Nedendir bilmiyorum ama karbonhidrat dendiği zaman birçok kişinin aklına kilo almak gelir. Tek karbonhidrat kaynağının şeker olduğu ya da pastalar, çörekler, kurabiyeler, tatlılar olduğu kanısı yaygındır. Bu yazımda sizlere karbonhidratların genel özelliklerinden ve bizim için öneminden bahsetmek istiyorum. Bir de tek karbonhidrat kaynağının şeker olmadığından.
Karbonhidratlar, yapılarında karbon, hidrojen ve oksijen içeren organik bileşiklerdir. Şeker, nişasta, selüloz karbonhidrat grubuna girer. Karbonhidratlar molekül büyüklüklerine göre monasakkarit, disakkarit ve polisakkarit olarak ayrılır.
Karbonhidratların en önemli görevi vücuda enerji sağlamaktır. 1 gram karbonhidrat 4 kilokalori enerji verir. Ayrıca bitkisel gıdalarda bulunan ve sindirilemeyen selüloz, hemiselüloz, lignin gibi karbonhidratlar posayı oluşturur. Posa da bağırsak hareketlerini kolaylaştırır, kabızlığı önler. Karbonhidratlar, vücutta suyun ve elektrolitlerin dengede tutulmasını sağlar.
Gıdalarda en çok bulunan besin öğelerinden biridir. Karbonhidratlar bitkisel veya hayvansal kaynaklı gıdalarda bulunabilir. Daha çok bitkisel kaynaklı gıdalarda olduğu için hayvansal kaynaklı gıdalarda karbonhidrat bulunmadığı düşünülür. Bitkisel kaynaklı karbonhidratlara örnek olarak tüm şeker çeşitleri, nişasta, selüloz verilebilir. Hayvansal kaynaklı karbonhidratlara ise süt şekeri, glikojen örnek verilebilir.
- Karbonhidratça zengin gıdalar; bal, şeker, çeşitli şekerlemeler, çikolatalar, vb.
- Karbonhidrat bakımından fakir gıdalar; taze sebze ve meyveler, yumurta
- İz miktarda karbonhidrat içeren gıdalar; tereyağı, margarin, alkollü içecekler, çeşitli hayvansal ve bitkisel yağlar
Yeterli ve dengeli beslenme için günlük enerjinin %50-60 kadarının karbonhidratlardan karşılanması tavsiye ediliyor. Karbonhidrat yetersizliğinde vücudun enerji ihtiyacı proteinlerden karşılanır. Bu da proteinlerin esas görevlerini yerine getirememesi anlamına gelir. Ayrıca karbonhidrat bakımından fakir beslenme metabolizma bozukluklarına da yol açabilir.
Karbonhidratlar kas ve karaciğerde glikojen şeklinde depolanır. Ve iyi bir enerji kaynağı oluştururlar. Vücuda fazla karbonhidrat alındığı takdirde vücutta yağa dönüştürülür ve öyle depo edilir.
Karbonhidratların hep şişmanlattığı düşünülür demiştim yazının başında. Oysaki baklagiller gibi lifçe zengin karbonhidrat kaynakları beslenmede önemli bir yer tutar. Her zaman söylediğim gibi asıl olan yeterli ve dengeli beslenme düzeni oluşturmaktır.
Kaynak1: Kuşçu A., Özat E., Eroğlu S., Karbonhidratlarla Hayat, (Ed. Zeynep Banu Güzel Seydim) Fonksiyonel Beslenme, Sidas Medya, 2016, s.139-156
Kaynak2: Tayar M, Korkmaz N., Özkeleş E., Beslenme İlkeleri, Dora, Bursa, 2017.