Gordion
The site of Gordion (Yassıhüyük) is approximately 20 km west of Polatlı, beside the Sakarya River. It consists of a large (10-12 hectares) citadel mound, the smaller (3-4 hectares) mound known as Küçük Hüyük to the south-east, and a large outer city that extends across the modern course of the Sakarya to the west. On the slopes around the valley are approximately 100 burial tumuli. The citadel has occupation from the Early Bronze Age to the Medieval period. In the 1st millennium BC Gordion was the capital of the Phrygian kingdom.
Fig. 1: Aerial view of citadel mound The first excavations at the site were conducted in 1900 by the Körte brothers. From 1950 to 1974 the Gordion Project of the University Museum (University of Pennsylvania) conducted excavations under the direction of Rodney S. Young. He was succeeded as director by Keith DeVries and, since 1987, G. K. Sams. From 1988 Mary M. Voigt has been field director.
2008
Geophysical surveys of the area have continued. They have now revealed the entire fortification circuit at the site, with the mound sitting in the centre of a huge enceinte. At Kuştepe, magnetometry showed the settlement extended outside the wall during the period when the Sangarius (modern Sakarya) flowed east of the mound (today it flows to the west). Tests were also made on the mound in unexcavated areas and revealed walls aligned with those of the Phrygian levels already excavated.
Geophysical methods were also used at the tumulus behind the museum and the results suggest that it still has an intact chamber. Another of the tumuli investigated also seems to be intact.
Architectural conservation work continues at the citadel gate, which is now dated to the Early Phrygian period (9th century BC).
The Sakarya River is now very low and constructional features have been exposed where it cuts through the ancient settlement. Among the exposed walling is a post-3rd century AD wall that contained two marble altars with reliefs on all four faces and an inscription of Marcus Aurelius Antoninus (Caracalla). It adds to other evidence for an early 3rd century Roman military presence at the site. Caracalla probably visited Gordion sometime between 213 and 217.
2007
No excavation took place at Gordion this year but a number of important discoveries were made. There are three mounds in the Sakarya-Sangarios river plain at Gordion, the main city mound, Kuştepe to the north and Küçük Höyük to the southeast of the main mound. In the 1950s and 1960s Machteld Mellink excavated Küçük Höyük revealing a mud brick fortification wall with bastions at regular intervals. On its east side was a large gate adjacent to a large mud brick platform, at least 12 m high, with a fortress on top. This was apparently part of the fortifications around the lower town. A large amount of Lydian pottery was found here, as well as many arrowheads, and Rodney Young thought that this could be evidence of the capture of Gordion by the Persians in the 540s BC. The shape of Kuştepe and its alignment with Küçük Höyük made it likely it was also part of the defensive works around the lower town. In 2007 Brian Rose undertook a geographical prospection of the area, magnetometry proving more effective than radar. Sample cores had indicated large mud brick structures near Kuştepe, and magnetometry confirmed the presence of a mud brick defensive wall and a moat on the exterior. There was a gate at the east side and to the south was the extension of the wall from Küçük Höyük. The fortification wall thus encircled an extensive lower town around the city mound.
Also this year, for the first time, a map of all the more than 100 burial tumuli in the area was made, by Evin Erder of METU. This will allow the city to be viewed in a broader context.
Tomb MM (the Great Tumulus) is dated to 740 BC, too early for it to have belonged to the historical Midas but it may have been constructed for his father, Gordias. Richard Liebhart has studied the tomb for over twenty years, and at the northwest corner he found an inscription on a roof beam. It consists of four words, with three words in two rows and a fourth word to the right: "Nana", "Myksos" (new to the Phrygian corpus), "Sitsidos" and, to the right, "Kyrinis". "Sitsidos" is larger than the other three words. These words could have been engraved after the beam was set in place but before the adjacent beam was placed. One of the words inscribed in wax on bronze bowls found in the tomb was "SitsidosAkor".
2006
In 2006 Brendan Burke continued excavations on the southeast side of the mound (Op. 46), in the area between the Achaemenid Mosaic Building and Rodney Young's large trench. This was an area of Hellenistic domestic structures and workshops, with features including pyrotechnic installations, storage bins, plastered walls and plastered or packed floors. These buildings were used in the 4th to 2nd centuries BC and the ceramics show close ties to mainland Greek types. The abandonments and evidence of Galatian practices found elsewhere at Gordion in this period were not evident here.
