Geleneksel Abhaz Dansı
Abhaz halkının çok ilginç olaylarla dolu uzun bir geçmişi vardır. Bu da Abhaz halkının sevinçlerini ve acılarını anlatan muhteşem bir dans kültürünün doğmasına neden olmuştur. Maddi ve manevi gelişimleri içinde Abhaz hayatının bir yansıması olan ve kısmen korunmuş bu teatral halk dansları performanslarına örnek olarak "Layazyn", "Dziuaza", "Arshirakuşhara", "Şeratın", "Laairuma", "Kübchar Gyar" "Auaraasha", "Uanakuasha"yı verebiliriz. F. Ağba, M. Cove, Sh. Vardaniya, F. Kura, B. Kvarh, K. Tarba, A. Maliya Abhaz halk danslarının gelişmesinde ve popülerleşmesinde emeği geçenlerden sadece bazılarıdır. V. Tsarguh yönetimindeki Abhazya Devlet Halk Dansları Topluluğu’nu, önce E. Bebiya ardından da oğlunun idaresindeki “Şeratın”ı, K. Tarba ve çocuklarının “Kafkasya”sını, Ts. Chkadüa’nın “Abaza”sını anmamak ve bu dans topluluklarının Abhaz Dansı’nı dünyada tanınır hale getirmedeki başarılarını övmemek de olmaz.
Bazı Abhaz dansları şöyledir: Apsuva Koşara, Abaza Oyunu olarak ta bilinen bu dans Abhazya'da unutulmuş olan ve diasporadaki Abhazların orijinal figürleri koruyarak oynadıkları dansın stilize edilmiş şeklidir. Apsnı Apsuva Koşara, tarihin bilinen ilk dönemlerinden beri Abhazya topraklarında yaşayan bağımsızlık mücadelelerinden alnı açık çıkan Abhazların hareketli ve coşkulu dansıdır. Akıta Koşara (Köylü Dansı), Abhazların hasat sonunda oynadıkları eğlenceli ve esprili bir danstır. Avapa Koşara, erkeklerin Avapa adı verilen kalın keçeden yapılmış giysiler ile oynadıkları savaşçı ve sert mizaçlarını yansıttıkları, özünde cesaret yiğitlik gibi erdemleri barındıran, kızların zarafet ve estetiklerini yansıttıkları bir danstır. Asha Koşara (Dağlı Dansı) dağlı erkeklerin oynadığı bir oyundur. Yiğit gözü pek delikanlılar ortaya atlayıp hünerlerini sergilerler. Yaptıkları hareketlerle güçlülüklerini gösterirler. Figürler çok keskindir. Kızların Avar Dansı, erkeklerin taklidini yapan kızların oynadıkları bir oyundur, ritim hızlıdır ve içindeki esprili yaklaşım oyuna ayrı bir güzellik katar.
Modern Abhaz Sanatı
1810 yılında Abhaz prensinin, Rusya'nın koruması altında girmesi ve Abhaz halkının büyük bir bölümü tarafından bu girişimin kabullenilmemesi yüzünden Abhazya tüm bir 19 yüzyılı savaşlarla geçirdi. Bu savaşlar ülkenin yakılıp, yıkılmasının yanı sıra özellikle istikameti o zamanki Osmanlı topraklarına doğru olan büyük sürgünlere yol açtı. 1864 yılında Abhaz Prensliği, özerkliğini tümden kaybetti ve Rus İmparatorluğu'nun Sohum Askeri İdaresi adını aldı. Sürgünlerin sadece bazıları Şubat 1917’deki ilk Rus devriminden sonra eve dönebildi. Bunlar arasında Rus dekoratif sanatlar tiyatronun gelişmesine önemli katkılarda bulunan ve modern manada ilk Abhaz profesyonel sanatçısı ve aynı zamanda olağanüstü bir portre ressamı, eleştirmen ve sosyal aktivist olan Alexander K. Çaçba da vardı. Kendisi son Abhaz kralının oğluydu. Alexander K. Çaçba uzun yıllar boyunca, "Rus balesi" Diaghilev’de sahne tasarımcısı olarak çalıştı. Çaçba Sohum’a geldikten sonra, şehirdeki kültürel ve eğitimsel faaliyetlerde aktif bir rol aldı. Ne var ki, ülkenin yeniden karışıklığın pençesine düşmesi sonucu anavatanını bir kez daha terk etmek zorunda kaldı.
