Gezegenimizin tarihi çok çalkantılıydı ve her zaman bugün olduğu kadar rahat ve misafirperver değildi. Planet Earth, sürekli gelişim içinde olan çok aktif bir dünyadır. Kıtaların ve okyanusların ana hatları, yavaş olsa da, iklim farklı. Gelişiminde daha da dinamik olan biyosfer - gezegenimizin yaşayan kabuğu. Son bin yılda, Dünya'da, kardinal olarak görünüşünü etkileyen - bir başka faktör ortaya çıktı. Ancak bu ayrı bir konudur ve devam etmeden önce, gezegenin ve Evren'de işgal ettiği yerin ve hangi galaksinin içinde bulunduğu ile ilgili genel bir açıklama yapılmalıdır.
Uzayda Dünya veya astronomik adresimiz
Samanyolu denilen birçok gökadadan birindeyiz. Yaklaşık 200 milyar yıldız çeşitli tiptedir, merkezi etrafında yavaşça dönen bir spiral şeklindedir.
Güneş merkezi bir pozisyonda değil. Orion'un kemer - galaktik spiral dallarından birinde yer almaktadır. Yıldızdan Samanyolu'nun merkezine olan uzaklık 26 bin ışıkyılıdır.
Güneş, sistemimizin tek yıldızıdır. Astronomik sınıflamaya göre, sarı cücelerin tipini ifade eder ve esasen hidrojen ve helyumdan oluşur. Kompozisyonunda başka elementler var, ancak çok az. Kozmik standartlara göre, yıldızımız oldukça sıradan bir yıldızdır. Evrenin görünür kısmında bile sayıları çok fazla. Güneşin derinliklerinde, termonükleer reaksiyonlar sürekli olarak meydana gelir, bu sırada hidrojenin helyuma dönüştürülmesi ve Dünya gezegeninde yaşamın mümkün olması nedeniyle büyük miktarda enerji açığa çıkar.
Gezegenimizde yaşamın ortaya çıkması, bir takım koşulların mutlu tesadüfleri sayesinde mümkün olmuştur. Bunlar arasında: atmosferin koruyucu katmanını tutmaya yetecek kadar önemli bir kütle, çeşitli yaşam formlarını yıkıcı kozmik radyasyondan koruyan manyetik bir alanın varlığı ve Dünya üzerinde büyük miktarda su bulunması. Bununla birlikte, gezegenimizin temel benzersizliği onun yörüngesidir. Dünya gezegeninde yaşam için elverişli koşullar yaratan Güneş'e “başarılı” mesafedir. Eğer yüzde birkaç veya daha az olsaydı, muhtemelen üzerinde yaşayan canlılar ortaya çıkmazdı. Ek olarak, Dünya güneş sisteminde bu kadar büyük su rezervine sahip tek gezegendir ve bu olmadan yaşamın ortaya çıkması imkansızdır. Bilim adamları nereden geldiğini ve neden Mars ve Venüs'te olmadığını - Dünya'ya en yakın gezegenlerin olduğunu tartışıyorlar.
Gezegenlerin hareketi neredeyse ekliptik düzlem denilen neredeyse düz bir disk oluşturan dairesel yörüngelerde gerçekleşir. Dünyanın dönüşünün ve ekseninin eğiminin özellikleri, yılın zamanındaki değişimini belirler.
Dünya gezegeninin komşuları Venüs ve Mars'tır. İnsanın yarattığı cihazlar, bu uzay cisimlerine çoktan indiler, şu anda aktif Mars araştırması altında. Birçok ülke gezegene astronot göndermeyi planlıyor. Dünya'ya en yakın gezegen Venüs'tür, yüzey sıcaklığının kurşun erime noktasına ulaşabileceği cansız bir sıcak topdur.
Dünyanın bir doğal uydusu var - ay. Şimdiye kadar - insan ayağının gittiği tek gök cismi. Bu, eliptik bir yörüngede Dünyayı dolaşan, bol miktarda kraterlerle kaplı kayalık bir top. Ay rotasyonu gezegenimizin okyanuslarındaki gelgitlerin değişimini belirler. Ay'da su izleri bulundu, Dünya'nın yaşadığı gibi mümkün.
