-
kuzey atlantik antlasmasi - gündelik anlamları...
Online Gündelik - Türkçe Sözlük
kuzey atlantik antlasmasi1) kuzey atlantik ittifaki'nin (nato) kurulusuna iliskin antlasma, 12 ulkenin katilimiyla 4 nisan 1949'da washington'da imzalandi. "washington antlasmasi" olarak da anilan antlasma, butun imzaci devletlerin onaylari verildikten sonra 24 agustos 1949'da yururluge girdi. antlasmayi imzalayan 12 ulke sunlar: abd, kanada, norvec, danimarka, hollanda, belcika, luksemburg, ingiltere, fransa, portekiz, izlanda, italya. turkiye ve yunanistan'in nato'ya katilimina iliskin kuzey atlantik antlasmasi protokolu, 22 ekim 1951'de londra'da imzalandi. turkiye, kuzey atlantik antlasmasi'ni 18 subat 1952'de onaylayarak (5886 sayili yasa) nato'ya uye oldu. yunanistan da ayni tarihte antlasma'yi onayladi. nato'nun uye sayisi, almanya (6.5.1955), ispanya (30.5.1982), cek cumhuriyeti, macaristan ve polonya'nin (12.3.1999) katilimiyla 19 oldu. fransa ittifak uyesi olmakla birlikte entegre askeri yapiya dahil degildir. 1949 yilindaki andlasmanin tam metni asagidaki gibidir:
madde 1 taraflar, bm yasasi'nda ortaya kondugu uzere, karismis olabilecekleri herhangi bir uluslararasi anlasmazligi, uluslararasi baris ve guvenlik ve adaleti tehlikeye sokmadan bariscil yollarla cozmeyi ve uluslararasi iliskilerinde bm'in amaclarina aykiri olacak sekilde guc kullanimi ya da tehdidinden sakinmayi taahhut etmektedirler.
madde 2 taraflar, ozgur kurumlarini guclendirerek, bu kurumlarin uzerine kurulu oldugu ilkelerin daha iyi anlasilmasini saglayarak ve istikrar ile refah kosullarini gelistirerek bariscil ve dostca uluslararasi iliskilerin daha da gelistirilmesine katki yapacaklardir. uluslararasi ekonomi politikalarinda catismayi ortadan kaldirmaya yonelecekler ve taraflardan herhangi biri ya da hepsi ile ekonomik isbirligini tesvik edeceklerdir.
madde 3 bu antlasma'nin amaclarina daha etkin bicimde ulasabilmek icin taraflar, tek tek ve ortaklasa olarak, surekli ve etkin oz yardim ve karsilikli yardimlarla, silahli bir saldiriya karsi bireysel ve toplu direnme kapasitelerini koruyacaklar ve gelistireceklerdir.
madde 4 taraflardan herhangi biri, taraflardan birinin toprak butunlugu, siyasi bagimsizligi ya da guvenliginin tehdit edildigini dusundugu zaman, tum taraflar birlikte danismalarda bulunacaklardir.
madde 5 taraflar, kuzey amerika'da veya avrupa'da iclerinden bir veya daha coguna yoneltilecek silahli bir saldirinin hepsine yoneltilmis bir saldiri olarak degerlendirilecegi ve eger boyle bir saldiri olursa bm yasasi'nin 51. maddesinde taninan bireysel ya da toplu oz savunma hakkini kullanarak, kuzey atlantik bolgesinde guvenligi saglamak ve korumak icin bireysel olarak ve digerler ile birlikte, silahli kuvvet kullanimi da dahil olmak uzere gerekli gorulen eylemlerde bulunarak saldiriya ugrayan taraf ya da taraflara yardimci olacaklari konusunda anlasmislardir. boylesi herhangi bir saldiri ve bunun sonucu olarak alinan butun onlemler derhal guven konseyi'ne bildirilecektir. guvenlik konseyi, uluslararasi baris ve guvenligi saglamak ve korumak icin gerekli onlemleri aldigi zaman, bu onlemlere son verilecektifr.
madde 6 (1) madde 5 acisindan, taraflardan bir ya da daha coguna kars silahli saldin, asagidakileri de kapsar: - taraflarin avrupa ya da kuzey amerika'daki topraklarina fransa'nin cezayir bolgesine (2) turkiye topraklarina veya taraflardan herhangi birinin egemenligi altinda olan ve yengec donencesi'nin kuzeyinde yer alan adalara yapilan silahli saldiri; - bu topraklarda ya da bu topraklarin uzerindeki hava sahasinda bulunan ya da antlasma'nin yururluge girdigi tarihte taraflardan herhangi birinin isgal kuvvetlerinin uslenrnis bulundugu herhangi bir avrupa topraginda veya akdeniz'de, ya da yengec donencesi'nin kuzeyindeki kuzey atlantik bolgesinde bulunan taraflarin herhangi birine ait kuvvetlere, gemilere, ya da ucaklara yapilan silahli saldiri.
