Böyle biri Hamza Hakim-zade Niyazi idi. Çağdaşları olarak adlandırdığı “Frantic Hamza”, Özbekistan'daki Sovyet gücünün öncüleri arasında adlandırılabilir, ancak daha çok Sovyet Özbek edebiyatı ve tiyatrosunun klasiği olarak bilinir. Hamza sadece Sovyet Özbek edebiyatının temellerini atmakla kalmadı, aynı zamanda İç Savaş sırasında Türkistan cephesindeki cephe tiyatro gruplarının kökeninde durdu. Nihayetinde, tam olarak kültürel ve eğitim faaliyetleri için Khamza hayatını verdi - 1929'da Ferghana Bölgesi'nin Shakhimardan köyünde bir grup dini fanatik tarafından acımasızca öldürüldü. "Çılgınca Khamza" nın yerel milliyetçileri ve Basmachi'yi, kadın hakları için mücadeleyi, Özbek'i ve Orta Asya'nın diğer halklarını aydınlatmak arzusunu kınama faaliyetleri - tüm bunlar Orta Asya nüfusunun muhafazakar kısmı arasında Khamza'ya olan nefretin büyümesine katkıda bulundu. Sovyet döneminde Khamza Niyazi imgesinin mümkün olan her şekilde övüldüğü açıktır - Ferghana bölgesinde ve Taşkent bölgesinde bir şehir, onuruna sokaklar ve meydanlar seçildi, Khamza müzeleri açıldı ve onun hakkında çok sayıda yetişkin ve çocuk edebiyatı basıldı. Şimdi bütün bunlar geçmişte kaldı. Modern Özbekistan'da, Özbek ve Rus halkları arasındaki bağların güçlendirilmesine katkıda bulunan Sovyet geçmişinin diğer siyasi ve kültürel figürleri gibi Khamza artık saygı görmeye değer değil tarihsel rakam. 2012 yılında, Ferghana bölgesindeki Khamza şehri yeniden adlandırıldı - Tinchlik adını taşımaya başladı ve 2014'te Taşkent'in Khamzinsky bölgesi Yashnabad bölgesi olarak yeniden adlandırıldı. Bu ilginç kişiyi, yaşamının ve ölümünün tarihini hatırlamak daha önemlidir, çünkü birçok modern okuyucu için adı çok az bilinir.
Kokand gençlik
Hamza Hakim-zade Niyazi, Mart 7, 1889, Kokand'da doğdu. Bu zamana kadar, Kokand 13 yıl zaten Rus İmparatorluğu'nun Fergana bölgesinin bir parçasıydı. Fergana bölgesi, bölgenin fetih halindeki Rus federasyonunun arifesinde varolan üç feodal devlet oluşumundan biri olan Kokand Hanlığı'nın fethi ve kaldırılmasından sonra kuruldu. Kokand, Fergana bölgesinde bir ilçe merkezi haline geldi. Öyle oldu ki, Rusların genişlemesine şiddetle direnen eski kaldırılmış Kokand Hanlığı'nın başkenti Kokand ve aynı zamanda en muhafazakar ve dini düşünen nüfusun bildiği Fergana Vadisi'nin merkezi, aynı zamanda ileri Özbek kültürünün merkezi oldu. Mukimi ve Furkat gibi Özbek edebiyatı klasikleri burada çalıştı ve Hamza Hakim-zade Niyazi'nin hayatı ve kariyeri burada başladı. Khamza'nın babası Niyaz-Ukhla olta balıkları, 1836 yılında doğdu ve on altı yaşında, babasının evinden ayrıldı ve bir doktor teknesinde ustalaştığı Buhara'ya gitti. Döndüğünde, Hamza'nın annesiyle evlendi ve geleneksel büyücülükle meşguldü. Hamza'nın babası Hakim-zade Niyazi doktor olduğundan, çocuk eğitilmeye karar verdi. Hamzu, Özbekçe ve Farsça olarak okuma ve yazma öğretildi. Daha sonra yerel bir medreseye, geleneksel bir Müslüman ilkokuluna bir maktab'a kaydoldu.
