Menenjit
Menenjit- Bu beyin ve omurilik iltihabının semptomları, tedavisi ve korunma
Menenjit beyin ve omuriliği saran zarların iltihaplanmasıdır.
Menenjit ile ilgili şişme; baş ağrısı, ateş ve katı boyun içeren bu durumun ayırt edici belirtilerini ve semptomlarını tetikler.
Amerika’daki birçok menenjit vakası viral enfeksiyon sonucu oluşmaktadır ama bakteri ve mantar enfeksiyonları da neden olabilir. Enfeksiyonun nedenine göre, menenjit birkaç hafta içinde kendi kendine iyileşebilir veya acil antibiyotik tedavisi gerektiren hayati bir tehlike olabilir.
Eğer sizin veya ailenizden birisinin menenjit olduğundan şüphelenirseniz, hemen tıbbi tedaviye başvurun. Bakteriyel menenjitin erken tedavisi ciddi komplikasyonları engelleyebilir.
Belirtileri
Menenjitin erken bulgu ve semptomlarını griple (influenza) karıştırmak çok kolaydır. Menenjit bulgu ve semptomları saatle içerisinde ya da bir kaç günde gelişebilir.
2 yaşından daha büyük olan herhangi birinde oluşabilecek bulgu ve semptomlar şunları kapsar:
- Ani yüksek ateş
- Diğer baş ağrılarında belirli bir şekilde ayrılan şiddetli baş ağrısı
- Boyun tutulması
- Baş ağrısıyla beraber bulantı ve kusma
- Dikkat bozukluğu ya da eksikliği
- Nöbetler
- Uyku mahmurluğu ya da uyanma güçlüğü
- Işığa karşı duyarlılık
- Yeme içme isteksizliği
- Meningokoksik menenjit gibi bazı vakalarda ciltte döküntü
Yeni doğanlarda belirtiler Yeni doğan ve küçük çocuklar klasik baş ağrısı ve boyun tutulması semptomlarını gösteremeyebilir. Bunun yerine bu yaş grubundaki menenjit belirtileri şunları kapsayabilmektedir:
- Yüksek ateş
- Devamlı ağlama
- Aşırı uyku mahmurluğu ve asabiyet
- Durgunluk ve ağır kanlılık
- Zayıf beslenme
- Bebeğin kafasının tepesindeki yumuşak bölgede (bıngıldak) çıkıntı
- Bebeğin vücudunda ve boynunda tutulma
Menenjitli çocukları rahat ettirmek çok zordur ve hatta kucağa alındıklarında daha çok ağlayabilirler.
Ne zaman doktora görünmeli Siz veya ailenizden biri aşağıdakine benzer menenjit belirtileri gösteriyorsa hemen tıbbi yardım alın:
- Ateş
- Şiddetli, dinmeyen baş ağrısı
- Kafa karışıklığı
- Kusma
- Boyun tutulması
Viral menenjit tedaviye gerek kalmadan da iyiye gidebilir, ama bakteriyel menenjit ciddidir, çok çabuk ilerleyebilir ve iyileşme şansını arttırmak için düzenli antibiyotik tedavisine gerek duyar. Bakteriyel menenjit için tedaviyi geciktirmek kalıcı beyin hasarı ve ölüm riskini arttırır. Dahası bakteriyel menenjit bir kaç gün içerisinde ölümle sonuçlanabilir.
Doktora görünmeden ve omurilik sıvısı testinden geçmeden sizin veya çocuğunuzun hangi menenjit türüne yakalandığınızı bilemezsiniz.
Ayrıca bir aile ferdiniz ya da beraber çalıştığınız birinin menenjit olması durumunda da doktorunuzla görüşmek önemlidir. Herhangi bir bulaşmayı engellemek için ilaç almanız gerekebilir.
Nedenleri
Menenjit genellikle viral bir enfeksiyon sonucunda olur ama sebep bir bakteriyel enfeksiyon da olabilir. Nadiren bir mantar enfeksiyonu menenjite sebep olabilir. Bakteriyel enfeksiyonlar en ciddi enfeksiyonlar oldukları ve hayati tehlike taşıdıkları için, enfeksiyonun kaynağını belirlemek bir tedavi planı oluşturmada önemli bir adımdır.
