Depresyon Üzerine İnceleme: Anne ve Bebek İlişkisi
Bir bebeğin rahatsız hissettiği için ağlaması, ona bakım veren kişinin duygularını etkilediği gibi bu duygulara göre belirli davranışları sergilemesine de neden olur. Bakım veren kişinin bebeğine karşı sergilediği bu duygu ve davranışlar bebek ve bakım vereni arasında güçlü bir bağ oluşmasına yol açar. Fakat bu bulgular ebeveynin mental ve fiziksel olarak sağlıklı olduğu durumlarda geçerlidir. Bu blog yazısında Laurent & Ablow, 2011 ve Dawson, Frey, Panagiotides, Sterling ve Hessl, 1997 makaleleri üzerinden depresyon tanısı almış anneler ve bu anneler tarafından yetiştirilen bebekler üzerinde yapılan iki çalışma inceleyeceğiz.
Laurent & Ablow, 2011 makalesine göre, annenin bebeğine verdiği bakım ve duyarlılık becerilerini davranışsal bakımdan engelleyen en yaygın psikopatoloji formlarından biri majör depresyon olarak belirtilmiştir. Depresyon tanısı almış annelerin bebekleriyle yüz yüze gerçekleştirdikleri iletişimlerde daha az hassas oldukları ve bu etkileşimlerde daha az pozitif oldukları da bilinen bulgular arasındadır. Laurent & Ablow'a göre bu davranış örüntüsü bebeğin bilişsel ve sosyal-duygusal gelişiminde uzun dönemli olumsuz sonuçlara neden olabilmektedir. Bu çalışma, majör depresyon tanısı almış annelerin çeşitli bebek ağlamalarına göre verdikleri tepkileri ölçüp majör depresyon tanılı annelerin bu ağlama seslerine (kendi bebeklerinin ağlama sesleri dahil) daha az tepki vereceklerini öne sürmüştür.
Araştırmaya 22 katılımcı katılmıştır. Gruplar depresyon tanısı almış ve almamış anneler olarak ikiye bölünüp katılımcılara kendi bebeklerinin ağlama sesi, başka bebeklerin ağlama sesi ve kontrol sesi olarak altışar kez dinletilmiştir. Çalışma sonuçları, depresyon tanısı almış annelerin diğer bebek seslerine kıyasla kendi bebeklerinin ağlama sesine dahi anlamlı bir fark gösterecek kadar tepki vermediklerini ortaya koymuştur.
Dawson, Frey, Panagiotides, Sterling ve Hessl, 1997 makalesi ise depresyon tanısı altındaki anne-bebek ilişkisine farklı bir yönden yaklaşmayı tercih etmiştir. Dawson et al. depresyon tanılı bir anne ile büyümenin çocuk üzerinde daha bebekken görülebilecek etkileri olduğunu savunmuştur. Örneğin, bu bebekler depresyon tanısı almamış anneler ile büyümüş bebeklere göre daha çekingen, daha az aktif ve daha az pozitif duygular göstermek ile beraber aynı zamanda artmış kalp hızı ve tükürükte artmış kortizol seviyeleri gibi atipik fizyolojik belirtileri de göstermişlerdir.
Dawson et al. depresyon tanısı almamış yetişkin bireylerde sağ ve sol frontal beyin bölgelerinin farklı duyguları temsil ettiğini belirtmiş, sol frontal bölgedeki aktivasyonun bir ortama ilgi veya keyif duyma gibi duygular sırasında arttığını, sağ frontal bölgenin ise sıkıntı, üzgünlük ve tiksinme gibi duygularda yüksek aktivasyon gösterdiğini savunmuştur. Bu bulguların hayatın ilk dönemlerinde de görülebileceğini savunup, depresyon tanısı almış anneler tarafından büyütülen bebeklerin beyinlerinin sol frontal bölgesindeki EEG ölçümünde azalmış bir aktivasyon gözlemlemeyi amaçlamıştır.
Çalışmaya 117 anne ve bebek katılmıştır. Bebekler siyah bir perde ve bir kameranın karşısına yüksek bir sandalyeye oturtulup ilgilerini çekmesi için gösterilen balonlara bakmaları sağlanmıştır. Araştırmadaki bebek katılımcıların frontal EEG görüntüleri
incelendiğinde depresyon tanısı almış annelerin bebeklerinin beyinlerinde yüksek negatif aktivasyon (sol frontal aktivitenin düşük olduğunun bir göstergesi) ve düşük pozitif aktivasyonun (artmış sol frontal aktivite göstergesi) belirgin olduğu bulunmuştur. Sol frontal EEG aktivasyonundaki ekstrem düşüklük seviyesinin depresyon tanısı almış annelerin bebeklerinde içe dönüklük gibi erken depresyon belirtilerinin bir göstergesi olabileceği düşünülmüştür. Fakat maalesef bu bulgulara rağmen kesin bir sonuç çıkarabilecek kadar anlamlı veri elde edilememiştir.
Bu yazıda Laurent & Ablow ve Dawson et al. olmak üzere iki çalışma üzerinden depresyon tanısı almış annelerin bebeklerine verdikleri tepki seviyeleri ve bebeklerin belirli beyin bölgelerindeki EEG aktivasyonları ele alınmıştır. Birinci çalışmada depresyon tanılı annelerin bebeklerinin ağlama sinyallerine karşı verdikleri yetersiz tepkilerden, ikinci çalışmada ise depresyon tanısı almış annelerin bebeklerinin sol frontal beyin bölgelerindeki aktivasyon seviyelerinden bahsedilmiştir.
Kaynakça
Dawson, G., Frey, K., Panagiotides, H., Osterling, J., & HessI, D. (1997). Infants of Depressed Mothers Exhibit Atypical Frontal Brain Activity A Replication and Extension of Previous Findings. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 38(2), 179–186. DOI: 10.1111/j.1469-7610.1997.tb01852.x
Laurent, H. K., & Ablow, J. C. (2011). A cry in the dark: depressed mothers show reduced neural activation to their own infant’s cry. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 7(2), 125–134. DOI: 10.1093/scan/nsq091