Chicana nedir?
Chicana’nın en popüler tanımı; ABD’de yetişmiş Meksikalı-Amerikalı kadındır. Chicanalar, Amerika’daki en büyük etnik gruplardan biri olmasına ve kısmen Amerika yerlisi olmasına rağmen, kendi toprağında azınlık statüsüne sahip. Chicana kadını, sıklıkla hem baskın kültürde hem kendi kültüründe yoksulluk, ırkçılık ve cinsiyetçilik ile karakterize edilen bir kadın.
Chicana terimi ilk olarak Chicano Hareketi zamanında, Amerika’da kendilerine sosyal, kültürel ve politik kimlik kazandırmak isteyen Meksikalı-Amerikalı kadınlar tarafından meydana getirildi. Chicana, Meksika kültür ve mirasını kucaklayan ama aynı zamanda Amerikalı olduğu gerçeğini kabul eden kadın anlamına gelir. Chicana, toplumdaki erkek egemenliğini ve hem ev içinde hem iş yerinde ayrımcılık ve ihmalin farkında olan Meksikalı-Amerikalı kadınları tanımlayan, kadınların kendilerinin seçtiği bir terimdir.
Chicana feminizmi nedir?
Xicanism olarak da bilinen Chicana feminizmi, Meksikalı-Amerikalı kadının geleneksel ev içine dayanan rolünü reddetmede temellenmiş bir ideolojidir. Kadın stereotiplerine cinsiyet, köken, sınıf, ırk ve cinsellik çizgilerinde meydan okur. En önemli olarak, Chicano Hareketi ve Kadının Özgürlük Hareketi’nin ortası olarak hizmet eder.
Chicano hareketi neydi?
“El Movimiento” olarak da bilinen Chicano hareketi 1940’ların Meksikalı-Amerikalı İnsan Hakları Hareketi’nin bir devamıydı. Amerika’daki Meksika kültürü ve mirası hakkında var olan etnik kalıp yargılara meydan okudu. Chicano Hareketi Amerika’da eğitim alanında, toplumsal ve politik alanda eşitlik arayan farklı protestolardan meydana geldi.
Harekete güç kazandıran ilk organizasyonlardan biri 1962’de kurulan Birleşik Çiftlik İşçileri organizasyonuydu. Bu emek birliği Cesar Chavez, Dolores Huerta ve Philip Vera Cruz tarafından oluşturulmuştu ve BÇİ Meksikalı-Amerikalı işçilerin tarım sektöründe eşitliği için mücadele etti. Boykotlar, marşlar ve eylemler gibi şiddet içermeyen taktikler kullanarak BÇİ çiftlik işçilerinin daha iyi çalışma koşulları için girişimde bulundu. Sigorta yararları, işçi hakları ve daha güvenli iş ortamları BÇİ’nin birçok talebinden sadece birkaçıydı. Bu birlik, üyelerinin haklarını korumakta başarılı olmaya devam etmektedir.
Chicano Hareketi, bu dönemdeki Afrikalı-Amerikalı İnsan Hakları Hareketi gibi diğer insan hakları hareketlerinden de esinlendi. Birçok Chicano Afrikalı-Amerikalılarla birlikte radikal aktivizm döneminde ve eşitlik arayışında mücadele etti. “ Chicanolar ilk olarak insan hakları hareketine dahil olduklarında, hedefleri ayrımcılıkla açıkça yüzleşmek, tarihi anlaşmazlıkları düzeltmek ve bunların cezalandırılmasını aramaktı. Bu çabaları eğitim, politika, cezai adalet, sanat, kilise, sağlık, istihdam ve ekonomi ve barınma da dahil olmak üzere farklı elementlerde yürüttüler.” Chicano hareketine ilham veren diğer organizasyonlara Young Lords (Genç Lordlar), Brown Berets (Kahverengi Bereler) ve Black Panthers (Siyah Panterler) de dahildi.
1960-1970’ler Chicano Hareketi’nin diğer bir önemli kısmı Chicano öğrenci hareketiydi. Chicano öğrenci hareketi, Meksikalı-Amerikalıların bu dönemde karşısına çıkan eğitim eşitsizliklerinin sonucu olarak oluştu. Amerika’daki birçok okul ayrıştırılmıştı ve sonuç olarak Meksikalı-Amerikalı öğrenciler okullarında kaliteli bir eğitim almıyorlardı. Chicano öğrenci hareketi lise ve üniversite öğrencilerinin organize olup toplanması ile başladı. Öğrenciler daha iyi kitaplar, okullarında daha fazla Chicano öğretmen, daha iyi eğitim hizmeti ve kendi kültür ve tarihlerini içeren dersler isteyerek eğitim eşitliği için mücadele ettiler. 3 Mart 1969’da öğrenciler harekete geçti ve ilk “Los Angeles Okul Grevini” organize etti. 10.000’den fazla öğrenci kötü eğitim sistemini protesto ederek okullarını terk etti. Aynı yıl, 1969’da, Milli Chicano Gençlik Özgürleşme Konferansı Rodolfo “Corky” Gonzales tarafından düzenlendi. Konferansın sonucunda, daha sonra hareketin çerçevesini oluşturacak olan “El Plan Espiritual de Aztlan” doktrini yazıldı. Ayrıca, konferans El Movimiento Estudiantil Chicano de Aztlan veya MECHA gibi farklı organizasyonların oluşmasıyla sonuçlandı.
