2012 veya "Armageddon" filmlerini izlediyseniz veya "On the Beach" kitabını okuduysanız, yaşamı sona erdirebilecek potansiyel tehditlerden haberdar olabilirsiniz. Güneş gezegenimize büyük zararlar verebilir. Meteor çarpabilir. Kendimizi atom bombası ile yok edebiliriz. Bunlar sadece birkaç bilinen kitlesel yok oluş olaylarıdır. Ölmenin daha pek çok yolu var!
Gerçekleşmesi en muhtemel kitlesel yok oluş olayları
Ama önce, kitlesel yok oluş tam olarak nedir? Kısaca ELE ya da extinction level event, gezegendeki türlerin çoğunun tükenmesine yol açan bir felakettir. Her gün gerçekleşen, türlerin doğal olarak tükenmesi durumu değildir. Tüm canlı organizmaların sterilizasyonu da değildir. Kayaların birikmesini ve kimyasal bileşimini, fosil kayıtlarını ve aylar ve diğer gezegenlerdeki büyük olayların kanıtlarını inceleyerek büyük tükenme olaylarını tespit edebiliriz.
Geniş çaplı yok oluşlara yol açabilecek düzinelerce fenomen vardır, ancak bunlar birkaç kategoride toplanabilir:
Kitlesel yok oluş #1: Güneş bizi öldürecek
Bildiğimiz kadarıyla hayat Güneş olmadan olmazdı. Ama dürüst olalım, Güneş, Dünya gezegeninin sonunu getirmek için bekliyor. Bu listedeki diğer felaketlerden hiçbiri gerçekleşmemiş olsa bile, Güneş bizi sonlandıracak. Güneş gibi yıldızlar, hidrojeni helyuma füzyonladıkça zaman içinde daha parlak yanarlar. Bir milyar yıl daha sonra, yüzde 10 daha parlak olacak. Bu önemli görünmese de, daha fazla suyun buharlaşmasına neden olacak. Su bir sera gazıdır, bu nedenle atmosferdeki ısıyı yakalar ve daha fazla buharlaşmaya neden olur. Güneş ışığı suyu hidrojen ve oksijene kıracak, böylece uzaya sızabilecek. Güneş, kırmızı dev aşamasına geçtiğinde ve Mars'ın yörüngesine doğru ilerlediğinde, geride herhangi bir hayat kalsa bile ateşli bir kaderle buluşacak. Güneşin içinde herhangi bir yaşamın sürmesi muhtemel değildir.
Ancak, Güneş bizi bir koronal toplu ejeksiyon (CME) ile istediği herhangi bir gün öldürebilir. İsminden de tahmin edebileceğiniz gibi, bu bizim favori yıldızımızın yüklü parçacıkları koronasından dışarı atacağı zamandır. Bir CME herhangi bir yöne atılabildiğinden, genellikle doğrudan Dünya'ya doğru ateşlenmez. Bazen bize ufak bir parçacık fraksiyonu ulaşır ve aurora veya güneş fırtınası manzarası oluşturur. Bununla birlikte, bir CME'nin gezegeni mangal yapması mümkündür.
Güneş'in arkadaşları var (ve onlar da Dünya'dan nefret ediyorlar). Yakınlardaki (6000 ışık yılı yakında) bir süpernova, nova veya gama ışını patlaması organizmalara saçılabilir ve ozon tabakasını tahrip edebilir. Böylece hayat, Güneş'in ultraviyole ışınımının insafına kalabilir. Bilim adamları bir gama patlaması ya da süpernova'nın Ordovis Sonu neslinin tükenmesine yol açabileceğini düşünüyor.
Kitlesel yok oluş #2: Jeomanyetik ters bizi öldürebilir
Dünya, yaşamla aşk-nefret ilişkisi olan dev bir mıknatıs. Manyetik alan bizi Güneş'in bize gönderdiği en berbat şeylerden koruyor. Sık sık, kuzey ve güney manyetik kutuplarının pozisyonları ters döner. Manyetik Tersinme olayının ne sıklıkta gerçekleştiği ve manyetik alanın ne kadar sürede rayına oturduğu çok değişkendir. Bilim adamları, kutuplar ters döndüğünde ne olacağını tam olarak bilmiyorlar. Belki de hiçbir şey olmayacak. Ya da belki zayıflamış manyetik alan Dünya'yı güneş rüzgârlarına maruz bırakarak Güneş'in oksijenimizi bolca çalmasına izin verecek. Bilirsiniz, insanların soluduğu o gazı. Bilim adamları manyetik alan tersinmelerin her zaman kitlesel yok oluş seviyesine ulaşmadığını söylüyor. Sadece zaman zaman oluşuyor.
Kitlesel yok oluş #3: Büyük kötü Meteor
Bir asteroit veya meteor etkisinin yalnızca tek bir kitlesel yok oluş ile, Kretase-Tersiyer neslinin tükenmesi olayıyla bağlantılı olduğunu öğrenince şaşırabilirsiniz. Diğer etkiler, neslin yok olmasına katkıda bulunan faktörlerdir, ancak birincil sebep değildir.
İyi haber şu ki NASA, 1 kilometreden daha büyük asteroitlerin ve kuyruklu yıldızların yüzde 95'inin tespit edildiğini iddia ediyor. Diğer iyi haber ise, bilim adamlarının bir cismi tüm hayatı silmek için yaklaşık 100 kilometre genişliğinde olması gerektiğini tahmin ediyorlar. Kötü haber şu ki, dışarıda bir yüzde 5 daha var ve şu andaki teknolojimizle önemli bir tehdit karşısında yapabileceğimiz fazla bir şey yok (hayır, Bruce Willis bir bomba patlatarak bizi kurtaramaz).
Meteor çarpmasının merkezindeki şeyler açıkça ölecek. Çok daha fazlası şok dalgası, depremler, tsunamiler ve ateş fırtınasından ölecek. İlk etkiden kurtulanlar, atmosfere atılan enkazın iklimi değiştirmesi ve kitlesel yok oluşlara yol açması nedeniyle yiyecek bulmakta zorlanırdı. Bu seçenekte sıfır noktasında olmanız muhtemelen daha iyi.
Kitlesel yok oluş #4: Deniz
Kumsaldaki bir gün cennet gibi görünebilir, ta ki Dünya adını verdiğimiz misketin mavi kısmının, derinliklerindeki tüm köpek balıklarından daha ölümcül olduğunu fark edene kadar. Okyanusun, ELE'lere (kitlesel yok oluş) neden olmak için çeşitli yolları vardır.
Metan klatratları (su ve metandan yapılmış moleküller) bazen kıta sahanlığından kopar ve bir klatrat silahı adı verilen bir metan püskürmesi meydana getirir. "Silah", büyük miktarda sera gazı metanını atmosfere çeker. Bu tür olaylar Permiyen Sonunun tükenmesi ve Paleosen-Eosen Termal Maksimum ile bağlantılıdır.
(su ve metandan yapılmış moleküller) bazen kıta sahanlığından kopar ve bir klatrat (kafes bileşik) tabancası adı verilen bir metan püskürmesi meydana getirir. "Silah", büyük miktarda sera gazı metanını atmosfere çeker. Bu tür olaylar Permiyen'in yok olması (300-250 milyon yıl önce) ve Paleosen-Eosen Termal Maksimum'u ile bağlantılıdır.
Deniz seviyesinin uzun süreli yükselmesi veya alçalması de neslin yok olmasına yol açar. Kıta sahanlığının açığa çıkmasına neden olarak sayısız deniz canlısını öldürdüğü için alçalan deniz seviyeleri daha sinsidir. Bu da, karasal ekosistemi bozarak bir kitlesel yok oluşa yol açıyor.
Denizdeki kimyasal dengesizlikler de yok olma olaylarına neden olmaktadır. Okyanusun orta ya da üst tabakaları anoksik hale geldiğinde, zincirleme bir reaksiyon meydana gelir. Ordovisiyen-Silüriyen, geç Devoniyen, Permiyen-Triyas ve Triyas-Jurassic yok oluşlarının tümü anoksik olaylar içermekteydi.
Bazen eser elementlerin (örneğin, selenyum) seviyeleri düştüğünde kitlesel yok oluş gerçekleşir. Bazen termal havalandırmalardaki sülfat indirgeyen bakteriler kontrolden çıkar ve ozon tabakasını zayıflatan fazla miktarda hidrojen sülfit açığa çıkar; böylece yaşamı öldürücü Morötesi (UV) ışına maruz bırakır. Okyanus ayrıca, yüzeydeki yüksek tuzlu suyun derinliklere battığı periyodik bir tersine çevrilmeye maruz kalır. Anoksik derin su yükselir, yüzey organizmalarını öldürür. Devoniyen sonu ve Permiyen-Triyas yok oluşları okyanusların tersine çevrilmesiyle ilişkilidir.
