Dziedziç, yabancı olarak konumlarının farkında olan yabancı yargıçların, bir ülkenin anayasa metnini yazarların asıl niyeti olarak gördükleri şeye göre yorumlamaya odaklanma eğiliminde olduklarını ve bunun da toplumsal değişim yaratan kararlar alma olasılıklarını azalttığını söyledi.
Onların varlığı aynı zamanda, Pasifik uluslarının sömürgecilik sırasında ithal edilen hem Yerli geleneklerini hem de Batı yasal geleneklerini kullanan yasal sistemleri nasıl kalibre edeceklerini düşünürken karşılaştıkları daha geniş bir zorluğun parçasıdır.
Dziedzic, son yıllarda örneğin Samoa’nın “bir tür Batı etkisi olarak gördüklerini dengelemek için anayasaya daha fazla Yerli geleneksel Samoalı değerleri koymak” için bazen çekişmeli anayasal değişiklikler yaptığını söyledi.
Samoalı bir avukat olan Patrick Fepulea’i, yerel yargıçların bazen yabancı yargıçlardan daha az deneyimli olmalarına rağmen, yerel gelenek ve göreneklerle ilgili meseleleri ele alma konusunda daha donanımlı olduklarını söyledi.
Samoa’nın bölge mahkemeleri ve Yüksek Mahkemesi artık tamamen yerel yargıçlardan oluşuyor, dedi, bu değişiklik halk tarafından geniş çapta memnuniyetle karşılandı. Bir sonraki adımın, mevcut üç yargıcı Yeni Zelanda’dan olan en yüksek mahkeme olan Temyiz Mahkemesini yerelleştirmek olacağını söyledi.
“Sanırım bizimki gibi herhangi bir ülkenin arzuladığı şey de bu: bir gün tüm mahkemelerimizde yerel yargıçlar görev yapacak” dedi.
Pasifik ülkelerinde kalan yabancı yargıçlar, yerel yargıçların uğraşmak zorunda kalmayacağı siyasi kırılganlıklar ve bağlılık sorunlarıyla karşı karşıya kalabilirler.
Kiribati, yabancı hakimleri görevden almaya çalışan ülkelerden sadece biri. 2014 yılında Nauru, tek hakimini sınır dışı etti ve baş yargıcının vizesini iptal etti. Aynı yıl, Doğu Timor ada ülkesi tüm yabancı yargı personelini görevden aldı ve beş yargıç, iki savcı ve bir danışmanın ülkeyi derhal terk etmesini emretti. Her iki durumda da eleştirmenler, hükümetin eylemlerinin siyasi amaçlı olduğunu söyledi.
Kiribati’ye gelince, cumhurbaşkanı, beş üst düzey yabancı yargıcı, ya hükümete meydan okuduktan ya da hukuka aykırı buldukları eylemler nedeniyle hükümet aleyhine kararlar verdikten sonra görevden aldı. Buna cevaben Başkan Taneti Maamau, onları Kiribati’nin egemenliğini baltalamaya çalışan “neokolonyal” aktörler olmakla suçladı.
Krizin merkezinde, 2018’de ada ülkesinde Yüksek Mahkeme yargıcı olan Avustralyalı David Lambourne var. Lambourne, Kiribati doğumlu eşi Tessie Lambourne’un 2018’de muhalefet lideri olmasına kadar atamanın tartışmasız olduğunu söyledi. 2020. Bundan sonra hükümet, belirli bir süresi olmadığını söylediği atamasının süresini sınırlamaya çalıştı.
Yükleniyor
Mahkeme belgelerine göre, 2021’de hükümet, atanmasını üç yılla sınırlayan yeni bir sözleşme imzalamadığı takdirde kendisine başka bir çalışma vizesi verilmeyeceğini bildirdi. Kararı anayasaya aykırı bularak mahkemeye başvurdu.