madde 7 antlasma, bm uyesi olan taraflarin bm yasasi uyarinca sahip olduklari hak ve yukumluluklerini veya guvenlik konseyi'nin uluslararasi baris ve guvenligin saglanmasi konusundaki temel sorumlulugunu herhangi bir sekilde etkilemez ve etkiledigi seklinde yorumlanamaz.
madde 8 her bir taraf, kendisi ile diger taraflar ya da ucuncu bir devlet arasinda su an yururlukte olan uluslararasi suzlesmelerin, bu antlasma'nin hukumleri ile celismedigini beyan eder ve antlasma ile celisen uluslararasi sozlesmelere girmemeyi taahhut eder.
madde 9 taraflar, bu antlasma'nin uygulanmasi ile ilgili konulari ele almak uzere hepsinin temsil edilecegi bir konsey olustururlar. konsey, herhangi bir zamanda acil olarak toplanabilecek sekilde duzenlenecektir. konsey, gerekli gordugu ikincil organlari olusturacaktir. ozellikle madde 3 ve madde 5'in uygulanmasina iliskin onlemleri onerecek bir savunma komitesi derhal olusturulacaktir.
madde 10 taraflar, bu antlasma'nin ilkelerini gelistirebilecek ve kuzey atlantik bolgesinin guvenligine katki yapacak durumda olan herhangi bir avrupa devletini bu antlasma'ya katilmaya oy birligi ile davet edebilirler. davet edilen devlet katilim belgesini amerika birlesik devletleri hukumeti'ne vererek bu antlasma'ya taraf olabilir. amerika birlesik devletleri hukumeti aldigi her bir katilma belgesiriden tum taraflari haberdar edecektir.
madde 11 bu antlasma taraflarca kendi anayasal surecleri uyarinca onaylanacak ve hukumleri uygulanacaktir. onay belgeleri en kisa zamanda amerika birlesik devletleri hukumetine teslim edilecek, bu hukumet de aldigi her belgeden tum taraflari haberdar edecektir. antlasma, belcika, kanada, fransa, luksemburg, hollanda, birlesik krallik ve amerika birlesik devletleri dahil olmak uzere imzacilarin cogunlugu tarafindan onaylanir onaylanmaz, onaylayan devletler arasinda yururluge girecektir; diger devletler acisindan ise onaylarinin verildigi tarihte yururluge girecektir.
madde 12 antlasma 10 yil boyunca yururlukte kaldiktan sonra, ya da daha sonra herhangi bir tarihte, taraflar, iclerinden herhangi birinden talep geldigi takdirde, kuzey atlantik bolgesinde baris ve guvenligi etkileyen faktorleri ve bm yasasi uyarinca uluslararasi baris ve guvenligi korumak amaciyla yapilan evrensel ve bolgesel duzenlemeleri goz onune alarak, antlasmanm gozden gecirilmesi amaciyla gorusmelerde bulunacaklardir.
madde 13 antlasma 20 yil boyunca yururlukte kaldiktan sonra herhangi bir taraf, ayrilma bildirimini amerika birlesik devletleri hukumeti'ne vermesinden bir yil sonra taraf olmaktan cikabilir. abd hukumeti aldigi her ayrilma bildiriminden tum taraflari haberdar edecektir.
madde 14 ingilizce ve fransizca metinleri ayni derecede otantik olan bu antlasma, amerika birlesik devletleri hukumeti'nin arsivlerinde saklanacaktir. onayli kopyalar, bu hukumet tarafindan imzaci diger hukumetlere iletilecektir. --------------- 1) yunanistan ve turkiye'nin katilimi uzerine kuzey atlantik antlasmasi protokolu'nun 2. maddesi dogrultusunda degistirilmis haliyle. 2) 16 ocak 1963 tarihinde konsey, fransa'nin cezayir bolgesi soz konusu oldugunda, bu antlasma'nin ilgili hukumlerinin 3 temmuz 1962 tarihinden itibaren uygulanamaz hale geldigini kaydetti.
-
Gündelik Sözlük