

Hayali|
Kategori : şairler Yazarlar
Hayali (?-1556)
Onaltıncı yüzyılın kudretli şairlerinden biri olan Hayâlî'nin doğum yılı bilinmiyor. 1556 da Edme'de bir sancak beyi olarak öldü. Asıl adi Mahmud'dur. Hayalî, Seıânik yakınındaki Varaar Yenicesi nde doğmuştur. Şiir sanatına çocuk yaşta başlamış, bir süre derbeder gençlik hayatı yaşamış, sonra, Haydarî şeyhi Baba Ali Mest'in müridi olmuştur. Şeyhi ile birlikte İstanbul'a gelen Hayalî, Sadrazam İbrahim Makbul (Maktul) Paşa tarafından himaye gördü ve daha sonra Kanunî'nin iltifatlarına nail oldu. Saraya girip çıkan ve büyük devlet adamlarıyla tanışan Hayalî, Kanunî'nin Bağ-dad seferine de katıldı. Burada büyük şair Fuzulî ile tanışıp sohbet etmiş, onun tesirinde kalmış ve ona nazireler de söylemiştir.
Padişahın ve diğer devlet büyüklerinin iltifatlarına, ihsanlarına garkolan Hayalî, büyüK servete de kavuşmuştur. Ama rindane bir hayat yaşayan şair bütün servetini cömertçe dağıtmıştır. Bağdad seferinden sonra Hayâlî'nin en güçlü koruyucuları olan Sadrazam Makbul İbrahim Paşa ile İskender Çelebi'nin idam edilmeleri ve padişahın kendisine artık ilgi göstermemesi, onun talihini tersine çevirdi. Zaten, başta Taşlıcalı Yahya Bey olmak üzere, zamanın diğer ünlü şairleri onu çekemiyor, bazı iftiralarla gözden düşürmeye çalışıyorlardı. Hayalî, rakiplerinin kıskançlığını, onu niçin taşladıklarını biliyor, ağırbaşlılığını bozmuyordu.
Ama şöyle bir cevap yazmaktan da kendini alamadı:
Cefâ taşın ne gam atsa, Hayalî, sana alçaklar,
Belagat meyvesini hasıl eden nakl-i hünersin sen!
Divân edebiyatının üstün şairlerinden olan Hayalî, Sayın Ahmed Kabaklı'nın deyişiyle "Bâkî'de gelişecek İstanbul şivesini hazırlayanlardan biri olmuştur". .
Gür ve güzel söyleyişi, lirizmi ve pervasız edası ile Hayalî'yi tezkireciler övgü dolu sözlerle tanıtmış, ona Hafız-ı Rum (Anadolu'nun Hafızı), Sultanü'ş Şuara, Rum ili Şairlerinin Serdarı... demişlerdir.
ESERLERİ
Hayalî'nin şiirleri ölümünden sonra derlenen, kasideler ve gazellerden oluşan bir divandan ibarettir. Burada 20'si Kanunî adına olmak üzere 27 kaside, 668 gazel, 5 tahmis, murabba, muhammesler vardır.
---
HAYALÎDEN ŞİİRLER
GAZEL
Cihan-ârâ cihan içindedir, arayı bilmezler,
Ol mâhiler ki derya içredir, deryayı bilmezler.
Harabad ehline dûzah azabın anma ey zâhid
Ki bunlar ibn-i vakt oldu, gamı feryadı bilmezler.
Şafak-gün kan içinde dağını seyretse âşıklar
Güneşde zerre görmezler, felekde ayı bilmezler.
Hamîde katlerine rişte-i eski takup bunlar
Atarlar tîr-i maksûdı, nedendür yayı bilmezler.
Hayalî, fakr şalına çekenler cism-i uryânı
Anunla fahr ederler, atlas u dîbâyı bilmezler.
---
Bugünkü dille:
Cihanı süsleyen (Tanrı) cihandadır,
ama (insanlar onu) aramasını bilmezler.
Balıklar ki denizin içindedir, denizi bilmezler. .
Harabad ehline (meyhaneyi mesken tutanlara)
cehennem azabından (gelecekten) söz etme ey ham sofu,
bunlar vaktin oğlu oldular, gamı feryadı bilmezler.
Aşıklar şafak gibi kızıl yaralarını seyretse,
gökyüzünde güneşi zerre kadar görmezler, ayı farketmezler.
Bükülmüş boylarına gözyaşı ipliğini takıp istek okunu
hedeflerine atarlar da, yayın neden yapıldığını bilmezler.
Hayalî, çıplak vücutlarına yoksulluk şalını çekenler,
bununla övünürler de atlas ve dibayı bilmezler.
---
LEYLAM GELİR DEYU YOLLAR GÖZLEDİM
Leylam gelir deyü yollar gözledim
Gelmedi gözümde kaldı hayali
Gizli sırrım beyan etmem gizlerim
Serimi sevdaya saldı hayali
Yarim biçare olduğumu bilmiş
Çifte benler beyaz gerdana inmiş
Bu gece seyrettim beyazlar giymiş
Salındı karşıma geldi hayali
Yarimin sevdası vardır başımda
Uyansam karşımda yatsam düşümde
Ne canibe gitsem bile peşimde
Benim ile yoldaş oldu hayali
Der Hayali hıram ederek yürür
Gece gündüz gitmez karşımda durur
Ben seninim deyü karşımda durur
Garip gönlüm ele aldı hayali
&
TURNAM GİDER OLSAN BİZİM ELLERE
Turnam gider olsan bizim ellere
Vezir Ardahan'dan göçtü diyesin
Karşı geldi Kızılbaşın Hanları
Çıldır'da da döğüş oldu diyesin
Al kana boyandı Çıldır dağları
Gaziler diktiler... tuğları
Gözü kanlı Diyarbekir beyleri
Din yoluna şehit düştü diyesin
Çamur dize çıktı kan ile yaştan
Atlar dalmaz oldu serilen leşten
Kaleler yığıldı kesilen baştan
Ak gövdeler kana battı diyesin
İki alay bir araya gelince
Ara yere çarkacılar girince
Beş bin beş yüz belli atlı ölünce
Tokmak Han da kaçtı gitti diyesin
Haberimiz etsin dosta varanlar
Varıp dostun didarını görenler
Şahin şahin paşaları soranlar
Din uğruna şehit düştü desinler
---
Hayali yazısı toplam 5155 defa okundu
Sayfayı Yazdır Arkadaşına Gönder
Bağlantılı Yazılar