K-219 - batık kale
Bu olaylardan bu yana 25 yıldan fazla bir süre geçti, ancak şu ana kadar tarihçiler ve uzmanlar olanların nedenleri hakkında sorular soruyorlar. Bir denizaltının ve bir füze fırlatma sahasının melezi olan, o zamanlar dünyanın en tehlikeli gemilerinden biri olan beş kilometreye kadar indiği için bu ilgi çekici olamaz. Gemideki silah dereceli plütonyumun yanı sıra, uranyum çubuklarının yanı sıra, birkaç asır preslenmiş trotil, tonlarca nitrik ve sülfürik asit, ayrıca çok aşındırıcı roket yakıt oksitleyici - heptil vardı. Listelenen cephanenin tamamı denizaltının bölmelerinde saklandı, varillere yüklendi, kablolarla yakalandı, teller ile yüzlerce kişi gemide denize gönderildi. Afetle ilgili uzun metrajlı bir film çekildi, pek çok kitap ve makale yazıldı, ancak kazanın asıl nedeni belirsizliğini korudu.
Stratejik füze denizaltı K-219 donatıldı ve düşman saldırılarına zamanında müdahale etmesi için Amerika kıyılarına gönderildi. Denizaltıya yerleştirilen ve en kısa uçuş süresine sahip on altı balistik füze, Detroit, Washington ve San Francisco'ya fırlatmaya ve saldırmaya hazırdı. Bu, “soğuk” yüzleşmenin bir tür şeytani dengesini yeniden canlandırarak Almanya, Türkiye ve İngiltere'de konuşlandırılan füze sistemlerine bir cevaptı. Denizaltı, 667A projesi kapsamında piyasaya sürülen serinin yirmi birinci gemisiydi ve 31 Aralık 1971'de Deniz Kuvvetlerinin bir parçası oldu. 1974 yılında denizaltı 667AU projesine göre modernize edildi. Ondan sonra, cephaneliğinde, gemi, yaklaşık 3 bin kilometre atış menzili ve 20'si onuncu bölmede 8 tanesi olmak üzere, ateşleme menzili yaklaşık 3 bin kilometre ve 28 torpil olan 16 adet RSM-25 füzesi vardı. Ayrıca, teknenin (ana elektrik santrali) iki nükleer reaktörü vardı. Geminin yer değiştirmesi, maksimum 400 metre daldırma derinliği ile 9300 ton idi ve özerklik 90 güne ulaştı. Gemide 1971 yılında WWMURE'den mezun olan 2. sınıf komutanı Igor Anatolyevich Britanov komutanı tarafından yönetilen 119 kişilik bir ekip vardı. 1981'de gemiyi kendi başına kontrol etmek için kabul aldı. Bu, bu tür bir gemiyi kontrol etmenin yanı sıra önemli bir yüzme yeterliliğine sahip olan Britanov liderliğindeki üçüncü savaş devriyesiydi.
Bu kötü niyetli kampanyada askerlik hizmetine giren personelin analizine göre, otuz bir memurdan, komutanların yardımcısı, ana muharebe birimlerinin şefleri ve mürettebatın 16'sının 16'sının yanı sıra, tüm sorumluluğu olan mürettebat da dahil olmak üzere on birinin yerini alması Yerleşik bir programa göre hazırlık işlemleri gerçekleştirildi. Bu kadar ciddi bir personel değişikliği, beş büyük geminin aynı anda devriyeye çıkması ve hareket halindeyken bir ekip oluşturma sorununu oldukça kısa sürede çözmesi gerektiğinden belirlendi. Adil olmak gerekirse, gözden geçirme döneminde, nükleer güçler arasındaki zorlu çatışmanın mevcut durumunda, yıl içinde iki ila üç kez kampanyalara devam eden savaş gemileri yükünün önemli ölçüde arttığı belirtilmelidir. Bu, doğal olarak yetenekleri sınırında çalışan gemilerin teknik durumunu etkiledi. Ayrıca, o sırada mevcut olan tamir tabanının seviyesi, filo için belirlenen ciddi görevlere hiç uymuyordu. Koşulların baskısı altında, denizaltıcıların sürekli zam yapması gerektiğinde ve çoğu, planlı tatillerini unuttuklarında, personel karmaşası ve yerli olmayan gemilere erişim norm haline geldi. Bu şartlar altında hiç kimse ekibin uyumunu ve “dirsek hissini” hatırlamıyordu. Yine de, ekip üyelerinin eğitim seviyesi ve denizaltının durumu herhangi bir endişeye neden olmadı, her şey biraz dağınık gitti, ancak uygun seviyede. K-219'a gönderilen mürettebat benzer bir K-241 motorunda çalışma tecrübesine sahipti ve komutan yabancılarla birlikte devriye gezmeyi reddedemedi. Genelde bizimle olduğu gibi Anavatan olumsuz koşullara rağmen borcun performansını sürekli olarak talep etti.
Böylece, 4 Eylül 1986'da, plana tam olarak PKK SN K-219, askerlik amacıyla çıktı. Bu trajedi Sargasso Denizinde kampanyanın otuzuncu gününde başladı, 3 Ekim'de 4.56'da tekne planlı bir iletişim oturumu yapmak için periskop derinliğine çıktı ve ardından beş dakika sonra tekrar 85 metre derinliğe kadar batmaya başladı. Takip eden olaylar, aşağıdaki kronolojik sırada hızla gelişmiştir:
5.14 - altıncı roket madeninin tapasının altından gelen mürettebat üyeleri tarafından damla sızıntısı tespit edildi. Fişi önyükleyerek sızıntıyı giderme girişimi, daha da artmış ve jet gitmesine neden olmuştur.
5.25 - denizaltı komutanı güvenli (46 metre) derinliğe yükselmeye karar verirken, bir pompa altıncı şaftı boşaltmak için çalıştırılır.
5.32 - Yakıt oksitleyici maddenin kahverengi zehirli buharları, fişin altından dördüncü bölmeye akmaya başlar. Savaş başlığı-2'nin komutanı Sivil Savunma Komisyonu'ndaki durumu bildirir ve bir acil durum alarmı verir. Personel, dokuz kişiye ek olarak, tehlikeli bölmeyi terk eder ve geri kalan mürettebat üyeleri, bu gibi durumlar için kurulan geminin hayatta kalmasıyla mücadele etmek ve bölmeleri mühürlemek için önlemler alır.
5.38 - altıncı madende bir patlama meydana geldi. Bu zamana kadar, denizaltı zaten güvenli bir derinlikte. Dördüncü bölme siyah dumanla doludur ve roket yakıtıyla karıştırılan su, patlama tarafından tahrip edilen boru hatlarından akmaya başlar. Durumu değerlendirdikten sonra komutan yüzeye çıkış yapmaya karar verir. Şu anda dördüncü bölmede güçlü bir gaz kirliliği var ve acil bölmeyi dolduran su miktarı yaklaşık 4,5 ton. Bir süredir diğer mayınlardaki füzeler üzerindeki kontrolün kaybedilmesi tehlikeliydi. Sıra dışı: genel hoparlör, P-651 radyo vericisi ve dördüncü ve beşinci bölmelerdeki dahili telefonlarda. Ek olarak, aydınlatma ve yüksek basınçlı boru kısmen hasar görmüştür. Santralin kontrol paneli, liman tarafındaki güç kaynağının ihlal edildiğinin bir sinyalini verdi, bunun sonucunda teknenin bu bölümünde buhar jeneratörleri için su tedarik valfleri ve üçüncü devrenin bir dizi valfi açıldı. Aynı zamanda, Kama enerji sistemi her iki tarafın elektrik şebekelerinde yalıtım direncinde tam bir düşüş olduğunu işaret etti. Üçüncü ve beşinci bölmelerde, Sivil Savunma Komisyonu komutası tarafından savunma ve hava üfleme hatları oluşturulmuştur.
6.10 - Beşinci ve altıncı bölümlerin ekipleri sekizinci türbin ünitesine transfer edildi.
6.17 - Dördüncü bölümden, geminin bu bölümünde insan bulunmasının imkansız olduğunu bildiren beşinci bölüm, devirleri için hazırlanır.
6.35 - personel acil durum dördüncü bölmesinden ayrılır, ancak savaş başlığı-2 komutanının önderliğinde üç kişi içeride kalır. Harp-5'in komutanı, sol taraftaki elektrik santralini işletmeye alma emri verdi.
