Kuşatma altındaki Filistinli yazarların çilesi
Sonu gelmeyen bir çatışmanın ortasında kalan genç Filistinli yazarlar, en karanlık eserlerinden bazılarıyla kendi hayatlarını yansıtıyor.
2020-11-15 09:26:13
“Ağır bombardıman sesiyle uyandım ve babam bana ‘Emel! Emel!' diyordu. Ayağa kalktım ve onlara doğru koştum. Annemin elini tutmaya çalıştım, ama kaydı. [...] ‘Emel öldü' dediler. Çığlık attım: Ölmedim! Buradayım! Vücutlarını salladım ama kimse beni fark etmedi. Onları yatağıma bakarken gördüm ve yanmış vücudumu bulmak için döndüm.”
21 yaşındaki Filistinli yazar Shroug Doghms'un ilk kısa öyküler kitabından alınan bu pasaj, Gazze Şeridi'nden ortaya çıkan ve ölüm ve karanlık temalarının ağır basan konularından sadece bir tanesi.
Shroug Doghmsh'un “Bu zamanlarda öldürüldüm” başlıklı ilk kısa öykü koleksiyonunun kitap kapağı…
Yukarıdaki alıntı, Doghmsh'un kelimenin anlamından dolayı öykünün kahramanına kasıtlı olarak "Amal (emel)” adını verdiği "Cesedimi buldum" öyküsünden alınmıştır; çünkü sonunda öldürülecek ve iyimserliğin tüm tezahürleri ortadan kalkacaktır.
Doghmsh'un "Böyle Bir Zamanda Öldürüldü" başlıklı eseri, birinin ölmesiyle sonuçlanan birçok hikaye içeriyor.
Doghmsh, 2014'te İsrail'in Gazze'ye karşı savaşında hayatını kaybeden amcasının yasını tutarken, bu cinayetin Gazze'deki kendi yaşam vizyonunu yansıttığını, kendisi için acı ve kayıplarla dolu bir deneyim olduğunu açıkladı.
Kuşatma altındaki bir ülkede büyüyen bu yetenekli genç yazarların, yazılarına kaçınılmaz olarak sızan acımasız gerçeklerden kendilerini ayırmaları zor olabilir. Bu bağlamda Doghmsh, "Kuşatma altındaki hayat, ruhu yok eder. Bazen bu kitabı, kuşatma ile yok edilen ve benden çalınan ruhum için bir yas aracı olarak görüyorum" diyor.
2007'de ‘İsrail' tarafından uygulanan abluka, insanların ve malların hareketini kısıtlayarak, elektrik ve enerji, ekonomik güvensizlik ve yüksek işsizlik gibi birçok alanda kıtlığa yol açtı. Ayrıca, sürekli savaş tehdidi, Gazze Şeridi'nde yaklaşık iki milyon insanın yaşadığı huzursuzluğun şiddetini artırmaktadır.
Doghmsh, bir kişi çaresiz hissetmek için büyüdüğünde, bunun onun üzerinde muazzam bir etkiye sahip olacağına işaret etti.
Doghmsh, "Bir gün Gazze'de uyandığımı ve kendimi çaresiz hissetmediğimi söyleyebilir misiniz?" diye devam etti.
Okuyucularıma yalan söylemeli miyim?
Doghmsh, şunları söyledi: "Gazze'de acı ve ızdıraptan başka bir şey yok. Evet, bazen gülümsüyor, iyiymişiz gibi davranıyoruz, ama sadece numara yapıyoruz. Gerçekten sahip olduğumuz gerçek, derin duygular karanlık ve korkudur. Öyleyse, yazımı yazarken insanlara nasıl umut verebilirim? Okuyucularıma yalan mı söylemeli miyim? Mutlu hissedemiyorsam bu duyguyu yazımda ifade edemem."
Shroug Doghmsh, ilk öykü kitabı “Ben Böyle Bir Zamanda Öldürüldüm” ün kopyalarını imzalarken…
Bu kayıp birçok şekilde kendini gösterebilir. Örneğin 28 yaşındaki şair Anees Ghanima'nın ‘Hafif Bir Oyuncunun Cenazesi' adlı ilk kitabı, 2017 yılında El-Kattan Vakfı'nın Genç Yazar Ödülü'nü kazandı.