Son zamanlarda, Ay ve Mars, astronotiğin haberlerinde var. İnsanlığın doğal uydumuz üzerinde kalıcı bir istasyon inşa edebileceği ve Mars'a bir sefer gönderebileceği varsayılmaktadır. Bu önümüzdeki on yıl içinde olacak. Bilim adamları Mars'ta en azından organik yaşamın izlerini bulmayı umuyorlar.
Dünya gezegeninin genel tanımı
Bu yüzden gezegenimiz, kısmen su ile kaplı, güneşten üçüncü sırada yer alan küçük bir kayalık top. Dünya gezegeninin gerçek boyutları nelerdir?
Ortalama yarıçapı 6,371 km ve yüzey alanı 510,072 milyon km²'dir; bunun suyu 361,132 milyon km²'dir ve arsa - 148,940 milyon km²'dir. Dünya gezegeninin çapı 12,742 km'dir.
Aslında, dünya bir top değildir. Alması çok kolay. Gezegenin gerçek şekli, kutuplarda "düzleştirilmiş" ve ekvatorun yakınında "uzamış" bir küremsidir.
Dünya gezegeninin toplam ağırlığı 5.9726 · 1024 kg., Ay'ın 81.3 kütlesi, 0.0583 Neptün kütlesi ve gaz devi Jüpiter'in 0.00315 kütlesidir. Gezegenimizdeki maddenin ortalama yoğunluğu 5.5153 g / cm ³ 'dir. Dünya'nın ekvatordaki dönme hızı 1674.4 km / s'dir.
Gezegenimiz temel olarak birkaç elementten oluşur: demir (% 32.1), oksijen (% 30.1), silikon (% 15.1) ve magnezyum (% 13.9). Aynı zamanda, demirin ezici kısmı Dünya'nın çekirdeğindedir (% 88). Yerkabuğunda en oksijen -% 47.
Yerçekimine bağlı ivme 9.780327 m / s²'dir. Dünyanın yörüngesine ulaşmak için, nesnenin 7.91 km / s hıza ulaşması ve çekiciliğinin üstesinden gelmesi gerekir - 11.186 km / s.
Coğrafyacılar, Dünya'nın yüzeyini birkaç yarım küreye böler. Kuzey ve Güney Yarımküre sınırları, ekvator ve Doğu ve Batı - 180. ve Greenwich meridyenleridir.
Bilim adamları gezegenimizin birkaç kabuğunu veya jeosferini ayırt ediyor:
- atmosfer;
- hydrosphere;
- litosferinin;
- biyosfer.
Bazen gezegenin litosferinden veya sert kabuğundan ayrı olarak, yer kabuğunun seviyesinin altında olan pirosfer yayılır, önemli sıcaklıklar ve erimiş içeriklerle ayırt edilir. Gezegenin tam merkezinde bulunan ve benzersiz bir kompozisyon ve özelliklere sahip olan Dünya'nın çekirdeği ayrı bir kabuk olarak kabul edilir.
Dünya'nın tarihi ya da büyük evimizin nasıl oluştuğu
Güneş sistemi yaklaşık 4.5 milyar yıl önce devasa bir yıldızlararası toz gazı bulutundan kuruldu. Büyük Patlama sonucunda oluşan hidrojen ve helyumdan ve süpernovaların derinliklerinden kaynaklanan daha ağır elementlerden oluşuyordu.
Atalet kuvvetleri ve yerçekimi hareketi altında, bu bulut küçülmeye başladı ve bu da Dünya dahil sistemimizin ilk gezegenlerini oluşturdu. Bilim adamları, Dünya gezegeninin birincil oluşum sürecinin birkaç milyon yıl sürdüğüne inanıyor. Gezegenin, başka bir büyük gök cismi ile teğet çarpışmasının bir sonucu olarak Ay'ın biraz sonra ortaya çıktığına inanıyorlar.
Büyük bir gücün etkisi mantosunun bir kısmını Dünya'dan kopardı ve bu parçayı yörüngeye itti, daha sonra yerçekiminin etkisi altında oluşan uydunun modern formu.