In 2006 the trench was extended to the east into the area of the Mosaic Building and reached the massive wall that divided the anteroom from the main room in Middle Phrygian Building A. Finds, including a fine ivory in the Syrian style, show that this complex was erected in the Middle Phrygian period (8th century). Excavations were undertaken either side of the wall to investigate how the building was used in Middle Phrygian and then reused in Late Phrygian/Achaemenid. It is clear that in the early 5th century there was major rebuilding in this area, with the two most southern units of Building A going out of use and the Mosaic Building being constructed. The back wall of Building A contained juniper beams in the foundation course and these gave dates of about 993 BC. This is somewhat early but the timbers may have been trimmed or reused from an earlier structure.
2004
In 2004 Andrew Goldman opened six trenches, Operations 52 and 56 in the north-west of the citadel mound, Operations 53 and 57 in the south-west and Operations 54 and 55 in the central area.
In Operations 52 and 56 deposits dating from the 13th to 14th centuries (Seljuk and early Ottoman) were uncovered, including an oven and pits. One pit contained a 13th century Iranian faience lion's head. Below was a Late Roman burial of a male, with head oriented to the west but no grave goods, and occupation of the early 4th century. A pile of stones in Operation 56 produced an artillery shell from the 1922 Battle of the Sakarya.
Operations 53 and 57 in the south-west of the mound produced deposits from three periods: Medieval, Late Roman and Early Roman. The Late Roman deposits included part of a substantial building and pits, including one containing a jug datable to the 4th or 5th century AD.
In the north-central zone Operations 54 and 55 produced material of similar date, although Operation 54 was heavily disturbed by Medieval pits. It did, however, produce chain and ring mail armour of 3rd and 4th century date similar to that from Zeugma. In Operation 55, there were twelve Medieval pits containing ash-glazed ceramics, marble fragments and bones. Below was a Late Roman building that included three regularly placed ashlar blocks for porch or interior roof supports, an earlier Late Roman layer with stone paving and a floor covered with a 2 cm thick ash deposit dated to the 1st century AD. No deposits of the late 2nd to late 3rd centuries were found.
In 2004 conservation work also continued on the Phrygian gate structure.
Bibliography
Lisa Kealhofer (ed.), The Archaeology of Midas and the Phrygians: Recent Work at Gordion, Philadelphia (2005)
Website
The new Gordion home page is at:http://sites.museum.upenn.edu/gordion/
Şekil 1: Kale höyüğünün havadan görünüşü.
Yerleşimdeki ilk kazılar 1900 yılında Körte kardeşler tarafından gerçekleştirilmiştir. 1950-1974 yılları arasında Pennsylvania Üniversitesi Müzesi Gordion Projesi kazıları Rodney S. Young başkanlığında yürütülmüş, başkanlığı önce Keith DeVries ve 1987 yılında G. K. Sams devralmıştır. 1988 yılından itibaren Mary M. Voigt arazi yöneticiliği görevini sürdürmektedir.
2008Alanda jeofiziksel yüzey araştırmasına devam edilmiştir. Bu yöntemle siti çevreleyen surların tamamı belgelenmiş ve höyük, büyük bir halkanın merkezine yerleşmiş biçimde ortaya çıkmıştır. Kuştepe'de magnetometre ile gerçekleştirilen yüzey araştırması sonucunda, Sangarius (Sakarya) Irmağı'nın höyüğün doğusundan geçtiği dönemde (bugün batısından geçmektedir) yerleşimin duvarın dışına taştığı anlaşılmıştır. Höyüğün kazılmayan kısımlarında yapılan denemeler sonucu, kazılan kısımlarda ortaya çıkarılan Frig Dönemi duvarları ile aynı doğrultuda başka duvarların var olduğu anlaşılmıştır.
Müzenin arkasındaki tümülüste uygulanan jeofiziksel yöntemlerin sonuçları, toprak altında sağlam bir odanın bulunduğunu göstermektedir. İncelenen diğer tümülüslerden birinin daha sağlam olduğu anlaşılmıştır.
Artık Erken Frig Dönemine (M.Ö. 9. yüzyıl) ait olduğu düşünülen kale kapısında mimari koruma çalışmalarına devam edilmektedir.
Sakarya Irmağı'nın seviyesinin düşmüş olması sonucu, eski yerleşimi kestiği bölümlerde yapısal ögeler ortaya çıkmıştır. M.S. 3. yüzyıldan daha sonraya tarihlenen bir duvarın üzerinde dört yüzü kabartma bezekli ve Marcus Aurelius Antoninus (Caracalla) adına yazıtlı iki mermer sunak yer almaktadır. Bu bulgular sitte erken 3. yüzyıl Roma askeri varlığı bulunduğuna ilişkin diğer kanıtları desteklemektedir. Caracalla, Gordion'u 213-217 yılları arasında ziyaret etmiş olmalıdır.
2007Gordion'da bu yıl kazı çalışması gerçekleştirilmemiş ancak önemli keşifler yapılmıştır. Sakarya-Sangarios Irmağı havzasında üç höyük bulunmaktadır: Bunlar ana yerleşim höyüğü Gordion ile kuzeyindeki Kuştepe ve güneydoğusundaki Küçük Höyük'tür. 1950-1960'larda Machteld Mellink Küçük Höyük'te kazı yapmış ve düzenli aralıklarla yerleştirilmiş burçları olan bir kerpiç sur bulunduğunu ortaya çıkarmıştır. Doğusunda en az 12 m yüksekliğinde kerpiç bir platforma bitişik büyük bir kapı ve höyüğün üst kısmında bir kale vardır. Bunlar aşağı şehir tahkimat sisteminin bir parçası olmalıdır. Burada bulunan büyük miktardaki Lidya keramiği ile çok sayıdaki okbaşını, Rodney Young Gordion'un M.Ö. 540'larda Persler tarafından ele geçirilişinin kanıtı olarak yorumlamıştır. Kuştepe'nin biçimi ve Küçük Höyük'le topografik ilişkisi, bu mevkiinin de aşağı şehri çevreleyen tahkimatın bir parçası olduğunu düşündürmektedir. 2007'de Brian Rose alanda coğrafi bir önçalışma yapmış ve magnetometrinin radardan daha etkin olduğunu göstermiştir. Sondaj örnekleri Kuştepe çevresinde büyük kerpiç yapılar bulunduğunu ve magnetometrik yüzey araştırması kerpiç surların ve dış tarafta bir hendeğin varlığını göstermiştir. Doğuda bir kapı ve güneyde Küçük Höyük'ten gelen duvarın devamı vardır. Böylece surlar şehir höyüğü çevresinde yer alan geniş bir aşağı şehri tamamen çevrelemektedir.
Yine bu yıl ilk defa, ODTÜ'den Evin Erder tarafından yakın çevredeki 100'den fazla mezar tümülüsünü gösteren bir harita hazırlanmıştır. Bu çalışma şehrin daha geniş bir çerçevede ele alınmasına olanak verecektir.
M.Ö. 740'a tarihlendirilen MM Mezarı (Büyük Tümülüs), Midas'a ait olmak için fazla erkendir ve babası Gordias için inşa edilmiş olabilir. Yirmi yıldan fazla süredir mezarda çalışan Richard Liebhart, kuzeybatı köşesinde bir tavan kirişi üzerinde bir yazıt bulmuştur. Yazıt iki satıra bölünmüş üç kelime ile bunların sağ tarafında yer alan dördüncü bir kelimeden oluşmuştur: "Nana", "Myksos" (Frig dilinde bilinmeyen bir sözcük), "Sitsidos" ve sağ tarafta "Kyrinis". "Sitsidos" diğer üç sözcükten daha büyüktür. Bu kelimeler söz konusu kiriş yerine yerleştirildikten sonra ancak yanındaki bitişik kiriş yerleştirilmeden önce kazınmış olmalıdır. Mezarda bulunan tunç çanaklar üzerine balmumuna kazınarak yazılmış olarak bulunan kelimelerden biri "SitsidosAkor"dur.
2006Brendan Burke, 2006'da höyüğün güneydoğu bölümünde Akamanış Dönemi Mozaikli Yapı ile Rodney Young'un büyük açması arasında kalan alanda kazılarına (Açma 46) devam etmiştir. Helenistik Dönem konut ve işliklerinin bulunduğu alanda izlenen yapısal özellikler arasında piroteknik üretim sistemleri, depolama çukurları, sıvalı duvarlar ile sıvalı ya da sıkıştırılmış toprak tabanlar sayılabilir. M.Ö. 4.-2. yüzyıllarda kullanılan bu yapılarda bulunan keramikler Yunan Anakarasına ait tiplerle benzerlik göstermektedir. Bu dönemde Gordion'un başka kısımlarında izlenen, yapıların terk edilişi ve Galat etkinliğinin başlangıcına ait kanıtlar, bu alanda görülmemektedir.
2006'da açma Mozaikli Yapının doğusundaki alana doğru genişletilerek, Orta Frig Yapı A'nın giriş mekanını ana mekanından ayıran kalın duvara ulaşmıştır. Aralarında Suriye stilinde ince işçilikli bir fildişi yer alan buluntular, bu yapı grubunun Orta Frig Döneminde (8. yüzyıl) inşa edildiğini göstermektedir. Yapının Orta Frig Dönemindeki kullanımını ve bunun ardından Geç Frig / Akamanış dönemlerindeki yeniden kullanımını anlamak için duvarın her iki tarafında kazı çalışmaları yapılmıştır. 5. yüzyılın başında burada büyük ölçekli bir yeniden yapılanma çalışması gerçekleştirildiği ve Yapı A'nın güney ucundaki iki birim kullanımdan çıkarken Mozaikli Yapının inşa edildiği anlaşılmaktadır. Yapı A'nın arka duvarının temel bölümü içinde yer alan ardıç hatıllar, yak. M.Ö. 993 yılına işaret etmektedir. Bu tarih beklenenden daha erken olmakla birlikte, ahşap elemanların daha eski bir yapıdan devşirilerek veya kesilerek yeniden kullanıldığı düşünülebilir.
20042004'te Andrew Goldman altı açma kazmıştır: Bunlardan Açma 52 ve 56 kale höyüğünün kuzeybatısında, Açma 53 ve 57 kale höyüğünün güneybatısında ve Açma 54 ve 55 orta kısımda yer almaktadır.
Açma 52 ve 56'da 13. ve 14. yüzyıllara (Selçuk ve Erken Osmanlı dönemlerine) tarihlenen ve bir fırın ile çukurlar içeren tabakalar ortaya çıkarılmıştır. Çukurların birinde 13. yüzyıl İran fayansı bir arslan başı bulunmuştur. Bunun altında Geç Roma Dönemine tarihlenen ve başı batıya dönük olarak yerleştirilmiş bir erkek mezarına rastlanmış ancak mezar eşyası bulunmamıştır; ayrıca burada 4. yüzyıla tarihlenen yerleşim izleri vardır. Ayrıca Açma 56'da bir taş yığını altında 1922 Sakarya Meydan Savaşı'ndan kalma bir top mermisi kovanına rastlanmıştır.
Höyüğün güneybatısında kazılan Açma 53 ve 57'de üç farklı döneme, Orta Çağ, Geç Roma ve Erken Roma dönemlerine tarihlenen kalıntılara rastlanmıştır. Geç Roma Dönemi kalıntıları arasında büyük bir yapının bir parçası ile birinde M.S. 4. ya da 5. yüzyıla tarihlendirilebilecek bir testiye rastlanan çukurlar sayılabilir.
Orta kısmın kuzeyinde kazılan Açma 54 ve 55'te ise benzer dönemlere ait kalıntılara rastlanmıştır, ancak Açma 54, Orta Çağa tarihlenen çukurlarla büyük ölçüde tahrip olmuştur. Buna rağmen burada Zeugma'da ele geçenlerle benzerlik gösteren ve 3.-4. yüzyıla tarihlenen bir zincir zırh bulunmuştur. Açma 55'te, içinde kül-sırlı keramik, mermer parçaları ve kemikler bulunan on iki Orta Çağ çukuruna rastlanmıştır. Bunun altında yer alan Geç Roma Dönemi yapısında ise bir sundurma ya da iç mekan çatı dikmeleri için düzgün olarak yerleştirilmiş üç kesme taş blok bulunmuştur; daha altta ise daha erken tarihli bir Geç Roma tabakasına ait taş kaplama ile M.S. 1. yüzyıla tarihlenen ve 2 cm kalınlığında bir kül tabakası ile kaplanmış bir taban yer almaktadır. Burada geç 2. yüzyıl ya da geç 3. yüzyıla ait kalıntılara rastlanmamıştır.
2004'te ayrıca Frig Dönemi kapısındaki konservasyon çalışmalarına devam edilmiştir.
Seçilmiş kaynakçaLisa Kealhofer (ed.), The Archaeology of Midas and the Phrygians: Recent Work at Gordion , Philadelphia (2005)
Internet sitesiKazı internet sitesi http://sites.museum.upenn.edu/gordion/ adresinde yer almaktadır.
Last updated: 30 January 2010