Fizik muayene içinde görme ve mental durumun değerlendirilmesi, periferik vasküler değerlendirme, cerrahi insizyon ve drenaj, cilt lezyonları, rezidü uzuv cildinin mobilitesi, ödem ve çukurlaşma, sertleşme, hassasiyet, cilt fazlalığı, greft ve greft-donörü bölgeler, pasif EHA, eklem stabilitesi, duyu ve tüm ekstremitelerin kuvvet değerlendirmesi yapılmalıdır.
Transtibial rezidü uzuv için ideal şekil silindiriktir. Transfemoral rezidü uzuv içinse koniktir. Transfemoral ampute için büyük trokanterden, transtibial ampute için medial diz eklem hattından itibaren belirli mesafelerden rezidü uzvun çapı ölçülerek kaydedilmelidir. Rezidü uzuv, yumuşak doku durumu, kemik uzunluğu da değerlendirilmelidir.
Amputasyonun başarılı olması için en önemli konulardan biri uygun yara iyileşmesidir. Beslenmeyi, diyabetik kontrolü, anemi durumunu, antibiyotik kullanımını optimize ederek yara iyileşmesine yardımcı olunmaya çalışılır. Whirlpool (girdap) terapisi ve debridman enfekte bir yara için faydalı olabilirken, enfekte olmayan bir yarada iyi olmaz, çünkü whirlpool rezidü uzuvda ödeme neden olur. Açık bir yara ya da insizyon, güdük küçültücü cihazın ya da protezin altında Telfa ped ile kaplanır. Kronik olarak akıntı gelen bir sinüs, yüzeysel apse, kemik çıkıntı ya da lokalize osteomiyelit kaynaklı olabilir. Açıklığın derinliği belirlenir, kemik tutulum olup olmadığını anlamak için düz grafiler ve kemik sintigrafileri çekilir.
Protez öncesi diğer post operatif hedefler:
- Ağrı kontrolü
- Rezidü uzvun proteze uygun hale getirilmesi
- EHA'yı korumak, özellikle ampute ekstremitede proksimalde kalan eklemler için.
- Bağımsız mobilite
- Kendine bakım ve günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlık
- Protez uyumu ve bakımı için eğitim
- Amputasyon sonucu oluşan değişimlere uyum sağlama açısından destek olmak
Rezidü uzva yaklaşım
Post operatif alçı ya da fiberglas rijit sargı ödemi ve post operatif ağrıyı azaltır, travmadan korur. Post operatif ödem birkaç dakika içinde ortaya çıkabilir, bu nedenle hemen kullanılmaya başlanması gerekmektedir. İnspeksiyon ya da dikiş alınması için çıkarıldığında, ödemin tekrarını önlemek için birkaç dakika içinde yeniden uygulanmalıdır.
|A - rijid sargı. B - Rijid çıkarılabilir sargı|
|diz altı güdük için elastik bandajla sargı tekniği|
|diz üstü güdük için elastik bandajla sargı tekniği|
Elastik küçültücü çoraplar kolay kullanılır ve uniform kompresyon sağlar, ancak elastik bandajlardan daha pahalıdır. Sıkıca uymalı ve transfemoral amputede kasığa kadar ulaşmalıdır. Eğer doğru şekilde kullanılmazsa fazla sıkarak cilt hasarına yol açabilir.
Ampute, küçültücü sargıyı banyo hariç günde 24 saat giymelidir. Protez adayında küçültücü sargılar ağrı ve ödem kontrolünde, iyileşmeyi hızlandırmada yardımcıdır. Kesin proteze geçtikten sonra eğer ampute protezini sürekli kullanıyorsa küçültücü sargıların kullanımı bırakılabilir. Protezli amputede sabah ödem oluşuyorsa gece kullanılabilirler.
Kontraktürlerin önlenmesi kolay ancak düzeltilmesi zordur.
Amputenin yatağı çok yumuşak olmamalı, sırt ya da uyluk arkasında yastıkla yatmamalı, yatağın baş kısmını yükseltmemelidir. Transfemoral rezidü uzuvda koltuk değnekleri ile ayakta dinlenmekten kaçınılmalıdır. Tüm bu davranışlar kalça fleksiyon kontraktürüne yol açabilir.
Bacak arasına yastık konulmamalıdır, kalça abduksiyon kontraktürüne yol açabilir.
|tekerlekli sandalyede otururken rezidü uzuv ekstansiyonda tutulmalı|
Protezli ya da protezsiz koltuk değnekleri ile yürüme iyi EHA sağlar ve mümkün olduğunca tekerlekli sandalye kullanımına tercih edilmelidir.
Amputeler kalça fleksiyon kontraktürünü önlemek için günde üç kez 15 dakika yüzüstü uzanmalıdır. Yüzüstü yatamayan amputeler supin pozisyonda, karşı bacağı fleksiyona getirirken rezidü uzvu aktif olarak ekstansiyona getirmelidirler.
Dikişler alındıktan sonra, rezidü uzuv günlük olarak yumuşak şampuan ve ılık su ile temizlenmelidir. Herhangi bir küçültücü teknik uygulanmadan önce tamamen kurutulmalıdır. Nazik masaj, basınca karşı hassasiyeti azaltır. Skara dik olarak yapılan derin friksiyon masajı adezyonları önler. Rezidü uzuv skarının her yöne mobilize olabildiğinden emin olunmalıdır. Masajdan kaynaklanan sürtünmeyi azaltmak için ince katman yumuşatıcı kullanılabilir. Kalın tabaka oluşturan kremler kullanılmamalıdır. Çok kuru ciltler için gece emilmesine yönelik olarak akşamları ince yumuşatıcı uygulanabilir. Rezidü uzvun tıraşlanması tavsiye edilmez.