O zamanlar gezegenimizin etrafındaki dış alan, yüzeyini sürekli bombalayan, ısıtan ve ayrıca protoplanetin boyutunu artıran çok sayıda küçük gök cismi ile doluydu. Genç Dünya'nın sıcaklığı, metalleri ve mineralleri eritecek kadar yüksekti, daha ağırları alçaldı, bu da hafif kabuk oluşumu ve yoğun bir toprak çekirdeği oluşmasına yol açtı. Başlangıçta, Dünya’nın yüzeyi birkaç kilometre derinlikte bulunan erimiş magmanın bir okyanusu idi. Uzun süre yüksek yüzey sıcaklığı, uranyum ve toryum gibi radyoaktif elementlerin çürümesini destekledi.
Volkanik gazlar yenidoğan gezegenin ilk atmosferini oluşturdu, yüzeyi yavaş yavaş soğumaya başladı. Yaklaşık 4.4 milyar yıl önce, gezegenin yüzeyinin çoğu zaten sert bir kabuktu ve üzerinde su belirdi. Dünya yavaş yavaş su dünyasına dönüştü: 4 milyar yıl önce, yüzeyinin% 90'ına kadar birincil okyanus kaplanmıştı. Bununla birlikte, bu dünya pek rahat ve misafirperver olarak adlandırılabilir: atmosferin havası neredeyse tamamen karbondioksittir ve sıcaklığı 200 ° C'ye ulaşmıştı ve atmosferik basınç o kadar büyüktü ki bir kişiyi ezecekti.
Tekrar etmeyi seviyoruz: "Mavi gezegenimiz Dünya", ancak gezegende bu kadar büyük miktarda suyun nereden geldiği henüz net değil. Bu, Dünya gezegeninin birçok gizeminden biridir. Bu soru hayatın ortaya çıkması için esastır, ancak etrafındaki tartışmalar azalmaz. Gezegenimizde suyun nasıl oluştuğu hakkında birkaç teori var. Bunlardan birine göre, su milyarlarca yıl önce bol miktarda yüzeyine düşen asteroitler ve meteorlar tarafından Dünya'ya getirildi. Jeofizikçiler, derinliklerindeki kimyasal süreçlerin bir sonucu olarak gezegenimizden kaynaklandığını varsaymaktadır. Bu iki hipotez birbiriyle çelişmez. Suyun bir kısmının asteroitler ile birlikte uzaydan gelmesi ve diğerinin yerinde oluşması mümkündür.
3 milyar 400 milyon yıl önce ilk kıtalar denizden yükselmeye başladı. Volkanik patlamalar kıtasal kabuğun temeli olan yeni bir kaya - granit oluşturdu. Okyanus hakimiyeti dönemi sona erdi, kara zamanı.
İlk okyanuslarla birlikte Dünya gezegeninde yaşamın beşiği haline gelen iyi ısıtılmış ve güneşli sığlıklar ortaya çıktı. Şu anda, bunun tam olarak nasıl gerçekleştiğine dair teoriler var ve bilim adamları hala ortak bir görüşe varamıyorlar. Yaşamın kökeni, Dünya gezegeninin gizemlerinden bir diğeridir.
Gezegenimizdeki tüm yaşam formlarının ortak ataları, başlangıçta fotosentez yapamayan ilkel prokaryotlardı. Sonra ilk fotosentetikler kıyıya çıktı - yavaş yavaş atmosferi oksijenle doyurmaya başlayan siyanobakteriler. Bilim adamları Dünya gezegenindeki yaşamın yaklaşık 3.5-3.9 milyar yıl önce geldiğine inanıyorlar. Aynı zamanda gezegen, atmosferi kozmik radyasyonun yıkıcı etkisinden koruyan manyetik bir alanı “edindi”.
İki milyar yıl boyunca, bakteriler okyanusu oksijenle doyuruyor, bu da başlangıçta suda çözünmüş milyonlarca ton demirin oksidasyonu için harcanıyor. Ondan sonra, bu gaz atmosfere akmaya başladı ve gezegenimiz değişti: demirli, yeşil okyanuslar, maviye döndü ve gökyüzü - mavi. Bu yaklaşık 1,5 milyar yıl önce oldu.