Halen Maktab'ta okurken, Hamza şiir yazmaya başladı. İlk şiirlerini, Mukimi ve Furkat'ın örneklerinden esinlenerek, on yaşında 1899'ta besteledi. Muhammed Aminhodja Mukimi (1850-1903) Hamza'nın kıdemli vatandaşıydı. Kokand'da doğdu ve öldü, Buhara'daki ünlü Mehtar Ayim Medresesi'nde eğitim gördü. Özbek gerçekçiliğinin kurucusu olarak kabul edilen Mukimi, Özbek edebiyatında önemli düzenlemeler yaptıktan sonra, Özbek edebiyatının muhafazakar stilinin destekçileri ile sürekli tartışmaya katılıyor. Mukimi Rus edebiyatı ve kültürüne çok ilgi duyuyordu, Özbek kültürünün Rus kültürünü inceleyerek zenginleştirilmesi gerektiğine inanıyordu. Ayrıca, basit işçilere sempati duymamak ve şiirlerinde bais ve din adamlarını açığa vurmak riskli değil, demokratik görüşlere bağlı kaldı. Zakirjan Furkat (resimde 1858-1909) - Hamza’nın en kıdemli çağdaşı ve aynı zamanda Kokand’ın vatandaşı olan vatandaşı, aynı zamanda en ünlü Özbek şairlerinden ve halklarından biriydi. Diğer birçok Orta Asya kültürel figüründen farklı olarak, Furkat Rus yanlısıydı ve genel olarak Özbek toplumunun modernizasyonuna ihtiyaç duymanın yanı sıra, Rus dili ve kültürünü öğrenme ihtiyacını da kabul etti. Rus kültürünün hayranlığı, Rusça silah, Rus tarihi ve kahramanları Furkat'ın şiirinin en sevdiğim temalarından biri: “Tutkumun kısıtlanmadığı, Rusya'ya çok övgü duyduğumu reddediyorum. Hayır, yalan söylemiyorum, dövüşçülerine övgüde bulunuyorum, tüm dünya cesaretini biliyor ”(Furkat. Rus birliklerinin gücü hakkında // Zakirjan Furkat. Favoriler. Taşkent, 1981). Doğal olarak, genç yaşlardan itibaren bu tür ayetler üzerinde büyüyen Hamza, Rusya ile kültürel bağlar kurma ihtiyacına ve ileri kültürel deneyimleri ödünç alma ihtiyacına olan güveniyle de aşılandı. Medrese Hamzu'da okuyor çünkü eğitimine daha modern bir okulda devam etmek istiyordu. Ancak doktor Niyaz'ın oğlunun eğitimi için parası yoktu.
Şair ve devrimci yolun başlangıcı
Sadece 1908'te Khamza, sekiz ay boyunca çalıştığı Namangan'da öğrenim gördü ve yerel bir eğitimci olan Abdullah Tokmullin ile tanıştı. Aynı zamanda, Hamza, Rusya'da olanlarla ilgili ilk bilgiyi 1905-1907'te aldı. olaylar. Devrimci fikirler Rus uzmanlar aracılığıyla Orta Asya'ya girdi - mühendisler ve işçiler, ancak daha fazla dilbilimsel yaklaşım göz önüne alındığında, Özbek nüfusu ile Tatarlar temas halindeydi. El tezgâhı üzerinde broşür ve broşürler üreten bir genç Tatar, Hamzu Niyazi'yi devrimci fikirlerle tanıştırdı. Genç Hamza hemen devrimci fikirlerle ilgilenmeye başladı ve hatta “Hangi taraf gerçek?” Adlı küçük bir roman yazdı. Otobiyografisinde, Hamza romanın daha sonra çalındığını ve artık bulunamadığını söyler. Bu dönemde Hamza Hakim-zade Niyazi'nin ulusal devrimci görüşlerinin oluşumu gerçekleşti. Ancak ailesinin laik bir eğitim alma imkanı olmadığı için, 1909'te Hamza, Orta Asya Müslüman kültürünün merkezi olan Buhara'ya gitti. Orada, Hamza, Arapça çalışmasını ünlü akraba Ikramchi-dominant'tan tamamlamayı amaçlıyordu, ancak genç adamın planları, Buhara Sünnileri ile şehirde yaşayan Şiiler arasındaki şiddetli çatışmalar - İranlılar - “ironi” olarak engellendi. Çatışmalara katılmaktan kaçınmak için, Hamza şehirden ayrıldı. Yaklaşık bir ay Kagan'da bir matbaada çalıştı ve sonra kendi okulunu açtığı Taşkent'e taşındı. Böylece, 1910 ile, Bay Khamza, edebi aktiviteyi unutmadan, Taşkent'te öğretmeye başladı. Bu zamana kadar Orta Asya’da çoktan Rusça ve Rusça konuşan insanlar vardı, aralarında devrimci fikirlere sempati duyan işçiler ya da küçük memurlar vardı. Yavaş yavaş onları ve Hamza ile tanışmış.
O dönemde, Jadidism, Türkistan'da bir ivme kazanıyordu. Jadids (Arapça “Jadid” den - yenisi), XIX - XX yüzyılların başında yayılan sosyo-politik ve kültürel bir eğitim hareketiydi. Özbekler de dahil olmak üzere, Rus İmparatorluğu’nun Türkçe konuşan ve Müslüman halkları arasında. Jadid hareketinin gelişimi üzerinde Osmanlı Genç Türkleri en büyük etkiye sahipti. Jadids’lar kendileri, Avrupa ülkelerinin en iyi uygulamalarını ve kültürel başarılarını benimseyerek Müslüman toplumların reformunu savundular. Müslüman toplumlarda ortaçağ sosyal düzeninin daha fazla korunmasının kabul edilemez olduğunu anlayan Jadids, Avrupa kültürünü halkları arasında doğal olarak bazı çekincelerle yaymak için elinden geleni yaptı. Jadids’e göre, parlamenterizm gibi Avrupa siyasi kurumları İslam’la çelişmedi, laik okul ve lise sonrası eğitimin gelişimi de olmadı. Muhafazakar Müslüman din adamlarının temsilcileri arasında, Jadids’in faaliyetleri açıkça reddedilmeye neden oldu, ancak ikincisi, hızla ortaya çıkmakta olan Müslüman burjuvazinin ve aristokrasinin, Müslüman toplumların sosyal modernleşmesi ihtiyacını kabul eden sempatilerin bir kısmını kazanmayı başardı. Eğitim sisteminin reformunda en büyük başarı Tatarlar, Başkirler ve Kazaklar arasında gözlendi. Orta Asya'daki modernleşme dönüşümleri Özbekler arasında daha az başarılı olmuş ve Jadids en az Tacikliler ve Türkmenlerden etkilenmiştir. Özbekistan'da Munavar-kar Abdurashidhonov (1878-1931), Makhmud-Khoja Behbudi (1875-1919) ve Fayzullo Khodjaev (1896-1938) Jadid hareketinin en önemli figürleri oldu. 1905'ten itibaren, Behbudi All-Russian Muslim Party “Ittifak” ın faaliyetlerine katıldı, Semerkand'da kendi kitap yayınevini kurdu ve aktif olarak oyun yazarı olarak kendini gösterdi. 1911'ta, Behbudi'nin edebi eserinin zirvesi olarak kabul edilen “The Fatherfighter” drama yazdı.
Jadids'ın faaliyetleri tüm modern ve yetenekli Özbek gençlerinin büyük ilgisini çekti ve eğitim sistemini modernize etme ihtiyacını da anlayan ve destekleyen Hamza Hakim-zade Niyazi istisna değildi. 1911'te, bir öğretmen-kızı davet ettiği yerli Kokand'ında bir akşam okulu açtı. Muhtemelen, Kokands'a ilk öğreten öğretmendi. Ve en şaşırtıcı olanı, milliyetten Ksenia adı verilen kız Rus'du. Doğal olarak, Hamza’nın babası Niyaz, oğlunun bir Rus kızıyla evlenmesini büyük bir şüphe ile kabul etti. Ancak aydınlanmış bir kişi olarak Hamze'yi engellemedi. Başka bir şey - muhafazakar din adamları temsilcileri. Kokand halkı, genç bir öğretmen olan Khamza'nın sadece cüppeli olmayan, aynı zamanda Müslüman olmayan bir evli olduğu gerçeğinden ötürü öfkelenmişti. Xenia ile bir evliliğin kayıt olması imkansız hale geldi. Bir Ortodoks rahip Müslüman olan bir kızla evlenmez ve molla bir Hristiyanla evlenmez.
Sonunda, Hamza yerel ruhani otoritelerden tavsiye almak üzere Ufa'ya bir mektup yazdı. Fakat onlar da islam içindeydiler, bir kız tarafından İslam'ın kabul edilmesini talep ediyorlardı. Sonunda, Xenia kendini sarstı ve Hamza'ya büyük bir sevgisi olduğu için İslam'a dönmeye karar verdi. Gençler Hamza’nın babasının evinde yaşamaya başladı, ancak Xenia’nın İslam’ı benimsemesi bile yerel manevi otoritelerin sempatisini kazanmasına yardımcı olmadı. Hamza Niyaz'in babasına baskı yapmaya devam ettiler - oğlunu etkilemesini istedi ve onu Rus karısını terk etmeye zorladı. Ayrıca, Hamza'nın düzenlediği okulu kapatmayı da başardılar - yine Hamza'nın "yanlış olanı" öğrettiği gerçeğine atıfta bulundular ve doğal olarak karının milliyeti hatırlandı. Sonunda, Hamza dünyayı dolaşmaya gitti. Yerel dini liderler için bunun bir bahane olduğunu - kutsal yerlere seyahate gittiğini söylüyorlar. Doğu, Doğu ülkelerinden geçen uzun bir yolculukta, Afganistan, Mekke ve Medine, Şam, Beyrut ve İstanbul'u ziyaret etti. 1914'te evine döndü, ama artık ayrılmadan kısa bir süre önce doğmuş olan karısını veya oğlunu bulamadı. Babası Khamze'ye, ayrı kalamayan Ksenia'nın oğlunu götürdüğünü ve Kokand'ı sonsuza dek onunla bıraktığını söyledi. Her nasılsa ailesinin kaybına razı olan Hamza, Ekim ayında Hamza 1914 okulu Kokand'da yeniden açtı - bu kez, hayırseverlerden para toplayarak, Kokand yetimlerini aydınlatmaya başladı. Ancak, iyi dilekçilerden alınan fonlar uzun sürmedi - patronlar, özellikle Birinci Dünya Savaşı'ndan ve ülkenin ekonomik durumunun bozulmasından Fergana bölgesini etkilediğinden beri, yavaş yavaş okulun finansmanına yöneldi.
Özbek tiyatrosunun kökeninde
Ancak, Hamza kalbini kaybetmedi. Edebi aktiviteye geçti, kendini oyun yazarı olarak denemeye karar verdi. Ayrıca, Şubat ayında 1915 tarihinde ilk kez Mahmudhoji Behbudi (1875-1919) yönetimi altında Kokand tiyatrosuna geldi. 1914'taki amatör tiyatro grubu “Turon”, Abdullah Avloni'nin önderliğindeki Özbek Jadids tarafından yaratıldı. Kokand, ulusal tiyatrosu dolu bir evle selamladı. Biletler tükendi ve performansın gerçekleştiği yerde binlerce Kokand kalabalığı toplandı. Hamza da gösteriye katıldı, ancak kendisi hakkında düşük bir düşüncesi vardı. Fakat arkadaşlar onu oyun yazması için ikna etmeye başladı. Fakat Özbekistan'daki tiyatro hareketinin başlangıcı, her şeyden önce din adamları ve bazı bailer olmak üzere muhafazakar çevrelerden keskin bir olumsuz tepki doğurdu. Din adamları "Turon" tiyatrosuna karşı gerçek bir kampanya başlattılar; Burada, tiyatro tiyatrosu ve müzik kültürünün Orta Asya hanlıklarında hiçbir zaman memnuniyetle karşılanmadığı belirtilmelidir. Laik feodal beyler ve din adamları, tiyatro kültüründe serbest düşüncenin tehlikeli tezahürlerini gördü. Fergana Vadisi’nin Rusya’nın fethinden önce geldiği Kokand Hanlığı’ndaki müzisyenleri dolaşan sanatçılara karşı en olumsuz tavır şiddeti güçlendiriyordu. Kokand yöneticileri “Bohemya” ya karşı baskıcı önlemler kullandılar. Aynı Bukhara'da müzisyenlere ve sanatçılara karşı tutumun daha sadık olduğu belirtilmelidir. Böylece, Emir Muzaffar Han (1860 - 1885), aksine, müzisyenlerin ve sanatçıların faaliyetlerini emretti ve performans gösterileri için izin almalarını emretti ve aynı zamanda seyahat gruplarına özel bir vergi uyguladı. Bununla birlikte, birkaç yıl boyunca Türkistan’da Rus yönetiminden sonra, yerel din adamları, teatral sanat konusunda son derece olumsuzdu. Bu nedenle, Jadids tarafından yaratılan tiyatro topluluğu hemen dini figürlerden çok sayıda protesto gösterisine neden oldu. Modern araştırmacı Alexander Jumaev'in de belirttiği gibi, “resmi İslam, bu tür sanat eserlerine, öncelikle kalabalığı eğlendirmenin bir aracı olarak düşünerek, son derece düşük bir sosyal statü kazandırmaya çalıştı. Bu zamanın bazı yayınlarında, müzisyenlerin halklar arasındaki dağılımının dünyanın yaklaşan sonunun bir işareti olduğu fikri bile dile getirildi (Ocher zamon). En iyi ihtimalle, müziğin anlamsız ve bir Müslüman'ın değersiz olduğu düşünülüyordu ”(Jumayev A. Orta Asya'da İslam ve Kültür'te yer almaktadır // http://magazines.russ.ru/druzhba/2008/12/dm8.html). Doğal olarak, Özbek muhafazakar halkı, Jadidlerin bir tiyatro yaratmadaki faaliyetlerini öğrenmiş, ulusal tiyatronun daha da gelişmesini önlemek için mümkün olan tüm önlemleri almıştır. İlk olarak, muhafazakarlar barışçıl yollardan hareket etmeye karar verdi.
Din adamlarının delegasyonu, Taşkent liderlerinin lideri Munavar-kary Abdurashidkhonov'a geldi, ama takipçilerinin performanslarında oynamasını yasakladı - sonuçta, Şeriat’ın normlarına, İslami öğretilere ve Rus İmparatorluğu’nda mevcut olan toplumsal düzene, tiyatronun etkinliklerinde yer alan toplumsal düzene görüldü. Daha sonra muhafazakar çevreler, topluluğun o zamanlar sahne aldığı, Andijan sakinlerinin kalabalığını canlandırmayı başardı. İsyanların ardından şehir yetkilileri derhal oyunculara Andijan dışına atılmalarını emretti. Ayrıca, din adamlarının ve halkın tepkisini kışkırtmamak için, talimatların geleneksel kurallara göre değil, Rus standartlarına göre uygulandığı on dört yeni yöntem okulunun hepsinin kapatılmasına karar verilmiştir. Ancak Andijan olayları Hamza'yı ve yoldaşlarını etkilemedi - riski aldı ve ilk defa kendi tiyatro gösterisini düzenledi. Khamza’nın oyunu The Poisoned Life, Özbek ailesindeki zor kadın payını anlattı; kız, isteklerine karşı zengin bir ishan ile evlendi ve ona aşık genç adam, ona yardım edemedi. Özbek toplumunda bu yılların tipik bir sorunu. Khamza Tiyatrosu'nun yerli Kokand'ındaki ilk performansı, güçlü bir halk tepkisi yarattı. Gençler oyunu onayladı, çünkü çoğu kişi bunun içinde ortaya çıkan sorunların farkındaydı. Ancak Kokand'ın muhafazakar çevreleri öfkeli. Kokand din adamları delegeleri, babasının Niyaz'a, oğlunun uygunsuz şekilde yetiştirilmesinden şikayetçi olarak geldi. Yaşlı doktor oğluyla konuşacağına söz verdi, ancak Hamza ebeveyninin iddialarını takip etmedi ve kısa süre sonra tekrar Kokand'da bir gösteri düzenlendi - bu kez tiyatro topluluğu yeni bir komedi “Modern Düğün” ve aynı skandallı oyun “Zehirli Yaşam” ı sahneliyordu. Öfkeli yaşlılar tekrar Niyaz'i ziyaret etti ve şifacıların Niyaz'ı kendileri kışkırtma tehdidi altında kendi oğullarını lanetlemelerini istedi. Kokand'ın tek bir sakini artık eski Niyaz’ın tedavisine gitmeyecek, Kokand’da tek bir şehir camisi değil doktora izin vermeyeceklerdi. Niyaz gibi, Özbek'in geleneksel görüşlerine göre eğitilmiş hak, bu tür tehditler çok etkili bir baskı yoluydu. Ve doktor Niyaz teslim oldu. Hamza, babasının lanetini yaşamakta zorlanıyordu, ancak tiyatro etkinliklerini durdurmadı - yeni bir oyun yazdı ve Munawaru-kary, Taşkent'e gönderdi. Jadid lideri cevaplamakta tereddüt etmedi - oyunu yalnızca Hamza'nın bais ve din adamları hakkındaki olumsuz epitelleri kaldırdığı zaman kabul etmeyi kabul etti. Hamza reddetti ve oyun yayınlanmadan kaldı. Bununla birlikte, şair ve oyun yazara çok fazla zarar vermedi - o zaman bile, Hamza görüşlerine sadık kalmayı ve kendi avantajına devam etmemeyi tercih etti.
Hamza, Jadids ve Şubat Devrimi
1916’te, Khamza Margilan’a taşındı ve burada yine fakir çocuklar için bir okul açtı ve Rus standartlarına göre bir eğitim süreci düzenlemeyi planladı. Ancak, okulun kurulmasından hemen sonra, Margilan şehir yetkililerinden bir emir vardı - okulu kapat! Hamza şehirden ayrılmak ve herkesin kendisini “babası tarafından lanetlenmiş tehlikeli bir baş belası” olarak tanıdığı yerli Kokand'a geri dönmek zorunda kaldı. Bu arada, Fergana Vadisi'ndeki sosyal gerilimler arttı. Sadece 1916'te zayıf bir pamuk hasatı yoktu, aynı zamanda Çar hükümeti tarafından ön ve arka çalışma için on binlerce genç de harekete geçti. Bildiğiniz gibi, Türkistan Müslümanları Çarlık Rusya'sında evrensel tereddütten kurtarıldı. Sadece soylular hizmet etti ve o zaman bile - isteğinde. Ancak, insan kaynakları sıkıntısı ile karşı karşıya olan Çar hükümeti, Orta Asya sakinleri pahasına savunma yapımı için işçi eksikliğini gidermeye karar verdi. Cephe işleri, fakir dehkalar, gündüz emekçileri ve tarım işçileri ve onu satın alabilecek herkes gönderdi, güvenli bir şekilde yaptı ve yerel yolsuzluk görevlilerine doğru miktarda ödeme yaparak haraçtan kaçındı. Doğal olarak, seferberlik, bölge halklarının öfkesine neden oldu, özellikle de Türkistanlıların önemli bir kısmının, mali yeteneklerinden dolayı kesin olarak kabızlıktan kaçınabileceği gerçeği göz önüne alındığında. Türkistan şehirlerinde, zorla harekete geçirme konusu olmak üzere alt sosyal tabakalarda huzursuzluk başladı. Ne de emek hizmetine karşı kitlesel protestoların da gerçekleştiği yerli Hamze Kokand'ı geçmediler. O zamanlar zaten “sosyal şair” olan Hamza, yardım edemedi, ancak olanlara cevap verdi - sürekli yeni ve yeni şiirler üzerinde çalışıyordu ve Orta Asya'daki ve Rusya İmparatorluğu'ndaki olaylara olan tutumunu ifade etmeye çalışıyordu. Rusya’daki Şubat 1917 devrimi, Orta Asya’daki siyasi durum üzerinde büyük bir etki yaptı. Yerleşik düzen tehdit altındaydı, muhafazakar çevreler aşırı endişe duyuyorlardı, ancak Jadids, fikirlerini gerçekleştirmelerine güvenerek devrimci olayları memnuniyetle karşıladı.
6 ve 9-13 Mart Mart 1917, Taşkent Jadidlerinin girişimi üzerine “eski şehir” de binlerce toplantı gerçekleştirildi. Jadids, Müslüman nüfusun birleşik delegelerinin Taşkent İcra Komitesi'ni kurdu. Toplantılarda temsilci bir organ olan Shuroi Islamia kuruldu. Üyeliği yaklaşık 60 delegesi içeriyordu. Rus ve Rus konuşan nüfusu birleştiren İşçi ve Asker Vekilleri Sovyetlerinin aksine, Taşkent Özbek, Tacik ve Kazak nüfusu temsilcileri Shuroi Islamia'ya dahil edildi. 14 Mart 1917, Munawar-kar Abdurashidkhanov'un tanınmış “Jadid patriği” ni içeren Shuroi Islamia'nın başkanlığına seçildi. 31 Mart, Taşkent İşçi ve Asker Vekilleri Konseyi, Müslüman Milletvekilleri Konseyi, Köylü Milletvekilleri Konseyi ve Taşkent İcra Kurulu ortak toplantısında, genel vali, asistan ve genelkurmay başkanlığından görevden alınmasına karar verildi. Ev hapsine alınmalarına karar verildi ve onların yerine yeni genel müdür ve genelkurmay başkanlığı seçildi. 7 üzerindeki geçici hükümet 1917, 9'tan oluşan Türkistan Komitesi'ni oluşturdu. Türkistan’da bugünlerde tartışılan temel siyasi konu, Rusya’daki özerk bir bölgenin gelecekteki yapısıydı. Türk toplumunun sosyal reform destekçileri de daha aktif hale geldi. Böylece Mayıs-Ağustos ayları arasında 1917, Taşkent, Kokand, Andijan, Semerkant ve Türkiyenin diğer şehir ve kasabalarında “Müslüman İşçi Vekilleri Konseyleri”, “Müslüman İşçi Sendikaları” kuruldu. Muhafazakârlar ayrıca, Türkistan’ın yeniden örgütlenme projelerini önerdiler - Türkistan’ı, bölge halklarının şeriat yasalarına uygun olarak düzenlenecek olan Rus devletinin bir parçası olarak teokratik bir özerk varlık olarak gördüler.
Hamza Niyazi ayrıca halkın çalkantılı maelstromuna tamamen daldı. Bununla birlikte, Kokand burjuvazisinin ılımlı fikirli çevrelerinin kontrolünde olan Kengash dergisinin editörü oldu. Derginin yayıncıları ile bir takım kilit konular hakkında anlaşmazlık ve her şeyden önce Khamza tarafından ilan edilen din adamlarına ve koylara karşı tutuma ilişkin anlaşmazlıklar, ancak kısa sürede sorumlu editörün görevinden istifa nedeni oldu. Hamzu, Şubat ve Ekim ayları arasındaki dönemde, 1917, yakın gelecekte Türkistan’ın ne olacağı, bais ve din adamlarının gücünden kurtulabilmesi ya da insanların yaşamlarındaki radikal gelişmelerin gerçekleşmeyeceği sorusuyla çok ilgilendi. Hamza'nın kendisi, doğal olarak, “geleceğin toplumu” nun nasıl örgütlenmesi gerektiği konusunda net bir fikre sahip değildi, ama olumlu toplumsal değişimi teşvik etmek için elinden geleni yaptı. Özellikle, en yoksul Kokand halkının birleşeceği, sonra da işçi toplumunun olduğu Kokand'da bir tüketici toplumu yaratmaya çalıştı. Ancak ne ikisi ne de Hamza'nın diğer projeleri gerçek yaşam almadı. Sonuçta Hamza, fabrikada basit bir işçi olarak çalıştığı Türkistan şehrine taşındı. Orada, işletmede çalışan Rus işçilerle arkadaşlık kurarak, Hamza, yılın Ekim 1917 etkinliklerini karşıladı. Hamza, Kokand'a döndükten sonra babasını yaşlı ve ciddi bir hasta olarak buldu, ancak bu korkunç "lanet" kelimelerini fısıldayan yaşlıların huzurunda fısıldayan Niyaz, bu kez oğluna dosttu. Hamza babasının evine yerleşti, yazmaya devam etti - şiirler, şarkılar ve nesir. Sovyet gücünün Türkistan'da kurulmasından sonra Hamzu Fergana'ya davet edildi - burada ilk Sovyet okulu açıldı, yani iyi, yetkin ve devrimci düşünen bir öğretmenin gerekli olduğu anlamına geliyordu. Hamza, davetiyeye memnuniyetle cevap verdi ve yerli Kokand'ı terk etti.
Ajitasyon Ön Sivil
Ancak, Fergana'da yeni zorluklarla yüzleşmek zorunda kaldı - yerel sakinler çocukların Sovyet okuluna girmesine izin vermedi. Manevi otoriteler, bu okulda çocuklara ebeveynlik otoritesini reddetmeye zorlanan, atalarının geleneklerini unutan ahlaksızlık öğretileceğini iddia etti. Khamze dahil okul öğretmenleri, saygın aile başkanlarını çocuklarının okula gitmesine izin vermeye ikna etmek zorunda kaldı. Meslektaşlarıyla birlikte Hamze, Fergana basarına yapılan bir sonraki baskın sırasında okul binasını kovmak zorunda kaldı. Mart ayında, Hamza şehri olan 1918 Ferghana'daki ilk amatör gruplardan birini kurdu. Bu zamana kadar, 1916'te yaratılan Muhitdin Kari Yakubov'un, Clerks kentinde Fergana'da zaten var olduğu belirtilmelidir. Fergana garnizonunun askeri grubundan bir Rus müzisyenin rehberliğinde Avrupa üflemeli çalgılarını çalmayı öğrenen genç Uzbeklerden oluşuyordu. Fergana'da Sovyet gücünün kurulmasından sonra, Kari Yakubov, I.G.'nin çıkarılmasını istedi. Grigorieva. Hamza Niyazi takıma katıldı. Bir amatör grubun ilk performansı 1 Mayıs'ta 1918 kentinde Müslüman Kulübü'nde gerçekleşti. Kurulduktan kısa bir süre sonra tiyatro topluluğu Türkistan Cephesi Siyasi İdaresi tarafından hizmete kabul edildi ve Kızıl Ordu birliklerinin önünde sahne almaya başladı. Transcaspian, Fergana, Aşkabat, Orenburg ve diğer cepheler, Khamza ekibi de dahil olmak üzere tiyatro gruplarını içeren ajitasyon trenlerine hizmet verdi. Temel olarak, grup Hamza Hakim-zade Niyazi'nin yazdığı oyunları ve şarkıları temsil ediyordu. 1920'ten önce, Kyzylarvat (Transcaspian) cephesinde, çeşitli okuryazarlık kursları öğretmeninden ve ajitatörden tiyatro oyuncusu ve oyuncu adayına kadar çeşitli görevlerde bulundu. 1920'te Khamza Hakim-zade Niyazi, Rus Komünist Partisi'ne (Bolşevikler) katıldı, Kokand'daki yatılı okula başkanlık etmek üzere atandı ve daha sonra Fergana yönünde konuşlandırılan askeri birliklerin önünde gerçekleştirilen tiyatro gruplarını yeniden yönlendirdi.
