Yeni Anayasa Mahkemesi, Terörle Mücadele Yasası kapsamındaki suçlamalarla ilgili tutuklamaların üst sınırını düzenleyen kuralı iptal ederken (04.07.2013 günlü, E.2012/100 sayılı karar), kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından bir yıl sonra yürürlüğe girmesine hükmetmiştir. Nedense karar, haklı olarak alkışlanırken, bu erteleme hükmü üzerinde yeterince durulmamıştır.
Oysa erteleme, Anayasa’ya aykırılığı saptanmış bir kuralın, hukuken sakat olduğu biline biline bir yıl daha yürürlükte bırakılması demektir.
Acaba Yeni Anayasa Mahkemesi’nin bir yıl erteleme kararı hukuken doğru mudur?
Anayasa’nın, “Anayasa Mahkemesi Kararları” başlıklı 153. maddesinde, “Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukukî boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar” kuralı bulunmaktadır.
Bu kuralın bütün olarak değerlendirilmesinden de anlaşıldığı gibi, Anayasa Mahkemesi erteleme kararı verirken sınırsız bir yetkiye sahip değildir. Ancak iptal hükmü “hukuksal boşluk” yaratacaksa, bu boşluğun kamu düzenini etkilememesi için, yasama organına yeni bir düzenleme yapması amacıyla erteleme kararı verebilir. Anayasa Koyucu, birinci tümcede “gereken haller”de iptal kararı verilebileceğini belirtirken, “gereken halin” iptal kararının “hukuksal boşluk” yaratması olduğunu sonraki tümcede ortaya koymuştur.
Nitekim önceki 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkındaki Yasa’nın 53. maddesinde bu koşul açık biçimde dile getirilmiştir. Maddede, “Anayasa Mahkemesi, bir yasanın ya da belirli kurallarının iptali durumunda meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit ya da kamu yararını ihlal edici nitelikte görürse, boşluğun doldurulması için en çok bir yıl olmak üzere kararın yürürlüğe gireceği tarihi erteleyebilir” denilmektedir.
Anayasa’ya uygun olan durum da budur.
Anayasa’ya aykırılığı saptanmış bir kuralı, bir gün bile olsa yürürlükte tutmak hukusal yönden bir cinayettir. Bunun için çok önemli bir hukuksal neden gereklidir. İşte hukuksal boşluk doğması ve bu boşluğun kamu düzenini olumsuz etkilemesi bu haklı nedeni oluşturmaktadır.
YENİ YASA KURALI ANAYASAYA AYKIRIDIR
Ne var ki Yeni Anayasa Mahkemesi Yasası’nda, (30.03.2011 günlü, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun) “Mahkeme gerekli gördüğü hâllerde, Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabilir” (m.66) denilerek, Yeni Anayasa Mahkemesi’ne erteleme konusunda, süre dışında sınırsız bir yetki verildiği görülmektedir.
Anayasa’ya aykırılığı saptanmış bir yasa ya da kuralını yürürlükte tutmaya olanak sağlayan böyle sınırsız bir yetkinin demokratik hukuk devleti ve erkler ayrılığı ilkeleriyle bağdaşmayacağı ortadadır.
Esasen yukarıda açıklandığı gibi, Anayasa’nın 153. maddesinde de Anayasa Mahkemesi’ne böyle sınırsız bir yetki verilmemiştir.
Yeni Anayasa Mahkemesi Yasası’nın 66. maddesi kuralı Anayasa’nın 153. maddesine aykırıdır. Bunu not edip konumuza dönelim.
İPTAL KARARI "HUKUKSAL BOŞLUK" DOĞURMAKTA MIDIR
Tutukluluk süreleri esas olarak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Yasası’nda düzenlenmiştir. Yasa’ya göre tüm ceza yargılamaları bu Yasa’daki kurallara bağlıdır. (m.1) Dolayısıyla tutukluluk süreleri de bu yasadaki sürelerdir.