Yaklaşık 1.1 milyar yıl önce, ilk karasal süper kıta Rodinia kuruldu. Yüzeyi, büyük olasılıkla, modern Sahara'ya benziyordu - bitki örtüsü veya diğer yaşam belirtileri olmayan donuk ve boş bir yer. Bu kıtanın oluşumu gezegenimizin tarihindeki ilk ve en büyük buzullaşmaya yol açtı. Rodinia kutuplara sıcak akımları engelledi ve tüm dünya milyonlarca yıl buzla kaplıydı. Sıcaklık -40 ° C'ye düştü ve okyanusların buz örtüsü kilometre kalınlığına ulaştı. Bu felaket yaklaşık 750 milyon yıl önce gerçekleşti. Dünya gezegeninin gerçek bir ölümü vardı.
Volkanik süreçler Rodinia'yı böldü ve yavaş yavaş gezegeni ısıtmayı başardı. Dünyanın nihayet sadece 580-560 milyon yıl önce kış uykusundan uyandığına inanılıyor. Tek hücreli canlı organizmalar zor zamanlarda hayatta kalmayı başardı ve şimdi daha da gelişmeleri geri durmadı. Sözde Kambriyen patlaması başladı.
Bu döneme, yaklaşık 550-540 milyon yıl önce gerçekleşen yaşam çeşitliliğinde keskin bir artış denir. Kambriyen genellikle gezegenimizdeki yaşam tarihinde özel bir yere sahiptir. Bu dönemde, birçok modern organizma türü ortaya çıktı, hayvanlar dayanıklı bir kabuk geliştirdiler, görme ve diş organları edindiler. Atmosferin oksijenle doygunluğu, içinde yeni bir tabaka oluşmasına neden oldu - ozon, tüm hayatın korkunç güneş ultraviyole karşı güvenli bir şekilde korunması. Şimdi biri topraklarda ustalaşmaya başlayabilir.
Ordovisiyen, Dünya gezegenindeki yaşam ilk önce karaya çıktı. Bunlar ilkel likenlerdi ve eklembacaklıların bazıları bankalara yumurta koydu. Silüriyen döneminde omurgalılar nihayet kuruldu, sert bir sırtın varlığı hemen onlara önemli evrimsel avantajlar sağladı.
Aktif toprak fethi, sonraki Devoniyen döneminde meydana geldi. 417 milyon yıl önce başladı. Bu zamanda, ilk ormanlar ilkel eğrelti otları ve at kuyruklarından oluşan gezegenin yüzeyinde ortaya çıktı. Eklembacaklılar, güçlü bir evrim dalından fırladı; gezegene çok hızlı yayılan böcekler. Devon'da omurgalılar - amfibiler karadaki ilk adımlarını attılar. Bu sürenin sonunda ilk kemikli balık rezervuarlarda göründü.
Carboniferous dönemi (354-290 milyon yıl) böcek, amfibi ve dev at kuyruğu ve eğrelti otları bölgesidir. Dünyada bu zamanda çok sıcak ve nemliydi ve havadaki oksijen konsantrasyonu mevcut olanı çok aştı. Bu gibi koşullar nedeniyle, o zamandaki bazı böceklerin devasa büyüklükleri vardı. İnsanlığın ana kömür rezervi ve diğer fosil hidrokarbonları veren Kömür dönemi olduğuna inanılmaktadır. Ancak bu jeolojik dönem, yaklaşık 290 milyon yıl önce başlayan başka bir küresel buzullaşma ile sona erdi.
Permiyen döneminde (290-248 milyon yıl önce) gezegenin iklimi daha kuru ve serin oldu. Karada amfibiyanların yeri sürüngenler tarafından alınmış, ilk iğne yapraklı bitkiler ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, Perm bununla ünlü değildir: sonunda, gezegenin tüm tarihinde canlı organizmaların en büyük ve en feci tükenmesi meydana gelmiştir. Karada ve okyanuslarda yaşayan türlerin yaklaşık% 95'i öldü. Büyük olasılıkla, gezegensel ölçeğin kıyameti, modern Sibirya topraklarında büyük miktarda tuzak patlamasına neden oldu. Neredeyse tamamı kırmızı-sıcak magma gölüne dönüştü. Dahası, bu volkanik süreçler yaklaşık 1 milyon yıl sürdü, atmosfere büyük miktarda gaz yayıldı ve bu da volkanik bir kışın başlamasına yol açtı.