Sahil şimdi çok hoş görünmüyor, değil mi?
Kitlesel yok oluş #5: Ve kazanan… Volkanlar
Düşen deniz seviyesi 12 yok oluş olaylarıyla ilişkilendirilmiş olsa da, sadece yedisinde önemli bir tür kaybı yaşanmıştır. Öte yandan, volkanlar, hepsi birbirinden önemli olan 11 ELE'ye yol açmıştır. Son Permiyen, Son Triyas ve Son Kretase tükenmeleri, volkanik kayaç (bazalt) seli olayları adı verilen volkanik patlamalar ile ilişkilidir. Volkanlar, fotosentezi inhibe ederek besin zincirlerini çökerten, karayı ve denizi asit yağmuru ile zehirleyen ve küresel ısınmaya neden olan toz, kükürt oksitler ve karbondioksit saçarak öldürürler. Bir dahaki sefere Yellowstone Milli Parkı'nda tatil yaparken, volkanın patladığı anın etkilerini düşünmek için bir dakikanızı ayırın. En azından Hawaii'deki volkanlar gezegen katili değiller.
Kitlesel nesil tükenmesi #6: Küresel ısınma ve soğuma
Genellikle yukarıdaki diğer olaylardan birinin neden olduğu küresel ısınma veya küresel soğumanın nihai sonucu kitlesel yok oluştur. Küresel soğuma ve buzlanmanın, Ordovis Sonu, Permiyen-Triyas ve Geç Devoniyen türlerinin tükenmesine katkıda bulunduğuna inanılıyor. Sıcaklık düşüşü bazı türleri öldürürken, su seviyesi buza dönüştüğünde deniz seviyesi azalır ve çok daha büyük bir etki oluşturur.
Küresel ısınma ise çok daha etkili bir katildir. Ancak, illa ki bir güneş fırtınası veya kırmızı devin aşırı ısınması gerekli değildir. Sürekli ısınma, Paleosen-Eosen Termal Maksimum, Triyas-Jurassic ve Permiyen-Triyas neslinin tükenmesi ile ilişkilidir. Çoğunlukla sorun, yüksek sıcaklıkların suyu buharlaştırması, denkleme sera etkisi katması ve okyanusta anoksik olaylara neden olması gibi görünüyor. Dünya üzerinde, bu olaylar zaman içinde her zaman dengelenmiştir, ancak bazı bilim adamları Dünya'nın kaderinin Venüs ile kesişebileceğine inanmaktadır. Böyle bir senaryoda, küresel ısınma bütün gezegeni sterilize eder.
Kitlesel nesil tükenmesi #7: Kendi en kötü düşmanımız
Meteor çarpmasının ya da yanardağı patlamasının çok uzun sürdüğüne karar verirsek, insanlığın emrinde birçok seçenek var. Küresel bir nükleer savaş, faaliyetlerimizden kaynaklanan iklim değişikliği veya diğer türleri öldürerek ekosistemin çöküşüne sebebiyet vermek bir ELE ya da kitlesen yok oluş gerçekleştirmemiz için yeterlidir.
Neslin tükenmesi olaylarıyla ilgili sinsi olan şey, kademeli olma eğiliminde olmalarıdır. Çoğunlukla bir olayın bir veya daha fazla türü kapsadığı bir domino etkisine neden olur ve daha da fazlasını yok eden başka yeni bir olaya yol açar. Bu nedenle, herhangi bir seri ölüm, tipik olarak bu listede yer alan birden fazla katili içerir. 6. yok oluş evresi bu nedenle artık uzakta değil.
Anahtar noktalar
- Kitlesel yok oluş ya da extinction level events olayları (ELE'ler), gezegendeki çoğu türün yok olmasına neden olan felaketlerdir.
- Bilim adamları bazı ELE'leri öngörebilirler ancak çoğunluğu ne tahmin edilebilir ne de önlenebilir niteliktedir.
- Bazı organizmalar diğer tüm nesil tükenmesi olaylarından sağ çıksa bile, saatli bomba olan Güneş, sonuçta dünyadaki yaşamı bir gün yok edecektir.
Yaşamı bitirebileceği bilinen kitlesel yok oluş olayları yazımız burada son buldu. Daha fazla içerik için bu bağlantıyı takip edebilirsiniz: https://2ladd.com/k/bilim-teknoloji
Ortalama puan: / 5. Oy sayısı: