James Joyce, 1922 (Photo Courtesy of Beinecke Library, Yale University.)
"Nasıl olur da birbirlerine doğru silahlarını yöneltir insanlar? Bazen patlayıverir."Ankara saldırısını malum terör örgütlerinden biri üstlenmiş; gazeteler yazıyordu. Hepimiz James Joyce'un şaşkınlığını taşıyoruzdur herhalde, "bir insan, bir diğerini neden ve nasıl öldürebilir.." Sorunun cevabı blogumu aşar herhalde, iyisi mi başka konulara girelim. Tesadüf, bugün iki farklı blogta (Sakallının Adressiz Mektupları ile Hayat Ağacı) tüm bu kara günlere rağmen "sanat" diye haykırıldığını farkettim. İki yazı da "hay yaşa!" nidalarıyla okundu tarafımca.
- James Joyce (Ulysses, YKY sf.427)
"Zulüm, dediydi Bloom, dünya tarihi kamilen işkenceyle, zulümle dolu. Böyle olunca, milletlerin arasında nefret her geçen gün artıyor da artıyor." (Ulysses, YKY sf.376)Sanat iki kelime yazmaktan, birkaç fırça darbesinden ve üç beş notadan fazlası; sanat her geçen gün savaşlarla anlaşmazlıklarla birbirlerinden uzaklaşan, acılarla kavrulan milletleri bir araya getirme gücü olan yegane şey belki de. Neden ? Çünkü sanat evrensel olduğu kadar da kişisel bir şey, bizi, yine bize anlatan bir şey; insanı sadece aynaların yanısttığını düşünmek bir yanılgı, aslında sanat da o işlevi görüyor. Kendimizi görüyoruz her şarkıda, her cümlede. Ne farkeder ki o kitabın İrlanda'da geçmesi ya da bu resmin OrtaçağI temsil etmesi ? Pekala şarkı Meksika'yı ve halkını da anlatabilir. Orada gördüğümüz, işittiğimiz bizleriz aslında, hepimiz o karenin içindeyiz. Sanat kitleler tarafından anlaşılabilseydi, bugün savaşlardan, zulümlerden, terörden konuşmuyor olurduk buna o kadar eminim ki. Çünkü hepimiz birbirimizin aynısıyız. Hepimiz acı çekiyoruz, seviniyoruz. Ağlıyor, gülüyoruz ve sanat bu aynılığı o kadar çarpıcı biçimde ortaya koyuyor ve bizleri sarsıyor ki, halen bunu farketmemek kitlelerin en büyük hatası. Eski destanlara bakın, Yunan şiirine, İskandinav sagalarına, hepsinde bir döngüden söz edilir, hayat döngüsü. Yüzlerce sene önce insanlar bunun farkındaydı, hepimiz, bir diğerinin yaşantısına benzer şeyleri yaşıyoruz ve bu döngü sürekli devam ediyor, coğrafya, dil, kültür, din, ırk ayırt etmeden, yıllar boyunca. Hepimiz aynıyız, savaşlar neden ?
Son olarak yazımı başlattığım gibi Joyce ile tamamlayayım,
"Bir sanat eseri hakkındaki en can alıcı sual ne derinlikte bir hayatiyetten fışkırdığıdır" (Ulysses, YKY sf.224)