Rinit yani burun iltihabı, enfeksiyonları, alerjileri ve belirtilerinin bulunduğu ortak özelliği olan diğer bozuklukları kapsayan özgül olmayan, karakteristik özelliği olmayan bir terimdir. Rinit durumunda mukoza zarları enfekte veya tahriş olmakta, sonuç olarak da, burun tıkanıklığı ve şişmesi meydana gelmektedir.
Bulaşıcı rinitin en yaygın nedeni soğuk algınlığıdır. Uzmanlara göre, rinit iki farklı tip içinde incelenebilmektedir. Bunlar, alerjik rinit ve alerjik olmayan rinit olarak belirlenmektedir. Alerjik rinit alerjiler sonucu ortaya çıkmaktadır, alerjik olmayan rinit ise soğuk algınlığı ve benzeri belirtilere sahip olan diğer durumlardan kaynaklanmaktadır. (1)
Alerjik Olmayan Rinit ve Alerjik Rinit
Alerjik rinit burunu etkileyen bir durumdur ve bu genellikle burun tahriş eden alerjenlere maruz kalındığında ortaya çıkmaktadır. Bu alerjenlere örnek vermek gerekirse, toz, toz akarları, odun tozu ve polen dâhil olabilmektedir.
Alerjen solunduğunda, vücut alerji belirtilerine neden olabilecek kimyasal maddeleri salmaya başlamaktadır. Sinüslerin şişmesi (sinüzit olarak da bilinir) veya kulak enfeksiyonları da, bu alerjiler yüzünden meydana gelebilmektedir.
Alerjik olmayan rinit, alerjik rinit ile benzer belirtilere sahiptir. Bununla birlikte, alerjik olmayan rinit, sıcaklıktaki değişikliklere maruz kalındığında veya duman ya da belirli parfümler solunduğunda ortaya çıkmaktadır. Hamilelik veya ergenlik dönemindeki hormon düzeylerindeki değişiklikler de ayrıca alerjik olmayan rinit belirtilerine neden olabilmektedir. (2)
Rinit (Burun İltihabı) Belirtileri
Rinit nasıl anlaşılır? Rinit başlangıcı ve sonrası belirtileri, alerjik olmayan rinit ve alerjik rinit olarak iki ayrı şekilde incelenebilmektedir.
Alerjik olmayan rinitin belirtileri şunlardır:
- Hapşırma
- Tıkalı bir burun veya burun akıntısı
- Burun basıncı
- Burun ağrısı
- Geniz akıntısı, balgam veya mukus (3)
Alerjik rinitin yaygın belirtileri ise şunları içermektedir:
- Burun akıntısı veya burun tıkanıklığı
- Sık sık hapşırma
- Kaşıntılı sulu gözler
- Burun, boğaz veya damakta kaşıntı (4)
Rinit (Burun İltihabı) Nedenleri
Rinit neden olur? Rinit, burunda meydana gelen iltihaplanma ve şişliktir. Genellikle bir alerji nedeniyle tetiklenmektedir. Alerjik olmayan rinitin ise bilinen bir nedeni bulunmamaktadır. Vazomotor rinit de olarak da bilinmektedir.
Alerjik olmayan rinite neden olan tetikleyiciler şunları içermektedir:
- Enfeksiyon (viral veya post-viral rinit)
- Havadaki değişiklikler
- Kuru hava
- Duman, koku ve parfüm gibi kirli bir hava
- Baharatlı yiyecek veya içecekler
- Bazı ilaçlar (örneğin aspirin, ibuprofen ve hormon ilaçları)
- Vücuttaki hormon değişimleri (hamilelik riniti gibi)
- Alkol kullanımı
- Yaşlanma (5)
Vücut bir alerjenle temas ettiğinde, vücudu alerjenden koruyan doğal bir kimyasal olan histamin salınmaktadır. Bu kimyasal, burun akıntısı, hapşırma ve kaşıntılı gözler gibi alerjik rinit ve belirtilerine neden olmaktadır.