- Özbek kadınlarının cehaletinin ortadan kaldırılması
1921'te Khamza, yaklaşmakta olan sanatsal çalışmalar için malzeme toplamak üzere Buhara ve Hiva'ya sevk aldı. Buhara'da Khamza, yerel halk eğitimi bölümünde, Kızıl Ordu'daki erkekler arasında propaganda ve kitlesel kültürel çalışmalar yapan bir tiyatro topluluğu kurdu. 1921'in sonundan itibaren, sendikanın kültürel ve eğitim bölümünde, ardından halk eğitimi bölümünde çalıştığı Khorezm'deydi. Daha sonra, Temmuz 1924’e kadar Hamza, Khodzheylinsky bölgesinde - Kazak çocukları için bir yatılı okulda çalıştı ve daha sonra Fergana bölge komitesinin eline geçti. Burada Kokand'daki tiyatro grubunu canlandırmak için görevlendirildi. Grubun personeli, 25 insanlarında tanımlandı ve hükümleri Sovyet devleti tarafından üstlenildi. İlk önce topluluk, Hamza’nın oyunlarına katılır ve daha sonra Gogol’un “Evlilik” oyununun prömiyeri sahnelenir. Oyun Kokand'lar üzerinde büyük bir etki yarattı, ancak prömiyerden hemen sonra Hamza, Fergana Halk Komiserleri temsilcileriyle bir konuşma yaptı. 1920'lerin başında olan milliyetçiler. Orta Asya'daki Sovyet otoritelerinin kompozisyonunda o kadar az değildi, Rus yazar Gogol'ün ve Özbek yazarlarının değil de Kokand'da sahnelendiğini merak ettiler. Ve Hamza'nın sert ama mantıklı bir direniş göstermesi gerekiyordu. Yavaş yavaş, Hamza yönetiminde, Kokand Tiyatrosu, Türkistan'ın en ünlü ve önde gelenlerinden biri haline geldi. Central State Troupe'un temeli olarak alındı ve Taşkent örnek grubundaki sanatçıları dahil etti. Sovyet sanat tarihçisi Abdülazim Khusainov'un belirttiği gibi, “Khamza, ulusal pratik gelenekleri ve ulusal sanat düşüncesinin deposunu yeni pratik devrimci toplumsal fikirlerin kaynaşmasının ne kadar organik ve yaratıcı üretken olabileceğini gösteren yaratıcı pratikte yeni devrimci toplumsal fikirlerle ruhsallaştırdı. - keskinleştirilmiş gerçekçi sanat "(alıntı: Khusainov A. A. Khamza ve Özbekistan'ın amatör tiyatrosu. Dis. Candida Bu sanat tarihi. Minsk, 1984).
Shahimardan'da Ölüm
Daha sonra, CEC Özbekistan Devlet Başkanı Yuldash Akhunbabaev'in kararı ile Hamza, Shakhimardan'a gönderildi. Fergana bölgesindeki bu köy, Mavi Gölüyle ünlüydü, ancak burada, aynı zamanda tüm Türkistanlı Müslümanlar tarafından saygıdeğer bir mezar da vardı - Halife Ali'nin yedi olası mezarından biri. Doğal olarak, Orta Asya sakinleri tarafından kutsal sayılan bu köy, tüm inananların ağırlık merkezi ve muhafazakar duygular burada çok güçlüydü. Böylesine zor bir durumda, Hamze Hakim-zade Niyazi'nin, tamamen muhafazakar din adamlarının etkisi altında olan yerel halk arasında devrimci bir propaganda yürütmek için çalışması gerekiyordu. Ancak buna rağmen, Hamza Şahimardan'da kaldı. Shakhimardan'da Hamza, halk arasında çok iyi bir iş çıkardı. Çocukları Sovyet okullarına gönderilmeye çağırdı, kadınların baskı altına alınmasına karşı mücadele etti, öncelikli olarak zorla evlendirmelerle, eğitim yasaklarıyla, gelin satma pratiğiyle. Khamza’nın oyunları Maysara’ların Püf Noktaları (1926) ve Burka Sırları (1927) Özbekistan’daki kadınlara adanmıştır. Periyodik olarak, Shakhimardan'dan bölge halkı milletvekillerinin konsey kongresine delege olarak gelen memleketi Kokand'ı ziyaret etti.
