Nesli Tükenmekte Olan Bir Kuşun Kurtarılması, Türü Tekrar Nasıl Tehlikeye Soktu?
-
- 3 dakika
- 4,693
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Daktiloda ve/veya klavyede yazı yazmanın (genel olarak parmakları hareket ettirmenin) kalbe herhangi bir etkisi var mıdır?
- Karanlık madde ve karanlık enerji arasındaki savaşı karanlık enerji kazanırsa sonuç ne olur?
- Kızıldenizin ikiye yarılması olayı hakkında?
- İnsanlarda saç, sakal ve tırnağın aşırı uzaması, seçilimde ne gibi yarar sağladı?
- Homo floresiensis evrim ağacında "homo" cinsleri arasında hangi konumdadır?
- 4 - 2x² + 5x sorusunun cevabı nedir?
Hiç “çiftleşme şapkası” diye bir şey duydunuz mu? Hayır mı? Eh, o zaman size biraz insan destekli kuş üremesi hakkında bir şeyler anlatmalıyız.
DDT böcek ilaçları 1970’lerde bayağı doğan (Falco peregrinus) popülasyonunu tehdit ettiğinde çevreciler, bir yetiştirme programı çerçevesinde, üzerine erkek kuşların konup “çiftleşeceği” deri şapkalarını taktılar. Kuşların boşalttıkları meni, yapay döllenme için toplandı ve o zamandan beri doğanların sayısında inanılmaz bir iyileşme görüldü. Bugün de güçbeğenir (müşkülpesent) evcil kuşlarını çiftleştirmek isteyen doğancılara hala çiftleşme şapkaları satılıyor. Hatta size bu konuda Kendin Yap ipuçları bile verebiliriz.
Çiftleşme şapkasına daha sonra yeniden döneceğiz.
Ta Yeni Zelanda’daki siyah ardıç kuşları bundan çok daha büyük iyileşmeler kaydetmiştir, belki de koruma programlarının tarihindeki en büyük başarı hikayelerinden biri olmuştur. 1980’de bütün dünyada sadece beş siyah ardıç kuşunun kaldığı o zor zamanları düşünün. Bugün yaşayan yaklaşık 250 siyah ardıç kuşunun hepsi sadece iki kuşun soyundan gelmektedir, Old Blue ve Old Yellow adındaki iki siyah ardıç kuşunun.
Çevreciler, siyah ardıç kuşunu kurtarmak için, daha fazla yumurtlamalarını sağlamak amacıyla oyunlar çevirmekten tutun, ağızdan gagaya suni teneffüs yoluyla hayata döndürmeye (en az bir vakada başarılı olmuşlardı) kadar ellerinden gelen her şeyi yaptılar. Buna karşın siyah ardıç kuşu popülasyonunun toparlanmasına yardımcı olmanın merkezindeki teknik, yani kuş yumurtalarını yuvanın merkezine doğru hafifçe ittirme, küçük bir hareket gibi görünse de neredeyse türün sonunu getiriyordu.
‘80’lerdeki araştırmacılar çoğu dişi kuşun tuhaf bir şekilde yuvanın tam kenarına yumurtlama alışkanlığında olduğunu ve bu yumurtaların üzerine hiç kuluçkaya yatmadığını, dolayısıyla da bu yumurtalardan hiç civciv çıkmadığını fark ettiler. Ve yumurtaları kurtarmak için onları hafifçe ittiler. Kuşların daha fazla yavrusu oldu, fakat “kenardaki yumurta” davranışı popülasyon içinde yayıldı ve insan müdahalesi olmadan hayatta kalamayan bir alt popülasyonun oluşmasına neden oldu. Diğer bir deyişle sonraki siyah ardıç kuşu nesillerinin tümü, diğer türler tarafından kontrol edilen mekanik düzenekler gibi, yumurtalarının insanlar tarafından yuvanın merkezine itilmesine bağımlı olma riskiyle karşı karşıya kaldılar.
Aralık 2013’te bir grup bilim insanı 1980-1989 arasında yaşayan her bir siyah ardıç kuşunun aile ağacını çıkardı, ve yuva kenarına yumurtlamanın kuşaktan kuşağa nasıl aktarıldığını gösterdi (Kırmızı renk yuva kenarına yumurtlayan dişileri göstermektedir.). Doğal seçilim altında, yuva kenarındaki yumurtalardan çıkan kuşlar hiç çıkmayacak ve kenara yumurtlama davranışına neden olan gen varyantı sonraki kuşaklara aktarılmayacaktı. Az rastlanan bir gen varyantının yaygınlaştığı soy-içi üreme, çoğunlukla panda ve beyaz kaplan gibi nadir hayvanlar için sorun oluşturur.
Siyah ardıç kuşu hikayesinin sonu mutlu bitiyor, çünkü insanlar en sonunda bu kuşun yuvasını kurcalamayı bıraktılar. Doğal seçilimin işini yapmasına izin verdiler ve sonunda yuva kenarına yumurtlama davranışı azaldı. Daha önceki yuva kenarındaki yumurtalar kurtarılmasaydı siyah ardıç kuşlarının toparlanıp toparlanmayacağını söylemek çok zor, fakat rahatlıkla diğer yönde de çok uç noktalara gidebilirdi: ölümcül bir programlama hatası gibi yayılan bu davranış, ve sonrasında kuşların geri dönülmez bir şekilde insanlara bağımlı olmasıyla birlikte sonlarının gelmesi.
Korumak, evcilleştirmek değildir; korumanın nihai hedefi türün kendi başına hayatta kalabilmesi olmalıdır, ancak bu iki kavram arasında düz ve net bir çizgidense inişli çıkışlı bir eğim vardır. Örneğin kasklı beyaz giysiler içindeki insanların çok hafif bir uçağı kullanmak suretiyle göç etmeyi öğrettikleri turnalara bakıp bu kuşların ne kadar “yaban” olduğunu sorgulayabilirsiniz.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Çiftleşme şapkası insan destekli kuş üremesi kayıtlarındaki en komik düzeneklerden biridir, ve nesli tükenmekte olan türleri kurtarmak için ne kadar sıra dışı, ne kadar acayip şeyler yapabileceğimize güzel bir örnektir. Belki böyle eylemler çok kritik bir anda türün hayatta kalmasına yardımcı olmak için gereklidir, fakat eninde sonunda insanlar komik deri şapkalarını takmayı ve yumurtaları ittirmeyi bırakmalılar, yoksa sadece evcil kuşların olduğu bir dünyayla baş başa kalacağız (Bunu öngörmek o kadar da zor bir şey değil!).
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Daktiloda ve/veya klavyede yazı yazmanın (genel olarak parmakları hareket ettirmenin) kalbe herhangi bir etkisi var mıdır?
- Karanlık madde ve karanlık enerji arasındaki savaşı karanlık enerji kazanırsa sonuç ne olur?
- Kızıldenizin ikiye yarılması olayı hakkında?
- 2
- 1
- 1
- 1
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/10/2020 21:55:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4968
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Zooloji> Ornitoloji
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Ekoloji> Koruma Ekolojisi
- Uçuş Kuş Uçma Kanat Tüy Ekoloji Kuşlar Tüyler Çevre Koruma Ornitoloji Koruma
This work is an exact translation of the article originally published in Gizmodo. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.