Sinema Sanatı ve Sinema Eğitimi
Yazar: Metin Gönen
Film yapmayı öğrenmek, paradoksal olarak, öncelikle film seyretmekten geçiyor. Bu nedenle Paris Sinematek’inin efsanevi yöneticilerinden Henri Langlois, Fransa’nın ünlü profesyonel sinema okullarından sadece "teknisyen" çıkar, ama Sinematek’ten düşünen-yaratan-sanatçı yetişir, der.
Bir başka dönemde, bir başka koşulda, bir başka kıtada, ama benzer bir biçimde, Hollywood’un dahi çocuğu Orson Welles, kendisine bir öğrencinin yönelttiği “Yönetmen olmak için ne yapmak gerekli?” sorusuna şu yanıtı verir:
“John Ford’un Stagecoach filmini seyretmek. Sonra yine John Ford’un Stagecoach filmini seyretmek, sonra yine John Ford’un Stagecoach filmini seyretmek…”
Çünkü…
Suç ve Şiddetin Değişen Yüzü
Yazar: Alain BROSSAT (Université de Paris 8)
Çeviren: Metin GÖNEN
Bilindiği gibi, “adi suç olgusu” (fait divers) doğada bulunmamaktadır.[1] “Adi suç olgusu”, XIX. yy.da, yeni bir aktüalite rejiminin, yeni bir suç figürünün ve yığınlara hitap eden basının uyguladığı yeni bir yazım pratiğinin karşılaşmasında ortaya çıkan bir söylemsel yapılandırmadır. Mürekkep ve kanın iç içe geçtiği zamanın bu yeni havasının ayrımına, Baudelaire’den başka hiç kimse daha iyi varamamış; moderne şehirlerin etrafında kol gezen bu suç parfümünün çekici cazibesini, ondan daha iyi hiç kimse algılayamamıştır.
Şafakla Dönenler, Proleterlerin Gecesi
Yazar: Metin GÖNEN
Şafakla Dönenler, herkesin uyumak için yatağa girdiği bir saatte, uykularından uyanıp, solgun sokak lambaları altındaki sessiz ve uykulu sokaklardan geçerek çalışmaya giden anonim-kahramanların, bir gecelik olağan maceralarının hikâyesi ve zorlu yaşamlarının sonsuz döngüsüdür.
Şafakla Dönenler, bir büyükşehrin lüks gökdelenlerinin kibirli duruşlarının dibinde, hem ayrıksı ve kendi içine kapalı olan, hem de enerjik ve kompleks bir dünya olan bir sebze halinde, geceleri zor şartlarda çalışan bir babanın ve bir oğulun aralarındaki şefkatin, sevginin olağan hikâyesidir.
Şafakla Dönenler, yakılan köylerini terk edip İstanbul’a yerleşen Kürt bir ailenin reisi olan bir babanın, büyükşehirdeki yaşam mücadelesi içinde, etnik kimliğinden öte, bir işçi olarak, kendisi gibi ülkenin farklı yerlerinden gelmiş emekçilerle birlikte bir sebze halinde yaşadığı yoksulluğun, umarsızlığın, arkadaşlığın ve bu kader birliğinin içerdiği potansiyel gücün hikâyesidir.
Şafakla Dönenler, bir sebze halinde, bir duvarın dibinde, herhangi bir gecenin karanlığı ve ayazı içinde yakılan bir ateşin etrafında aynı anda iç içe yaşanan sıcaklığın, hoyratlığın, eğlenceli sohbetlerin, türkülerde dillenen çilelerin, küfürlerin, şakaların, yoksulluğun, çaresizliğin ve dayanışmanın olağan bir hikâyesi ve taşıdığı sonsuz umutlardır.
Geriye Kalan ve Kıskançlığın Metafiziği
Yazar: Nihal EMEKSİZ
Geriye Kalan filmi, iki kadın, bir erkek, üç farklı karakterin yaşamının bir kurmaca eserde birbirlerine dramatik düğümlenişiyle bir aldatma olayını ve kıskançlık mekanizmasını sorgulama olanağı sağlıyor.