Bu arada Shakhimardan'da bulutlar Khamza'nın üzerinde toplanıyordu. Yerel makamlar - İşhans ve Hoca - tehlikeli karıştırıcıdan en kısa zamanda kurtulmaya karar verdiler. 8 Mart 1929, Hamza, Shakhimardan'da ilk kadın toplantısını yaptı ve bu gün Özbekistan'ın en muhafazakar köylerinden birinden yirmi üç kadın peçeyi düşürdü. Bu muhafazakar çevreler Hamza'yı affedemezdi. 18 Mart Shakhimardansk caddelerinden birindeki Hamzah Hakim-zade'deki yılın 1929'i, dini fanatikler tarafından saldırıya uğradı. Oyun yazarı tarafından tapınağa bir taş fırlatıldı ve şair onu yere indirdi. Ve sonra zaten acımasız bir kalabalık davrandı. Hamzu taşlarla ve sopalarla ölümüne dövüldü ve ardından kanlı vücudu tarlalara atıldı. Böylece Sovyet Özbek edebiyatının ilk klasiğinden biri hayatını bitirdi. O sadece kırk yaşındaydı. Daha sonra, Shakhimardan yeniden adlandırıldı ve köyde şair ve oyun yazarı türbesi olan Hamzaabad yeniden adlandırıldı ve adına bir müze açıldı. 1977 - 1984 yönetmen Shukhrat Abbasov, Kamil Yashen'in “Hamza” adlı romanına ve Lyubov Voronkova'nın “Öfkeli Hamza” adlı hikayesine dayanan “Fiery Roads” dizisini çekti. Özbekistan tarihinde Sovyet dönemi boyunca, Hamza Hakim-zade Niyazi cumhuriyetteki Sovyet gücünün sembollerinden biri olarak kaldı. Hamza Hakim-zade Niyazi'nin Özbek halkı için kültürel ve eğitimsel faaliyetlerinin önemi sorgulanmamıştır.
Yüz yıl sonra, Hamza tekrar utanç duyuyor
Durum, Sovyetler Birliği'nin çöküşü ve Özbekistan'ın siyasi bağımsızlığının ilan edilmesinden sonra değişti. Yavaş yavaş, Sovyet geçmişinin tüm başarıları yok edildi, ancak devlet ideolojisi, Uzbeks'in geleneksel yaşam tarzını ihlal etmekle Rusya ve Sovyet yayılmacı birliği suçlamakta başarısız oldu. Dolayısıyla, halkın hafızasından ve Sovyet dönemini Özbekistan tarihinde simgeleyen herşeyi silmeye çalıştılar. İlk hedeflerden biri Hamza idi. Hiç şüphe yok - her şeye rağmen, etnik bir Özbek, sürekli olarak Özbek kültürünü Rus deneyimi pahasına zenginleştirme ihtiyacından bahsetti ve Orta Asya'nın hayatındaki sosyal ve kültürel değişikliklere duyulan ihtiyacı ilan etti. Sovyet sonrası Özbek makamları Khamze'nin anısını silmeye çalıştı - ismini taşıyan yerleşim yerleri, semtler ve sokaklar yeniden adlandırıldı. 1990'in başlangıcında, Taşkent Tıp Enstitüsü binasının karşısında duran Hamze Niyazi'ye ait bir anıt yıkıldı. Özbek Ulusal Akademik Drama Tiyatrosu, Hamza Hakim-zade Niyazi'nin ismini kaybetti. 2014’te, makalenin başında daha önce bahsettiğimiz Taşkent’in Khamza bölgesi yeniden adlandırıldı. Hamza Hakim-zade'nin en popüler eseri Bai ve Batrac, Özbek tiyatrolarının repertuarından neredeyse kayboldu - Özbekistan'daki mevcut sosyo-ekonomik ve politik durumla çok fazla paralellik çekebilirsiniz. Modern Özbek gençliğinin gözünde Hamza imgesini küçümsemek için çok şey yapıldı. Böylece, Hamza'nın eşcinsel olduğu iddia edildiğine dair bir söylenti başlattılar - ve buna rağmen farklı zamanlarda üç karısı olduğu gerçeğine rağmen: birincisi bir Özbek'ti, sonra, bir Rus, sonra yine bir kabile. Aslında, Khamza imajının itibarsızlaştırılması, yalnızca şair ve oyun yazarı hakkında kendisinin itibarını kırmakla kalmayıp, aynı zamanda, Sovyet döneminde ulusal tarihin, bu bölge için yapılmadığı kadarıyla, bu bölge için yapıldığı gibi, Orta Asya ve Rusya halkları arasındaki dostluk fikrine de gölge düşürmeyi amaçlamaktadır. yüzyıllar boyunca bağımsız Orta Asya hanlıklarının varlığı.