Çocukken okuduğum Mandrake adında bir çizgi roman karakteri vardı. Olağanüstü yetenekleri olan silindir şapkalı bu karakter kaba kuvvet kullanmadan hipnotizma ve illüzyon yeteneği ile kötü adamları dize getirirdi.
İllüzyon etkisi geçince de kötü adamlar ne olduğunu bir türlü anlayamazlardı. Sihirbaz Mandrake'nin maceraları ABD'de hâlâ yayınlanır.
Mandrake'nin bugün Avrupa'daki versiyonu Merkez Bankası'nın (ECB'nin) başındaki Mario Draghi. Sadece isimleri değil yaptıkları da çok benzeşiyor. Mario Draghi'nin kurtarmaya çalıştığı Euro. Kötü adam pozisyonunda ise piyasalar var. Piyasalar şimdi merakla geçen hafta Euro'yu kurtarmak için gereken her şeyi yapacağını açıklayan Draghi'nin bunu nasıl yapacağını görmeyi bekliyor.
İSPANYA SIRAYA GİRDİ
İrlanda, Portekiz, Yunanistan derken İspanya da piyasalardan dışlanmak üzere. Geçen hafta İspanya'nın iki yıllık tahvil getirileri ikinci piyasada \% 7'nin üzerine çıktı. Birinci piyasa yani tahvil ihalelerine de eskisi kadar talep gelmiyor ve ortalama maliyet \% 5'in üzerinde. İspanya'nın bu faiz maliyetlerini karşılayabilmesi için ek kaynağa ihtiyacı var. Bu kaynağı bütçesinden sağlayamıyor, çünkü zaten ekonomisinin \% 6'sına kadar çıkan bir (faiz dışı) bütçe açığı var (faiz dahil \% 8.5, Grafik 1). Bu açığı kapatabilmek için bir an evvel ekonomisini büyütmesi ve bu sayede vergi gelirlerini artırması gerekiyor. Ama İspanya hükümeti Avrupa Birliği (AB) Komisyonu'nun baskısına boyun eğerek tam tersini yapıyor. \% 25'e çıkan işsizliğe rağmen 65 milyar Euro'luk yeni bir tasarruf programını devreye sokmuş durumda. Ve bu tasarruf çabası ekonominin büyümesini daha da zorlaştırıyor. IMF'ye göre İspanya ekonomisi bu yıl \% 1,5, gelecek yıl ise \% 1,2 küçülecek (Grafik 2). Tam bir kısır döngü.
Daha da kötüsü, İspanya'nın kaynak ihtiyacı aslında görünenden de fazla. Hem bankacılık sistemindeki zararları hem de yerel hükümetlerin bütçe açıklarını telafi etmesi gerekiyor. Caja adlı yerel bankaları bilançolarında hâlâ tam olarak boyutu bilinmeyen (ama kötü bir senaryoda 62 milyar Euro'ya çıkabileceği düşünülen) büyük zararlar taşıyorlar. Benzer şekilde önceki hafta Valencia yerel hükümeti vadesi gelen borçlarını ödeyemeyeceğini belirterek merkezi hükümetten destek istedi (yıl sonuna kadar 10 milyar Euro geri ödemeleri var). Yerel basına göre ülkenin güneyindeki 5 yerel hükümet aynı konumda.
İspanya tüm bu "gizli" açığı bütçesinden karşılasa ve sonra da açığını borçlanarak finanse etse 2012 ilk çeyreği sonunda \% 72 olan kamu borcunun ekonomiye oranı çok daha yükselecek. O nedenle piyasalar bu borcun giderek artan ödenememe riskini fiyatlara yansıtıyorlar ve tahvil getirileri hızla yükseliyor. AB bu kısır döngüyü görerek Caja'ların kaynak ihtiyacını farklı bir mekanizma ile karşılamaya çalışıyor ama bunun İspanya'nın borcuna eklenmeden ya da İspanya'nın ek tasarruf önlemleri alması gerekmeden nasıl yapılacağı belli değil.
MANDRAKE DEVREDE AMA
Mario Draghi göreve geldiğinde ECB'nin Almanya ile mutabık kaldığı oyun planı, sorunlu (borcu yüksek) ülkeleri tasarruf yaparak güven kazanmaya zorlamak ama tasarrufun ekonomileri küçültücü etkisini para politikasını gevşeterek ve bankalara yeterince likidite sağlayarak telafi etmekti. Bu doğrultuda hem faiz indirdi hem bankalara düşük kaliteli teminat karşılığında 3 yıla kadar çeşitli vadelerde istedikleri kadar borç verdi hem de ikinci piyasada devlet tahvilleri satın alarak müdahale etti. Aslında bu yaptıkları yanlış ya da işe yaramayan şeyler değildi. Bu fonlama imkânları sayesinde bölgedeki bankalar likidite sağlamak için aktiflerini hızla azaltmak zorunda kalmadılar. Başka devletlere verdikleri borçları satıp kendi devletlerinin borcuna çevirebildiler. Yine bu sayede Doğu Avrupa'da çok kredi vermiş olan AB bankalarının bu kredileri hızla geri çekmek zorunda kalmaları ve bu bölgede büyük bir ekonomik kriz yaşanması engellendi. Ama her şeye rağmen İrlanda, Portekiz ve Yunanistan hâlâ piyasalardan makul vade ve maliyetlerde borçlanamazken İspanya (ve sonra da İtalya) süratle bu konuma gelmek üzereler (İrlanda ilk defa geçen hafta 5 yıllık bir ihaleyle piyasalara dönebildi ama maliyet hâlâ ödenebilir değil).
Draghi "Euro'yu kurtarmak için ne gerekiyorsa yapacağım." derken belki yine ikinci piyasadan bu sefer getirileri belli bir seviyeye düşürme amaçlı, çok daha büyük boyutlu tahvil alımı yapma ve/veya bankacılık lisansı verilecek kurtarma fonlarına (ESM ve EFSF) limitsiz finansman sağlayarak bu alımı onlara yaptırma (limitsiz çünkü karşılığında teminat olacak) ve/veya politika faizini düşürme ve hatta verdiği finansmanı ECB'de tutan bankalardan gecelik faiz isteyerek fonları reel sektöre aktarmaya zorlama gibi mekanizmalara başvurabilir. Geçmişte yükü taşınabilecek küçük Yunanistan için panik yapan piyasaların bugün yükü taşınamayacak dev İspanya için panik yapmamalarının nedeni de aslında ECB'nin cömertliğine güveniyor olmaları.
Ama Mario Draghi şapkadan ne çıkartırsa çıkarsın Mandrake gibi ancak bir süre etkili olacak. Çünkü Euro'nun sorunu illüzyonla çözülemeyecek kadar büyük. Bir süre kötü adamlar (!) ellerindeki tabancanın muza döndüğünü zannedip şaşıracaklar ama hipnozun etkisi geçince yeniden tabancayı ateşleyecekler. Çünkü sorun likidite sorunu değil. Sorun Euro sonrasında katma değeri düşük bölge ekonomilerinin rekabet güçlerini kaybetmiş olmaları. Bunu telafi etmek için de zaman içinde boğazlarına kadar borçlu hale gelmiş olmaları. Bu borcu azaltıp vadesini uzatmadan ve Euro'dan çıkıp devalüasyon imkânına kavuşmadan bölgedeki bu sorun bitmeyecek.
Geçmişte Mandrake okuyanlar bilir. Hipnoz gücü yetmeyip de zora düşünce Mandrake'nin yardımına yakın dostu, güçlü kuvvetli yardımcısı Abdullah koşar ve kaba kuvvetiyle kötü adamları döverdi. Eğer Draghi'nin böyle bir yardımcısı yoksa işi gerçekten zor. Eğer Abdullah niyetine Almanya'ya güveniyorsa işi daha da zor.