İşte yine gidiyoruz. British Museum’daki Parthenon Mermerleri hakkındaki tartışma – heykellerin 1801-05 yılları arasında Lord Elgin tarafından söküldüğü Akropolis’e bakan amaca yönelik pırıl pırıl bir müzenin onları beklediği Yunanistan’a iade edilmeli mi, yoksa iade edilmemeliler mi? – sonsuza kadar devam edecek gibi görünüyor.
1980’lerde Yunanistan’ın kültür bakanı olan Melina Mercouri, geri dönüşleri için tutkulu bir kampanya başlattı; 1994’teki ölümüne kadar denemeyi hiç bırakmadı. Yunanistan’ın Birleşik Krallık parlamentosuna yaptığı resmi bir talep reddedildi – ancak o zamandan beri açık kaldı. Ve on yıldan fazla bir süre önce, kendisi yarı Yunan ve ateşli bir Geri Dönen olan o zamanki meslektaşım Peter Aspden, bu yazıda, kredi ve paylaşım düzenlemelerini ve her yerde yüzünüzü kurtaracak bir mülkiyet yapısını içeren çok iyi düşünülmüş pratik bir plan ortaya koydu. . Çok fazla beladan kurtarabilirdi – ama bazı insanlar dinlemezler, değil mi?
Bu sefer konu, Parthenon heykelleriyle ilgili olası yeni bir “kültürel değişim” anlaşması hakkında son derece ihtiyatlı bir açıklama yapmasının ardından British Museum müdür yardımcısı Jonathan Williams arasında bir ileri geri gidip geldi. Akropolis Müzesi müdürü Profesör Nikolaos Stampolidis. İkincisinin yanıtı çok daha güçlüydü ve tartışmayı küresel boyutlara taşıyordu: “Heykel meselesi iki taraflı değil, sadece Avrupa’nın değil, aynı zamanda . . . tüm demokrasilerin,” dedi Stampolidis.
Louvre, Vatikan, Kopenhag, Viyana ve Münih’teki müzeler gibi birçok yerde Parthenon’dan mermer heykeller var, ancak en önemlisi British Museum’un sergisi. Sadece nicelik açısından değil, yağmalarının saf ahlaksızlığı ve kibirleri açısından da.
Artık dünya çapında çok sık görülen birden fazla iade ve ülkesine geri gönderme vakalarının her birinde, bu yön – bu şekilde oldu – ilgili haklara ve yanlışlara güçlü bir ağırlık veriyor. Ancak bu davalar bazen son derece karmaşıktır ve avukatları yıllarca bağlar.
Tazminat taleplerinin, eski eserlerin ve eski eserlerin duygusal veya ahlaki yönlerinden ziyade yasal yönleri söz konusu olduğunda, genellikle daha basittir. Ve Parthenon Mermerleri muhtemelen hepsinin en net örneğidir: tüm test sorularını yanıtlarlar. Başlangıçta nerede olduklarını, ne zaman ve nasıl kaldırıldıklarını biliyoruz. Mülkiyet zincirinde şüphe uyandıracak bir boşluk yok. Ve biliyoruz ki (ne zaman söylemeliyim) iade edilirlerse, güzelce bakılacaklar.
Her zaman bu kadar basit değil. Gerçekten kesin bir menşe yeri, yapımcısı veya orijinal sahibi olmayan nesneler var. Bazı iade iddiaları, “modern keşif” alanına atıfta bulunur: oluşturuldukları yerden ziyade kazıldıkları, satın alındıkları ve hatta çalındıkları yer. Arafta kalan bu eserler, müze personelinin iddialarla karşı karşıya kalması için en büyük sorunları sunabilir.
Ancak müzelerin tüm direnişine, masraf ve zorluğa, gözyaşına, belaya ve söz savaşlarına rağmen, iade son yıllarda oldukça hızlı ilerliyor.
Geçen yıl ABD’de eski bir Gılgamış tableti Irak’a iade edildi, 100’den fazla eser Pakistan’a iade edildi ve Etiyopya 1860’larda İngiliz birlikleri tarafından yağmalanan önemli parçaları aldı. Bu parçalar ve bunlara benzer pek çok parça, eski eserler, hırsızlık, modern zaman yağmalamaları veya vicdansız işlemlerden elde edilen gelirlerin canlı ama genellikle karanlık pazarında alınıp satıldığı keşfedildikten sonra yetkililer tarafından ele geçirildi.
