Transkript
1 AVRASYA DOSYASI 131 ARAP BAAS SOSYALİST PARTİSİ ÜZERİNE Dr. Mehmet ATAY* The article examines the Arab Baas Socialist Party with respect to its ideological framework and its regulation which in fact is the skeleton of the former. Analysing the regulation, the author dwells on the party ideology and defines the basic principles within the Arab socialism. BAAS'çılık AAS" Orta Doğu'da özellikle Suriye ve Irak'ta ortaya çıkan siyasal nitelikli bir cereyandır. Bu deyim "Diriliş" veya "Arap B Sosyalist Diriliş Partisi" anlamında kullanılır. Irak'ta, başında Mişel Eflak'ın bulunduğu "Arap Diriliş Partisi" ile Ekrem Havrani'nin başkanı olduğu "Arap Sosyalist Partisi"nin birleşmesinden doğan siyasi kuruluş "BAAS" olarak ortaya çıkmıştır. BAAS Partisi bir siyasal teşekkül olup, Irak'ta ve Suriye'de ayrı ayrı kişilerle temsil edilmekte ve idareye hakim bulunmaktadır. (Irak'ta Saddam Hüseyin, Suriye'de Hafız Esad bu akımların son temsilcileridir). BAAS, amaç olarak Orta Doğu'daki bütün Arap devletlerini tek bir Arap devleti yapmayı benimsemiştir. Bu bakımdan Arap Birliği Teşkilatı ve Nasırcı akımla paralellik gösterir. Çabaları arasında, Birleşik Arap Cumhuriyeti kurmak ve Irak'la bütünleşme hareketini gerçekleştirmek yeralmıştır. Yine BAAS'çılar sosyalist reformları gerçekleştirmek, sosyal farkları azaltmak, mülkiyeti sınırlandırmak, büyük üretim araçlarını millileştirmek, miras hakkını korumak, sermaye ve özel girişimi devam ettirmek gibi ilkeleri savunurlar. Bu yolla kalkınmayı gerçekleştirmek, hedefleri arasındadır. BAAS'çılar hem Irak'ta hem de Suriye'de siyasi otoriteyi ellerinde tutmaktadırlar. BAAS'çılar arasında prensipte büyük farklar bulunmamaktadır. BAAS Ideolojisi BAAS'ın tüzüğü, ideolojisinin iskeletini teşkil eder. Liderlerinden Eflak ve diğer birçoklarının yazdıkları da bu görüşün inceliklerine kadar * Siyaset Bilimi Doktoru, Cumhurbaflkanl Bafldan flman.
2 132 MEHMET ATAY/ARAP BAAS SOSYAL ST PART S ÜZER NE izahını yapar. Gerçekten, Arap sosyalizminin incelenebilmesindeki en büyük güçlük açık bir teoriye sahip olmayışındadır. Arap ülkelerinin hepsinde sosyalizmden bahsedilmesine rağmen ne demek olduğunu bilen pek azdır. Arap dünyasında sosyalist doktrin üzerine literatürün çok az oluşu, Arap sosyalizminin hiçbir teorisi olmadığı intibaını vermektedir. Sosyalist doktrinlerin hemen hiçbir şekilde etüdü yapılmamıştır. Her ne kadar bu iddia doğru gibi görülebilirse de, sathi bir müşahade ve acele bir suçlama olarak mütalaa edilmelidir. Son zamanlara kadar, sosyalist teorinin böyle derinliğine tetkik edilmeyişi Arap entellektüelleri arasında bir gurur kaynağı olmuştur.bir ara B.A.C. Devlet Bakanlığını yapmış olan Muhammed A. Hatim: "Bizim spirituel ve entellektüel tecrübelerimizin en büyük karakteristiği,hayatımızı araştıran teorilerle meşgul olmayışımızdır" demiştir. Teorisyenlerden Ahmat K. Abu El Majd ise Arap sosyalizmini bilhassa Batı'dan getirilen dogmatik teorilere bağlı görmenin karşısındadır. Ona göre, Arap sosyalizmi, mazisini nazarı itibare alarak şimdiki Arap gerçeğini aksettirmelidir. Meydana çıkacak durumlarla uyuşabilecek bir pratiği olmalıdır. Son zamana kadar Eflak'ın liderliğini yaptığı BAAS entellektüelleri, yukarıda bahse konu tanıma uyuyorlardı. Eflak, toplum sorunlarıyla meşgul olunmasını lüzumsuz addediyordu. Yazılarında "toplum, canlı, organik bir varlıktır. Ölü, mekanik bir yaratık değildir" der. Bunun içindir ki, soyut analize meydan okur. Eflak, soyut düşünce ve teşvik izahına, gerçeği özünden ayırdığı için hücumlarda bulunmuştur. Ona göre gerçek idealist, realistin karşıtı demek değildir. Zira realist, hale teslim olan kimse değil onu anlayabilendir. Bu itibarla, Eflak'ın düşünüşüne göre, gerçek idealist, etrafındaki şeyleri, olup bitenleri anlayan ve onları değiştirmeye çalışan kimsedir. Soyut düşünce, her çeşit milliyetçiliğin paylaşılan ve tesbit edilmiş bulunan aksiyomları arasında geliştiğini varsayar. Eflak'a göre böyle bir görüş, Arap benliğini ortadan kaldırır, mevcut sorunları unutmaya zorlar. Bazı Avrupai usullerin sadece taklit edilmesi, onların seviyesine ulaşabileceğine yardım edeceği gibi sahte bir ümit verir. Soyut düşüncede en büyük tehlike, bazı unsurların yapısını değiştirmek veya şekillerinde farklılık yaratmak suretiyle istenen tesirin hasıl edilebileceği intibaını verebilmesindedir. Bunun için Eflak, Arap nasyonalizminin, bir düşüncenin mahsulü olmadığını, fakat düşünceye götüren yol olduğunu iddia eder ve der ki: "Sanatın bendesi değil, kaynağı ve ruhudur. Onunla hürriyet kavramı arasında bir çelişme yoktur. Zira tabii seyrini takip eder ve imkanlarını uygulayabilirse hürriyet doğar". Teoriden yoksun oluşunun daha makul görünen izahı, diğer bir BAAS'çı entellektüel olan Muhsin Abu Maizar tarafından yapılmıştır. Ona
3 AVRASYA DOSYASI 133 göre Arap sosyalizmi, henüz tamamlanmamış bir tecrübedir. Arap sosyalizmini, gerçekleşmesinden önce bir teoriye bağlı kılmaya gayret; Arap toplumunun bütün cephelerini içine alan realist ve canlı bir tecrübe olarak, tabiatiyle çelişmeye düşürür. Bununla beraber Abu Maizar, toplumun gayeleri, sadece gayelerinin ortaya konulmasının şart olduğunu ilave eder. Eflak, iktidarda bulunanların hareketlerini tahdit ettiği gerekçesiyle soyut düşünce teorisini tamamen reddeder. Ona göre, gerçekleşmemiş bir teori, düşünürün arzu veya azminin istikbaline çevrili bir projeksiyondan başka bir şey değildir. Pratikte işlemesi muhtemel şartları ve gerçekleri nazarı itibare almadığından, uygulanma imkanlarından mahrumdur. Netice itibariyle sosyalizm fikri, bir batılı düşünce mahsulüdür. Eflak, teoriye karşı çıkarken, diğer yandan batı sosyalizmini de reddetmektedir. Onun, uygulanabilme keyfiyeti üzerindeki ısrarı, olayları somut yönden ele alışı, içinde yaşadığımız hali düşünmesi; BAAS Sosyalizminin Arap dünyasına has bir şey olduğunu, Avrupa'dan ithal edilemiyeceğini gösterme teşebbüsünden ileri gelmektedir. Arap sosyalizmi, Arap dünyasının özel şartlarına uydurulmuş şekliyle anlaşılmalıdır. Bu, batı sosyalizmi ve teorisinin tamamen reddi anlamına gelmemelidir. Eflak'ın düşünüş tarzının yukarıda olduğu gibi, başka BAAS'çılar tarafından eleştirilmesi, Orta Doğu'da yeni tip bir milliyetçiliğin doğuşu şeklinde görülmelidir. Bu yeni tür milliyetçiler, yabancı düşünceyi kabul etmekten rahatsız olmayacak olgunluk ve metanete sahip kişilerdir. Boyut düşüncenin Eflak tarafından reddi, uygulamada tehlikeli de olabilir. Bütün teorilerden sarfınazar etmek, selahiyet sahiplerini, güvenecekleri bir bilgi temelinden mahrum bırakmaktadır. Arap dünyasında bir ideoloji olarak sosyalizm, istiklal kazanılır kazanılmaz gelişecek bir milliyetçi cereyan olarak kalmıştır. Moskova tarafından beslenen komünist ideolojinin aksine, Orta Doğu'da sosyalizmin gelişmesinde dıştan yardım görülmemiştir. BAAS Partisi gibi milliyetçiler de, siyasi istiklali yabancı boyunduruğundan kurtardıktan sonra sosyalist fikirlerini, bu istiklal kazanılıncaya kadar tali derecede rol sahibi gördüler. Sosyalizm, milliyetçi ihtilalin bir parçası olarak gelişmiştir. BAAS ideolojisi, sosyalist olanlar yanında milliyetçi hedeflere açık bir şekilde öncelik tanır. Böyle bir görüşü haklı çıkarmak için de Lübnan'daki tanınmış BAAS liderlerinden Gebran Majdalani, Fransız veya Ingiliz sosyalistlerinin milli birlik gibi bir sorunları olmadığını bu
4 134 MEHMET ATAY/ARAP BAAS SOSYAL ST PART S ÜZER NE sebepten çalışmalarını, sosyal fikirler üzerinde toplayabildiklerini öne sürmektedir. Ancak Arap sosyalistlerinin, başta birlik olmak üzere milliyetçilik sorunlarını çizmeleri gerekir. Netice itibariyle, Eflak açısından "sosyalizm, Arap şan ve zaferinin tekrar kazanılabileceği bir vasıta olmaktadır." Sosyalizmi, milliyetçilik ve birliği sağlamakla BAAS'cı entellektüeller, aynı anda iki hedefe ulaşmayı sağlamanın yolunu bulmuş oldular; aynı anda iki cephede bir ihtilalle savaşabilmektedirler. Arapların birlik halinde olmalarını görmek istemeyen beynelmilel dünyadaki sömürgeci emperyalist düşmanlarıyla ve geri kalmış bir toplumun iç sorunlarıyla mücadele edebilmektedirler. Bitar, Arap Birliği nin düşmanları sözüyle İsrail'i ve emperyalizmi anlatmaktadır. Daha sonra komünist, kapitalist ve gerici unsurları ilave eder. Arap birliği mücadelesi, ilerlemek için sürdürülen modern sömürgecilik aleyhinde bir savaştır. Birlik, sosyalizme ulaşılmadan evvel gerekli olan bir şeydir. Arap ülkeleri, tek tek gerçek iktisadi kalkınmayı sağlayamayacak derecede fakir görülmektedir. Bitar'a göre, Arap ülkelerinin birleşmeden, teker teker gerçek toplumsal ve ekonomik ilerlemeyi sağlayamayacakları ortadadır. Başka bir BAAS'cı entellektüel olan Elias Murkos, muazzam tamamlayıcı kaynakları bulunan büyük bir memlekette olunmadıkça sosyalizmin kurulamıyacağına inanmaktadır. BAAS Partisi dilinde kapitalizmin bir özdeşi olan emperyalizm, Arapların milliyetçi davranış ve çalışmalarını ezmek için komünizmle işbirliği yapmıştır. Keza emperyalist devletler toplumsal ilerlemeye engel olmak için bölgesel, gerici kapitalistlerle de birlik olmuşlardır. Çok defa Arap dünyasındaki en muazzam özel teşebbüsçüleri yabancılar idare etmektedir. Mahalli kapitalistler, bu özel teşebbüsçülerle ya sıkı işbirliği içinde veya onlara bağlı idiler ve arkalarında yabancı devletler bulunuyordu. Manfred Halpern'in de yazdığı gibi, "millileştirme olayları, her şeyin üstünde, milli bağımsızlık hareketleridir". BAAS, siyasi olduğu kadar iktisadi, tam bir bağımsızlığı şart koştuğundan, ekseriya Suriye'deki bütün yabancı şirketlerin millileşmesini ısrarla talep etmiştir. Batı'da nasıl sömürgecilik bir denge unsuru olmuşsa, Sovyetler Birliğinde de aynı görevi Marksizm yerine getirmiştir. Sovyetler Birliği ile Marksist ideoloji arasındaki ayrım, BAAS tarihinin ancak son safhalarında yapılabilmiştir. Sovyetler Birliği, Arap nasyonalizminin karşısındaydı. Birleşmiş Milletler de de Filistin'in bölüşülmesi lehinde oy vermişti. Bu yüzden Batı kadar kötü görülüyordu.
5 AVRASYA DOSYASI 135 BAAS, Faşizm ve Nazi sosyalizmini de komünist ideolojiyi de şiddetle reddetmiştir. Bahse konu iki cereyan, bazı ırkların diğerleri üzerindeki üstünlüğü adına sömürgeciliğe müsaade eder. Üçte bir ferdin diğerine üstünlüğü esasına dayanmakta, bu sebeple de, otokratik bir rejimin doğmasına imkan vermektedir. BAAS sosyalizmi bu emperyalist yayılmanın peşinde olmadığı gibi, Arapların ırki bakımdan üstün olduğunu da ileri sürmemektedir. Sadece Arap dünyasında adil bir iktisadi düzenin kurulmasını ve bazı devletlerin diğerleri tarafından istismarının son bulmasını istemektedir. Arap ve Batı sosyalizmlerinin birçok müşterek ve benzer tarafları vardır. Her iki oluşum da ilmi sosyalizmin kaçınılmaz olduğu, sınıf mücadelesi teorilerini ve proleterya diktatörlüğünü reddederler. Her iki cereyanın da benzer iktisadi programları vardır; savundukları millileştirme derecesine özel bir önem atfederler. Arap sosyalist entellektüellerinin çoğu ya Batı'da tahsil görmüş veya Batı zihniyetinin hakim olduğu bir tahsili almış bulunduklarından, Arap sosyalizminde liberal demokrasinin izleri görülür. Her iki cereyan da işçi tabakasının içinde bulunduğu şartları ıslaha büyük önem vermiştir. Bununla beraber Arap sosyalizmi, köylü sorunlarına daha büyük ilgi duymakta ve batı sosyalizminden daha milliyetçi bir karaktere sahip bulunmaktadır. Iki cereyan arasındaki ayrılık ise iç ve dış işlerinde karşılaşılan sorunların çeşitleri bakımındandır. Arap dünyasında, sanayileşme sorunlarının pek ağır olmadığı yerlerde, sosyalizm, Batı'dakinden daha az sınıf fikriyle hareket edebilmektedir. Bundan başka büyük bir köylü nüfusunun mevcudiyeti sebebiyle Arap sosyalizmi, tabii olarak köylü sorunlarına daha çok dikkat göstermekte, toprak reformuna ve tarım işçilerinin sorunlarına büyük önem vermektedir. BAAS ideolojisinde milliyetçilikle sosyalizm arasındaki sıkı münasebet, Arapların karşılaştıkları sorunlarla haklı gösterilebilmektedir. Eflak, bunun için, iki cephede savaş verme zorluğuna işaret etmektedir. Dışta, emperyalizme karşı ve birlik için savaş, içte ise iç rahatsızlıklarla mücadele mecburiyeti vardır. Kabahati Batı'ya atılan birlikten yoksun bulunma ve içteki huzursuzluk, emperyalizmin Arap dünyasına nüfuz etmesine yaramıştır. Batı sosyalistleri, Milli Birlik sorunlarıyla karşı karşıya bulunmazlar. Onların istiklal ve şerefleri garanti altına alınmıştır. Sosyalist olsun veya olmasın Batı imajı, askeri işgal ve siyasi hakimiyetle lekelenmiştir. Batı fikirleri ile yeni bir toplum kurma umudunda olan Araplar batı tarafından baskı altında tutmuştur. Eflak,
6 136 MEHMET ATAY/ARAP BAAS SOSYAL ST PART S ÜZER NE Batılı sosyalistlerin memleketlerinde iktidarı ele geçirdikleri vakit diğerleri kadar emperyalist olabildiklerini söylemektedir. BAAS ile komünizm teorilerinin ideolojik ayrıntılarının tetkiki, BAAS sosyalizminin; komünist doktrinin öngördüğü dogmatizmi, insanlıktan uzaklaşmayı ve şiddeti reddettiğini ortaya koyar. Keza bu BAAS sosyalizminin, Arap dünyasındaki komünist sızmasına karşı gösterdiği tepkiyi dile getirmektedir. BAAS Partisinin, 20'nci asır'daki önemli ideolojik cereyanlara karşı tutumu daima olumsuz olmuştur. Gayretlerini boşa harcamış olan milliyetçilerden kurulu BAAS entellektüelleri, emperyalist nazarla baktıkları Batı ile birleşmek üzere yanyana gelememişlerdir. Bunun içindir ki, ideolojik bakımdan sadece tarafsızlıkta ısrar etmekle kalmamakta fakat yalnız "Arap" sosyalizmini benimsediklerini de açıkça belirtmektedirler. Arap BAAS Sosyalist Partisi Tüzüğü Ana Prensipleri Birinci Prensip: Birlik ve Arap Milletinin hürriyeti. Araplar, tek bir millet teşkil ederler. Bu milletin tek bir devlet içinde yaşamak tabii hakkıdır. Kendi kaderini istediği gibi tayin eder. Bu itibarla Arap BAAS Partisi aşağıdaki hususlara inanır: 1) Arapların ana vatanı, bölünmez siyasi ve iktisadi bir birliktir. Hiç bir Arap memleketi, diğerlerinden ayrı yaşayamaz. 2) Arap milleti, kültürel bir birlik teşkil eder. Evlatları arasında doğacak ihtilaflar geçici ve önemsizdir. Arap şuurunun uyanmasıyla hepsi ortadan kalkacaktır. 3) Arapların anavatanı Araplara aittir. Devlet işlerini idare, zenginliklerinden müstefit olma ve kaderini tayin, sadece onların hakkıdır. İkinci Prensip: Arap milletinin şahsiyeti, Arap milletinin özelliği devamlı surette meydana çıkan faziletlerindedir. Bu faziletlerin özelliği canlılık, yaratıcılık ve yenilik ile değişiklik yapabilme kudretini haiz olmasıdır. Yenilik daima, gelişen şahsi hürriyet ile milli menfaat ve evrimi arasındaki uygunlukla ilgilidir. Bu itibarla Arap BAAS Partisi aşağıdaki hususlara inanır: 1) Söz söyleme, toplanma ve inanç hürriyeti kadar artistik hürriyetler kutsaldır. Bunları, hiçbir makam kısıtlayamaz. 2) Vatandaşların değeri herkese bütün imkanlar tanındıktan sonra başka hiçbir ölçü nazarı itibare alınmaksızın Arap milletinin mutluluk ve ilerleyişini arttırmak için giriştikleri eylemle ölçülür.
7 AVRASYA DOSYASI 137 Üçüncü Prensip: Arap milletinin misyonu: Arap milletinin ebedi sayılan bir misyonu vardır. Bu misyon tarihin çeşitli devreleri boyunca, kendini daima yeni ve birbirleriyle ilgili şekiller altında gösterir. Hedefi, beşeri değerlerin yenilenmesi, beşeri terakkinin hızlandırılması, milletler arasındaki karşılıklı yardım ve ahengi arttırmaktır. Bunun içindir ki, Arap BAAS Partisi aşağıdaki hususlara inanır: 1) Sömürgecilik ve bununla alakalı olan herşey bir suç teşebbüsüdür. Araplar, mümkün olan bütün vasıtalara başvurarak müstemlekecilikle mücadele etmelidirler. Maddi ve manevi gücüne göre, hürriyetleri için savaşan bütün milletlere yardımı vazife bilmelidirler. 2) İnsanlık bir bütündür. Dayanışma ve kıymet hükümleri, onun bir parçasını teşkil eder. Medeniyet, herkese ait husustur. Araplar, dünya medeniyetinden müstefit olmuşlardır. Keza dünya medeniyeti de Araplardan istifade görmektedir. Araplar diğer milletlere kardeşce el uzatmakta ve onlarla, moral ve manevi sahada ilerleme kadar bütün insanlara, sulh ve huzuru temin edecek adil müesseselerin teessüsü yolunda işbirliği yapmaktadırlar. Genel Prensipler Madde 1. Arap BAAS Partisi, dünya şümul bir Arap partisidir. Bütün Arap memleketlerinde kolları vardır. Arap davasının yüksek menfaatleriyle ilgili hususlar hariç bölgesel siyasetle iştigal etmez. Madde 2. Parti Genel Merkezi, şimdilik Şam'dadır. Milli menfaatler icabettirdiği taktirde herhangi bir Arap memleketi şehrine nakledilebilir. Madde 3. Arap BAAS Partisi milli bir partidir. Milliyetçiliğin, yaşayan ve ebedi bir gerçek olduğuna inanır. Ferdi samimi bir şekilde milletine bağlayan milletçe uyanık bulunma hissinin kutsallığına inanır. Bu hissin bünyesinde, yaratıcı kudret gücü vardır. Feragat ister, selahiyetlerin uygulanmasını talep eder ve müşahhas ve aktif bir şekilde ferdi şahsiyeti yönetir. Partinin atıfta bulunduğu milli fikir, Arap milletinin hürriyetlerine kavuşması ve birleşme arzusudur. Eski Arap şahsiyetini gerçekleştirmesi için fırsat verilmesini, insanlığın ilerleme ve huzura doğru yürüyüşünü temin yolunda bütün milletlerle, her sahada işbirliği yapılmasını ister. Madde 4. Arap BAAS Parisi, sosyalist bir partidir. Sosyalizmin, bizzat Arap milliyetçiliğinin derinliklerinden neş'et eden bir mecburiyet oldu-
8 138 MEHMET ATAY/ARAP BAAS SOSYAL ST PART S ÜZER NE ğuna inanır. Aslında sosyalizm; Arap milletinin imkanlarını gerçekleştirmede, milletin maddi ve manevi olarak devamlı bir şekilde kalkınmasını sağlıyacak olan dehasının gelişmesinde yardımcı olan ideal toplumsal düzeni teşkil eder. Üyeleri arasında itimada dayanan bir kardeşliğin kurulmasını mümkün kılar. Madde 5. Arap BAAS Partisi, tutulan bir partidir. Hükümranlığın, yegane iktidar kaynağı sayılan milletin malı olduğuna inanır. Devletin kıymetinin, kitlelerin isteklerinin neticesi olduğuna ve bu kıymet hükmünün, kitlelerin tercihlerini serbestçe yapabildikleri derecede kutsal sayıldığına inanır. Bunun içindir ki parti, görevini yerine getirirken, kendileriyle münasebet tesisine çalıştığı kimselere güven duyar. Bu kimselerin, maddi; manevi, dini ve fiziki seviyelerini; insanların şahsiyetlerinin şuuruna varabilmeleri ve haklarını özel hayatlarında ve toplum içinde kullanabilmelerini temin maksadiyle yükseltmeye çalışır. Madde 6. Arap BAAS Partisi ihtilalcidir. Arap milliyetçiliğinin yeniden doğuşunun gerçekleşmesi veya sosyalizmin yerleşmesiyle ilgili hedeflerine, mücadele ve ihtilal yolu hariç, hiç bir şekilde ulaşılamayacağına inanır. Evrimin ağır bir şekilde oluşumuna inanmak, kısmi ve sathi bir devrimle iktifa etmek, bu gayeleri tehdit veya yitirme ya da başarısızlığına sebep olmak demektir. Bu sebeple parti aşağıdaki hususların lehinde karar vermiştir: 1)Arap vatanını sonunda tamamen kurtarmak için yabancı müstemlekeciliği ile mücadele, 2)Bütün Arapları tek bir müstakil devlet içinde bir araya getirmek maksadiyle çaba sarfetme, 3)Mevcut bozuk düzenin devrilmesi; buna entellektüel, iktisadi, toplumsal ve siyasi hayatın bütün sektörleri dahildir. Madde 7. Arapların anavatanı; dünyanın Araplarla meskun bulunduğu ve Toros'lardan başlayıp, Poştiko dağları, Basra Körfezi, Arap Okyanusu, Habeşistan dağları, Sahra, Atlantik Okyanusu ve Akdeniz bölgesini içine alan kısmıdır. Madde 8. Devletin olduğu kadar vatandaşların da resmi dili Arapçadır. Öğretim ve yazışmalarda yalnız Arapça kabul edilir. Madde 9. Arap Devletinin amblemi, Arap milletini kurtarmak ve birleştirmek maksadiyle 1916'da başlatılan Arap ihtilalidir. Madde 10. Arap; konuştuğu dil Arapça olan, Arap toprakları üzerinde yaşamış olan veya Arap hayatına intibaktan sonra Arap milletinden olduğuna inanan kimseye denir.
