullarının aniden ortadan kaybolması, biyolojik çeşitlilikteki değişikliklere dair bazı ipuçları veren köpekbalığı pulu şekillerinin bolluğundaki bir değişiklikle aynı zamana denk geldi. Çoğu modern köpek balığının pullarında, yüzme verimliliğinde bir miktar artış sağlayabilecek doğrusal çizgiler vardır. Ancak bazı köpekbalıkları bu çizgilerden yoksundur; bunun yerine, ölçekler çeşitli geometrik şekillerde gelir. Araştırmacılar, 19 milyon yıl önce ve sonra farklı şekillerin bolluklarındaki değişimi analiz ederek, köpekbalığı biyoçeşitliliğinde yüzde 70 ila 90 arasında bir kayıp tahmin etti. Syracuse’daki New York Eyalet Üniversitesi Çevre Bilimleri ve Ormancılık Koleji’nde deniz bilimcisi olan Rubin, neslinin tükenme olayının “seçici” olduğunu söylüyor. Olaydan sonra, geometrik ölçekler “neredeyse kayboldu ve [önceden] yaptıkları çeşitlilikte bir daha asla ortaya çıkmadı.”
Sibert, böylesine büyük bir köpekbalığı popülasyonu değişimini açıklayabilecek belirgin bir iklim olayı olmadığını söylüyor. “On dokuz milyon yıl önce, Dünya tarihinde biçimlendirici bir zaman olarak bilinmiyor.” Ölümün gizemini çözmek, cevaplamayı umduğu uzun bir soru listesinin başında yer alıyor. Diğer sorular, farklı dişlerin köpekbalığı soylarıyla nasıl ilişkili olabileceğini ve bu kadar çok büyük yırtıcı hayvanın ani kaybının diğer okyanus sakinleri üzerinde ne gibi etkileri olabileceğini daha iyi anlamamızı sağlıyor.
Zürih Üniversitesi’nden paleobiyolog Catalina Pimiento ve Washington, D.C.’deki Smithsonian Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nden paleobiyolog Nicholas Pyenson, Science’ın aynı sayısında yazdığı bir yorumda, bu, modern sonuçları olan bir soru. Sadece son 50 yılda, okyanuslardaki köpekbalığı bolluğu, aşırı avlanma ve okyanus ısınmasının bir sonucu olarak yüzde 70’ten fazla dramatik bir şekilde azaldı. Araştırmacılar, köpekbalıklarının ve balinalar gibi diğer en büyük deniz yırtıcılarının okyanuslardan kaybolmasının “derin, karmaşık ve geri döndürülemez ekolojik sonuçları” olduğunu yazıyor.
Bu çalışmaya dahil olmayan Miami Üniversitesi’nden deniz koruma biyoloğu Catherine Macdonald, gerçekten de, çalışmayı modern korumanın sınırları hakkında uyarıcı bir hikaye olarak görmenin bir yolu olduğunu söylüyor. “Kalanları korumak için harekete geçme gücümüz, halihazırda yapmış olduğumuz büyük çevresel değişikliklerin etkilerini tamamen tersine çevirme veya geri alma yeteneğini içermiyor.”
En büyük okyanus yırtıcılarının popülasyonları, bu değişikliklerin önemli göstergeleri olabilir ve okyanus ekosisteminin geçmişteki kayıplara nasıl tepki verdiğini ortaya çıkarmak, araştırmacıların yakın gelecekte neler olabileceğini tahmin etmelerine yardımcı olabilir, diyor Sibert. “Köpekbalıkları bize bir şey söylemeye çalışıyor,” diye ekliyor, “ve bunun ne olduğunu öğrenmek için sabırsızlanıyorum.”
Kaynaklar: