Organik tarım nedir? Organik tarım hangi spesifikasyonları ve standartları takip ediyor? Organik tarımın avantajları ve dezavantajları? Hadi bulalım.
Organik tarımın tanımı
Organik tarım, yüksek düzeyde biyolojik çeşitliliği, doğal kaynakları koruyan ve hayvan refahı için katı standartlara sahip çevresel uygulamalarla birleştiren bir yönetim ve tarımsal üretim sistemi olarak tanımlanabilir. Ayrıca organik tarım, tüketicilerin doğal ürünlere yönelik artan talebine yanıt vermekte ve aynı zamanda sürdürülebilir kırsal kalkınma bağlamında çevrenin korunmasına olanak sağlamaktadır. Organik tarım terimi aşağıdaki ürün kategorileri için geçerli olabilir:
- İşlenmemiş ürünler: sebzeler, tahıllar, meyveler, pamuk, çiçekler, hayvanlar, yumurta veya süt;
- İnsan tüketimine yönelik işlenmiş ürünler: peynir, ekmek veya hazır yemekler;
- Organik soya kekleri gibi hayvanlara yönelik yiyecekler;
- Vejetatif üreme ve tohumlar için malzemeler.
Organik tarımın tanımı: özellikler
Organik tarım sertifikasının alınması ve sürdürülmesi, onaylı bir kuruluşa talepte bulunulması gerektiği anlamına gelir. Daha sonra işletmeler, üretim türüne bağlı olarak değişen katı spesifikasyonlara uyduklarına dair kanıt göstermeleri halinde sertifika alacaklar. Ancak organik tarımın en yaygın ilkelerinden bazıları şunlardır:
- “Sentetik” kimyasalların kullanımına henüz izin verilmemektedir; “doğal kökenli” gübrelere veya pestisitlere henüz izin verilmemektedir;
- Genetiği değiştirilmiş organizmaların (GDO’lar) kullanılmaması;
- Tüm organik atıkları geri dönüştürün;
- Toprak yenilenmesini iyileştirmek için ürün rotasyonu;
- Biyolojik ajanlarla haşere kontrolü;
- Organik gıda ile kapsamlı ıslah ve alternatif ilaçlara ve önleyici tedbirlere öncelik verilmesi;
- Hayvan refahını sağlayın (toprak yüzeyleri yaşanabilir olmalı, açık hava alanları ve otlatma olmalı, toprak üstünde üreme yasağı olmalı);
- Çevreye saygı ve doğal kaynakların korunması;
- Biyoçeşitliliğin korunması ve geliştirilmesi (çeşitli türlerin yetiştirilmesi ve yetiştirilmesi, çitlerin bakımı veya dikilmesi).
Geleneksel bir çiftliğin sertifikalı organik çiftliğe dönüştürülmesi için bir geçiş döneminin gerekli olduğunu da unutmamak gerekir. Bu süre üretimin türüne göre değişmekle birlikte genellikle üç yılı bulmaktadır.
Organik Tarımda Pestisitlere İzin Veriliyor mu? Organik Tarımda Hangi Ürünlere İzin Verilir?
Popüler inanışın aksine, organik tarım pestisit ve gübre kullanımını yasaklamaz ve organik tarım yapan çoğu çiftlik gübre ve/veya pestisit kullanır (ayrıntılar için bkz.: Organik tarımda pestisitlere izin veriliyor mu?). Örneğin bakır sülfat, şarap endüstrisinde organik tarımda kullanılan bir pestisittir. Toplamda, organik tarımda kullanılmasına izin verilen ve 889/2008 sayılı AT Yönetmeliğinin Ek I ve II’sinde listelenen birkaç yüz pestisit ve gübre bulunmaktadır.
Organik ve konvansiyonel tarım arasındaki fark, kullanılan ürünlerin (gübre ve pestisit) kökeninde yatmaktadır. Organik tarımda pestisitler ve gübreler “doğal kökenli” olmalıdır, yani bakır sülfat minerali gibi doğal materyallerde bulunabilen ürünler olmalıdır. Ancak konvansiyonel tarımda sentetik yani laboratuvarda üretilebilmektedirler.
Organik Tarım Yönetmeliği: Standartlar ve Etiketler
Avrupa Birliği düzeyinde, 28 Haziran 2007 tarihli ve (EC) 834/2007 sayılı Konsey Tüzüğü, iki 2018 Komisyon Tüzüğü ile birlikte, AB’de organik üretim, kontrol ve pazarlamaya ilişkin yasal çerçeveyi, ilkeleri ve standartları sundu. Bu metinlerin, yerel üretime ilişkin birkaç spesifik durum haricinde, tüm ulusal spesifikasyonların yerini alması amaçlanmaktadır.
Temmuz 2010’dan bu yana, Avrupa organik etiketinin logosu olarak bilinen euro sayfası, Birlik içinde paketlenmiş tüm organik tarım ürünlerinde ve aynı zamanda sertifikasyon kuruluşunun belirtilmesi gerekir. Ulusal etiketlerin logoları isteğe bağlıdır ve sıklıkla korunur.
Organik Tarımın Tüketiciler Açısından Faydaları ve Dezavantajları
Organik tarımın tüketicilere birçok faydası vardır. Birincisi, organik tarım, kendine özgü özellikleri sayesinde üreticileri belirli kalite kriterlerine uymaya zorlar. Genel olarak organik tarım, geleneksel tarıma göre daha yaygındır: örneğin, organik tarımdaki çiftlik hayvanları genellikle daha geniş alanlardan yararlanır ve belirli hayvanlar için açık havaya zorunlu erişim sağlanır. Örneğin, organik tarımda yetiştirilen buzağılar, konvansiyonel tarımda yalnızca 1,8 m2’ye karşılık, kişi başına 4 m2’den (300 kg’lık bir buzağı için) yararlanır. Bu daha geniş yaklaşım, bazı uzmanların örneğin daha lezzetli olabilecek daha kaliteli ürünler elde etmesine olanak tanıyacaktır.
Öte yandan organik tarımın verimi genel olarak konvansiyonel tarıma göre daha düşüktür. Bu, daha yüksek işletme maliyetleri (ve dolayısıyla daha yüksek satış fiyatları) anlamına gelir. Bu nedenle genel olarak organik tarımdan satın alan tüketiciler için tavsiye edilen perakende fiyatı (RRP), geleneksel tarımın satış fiyatlarından daha yüksektir. Bu, özellikle organik gıda satın almak için satın alma gücüne sahip olmakta zorlanan yoksul tüketiciler için bir dizi soruna yol açıyor. Bazı ürünlerde, özellikle tarım ilacı olmadan kolayca yetişenlerde fiyatlar çok farklı değil. Yine de et ve süt ürünleri gibi diğerleri organik tarımda önemli ölçüde daha pahalıdır çünkü organik spesifikasyonlara uymak için daha fazla çalışma gerektirirler.
Organik Tarım ve Besin Bileşimi
Organik ve konvansiyonel tarım ürünleri arasındaki besinsel farklılıkları değerlendirmeye yönelik birçok çalışma yapılmıştır. Ancak bu çalışmalar çelişkili sonuçlar ortaya çıkardı. Et veya süt ürünlerindeki omega-3 esansiyel yağ asitleri veya antioksidan bileşikler olarak adlandırılanlar da dahil olmak üzere, organik tarımdan elde edilen ürünlerde belirli besin maddelerinin konsantrasyonunun arttığını tespit edenler var. Ancak bazı meta-analizler bu farklılıkların önemli olduğunu düşünürken, diğerleri bunların beslenme açısından marjinal öneme sahip olduğuna inanıyor. Dahası, diğer çalışmalar da tahıl ürünlerinde veya organik olarak yetiştirilen meyvelerde fenolik veya antioksidan bileşiklerin daha yüksek bir içeriği olduğunu tespit etti, ancak bu farklılıkları “mütevazı” olarak tanımladılar.
Bu nedenle genel olarak, organik tarımdan elde edilen gıdaların besin bileşiminin geleneksel tarımla karşılaştırıldığında biraz daha eksiksiz olabileceğini gösteren göstergeler var. Yine de bu fark çok anlamlı görünmüyor.
Organik Tarım ve İlaç Kalıntıları
Öte yandan araştırmalar, organik olarak yetiştirilen ürünlerin, geleneksel tarım ürünlerine göre daha az pestisit kalıntısı veya potansiyel olarak zararlı ürün içerdiğini sürekli olarak göstermiştir. Özellikle kadmiyum, organik ürünlerde daha az miktarda bulunan bileşiklerden biridir. Geleneksel tarımda bulunan pestisit kalıntıları çok düşük (ve mevcut sağlık sınırlarının çok altında) olmasına rağmen, bazı tüketiciler, sağlık ve bilimsel otoriteler tarafından hala yeterince değerlendirilemeyen potansiyel bir kokteyl etkisinden endişe duymaktadır. Dolayısıyla organik tarımdan elde edilen gıdaların tüketimi bu etkilere (kokteyllere) maruz kalma riskini sınırlayabilir.
