Bir eklemde aniden başlayan bir iltihabın neden olduğu gut, bir çeşit eklem iltihabıdır. Gut, doku ve kandaki ürik asidin fazla olması sonucu olarak, anormal ürik asit metabolizması ile nitelendirilen bir tür hastalıktır. Gut hastalığına yakalanmış hastalar, çok fazla ürik asit üretirler. Ya da daha yaygın, daha anlaşılır bir ifade ile, gut hastalarının böbrekleri, ürik asidi vücuttan atma konusunda yetersiz kalır. Vücutta ürik asit birikiminin birkaç muhtemel sonucu oluşur. Bu sonuçlardan bazıları, akut ve kronik gutlu eklem iltihabı, böbreklerde taş oluşumu ve deride ve diğer dokularda yerel ürik asit tofüsü oluşumudur.
Gut, tek başına oluşabilir. Buna birincil gut adı verilir. Ya da diğer tıbbi durumlarla ya da ilaçlarla bağlantılı olarak meydana gelebilir. Buna da ikincil gut adı verilir. Dünyada gut hastalığı gün geçtikçe artmaktadır. Şu an sadece Amerikalılar arasında 6 milyondan fazla gut hastası olduğu tahmin edilmektedir. Gut artriti yani eklem iltihabının en yaygın belirtisi, özellikle ayak başparmağında aniden ağrılı, kızarık, kızgın ve şişmiş eklemlerin olmasıdır. Gut artriti, 40 yaşını geçmiş erkeklerde görülen en yaygın iltihaplı artrit olarak gösterilmektedir. Eklem sıvısındaki örneklerde bulunan ürik asit kristallerinin belirlenmesi ile tam olarak teşhis edilir. Eklemlerin içinde ve eklem etrafındaki dokularda yıllar boyunca biriken bu ürik asit, aralıklarla tekrarlayan akut iltihabı nöbetlerine neden olabilir. Tekrarlanan bu gut artritlerin nöbetleri ekleme zarar verebilir ve kronik artritlerin oluşmasına neden olabilir.
Gut Hastalığının Nedenleri
Yediğimiz yiyecekler metabolize olarak ve vücut dokuları normal hücre deviniminde bozulduğundan ürik asit üretir. Bazı gut hastaları çok fazla ürik asit üretir. (Gut hastalarının % 10 gibi bir kısmı). Bu hastalara tıbbi olarak, “aşırı-üreticiler” adı verilmektedir. Diğer gut hastaları da, (% 90 gibi bir kısmı oluştururlar) vücutlarındaki ürik asidi, etkili bir şekilde idrar yoluyla vücutlarından çıkaramazlar. Bunlara da tıbben, az-boşaltıcılar adı verilebilir.
Gut Hastalığının Risk Faktörleri
Miras olarak aldığımız genler, erkek cinsi, böbrek fonksiyonları ve alkoliklik, obezite gibi beslenme koşulları, gut hastalığının oluşumunda önemli bir rol oynamaktadır. Gut hastalığı, bulaşıcı bir hastalık değildir.
- Eğer ebeveynlerinizden birinde gut var ise, sizde de % 20 ihtimalle gut gelişimi vardır.
- İngiliz halk, diğerlerine göre 5 kat daha fazla gut gelişim ihtimaline dahildir.
- Amerikan siyahi insanların, ama Afrikalı siyahlar değil, diğer nüfusa göre gut olma olasılıkları daha yüksektir.
- Ürik asit seviyesi, erkeklerde ergenlik sonrası dönemde, kadınlarda ise menopoz döneminde artar. Bu da erkeklerde (ergenlik sonrası), kadınlara göre (menapoz sonrası) daha erken bir yaşta gut gelişimi gözlenir. Kadınlarda menopoz öncesi gut gelişimi, oldukça alışılmadıktır.
- Böbrekleri yeterli derecede fonksiyonlu olmayan insanlarda gut hastalığı gelişme ihtimali yüksektir.
- Alkollü içecekler, özellikle de bira gut riskini artırır bir özelliktedir.
- Kırmızı etler, iç organlar, mayalı ürünler, kabuklu deniz ürünleri ve yağlı balık gibi zengin gıdalarda gut riskini artırmaktadır.
Ani ürik asit seviye değişimi olduğunda gut artrit nöbetleri çökeltilebilir. Buna şunlar neden olur;
- Alkol ve kırmızı etlere olan fazla düşkünlük,
- Travma,
- Açlık ve dehidrasyon,
- Kemoterapi,
- İlaç tedavisi;
- Diüretik, yani idrar söktürücü ilaçlar ve diğer bazı antihipertansif, yani kan basıncını düşüren ilaçlar,
- Asprin
- Nikotinik asit
- Siklosporin A
- Allopuinol
- Prevenesid
- ve diğerleri.
- IV kontrast boyalar.
Gut Hastalığı Semptom ve İşaretleri
Gut artritin ilk belirtisi genellikle, aniden eklemlerde oluşan kırmızı, sert, ağrılı ve şiş bir hal alan durumdur. Gut artritinin en yaygın olarak görüldüğü eklem ayak baş parmağıdır. Buradaki şişlik, şiddetli bir hassasiyette olabilir. Ama, neredeyse her türlü eklemde gut görülebilir. Örneğin, dizde, ayak bileğinde ve elin küçük eklemlerinde de görülebilir. Bazı kişilerde, akut ağrısı çok yoğun bir özellikte olabilir. Hatta bu durumda olan bir kişinin ayak parmağına değen bir çarşaf bile şiddetli ağrılara neden olabilir. Ayak parmağındaki akut gutlu artrit, podagra olarak adlandırılır.
İlk nöbetler spontane şekilde, hatta hiç tedavi olmadan bir, iki hafta içinde durur. Ağrı ve şişlikler, bütün olarak gitmesine rağmen, yaygın olarak, gut artritleri ya aynı eklemde ya da başka eklemlerde geri dönerler. Zamanla, gut artriti nöbetleri daha sıklıkla meydana gelebilir ve daha uzun sürebilir. İlk nöbetler, genelde bir ya da iki eklemde olmasına rağmen, birçok eklem, zamanla dahil olur. Not etmek gerekirse, tanınmaz, potansiyel iltihap zararları, gut artritinin açık nöbetleri arasında meydana gelebilir.
Böbrek taşları, gut olan kişilerde daha sık şekilde görülür. Ürik asit kristalleri ise, eklemlerin dışında oluşabilir. Bu kristal koleksiyonları, tofüs olarak bilinen komplikasyonlar, kulak memesi, dirsek ve Aşil tendonunda ya da diğer dokularda meydana gelebilir. Genellikle, bu tofüsler ağrılı değildirler. Hatta bu tofüsler, kristallerin teşhisinde önemli ipuçlarından biri olabilir. Bu kristal oluşumlar, mikroskobik inceleme ile teşhis edilebilir ve küçük bir iğne yardımıyla alınabilir. Tofüslerin mikroskobik değerlendirilmesi, ürik asit kristallerini ortaya çıkarmaktadır.
Gut Hastalığı Teşhisi
Gut hastalığının teşhisi için en güvenilir yöntem, iltihaplı eklemden alınan eklem sıvısındaki ürik asit kristallerinin gösterimidir. Özellikle, romatolog veya ortopedi için özel olarak eğitilmiş doktorlar, eklemden sıvıyı dikkatli bir şekilde alabilir. Sıvı daha sonra, ürik asit kristallerinin mevcut olup olmadığını belirlemek için mikroskop altında incelenir. Bu işlem önemlidir. Çünkü diğer hastalıklar, prödogut (kalsiyum pirofosfat kristallerinin birikmesi sonucu oluşan artrit tipi) ve enfeksiyon gibi hastalıklar, gut ile benzer semptomlara sahiptirler.
Gut Hastalığı Tedavisi
Bazı ilaç tedavileri ile, eklemlerdeki kızarıklık, şişlik tedavi edilmeye çalışılırken, diğer ilaçlar da, gut nöbetlerini engellemek için kullanılır. Bu ilaç tedavilerinin herhangi biriyle, hasta olan bireyin bir sorunu var ise ya da birey, bunların işe yaramadığını düşünüyorsa, hasta doktorunu aramalı ve bilgi vermelidir.
1.İlaç Tedavisi
Akut gut tedavisi ya da gut artrit ataklarının engellenmesinde kullanılan ilaçlar;
- Steroid olmayan anti-inflamatuar, yani iltihap karşıtı ilaçlar (NSAID)
- Indocin, Advil, Aleve ve yeni ilaçlardan Celebrex kullanılabilir. Ancak, asprin bu durumda kullanılmamalıdır.
- İltihabı kontrol altında tutmak için iltihap karşıtı ilaçlar yüksek dozda kullanılır. Ve birkaç hafta içinde iltihap git gide azalabilir.
- Doktora, ülser gibi, bağırsak kanaması gibi hastalıklarınız varsa söylemelisiniz. Ya da böbrek fonksiyonunuzda bir sorun var ise doktorunuzu bilgilendirmeniz gerekmektedir.
- Bu ilaçların başlıca komplikasyonları, ülser kanaması, bozulmuş mide ve böbrek fonksiyonlarında düşüş olmasıdır.
- Kolsişin
- Bu ilaç, iki farklı yolla alınır. Hem akut artirt nöbet tedavisinde hem de nöbetlerin tekrar oluşmasını engelleme amaçlı olarak.
- Kortikostreoidler
- Doktorların NSAID kullanımından daha güvenli bir seçenek olduğunu düşündüğünde kullanılan, prednizon ilaçların kullanıldığı tedavidir.
- Probenesid
- Bu ilaç ile, vücutta bulunan aşırı ürik asit, böbrekler boyunca idrar yollarıyla atılmasına yardımcı olunur.
- Birey, ilacı aldığı süreç boyunca günde en az 2 litre sıvı tüketmelidir. Bunun amacı, ürik asit ve böbrek taşlarının oluşumunun engellenmesidir.
- Allopurinol
- Bu ilaç ile, vücudun ürik asit oluşumu azaltılır. Kandaki ürik asit seviyesini düşürmek için de en güvenilir yoldur.
- Yaygın yan etkileri ise, mide yanması, baş ağrısı, ishal ve kaşıntıdır.
- İlacın aşırı duyarlılığının daha nadir riskleri de görülmektedir. Şiddetli deri kaşıntıları, ateş, böbrek yetmezliği, akciğer yetmezliği, kemik iliği yetmezliği gibi sorunlar yaratabilir. Hatta ölümcül de olabilmektedir.
Bu ilaçların kullanım amacının ürik asit seviyesinin normal seviyelere düşürmek ve böylece gut artrit nöbetlerinin tekrarlanmasını engellemek olduğunu söylemek gerekir.
2.Gut Ameliyatı
Cerrahi müdahale, gut hastalığı için nadiren başvurulan bir tedavi yöntemidir. Ameliyatla müdahale yapmanın nedeni, genelde etkin bir tedavi eksikliği sonucu eklemlerde meydana gelen büyük hasarlardır. Cerrahi müdahale ile tofüler alınabilir.