04/24/2017 - Jonathan Newman
Neil deGrasse Tyson, ABD'de büyüyen bir anti-entellektüelizm olarak gördüğü sorunu hedefleyen yeni bir video yayınladı. Bilim Yürüyüşü (March for Science) ve birçok Dünya Günü gösterisiyle aynı zamanda yayınlandı. Amerika'yı neyin harika yaptığını ve bugün ilerlemeyi durdurduğunu düşünüyor. Bilime eskiden saygı duyulurdu, ancak bugün “bilgili demokrasimizi” tehdit eden artan bir bilim inkarcısı kalabalık var.
Ancak gerçek anti-entelektüel hareket, bilimi, bilimsel yöntemi ve gerçeği birbirine karıştırmaktır. Temel olarak bilim, gerçeği keşfetmeye yönelik herhangi bir insan girişimidir. Gerçek, insanların doğru olduğuna inandıklarından veya insanların hakikat iddialarına nasıl ulaştıklarından bağımsız olarak vardır. Bilimsel yöntem, yani önceki deneylerin sonuçlarını doğrulamak veya tahrif etmek amacıyla tekrarlanan deneyleri kullanma süreci, insanların gerçeği keşfetme çabalarından yalnızca biridir.
Videonun amacı, seçkin, güvenilir bilim adamlarından oluşan bir grup tarafından kendilerine verilen belirli gerçekleri inkar eden inatçı, cahil seçmenlere seslenmekti. Yine de Tyson ve yürüyüşçüler aynı derecede tehlikeli bir görüşle sınırdalar: bilimcilik.
Bilimcilik bilimsel değildir
Bilimcilik, bilimsel yönteme aşırı güven veya aşırı uygulamadır. Bilimciliğin birçok biçimi vardır; bunlardan biri, iktisat bilimi yapmak için ampirik yöntemlerin kullanılması veya deney sonuçlarına dayanan diğer iddiaları sorgulayan deney sonuçlarına dayanmayan iddiaların reddedilmesidir. Mises bilimcilikle tekrar tekrar uğraştı ve ekonomi ile diğer bilimler arasındaki sınırı yakından korudu.
Bilimsel yöntem evrensel olarak uygun değildir. Uç bir durumu ele alalım: Birkaç dik üçgen ölçseniz ve kenarların Pisagor teoreminin söylediğine uymadığını gözlemleseydiniz, Pisagor teoremini atar mıydınız yoksa ölçüm yönteminizi yeniden inceler miydiniz? Bilimsel yöntem lehine mantıksal geometrik ilişkiyi reddeder misiniz?
Bilimsel yöntem özellikle doğa bilimleri için uygundur. Kimyasal reaksiyonlar, astrofizik, kuantum mekaniği ve biyoloji ile ilgili soruları yanıtlamak için deney ve gözlemden farklı bir yöntem önermek zor.
Bununla birlikte, bilimsel yöntem diğer alanlarda gereksizdir ve hatta uygun değildir. Bu soruları ve bunları yanıtlamak için ne tür bir yaklaşım uygundur onu düşünün: 17 bölü 3 nedir? Diğer her şey eşit tutulduğunda, kot pantolon talebindeki artışın etkileri nelerdir? Partime kimi davet etmeliyim? Genişletici para politikasının istihdam, fiyatlar, gelirler, üretim, tüketim ve borçlanma üzerindeki etkileri nelerdir? İnsanlara nasıl davranmalıyım?
Tabii ki, Neil deGrasse Tyson (umarım) tüm bu soruları yanıtlamak için bilimsel yöntemin kullanılmasını önermez, ancak mesele şu ki ampirizm ve deney, uygun uygulamalarında sınırlıdır. Bilimsel yöntemin hakikat üzerinde bir tekeli yoktur.
Tahrife her zaman açıktır
Bilimsel yöntemin bir başka büyük sınırlaması daha vardır: Yalnızca deneyle elde edilen sonuçlar her zaman yalnızca bir farklı gözlem tarafından yanlışlanmaya açıktır. Bu ve diğerler sebeplerden ötürü, bilim adamları arasındaki geniş bir fikir birliği bile, hükümetin ağır eli karışmadan önce en azından bir miktar şüpheyle karşılanmalıdır.