Chicano Hareketinde yer alan bu olaylar, harekette bulunan Chicanaları etkiledi ve en sonunda onları hem kendi kültürlerinde hem kültürleri dışında karşı karşıya geldikleri haksızlıklara karşı ses çıkarmaya teşvik etti.
Neden beyaz feminist hareketin bir parçası olmadılar?
Başlangıçta, Chicana kadınları beyaz feminist hareketinin çabalarından etkilendi. Onlar da cinsiyet eşitsizliği ve Amerika’da ne yapıp yapamayacaklarını kontrol eden ve sınırlandıran baskın kadın/erkek rollerine karşı mücadele etmek istediler. Fakat zamanla Chicana kadınlar, harekette ırksal kaygılarına karşılık bulamadığı için rahatsız hissetmeye başladılar. Beyaz feminist hareket aynı zamanda sınıf eşitsizliklerine odaklanmıyordu, bu yüzden Chicana kadınları hareketten ayrıldı. Kendilerini önce Chicano sonra kadın olarak tanımladılar. Ayrıca, Chicanalar beyaz kadın hareketini sadece bir orta sınıf hareketi olarak düşündü ve bu sebeple birçoğu bağ kuramadıklarını hissetti.
Radikal Chicana feminist hareketi nasıl şekillendi?
Chicana Hareketini ateşlendiren ana olaylardan biri 1969 Chicano Gençlik Özgürleşme Konferansıydı. 1500’den fazla genç erkek ve kadın, o yılın mart ayında Paskalya hafta sonunda toplandı. Konferans Denver’de gerçekleştirildi ve Crusade for Justice (Adalaet için Mücadele) tarafından finanse edildi. Bu toplantıda ilk defa Chicano meseleleri ulusal bir platform kazandı ve kendilerini tanımlamak için Chicano kelimesi benimsendi. Konferans Del Espiritu Aztlan planına odaklandı ve Corky Gonzales gibi liderler ve Juanita Dominguez, Pricilla Salazar ve Marcella Lucero Trujillo gibi işçiler tarafından yönetildi. Bu konferansta, kadınlar kendilerini erkekler tarafından domine edilen tartışmalara dahil etmeye başladı ve toplantıda feminist düşünceleri gündeme getirmek için birleşti. Sadece ırkçılık konularıyla ilgilenmek değil, aynı zamanda ev alanında cinsiyetçilik konusuyla baş etmek istediler. Bu konferanstan sonra, kadınlar topluma aktivistler olarak döndü ve sonucunda Chicana Feminist Hareketinin başlangıcının işareti oldular.
1969’daki bu konferanstan sonra, ABD boyunca kadınlar toplumda küçük aktivist gruplar organize ettiler. Bu da La Raza Unida Partisi gibi birçok farklı organizasyonun oluşmasına sebep oldu. Bu parti, şehrin %80 popülasyonunu oluşturan 10.000 Meksikalı-Amerikalının bulunduğu bir kentte, Crystal City, Teksas’ra kuruldu. Yerel lisedeki ayrıştırma uygulamaları yüzünden, toplum liderleri beyazlar ve Meksikalı-Amerikalılar arasındaki eğitim eşitsizliğine karşı protestoya başladılar. Luz Gutierrez, Martha Cotera ve Rosie Castro Crystal City dışında da aksiyona geçtiler ve yasalar ve kamu politikası kullanımıyla eğitim sisteminde reform için mücadele ettiler.
1971 Mayıs ayınca, ilk Ulusal Chicana Konferansı Teksas, Houstan’da yapıldı. Chicana kadınları ilk kez bu konferansta kendileri için bir platform kazandı ve kendilerini resmi olarak Chicano Hareketinin bütünleyici parçası olarak ilan etti.
Dipnot:
*Bu metin http://umich.edu/~ac213/student_projects07/latfem/latfem/whatisit.html adresinde yer alan orijinalinden Feminerva dergisi için çevrilmiştir.