- Ağaç polenlerine ek olarak, diğer yaygın alerjenler şunları içermektedir:
- Çimen poleni
- Toz akarları
- Eski deri olan hayvan tüyleri
- Kedi tükürüğü
- Küf mantarı (6)
Rinit (Burun İltihabı) Tedavisi
Rinit nasıl geçer? Rinit belirtileri oldukça rahatsız edici olabilmektedir. Bazı durumlarda, günlük işlerinizi yerine getirmenizi bile engelleyebilmektedir. Rinit tedavisi ve belirtilerin hafifletilmesi için uygulanan bazı yöntemler şunlardır:
- Antihistaminikler
- Burun spreyleri (antihistaminikler, dekonjestanlar veya kortikosteroidler ile birlikte)
- Dekonjestanlar
- Antilökotrienler
- İmmünoterapi (alerji atakları)
- Hayvanlardan kaçınma, evi temiz tutma, sigara içmeme veya sigara içenlere yaklaşmama gibi önlemler alerjenlerden uzak durmaya yardımcı olur
Rinitin nedeni ve türüne bağlı olarak, tedavilerin bir kombinasyonu daha etkili olabilmektedir. Rinit belirtileri geri gelmeye devam ederse, belirtileri kontrol altına almak için doktorunuza danışın. (7)
Rinit Ameliyatı
Bazı durumlarda, cerrahi prosedürler septum deviasyonu yani burun eğriliği veya kalıcı burun polipleri gibi karmaşık problemleri tedavi etmek için bir seçenek olabilmektedir. (8)
Ameliyat alerjik rinit tedavisi için çok kullanılmasa da, burun veya sinüslerin fiziksel bir kusurunu düzeltmek için ihtiyaç duyulabilir. Fiziksel sorunlar alerjik riniti tedavi etmeyi zorlaştırabilir. (9)
Rinit İçin Hangi Doktora Gidilir?
Rinit teşhisi ve tedavisi için bir kulak, burun, boğaz uzmanına başvurabilirsiniz. (10)
Rinite (Burun İltihabına) Ne İyi Gelir?
Rinit (Burun İltihabı) Bitkisel Tedavisi
Zencefil: Zencefil, doğal bir antihistaminik olarak çalışmaktadır. Ayrıca, burun tıkanıklığı, burun akıntısı, öksürük ve hatta baş ağrısı gibi rinit belirtilerini hafifletmeye yardımcı olan antiviral, antibakteriyel ve antiinflamatuar özelliklere sahiptir.
Zerdeçal: Her tür alerji riskini azaltmak için zerdeçal faydalı olabilmektedir. Bağışıklık artırıcı özelliklere sahip, güçlü bir antioksidan ve antiinflamatuardır. Burun tıkanıklığı, öksürük, ağız kuruluğu ve hapşırma gibi rinit belirtilerinin hafifletilmesine yardımcı olmaktadır. (11)
Sarımsak: Sarımsak, rinit tedavisinde çok etkili olabilen doğal bir antihistamin olan kuersetin içermektedir. Ayrıca, hızlı iyileşmeyi teşvik eden antibiyotik, antibakteriyel, antiviral ve bağışıklık sistemini güçlendirici özellikleri de bulunmaktadır.