Devasa Permiyen püskürmesinin neden olduğunu bilmiyoruz. Dünya gezegeninin birçok gizeminden biri olarak adlandırılabilir. Ancak, bu olay onun görünümünü tamamen değiştirdi. Yeni bir süper kıta Pangaea oluşturuldu, atmosferin gaz bileşimi çarpıcı biçimde değişti, iklim farklılaştı.
Korkunç bir felaketten kurtulabilen yaratıklar şaşırtıcı hayvanlara dönüştüler - dinozorlar. Bu yaratıklar 160 milyon yıl boyunca gezegenimize hükmediyorlardı, sadece toprakta değil aynı zamanda su ve havada da ustalaşıyorlardı. 50 metre - Bazı dinozorların ağırlığı 150 tona ve uzunluğu ulaştı. Dinozorlar gezegene Mesozoyik dönem boyunca hüküm sürdüler (248 - 64 milyon yıl önce), ancak dev boyutlar onları uzaydan Dünya'ya gelen yeni bir küresel felaketten kurtaramazdı.
Dev sürüngenlerin neslinin tükenmesinin nedenleri konusundaki tartışmalar bu güne kadar devam ediyor, ancak asıl olanı bilim adamlarının modern Meksika Körfezi bölgesinde dev bir göktaşı düştüğünü düşünmeleri. Bu felaket, gezegeni yıllarca volkanik bir kışa sürükledi ve canlı organizmaların% 70'inin kaybolmasına yol açtı.
65 milyon yıl önce, bugün içinde yaşadığımız Cenozoik dönem başladı. Bu süre zarfında, ltosferik plakların kayması devam etti ve yavaş yavaş dünya haritası tanıdık ana hatları belirledi. Hayvan dünyasında, dinozorların yeri, kertenkelelere kıyasla önemli evrimsel avantajları olan memeliler tarafından işgal edildi. Çiçek veya anjiyopermler bitkilerin baskın sınıfı haline gelmiştir. Cenozoik dönemin en önemli olayları başka bir buzlanma ve rasyonel bir insanın ortaya çıkışıdır.
Atmosfer - Dünya'nın hava kabuğu
Atmosfer, dünyayı çevreleyen gazlardan oluşan bir kabuk olan gezegenimizin jeosferlerinden biridir. Dış mekanla doğrudan temas halindedir. Atmosfer, gezegenimizdeki iklimi ve havayı belirler. Dünya'nın birçok yerinde yaşam için elverişli koşullar sağlayan atmosfer budur.
Atmosferin net bir sınırını çizmenin oldukça zor olduğu anlaşılmalıdır: 500 ila 1 bin km yükseklikte kademeli olarak uzaya doğru hareket eder. Aynı zamanda, Uluslararası Havacılık Federasyonu atmosferin üst sınırını 100 km ve ABD NASA ajansı - 122 km olarak kabul ediyor.
Dünyanın atmosferi gazların yanı sıra, toz, yanma ürünleri, su damlacıkları ve buz kristalleri gibi çeşitli safsızlıklardan oluşur. Gazların konsantrasyonu neredeyse sabittir. Bununla birlikte, istisnalar vardır: örneğin, sanayi devriminin başlangıcı havadaki karbondioksitin sürekli olarak artmasına neden oldu.
Havanın ana kısmı (% 78'den fazla) azot,% 20'si oksijenden,% 1'i argon,% biri karbon dioksit, metan, helyum, ksenon, hidrojen, kriptondur. Крайне важна концентрация диоксида углерода (CO2), потому что этот вещество - как и метан - относится к парниковым газам, увеличение содержание которых вызывает разогрев атмосферы. Глобальное потепление - это серьезнейшая проблема, стоящая перед современным человечеством.
