Kemençenin sırrı Karadeniz türkülerinde saklıdır. Hem duygusal hem hareketli bir türkülere eşlik eder. Kemençe, rebap, keman türü yaylı çalgılarla akraba olduğu sanılan, bir yay yardımıyla çalınan üç telli geleneksel halk çalgısının adı olup, klasik kemençe ile karıştırılmasını önlemek amacıyla Karadeniz kemençesi olarak da adlandırılmaktadır.
Kemençenin Doğuşu:
Kemençe sözcüğü, Farsça “keman” sözcüğü ile Türkçe “-çe” ekinin birleşmesiyle olmuştur.
Sözcüğün kaynağı konusunda şöyle bir yorum da yapılmaktadır. Yerel söyleyiş ve Türk diyaleklerine göre kimi yerlerde “ıklığı” adıyla anılırken, kimi yerlerde çıkardığı sesin sivrisinek sesi gibi tiz olması nedeniyle, çeşitli diyeliklerde sivrisinek anlamında kullanılan “kemençe: küminçe- “kimin-çe” ve “çibin-çe” denmiştir. Divan’da sivrisinek anlamında “küminçe” geçmektedir.Kemençe XV. yüzyıl sonlarına doğru kullanılır olmuştur.
Kemençe sözcüğü, Farsça “keman” sözcüğü ile Türkçe “-çe” ekinin birleşmesiyle olmuştur. Sözcüğün kaynağı konusunda şöyle bir yorum da yapılmaktadır. Yerel söyleyiş ve Türk diyaleklerine göre kimi yerlerde “ıklığı” adıyla anılırken, kimi yerlerde çıkardığı sesin sivrisinek sesi gibi tiz olması nedeniyle, çeşitli diyeliklerde sivrisinek anlamında kullanılan “kemençe: küminçe- “kimin-çe” ve “çibin-çe” denmiştir. Divan’da sivrisinek anlamında “küminçe” geçmektedir.Kemençe XV. yüzyıl sonlarına doğru kullanılır olmuştur.
Asya Türkçesinde dün olduğu gibi bugün de kemençe sözcüğü kullanılmaz. Iklığı ve gıcak sözcüğü kullanılır. Araplar da en eski tip Asya yaylı sazını Farsça “kemençe” adıyla İran’dan almışlardır.
Gagavuzlar, kemana “kemençe” derlerdi. Asya’da birçok yerde kullanılan kemençelerin ortak özelliği, hayvan kabuklarından, sukabağından, Hindistan cevizinden, oyularak ağaçtan yapılan küçük bir ses kutusau, uzunca bir sapı bulunmasıdır. Çoğunun göğsü deriden, telleri bağırdak ya da at kılındandır. günümüzde Asya’da ki Türkler kemençelere metal tel de takmaktadırlar.
Avrupa’nın ortaçağ yaylı sazlarını XVII. yüzyıl sonlarında önce Anadolu, Anadolu’dan da Mısırlılar tanıdılar. Biz “kemençe” dedik; Araplar ise “Kemençe-i Rumi” demişlerdir. “Roma kemençesi” ya da “Balkan kemanı” anlamında kullanmışlardır.
Türkiye’de üç çeşit kemençe vardır. Birinci çeşit XIX. yüzyılda lavta (Almanca-Arapça bir kelimedir, mızrapla çalınan, gövdesi udtan küçük bir çalgıya denir), köçekçe (çoğu karcığar ya da ağırlama makamında, kıvrak, şen oyun havası) takımlarının başlıca çalgısı olan klasik kemençe. Bu saz büyük bir virtüöz olan Tanburi Cemil Bey’in elinde ince saza girdi.
Günümüzdeki klasik Türk müziği topluluklarının vazgeçilmez üç çalgısından (ney, tanbur) biri oldu. Hüseyin Saadettin Arel’de soprano (üst ses) alto, tenor, bariton ve bas kemençeler yaptırarak, Türk müziğinde batı müziğindeki keman ailesinin yerini tutacak bir kemençe ailesi yaratmak istemiş, ama bu tasarısını gerçekleştirememişti. Klasik kemençenin gövdesi yarım armuda benzediği için bu çalgıya “armudi kemençe” de denilmektedir. Üç tellidir klasik kemençe. Arel’in kemençesi dört telliydi. Çoğunda eskiden olduğu gibi bağırsaktan yapılma teller kullanılır. Teknesinin altındaki kuyruk takozu sol dize, 12-15 cm. uzunluktaki burgularıysa göğse dayanarak, telleri parmak uçlarıyla basmak yerine tırnaklarla yandan hafifçe itilerek çalınır. Akordu yegah-rastneva (la-re-la) biçiminde düzenlenir. Ses alanı çalanın ustalığına bağlı olarak iki buçuk oktavı geçebilir. Beşli aralıklarla akort edilir. Önce bir dörtlü olmaması teknik olanakları azaltır. Bu yüzden dört telli denemeler yapılmıştır.