Ancak 3713 sayılı Terörle Mücadele Yasası’nın 10. maddesindeki “Türk Ceza Kanununun 305, 318, 319, 323, 324, 325 ve 332 nci maddeleri hariç olmak üzere, İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlarda, Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen tutuklama süresi iki kat olarak uygulanır” kuralı uyarınca, bugüne kadar terörle mücadele suçlamasına uğrayanlara bu özel kural uygulanagelmiştir.
Yani Ceza Muhakemesi Yasası’ndaki süreler “iki kat” olarak uygulanmaktadır.
Anayasa Mahkemesi bu kuralı iptal ettiğine göre, artık ana kural olan Ceza Muhakemesi Yasası’ndaki tutuklama süreleri uygulanacaktır.
Bir hukuksal boşluktan söz edilebilmesi için iptal edilen kural yerine olaylara uygulanacak bir kuralın bulunmaması gerekmektedir. Uygulanacak kural varsa boşluktan söz edilmesi hukuken olanaksızdır. Dolayısıyla bu gibi durumlarda süre verilmesi söz konusu olamaz.
Yukarıda açıklandığı gibi Yeni Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı bir hukuksal boşluk doğurmayacaktır. Çünkü Ceza Muhakemesi Yasası’nın tutuklama ile ilgili kuralları (m.102/2) devreye girecektir.
AÇIKLAMALAR NE ANLAMA GELİYOR
Saygı Öztürk’ün 7 Temmuz günlü Sözcü gazetesine yazdığına göre, Anayasa Mahkemesi’nden bir yetkili, “Mahkeme eğer yasanın ilgili maddesini iptal ettiğinde, yeni düzenleme yapılması için süre vermemiş olsaydı, terör suçlarıyla ilgili konuda boşluk doğacaktı” demiştir.
Oysa bırakınız iptali, Terörle Mücadele Yasası kapsamındaki suçlar için yasada tutuklamaya ilişkin bir düzenleme bulunmasaydı bile Ceza Muhakemesi Yasası’nın ağır cezalık suçlara ilişkin tutuklama kurallarının uygulanacağında duraksama bulunmamaktadır. Demek ki, iptal durumunda, yetkilinin ifadesiyle “terör suçlarıyla ilgili konuda bir boşluk doğması” olanaksızdır.
Nitekim Milliyet gazetesinden Fikret Bilâ’ya açıklama yapan Mahkeme Başkanı, “Hakimler isterlerse bu kararı dikkate alarak ve diğer şartları da gözeterek tahliye yapabilirler”[1] diyerek kendi yetkilisini yalanlamıştır. Çünkü eğer süre konusunda boşluk olsa, tahliyenin söz konusu olamayacağı açıktır.
Mahkeme Başkanı’nın aynı konuşmasındaki bir başka söylemi, aslında bir yıllık sürenin bir hukuksal boşluk doğmamasına karşın verildiğini de ortaya koymaktadır. Mahkeme Başkanı şöyle demiştir: “Bu süre, eğer yasama organı yeni bir düzenleme ihtiyacı duyuyorsa bunu yapabilmesi içindir. Meclis bu süre içinde yeniden bir düzenleme yapabilir veya yapmayabilir. Bu yasama organının duyacağı ihtiyaca bağlı.”
Eğer yasama organı iptalden sonra, tutuklama konusunda bir düzenleme yapmama yetkisine sahipse, bu konu esasen düzenlenmiş demektir. Olayımıza uyarlarsak, Başkan’ın söylemine göre, yasama organı, eğer Ceza Muhakemesi Yasası’ndaki süreleri yeterli görürse düzenleme yapmasına gerek kalmayacaktır.
Tutuklama konusundaki düzenlemeler kamu düzeni ile doğrudan ilgili bulunduğundan, iptalden sonra bir boşluk doğacak olsa, yasama organının bu konuda takdiri tutum sergilemesi, düzenleme yapmaması söz konusu olamaz. Bu nedenledir ki, Anayasa’nın 153. maddesinde, “TBMM, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar” kuralına yer verilmiştir.