Bakteriyel menenjit Akut bakteriyel menenjit genellikle bakteri kana karışıp beyne ve omuriliğe taşındığında meydana gelir. Ama aynı zamanda bir kulak ya da sinüs enfeksiyonu, kafatası kırığı veya bazen nadiren de olsa bazı ameliyatlar sonucunda bakterinin beyin omurilik zarlarını doğrudan istila etmesiyle de olabilir.
Birçok türden bakteri akut bakteriyel menenjite sebep olabilir. Bunların en genelleri:
- Streptococcus pneumoniae (pneumococcus). Bu bakteri süt çocukları, genç çocuklar ve yetişkinlerde görülen bakteriyel menenjitin en büyük sebebidir. Daha çok zatürre veya kulak ve sinüs enfeksiyonlarına sebep olmaktadır. Bu enfeksiyona yakalanma riskini azaltmak için bir aşı mevcuttur.
- Neisseria meningitidis (meningococcus). Bu bakteri bakteriyel menenjitin bir başka en büyük sebeplerindendir. Meningokoksik menenjit çoğunlukla üst solunum yolları enfeksiyonundan gelen bakterinin kana karışmasıyla ortaya çıkar. Bu enfeksiyon çok bulaşıcıdır. Genellikle gençleri ve genç yetişkinleri etkiler ve üniversite yurtları, yatılı okullar ve askeri üstlerde yerel salgınlara neden olabilir. Bu enfeksiyona yakalanma riskini azaltmak için bir aşı mevcuttur.
- Haemophilus influenzae (haemophilus). Haemophilus influenzae b tipi (Hib) bakterisi geçmişte çocuklardaki menenjit vakalarının en büyük sebebiydi. Ama yeni Hib aşıları bu menenjit tipinin görülme sayısını büyük oranda düşürmüştür.
- Listeria monocytogenes (listeria). Bu bakteri yumuşak peynirlerde, sıcak sosislilerde ve öğle yemeği etlerinde bulunabilir. Neyse ki, listerya maruz kalan çoğu sağlıklı insan hastalanmaz, yine de hamile kadınlar, yeni doğanlar, ileri yaştaki yetişkinler ve zayıf bağışıklık sistemi olan insanlar bakteriye karşı daha hassas olabilirler. Listeria plasental bariyeri aşabilir ve geç gebelik dönemlerindeki enfeksiyonlar bebeğin ölü doğmasına ya da doğumdan hemen sonra ölmesine neden olabilir. Hastalığa ya da ilaç kullanımına bağlı olarak zayıf bir bağışıklığı olan insanlar hastalığa en savunmasız olanlardır.
Viral menenjit Her yıl, virüsler bakterilerden çok daha fazla menenjit vakasına sebep olmaktadır. Viral menenjit genellikle hafif geçer ve kendi kendine iyileşebilir. Enterovirüsler denilen bir grup virüs menenjit vakalarının büyük çoğunluğunun başlıca sebebidir. Bu virüsler daha çok yazın erken dönemleriyle sonbaharın geç dönemlerinde dolaşımdadır. Herpes simplex virüsü, HIV, kabakulak ve Batı Nil virüsü gibi virüsler de viral menenjite sebep olabilirler.
Kronik menenjit Kronik menenjit yavaş büyüyen organizmalar beyin zarını ve beyni saran sıvıları istila ettiklerinde meydana gelir. Akut menenjit bir anda oluşurken kronik menenjit iki veya daha fazla hafta içerisinde meydana gelir. Yine de, kronik menenjit bulgu ve semptomları — baş ağrıları, ateş, kusma ve zihin karışıklığı — akut menenjitinkilerle aynıdır.
Mantar menenjiti Mantar menenjiti nispeten daha az görülür ve kronik menenjite yol açar. Bazen akut bakteriyel menenjitle benzerlik gösterir. Bununla birlikte bu menenjit türü kişiden kişiye bulaşmaz. Kriptokoksik menenjit hastalığın AIDS gibi bağışıklık yetersizlikleri olan insanları etkileyen genel bir mantar türüdür. Eğer anti mantar ilaçlarıyla tedavi edilmezse hayati tehlike taşıyabilir.
2012'de, bozulmuş kortikosteroid enjeksiyonlarının birçok eyalette salgına sebep olası yüzünden mantar menenjiti haber konusu olmuştur. Mantar menenjiti vakaları kontamine ilaçların sırt ve boyun ağrıları için omuriliğe enjekte edilmeleriyle bağdaştırılmıştır.
Diğer menejit nedenleri Menenjit aynı zamanda, kimyasal tepkiler, ilaç alerjileri, bazı kanser türleri ve sarkoidoz gibi iltihaplı hastalıklar yüzünden de olabilmektedir.
Komplkasyonlar
Menenjitin komplikasyonları şiddetli olabilir. Siz veya çocuğunuz ne kadar çok tedavi olmadan hastalığı taşımaya devam ederseniz, aşağıdakileri de kapsayan nöbet ve nörolojik hasarların oluşma riski de kadar çok büyür:
- İşitme kaybı
- Hafıza güçlüğü
- Öğrenme güçlüğü
- Beyin hasarı
- Yürüyüş bozukluğu
- Nöbetler
- Böbrek yetmezliği
- Şok
- Ölüm
Tedavi ve ilaçlar
Tedavi sizin veya çocuğunuzun taşıdığı menenjitin türüne bağlı olarak değişir.
Bakteriyel menenjit Akut bakteriyel menenjit iyileşmeyi garantilemek ve beyinde şişme ve nöbetler gibi komplikasyon risklerini azaltmak için damardan antibiyotikler ve yakın zamanda uygulanan kortizon ilaçlarıyla yapılan acil bir tedavi gerektirir. Doktorunuzun seçebileceği antibiyotik veya antibiyotik kombinasyonları hastalığa neden olan bakterinin türüne göre değişir. Doktorunuz menenjitin sebebini tam olarak belirleyene kadar size bir geniş spektrumlu antibiyotik önerebilir.
Enfeksiyonlu sinüsler veya mastoidler — dış kulağın arkasındaki orta kulağa doğru uzanan kemikler — süzülmelidir.
Viral menenjit Antibiyotikler viral menenjiti tedavi edemez ve çoğu vakada durum bir kaç hafta içinde kendi kendine iyiye gider. Hafif geçen viral menenjit durumlarının tedavileri genellikle şunları kapsamaktadır:
- Yatak istirahati
- Bolca sıvı tüketimi
- Ateş düşürmek ve vücut ağrılarını rahatlatmak için reçetesiz satılan ağrı kesici ilaçlar.
Eğer menenjitinizin sebebi herpes virüsüyse antiviral bir ilaç bulunmaktadır.
Diğer menenjit tipleri Eğer menenjitinizin sebebi açık değilse, doktorunuz sebep belirlenene kadar antiviral ve antibiyotik tedaviyi başlatacaktır.
Mantar menenjiti anti mantar ilaçlarıyla tedavi edilir. Yine de bu ilaçların ciddi yan etkileri olabilir, bu yüzden bir laboratuvar sebebinin mantar kaynaklı olduğunu onaylayana kadar tedavi ertelenmelidir. Kronik menenjit altında yatan sebep göz önüne alınarak tedavi edilir ki çoğu durumda bu mantar kaynaklıdır.
Alerjik reaksiyonlara veya otoimmün hastalığına bağlı bulaşıcı olmayan menenjit kortizon ilaçlarıyla tedavi edilebilir. Bazı durumlarda koşullar kendi kendine iyiye gidebileceği için tedaviye ihtiyaç duyulmayabilir. Kanser bağlantılı menenjit söz konusu kanser için olan tedaviyle iyileştirilir.
Korunma
- Menenjit tipik olarak bulaşıcı enfeksiyonlardan kaynaklanır. Menenjite sebep olabilecek bakteri veya virüsler öksürme, hapşırma, öpüşme ya da ortak çatal, bıçak, kaşık, diş fırçası veya sigara kullanımıyla bulaşabilir. Eğer hastalığı taşıyan biriyle yaşıyor ya da çalışıyorsanız ayrıca yüksek risk altındasınızdır.
Şu gibi adımlar menenjitten korunma da yardımcı olabilir:
- Ellerinizi yıkayın. Özenli el yıkamak bulaşıcı ajanların istilasından korunmak için çok önemlidir. Çocuklarınızı özellikle yemek yemeden önce, tuvaletten, kalabalık içinde vakit geçirdikten ve hayvanları sevdikten sonra sık sık el yıkamaları konusunda eğitin. Ellerinin hem arka hem de ön taraflarını sabunla kaplayarak ve su altında iyice durulayarak etkili bir biçimde nasıl yıkayabileceklerini gösterin.