Zuhal, bağımsız kadın karakteridir. Cezmi’nin karısını aldatmasına yol açan kadındır. Zuhal, daha önce evlenmiş ve evliliğin kendisine göre olmadığı sonucuna ulaşmış; bedenini ve ruhunu teslim etmekten sakınarak sadece tutkularını takip eden özgür bir kadın tiplemesidir.
Cezmi, evlilik rutini içerisinde yitip gitmiş, kriz içinde bir erkek karakteridir; karısını Zuhal ile aldatan eştir. Cezmi, evliliğinde mutsuz, ölü bir adam iken, kendisini canlandıran, yeniden yaşam veren farklı bir kadının peşinden giden iç çatışmalı erkek tiplemesidir.
Ölümcül Oyunlar ve Nedensiz Şiddet
Yazar: Derya Sönmez
Ölümcül Oyunlar (Funny Games), ilki 1997 Avustralya, ikincisi 2008 US yapımı olmak üzere iki defa çekilmiş bir Michael Haneke filmi. Üç kişilik bir ailenin (Ann, George ve oğulları Georgie) tatillerini geçirmek üzere gittikleri yazlık evlerinde yaşadıkları şiddet dolu bir geceyi anlatıyor. Kendilerini yan komşunun akrabası olarak tanıtan iki gencin (Paul ve Peter) kapıyı çalmasıyla ailenin hayatı kâbusa döner.
Ölümcül Oyunlar şiddet üzerine düşünen bir film. Şiddetin ve şiddetin nedenleri Psyhco'dan (Alfred Hitchcock, 1950), Taxi Driver'dan (Martin Scorsese, 1976) Manhunter'a (Michael Mann, 1986) pek çok filme konu olmuştur. Çoğunlukla kahramanların çocukluk çağlarında ve geçmişte yaşadıkları kötü tecrübeler, bugünkü şiddet eğilimleriyle birlikte anlatılır.
Ölümcül Oyunlar, bu yönüyle şiddet üzerine düşünen diğer birçok eserden farklılaşıyor.
Amour (Aşk)
Yazar: İlhan İZGİ
“Yakında seksen iki yaşında olacaksın. Boyun altı santim kısaldı, olsa olsa kırk beş kilosun ve hala güzel, çekici, arzu uyandırıcısın. Elli sekiz yıldır birlikte yaşıyoruz ve ben seni her zamankinden çok seviyorum. Sadece benimkine değen bedeninin sıcaklığıyla dolan, kahredici bir boşluk taşıyorum göğsümün tam ortasında yeniden.”
André Gorz, Son Mektup
Aşk üzerine her türlü tanımın yapıldığı ve çoğunun kırılgan bir yapıya sahip olduğu, Aşk'ı yaşamaktan ziyade tariflerini yapmayı tercih ettiğimiz dönemlerden geçmekteyiz. En güzeli ve dokunaklısı benim Aşk tarifim şeklinde çıkan sosyal medya atışmalarının içerisinde ve her gün duymaya alışık olduğumuz Aşk üzerine aforizmalardan sonra, gerçek Aşk'ı tecrübe etmiş bir hayat ile karşılaştığımızda yaptığımız hiç bir tarife uymadığını görmek bizi çok ama çok şaşırtıyor olmalı. Bu nedenle Arthur Rimbaud'un deyimiyle Aşk'ı yeniden icat etmeliyiz ve bu çok açık bir gerçek olarak önümüzde durmaktadır. Bildiğimiz tüm kalıpların dışına çıkıp, hatta tüm kalıpları yıkarak işe Aşk ile başlamalıyız; çünkü biliriz ki, işe Aşk ile başlamayan, hayatın ve gerçeğin ne olduğunu asla bilemez.
