Hamile
kalınan andan itibaren, annenin hormonları bebeğe güvenli ve büyümeye elverişli
bir ortam hazırlayabilmek için vücut sistemini değiştirmeye başlıyor. Bebek
için gerekli olan bu değişimler anneye; baş ağrısı, vücutta şişkinlik,
kabızlık, nefes almada zorluk, mide problemleri veya sırt ağrısı gibi
rahatsızlıklar verebiliyor. Hamilelik, fiziksel değişimin yanında duygusal
yorgunluğa da neden olabiliyor ancak birçok anne adayı büyük bir olasılıkla bu
rahatsızlıkların sadece bir kısmını yaşıyor ve bunların çoğu doğumdan kısa bir
süre sonra kayboluyor.
Hamilelikte hormonların vücuda etkisi
Hamilelik sırasında kan hacmi yaklaşık %40 artar, bu da dolaşım sisteminin
normalden daha fazla çalışmasını gerektirir. Kan hacmindeki artış dolaşımı
bazen yavaşlatabilir, bu yüzden hamileliğin sonlarına doğru oluşan bir miktar
şişkinlik normal sayılır. (Ancak elleriniz ve bileklerinizde oluşan şişkinlik,
ellerinizi 30 dakika yukarıda tuttuktan sonra azalmıyorsa bir doktora
danışmalıdır). Bilekler ve ayaklar en çok şişen yerlerdir çünkü bebeğin
ağırlığı "pelvis" adı verilen leğen kemiğindeki damarlara baskı yapar
ve kanın ayaklardan kalbe gidişini yavaşlatır. Bu da bacak ve ayaklarda varis
ve ödem oluşmasına neden olur.
Beslenme ve yaşam biçimi ödem oluşmasını tetikler mi?
Aşırı ve hızlı kilo alımı ödem oluşumunu ciddi bir şekilde artırıyor çünkü
alınan kilolar dolaşım sistemine baskı uyguluyor ve artan kan yoğunluğu damarların
şişmesine neden oluyor. Ayrıca çok hareketsiz kalmak, uzun süre ayakta kalmak
veya uzun süre oturur pozisyonda olmak da ödem oluşumunu tetikliyor. Bu sebeple
ayakta ya da oturarak aynı pozisyonda yarım saatten fazla kalmamak, gün içinde
ufak tefek egzersizler yapmak, kısa süreli yürüyüşler yapmak ve yatarken
özellikle sol yana yatmaya gayret göstermek gibi önlemler almak faydalı oluyor.
Varis nedir? Nasıl oluşur?
Varis, venlerin (toplardamarların) genişleyerek ve kıvrılarak cilt
yüzeyinde belirgin hale gelmesidir. Gebelikte varisler sıklıkla bacaklarda
meydana gelir ancak çok ileri durumlarda vulvada da (genital bölgenin dıştan görünen
kısmı) ortaya çıkabilir.
Venler (toplardamarlar), vücuttan kanı kalbe geri götüren yapılardır. Kalp
kanı atardamarlarda ileriye doğru pompaladıkça, ortaya çıkan dalgalanma,
toplardamar içindeki kanı kalbe doğru götürür. Bunu sağlayan mekanizma
toplardamarların yapısında bulunan kapakçıklardır. Bu kapakçıklar kanın
yalnızca bir yönde, kalbe doğru akmasına izin verirler ve böylece kanın geriye
kaçışını önlerler. Başta bacaklar olmak üzere vücudun kaslı bölgelerinde
bulunan toplardamarlar, kasların kasılmasıyla oluşan itici güç ve kapakçıkların
geri kaçışı engellemesi sayesinde kanı kalbe doğru götürür. İşte varislerde
temel bozukluk bu kapakçıkların işlevlerini yitirmiş olmasıdır. Böylece kan
geriye daha kolay kaçar, bu kaçış belli bir bölgede kanın göllenmesine yol açıp
ve göllenen kan damarın yapısını ve şeklini bozarak damarın ciltten görülür
hale gelmesine neden olur. Varisler cilt yüzeyinde mavi, ileri derecede
kıvrımlı, dokununca içlerinde kan olduğu kolaylıkla hissedilen ve ileri
durumlarda ağrılı olan damar yapılarıdır.