Elma sirkesi: Elma sirkesi, antibiyotik ve antihistaminik özelliklerinden dolayı rinit için etkili bir tedavi yöntemi olabilmektedir. Hapşırma, burun tıkanıklığı ve baş ağrısı gibi belirtilerin yoğunluğunu azaltmaktadır. Ayrıca, bağışıklık sistemini güçlendirmeye de destekçidir. (12)
Isırgan otu: Isırgan otu, rinit de dâhil olmak üzere mevsimsel alerjileri tedavi etmek için antihistaminik ve antiinflamatuar olarak kullanılabilmektedir. Burun tıkanıklığı, öksürük, hapşırma ve kaşıntı gibi belirtileri hızlı bir şekilde rahatlatmayı sağlayabilmektedir. (13)
Civanperçemi: Mevsimsel alerjileri tedavi etmek için kullanılan civanperçemi, alerjik rinit için mükemmel bir bitkisel tedavi yöntemi olabilmektedir. Burun tıkanıklığı ve mukoza salgısı gibi belirtileri hafifletebilmektedir.
Deve dikeni: Deve dikeni alerjik rinit için bitkisel tedavi yöntemi durumunda, faydalı bir seçim olabilmektedir. Sarı deve dikeninin antiinflamatuar ve antihistaminik özellikleri, alerjileri azaltmakta ve tıkanıklığı hafifletmektedir. (14)
Yeşil çay: Yeşil çay, tüm belirtilerin rahatlatılmasına yardımcı olan yararlı bir antioksidandır. Yorgunluk, halsizlik, hafif vücut ağrısı gibi diğer belirtileri de etkili bir şekilde tedavi edilebilmektedir. Bu nedenle, rinitten kurtulmak için düzenli olarak yeşil çayı tüketebilirsiniz. (15)
Rinit Evde Tedavi Yöntemleri
Salin solüsyonu: Alerjik rinit için en kolay evde tedavi yöntemlerinden biri olabilmektedir.
- 1 çay kaşığı tuz ve bir tutam karbonatı 2 bardak ılık damıtılmış suyu karıştırın.
- Burun ampulünü kullanarak ve karışımın az bir miktarını burun deliğine sokun.
- Ardından bu karışımın ağızdan veya diğer burun deliğinden geri akmasına izin verin.
- Solüsyonu ve mukus fazlasını çıkarmak için hafifçe burnunuzu üfleyin.
- Diğer burun deliğinde de aynı işlemi tekrarlayın.
Durumunuz iyileşene kadar bu tedaviyi her gün birkaç tekrarlayabilirsiniz. Ayrıca, eczaneden hazır olarak satın alabilir ve aynı şekilde kullanabilirsiniz. (16)
Buhar: Buharı teneffüs etme, rinit için etkili evde tedavi yöntemi olabilmektedir. Özellikle, burun akıntısı ve boğaz ağrısı gibi allerjik rinit belirtilerinin giderilmesine yardımcı olabilmektedir.
- Kaynar suyu bir kaba dökün.
- İsteğe bağlı olarak nane, biberiye, okaliptüs veya çay ağacı yağı gibi herhangi bir uçucu yağdan 2-3 damla ekleyin.
- Başınıza bir havluyu sabitleyin ve daha sonra kabın üzerine dikkatlice eğilin.
- Bu buharı yaklaşık 5 ile 10 dakika derinlemesine soluyun.
- Tamamen iyileşene kadar günde birkaç kez tekrar edebilirsiniz.
Küçük çocuklar için buharın teneffüsü önerilmemektedir. Onun yerine, sıcak bir banyo veya duş çok daha yardımcı olacaktır. (17)
Probiyotik: Probiyotikler alerjik rinit belirtilerinin şiddetini ve sıklığını azaltabilmektedir. Bağışıklık sisteminizi geliştirmek için düzenli olarak probiyotik yoğurt yiyebilirsiniz.
C vitamini: C vitamini rinit belirtilerini azaltmaya yardımcı olan antihistaminik özellikler içermektedir. Diğer yandan, bağışıklık sisteminin hızlanmasına da yardımcı olmaktadır. Bu nedenle, hastalığın süresini kısaltmaya ve enfeksiyonu önlemeye destekçidir. Portakal, brokoli, limon, greyfurt, kivi, patates, çilek, biber ve domates gibi C vitamini açısından zengin gıdaları tüketebilirsiniz. (18)