9 AVRASYA DOSYASI 139 Madde 11. Arap anavatanından olmamak veya çıkarılmak; Arap aleyhtarı bir dernek veya gruba bağlı olmak veya bu grup veya dernek için savaşmak; anavatanda müstemlekeciliğe giden faaliyetlere yardımcı olmakla mümkündür. Madde 12. Arap kadını, vatandaşlığın bütün haklarından istifade eder. Parti bu haklarını kullanabilmesi için kadının seviyesinin yükseltilmesine gayret eder. Madde 13. Parti, bütün vatandaşlara, maişet temini ve tahsil konusunda eşit fırsat tanımağa çalışarak, insan hayatının çeşitli durumlarında herkesin gerçek kabiliyetlerini gösterebilmesi ve bunları azami derecede geliştirebilmesinde eşitliği temin eder. Partinin İç Politikası Madde 14. Arap Devletinin idaresi, Anayasa'ya dayalı parlamenter rejimdir. Icra kuvveti, doğrudan doğruya halk tarafından seçilen meclise karşı sorumludur. Madde 15. Milli bağ, Arap devletinde mevcudiyetinden bahsedilebilecek yegane bağdır. Bütün vatandaşları tek bir milletin potasında eritmek suretiyle aralarında ahenk sağlar; her türlü din, aşiret, cemaat, ırk ve bölge hizipleşmelerine karşı durur. Madde 16. Arap Devletinin idari sistemi ademi merkeziyete istinat eder. Madde 17. Parti, halkın duyuşlarını cihanşümul ve iktidarını, fertlerin hayatında canlılığını muhafaza eden bir gerçek şekline sokmağa çalışır. Devlete, bütün Arap vatandaşlarını kanun önünde kati surette eşit gören bir Anayasa; vatandaşlarına düşüncelerini tam bir serbesti içinde ifade hakkı ve temsilcilerini seçme imkanı vermeyi taahhüt ederek, onlara kanun çerçevesinde hür bir hayat sağlar. Madde 18. Bütün Arap Devleti için tek bir Anayasa vücuda getirilecektir. Bu Anayasa, zamanın ruhuna uygun olmakla kalmayacak, aynı zamanda Arap milletinin geçmişteki tecrübelerinden de istifade edecektir. Madde 19. Adli kuvvet tarafsızdır. Diğer kuvvetlerin müdahalesinden masundur. Eksiksiz bir dokunulmazlığı vardır. Tam dokunulmazlığa sahiptir. Madde 20. Vatandaşlık hakkı, Arap topraklarında yaşıyan, kendisini Arap anavatanına adamış ve müfrit derneklerle ilgisi olmayan her vatandaşa tanınır. Madde 21. Arap anavatanında askerlik hizmeti mecburidir.
10 140 MEHMET ATAY/ARAP BAAS SOSYAL ST PART S ÜZER NE Partinin Dış Politikası Madde 22. Arap devletinin dış politikası, Arap milliyetçiliğinin menfaatleri ve Arapların "ebedi misyonuna" uygun olarak yürütülür. Ebedi misyon, diğer devletlerle hür, ahenkli ve güvenilir bir dünya tesisine çalışmak, devamlı olarak ilerlemek demektir. Madde 23. Araplar, bütün güçleriyle, müstemlekecilik ve yabancı işgalinin temelini tahrip ve memleketlerinde, yabancıların her türlü siyasi ve iktisadi nüfuzunu ortadan kaldırmaya çalışır. Madde 24. Yegane kuvvet kaynağı Araplar olduğuna göre Arapların hükümranlık haklarını hiçe sayan hükümetlerle yapılmış olan anlaşma, pakt ve imzalanmış vesikalar hükümsüz sayılır. Madde 25. Arap dış politikası, Arapların hürriyet içinde yaşama azimlerinin, diğer bütün milletlerin aynı hürriyete kavuşmalarını görme yolundaki samimi arzularının gerçek manzarasını ortaya koymağa çalışır. Partinin İktisadi Politikası Madde 26. Arap BAAS Partisi, sosyalist bir partidir. Anavatanın iktisadi zenginliğinin milletine ait olduğuna inanır. Madde 27. Arapların anavatanındaki hali hazır gelir dağılımı adilane değildir. Bunun tekrar incelenmesi ve adilane dağılımının sağlanması elzem olacaktır. Madde 28. Bütün vatandaşların eşit olduğu fikri, beşeri değerler üzerine kurulmuştur. Bunun içindir ki parti, başkalarının emeğinin istismarını yasak eder. Madde 29. Kamu hizmetleri, büyük milli kaynaklar, ağır sanayi ve ulaştırma vasıtaları milletin malıdır. Devlet, bunların idaresini doğrudan doğruya yönetir ve özel şirketler ile yabancılara ait imtiyazları lağveder. Madde 30. Tarımsal topraklara sahip olmak, mal sahibinin, kendi topraklarını başkalarının emeğini istismara meydan vermeyecek oranda işleyebilmesi şeklinde sınırlandırılmıştır. Bu devletin kontrolü altında ve geniş iktisadi planlamalar uyarınca sağlanır. Madde 31. Küçük çapta sınai mülkiyet, genel olarak devletin vatandaşlarının hayat standartlarına göre ayarlanıp sınırlandırılır. Madde 32. İşçiler, fabrikalarının yönetimine katılırlar. Devletin tesbit ettiği ücretlerine ilaveten, kârdan, keza devletin tesbit ettiği bir meblağı hisse olarak alırlar. Madde 33. Gayrimenkule sahip olmak, bütün vatandaşlara, bu mülkü başkalarının zararına kullanmadıkları müddetçe ve devletin bütün
11 AVRASYA DOSYASI 141 vatandaşlara asgari derecede gayri menkul temin etmesi şartiyle mümkündür. Madde 34. Mülk ve miras, iki tabii haktır. Milli menfaat hudutları çerçevesinde himaye görür. Madde 35. Vatandaşlar arasında tefecilik yasaktır. Devlete ait bir banka, para basmak için kurulur. Bunu milli gelir destekler. Bu banka, milletin hayati öneme haiz tarımsal ve sınai planlarını mali bakımdan destekler. Madde 36. Devlet, müstahsilin müstehliki istismar etmesini önlemek maksadiyle, iç ve dış ticareti bizzat kontrolüne alır. Milli istihsali, yabancı emtianın rekabetine karşı masun kıldığı gibi ithalat ve ihracat arasındaki dengeyi de temin ederek, her ikisini de himaye eder. Madde 37. İktisadi alandaki en modern fikirlerden mülhem genel planlama; Arap anavatanının sanayileşmesi, milli istihsalin artması, yeni imkanların yaratılması ve her bölgenin sınai iktisadiyatının gücüne ve ihtiva ettiği ham maddelere göre düzenlenmesini mümkün kılacak şekilde ayarlanır. Partinin Toplumsal Politikası Madde 38. Aile, zürriyet, evlilik. 1) Aile, cemiyeti meydana getiren temel hücredir. Ona yardım; gelişmesini sağlamak ve himaye etmek devletin görevidir. 2) Zürriyet, birinci derecede ailenin, daha sonra devletin görevidir. Her ikisi de toplumdaki fertlerin çoğalmasını sağlamak ve onların eğitim ile sıhhatlerine ihtimam göstermekle görevlidirler. 3) Evlenme, milli görevdir. Devlet, evliliği teşvik etmek, kolaylaştırmak ve kontrolle sorumludur. Madde 39. Halkın sıhhati. Devlet, koruyucu tıp, hastahane ve dispanserler gibi bütün vatandaşların ihtiyacını karşılayacak müesseseleri bizzat kurar ve onlara, parasız sıhhi tedavi imkanları sağlar. Madde 40. 1) Muktedir olan herkes çalışmak mecburiyetindedir. İster el, ister kafa işi olsun, her vatandaşa iş bulmak devletin görevidir. 2) İşverene; işçilerine, şerefli ve asgari hayat standardını temine mecburdur. 3) Devlet, çalışamayan herkese bakmakla görevlidir.