Almanya iyi davranıyor, nesnelerini bugünkü Namibya’daki eski sömürge topraklarına iade ediyor ve Benin bronzlarının iadesini ilan ediyor; Hollanda ve Belçika da bir dizi iyi kalpli hamle yaptı. Ve Fransa senatosu 2020’de 27 önemli kültürel objeyi Benin ve Senegal’e iade etmek için oy kullandı.
Bütün bunlar kulağa çok doğru, yerinde ve iyimser geliyor. Ancak bu tür eserler, ne kadar değerli olursa olsun, Alexander Herman’ın son kitabında işaret ettiği gibi, kendilerinin çok ötesinde bir öneme sahiptir. Restitüsyon: Kültürel Eserlerin İadesi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron 2017’de Burkina Faso’da dramatik açıklamasını yaptığında -yasadışı olarak edinilen tüm Afrika sanat eserlerini Fransız müzelerinde iade etme yönünde kapsamlı bir söz- aklında sanat ve antikadan daha fazlası vardı. Kültürel yumuşak gücü oldukça bariz şekillerde kullanıyordu. Geçmişteki yanlışları düzeltmek, evet. Ama aynı zamanda, ülkesinin Fransızca konuşan Afrika’sını yeniden öne çıkarmanın, sömürge geçmişiyle temiz bir kopuşun borazanlığını yapmanın, iyi niyet temelinde yeni ekonomik ve diplomatik bağlantılar kurmanın bir yolu olarak iadeyi kullanmak. Herman’ın belirttiği gibi: “Fransız etki alanlarını genişletme amacına, iade sorunları etrafında Afrika ülkeleriyle bir angajman iyi bir şekilde hizmet ediyor.”
Herman da Çin hakkında konuşuyor. Çin (ve onun milyoner elitleri), yabancı işgalciler ve maceracılar tarafından alınan sanat ve kültürel objeleri, resmi olarak ülkelerine geri gönderme iddialarından ziyade, genellikle piyasa yoluyla geri alıyor. Ancak iade savaşları başka kanallar aracılığıyla da işliyor.
Herman’a göre, “Şu anda Fransa’dan iade edilen materyalleri tutan Dakar, Senegal’deki etkileyici yeni müze mi? Çin’den 35 milyon € ile ödendi. . . Dakar limanının kıtanın batı ucunda önemli bir derin su ulaşım merkezi olduğunu da eklemek gerekir.”
Dahası, Çin cumhurbaşkanı Xi Jinping, 2019’da Yunanistan’ı ziyaret ettiğinde Geri Dönen davasının yanında yer alarak Parthenon Mermerleri tartışmasına daldı. Diplomatik açıdan zekice bir hareket, diyor Herman: kültürel bir konuda Yunanlılara iyi davranmak fena bir fikir değil ” Çin’in sahip olduğu Pire limanı, Çin’in Avrupa ile ticaretinde hayati bir kilit noktası olduğunda”.
Görünüşe göre bu misket oyununun bazı yazılı olmayan kuralları var. Bugünün taş veya metal parçaları üzerindeki tartışmaları gelecek için canlı sonuçlar doğurabilir.
Jan Dalley FT’nin sanat editörü
FTWeekend Festivali, Londra
Dinlemek için tarihi 3 Eylül Cumartesi gününe kaydedin. Jan Dalley ve Londra’daki Kenwood House Gardens’ta 100’den fazla yazar, bilim adamı, politikacı, şef, sanatçı ve gazeteci. Fikirler, ilham ve çeşitli bakış açılarıyla dolu, tartışmalardan tadımlara, performanslara ve daha fazlasına kadar her şeyi içeren 10 çadır arasından seçim yapın. Biletinizi şuradan ayırtın: ft.com/ftwf
Önce en son hikayelerimizi öğrenin – takip edin @ftweekend Twitter’dan
Kaynak : https://www.ft.com/content/b2c38a56-1f6c-41ee-a2b8-bba56e4dcc2f