Klasik kemençe rebapla yakın akrabadır. Çalgının üst bölümü düz, alt bölümü şişiktir. Gövde ve göğüs olarak iki bölümdür. Gövdenin en iyisi karadut ağacından yapılır. Peleseni, ceviz, limon gibi ağaçlardan da yapılabilir. Göğüs (kapak) servi ağacından yapılırsa yumuşak, müzikal; çamdan yapılırsa gür ve tok bir ses verir. Kulak denilen burguları üç tanedir. Fildişi abanoz ya da benzeri sert ağaçlardan yapılır. Burgu 15 cm.’dir. Kapakta karşılıklı 4 cm. uzunluğunda iki delik vardır. Delikler aracılığıyla ses dışarı çıkar. Kemençenin yayı abanoz ya da gül ağacındandır. Yay 60 cm.’dir. Kılların uzunluğu 46 cm.’dir. Çalınırken burgular göğse, geniş alt bölüm de sol diz üstüne konulur. Çalarken telden tele geçmek için, sol el ayasının hafifçe dokunması ile kemençe döndürülür, yay her zaman düz olarak çekilir. Son zamanlarda yaptırılan beş büyük kemençe ile çok sesli Türk müziği çalınmaktadır. Ünlü klasik kemençe sanatçıları şunlardır: Tanburi Cemil Bey, Sotiri, Aleko Bocanos, Paraşko Leondaridis, Ruşen Kam, Fahire Fersan, Haluk Recai, Cüneyt Orhon, Ekrem Erdoğdu.
Günümüzde Yunanlıların lirası, Bulgarların gudulkası ile kuzeybatı Anadolu’da, Ortaçağda Batı Avrupa’da ve Orta Asya’da benzerleri vardır klasik kemençenin.
İkinci çeşit kemençe, Güney Anadolu Türkmenlerinin çalgısı olan Türkmen kemençesidir. Ali Rıza Yalgın, Toroslarda Karatepeli Bölgesi adlı yapıtında bölge kemençesini, hem çalınırken hem de çalgı olarak resimlemiş, yayımlamış. Daha basitçe bir görüşü var bu kemençenin. Bizim Karadeniz kemençesinin daha hantalı, daha kabası gibi.
Üçüncü çeşit kemençe, bizim kemençemiz. Doğu Karadeniz kemençesidir. Fransızların pochette, İngilizlerin kit adını verdiği yaylı çalgının akrabasıdır. Anadolu’ya ne zaman ve hangi yolla girdiğini belirtmek güçtür. Avrupa’ya Doğu’dan gitmiş olabilir. Ortaçağ sonları, Avrupa halk yaylı çalgıları olarak kullanılmıştır. Avrupa’da kasaba çalgıcıları kemençe benzeri çalgıları, bu aletin keskin ve yaygaracı sesinden, halk danslarına eşlik etmekte yararlanırlardı. Yüzyıllar boyunca değişikliğe uğradı sözü edilen bu kemençeler. Başlangıçta dört ya da çift telli idi.
Görele kemençesi, yürek biçimindeki burguluğu, kısa sapı dar ve uzun gövdesiyle dikkat çekicidir, narindir. Göğsündeki delikler kemanınkini andırır. Bir kuyrukla gövdeye bağlanan teller, eşikle dip eşiğin üstünden geçilerek akort burgularına bağlanır, sarılır. Göğüsle teknenin dibi arasına can direği denen bir ahşab çubuk sıkıştırılır. Can direği tel köprünün altında bulunur. Can direği ses özelliği kazandırır kemençeye. Can direği olmazsa yeterli ses çıkmaz. Kemençe çalınırken sol elle tutulur, sapından kavranır kemençe, havada durdurulur. Kemençeyi tutan sol el, parmakları tellere basarak istenen sesleri bulur. Sağ eldeki yay tellere sürtülür. Bir tel üstündeki melodi (ezgi, hava) çalınırken kemençenin yayı bu telin yanındaki tele de sürtülür. Kemençe dörtlü paralelle çalışır (ikili, dörtlü, altılı seslere paralel ses denir). Kemençemizin orta teli (la) ortak çalınır. Orta telle birlikte, ince tele de kalın tele de istenen sese göre birlikte basılır (Kemençede sağ tel kalın, sol tel incedir). Kemençe çalınış özelliğiyle, dörtlü paralel çalışma yönüyle doğu tekniği içinde çok sesli tek çalgıdır. Müzikte, çok seslilikte yapı farkı görülür. Doğuda koma sistem, Batıda tampere sistem vardır.