Organik Tarım ve Sağlık
Organik ürün tüketmenin sağlık üzerindeki etkilerini tahmin etmeye yönelik çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Genel olarak çoğu kişi bunun (küçük bir dereceye kadar) olumlu etkileri olduğu sonucuna varıyor. Ancak bu sonuçların anlamlı olup olmadığını kesin olarak söyleyemezler (örneğin buraya, buraya veya buraya bakın).
Aslına bakılırsa, organik ürün tüketimi genellikle daha iyi bir diyet uygulayan, spor yapan, sağlığa daha fazla önem veren veya daha yüksek yaşam standartlarına sahip kişilerin daha sağlıklı yaşam tarzları ile ilişkilidir. Bu şekilde, gözlenen farklılıkların organik gıdaların sıkı tüketiminden mi yoksa bu faktörlerin tümünden mi kaynaklandığını söylemek zor olabilir. Mevcut çalışmaların çoğu, organik ürün tüketmenin potansiyel sağlık yararlarını doğrulamak için daha derinlemesine çalışmalara ihtiyaç olduğunu söylüyor.
Organik Tarım ve Kanserler
Organik tarım ürünlerinin düzenli tüketiminin, bazı popülasyonlarda (özellikle kadınlarda) belirli kanserlerin daha düşük bir sıklıkla (%25 daha düşük) ilişkili olduğunu gösteren çalışmalar vardır. Medyada söylenenin aksine bu çalışma, organik tarımdan elde edilen gıdaların tüketiminin kanser riskini azalttığını göstermiyor. Ancak düzenli olarak organik ürün tüketen popülasyonlarda daha az non-Hodgkin lenfoma Kadınlarda menopoz sonrası dönemde daha az meme kanseri görülüyor. Ancak bu “sağlık” faydasının doğrudan organik ürünlerin tüketimiyle ilişkili olup olmadığını bilmek zordur. Çalışma bu önyargıları etkisiz hale getirmeye çalışsa da, yine diğer sosyal ve ekonomik faktörlere (yaşam standardı, diyet veya diğer sağlık uygulamaları gibi) bağlanabilir.
Bu çalışma dışında çok az kişi organik ürün tüketmekle kanser riskini azaltma arasında bir bağlantı gösterebildi. 2014 yılında Büyük Britanya’da yapılan geniş çaplı bir araştırma, organik tarımdan elde edilen ürünlerin düzenli tüketiminin, Hodgkin dışı lenfoma dışında kanser riskindeki azalmayla ilişkili olmadığını gösterdi. Dolayısıyla organik ürün tüketiminin kansere yakalanma riskini önemli ölçüde azaltmadığına, ancak lenfoma gelişimini sınırlandırabileceğine inanmak için muhtemelen iyi bir neden vardır.
Organik Tarım ve Çevre
Organik tarımın çevreye de birçok faydası vardır. Birincisi açıkçası kullanılan pestisit sayısını azaltmasıdır. Çünkü bazı girdilere (“doğal kökenli” olarak adlandırılan) izin verilse de, organik tarım bunların kullanımını sıkı bir şekilde düzenlemektedir. Böylece organik tarım, pestisitlerin biyolojik çeşitlilik ve ekosistemler üzerindeki potansiyel zararlı etkilerini azaltır.
Bununla birlikte, organik tarım bazen bir dizi sorun nedeniyle öne çıkarılmaktadır.
Birincisi, organik tarımın getirisi genellikle geleneksel tarıma göre daha düşüktür, bu da daha yüksek işletme maliyetlerine (ve dolayısıyla satış fiyatlarına) yol açar. Kimyasal kullanımının imkansızlığı çiftçilerin iş yükünü daha da artırıyor. Bu nedenle ayıklama işlemleri daha sıkı bir şekilde düzenlenir ve genellikle daha fazla çalışma gerektirir. Özetle, organik tarımda konvansiyonel tarıma göre aynı miktarda gıdayı üretmek daha fazla çaba ve insan emeği gerektirmektedir.
Bu verim kaybı aynı zamanda bir dizi ekolojik soruyu da gündeme getiriyor. Aslında, eğer organik verim daha düşükse, bu, geleneksel tarımla üretilenle aynı miktarda gıdayı üretmek için daha fazla tarım arazisine ihtiyaç duyulduğu anlamına geliyor. Teorik olarak bu aynı zamanda ekosistemler üzerindeki insan baskısının artması anlamına da gelebilir. Aslında organik tarım üzerine yapılan büyük bir sentez çalışması, gezegeni yalnızca organik tarımla beslemenin yaklaşık %30 daha fazla ekili alana ihtiyaç duyacağını gösterdi.