O zamanki baş yargıç, Kiribati’ye atanan şu anki Yeni Zelandalı yargıç William Hastings, Lambourne’un lehine karar verdi ve ardından, Lambourne ile birlikte görevi kötüye kullanma iddiaları nedeniyle hükümet tarafından görevden alındı.
Lambourne, salgın sırasında Kiribati’ye girişte kilitlendi, ancak Ağustos 2022’de ziyaretçi vizesiyle geri dönebildi. O geldikten sonra hükümet, bir keresinde belirsiz bir güvenlik tehdidi oluşturmakla suçlayarak onu iki kez sınır dışı etmeye çalıştı. Her iki durumda da, sınır dışı etme, Yeni Zelandalı üç hakimin görev yaptığı Temyiz Mahkemesi tarafından durduruldu.
Eylül ayında hükümet, üç temyiz mahkemesi hakimini de görevden alarak, 120.000 kişilik ülkede sulh hakimi seviyesinin üzerinde hakim kalmamasına neden oldu.
Maamau, görevden alınan yargıçları çok sayıda basın açıklamasında Lambourne’un ömür boyu atanmasını sağlamaya yardımcı olarak kendi güçlerini pekiştirmeye çalışmakla suçladı.
Bir açıklamada, “Yeni sömürgeci güçlerin, kendi çıkarlarını gözetmek için bir Kiribati kişisini korumak için çıkarılan yasaları silahlandırdığını ve halkın iradesini bastırdığını görmek cesaret kırıcı” dedi.
Maamau’nun bir sözcüsü e-postayla yaptığı açıklamada, Semilota’nın baş yargıç vekili olarak atanmasının “yargının son birkaç yılda bu önemli konumu yerelleştirme arzusunu karşıladığını” söyledi.
Lambourne, hükümetin eylemlerinin siyasi amaçlı olduğunu ve Maamau’nun Kiribati’yi Çin ile uyumlu hale getirme ve kilit bölgesel organlardan çekilme hareketlerini sesli bir şekilde eleştiren karısını hedef aldığını söyledi.
Lambourne bir telefon görüşmesinde, “Bunun, hükümetin, burada olmasaydım Tessie’nin siyaseti bırakmak zorunda kalacağına dair çok yanlış bir inançla beni ofisten ve Kiribati’den çıkarmaya zorlama girişimi olduğuna inanıyorum” dedi. röportaj yapmak.
Yükleniyor
Beş yabancı yargıcın da altı yıldır cumhurbaşkanı olan 62 yaşındaki Maamau tarafından atandığını da sözlerine ekledi.
Lambourne, “Şimdi geri dönüp ‘Bütün bu beyaz insanlar birbirini korumaya çalışıyor’ demesi, onun açısından bariz bir ırkçılıktan başka bir şey değil,” dedi.
Avustralya merkezli Griffith Asia Institute’un Pacific Hub proje lideri Tess Newton Cain, krizin Kiribati’deki demokrasinin durumuyla ilgili endişeleri artırdığını söyledi.
Hükümeti kontrol altında tutacak işleyen bir yargı olmadan, “hükümet yetkisini yasa dışı bir şekilde kullanırsa veya demokratik süreci kısıtlayacak şekilde hareket ederse, bu karara veya yetki kullanımına itiraz edilecek hiçbir yer yoktur” dedi.
Kiribati hükümetinin eylemleri hukuk ve insan hakları organları tarafından eleştirildi. Birleşmiş Milletler’in yargıçların ve avukatların bağımsızlığına ilişkin özel raportörü Diego García-Sayán, yargıçların yargı bağımsızlığına büyük bir darbe olarak nitelendirdi.
Bu makale ilk olarak yayınlandı New York Times.
Kaynak : https://www.smh.com.au/world/oceania/why-australian-and-new-zealand-judges-rule-over-small-pacific-nations-20221128-p5c1tz.html?ref=rss&utm_medium=rss&utm_source=rss_world