6.45 - Durumu desteklemek ve değerlendirmek üzere dördüncü bölmeye iki mürettebattan oluşan bir acil durum ekibi gönderilir. Artan duman, altıncı füze şaftının durumunu ayrıntılı olarak incelemelerine ve savaş başlığı-2'nin komutanını bulmalarına izin vermedi, ancak denizcilerin cesetleri Smaglyuk ve Kharchenko gerçekleştirildi. Keşif grubunun üyeleri patlamaya neden olan ateşleme kaynağını bulamadılar.
7.25 - dördüncü ve altıncı bölümlerin havalandırılmasına başlandı ve gün ışığı ile kıdemli komutan yardımcı komutanı altıncı şaftı tekerlekli ev çitinin yanından kontrol etmeyi başardı. Yırtık bir şaft kapağı, deforme olmuş bir roket güvertesi ve geri kalan şaftların kapaklarının kısmen yırtılmış kalkanları bulunmuştur. Kahverengi dumanın akmaya devam ettiği acil maden sahasında yapısal hasar görülebilir.
8.51 - İki kişiden oluşan bir kurtarma ekibi tekrar dördüncü bölmeye gönderilir. Gelişmiş görünürlük ve ek su tedariki eksikliği nedeniyle, 3. rütbenin kaptanı Petrachkov'un organı (BS-2'nin komutanı) bulundu. Ana karayolu boyunca, bölmenin tutması boşaltıldı ve altıncı şaftı denize su pompalamak için bir sistem hazırlandı. Ancak, boru hatlarındaki hasar nedeniyle pompayı çalıştırdıktan sonra, madenin üst kısmına kahverengi su ve duman akmaya başladı, böylece pompa durduruldu ve tüm gaz aletleri ve uydular bölmeden çıkarıldı.
9.25 - Sol taraftaki elektrik santrali devreye girdi. Roket oksitleyicinin acil tahliyesi ve madenin pompalanması konusunda bir karar verildi. Çalışmayı yürütmek için dört grup BS-2 ve BS-5 ekibinin üyelerine talimat verildi ve dördüncü bölmeye gönderildi. Her bir pompalama girişimi, oksitleyici buharların neden olduğu gaz kontaminasyonunun artmasına ve suyun acil bölmeye girmesine katkıda bulundu. Son grup acil boşaltma pompasını başlatmayı başardığında, gelen su elektrikli ekipmanı su basmaya başladı. Bu, kalkanlarda kısa devreye ve yangına neden oldu. Pompalar elektrik kesintisi nedeniyle durdu ve acil durum ekibine bölmeden ayrılması emredildi.
17.54 - GKP, üçüncü bölmenin kimyasal söndürme sisteminden freonun dördüncü bölümüne tedarikine karar verir. Ancak, boru hattındaki kusurlardan dolayı gaz tedarikinin başlamasıyla freon üçüncü bölmeye girer, bu nedenle akışının durdurulması gerekir.
18.00 - üçüncü bölmedeki havanın gaz bileşimindeki bozulma ve içindeki yüksek azot oksit konsantrasyonundan dolayı, mürettebatın bir kısmı ikinci bölmeye gitmeye zorlandı. Personelin iletişim görevinden ayrılması gerektiğinden telsiz bağlantısı kesildi. Komuta denizaltıdaki durum hakkında bir rapor yayınlamamış, ne de kazanın sonuçlarını ortadan kaldırmak ve hayatta kalmak için mücadele etmek için tavsiyeler içeren Kuzey Filosunun komutanının bir radyogramını almamıştır.
18.40 - dördüncü ve beşinci bölmeler arasındaki bölme kapısını açtıktan ve beşinci bölmede büyük bir duman tespit ettikten sonra, araştırmayı yürüten mürettebat üyeleri Devlet Sivil Komutanlığına bildirilen bir yangının başlamasına karar verdi. Altıncıdan beşinci bölmeye freon tedariki başladı.
19.30 - sancak ağında güç kayboluyor. Reaktör acil koruması başlatıldı, ancak telafi edici ızgaraları tamamen düşürmek mümkün olmadı.
19.50 - yedinci bölmeden dumanın altıncı ayın alt kısmına girdiğini bildirdi. İnsanlardan bölmeyi terk etmeleri emredildi, ancak herkesin sekizinci bölmeye geçmek zorunda kaldığı bölmeyi kapatmaları başarısız oldu. Geminin hidrolik sistemindeki baskının sıfıra düştüğü ve nükleer bir felaketi önlemek için, BS-5 takımı Belikov (kıdemli teğmen) ve Preminin (denizci) üyelerinin tazminat şebekelerini düşürmek için elle yedinci bölmeye gönderildiği bulundu. Üç kez barları indirmeye çalıştılar, ardından Teğmen Belikov bilincini kaybetti ve Sergei Preminin bağımsız davranmak zorunda kaldı. Aynı zamanda, sekizinci, dokuzuncu ve onuncu bölmeler havalandırılarak, atmosferik basıncın düşürülmesi mümkün hale getirildi. Yedinci bölmede, yüksek kalmıştır. Bu nedenle, sekizinci bölmeye açılan bölme kapısını açmak zordu. Sekizinci bölmenin alt kısmını tahliye ederek basıncı dengelemeye çalışırken, kahverengi duman tekrar boru hattından akmaya başladı. Basıncı azaltmak için Preminin, havalandırma valfini açmak için kendi hayatı pahasına çalıştı, ancak bunu asla başaramadı. Kapağı diğer taraftan açmaya çalışan acil durum grubu da bu görevle baş edemedi.
21.30 - donanmanın gemileri K-219'a yardım sağlamak için kaza alanına yaklaşmaya başladı. Kaza mahalline ilk gelenler Krasnogvardeisk, Fedor Bredikhin ve Bakaritsa gemileriydi.
23.00 - bölmelerdeki gaz içeriğinin sürekli artması ve uydular yaşamlarını çoktan tükettiği gerçeğine dayanarak, üçüncü ve dördüncü bölmeler arasındaki damperin sıcaklığı artmaya devam ederken, denizaltı komutanı roketin patlamasını önlemek için sol taraftaki reaktörü durdurmaya karar verdi. Personelin olgunlaşmış gemilere tahliyesi için hazırlık başlar.
4 Ekim
1.00 - Mürettebatın tahliyesi sona erdi, tüm kapaklar kapatıldı ve yukarı çekildi. Gemide sadece beş K-219 ve İngiliz subay kaldı.
1.46 - Geminin komutanının bütün bölümlerdeki yangınla ilgili bir mesajı ve ilerleme yetersizliği Donanma ÇKP'ye iletildi, İngilizler gemiyi terk etmek için izin istedi.
3.00 - Kuzey Filosunun komutanı gemiden ayrılma emri verir, sadece komutan K-219'da kalır.
22.45 - durumu değerlendirmek için bir tekneye acil durum grubu indi. İlk üç bölme kuru idi, acil durum aydınlatması yapıldı, içlerindeki basınç normaldi. Teknenin dördüncü ve yedinci bölmelerin üstündeki gövdesi yüksek bir sıcaklığa sahipti, hava sistemindeki basınç iki kez düştü ve hidrolik sistemde tamamen yoktu. Ana balastın pruva tanklarını şişirerek acil durum grubu trimi düzleştirmeyi ve tekneyi çekme için hazırlamaya başlamayı başardı. Karanlığın başlamasıyla birlikte, acil durum ekibi gemiyi terk etti ve işler askıya alındı.
5 Ekim.
Şafak başlangıcıyla çalışma devam etti ve 18.15'te Krasnogvardeysk K-219'u çekmeye başladı. Aynı zamanda, geminin pruvadaki ve taslağı üzerindeki süs, büyümeye devam etti, bunun sonucunda 6 Ekim'de 6.20'de, yüke dayanamayan kablo kırıldı ve kıç ve yay kapakları su altında kaldı. Alt bölme sıkışırken üçüncü bölmeye inmek mümkün olmadı. Sonuç olarak, tekne her dakika yüzdürme özelliğini yitirdi ve su üst yapı güvertesinin seviyesine ulaştığında, acil durum grubu tekneden ayrıldı.Ancak K-219 komutanı, Donanma Medeni Kanunu'nun emri 11: 00'da alınana kadar gemide kaldı. Tekne tam anlamıyla ayaklarının altında kaldı ve 11.03'te battı.