Mahkeme Başkanı’nın aynı konuşmadaki “10 yıl kuralı, bir yıl daha yürürlükte olmakla birlikte hakimler tahliye kararı verebilirler” söylemi de kendi içinde çelişkilidir. Eğer 10 yıl kuralı bir yıl daha yürürlükte ise, yürürlükteki yasayı uygulamak zorunda olan yargıçlar, salt iptale dayanarak nasıl tahliye kararı vereceklerdir? Tutukluluk nedenlerinin ortadan kalkmasına dayalı tahliyelerin zaten iptal kararıyla ilgisi bulunmamaktadır.
Bu söylem, Yeni Anayasa Mahkemesi’nin, hukuksal boşluk doğmamasına karşın bir yıl süre verip tahliyelerin sorumluluğunu almak istemediğini göstermektedir. Bu hukuksal bir yaklaşım değildir.
Kanımızca Yeni Anayasa Mahkemesi, tutukluluklar bir yıl daha sürerse tüm düzmece siyasal davalar sonuçlanır, sanıkların tutukluluk durumu da kendiliğinden çözülür yaklaşımı içine girmiştir.
Bu tutumu, 10 yıllık tutukluluk süresini, “ağır ve ölçüsüz” olduğu için Anayasa’ya aykırı bularak oybirliğiyle iptal eden Mahkeme kararıyla bağdaştırmak da olanaklı değildir.
ÖYM'LERİN GÖREVLERİNİ SÜRDÜRMESİ
Kısaca vurgulamak gerekir ki, Yeni Anayasa Mahkemesi’nin aynı kararında hukuk alemini şaşırtması gereken çok önemli başka konular da vardır. Bunlardan ikisi 6352 sayılı Yasa’nın geçici 1 ve geçici 2. maddesiyle ilgilidir.
6352 sayılı Yasa’nın,
- Yargıya; basın ve yayın yoluyla ya da diğer düşünce ve kanaat açıklama yöntemleriyle işlendiği öne sürülen suçlamalarda soruşturma ve davaları nasıl sonuçlandıracağını düzenleyen geçici 1. maddesi ile
- Kaldırılan özel yetkili mahkemelerin, açılmış olan davalara (Ergenekon, Poyraz, Askeri Casusluk, Odatv vs), kesin hükme bağlanıncaya kadar bakmayı sürdürmesini öngören geçici 2. maddesi kuralları Anayasa’ya uygun bulunarak iptal edilmemiştir.
Nedense bu çok önemli konular üzerinde hiç durulmamış; bu konular tutuklulukların gölgesinde kalmıştır.
Bunun nedeni kuşkusuz haksız tutuklamalar ve gerekçesiz tutukluluğun sürmesi kararlarıdır. Silivri davalarındaki tutukluluk durumunun hukuka aykırı olduğu Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından yıllar önce saptanmıştır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Prof. Dr. Mehmet Haberal’ı yeterli gerekçe olmadan tahliye etmeyen özel yetkili mahkeme yargıçlarını tazminata mahkûm etmiştir. Bu karara yapılan itirazı görüşen Yargıtay Hukuk Ceza Kurulu ise, yargıçları haksız bularak tazminatı onamış ve kararında,
“…Bu nedenle gerekçesiz verilen tutuklama veya tutukluluğun devamı ve buna itirazın reddi kararı, kişilik hakkına hukuka aykırı bir saldırı niteliğindedir… Masumiyet karinesi ve kanunsuz suç olmayacağı, bu amaç çerçevesinde kabul edilmiş ilkedir”[2]
Vurgulaması yapmıştır.
Bunun üzerine yasama organının, özel yetkili mahkeme yargıçlarını kurtarmak ve onlara destek vermek için “kişiye özel yasa” çıkardığını da bu vesileyle yeniden anımsatmak isteriz.
Bülent Serim
Odatv.com
[1] Cumhuriyet, Aydınlık, 10.07.2013
[2] Nahit Duru, Yurt, 10.07.2013