1992'de, bilim topluluğu tarafından desteklenen hükümet, iyi beslenmeyi sürdürmek için günde 6-11 porsiyon ekmek, tahıl, pirinç ve/veya makarnaya ihtiyacınız olduğunu söyledi (ve doymuş ve hayvansal yağlardan kaçınılmasını). Tarımsal sübvansiyonlar ve ithalat vergileri de dahil olmak üzere birçok hükümet politikası ve devlet okulu gıda teklifleri bu tavsiyeye dayanıyordu. Ancak yıllar sonra, diyabet tanıları ve obezite oranlarında büyük bir sıçramanın ardından yeni bilgiler bunun korkunç bir tavsiye olduğunu ortaya çıkardı.
Veya hükümetin sıtmayı hafifletme girişimlerini düşünün. Ulusal Sıtmanın Ortadan Kaldırılması Programı, DDT'yi 4.650.000 eve ve hava araçlarıyla püskürttü. Daha sonra DDT'nin kanserojen olduğu ve ilaçlamanın çevre ve yaban hayatı, özellikle kuşlar üzerinde ciddi bir etkisi olduğu anlaşıldı. Kel kartal gibi yırtıcı kuşlar artık nesli tükenmekte olan türler olarak kabul edilmiyor ve DDT yasağı, iyileşmelerinde önemli bir faktör olarak kabul ediliyor. DDT'nin insanlar için kanserojen olup olmadığı da dahil olmak üzere bu sonuç bile sorgulanıyor, ancak mesele şu ki, hükümetin kendisi bir soruna kendi bilime dayalı çözümünde geri adım attı. Bir zamanlar ayrım gözetmeksizin püskürttüğü bir kimyasalı yasakladı.
İklim Tyson için çok önemli bir konu olduğundan, 1970'lerde çeşitli bilim adamlarının iddialarını ve tahminlerini de göz önünde bulundurun. Dünya Günü daha yeni başlamıştı ve bilim adamları, bugün iklim bilimcilerinden duyduklarımıza benzer şekilde oldukça kıyamet senaryoları tahmin ediyorlardı. Açık olmak gerekirse, bu tahminlerin “son derece yanlış” çıkması, modern iddiaların mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmez. Ancak Tyson'ın önerdiği gibi saf aptallığın aksine, konunun uzmanı olmayan kişinin şüpheciliği hakkında çok şey açıklayabilir.
Retractionwatch.com gibi siteler, akademik dergilerin yayınlanmış araştırmaları, akran inceleme sürecine fesat karıştığı veya diğer dolandırıcılık faaliyetlerinin ortaya çıkması nedeniyle geri çekmek zorunda kaldığı, giderek daha sık görülen durumları belgeliyor. Yakın tarihli bir giriş, Springer'ın sahte incelemeler nedeniyle kanserle ilgili 107 makaleyi geri çekmek zorunda kaldığını bildiriyor. Şaşırtıcı bir şekilde, en çok alıntı yapılan geri çekilmiş makalelerin bu ilk 10 listesinin gösterdiği gibi, geri çekme her zaman daha az alıntı anlamına gelmez.
Şüphecilik ve bilim iyi arkadaşlardır
Bu örnekler, Tyson'ın argümanıyla ilgili daha büyük bir sorunu ortaya koyuyor. Tyson, “İnkar ettiğiz her dakika, siyasi çözümü geciktiriyorsunuz” diyor. Sorun şu ki, bazen gecikmeler ve inkar tam olarak ihtiyaç duyulan şeydir. Bilimsel yöntem, zaman ve tahrif etme girişimleri gerektirir.
Tyson'ın videosunda doğal bir çelişki ve kibir var. Bir nefeste bilimi ve bilimsel yöntemin işleyişini övüyor: “Bir sonuç alıyorum. Bir rakibim iki kez kontrol ediyor çünkü yanılıyor olabileceğimi düşünüyor.” Ancak bir sonraki nefeste, aynı zamanda bazı bilimsel sonuçların yanlış olabileceğini düşünen şüpheciye beyan eder: “Böyle bir seçeneğiniz yok! Yerleşik, bilimsel olarak ortaya çıkan bir gerçeğe sahip olduğunuzda, ona inansanız da inanmasanız da bu doğrudur.”
