Şekil 81- Şumnu Arması
(Bulgarca: Şumen)
Bulgaristan'ın kuzeydoğusunda, Deliorman bölgesinde bulunan il ve bu ilin merkezi olan şehirdir. 2010’da merkez nüfûsu 92.566 kişidir.
Fotoğraf 214- Şumnu'dan bir görünüm
Harita 158- Şumnu'nun konumu
Şumnu adı isminin menşêi hakkında pek çok rivâyet vardır. Değişik kaynaklarda değişik teoriler ileri sürülmektedir. Bunlardan birisi VII. yüzyılda bu bölgede yaşayan Türkmen derebeyi "Şu"nun buraya ismini verdiği (Şu Men); bir diğeri Bulgar Hânı Simeon’un adının Şimeon olarak okunmasından ve burada kale kurup bu ismi verdiği ve bir diğeri de Bulgar Hânı’nın şehrin kurulduğu yerin zengin doğal yapısından meydana gelen orman ve hayvan gürültüsünden şehre Bulgarcada "gürültülü" anlamına gelen "Şumen" adını verdiği yönündedir.
Osmanlı Devleti zamânında, ordu karargâhlarının bulunduğu, büyük stratejik önemi olan bölgenin en önemli şehirlerinden olan Şumnu, zamanla Türklerin Türkiye'ye göçmesiyle nüfûsunun çok büyük kısmını kaybetmiştir. Yeşil bir dağ yamacının eteğinde kurulan Şumnu'nun, sosyalizm döneminde büyük zarar gören eski mahallelerinde hâlâ bâzı târihî binâlar ve evler korunmaktadır. Çömlekçi, Kılyak (Grivitsa) mahallelerinin yakınında olan eski şehir merkezi de sonradan biraz güneye kaydırılmıştır. Eski merkezinde hâlâ çok sayıda Türk oturmaktadır. Köylerden göç eden Türkler de genellikle bu mahallelere yakın yerleşmektedir. Ayrıca eski Ermeni mahallesi, eski Yahudi mahallesi de bu bölgededir.
Osmanlı haberleşme târihindeki ilk telgraf görüşmesi 1855 yılında Şumnu-İstanbul arasında yapılmıştır. İstanbul-Edirne, İstanbul-Şumnu hattının tamamlanmasıyla ilk telgraf Şumnu'dan İstanbul'a gönderildi. Kırım Savaşı'ndan bilgi veren telgrafta, “Müttefik askerleri Sivastopol'a girmişlerdir.” yazılıydı. Türk birlikleri de müttefikler arasındaydı.
Şumnu efsânevî güreşçi Koca Yusuf ve Türk politikacı Ahmet Fikri Tüzer’in de doğum yeridir.
Şumnu, 1389 yılında Çandarlı Ali Paşa tarafından Osmanlı toprağına katılan, stratejik önemi olan ve Osmanlı İmparatorluğuna askerî üs ve doğal kale görevi yapmış bir şehirdir.
Şumnu Bulgar târihinde ilklerin şehridir. Kilise bünyesinde ilk Bulgar kız okulu (Kiliyno) 1828 yılında Şumnu'da hizmet vermeye başlarken, 1856 yılında modern ilimlerin okutulduğu ilk kız okulu ve ilk okuma evi açılır. 1846 yılında ilk amatör okul grupları, 1850'de ilk Bulgar senfoni orkestrası, 1853'te ilk tiyatro temsîli Şumnu’da gerçekleşir.
1810 yılında Osmanlı - Rus Savaşlarında Ruslar 50.000 ölü vererek savaşı kaybetmişlerdir. Şehirde târihî Tombul, diğer adıyla Şerif Halil Paşa Câmii de bulunmaktadır. Bu câmi Balkan Yarımadası’nda Hıristiyan bir ülkedeki en büyük ikinci câmidir. (Dilimize yerleşmiş olan, bir babanın oğluna "Ben sana vâli olamazsın demedim, adam olamazsın dedim" deyimini kullanan babayı memnun etmek için yapılan câmidir.)
Osmanlı döneminde 63’ü şehir merkezinde olmak üzere, Şumnu’nun genelinde 229 Osmanlı eseri bulunuyordu. Şehirde Osmanlı'dan bugüne kalan en belirgin mekân 1741 yılında Şerif Halil Paşa tarafından yaptırılan Tombul Câmii’dir.
Kurşun Çeşmesi yine Şerif Halil Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Şumnu Saat Kulesi 1740 yılından beri her 15 dakikada bir çan sesi ile Şumnu’yu çınlatır.
1922 yılında tâmir gören târihî Bedesten XVII. yüzyıl Osmanlı eseridir. Bedestenin yanı başındaki Köprübaşı Hamamı 1990'larda terk edilmiştir. 1749 yılında yapılan Kalak Câmii ve 1851 yılında Rıfat Paşa tarafından yaptırılan Rıfat Paşa Tatar Câmii ve Medresesi hâlâ ibâdete açıktır.
1654 yılında yapılan Ravna Çeşmesi kurumuş, oluk ve kurnası parçalanmıştır.
Şerif Halil Paşa Câmii karşısında Erkek İmam Hatip Lisesi, başka bir adla Nüvvâb Medresesi bulunur.
Fotoğraf 215- Erkek İmam Hatip Lisesi, (Nüvvâb Medresesi)
Şumnu’da şehre hâkim bir tepe üzerinde bir Osmanlı eseri vardır. Geçmişte zindan olan bu eser bir süre lokanta olarak kullanılmıştır.
Zindanın karşısındaki kale Osmanlı döneminde çok az kullanılmasına rağmen tahmînen 3000 yıllık bir geçmişe sâhiptir.
Fotoğraf 216- Şumnu Kalesi
Fotoğraf 217- Kalenin havadan görünümü