DENİZ M. KİRAZCI
Hesap Uzmanı
«Politikacılar eğer bir şeye inanmak isterlerse, inançlarını onaylayacak bir ekonomisti her zaman bulabilirler»
Lester C. Thurow Ekonomi Profesörü. M.I.T.
1 — GİRİŞ :
ABD'de son başkanlık seçimi kampanyaları sırasında Demokratların adayı F. Mondale seçim sonuçlarında sıkça şunları tekrarlıyordu: «Yaşadığımız bütçe açıkları nedeniyle yeni başkanlık döneminde gelir vergisi oranlarının artırılması zorunludur. Seçildiğim takdirde vergi oranlarını artıracağımı ben size söylüyorum, oysa Sayın Reagan söylemiyor. Sayın Reagan ile aranızdaki en önemli fark budur.» R. Reagan ise ikinci bir dönem için yeniden başkan seçildiği takdirde «ölüsü çiğnenmeden» vergi oranlarının arttırılamayacağını ve vergi sisteminin basitleştirileceğini savunuyor hatta seçmenlere bu konuda söz veriyordu. Seçimleri kazanan R. Reagan oldu ve vergi politikası R. Reagan'ın birinci başkanlık dönemi öncesi seçim kampanyasında ve başkanlığı sırasında kazandığı ya da başkan ve kurmaylarının atfettiği önemi, ikinci başkanlık döneminde de sürdürüyor. Nitekim Başkan Reagan 1985 yılında ABD yasama organlarına bir vergi reform tasarısı sundu. (1) Uzun süredir görüşme konusu yapılan tasan, Meclisten ve Haziran ayında Senatodan, farklı onaylanarak çıktı. Bugünlerde, aradaki farklılıkları gidermek üzere yetkili organlar tarafından yapılan toplantıların sonuçlanarak vergi değişiklik kanunlarının Başkan Reagan'nı onayına sunulması beklenmektedir.(2)
Vergi politikasının Başkan Reagan döneminde uygulanan politikaların merkezi durumuna gelmesinin tarihi, ekonomik ve politik iç içe girmiş çeşitli nedenleri vardır ve bu nedenler bir bütün halinde Başkanın aldığı kararları etkilemiştir, etkilemektedir. Aşağıda yapılan ayırman amacı dönemin incelenmesini kolaylaştırmaktır.
II — BAŞKAN REAGAN'IN VERGİ POLİTİKASININ EKONOMİK KÖKENLERİ:
70'li yılların sonuna doğru ABD ekonomisinin en önemli sorunu prodüktivite düşüşleridir. Bu durumun doğal sonucu olarak dikkatler ekonomide doğan arz problemleri üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu nedenle Başkan Reagan'nı savunduğu ve uyguladığı politikalar böyle bir ekonomik temel üzerinde şekillenmiştir.
Başkan Reagan esas olarak (supplyside ekonomik) arz yönlü ekonomi politikaları taraftarıdır. Ancak, söz konusu politikaları uygulama' da düştüğü azınlıklar nedeniyle, arz yönlü ekonomi politikalarının Reagan tarzı uygulamasına «Reaganomics» adı verilmektedir.
Arz yönlü ekonomi politikaları basitçe, 19. yüzyıl klasik ekonomi teorisinin günümüz şartlarına uydurulmuş şekliyle yeniden savunulmasıdır. Bu teoriye göre serbest rekabet düzeninin arz yönünden bir problemi yoktur. Sistem kendi, haline bırakıldığında da hayatına ve büyümeye devam eder. Bu varsayımın doğal sonucu, eğer bir problem söz konusuysa, kendiliğinden mükemmel işleyen bu mekanizmaya dışarıdan bir müdahale var demektir. Öyleyse problem doğduğunda çare «devletin, milletin ve ekonominin sırtından alınmasıdır» Bu genel çerçevede uygulanan arz yönlü ekonomi politikaları, vergi teşvik tedbirlerine özel önem yükler. Yüksek vergi oranlan uygulanan bir ekonomide kişilerin daha az çalıştıkları, tasarruf ve yatırım yaptıklarını savunan söz konusu görüşe uygun olarak ekonomik büyümeyi sağlamak için vergi teşvik tedbirleri kanalıyla kişilerin vergi yükünün azaltılması zorunludur. özetle arz yönlü ekonomi politikalarında, maliye ve para politikalarının makroekonomik etkileri yerine, kişileri daha çok çalışma, tasarruf ve yatırıma teşvik edeceği umulan mikroekonomik tedbirler ön plana çıkarılmaktadır. (3)
«Reaganomics»in ekonomi politikaları beş başlık altında toplanabilir. (4):
— Bütün gelir dilimlerine isabet eden vergi oranlarında indirim.
— Sosyal güvenlik harcamalarında kısıntı
— Savunma harcamalarında artış
— Devletin tanzim edici faaliyetlerinde azalma
— Para arzı artış oranı seyrinde kısıtlama
Vergi oranlarında yapılan indirimin amacı çalışanların ve iş adamlarının v ...