Böylece rakip bilim insanının diğer bilim adamlarının sonuçlarını sorgulamasına izin verilir, çünkü sonuçlar doğru olmayabilir, ancak kimse doğru değildir. Bizler de bir laboratuvarla donatılmamış olabiliriz, ancak hepimiz akıl, deneyim, tercihler, sağduyu (bazıları diğerlerinden daha fazla),içgüdüler, neyin ahlaki olarak doğru ve neyin yanlış olduğu hakkında bazı fikirler ve kendi düşüncelerimizle ve uzmanlık alanlarımızla donanmış durumdayız. Elbette, siyasi olarak bağlantılı bir teknokratik elitin iddialarını ve politika önerilerini değerlendirmek söz konusu olduğunda bunlar anlamsız değildir.
Siyasi bağlantılar bilimin aklını çeler
Besin piramidi gibi, bilimsel sürece siyasi müdahale, çeşitli ilaçların ve maddelerin sınıflandırılmasında korkunç sonuçlara yol açtı. Artık neredeyse zararsız olduğu geniş çapta kabul edilen esrar, hâlâ eroin ve ecstasy ile bir sınıflandırılıyor ve kokain ve metamfetaminlerden daha yüksek sınıflandırmaya sahip. Yine de araştırmacılar ve ajanslar, bu şekilde kalması için yıllar içinde Tyson'ın "ortaya çıkan gerçeklerini" yeterince ürettiler. Bu yasağın etkileri, her yerde patlayan bir hapishane sistemi, militarize edilmiş yerel polis, şiddetli organize suç ve esrarın kendi başına neden olabileceğinden daha fazla ölüm dahil olmak üzere yıkıcı olmuştur.
Gerçekten de, hükümet araştırma yaptığında veya fon sağladığında, her zaman hükümetin boyut ve kapsam olarak daha da büyümesini içeren sonuçlara varıyor gibi görünüyor. Onlara göre, bu açılımları sorgulamak bilimi sorgulamaktır ve bilimi sorgulamak, kendini inatçı bir budala olarak işaretlemektir.
Tyson, bu inatçı aptalları biraz bilim öğrenmeye ikna etmeye çalışıyor. Ancak o zaman bu demokrasinin ihtiyaç duyduğu bilgili vatandaşlar olacaklarını söylüyor. Ama ya şüpheciler aptal değilse? Ya şüpheleri, bilim camiasının yıllar boyunca algılanan geçmiş performansından kaynaklanıyorsa (özellikle de hükümet işin içindeyken)?
Tyson'ın anti-entelektüalizm olarak algıladığı şeylerin çoğu, insanların düşünme yetenekleriyle ilgili bir sorun değil, onları geçmişte yanlış yola sürükleyen politik olarak bağlantılı bir bilimsel topluluğa güvenememe sorunu olabilir. Ayrıca, eğer gerçekten çok fazla Amerikalının çok aptal olduğunu düşünüyorsa, o zaman bu sözde okuma yazma bilmeyen bilim inkarcılarını üreten halk eğitim sisteminden başka bir yere bakmamalıdır.
Tartışmak yerine isim takmak
Ancak Tyson'ın Amerikan seçmenlerini %51 aptal ve %49 akıllı olarak gördüğünü düşünmüyorum. Bence, gerçekten bilimsel olmayan fikirlere sahip ve en bariz doğru bilimsel sonuçlara bile ikna olmayacak birkaç aykırı değer olduğunu biliyor.
Videodaki ima şu ki, bu tek fikre uymazsanız, tıpkı o tuhaf aykırı değerler gibisiniz. Hükümetin ve entelijansiyanın iddialarına dair sağlıklı bir şüpheciliğe sahip olanlar, retorik bir strateji olarak aykırı değerlerle bir araya getirilir.
Ancak pratikte, bilimle aynı fikirde olan ancak sorunun hükümetin çözümüne katılmayanlar bile aynı aptallar grubuna ekleniyor.