1921 yılında Abhazya’da Sovyet iktidarının kurulmasıyla birlikte, ekonomi ve kültür alanlarında tırmanış başladı. Sanatsal faaliyetlerde ilk adımları ise büyük Abhaz sanatçı D. Gulya, İ. Kortua, L. Servasidze attılar. Aynı zamanda MG Platunov, O. Segal, V. Kontarev, L. Nevsky gibi yetenekli ressam, heykeltıraş ve grafik sanatçıları yaşamak ve çalışmak için Abhazya’yı tercih ettiler. 1935 yılında Sohum’da onların inisiyatifi ile bir sanat okulu açıldı, 1937 yılında ise bu okulun eğitim süresi beş yıla çıkarıldı.
1939 yılında kurulan Abhazya Sanatçılar Birliği ise hemen bir yıl sonra yerel sanatçıların resim ve heykel eserleri ile bir sergi organize etmeği başardı. Ne yazık ki, ümit vadeden bu sanat okulu 2. Dünya Savaşı sırasında fon yetersizliği nedeniyle kapatıldı.
1947 yılında Sohum’da, binlerce Abhazın da uğrunda can verdiği Büyük Vatanseverlik Savaşı Zaferi’ni ve savaş sonrası yeniden kalkınma çabalarını tema alan, 150 yerel sanatçının eserlerini bir araya getiren büyük bir sergi açıldı. O zamandan sonra, bu tür sergiler hemen her yıl yapıldı. Devrimden sonraki elli yılda Abhazya Sanatçılar Birliği, M.E. Esba, V. Bubnovoy, V. Orelkina, A. Razmadze, L. Tania gibi değerli sanatçılarla güçlendi. Bu yükseliş döneminde Abhaz sanatçılar Sohum’da sanat-üretim atölyeleri kurdular. 60 yıl devam eden bu süreç, ulusal sanatın profesyonel anlamda ilerlemesi ile belirgindir. Bu süreçte Abhaz sanatçılar ülke dışında sergiler açmayı başardılar ve Avidzba HT, S.M. Gabel, Z.K. Dzhindzholia, T.W Ampar, G.Z Lakoba, Chkadüa Yu, V.Ivanba, G.Lakoba, V.Dzheniya, A.Adleyba gibi birçok Abhazyalı genç sanatçılar popüler oldular.
Abhazya için 20. yüzyılın ikinci yarısı ulusal kimliğin güçlendirildiği ve manevi kültürün büyüdüğü bir dönem oldu. 1992-1993 Gürcistan işgaline karşı verilen Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında zorluklara rağmen sanatsal çalışma durmadı. Öte yandan birçok sanatçı bu savaşa aktif olarak da katıldı ve ne yazık ki içlerinden birçoğu cephede hayatını kaybetti.
Günümüzün Yetenekleri
Bağımsızlık savaşı sonrası dönemde, farklı stil ve türlerin sanatçılarından oluşan yeni bir nesil doğdu. Abhaz sanatçılar tahrip olan ülkeyi güzelleştirmek için park ve bahçe tasarımından, savaş kahramanlarının anısını ölümsüzleştirecek anıtların ve duvar resimlerinin yapılmasına kadar çok çeşitli alanlarda eserler verdiler. Arsaliyev E., L. Gabel, T. Avidzba, D. Vouba, A. Labakhua, A. Pkin gibi yetenekli ressam, heykeltıraş ve grafik sanatçıları, sadece Abhazya içinde değil başta Rusya olmak üzere yurt dışında da isimleri tanınmaya başlayan Abhaz sanatçılarıdır. Yakın tarihlerde Abhazya Sanatçılar Birliği, Abhazya ve Rusya'nın çeşitli şehirlerinde sergiler düzenledi. Birliğin birçok üyesi Polonya, Finlandiya, Hollanda, Yunanistan, Türkiye, Suriye, Bulgaristan vb ülkelerdeki karma sergilere katıldı.
Abhaz ulusunun asırlarca kesintisiz devam eden tarihinin derinliklerinden ortaya çıkan Abhaz sanatı, yaşamaya ve gelişmeye devam etmektedir. Bu bağlamda Abhaz sanatının ustaları bir yandan kendi sanatsal kişiliklerini diğer kültürlerle temas içinde kurarken, diğer yandan da yerel kültürlerinden getirdikleriyle dünya sanat mirasına kendi eşsiz katkılarını yapmayı başardılar ve başarmaya devam ediyorlar.
