Dünyanın dört bir köşesinde farklı adlarla ve benzer kurallarla oynanan saklambacın bilinen geçmişi Antik Yunan'a kadar
uzanıyor.
Bu dönemdeki adı apodidraskinda (ἀποδιδρασκίνδα) olan oyun, ikinci yüzyıl Yunan alimlerinden Julius Pollux tarafından
betimlenmiş. Ayrıca İtalya'nın Herkulaneum kasabasında bulunan bir duvar resminde saklambaç oynayan aşk tanrıları (cupid) tasvir edilmiştir.
Mitolojik figürleri için istisnalar olabilmekle birlikte, saklambaç en az 4-5 kişiyle oynanır.
Bir ebe belirlenir. Ebe, kale olarak belirlenmiş bir noktada, tercihen ağaç, duvar, vb bir yüzeye kapanarak (yumarak) etrafını görmeyecek şekilde gözlerini yumar ve önceden belirlenmiş
bir sayıya kadar (örn. 100) yüksek sesle sayar. Bu sırada diğer oyuncular saklanırlar. Ebe, saymasının bittiğini 'Önüm, arkam, sağım, solum sobe. Saklanmayan ebe' tekerlemesiyle ilan ederek saklı
oyuncuları aramaya başlar.
Ebe, saklanan bir oyuncunun yerini tespit ettiğinde, adını ve nerede olduğunu yine yüksek sesle söyler ve kaleye ulaşıp yumma noktasına dokunarak bulduğu oyuncunun adını söyler ve 'sobe!'
der. Sobelenen oyuncu kaybeder.
Saklanan oyuncu, herhangi bir şekilde ebeden önce yumma noktasına ulaşıp ebeyi sobelerse veya ebe tarafından bulunamazsa kazanır.
Ebe, o tur sonunda hiçkimseyi sobeleyemezse tekrar ebe olur. En az bir kişi sobelendiğinde ise, bir sonraki turda kimin ebe olacağı farklı şekillerde belirlenebilir: En yaygın yöntemler, ilk
sobelenenin ya da ebenin sobelenenler arasından seçtiği kişinin ebe olmasıdır. Daha karmaşık olan 'kurtarmacalı' versiyonda, sobeleyen her oyuncunun, sobelenen bir oyuncuyu ebe olmaktan kurtarma
hakkı vardır. Bu kurala göre ebenin tekrar ebe olmaktan kurtulabilmesi için, saklanan oyuncuların yarısından fazlasını sobelemesi gerekir.
Ebe, saklanan oyuncunun yerini tespit ettiğinde, onu bir başka oyuncuyla karıştırır ve adını yanlış söylerse, çamlak-çömlek (veya kazan-çömlek) patlar. Bu durum yaşandığında tüm saklanan tüm
oyuncular 'çamlak-çömlek patlaadı, çamlak-çömlek patlaadı!' nidalarıyla coşkuyla saklandıkları yerden çıkarlar. Bu patlama, turun ebe için hüsranla sonuçlandığı ve aynı ebe ile yeni bir turun
başlaması anlamına gelir.
Her ne kadar ebeveyni gerekçelerle ev içinde oynanması tavsiye edilmese de, evde, hele hele gece karanlıkta oynamak, tehlikeli olduğu kadar eğlencelidir de.