Görele kemençesinin özellikleri:
Kemençe ardıç, erik, dut, kiraz ağacından yapılır. Kapağı ladin ağacındandır. Kapak kalınsa ince ses, kapak inceyse kalın ses verir. Kemençeyle her ezgi çalınabilir. Perdesizdir.
Kemençe yayı çet (çef), erik ağacından yapılır. Yay telleri ise at kuyruğundandır. Yay tellerine reçine (kolofon) sürüldükten sonra çalınır.
Kemençe çalanlara, kemençe sanatçılarına “Kemençeci” denir. Kemençeci, halk edebiyatımızdaki ozan tipidir. Mani, türkü yakıcısı, yerine göre de öykü anlatıcısıdır. Düğünden düğüne, köyden köye gezdiği için de kültür taşıyıcısı, haber taşıyıcısıdır. Eğlenceden, konuşmaktan zevk alan, şakacı, güler yüzlü, esprili, hazırcevap bir kişiliği vardır kemençecilerin. Sözü, söyleyişi dinlenir, toplantıların, eğlencelerin şenliklerin aranan adıdır. Kesme türkü (kemençe türküsü, mani) yaratıcısıdır. Ancak yarattığı ürünlerde aşık edebiyatımızda olduğu gibi kendi adını söylemez; bunu alçak gönüllülükle açıklamak uygun düşer belki de…
Yöremizden Bazı Kemençe Sanatçıları
1- Karaman (Halil Kodalak) 2- “Kemençenin Ordinaryüsü” Picoğlu Osman (Gökçe) 3- Durkaya (Kemal İpşir) 4- Mehmet Sırrı Öztürk 5- Katip Şadi 6- Sami Günay 7- M. Naci Keskin 8- Mehmet Maksutoğlu 9- Şenel Dandin 10- Hüseyin Çınar 11- Hikmet Gök
Kemençe Nasıl Çalınır:
Kaynak: vikipedia, görele belediyesi
bordomavi.com | Trabzon'u dünyaya tanıtmak ve rehber olmak isteyen bir grup Trabzon sevdalısı tarafından kurulan Sosyal Ağ sitesidir.
bordomavi.com (BordoMavi) olarak kişisel verilerinizin güvenliği hususuna azami hassasiyet göstermekteyiz. Kişisel verileriniz 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (“KVKK”)’na uygun olarak işlenmekte ve muhafaza edilmektedir.
Kişisel Verilerinizin Ne Şekilde İşlenebileceği
6698 sayılı KVKK uyarınca, bordomavi.com ile paylaştığınız kişisel verileriniz, tamamen veya kısmen, otomatik olarak veyahut herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla elde edilerek, kaydedilerek, depolanarak, değiştirilerek, yeniden düzenlenerek, kısacası veriler üzerinde gerçekleştirilen her türlü işleme konu olarak tarafımızdan işlenebilecektir. KVKK kapsamında veriler üzerinde gerçekleştirilen her türlü işlem “kişisel verilerin işlenmesi” olarak kabul edilmektedir.
Kişisel Verilerinizin İşlenme Amaçları Ve Hukuki Sebepleri
Paylaştığınız kişisel veriler,
Müşterilerimize verdiğimiz hizmetlerin gereklerini, sözleşmenin ve teknolojinin gereklerine uygun şekilde yapabilmek, sunulan ürün ve hizmetlerimizi geliştirebilmek için;
Kamu güvenliğine ilişkin hususlarda ve hukuki uyuşmazlıklarda, talep halinde ve mevzuat gereği savcılıklara, mahkemelere ve ilgili kamu görevlilerine bilgi verebilmek için;
Üyelerimize geniş kapsamda çeşitli imkânlar sunabilmek veya bu imkânları sunabilecek kişi veya kurumlarla yasal çerçevede paylaşabilmek için;
Reklam tercihlerini analiz etmek için,
6698 sayılı KVKK ve ilgili ikincil düzenlemelere uygun olarak işlenecektir.
Kişisel Verilerinizin Aktarılabileceği Üçüncü Kişi Veya Kuruluşlar Hakkında Bilgilendirme
Yukarıda belirtilen amaçlarla, bordomavi.com ile paylaştığınız kişisel verilerinizin aktarılabileceği kişi / kuruluşlar; ana hissedarlarımız, hissedarlarımız, reklam verenler, doğrudan veya dolaylı yurt içi / yurt dışı iştiraklerimiz; başta bordomavi.com altyapısını kullanan üye firmalar ve bunlarla sınırlı olmamak üzere sunulan hizmet ile ilgili kişi ve kuruluşlar olmak üzere, faaliyetlerimizi yürütmek üzere ve/veya Veri İşleyen sıfatı ile hizmet aldığımız, iş birliği yaptığımız, program ortağı kuruluşları, yurtiçi / yurtdışı kuruluşlar ve diğer 3. kişiler ve kuruluşlardır.
Reklam amaçlı kullanılacak çerezlere ilişkin düzenlemelerimiz “ bordomavi.com Çerez Politikası” olup, şu anda okuduğunuz “Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması Politikası”nın bir parçasını oluşturmaktadır. Çerez Politikamız hakkında bilgi edinmek için lütfen tıklayın. (Gereken çerez politikası örneğine belgenin en altında bulunan bağlantı ile ulaşabilirsiniz)
Kişisel Verilerinizin Toplanma Şekli
Kişisel verileriniz,
bordomavi.com internet sitesi ve mobil uygulamalarındaki formlar ile ad, soyad, adres, telefon, iş veya özel e-posta adresi gibi bilgiler ile; kullanıcı adı ve şifresi kullanılarak giriş yapılan sayfalardaki tercihleri, gerçekleştirilen işlemlerin IP kayıtları, tarayıcı tarafından toplanan çerez verileri ile gezinme süre ve detaylarını içeren veriler, konum verileri şeklinde;
bordomavi.com ile ticari ilişki kurmak, iş başvurusu yapmak, teklif vermek gibi amaçlarla, kartvizit, özgeçmiş (cv), teklif vermek ve sair yollarla kişisel verilerini paylaşan kişilerden alınan, fiziki veya sanal bir ortamda, yüz yüze ya da mesafeli, sözlü veya yazılı ya da elektronik ortamdan;
Ayrıca farklı kanallardan dolaylı yoldan elde edilen, web sitesi, blog, yarışma, anket, oyun, kampanya ve benzeri amaçlı kullanılan (mikro) web sitelerinden ve sosyal medyadan elde edilen veriler, e-bülten okuma veya tıklama hareketleri, kamuya açık veri tabanlarının sunduğu veriler, sosyal medya platformları (Facebook, Twitter, Google, Instagram, Snapchat vs) gibi sosyal paylaşım sitelerinden paylaşıma açık profil ve verilerden; işlenebilmekte ve toplanabilmektedir.
KVKK Yürürlüğe Girmeden Önce Elde Edilen Kişisel Verileriniz
bordomavi.com, KVKK’nun yürürlük tarihi olan 7 Nisan 2016 tarihinden önce yayım hayatına başladığı için bu tarihten önce depoladığımız bir kişisel veri bulunmamaktadır. (Eğer web siteniz bu tarihten önce de veri topluyorsa verilerin ne şekilde işlendiği ve muhafaza edildiği mutlaka belirtilmelidir.)
Kişisel Verilerinizin Aktarılması
Türkiye’de işlenerek veya Türkiye dışında işlenip muhafaza edilmek üzere, yukarıda sayılan yöntemlerden herhangi birisi ile toplanmış kişisel verileriniz KVKK kapsamında kalmak kaydıyla ve sözleşme amaçlarına uygun olarak yurtdışında bulunan (Kişisel Veriler Kurulu tarafından akredite edilen ve kişisel verilerin korunması hususunda yeterli korumanın bulunduğu ülkelere) hizmet aracılarına da aktarılabilecektir.
Kişisel Verileriniz;
Ürün ve hizmetlerin sunulması ve tanıtılması için işbirliği yapılan ve/veya hizmet alınan iş ortaklarımız,
Acil yardım çağrısı halinde konumunuzu tespit edecek olan yetkili mercilere,
Düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile mahkeme ve icra müdürlükleri gibi sair resmi kurumlara, kişisel verilerinizi talep etmeye yetkili olan diğer kamu kurum veya kuruluşlarına,
bordomavi.com ile ticari ilişki içinde bulunan ve telefon numaranıza sahip tüzel kişilere,
Gerekli görüldüğü durumlarda aktarılabilecektir.
Kişisel Verilerin Saklanması Ve Korunması
bordomavi.com, kişisel verilerinizin barındığı sistemleri ve veri tabanlarını, KVKK’nun 12. Maddesi gereği kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemekle, yetkisiz kişilerin erişimlerini engellemekle; muhafazalarını sağlamak amacıyla hash, şifreleme, işlem kaydı, erişim yönetimi gibi yazılımsal tedbirleri ve fiziksel güvenlik önlemleri almakla mükelleftir. Kişisel verilerin yasal olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesinin öğrenilmesi halinde durum derhal, yasal düzenlemeye uygun ve yazılı olarak Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na bildirilecektir.
Kişisel Verilerin Güncel Ve Doğru Tutulması
KVKK’nun 4. maddesi uyarınca bordomavi.com’un kişisel verilerinizi doğru ve güncel olarak tutma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu kapsamda bordomavi.com’un yürürlükteki mevzuattan doğan yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için üyelerimizin doğru ve güncel verilerini paylaşması veya web sitesi / mobil uygulama üzerinden güncellemesi gerekmektedir.
6698 Sayılı Kvkk Uyarınca Kişisel Veri Sahibinin Hakları
6698 sayılı KVKK 11.maddesi 07 Ekim 2016 tarihinde yürürlüğe girmiş olup ilgili madde gereğince, Kişisel Veri Sahibi’nin bu tarihten sonraki hakları aşağıdaki gibidir:
Kişisel Veri Sahibi, bordomavi.com’a (veri sorumlusu) başvurarak kendisiyle ilgili;
Kişisel veri işlenip işlenmediğini öğrenme,
Kişisel verileri işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
Kişisel verilerin eksik veya yanlış işlenmiş olması hâlinde bunların düzeltilmesini isteme,
KVKK’nun 7. maddesinde öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
Kişisel verilerin düzeltilmesi, silinmesi, yok edilmesi halinde bu işlemlerin, kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere de bildirilmesini isteme,
İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğraması hâlinde zararın giderilmesini talep etme, haklarına sahiptir.
İletişim ve Başvuru Yöntemi
bordomavi.com tarafından atanacak Veri Sorumlusu Temsilcisi, yasal altyapı sağlandığında Veri Sorumluları Sicilinde ve bu belgenin bulunduğu internet adresinde ilan edilecektir.
Kişisel Veri Sahipleri, sorularını, görüşlerini veya taleplerini firstname.lastname@example.org e-posta adresine yöneltebilirler.
bordomavi.com iletilen taleplere, gerekçeli olmak ve 30 gün içinde cevap vermek kaydıyla olumlu/olumsuz yanıtını, yazılı veya dijital ortamdan verebilir. Taleplere ilişkin gerekli işlemlerin ücretsiz olması esastır. Ancak işlemlerin bir maliyet gerektirmesi halinde, bordomavi.com , ücret talebinde bulunma hakkını saklı tutar. Bu ücretler, Kişisel Verilerin Korunması Kurulu tarafından, Kişisel Verilerin korunması Kanunu’nun 13. maddesine göre belirlenen tarife üzerinden belirlenir.
Web sayfamızda, uygulamalarımızda ve diğer sair kanallarımızda kişisel verilerinizi paylaşarak Kişisel Veriler Politikamızı ve politikamızda yer alan işlenme, işlenme yöntemleri, verilerin aktarılması, satışı ve diğer ilgili hususlar hakkındaki şartları, Bir sosyal medya uygulaması olan bordomavi.com ile paylaşılan verilerin web sayfasında, uygulamalarda ve sosyal medya kanallarında kullanılmasını, bildirimlerde ve önerilerde bulunulmasını, üyelerin yararına olması şartıyla ticari anlamda üçüncü kişilerle paylaşılabileceğini ve yine bunun için kabulde bulunduğunuzu, yasal haklarınızı kullanmadan önce bordomavi.com’a başvuruda bulunacağınızı KVKK’da büyük öneme haiz, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza şeklinde tanımlanan açık bir rıza ile kabul ettiğinizi beyan etmiş olursunuz.
Bu sözleşme en son 18/10/2020 tarihinde güncellenmiştir.
Kesinlikle Gerekli Çerezler
Çerez ayarları için tercihlerinizi kaydedebilmemiz için Kesinlikle Gerekli Çerez her zaman etkinleştirilmelidir.
Bu çerezi devre dışı bırakırsanız, tercihlerinizi kaydedemeyiz. Bu, bu web sitesini her ziyaret ettiğinizde çerezleri yeniden etkinleştirmeniz veya devre dışı bırakmanız gerektiği anlamına gelir.