- İyi bir hijyen sağlayın. Kimseyle yiyecek, içecek, çatal, kaşık, bıçak, dudak merhemi veya diş fırçanızı paylaşmayın. Çocuklara ve gençlere de bu eşyalarını paylaşmaktan kaçınmayı öğretin.
- Sağlıklı kalın. Yeterli düzeyde istirahat ederek, düzenli egzersizle ve bolca meyve, sebze ve tüm tahılları barındıran sağlıklı bir beslenme şekliyle bağışıklık sisteminizi güçlü tutun.
- Ağzınızı kapayın. Öksüreceğiniz ya da hapşıracağınız zaman ağız ve burun bölgenizi kapatın.
- Eğer hamileyseniz, yemeklerinize dikkat edin. Eğer hamileyseniz, listeriosis riskini azaltmak için sosis ve hazır et gibi etleri 74ºC'da pişirin ve beyaz peynir, erimiş peynir, Brie ve Kamember peyniri gibi pastörize edilmemiş sütten yapılmış yumuşak peynirlerden uzak durun. Üzerinde pastörize edilmiş sütten yapıldıklarına dair etiketleri olmadan bu tür peynirleri tüketmekten kaçının.
Aşı Bazı bakteriyel menenjit türleri aşağıdaki aşılamalarla engellenebilmektedir:
- Haemophilus influenzae tip b (Hib) aşısı. Amerika’da çocuklar bu aşıyı 2 aylıkken önerilen aşı programlarının bir parçası olarak düzenli bir biçimde almaya başlar. Aşı aynı zamanda, orak hücre anemisi ya da AIDS olan yetişkinlerle dalağı alınmış olan kişilere de tavsiye edilmektedir.
- Konjuke pnömokok aşısı (PCV7). Bu aşı da Amerika’da 2 yaşından küçük çocukların olağan aşılama programlarının bir parçasıdır. Ayrıca kronik kalp ve akciğer hastalığı ya da kanser gibi pnömokok hastalık riski taşıyan 2 ile 5 yaş arasındaki çocuklara da önerilmektedir.
- Haemophilus influenzae tip b ve Neisseria meningitidis serogroups C ve Y aşıları (Hib-MenCY). Bu aşı 19 aylıktan daha küçük ama 6 haftalıktan daha büyük, meningokoksik hastalık riski taşıyan çocuklar için önerilmektedir. Bu dalağı düzensiz çalışan ya da orak hücre anemisi olan çocukları kapsamaktadır. Aşı 2 aylıkken, 4 aylıkken, 6 aylıkken ve 12. ay ile 15. aylar arasında olmak üzere 4 doz halinde verilmektedir.
- Pnömokok polisakkarit aşısı (PPSV). Pnömokok bakterilerden korunma ihtiyacı duyan ileri yaştaki çocuklar ile yetişkinlere önerilmektedir. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri PPSV aşısını 65 yaşından daha büyük yetişkinler ile zayıf bağışıklık sistemi olan, kalp hastalığı, diyabet veya orak hücre anemisi gibi kronik rahatsızlıkları olan ve dalağı alınmış olan genç yetişkinlerle çocuklara önermektedir.
- Konjüke meningokoksik aşı (MCV4). Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri 16 yaşında yapılacak olan ek bir aşıyla beraber tek bir doz MCV4 aşısının 11 ve 12 yaşlarındaki çocuklara verilmesini önermektedir. Eğer aşı 13-15 yaş arasında yapıldıysa ek aşının 16-18 yaş aralığında yapılması önerilir. Eğer ilk aşı 16 yaş veya sonrasında yapıldıysa ek aşıya gerek duyulmaz.
Bu aşı aynı zamanda bakteriyel menenjit riski taşıyan ya da hastalığı taşıyan birisiyle temas kuran çocuklara da uygulanabilmektedir. 9 aylığa kadar küçük olan tüm yaştaki çocuklara uygulanabilirliği onaylanmıştır. Aynı zamanda salgınlara maruz kalmış ama daha önce aşılanmamış olan sağlıklı insanları da aşılamakta kullanılır.