12 142 MEHMET ATAY/ARAP BAAS SOSYAL ST PART S ÜZER NE 4) İşçinin günlük çalışma saatlerini, hafta sonu veya tatilde ödenecek ücreti, haklarının korunmasını, yaşlılık için sosyal sigortayı, kısmen veya tamamen iş yapamaz hale geldiğinde verilecek tazminatı, ancak çıkarılacak kanunlar tayin eder. 5) Hür işçi ve köylü birliklerinin kurulması ve teşviki; işçi haklarının savunulmasında, hayat standartlarının yükseltilmesinde, kabiliyetlerinin geliştirilmesinde, onlara bahşedilen imkanların arttırılmasında, aralarında bir birlik ruhu yaratılmasında, kendilerinin müşterek işçi encümenlerinde temsil olunmalarında müessir bir vasıta teşkil edilebilmesi maksadiyle sağlanır. 6) İçinde devletin, köylü ve işçi birliklerinin temsil edildiği "müşterek işçi encümenleri" kurulur. Bu encümenlerin, birliklerde fabrika müdürleri ve devlet temsilcileri arasında çıkacak anlaşmazlıklar hakkında karara varmak selahiyeti vardır. Madde 41. Kültür ve toplum. 1) Parti; bütün Arap anavatanı için Arap, liberal, ilerici, şümullü, derin ve hümanist nitelikte milli bir genel kültür geliştirmeye çalışır. Bu kültürü, çeşitli halk tabakaları arasında yaymağa çalışır. 2) Devlet, yüksek Arap menfaatleri hudutları içinde kalmak şartiyle; konuşma, yayım, toplanma, basın ve protesto hürriyetlerinin korunmasından sorumludur. Bu hürriyetleri gerçekleştirecek olan şerait ve vasıtaları kolaylaştırmak devletin görevidir. 3) Zihni faaliyet, işlerin en kutsal olanlarından biridir. İlim adamları ve entellektüelleri himaye ve teşvik devletin sorumluluğundadır. 4) Arap milli düşüncesinin hudutları içinde kalmak şartıyla, klüp, dernek, parti gençlik grupları ve turist teşekkülleri kurulması için gerekli bütün hürriyetler tanınır. Keza, genel olarak milli kültürü yaymak ve halkın eğlenmesini temin maksadiyle sinema, radyo, televizyon ve diğer bütün modern medeniyet vasıtalarından istifade hürriyeti verilir. Madde 42. Sınıfların birbirinden ayrılması ve aralarında fark gözetilmesi yasaklanmıştır. Sınıfların birbirinden ayrılması, hatalı bir toplum düzeninin neticesidir. Parti; işçiler ve toplumun mazlum sınıfları arasındaki mücadelesine devam ederek, böyle bir ayrım ve farkın son bulunmasını temin eder. Böylece vatandaşlar, insan haysiyetlerinin bütününü kazanmış olur ve içine, bir vatandaşı diğerinden zihni kabiliyet ve el işi mahareti dışında hiçbir şeyin ayırmayacağı adil bir toplumsal düzende yaşayabilirler. Madde 43. Bedevilik, ilkel bir toplumsal devlet şeklidir. Milli hasılayı azaltır ve milletin önemli bir kısmını felce uğratarak, gelişme ve ilerle-
13 AVRASYA DOSYASI 143 mesine mani bir unsur haline getirir. Parti, bedevilere parasız arazi vermek suretiyle onların yer değiştirmemelerini sağlamağa, geleneklerinin ortadan kaldırılmasına ve onlara devlet kanunlarının uygulanmasına gayret eder. Partinin Öğretim ve Eğitim Politikası Partinin eğitim politikası, milletin birliği ve misyonunun ebedi olduğuna inanan yeni bir Arap neslinin yaratılmasını hedef güder. Ilmi mantığa istinad eden politika, gerici cereyanlar ve batıl itikatların yaratacakları engellerden masun kılınmıştır. Topyekün Arap ihtilali ve beşeriyetin ilerleme davasının gerçekleştirilmesi için bu politika; iyimserlik mücadele ve dayanışma ruhu ile dolu olacaktır. Parti, aşağıdaki hususlar üzerinde kararlıdır: Madde 44. Hayatın bütün iktisadi, kültürel, siyasi, mimari ve artistik cepheleri Arapların milli hasletlerinin karakterini taşır. Parti, Arap milleti ile şanlı tarihi arasındaki münasebeti bir defa daha ortaya koyar ve bu tarihi, daha da şanlı ve örnek teşkil edecek bir istikbale doğru iter. Madde 45. Öğretim, devletin en müstesna görevlerinden birini teşkil eder. Bunun içindir ki bütün özel ve yabancı eğitim müesseseleri kaldırılacaktır. Madde 46. Eğitim, her derecede ve bütün vatandaşlar için parasızdır. İlk ve orta öğretim mecburi olacaktır. Madde 47. Eğitimin parasız olacağı en modern araçlara sahip sanat okulları kurulacaktır. Madde 48. Öğretmenlik mesleği ve eğitimle ilgili herşey Arap vatandaşları tarafından uygulanacaktır. Bu kaideye istisna, sadece yüksek öğretimde olabilecektir. Anayasa'nın Değiştirilmesi Anayasa'nın genel ve ana prensipleri değiştirilemez. Fakat icra konseyinin verdiği bir önerge üzerine, Parti Genel Meclisinin üçte ikisinin veya Genel Meclis üyelerinin dörtte birinin, veyahut da parti kurucu üyelerinin 10'unun muvafakati ile diğer maddelerde bir değişiklik yapılabilir.