Kendisine ait ilk roket havaya uçtu. Bu röportajımızda Alman astronot, uzaya nasıl gittiğini ve orada neler öğrendiğini anlatıyor.
ZEIT: Uluslararası Uzay İstasyonu’nda yatağa ilk girdiğinizde uykuya dalmadan önce gördüğünüz en son şey neydi?
Alexander Gerst: Küçük kıvılcımlar! Kozmik radyasyon nedeniyle gözlerinizi kapatır kapatmaz retinada küçük beyaz parlamalar görebilirsiniz. Uzayda ilk birkaç gün uyku kabinimde boşlukta yüzerken bu beni biraz rahatsız etti.
ZEIT: Şu an sizin yaşadığınız ve Avrupa Astronot Merkezi’nin bulunduğu Köln’de bulunuyoruz. Uykuya daldığınızda burada da mı kıvılcımlar görüyor musunuz?
Gerst: Eğer burada da hala o kıvılcımları görüyor olsaydım muhtemelen bir psikoloğa giderdim (gülüyor).
ZEIT: İlkokul öğrencisi olarak yatmadan önce astronot olmayı hayal ediyor muydunuz?
Gerst: Evren beni her zaman büyüledi. Astronot olmak için gerekenlere sahip olduğumu hiç düşünmemiştim. Beni büyüleyen tek şey uzay değildi.
ZEIT: Başka neler var?
Gerst: Küçük bir çocukken her şeyi merak ediyordum. Mesela amatör radyo, çünkü büyükbabam telsiz operatörüydü. Dinozorlar, erken dünya, güneş sistemi, teknoloji, volkanlar, fırtınalar üzerine okuduğum kitaplarım vardı. Uzun zamandır belirli bir işe karar veremedim. Tatillerde para kazanmak için çalıştım.
ZEIT: Nerede?
Gerst: Gençliğimden beri gazete dağıtıyorum ya da ailemin metal inşaat şirketinde -küçük bir aile şirketi- çalışıyordum. Başlangıçta mühürleri saatte dört Mark’a yapıştırdım. Daha sonra merdivenleri ve korkulukları birbirine kaynattım. O zamanlardan aletlerin nasıl kullanılacağını öğrenmiştim.
ZEIT: Açıkçası tatil işleriniz sizin için çok yararlıydı. ISS’ye ilk ziyaretinizde, istasyonda keskin talaşların süzülmemesi için metal bir cıvatayı kesip tıraş köpüğü püskürtmeniz gerekiyordu…
Gerst: Ama aynı zamanda oldukça berbat tatil işlerim de vardı. Örneğin, vidaları ayırmak, tartmak ve paketlemek. Bu yüzden sabah beşte bisikletimle işe gidip ve akşam eve parmak uçlarım kanayarak gelirdim. Çevremdeki insanlar bunu hayatları boyunca yapıyorlar. İşte o zaman insanın okumaya daha fazla önem vermesi gerektiğini fark ettim.
ZEIT: Ailen seni bunu yapmaya teşvik etti mi?
Gerst: Evet, birçok soru sorduğumda doğal olarak sınırlarına ulaşsalar bile bana her zaman yardımcı oldular çünkü bilim insanı değildiler ve yıldırımın bulutların çarpışmasıyla oluştuğunu açıklama girişimi bir noktada bana mantıksız göründü. Ailem daha sonra bana “Tam olarak bilmiyoruz ama sana bunun hakkında bir kitap alacağız.” dedi.
ZEIT: Siz de bizim gibi seksenlerin çocuğusunuz Bay Gerst. Günlük sorular, çoğu zaman çocukların acı bir şekilde tartıştığı inanç sorularıydı. Sizin için nasıldı? Lego Teknik ile mi yoksa Fischer teknik ile mi oynadınız?
Gerst: Märklin teknik ile (gülüyor)! Ama o zamanlar ve hala en iyi arkadaşlarımdan biri olan arkadaşımın Fischer Teknik’i vardı.