En yüksek devlet memurları, halkımıza ve tüm dünyaya en iyi bilgiyi sunmaya karar verirken, trajedinin gerçekleri zaten ilgili makamlar tarafından değerlendirildi. Her zamanki gibi, bir ceza davası açıldı, olumsuz sonuçların suçluları, botu kurtarırken gerçek kahramanlık gösteren ve sonuna kadar savaşanlardır. Denizaltı komutanı, siyasi komutan ve BS-5'in komutanı "resmi uyuşmazlık" başlığı altında ateşlendi ve mürettebat dağıldı. Ve bunların hepsi, nükleer felaketi dört can pahasına engelleyebilecekleri, durumu istikrara kavuşturabilecekleri ve hayatta kalabilecekleri ile mücadele etmek için tam ve tutarlı bir tedbirler alabilecekleri için. Ancak, bu önlemler yetersiz görünüyordu. Sergei Preminin'in ölümünden sonra Kızıl Yıldız Nişanı verildi ve on bir yıl sonra Rusya Kahramanı unvanını aldı. Soruşturma komisyonu çalışmalarının sonunda, kazanın nedeninin altıncı madenin suyla dolması ve roket yakıtının içine girmesi olduğunu belirten bir karar verildi. Mürettebatın sulanmayan ve teknenin su üstünde bir pozisyona geldiği zaman mafsal kapağını açmayan yanlış hareketleri tutuşma, yangın ve patlama nedeni olarak gösterildi. Denizaltı ekibinin üyeleri de azot oksitlerin bölme atmosferindeki yayılmasından sorumlu tutuldu. Gerçekten de, yetkili bir komisyona göre, gazlar tam olarak yayıldı çünkü mürettebat keşif ve kurtarma operasyonlarını gerçekleştirmek için acil durum bölümünü çok sık ziyaret etti. Ve nihayet, geminin batmasının sebebi, gemideki suyun gövdesinin contalarından içeri akması ve bölmeler arasında açık bırakılmamış valfler ve havalandırma çarpmalarından dağılmasıydı.
Bir versiyona göre, basınçsızlaştırma sebebi, savaş devriyeleri sırasında alınan denizaltı gövdesinde önemli mekanik hasar olabilir. Ancak, daha sonra denizaltının gövdesinde keşfedilen bu hasarların ABD Donanması'na ait başka bir tekne ile yakın temasta bulunabileceği bilinmemektedir. İlgili bilgileri incelerken, böyle bir versiyonun tamamen temelsiz olduğu anlaşılıyor, ancak “soğuk” yüzleşmenin her iki gücünün de gizli bölümlerinin kapıları dışında gömülü kaldığı ortaya çıkıyor. SSCB'nin liderinin sabotaj olasılığı ile ilgili soruları da vardı, bu da sadece bir tekne kazasına değil, aynı zamanda geminin çekilmesi sırasında meydana gelen kablo kırılmasına da yol açtı. Bazı görüşlere göre, bu daha sonra çalışmak için Amerikan sahilinden batık bir tekneyi kaldırabilmek için yapıldı. Geminin komutanını suçlayan ve denizaltıyla neden dibe gitmediği için öfkeli olanlar vardı.
Siyasi ihtilafın karşı tarafı bile, yetkinlik gerçeğini ve K-219 komutanının doğru eylemlerini kabul etti ve altında birkaç gece boyunca yanan nükleer toz fıçısıyla yalnız kalan bir adama saygı duyduğunu gösterdi. Denizaltının parçaları hala dibinde duruyor, plütonyum ile nükleer savaş başlıklarının tahrip olması nedeniyle radyasyonun yayılması tam olarak araştırılmamıştı.
Sudaki ve altındaki tüm acil durumların doğru bir analizine dayanarak, bunların detaylı bir incelemesi, gemi ömrü boyunca uygulanacak olası arızaların önlenmesi için etkili bir önlem sistemi geliştirilebilir. Ancak zaman geçtikçe, bu tür olayların her biri, soruşturma komisyonlarının oluşturulması, kesin, bazen tamamen saçma kararların verilmesiyle sona erer ve gemiler belirsiz koşullarda batmaya devam eder.