Patent nedir?
Bir sınai veya ticari buluşun, imal ve satış hakkının belli bir süre için bir şahsa veya firmaya ait olduğunu gösteren devletçe onaylı resmi belge, "buluş belgesi", "uyrukluk belgesi" veya "ihtira beratı"
Patent hakkı, çoğunlukla buluş sonucu olan mamullerle sınırlı tutulur. Patent, sınai mülkiyet haklarından biridir. Seri halinde imal edilecek olan malın belli standartlara uygun olarak yalnız ilk imalatçı tarafından üretilmesi hakkını temsil ettiği gibi, buluşun çalınmasından ve taklitlerinden korunmasını da sağlar. Patent hakkı, genellikle her ülkenin kendi sınırları içinde geçerlidir. Patent sahibi, imal edeceği mamulün başka ülkeler için de patent hakkını isterse, ayrı ayrı o ülkelere müracaat etmesi gerekir. Bazı ülkeler, başka ülkede alınan patent hakkının belli şartlar dahilinde kendilerinde de geçerli olmasına izin verirler. Beynelmilel patent hakkı mevcut değildir.
Patent verme uygulaması 15. yüzyılda İtalya’da başladı. Sonraki 200 yıl içinde Avrupa ülkelerine de yayıldı. Resmi patent tescili 1790’da Amerika’da, 1791’de Fransa’da başladı. Sonraki yıllarda birçok ülkede patent kanunları çıkarıldı.
Bir buluşa patent verilirken bazı şartlar aranır. Başkası tarafından tasarlanmış olmaması, genellikle bir yenilik taşıması, ilgili olduğu alanda önemli bir ilerleme getirmiş olması arzu edilir. Temelsiz buluşlara patent verilmez. Patentli mamüllerinde değişiklik yapan kaşifler, müracaat etmek suretiyle "ek patent" alabilirler.
Patent, bir çeşit şahsi mülktür. Satılabilir, ipotek edilebilir ve miras olarak kalabilir. Patent sahibi, ürettiği malının başkaları tarafından imalini, kullanımını ve satılmasını engelleme hakkına sahiptir. Dilediği kimselere buluşunun imal, kullanım veya satış haklarından herhangi birini bir lisans aracılığı ile devredebilir. Buna karşılık imtiyaz hakkı veya başka çeşit karşılık alır. Patentli bir mamülden yetkisiz olarak faydalanmaya kalkışanlar mahkeme kararıyla tazminat ödemek zorunda kalırlar. Buluşların kalitesine göre patent süreleri farklı olmakla birlikte çoğu ülkede 16-20 yıl arasında değişir. Sosyalist ülkelerde patent uygulaması yoktur. Ancak buluş sahibine bazı tavizler sağlayan bir sertifika verilmektedir.
Sözlükte "patent" ne demek?
1. Bir buluşun ya da o buluşu uygulama alanında kullanma hakkının bir kimseye ait olduğunu gösteren belge; bir durum ya da bir işi yalnızca kendi yetkisi altında görme.
2. Uyrukluk belgesi.
3. Gemilere ayrıldıkları limanın sağlık durumu için verilen belge.
Patent kelimesinin ingilizcesi
n. exclusive right to an invention or design; invention or design that is protected by a patent
v. receive a patent, receive exclusive rights to an invention or design
adj. protected by a patent; clear; obvious, evident; ingenious, innovative
Köken: İngilizce
Benzer bağlantılar
Patent ne demek? (Ticari terimler kategorisi)
(Patent) İngilizce’den dilimize geçmiştir. Yeni bir mal, üretim yöntemi ya da herhangi bir yenilik bulan kimseye, bu yeniliğe yalnız kendisinin sahip olması, başkalarının onu kullanmasını veya kopye etmesini engelleme hakkı veren ayrıcalık, imtiyaz. Her ülkede patent hakları devletin çıkarttığı yasalarla güvence altına alınmıştır. Patentler, buluş sahibine ya da icatçıya bir tür tekel sağlar. Başkalarının o buluşu kullanması, yapması, taklit etmesi yasalarla önlenir. Bununla birlikte, patent sahibi (icatçı) dilerse, bu buluşu üzerindeki hakkını, belli bir bedel karşılığı başkalarına devreder veya kiralayabilir. Birincisine patent satışı, İkincisine de lisans anlaşması denir. Patent satış anlaşmasında alıcı bir defalık bir ödemede bulunur ve o yenilik üzerindeki bütün haklar kendisine geçer. Lisans anlaşmaları durumunda ise, kiralayanın icatçıya sürekli bir ödemede bulunması söz konusudur. Patentler çeşitli şekillerde olabilir, örneğin mekanik bir patent, yeni bir makine veya aletin icadı, üretim yöntemi (process) patenti, üretimde daha üstün veya etkili bir metot bulunması, dizayn patenti de mamul malın daha değişik biçimde tasarım ile ilgili olabilir. Patent hakkı, onu elinde bulunduranın mülkiyetindedir, diğer bir deyişle, o kimsenin ekonomik mal varlığının (servetinin) bir parçası sayılır. Dolayısıyla eğer süresi dolmamış ve ölen kimsenin sağlığında başkalarına devredilmemişse, mirasçılara geçer. Eski Türkçe’de "patent" yerine "ihtira beratı" denmekteydi.