Ghanima, Filistin Kitap Fuarı'ndaki törene davet edildi, ancak Gazze'den ayrılmak için birkaç başarısız izin alma girişimden sonra katılamadı.
Ghanima, "Ramallah ülkemdeki başka bir şehir, ancak bu başarıyı kutlamak için izin alamadım; çünkü Gazze ile Ramallah arasında Filistinlileri kırıp umutlarını yok etmekten başka hiçbir şeyi umursamayan bir İsrail kontrol noktası var" diyor.
Aşk hakkında bir şey yazdığında bile, sözcükler yavaş yavaş korku ve savaşı ifade etmek için geri dönüyor ve yarışma jürilerinin kitabını "üzüntü ve zulümden türetilmiş bir metinde şiirsel bir güç" olarak tanımladıkları noktaya geliyor.
Şiirlerden birinde Ghanima şu sözleri yazdı: "Savaşta sevdiklerini kaybeden tüm yaralılara aitim."
Ayrıca Ghanima, “Savaşın ortasında büyüdük. Doğduğumuz günden beri Filistinliler her zaman işgalle savaştılar ve bugün de kuşatma ile savaşıyorlar. Asla dinlenmeyiz ve büyüdüğümüz ortam burasıdır. Yazar olalım ya da olmayalım, hepimiz İsrail tarafından dayatılan bu zor şartlar içinde yaşıyoruz. Yazar bunu ifade edebilirken, diğerleri ise sessizlik içinde acı çekiyor” diyor.
Anees Ghanima, ödüllü şiir koleksiyonunun onuruna düzenlenen törende.
Yine de Ghanima'nın yazılarında, savaşın sonuyla ilgili hayallerini ifade ettiği "Savaşa Bakmayan Bir Balkon" şiirinde olduğu gibi, yazılarında biraz iyimserlik var:
Yarın balkonda dinleneceğim
bu savaşa bakmaz
Her zaman hayalini kurduğum sigarayı içeceğim
ve avucumun içinden
hüzünlü müzik sonsuza dek akacak
Ancak umut gibi iyimserlik de geçicidir.
Ghanima'nın aktardığı gibi: “Karanlıkta mahsur kalan hiçbir insan ışıktan söz edemez. Önce ablukanın engellediği ışığı keşfetmeli ki bunun hakkında yazabilsinler."
Hayatı taklit eden sanat
Filistin Kültür Bakanı Atef Ebu Saif, “Gazze Kitabı” adlı kısa romanın antolojisine girişinde, yaklaşık bir asırdır edebi kitaplarla somutlaşan Filistin mücadelesini şu sözlerle yazdı: “Edebiyat, tarihlerini yazmalarını sağlayan mürekkepti; olayları, trajedileri, yerlerinden edilmeleri ve sığınma durumlarının ayrıntıları günümüze kadar taşıyan."
Filistinli ünlü şair Mahmud Derviş hayatının çoğunu sürgünde geçirdi.
Bu bağlamda Abu Saif şunları yazdı: "Mahmud Derviş, Samih El Kasım, Muin Bseiso'nun şiirleri ile Gassan Kanafani, Emile Habibi ve Samira Azzam'ın hikayelerinin yanı sıra Filistinliler de Arap edebiyatına daha geniş ölçekte önemli katkılarda bulundular."
Abu Saif, Filistin yazılarının çatışmanın ışığında geliştiğini açıkladı. Örneğin, 1967'de İsrail'in Gazze'yi işgal etmesinden sonra birçok yazarın Gazze Şeridi'nin dışına sığınmasına rağmen kısa öykü 1960'larda ve sonrasında popülerlik kazandı.
Gazze'deki yazarlar "İsrail işgal güçlerinin baskı ve yayınlama konusundaki kısıtlamaların üstesinden gelmenin" yollarını bulmak zorunda kaldılar ve kısa öykünün "kısalığı ve sembolizmi" bunu başarmada etkili oldu.
Ayrıca Gazzeli yazarların kısa romanlarının içeriği "ulusal sorunlar ve değerler" ile "büyük fikirlerin somutlaşmış hallerine" odaklanan bir hikayeden "insan başarısızlıklarını daha tutkulu bir şekilde ifade eden" hikayelere ve yazarların acı hayallerine dönüşmüştür. Sonuç olarak, genç yazarlar "tüm dünyayı ifade etmenin bir yolu olarak kendi iç dünyalarına daha bağlı" hale geldiler.
Bu yazarlardan biri 23 yaşındaki Kareem Abu Al-Roos'tur. 2018'de yayınlanan ‘Boğulan Adam Hayatta Kalmaya Çalışmıyor' isimli ilk romanı, kahramanın kayıp aşkının sinir bozucu hikayesini anlatıyor.
22 yaşındaki Jameel bir gün bir sanat galerisinde Linda ile buluştuğunda birbirlerine aşık olurlar ve birlikte bir aile kurmayı hayal ederler. Buna karşılık, bu çift birçok Gazzeli genç gibi işsiz. Sonuç olarak, hayal ettikleri ideal geleceğe yönelik zorluklar gittikçe büyüyor.
Linda sonunda, başka yerlerde daha iyi fırsatlar bulmak için Gazze'den ayrılmaya karar verir ve arkasında psikolojik olarak paramparça olmuş Jameel'i bırakır.
Filistin Merkezi İstatistik Bürosu'na (PCBS) göre, Gazze'deki işsizlik oranının bu yıl yüzde 46'ya ulaşması ve nüfusun yaklaşık yüzde 70'inin 30 yaşın altında olmasıyla, özellikle Filistinli gençler ablukanın yükünü hissediyor. Gazze'de ortalama yıllık gelir iki bin doların altında , bu da ortalama ücretin, bırakın edebi bir kariyere devam etmek şöyle dursun, bir aileyi kurmak için zar zor yeterli olduğunu gösteriyor.
Filistin Yazarlar Birliği'nden Abdullah Tayeh, "İnsanların onurlu işler bulmasına yardım etmeyen kısıtlayıcı kuşatma, Gazze'deki sanatçıların ve yazarların bir iş veya geçim kaynağı sağlamadığı anlamına geliyor" diyor.
Tayeh'in de belirttiği gibi, "yazarlar kendi çalışmalarını kendi cebinden basmanın maliyetini ödemek zorunda olduğundan" yayınlanmak başlı başına bir başarı.
Jamil'in hikayesinde Ebu El-Rous kendi duygularını şöyle anlatıyor:
"Her şeyi unuttum ve hâlâ bir mahkûm olduğumu, sizi karanlık hissetmeye zorlayan bir hapishanede hapsedildiğimi ve aynı zamanda çaresiz olduğumu hatırladım."
Ancak Ebu El-Rous için yazmak bir sığınaktır, kendisinin de belirttiği gibi, "Gazze'de nasıl yaşadığımızı anlatmak için kendimizi ablukadan bu konuda yazarak ve dünyaya acımızı ifade ederek kurtarıyoruz" diyor.
23 yaşındaki Filistinli yazar Kareem Abu al-Roos (sağda) 2018 Gazze Kitap Fuarı'nda.
Ancak “yazmak bu bir çözüm değil”, diyor Tayeh: “Mevcut durum, sanatçıların ve yazarların iyimser bir alan bulmalarına yardımcı olmasa da, yazarlar çalışmalarının iç karartıcı ve karamsar olmasına izin vermemelidir.
"Eğer depresyona ve karamsarlığa kapılırlarsa, sanki kendini ve davasını kendi elleriyle öldüren biri gibidir."
Umutla üzgünlük arası
Gazze Şeridi yazarlarının yayınladıkları eserlerin hepsi hayata korkunç bir bakış açısı sunmuyor. Örneğin, Şam'daki Yermuk Mülteci Kampı'nda doğan yazar Nayrouz Qarmout, 1994'te imzalanan İsrail-Filistin barış anlaşmasının ardından on bir yaşına geldiğinde yaşadığı Gazze'ye döndü.
Filistinlilerin 1948 Nakba'sından bu yana benzersiz şekilde zayıflatıcı koşullarda büyüdükleri doğru olsa da 36 yaşındaki Qarmout, bu duyguları hissetmeden zulüm ve üzüntü ifade etmenin mümkün olduğunu açıkça ortaya koydu.
Yazar, gazeteci ve kadın hakları aktivisti Nayrouz Qarmout, “Ben daha dengeli yazmaya meyilliyim, bir kişinin üzgün ve mutlu olduğunda durumunu tasvir edebiliyorum. Hayat hüzünsüz olamaz ve bu sanat yoluyla da yansıtılabilir. Hayat mutluluksuz olabilir ... Hiç mutlu hissetmezseniz üzgün olduğunuzu nasıl anlarsınız?” diyor.
İlk yayın balığı koleksiyonu olan "Deniz Mantosu" ndaki on bir hikaye, bir mülteci kampında büyüme deneyimine dayanıyor ve bu hikayeler, Gazze'deki Filistinlilerin günlük mücadelelerini gözler önüne seriyor.
Qarmout, bombalama olayından etkilenen genç ve yaşlı şahsiyetlerin yanı sıra kadınlar, mülteciler ve yetimler hakkında yazıyor.
"Denizin Mantosu"nun ilk öyküsünde, genç bir kadın, Qarmout'un romanda anlattığı gibi, denizi görme özlemi ve "geçmişin gürültüsünden" kaçma hevesini ifade ederek, uzun siyah çarşafı ve peçesiyle suya giriyor:
“Ayak izlerini bir kelebeğin bir anda yok olması kadar hafif olan ıslak kuma batırdı. Başına geleceklerden korkarak ilerledi. Ayağı, kaçamayacak kadar derin bir uçuruma dalmıştı. Ama düştüğü için mutlu bir şekilde ilerlemeye devam etti.
Richards Berwin tarafından İngilizceye çevrilen kitap, 2018 yılında Edinburgh Uluslararası Kitap Festivali'nde ilk kitap ödülüne aday gösterildi. Ancak seyahat ederken engellerle karşılaştı. İlk başta Beit Hanoun geçişinde izin talepleri askıya alındı, ardından İngiltere İçişleri Bakanlığı vizesini defalarca reddetti ve sosyal medya kullanıcılarının sorunlarını vurgulamak için #sorrynayrouz hashtag'ini başlatmalarını istedi.
Swag'ın İngiltere'dekinin aksine, kitabının adaylığını kutlamak için İskoçya'ya gelmeyi başardı; çünkü festival organizatörleri, katılacağı etkinliği kaçırdığı için onu özel bir etkinlikte ağırlamayı planladılar. Bu bağlamda Qarmout, "Birleşik Krallık'a gittiğimde gelişiminin kapsamını ve herhangi bir kalkınma kapasitesi olmadan Gazze'de dünyanın geri kalanından nasıl çok izole olduğumuzu gördüm. 2020'de Gazze'deki Filistinlilerin benim gördüğüm tren türlerini hiç görmediklerini hayal edin" dedi.
Gazze'de yaşayan Filistinli genç bir ressamın Arapça "depresyon" kelimesiyle yazılmış tablosu.
Qarmout, Filistinlilerin 2007'de İsrail tarafından empoze edilen kuşatmadan çok daha eski bir kuşatmayı yaşadığını söylüyor: “Nakba'dan beri normal bir şekilde mi yaşadık? Hayır. 2000 İntifada'sında askeri bir sokağa çıkma yasağı altında yaşıyorduk ve hareket edemiyorduk. Bu, mevcut kuşatma kadar acımasızdı. "
"Deniz Mantosu" adlı hikayesinde, ana karakter bir noktada su ve ağır pelerini tarafından aşağı çekilir, genç bir adam onu kurtarıp karaya sürüklemeden önce boğulmak üzeredir. Ama bir süre deniz kendisi için tehdit oluştursa da genç kadın kendi kendine fısıldadı: "Yüzmeye devam etmek istiyorum", "sınırsız bir neşe duygusunu besleyerek.”
Ve yazar hikayesinde şunları anlatır:
"Denizin tanıdık ve kutsal senfonisi kulaklarını okşadı. Kalbi yavaşladı ve ıssız suya uzandı. Gözlerini açtı ve görebildiği kadar uzanan altın dalgalardan sersemlemişti. Vücudu bu sıcak dalgaların kucaklaşmasında battı."
İlgili bir bağlamda Qarmout şöyle açıklıyor: "Kuşatmanın hayal gücüme girmesine izin vermiyorum. Kuşatma altındaki bu hayatın ışığında yazarın karşılaştığı ve herkesi etkileyen zorlu bir meydan okumadır bu.”
Qarmout sözlerine şöyle devam etti:
"Bir sanatçı, yol ne kadar karanlık olursa olsun, koşullar şu anda ne kadar iç karartıcı olursa olsun sonunda bir umut ışığı olduğunu bilir."
Kaynak: Middle East Eye