Hamilelerde varis neden olur?
Genetik yatkınlık varsa gebelik döneminde hormonların etkisi ile varis
oluşabiliyor. Gebelerin yaklaşık yüzde 40’ında varis problemleri görülüyor.
Hızlı ve fazla miktarda kilo alımı, çok hareketsiz kalmak veya uzun süre ayakta
kalmak da varis oluşumunu tetikliyor.
Hamilelik süreci varis oluşumunu kolaylaştırır mı?
Hamilelik döneminde toplardamarların duvarlarında meydana gelen gevşeme,
vücuttaki kan hacmindeki artış ve uterusun ana toplardamarlara oluşturduğu
basıya bağlı bacaklardaki toplardamarlarda göllenme meydana geliyor; bu da karşımıza
varis ve ödem olarak çıkıyor.
Hamilelik sırasında oluşan varisler doğum sonrası ortadan kalkar mı?
Hamilelik sırasında oluşan birçok varis hamilelikten hemen sonra
kayboluyor. Ancak doğumdan iki ay geçmesine rağmen kaybolmamış olan büyük veya
küçük varisler maalesef kalıcı kabul ediliyor.
Kaşıntılı cilt çatlakları neden ve nasıl oluşur?
Gebelik bazı cilt değişikliklerine neden olabiliyor. Bu değişikliklerin
büyük çoğunluğu hormonal değişimler ile ilgili oluyor. Yüzde görülebilen renk
değişimleri, avuç içlerinde kızarıklık ya da kaşıntılı deri döküntüleri
nispeten daha nadir görülüyor. Hemen hemen bütün hamile kadınlarda görülen bir
diğer değişim de karnın ortasından geçen siyah bir çizgi ortaya çıkmasıdır ancak
anne adaylarını en fazla rahatsız eden cilt değişikliği karında görülen cilt
çatlaklarıdır. Ağrılı değillerdir ancak kaşıntıya yol açabiliyorlar. En sık
karnın alt bölümlerinde görülmekle birlikte kalçalarda, uyluklarda, memelerde
ve hatta kollarda bile görülebiliyorlar.
Çatlakların oluşmasında en önemli belirleyici faktör genetiktir. Siyah
kadınlarda hemen hiç görülmezken, beyaz kadınların ise yaklaşık %75-90'ında
değişik oranlarda cilt çatlaklarına rastlanır. Genetik dışında karın çatlakları
için bir diğer risk faktörü de ani ve fazla kilo artışıdır. Hızla büyüyen karın
ciltte gerilmeye ve elastikiyet kaybına neden olarak çatlak oluşumuna yol
açabilir. Bu nedenle dengeli ve ideal sınırlarda kilo alımı çatlak oluşumunu
bir ölçüde engelleyebilir.
Kaşıntı ve çatlak bacak görünümüne karşı anne adaylarının alması gereken önlemler
ve uzmanların tavsiye ettiği tedavi biçimi nedir?
Çatlakların önlenmesinde alınabilecek en iyi önlem cildin nemini
korumaktır. Bu da dengeli ve sağlıklı bir beslenme ve yeterli sıvı alımı ile
mümkündür. Gebelikte su tüketiminin önemi, çatlakların engellenmesinde de
kendini gösterir. Dengeli beslenme, ani ve gereğinden fazla kilo artışına engel
olacağı için karın cildinin olması gerekenden daha fazla gerilmesini engeller.
Bu ani gerilme çatlak oluşumunda önemli bir faktördür.
Duş sırasında karnın yumuşak bir sünger ya da fırça yardımı ile dairesel
hareketler ile masaj yapar şekilde ovalanması da ciltteki kan dolaşımını
hızlandırarak elastikiyetinin korunmasına yardımcı olabilir.
Gebelik çatlakları ve bunların önlenmesi doğal olarak kozmetik üreticilerinin
de dikkatini çekiyor. Piyasada bu amaçla üretilmiş pek çok ürün bulunuyor ancak
bunların çatlakları önlemedeki ve oluşmuş çatlakları gidermedeki etkinlikleri tartışmalıdır
ve bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış bir ürün henüz yoktur. Bununla birlikte
kullanımlarının gelişmekte olan bebeğe ve anne adaylarına olumsuz bir etkileri
de bulunmaz.