Amnezi (amnestic sendromu) hafıza kaybına neden olan bir sendromdur. Hafızadan giden anılar genellikle öğrenilen bilgiler, geçmişte yaşanan gerçekler ve kişisel deneyimlerdir. Amnezi hastası geçmişini tamamen unutmaz, sadece belirli bir zaman dilimi içerisinde yaşananları unutur, yeni anı oluşturmakta ve birçok yeni bilgileri hafızaya almakta güçlük çeker. Kendi kimliklerini, birkaç gün öncesini, uzak geçmişe ait anıları ve motor becerilerini sosyal becerilerini unutmazlar. Ancak çok şiddetli amnezi vakalarında kendi kimlik bilgileri unutulur. Hafıza kaybının bir çeşidi olan amnezi vakaları, ereklere nazaran kadın hastalarda daha çok görülmektedir. Hafıza kaybının ne kadar süreceği, ona neden olan hasarın ciddiyetine bağlıdır. Amnezinin altında yatan nedenleri nörolojik bir hastalık, kalp damar rahatsızlıklar, psikolojik rahatsızlıklar, beyin ameliyatı, alkol tüketimi, felç veya kafa travması gibi sağlık sorunları olabilir. Tedavisi için amnezinin altta yatan nedenine bağlı doktor seçimi yapmalıdır. Psikolojik rahatsızlıkların sonucunda amnezi belirtileri başlayan hastalar psikoterapi uzmanından veya terapistten randevu almalıdır.
Amnezi Belirtileri Nelerdir?
Aşağıdakiler, amneziye sebep olan en yaygın belirtilerdir;
Yeni bilgi öğrenirken zorluk yaşanabilir.
Kısa süreli hafıza veya kısmen hafıza kaybı gibi sorunlar olabilir.
Kişi olayları, durumları, yerleri, küçük detayları hatırlamakta güçlük çekmeye başlar.
Çevresindeki kişilerin yüzünü tanımakta zorlanma yaşanabilir.
Evi, marketi, bakkalı veya sürekli gidilen bir konumu hatırlamakta güçlük çekebilir.
Marketten almanız gereken bir şeyi unutmak normal bir durumdur. Ancak evli olduğunu, çocuğunun olduğunu veya anne babayı unutmak amnezi belirtisidir.
Amnezi Nedenleri Nelerdir?
Amnezi hastalığının nedenleri nörolojik ve fonksiyonel olmak üzere iki gruba ayrılır. Amneziye neden bazı sağlık sorunları şunlardır;
B1 (tiamin) eksikliği
Kafa travması
Felç
Nöbetler
Beyin enfeksiyonu (ensefalit)
Alzheimer hastalığı
Alkol kullanımı
Uyuşturucu kullanımı
Beyin tümörü
Çok fazla strest
Kas gevşeticiler
Bazı antidepresan ilaçlar
Merdivenden düşme
Silahla yaralanma (kurşun girmesi)
Fiziksel, psikolojik veya fiziksel travma
Ağır araba kazası (travma)
Ruhsal bozukluklar
Spor kazası
İnme
Nöbetler
Beyin tümörü
Ensefalit ( beyin enfeksiyonu)
Lyme hastalığı ( keneler yoluyla taşınan enfeksiyon hastalığı)
Frengi (sifiliz hastalığı) Bakteri nedeniyle ortaya çıkan hastalık
Kandaki oksijen eksikliği (anoksi)
Kalp durması
Tiroid sorunları
B12 (siyanokobalamin) eksikliği
Radyasyon
Yüksek düzeyde kortikosteroid ilaçlar
Amnezi Çeşitleri Nelerdir?
Retrograd Amnezi;
Geçmiş olaylara ait hafıza kaybıdır. Psikolojik bir travma ya da strese bağlı olarak gelişir ve geçicidir. Ancak aşırı durumlarında kişi kendisinin kim olduğunu bile hatırlamayabilir.
Anterogard Amnezi;
Hipokampus beyinde bulunan bir bölgedir. Anterogard Amnezi hipokampusun zarar görmesi nedeniyle meydana gelir. Hipokampus yeni anıların oluşmasından sorumludur. . Anterogard Amnezi sonucunda geçmiş anılar hatırlanır ancak yeni anı oluşturamaz.
Kısa Süreli Global Amnezi;
Bu tür amnezi nadir görülür. Kişi anılarının nerede gerçekleştiğini, oraya nasıl ve neden gittiğini unutur. Günler, haftalar ya da aylar önce gerçekleşmiş bir olayı hatırlamakta güçlük çekerler. Ancak bu geçici bir durumdur. Kişi kendi kimliğinden haberdardır ve çevresindeki kişileri tanır.
İnfatil Amnezi (Çocukluk Amnezisi);
Sebebi kesin olarak bilinmeyen ve sık görünen bir amnezi türüdür. 4-5 yaş öncesindeki anıların hatırlanmaz.
Post Hipnotik Amnezi;
Kişi hipnoz sırasında gerçekleşen olayları ya da eski anılarını hatırlamaz. Bu duruma hipnoz sonrası hafıza kaybı denir.
Disosiyatif Füg Durumu;
Nadir görünen amnezi çeşididir. Kişi kendisiyle ilgili bilgilerin bir kısmını kaybeder. (Nerede olduğu, mesleği vb.) Bu durum genellikle geçicidir. Yani kişi bir süre sonra eski haline döner ancak bazen kalıcı da olabilir.
Kaynak Amnezisi;
Hafızadaki bilgiler hatırlanır ancak kaynağı unutulur.
Laküner Amnezi;
Travma sonrasında stres bozukluğu neden olur. Belirli olaylar hatılanmaz.
Psikojenik Amnezi;
Psikolojik sebeplerin sonucunda ortaya çıkar.
Amnezi Nasıl Tedavi Edilir?
Amnezi, hafızayı eski haline getirmek için strateji ve tekniklerle tedavi edilmektedir. Amnezi hastalığının neden olduğu hafıza kaybı çoğu zaman kendi kendine geçmektedir. Meydana gelme sebebine bağlı olarak kalıcı bir durum olabileceği gibi geçici de olabilir. Bunların yanında hastalığa sebep olabilecek beyin anormallikleri gösteren MRI, BT, EFG veya kan testi gibi tetkikler istenir. Ancak amneziye neden olan zihinsel veya fiziksel rahatsızlıklar var ise tedavi gerekir. Hastanın hikayesi, belleğinin uzun dönemli veya kısa dönemli bellek kaybı, fiziksel muayenesi vs. yapılır ve tanı konur. Psikolojik rahatsızlıklarının sonucunda amnezi belirtileri başlamış ise psikoterapi uzmanından veya terapistten yardım alınmalıdır. Terapist ve psikoterapi hastanın amnezi belirtilerine ve hastanın psikolojisine göre uygun tedavi yöntemini belirleyecektir. Amnezi hastalığında hafızayı geri getirmek için ilacı yoktur. Ancak amnezi kötü beslenme nedeniyle veya B1 vitamini eksikliğinden kaynaklanıyorsa gerekli vitamin takviyeleri ve sağlıklı beslenme programı verilir. Ayrıca amnezi yaşayan hastaların aile desteğine çok ihtiyaçları vardır. Ailenin ilgili ve alakalı olması bu hususta çok önemlidir. Örneğin; ne zaman ilaç alması gerektiğini, günlük işlerinde yardımcı olmaları veya önemli olayları hatırlatmaları yardımcı olacaktır.