Abhaz Resminin Harika Kızı Diana Vouba
Abhaz resminin yüz akı Diana Vouba, 5 Ocak 1958’de Abhazya’nın madenci şehri Tkarçal’da dünyaya geldi. 14 yasında önce Sohum Sanat Koleji’nde, ardından St. Petersbuğ’daki Repin Enstitüsü’nde resim eğitimi aldı. 1986 yılında ise Tiflis Sanat Akademisi’nden mezun oldu ve üstün başarılarından ötürü çalışmalarına devam etmesi için SSCB Sanat Akademisi’ne davet edildi. Burada neredeyse tüm grafik sanatı tekniklerini deneyimleme olanağı buldu. 1988 yılında genç sayılabilecek bir yaşta SSCB Sanatçılar Birliği’ne kabul edildi. O tarihten sonra 12’sı kişisel olmak üzere 40’i aşkın sergiye katıldı. Bunlar içinde Moskova Merkez Sanat Evi Galerisi, İsviçre Basel’deki Martin Galeri’si ve nihayet ABD’nin en önemli galerilerinden New York Soho Grant Gallery’deki bireysel sergilerini özellikle anmak gereklidir.
Dünyaca Ünlü Abhaz Soprano Hibla Gerzmava
6 Ocak 1970 tarihinde Abhazya'nın Pitsunda kentinde doğan genç sanatçı dünyanın en büyük müzik otoritelerinin de belirttiği gibi “Zamanımızın en büyük sanatçılarından biridir”.
Genç soprano müzik eğitimine kendi ülkesinde başladı ve Sohum Müzik Koleji piyano sınıfından mezun oldu. Vokal çalışmalarına devam ettiği Moskova Konservatuvarı’ndan Madame Irına Maslennikova gözetiminde mezun oldu. Daha sonra Moskova Konservatuvarı’nda master derslerine katılan sanatçı şu anda Moskova Müzik Akademisi Stanislavsky ve Nemirovich-Danchenko Tiyatrosu’nun solistidir.
Hibla Gerzmava 1993’de, Büsseto’da düzenlenen ‘Voci Verdiane’ Uluslararası Yarışması’nda üçüncülük ödülü kazandı. 1994’de, St. Petersburg’da (Rusya) düzenlenen Uluslararası Rimsky-Korsakov Yarışması’nda ve aynı yıl Barselona’da düzenlenen Francese Vinas Yarışması’nda ikincilik ödüllerine layık görüldü.
1994 yılında Moskova’da düzenlenen 10. Uluslararası Çaykovski Yarışması’nda, özel Grand Prix ödülünü kazandı. Bu yarışmada dünyaca ünlü opera sanatçısı Elena Obraztşova, kendi özel Grand Prix ödülünü, sanatçının vokal çalışmaları ve Moskova’daki yüksek kariyeri dolayısıyla Hibla’ya devretti.
1990’dan bu yana Rusya, İtalya, Türkiye, ABD, Belçika, Yunanistan, Japonya, İspanya, Almanya, Hollanda, İsveç, Fransa, Avusturya gibi ülkelerde kendi konserlerinin opera sanatçısı olarak sahne aldı. Şu ana kadar 40’dan fazla resital ve 40’dan fazla konserde solist olarak bulundu. Gerzmava, Rusya ve Japonya’da bir çok radyo ve televizyon kayıtları yapmıştır.
Mozart – “Don Giovanni”, Requiem”, Verdi- “Falstaff”, Puccini – “La Boheme” , Stravinsky – “Mavra” ve Glinka – “Ruslan and Ludmila” operalarında sahne almıştır. Helmuth Rilling, Vladimir Fedoseev, M. Pletnev, J.P.Batista, K.Komatsu, V. Sınaisky, A. Symeonide, John Giordano gibi ünlü şeflerle çalışmıştır.
Repertuarında Mozart, Verdi, Puccini, Donizett, Bellini, Glinka gibi bestecilerin opera sahneleri ve aryalarının yanı sıra Pergolese, Lotti, Bach ve Schubert gibi besteciler de yer almaktadır.