Следует отметить, что Земля является единственной планетой с таким большим содержанием кислорода в атмосфере. С одной стороны, этот газ - продукт жизнедеятельности живых организмов, а с другой, жизнь на планете Земля без кислорода была бы невозможна.
Земная атмосфера состоит из следующих слоев:
- тропосфера;
- стратосфера;
- мезосфера;
- термосфера;
- экзосфера.
Между этими слоями расположены переходные зоны с переходными свойствами.
Все растения и животные, а также население планеты обитает на дне самого нижнего слоя атмосферы - тропосфере. Она простирается до высоты 16-18 км в южных широтах. В этом слое сосредоточена бо́льшая часть воздуха и водяного пара.
Стратосфера начинается на уровне 16-20 км и продолжается до высоты 50 км. В ней летает большинство авиалайнеров, также именно в стратосфере находится уникальный озоновый слой, защищающий все живое на планете от солнечного ультрафиолета.
На высоте 50 км начинается мезосфера, она простирается до высоты 80 км.
Между 80 и 700 км расположена термосфера, в которой проходит линия Кармана - официальная граница между атмосферой и космосом. Она находится на уровне 100 км.
На высоте 700 км уже экзосфера, доходящая до высоты 1 тыс. км. Воздух здесь сильно разряжен, его молекулы постепенно утекают в космическое пространство. В этом слое вращаются метеорологические спутники.
Гидросфера - жидкая оболочка планеты
Гидросферой называют водную оболочку Земли, в которую входит Мировой океан, реки, озера и водохранилища, подземные воды, а также вода, находящаяся в замороженном состоянии в составе ледников.
Земля является единственной известной планетой с таким огромным количеством воды на поверхности. Ее общий объем составляет 1,39 млрд км3. Подавляющая часть воды (более 96%) находится в морях и океанах, которые покрывают 71% поверхности нашей планеты. Средняя глубина Мирового океана составляет 3,8 тыс. метров. Самой глубокой его точкой считается Марианская впадина - 10 994 метров.
Любопытно, но пресная вода на поверхности суши - всего лишь 0,02% от общих запасов гидросферы, поэтому ее нехватка - это одна из самых острых мировых проблем современности.
Вода осуществляет сложный круговорот из одной части гидросферы в другую. В нем принимают участие другие геооболочки нашей планеты - атмосфера, литосфера и биосфера.
Твердая оболочка планеты Земля
Недра планеты имеют сложную структуру, состоящую из твердой коры, вязкой и жидкой мантии и очень плотного ядра. Кроме того, геологи выделяют у нее нескольких слоев:
- литосферу;
- астеносферу;
- мезосферу;
- внешнее и внутреннее ядро.
Литосфера - это твердая оболочка Земли, в состав которой входит земная кора и верхняя часть мантии до астеносферы. Существует два типа литосферы: континентальная и океаническая. Последняя имеет незначительную толщину, всего 5-10 км, кора континентальная типа простирается ниже поверхности на 80-100 км.
Литосфера разделена на литосферные плиты, которые подходят друг другу, как части головоломки. Они постоянно движутся, благодаря чему и происходит дрейф континентов. Подобным процессом вызвана тектоническая активность, которая проявляется в виде извержений вулканов, землетрясений, горообразования.
Астеносфера (100-700 км) находится на самой границе мантии и литосферы. Эта оболочка пластична, что позволяет литосферным плитам "ездить" по ней. Астеносфера, как и мезосфера, образуют мантию нашей планеты. Высокие температуры и колоссальное давление мантии делает горные породы пластичными и поддерживает постоянные конвенционные потоки от ядра к коре.
К сожалению, у нас мало точных данных относительно процессов, происходящих в земных недрах. Самая глубокая из пробуренных человеком скважин едва достигает 15 км - ничтожная величина по сравнению с тысячами километрами земной окружности. По понятным причинам мы не можем отправить вглубь Земли исследовательские аппараты и технику, поэтому ученым приходится довольствоваться косвенной информацией.
В центре нашей планеты находится плотное и раскаленное ядро, состоящее из никеля, железа и других тяжелых элементов. В настоящее время ученые различают внешнее жидкое ядро и внутреннее твердое. Температура в его центре достигает 6000 °С, что немногим меньше, чем на поверхности Солнца.
Ядро выполняет еще одну важнейшую функцию - его вращение создает магнитное поле Земли, которое защищает нас от убийственной солнечной радиации. По сути, планета - это огромный двухполюсный магнит. На Марсе, например, магнитного поля нет, и солнечный ветер за миллионы лет постепенно "выбил" атмосферу этой планеты, сделав ее абсолютно бесплодной. Ученые считают, что это одна из главных причин отсутствия жизни на красной планете.
Биосфера - живая оболочка Земли
Биосфера - оболочка планеты, заселенная живыми организмами, под этим термином подразумевается глобальная экосистема нашей планеты. Это часть Земли, на которой обитают различные формы жизни, и происходит воздействие их продуктов метаболизма.
Биосферу еще называют "пленкой жизни", данное определение, как нельзя лучше, иллюстрирует распределение и масштаб биосферы. Это действительно тонкая пленочка, покрывающая стык атмосферы, гидросферы и литосферы. Несмотря на скромные размеры, значение биосферы для нашей планеты огромно: живые организмы начали преобразовывать Землю практически сразу после своего появления. Биосфера - это могучий геологический фактор.
В настоящее время на Земле насчитывается более 3 млн. видов растений, животных, микроорганизмов, грибов и водорослей. Человека также принято считать частью живой оболочки, но его хозяйственная деятельность - вернее, ее масштаб - уже давно вышла за ее рамки. Население Земли сейчас составляет около 7,5 млрд. человек.
Верхней границей биосферы считается высота 15-20 км. Выше в атмосфере организмы практически не живут: мешает низкая температура, разреженный воздух и высокий уровень ультрафиолетового излучения. В литосфере нижняя граница распространения жизни проходит примерно на глубине 5-7 км. Здесь ограничивающими факторами являются высокая температура и давление. Да и то на подобных глубинах живут немногочисленные "экстремалы", большинство форм жизни предпочитают верхний слой почвы. В гидросфере жизнь распространилась до самых мрачных глубин Мирового океана. Но подавляющая часть биомассы моря приходится на его верхние слои с большим количеством солнечного света и кислорода.
Биосфера активно участвует в круговороте веществ и энергетических потоках в природе. Энергия Солнца, попадая на Землю, частично аккумулируется растениями и другими фотосинтезирующими организмами. В дальнейшем часть ее запасается в торфе, угле и нефти, идет на выветривание горных пород, на создание пород осадочного происхождения. Живые организмы также участвуют в круговороте СО2, Н2О, О2, многих других химических элементов. Типичным примером воздействия живых организмов на неживую материю является образование почвы. В создании этого слоя принимают участие микроорганизмы, животные, растения, грибы.
Деятельность человека оказывает огромное влияние на биосферу. С каждым годом население увеличивается, что требует еще больше ресурсов и новых площадей под проживание, посевы, предприятия. Это приводит к уничтожению лесов, распахиванию степей, осушению болот. Наступление человека на природу стремительно уменьшает видовое многообразие, отходы нашей хозяйственной деятельности загрязняют воздух, почвы и воду. Такая ситуация приводит не только к разрушению экосистем, но и вызывает климатические изменения, последствия которых могут быть катастрофическими.
Наши предки считали планету живым организмом, называли "Мать-Сыра Земля", "Земля-матушка" и обожествляли ее. Согласно священным книгам, из земли было создано тело первого человека. И пускай подобные представления в высокотехнологичном XXI веке кажутся смешными и нелепыми, но человечество уже в ближайшие годы ожидают серьезные проблемы, если мы хотя бы не попытаемся думать схожим образом. В последние годы мы являемся свидетелями кардинального переворота в научных представлениях о строении, составе и жизни планеты, еще более удивительные открытия ожидают нас в будущем. Земля - это сложнейшая и высокоорганизованная система, требующая к себе бережного и рачительного отношения. Без понимания этого мы рискуем повторить печальную судьбу динозавров.