ZEIT: Pelikan dolmakalem mi yoksa Geha mı?
Gerst: Başlangıçta Pelikan, sonra Lamy’ye geçtim. Geha? Bu hiç işe yaramadı!
Künzelsau’dan Uzaya
ZEIT: Star Wars mu, Star Trek mi?
Gerst: İkisi de değil. Kahramanım Kaptan Future idi ve şimdi muhtemelen bir İzci mi yoksa Amigo çantam mı olduğunu bilmek istersiniz?
ZEIT: Ve?
Gerst: Amigo! Ama daha önemlisi çizgi romanlardı, Mickey Mouse komik ciltsiz kitaplara karşı! Ben ikincisiydim. Ancak, Yps daha da iyiydi.
ZEIT: Yps, çekim sözlüğü gibi küçük numaraların olduğu kitapçık mı?
Gerst: Evet, iribaş karidesi herkes bilir. Periskopu ve güneş kepini sevdim ve dev su bombası en eğlenceliydi!
ZEIT: Yps sizi mühendis olma yoluna mı soktu?
Gerst: Hayır, Yps ile kendinize ait hiçbir şeyi bir araya getirmiyorsunuz. Ancak, hızlı çimentodan yapılmış kendi kendine inşa edilen nozulları olan bir arkadaşımla küçük model roketler yaptım. Çoğu kalkışta patladı, ancak bazıları gerçekten uçtu.
ZEIT: Seksenler çok politikti: Bonn’daki Hofgarten’deki gösteriler, ölen orman, Berlin Duvarı’nın yıkılışı. Bu seni etkiledi mi?
Gerst: 1986, on yaşımdayken benim için çok kötü bir yıldı. Çernobil! Challenger uzay mekiği düştü ve büyükbabam öldü. Bugün hala hatırlayabildiğim kritik bir yıl.
ZEIT: Sizi özellikle etkileyen bir öğretmeniniz oldu mu?
Gerst: Bana sürekli yabancı dilde kötü olduğumu söyleyen bir İngilizce öğretmenim vardı. Matematik ve fizikte çok iyiydim ancak dokuzuncu sınıfta İngilizcede neredeyse beş notuyla sıkışıp kalıyordum. Ama bu durum, aynı zamanda hırsımı da ateşledi. Daha sonra gerçekten çaba göstermem gerektiğini fark ettim, aksi takdirde bir noktada istemediğim bir işim olacaktı. Ondan sonrası harika geçti.
ZEIT: İyi andığınız bir öğretmeniniz var mı?
Gerst: Evet, biraz. İlham veren bir öğretmen, onuncu sınıfta kimya öğretmenimdi. Kendi başına harikaydı ama beni konumdan uzaklaştırdı. “Havacılık ve uzay mühendisliği okuyan birinin hemen uydu yapacağını düşünmeyin” derdi. Yeni Airbus’ın tuvalet kapısındaki kolu tasarlıyorsunuz. Çok açık bir yanlış yargı ama onu çok iyi bulduğum için ona inandım. Sonra kendi kendime dedim ki: Bir konuda ön planda olamazsam hemen bırakırım.
ZEIT: Bunun yerine fizik ve jeofizik okudunuz. O halde astronotluk nerden çıktı?
Gerst: Eğitimimin en başında bir öğrenci arkadaşımdan randevu aldım. Hayatta bir kez astronot olmak için başvuruyoruz. 80 yaşına geldiğimizde “en azından bunu denedik” diyebilmek istedik. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) duyurusu 2008’de çıktığında hemen başvurdum. Ancak, o zamanki arkadaş değildi.
“ISS Hakkında Çok Fazla Araştırma Yapıldı”
ZEIT: Genç bir bilim insanı olarak Yeni Zelanda ve Antarktika’da araştırma yaptınız ve dünyanın en önemli bilim dergileri olan Nature and Science’da makale yayınladınız. Üniversitede kariyer yapabilirdin.
Gerst: Bilim ve doğa ile ilgili olan şey abartılıyor. Şans ve tesadüfler de her zaman büyük bir rol oynuyor.
ZEIT: Bunu bir de yazıları sürekli reddedilenlere anlatın.
Gerst: Bunu biliyorum. Kız arkadaşım şu anda doktorasını yapıyor. Bazen bir makale bir yerde beş kez reddedilir ve sonra Nature’da kabul edilir. Bu da zamanın ruhuna bağlıdır.
ZEIT: Neden bilimde kalmadın?
Gerst: Çünkü onun yerine ESA’da hayalimdeki işte çalışma şansım oldu. Ayrıca Almanya’daki genç bilim insanlarına yeterince saygı duyulmadığını hissettim. Durum böyle olmasaydı birçoğu araştırmaya devam edecek ve bir aile kuracaktım. Bilimden uzaklaştığımda “Vay canına, birkaç ayda bir kontratımı yenilemek konusunda endişelenmemek gerçekten çok güzel.” diye düşündüm.
ZEIT: Bugün jeofizik profesörü olmak ister misiniz?
Gerst: Güzel bir iş ama bununla değişmem.
ZEIT: Neden olmasın?
Gerst: Bir profesör olarak bilim dalınızı ilerletme şansınız var ama işimde yüz bilim dalını geliştirme şansım var.
ZEIT: Bir astronot bunu nasıl yapar?
Gerst: ISS üzerinde çok fazla araştırma yapılıyor ve prensipte bir laboratuvar teknisyeni olarak yüzlerce deney üzerinde çalışıyorsunuz. Bunlar da önemli. İnsan bağışıklık sistemi üzerinde, hücrelerin büyümesini sağlamak için bir çözelti enjekte etmem gereken bir deney yaptığımı hatırlıyorum. Bu veziküller yarattı ve bu nedenle hücre sayısı çok azdı. Bunun tuhaf olduğunu düşündüm ve ardından araştırmacılarla konuştum ve böylece deneyi kurtardım. Astronotların da bilim insanı olması bir avantajdır.
ZEIT: Çalışmalarınızda her zaman büyük konularla uğraştınız: Volkanlar, Antarktika, uzay yolculuğu. Bu temaların ortak noktası nedir? Temel güç karşısında alçakgönüllülük veya temel gücün üstesinden gelmek için insan kibirleri mi?
Gerst: Alçakgönüllülük. Bir volkanın herhangi bir şekilde evcilleştirilebileceğini iddia etmeye gerek yok. Diğerlerinden farklı olarak, gazı ölçmek için kraterin içine hiç girmedim. Bu benim için her zaman çok çılgıncaydı. Radarımı 500 metre ötedeki kraterin kenarına kurdum.
ZEIT: Bazen şöyle düşünüyor musunuz: İnsan ne kadar küçük?
Gerst: Evet. Özellikle Antarktika veya uzay gibi her şeyin temelde farklı olduğu yerlerde.
ZEIT: Filozof Frank Wright bir keresinde genel bakış etkisinden bahsetmişti: Uzay yolcuları dünyayı dışarıdan görüyor ve bu nedenle içten değişiyor. Bu senin için de aynı mıydı?
Gerst: Bu bakış açısı değişikliği çok önemli. Bir jeofizikçi olarak, dünyanın tam olarak hangi yarıçapta olduğunu biliyordum. Ama dünyaya ilk baktığımda bağırdım: Aslında yuvarlak! O zaman kendime gülmek zorunda kaldım, buna hayran olmak gülünç ama biz insanlar basit ve duygusal varlıklarız. Bir şeyi anlamak için hissetmek zorundayız.
“Sağlıklı Olmalısın, Geri Kalan Her Şey Eğitimdir”
ZEIT: @astro_alex olarak, uzaydan dünyanın fotoğraflarını düzenli olarak tweetlediniz. ISS’nin komutanı olarak son videonuz, gelecekteki torunlarınıza bir mesajdı. Bu nasıl oldu?
Gerst: Belki de saftım ama bu sadece, belki bir gün doğacak torunlarım için bir videoydu -ki henüz çocuğum bile yok- ve yayınlanmak üzere de çekilmemişti. Dünyadaki video ekibindeki meslektaşlarım beni bunu yapmaya ikna etti.
ZEIT: Bu sizin büyük Eko vaazınız değil mi?
Gerst: Hiç de değil. Eko-vaiz olarak algılanmak istemiyorum, önemli bir bakış açısı iletmek istiyorum. Bu bir vaaz değil, gezegeni teslim edeceğimiz gelecek nesillere bir özür, bir af dileme. Videonun bu kadar çok insanı etkilemesinden etkilendim. Ancak kaç tane çocuğa Sendung mit der Maus programı aracılığı ile ulaşabildiğimizi görünce daha da memnun oldum. Karmaşık şeyleri basitçe açıklamak -bu benim kanalım dedim kendi kendime.
ZEIT: Çocukken bu programı izler miydiniz?
Gerst: Evet, her hafta! Nükleer fisyonun masa tenisi topları ile anlatıldığı bölümü biliyor musunuz? Masa tenisi toplarının etrafta uçuştuğu fare kapanıyla dolu bu oda mı? Delilik!
ZEIT: Bay Gerst, uzayda nispeten genç olsaydınız başka nelerle karşılaşırdınız?
Gerst: Hâlâ astronot birliğindeyim. Ay yörüngesi için inşa ettiğimiz yeni uzay istasyonu ESA’daki geçitten de ben sorumluyum. Bunun için mühendislerin daha önce bir koğuşta yaşamış insanlara ihtiyacı var. Ayrıca, şans gelirse Ay’a gitmek isterim.
ZEIT: Bu yıl ESA yine yeni astronotlar arıyor. Siz bir bilim insanısınız, meslektaşlarınız ise genellikle mühendis veya eski savaş pilotları. Bu iş için bilgi ve beceriler ne kadar önemlidir?
Gerst: Yetkinlikler çok daha önemli. İnsanlar her zaman bir astronot adayı olmak için fiziksel olarak formda olmanız gerektiğini düşünür. Fakat sağlıklı olmalısın, geri kalan her şey eğitim. Bilgi ile aynıdır. Sadece yeni bilgileri hızlı, verimli ve etkili bir şekilde edinebileceğinizi ve stresli durumlarda soğukkanlı olabileceğinizi göstermelisiniz.
ZEIT: Temel yetkinliğiniz bu mu?
Gerst: Her eğitim seansında eğitmenlere ilk sorum genellikle şuydu: Bu şeyi bozmamak için hatırlamam gereken en önemli üç şey nedir? Gülüyorlar ama bu böyle. Biz astronotlar süper insanlar değiliz.
ZEIT: Neden bu kadar az kadın astronot var?
Gerst: Birincisi, ne yazık ki çok az kadın başvuruyor, bunu değiştirmek istiyoruz. Üç farklı kadınla uzaya çıktım, tabii ki işlerinde erkekler kadar iyiler. Aileler bana “Bay Gerst, sizi yukarıda gördüğümüz için kızımız şimdi mühendis ya da astronot olmak istiyor.” dediği zaman bu, benim için en büyük iltifatlardan biri oluyor.
ZEIT: Başlangıçta bize uykuya dalmadan önce uzayda gördüğünüz en son şeyin ne olduğunu söylediniz. Son olarak, bize uzayın nasıl koktuğunu söyleyebilir misiniz?
Gerst: Tamamen fiziksel bir bakış açısından yola çıkarak söyleyebilirim ki hiç kokmuyor. Biz astronotlar, nesneler uzaydan uzay istasyonuna geldiğinde uzayın kokusundan bahsederiz. Bir uzay giysisi veya bir uzay aracının dışı… Biraz motosiklet fren diski gibi mineral kokuyorlar veya bir taşa çarptığınızda ortaya çıkan taze yüzey gibi, sert bir koku. Fakat, yaşam olmayan bir yerin düşmanlığının kokusunu alabilirsiniz.