“İnsanlar gerçeklikleri severler, sevdiklerini bilmedikleri zaman bile.”1
Sinema ve Düşünce
Yazar: Gilles Deleuze, (Üniversité de Paris 8)
Çeviren: Metin Gönen
Elie Faure, bu büyük sanat eleştirmeni, sinemayla karşılaşıyor; onda yeni bir düşüncenin doğuşunu görüyor. Yazıları bizim için hala muhteşem. Ama gariptir ki, bugün bu yazılar saygı, hayranlık ve bağlılık uyandırmakla birlikte; aynı zamanda, sanki bizi “eğlendiriyor”. Nedense artık hiçbir şeye inanmıyoruz. Sinema yazarlarının büyük düşünürler oluşunun yalın gerçekliği, öyle bir hale geldi ki, buna kimse kulak asmıyor bile.
Bu nasıl oluyor?
Böyle bir şey nasıl olabilir?
Tout Va Bien, 1968 Ruhu ve Özgürlükçü Politika - I -
Yazar: Metin GÖNEN
Jean-Luc Godard’ın ve Jean-Pierre Gorin’in 1972 yılında gerçekleştirdikleri Tu va bien (Her Şey Yolunda) filmi, 1968 ayaklanmaları sonrası, özelde Fransa gerçekliğinin, genelde de özgürlükçü-eşitlikçi politikanın, kolektif eylem kapasitesinin ve aşkın, yaşamda iki kişi olma serüveninin öznelliği üzerine bir sinematografik düşüncedir.
1968 Paris ayaklanmaları sırasında habercilik yapan bir Amerikalı gazeteci (Jane Fonda) ile solcu bir Fransız sinema yönetmeni (Yves Montand) tanışarak birbirlerine âşık olurlar; 4 yıl sonra ilişkilerinin geldiği noktayı ayrılmak ya da yola devam etmek için değerlendirip, düşünürler.
Çoğunluk, La Boétie ve Gönüllü Kulluk
Yazar: Metin GÖNEN
Tepenin Ardı (2012) ve Çoğunluk (2010) filmleri son dönem Türk sinemasında önemli politik filmlerden sayılıyor. Tepenin Ardı filminin, “öteki” kavramı üzerine soyut bir politik manifesto olduğu kabul ediliyor ve filme şapka çıkarılıyor. Çoğunluk filminin ise, “öteki” kavramının içini doldurup özel olarak toplumda “ötekileştirilmiş” Kürt, işçi ve kadın “ötekiler” üzerine politik bir film olduğu söyleniyor ve film alkışlanıyor.
Filmleri izlediğimizde, bu filmleri alkışlamaya ve sanatsal başarılarına şapka çıkarmaya başta özgün ve yaratıcı sinematografik-öykülemeleri olmak üzere birçok nedenden dolayı devam ediyoruz. Ama kavramları yerinde kullanarak, filmlerle birlikte net bir düşünce çalışması yapmak istediğimizde, yani “politik filmler” nitelemesi açısından baktığımızda, bu eserlerin maddiliğinde gördüğümüz hakikat ifade edilenin tam tersi. Ne Tepenin Ardı genelde “öteki” kavramını işleyen bir politik manifesto; ne de Çoğunluk, özelde Kürt, işçi ve kadın “ötekiler” üzerine sinematografik fikirlerle düşünen bir politik film.
Timbuktu, Çölün Çağrısı -I-
Yazar: Metin GÖNEN
Belgesel (Documentary) ve Kurmaca (Fiction)
Mali’nin kuzey bölgesi, 2011-2013 yılları arasında, Nijerya, Cezayir, Afganistan, Pakistan gibi farklı ülkelerden gelen Cihatçı Selefiler’in işgali altında yaşadı. 29 Temmuz 2012 yılında, Cihatçıların işgal ettiği Mali’nin kuzeyindeki küçük bir şehir olan Aguelhok’ta insanlık dışı bir suç işlendi. İki çocukları olan 30 yaşlarında bir genç çift, tüm dünyanın gözü önünde omuzlarına kadar toprağa gömülüp taşlanarak (recmedilerek) öldürüldü. Bu recm, Cihatçılar tarafından filme alındı ve propaganda amacıyla internette yayınlandı.
Bu iki gencin tek suçları, evli olmadan iki çocuk sahibi olmanın mutluğunu yaşayan bir aile olmalarıydı.