Bu onun için işe yaramayabilecek retorik bir strateji. Tartışmalardan yeterince payımı aldığımdan, rakiplerime hakaret etmenin, olayları benim bakış açımdan görmelerini sağlamanın en iyi yolu olmadığını biliyorum. Diyelim ki bir asgari ücret savunucusu ile karşılaştım. Onlara cahil bir ekonomi teorisi inkarcısı mı demeliyim yoksa onları asgari ücret mevzuatının etkilerine ikna etmeye mi çalışmalıyım? Onlara, tamamen çürütülmüş emek değer teorisine bağlı olan birine veya ekonominin kertenkele-insanların kaprislerine tabi olduğunu düşünen birine davrandığım gibi mi davranmalıyım?
Nihai hedef: daha büyük hükümet
Videonun sonunda Tyson'ın asıl isteği ortaya çıkıyor. Hükümetin iklimle savaşmasını, herkese aynı aşıları yapmasını ve her öğrenciye evrenin, insan ve hayvan yaşamının kökenleri hakkında materyalist bir açıklama öğretmesini istiyor.
Tyson, bilimsel sonuçların yerini siyasi çözümlere bıraktığını, çoğu zaman en iyisinin insanları yeni bir "ortaya çıkan gerçek" hakkında bilgilendirmek ve bireylerin ve firmaların davranışlarını inandıkları ölçüde değiştirmelerine izin vermek olduğunu ima ediyor. Yukarıdan aşağıya, evrensel olarak uygulanan "çözümler" genellikle çözdüklerinden daha fazla soruna neden olur ve ihtiyaç duydukları esnekliğe, etkinliğe veya ekonomik uygulanabilirliğe sahip değildir.
Videonun başında Tyson, "Amerika, dünyanın gördüğü en büyük uluslardan biri olmak için ücra bir ülke olmaktan nasıl çıktı?" diye soruyor. ABD'nin etkileyici başarılarının hükümet müdahalesi nedeniyle değil, buna rağmen olduğunu iddia ediyorum. ABD'nin ekonomik gelişimi, görece laissez-faire ekonomi politikasına erken bağlılık, sanayi devrimi, bugün kendimizi içinde bulduğumuz sürekli savaş durumu yerine sadece ara sıra yaşanan savaş, nispeten bireyci kültür, “girişimci ruh” ve bol doğal kaynaklar ve ekilebilir araziden kaynaklıdır.
Elbette bilimsel ve teknolojik yenilikler önemli bir rol oynadı. Ancak Neil deGrasse Tyson'a sorularım şunlar: Bu bilimsel ve teknolojik yenilikleri mümkün kılan neydi? Amerikalıların bilimsel olarak okuryazar olmasını mı yoksa siyasi bir gündem oluşturmanın aracı olmasını mı istiyorsunuz? Tüm sorunlarımızı çözmemiz için hükümetin gerçekten müdahil olması gerekiyor mu? İkna olmamış kişileri “bilim inkarcıları” olarak yaftalayarak susturmaya başvurmadan önce, fikirlerinize insanları ikna etmeye yönelik daha fazla deney ve daha fazla girişimde bulunmanın ne zararı var?
İnsanlara hükümetlerini veya siyasetle bağlantılı bilim adamlarını sorgulamamalarını söylemek tehlikelidir. Bu, pire için yorganı atmaktır ve kendi değerlerine aykırı görünür. Gerçekten de Neil deGrasse Tyson, "Question Everything" (Herşeyi Sorgula) adlı popüler bir YouTube kanalında sıklıkla yer alıyor. Sağlıklı bir şüpheciliği teşvik etmeliyiz, özellikle de işin içinde hükümet olduğunda.
Tyson'ın sorun listesine siyasi çözümler söz konusu olduğunda, bu, kıt kaynakların bir amaç için kullanılması gerektiği anlamına gelir. Bu, onu kendi yetki alanı olan doğa biliminin dışına ve benim yetki alanım olan ekonominin içine getirir. Ona vardığım sonuçları sorgulamamasını söylemeli miyim?
Yazar - Jonathan Newman
Çevirmen - Utku Aslanoglu