Kanada’da mali müşavir olmanın tek bir işleyişi bulunmamaktadır fakat Amerika Birleşik Devletleri’nde de olduğu gibi (bir önceki yazımda belirtmiştim) üç farklı koşul var: Eğitim koşulları, mali müşavirlik sınavlarında başarı ve mesleki tecrübe. Fakat, başvuran kişinin eğitim geçmişine göre süreç farklılık göstermektedir. Kanada Mali Müşavirler Kurumu, mali müşavir olmak isteyenleri üç farklı kulvarda değerlendirir: Muhasebe ile ilgili alandan yükseköğrenim mezuniyeti olanlar, farklı bir alandan yükseköğrenim mezuniyeti olanlar ve muhasebe alanında çalışıyor olup herhangi bir yüksek öğrenim mezuniyeti olmayanlar.
Tüm adaylar CPA PEP diye adlandırılan Mali Müşavirlik Profesyonel Eğitim Programı’nı tamamlamak zorundadır. 8 zorunlu modül, 2 seçmelik modül ve 2 kapsamlı modülünden oluşan bu eğitim programını yaklaşık olarak 2 sene içerisinde tamamlamak mümkün (Eğitim modülü adayların iş hayatlarına uygun olarak hazırlanmıştır).
Zorunlu Modüller: Finansal raporlama, strateji ve yönetim, yönetim muhasebesi, denetim ve güvence, finans, vergilendirme. Seçmeli modül olarak ise, bazı alanlarda uzmanlık sağlamak için şu dört modülden ikisinin seçilmesi istenir: Performans yönetimi, finans, güvence, vergilendirme (eğer aday kamu dairelerinde muhasebecilik yapmayı planlanıyorsa güvence ve vergilendirme modülleri otomatik olarak zorunlu hale gelmektedir). Bu modülleri tamamladıktan sonra kapsamlı modüllere sıra gelir. Birinci kapsamlı modülde grup çalışması halinde sunum ödevi verilir; hatta sunum sonrasında soru-cevap kısmı bile vardır. İkinci kapsamlı modülde ise mesleğe yeni giren bir mali müşavirin gerçek hayatta karşılaşabilecekleri sıkıntılara vurgu yapılır ve mali müşavir adayının eksik yönlerinin giderilmesi hedeflenir.
Zorunlu ve seçmeli her modülün sonunda 4 saat süren mali müşavirlik sınavları yapılır. Mali müşavirlik sınavları genel olarak örnek olay incelemesi (case study) ve belli formatlardaki soru tipleri (boşluk doldurma, doğru-yanlış, test usulü vb soru tipleri) olmak üzere iki şekilde sorulur.
Zorunlu, seçmeli ve kapsamlı modüllerin hepsini tamamladıktan sonra adaylar toplamda 3 gün sürecek bir final sınavına girerler. Konu dağılmasın diye bu sınav formatına örneği bu yazının sonunda verdim.
Yukarıda bahsettiğim Mali Müşavirlik Profesyonel Eğitim Programı’na girmek için yüksek öğrenim mezunu olmanıza rağmen mali müşavirliğe giriş için gerekli eğitim koşullarını sağlamıyorsanız (mesela üniversitede muhasebe alanıyla ilgili yeteri kadar ders almadıysanız), bu eğitim programına girmeden önce online platformda hazırlanmış olan Mali Müşavirlik Hazırlık Programı’na kaydolmanız ve kursun size zorunlu kılınmış olan dersleri tamamlamanız gerekmektedir. Toplamda 12 hafta süren bu kurs altı dersten oluşmakta ve her bir eğitimin sonunda sınav yapılmaktadır. Dersler şunlardır: Finansal muhasebeye giriş, yönetim muhasebesine giriş, ekonomi, istatistik, işletme hukuku, bilgi teknolojileri.
Kanada’da üniversite mezunu olmayan kişilerin de mali müşavir olma ihtimali vardır. Tabi ilgili kurum bunun sadece ihtimal olduğunu belirtmekte ve değerlendirme için bazı kriterler belirtmektedir. Muhasebe, denetim, vergi gibi alanlarda en az 8 yıllık mesleki tecrübesi olan kişiler, CVlerini, üç adet referans mektuplarını, niyet mektuplarını ve birtakım diğer evrakları mali müşavirlik kurumuna göndermeleri durumunda yapılacak olan değerlendirme sonucunda yeterli görülürlerse Mali Müşavirlik Profesyonel Eğitim Programı’na katılmaya hak kazabilirler.
Daha önce belirtmiş olduğum gibi Kanada’da mali müşavir olmanın şartlarından birisi de mesleki tecrübedir. Mali müşavir olmak için en az 30 aylık bir çalışma süresini tamamlamak şarttır. Bu süre bir mali müşavirin danışmanlığında yürütülmesi ve değerlendirilmesi esastır. Mesleki yeterliliğin değerlendirmesi ise mali müşavirlik kurumlarının yetkisi alanındadır. Koşullar sağlandığı taktirde, 30 ayın 12-18 aylık süresi Mali Müşavirlik Profesyonel Eğitim Programı’na başlamadan önce saydırılabilir, fakat son 7 seneden önceki çalışma süreleri buna dahil değildir. Örneğin, 4 sene önce 36 ay muhasebesi olarak çalıştıysanız, bu sürenin 12 ayını (eğitim programına başlamadan önce olsa bile) 30 aylık zorunlu mesleki tecrübe süresine saydırabilirsiniz.
Final Sınavı Örneği
Birinci Gün: X şirketi Peru’da yeni bir şirketle ortaklık kurması, yeni bir ürün üzerinde çalışılması, Peru’daki güncel sektörel durum, konu ile ilgili şirket ile yapılan bir kurul toplantısında alınan kararları, şirketin mali tabloları vb bilgiler verilir ve sizden mesleğiniz ile ilgili bazı kararlar almanız, iletişim yeteneklerini ve düzgün dil kullanımını göstermeniz beklenir. Ayrıca, yönetim kuruluna genel bir durum analizi, finansal analiz ve alternatifler sunmanız istenir.
İkinci Gün: Bir şirket hakkında genel bilgiler verilir ve şirketin yeni bir hedefinden, planından, içine düştüğü durumlardan bahsedilir ve adaya güvence, finans, performans yönetimi ve vergi olmak üzere toplamda 4 farklı rol verilerek bazı görevleri yerine getirmesi istenir.
Üçüncü Gün: Benzer karakterdeki 3-4 kısa vaka incelemesi şeklinde çalışmalar yapılır.
Diğer ülkelerdeki mali müşavir olma süreçleri ile ilgili yazılarım aşağıdaki gibidir: