|Date post:||19-Jul-2020|
|Category:|
Documents
|View:||3 times|
|Download:||0 times|
HAM KA
r
L
HAMKA (1908 -1981)
Endonezyalı a.lim, yazar ve siyasetçi.
_j
16 Şubat 190B'de Batı Sumatra'daki Minangkabau şehrinin Sungai Batang köyünde doğdu; Hacı Resul adıyla tanı nan meşhur alim Hacı Abdülkerim'in oğ ludur. Asıl adı Hacı Abdülmelik Kerim Emrullah olup HAMKA bu kelimelerin (Hacı Abdül-Malik Karim Amrullah) baş harflerinden meydana getirilen bir ru- muzdur. İlk tahsilini üç yıllık bir köy oku- lunda yaptı ve daha yüksek resmi bir oku- la gitmedi; sadece bir süre Minangkabau'- daki Surau Jembatan Besi adlı gelenek- sel bir özel dini eğitim kurumuna devam etti. Dini ilimler sahasındaki bilgisini ve uz- mantığını daha çok kendi gayretiyle kazan- mıştır. 1924'te Cava'ya geçerek Sarekat Islam liderlerinden H. O. S. Cokroamino- to ve diğer Cavalı müslüman liderlerle ta- nıştı ve onlardan bir öğrenci gibi fayda- landı; bu arada Muhammediyye Cemaa- ti'nde de aktif görev aldı. 1927'de hacca gitti; dönüşünde Doğu Sumatra'nın Me- dan şehrinde çeşitli dini ve eğitici faali- yetlerde bulundu. Pedoman Masjara- kat ve Pandji Islam adlı İslami dergiler- de redaktör olarak çalıştı; ayrıca Pern- bela Islam (Bandung) ve Hikmah (Jakar- ta) gibi dergilere de makaleler gönderdi. Medan'da kaldığı süre zarfında dini mo- tifleri işleyen romanlar da yazmaya baş ladı; ancak eserleri o dönemde bu türe karşı olan bazı muhafazakar alimterin tenkidine uğradı. Yazdığı romanların baş lıcaları Di Bawah Lindungan Kabah (1938), Tenggelamnya Kapal van der Wijck (ı 939). Merantau Ke Deli (ı 940) ve Di Dalarn Lambah Kehidupan'dır (1940) .
Medan'dan sonra bir süre Batı Sumat- ra'nın Bukittinggi şehrinde kalan Ham-
Ham ka
482
ka. daha sonra başşehir Cakarta'ya yer- leşti. Burada babasının hayat hikayesini ve Batı Sumatra'daki modernist alimte- rin mücadelesini konu edinen Ayahku (la karta ı 950) adlı biyografık eserini ka- leme aldı. Kitaplarında siyasi şuurlanma ile dini reform hareketleri arasında yakın münasebet kuran yazar. Revolusi Aga- ma (la karta ı 946) adlı çalışmasında mo- dernist dini akımların ortaya çıkışını "dini devrim" olarak nitelemiş ve bu devrimin Endonezya'nın bağımsızlık mücadelesi- ne önemli katkılar sağladığını. dini şuur lanmanın milli şuurlanmayı da berabe- rinde getirdiğini vurgulamıştır. Muham- med Abduh, Reşid Rıza ve Mustafa Lutfı el-Menfelüti gibi Mısırlı modernist alim ve edipterin tesiri altında kalan Hamka, onları taklit etmeye ve İslami prensipleri Endonezya'nın şartlarına uygun biçimde yorumlamaya çalışmıştır. Edebi eserle- rinde bilhassa edip ve şair Menfelüti'nin tesiri görülür. 1960'ta, Tenggelamnya Kapal van der Wijck adlı romanının, aslında Menfelüti'nin Arapça'ya çevire- rek uyarladığı Fransız yazarı Alphonse Karr'ın bir romanından intihal olduğu id- dia edildi. Ancak çeşitli polemiklere yol açan bu iddianın aynı zamanda bir siya- setçi olan Harnka'yı küçük düşürmek için bazı muhaliflerince ortaya atıldığı belir- tilmektedir. Bununla ilgili tartışmalar daha sonra Emir Hamza tarafından der- lenerek Tenggelamnya Ka pal van der Wijck Dal am PoJemik (la karta ı 964) adıyla yayımlanmıştır. Yunus Enis Ham- za da Harnka'nın romanları ve yazartığı hakkında bir değerlendirme yapmıştır (bk. bibL). Hamka, Cakarta'nın Kebayo- ran Baru semtinde kendi gayretleri ve öncülüğüyle yaptırdığı Ezher Camii'nin başimamlığını ve 1959'dan itibaren Ca- karta'da yayın hayatına giren modernist eğilimli Pedoman Masjarakat adlı İsla mi derginin editörlüğünü yürüttü; ayrı ca Gema Islam (Jakarta) başta olmak üzere çeşitli İslami dergilere makaleler yazdı.
Hamka, özellikle 19SO'li yıllarda üyesi olduğu İslamcı Masjumi Partisi vasıtasıy la siyasette de aktif rol aldı. Devlet Baş kanı Sukarno'nun 1959 yılında, ülkenin önemli meselelerinin çözümünde karşı lıklı iş birliği ilkesine ve gelenekiere daya- nan "güdümlü demokrasi" fikrini uygu- lamaya koymasına şiddetle karşı çıktı ve bunun bir totaliter rejimin kurulmasına yol açacağını savundu. Çok partili ve İs lam'a dayalı bir demokrasi anlayışını be- nimseyen Hamka, Sukarno'ya muhalefe-
tinden ve rejimi ağır şekilde tenkit et- mesinden dolayı diğer birçok müslüman aydın gibi birkaç yıl (ı 962- ı 965) hapiste kaldı. Bu yıllarda, en son eseri olan ve daha çok ahlaki ve sosyal değerlere ağır lık veren Tatsir al-Azhar (Jakarta ı 967- 1976) adlı otuz ciltlik Endonezyaca Kur- 'an tefsirinin önemli bir bölümünü kale- me aldı. 30 Eylül 196S'teki başarısız ko- münist darbesinden sonra General Su- harto yönetiminde Orde Baru (yeni dü- zen) idaresinin kurulmasına destek veren Hamka, Panji Masyarakat adlı dergiye yazdığı makalelerinde de modernleşme nin Batılılaşma olmadığını. ülkenin kal- kınması için gerekli görülen bir yenileş me hareketi. yani bir sömürgeden halkı tam özgür bağımsız bir ülkeye, feoda- lizmden demokrasiye, tarım toplumun- dan sanayi toplumuna geçiş olduğunu vurgulamıştır. Okuyucularını laikliğe ve materyalizme dayanan Batılılaşma'ya kar- şı uyaran ve bağımsız. tenkitçi bir İslami görüşü temsil eden Hamka, 21 Mayıs 197S'te Majlis Ulama lndonesia'nın baş kanlığına tayin edilmesinden sonra ge- nellikle "sultanü'l-ulema" sıfatıyla anılma ya başlandı. U lemanın ülke kalkınmasına aktif olarak katılmasını savunan Harnka bu görevini, hükümetle yılbaşı kutlama- ları hakkında görüş ayrılığına düştüğü
1981 yılı başlarına kadar sürdürdü; istifa ettikten birkaç ay sonra da 24 Temmuz 1981'de Cakarta'da öldü.
Milletlerarası İslam camiası tarafından iyi tanınan Harnka'ya 19SS'te Kahire Ez- her Üniversitesi, 1976'da Universiti Ke- bangsaan Malaysia tarafından fahri dok- torluk unvanı verilmiştir. Ezher Üniversi- tesi'nde bu vesileyle yaptığı Muhammed Abduh'un Endonezya'daki tesiriyle ilgili konuşma, daha sonra Pengaruh Mu- hammad Abduh di Indonesia (Jakarta ı 96 ı ) adıyla yayımlanmıştır. Modernist ve popüler bir yazar olan Harnka çok sa- yıda makale ve kitap yazmış. özellikle baş lıcalarını Tasaut Modern (Jakarta ı 939). 1001 Soal Hidup (Jakarta 1940), Falsa- tah Hidup (Jakarta ı 940). Perkemban- gan Tasaut Dari Abad Keabad ()akar- ta 1952). Sedjarah Islam di Sumatera (Meda n ı 950). Sedjarah Ummat Islam (1-IV, Bukittinggi 1958). Pergantar Us- hul Fiqh (Jakarta ı 96 ı). Tasaut Perkem- bangan dan Pemurniannya (lakarta ı 976) ve Berkıshah Tentang Rasul dan Nabi'nin (Jakarta 1978) oluşturduğu İs lam'la ilgili eserleri birçok defa basılmış tır.
BiBLiYOGRAFYA :
Hamka. Kenang-Kenangan Hidup, 1-IV, Dja- karta ı95ı; a.mlf_, Pribadi, Djakarta ı957; Yu- nus Anis Hamzah, Harnka Sebagai Pengarang Roman: Sebauah Studio Sastra, Djakarta ı 964; B. J. Boland, The Struggle of Islam in Modern lndonesia, The Hague ı 97 ı, tür. yer.; Kenang- Kenangan 70 Tahun Buya Hamka, Jakarta ı 978; D. Noer. The Modernist Muslim Mave- ment in lndonesia: 1900-1942, Jakarta ı978, s. ı 7, 35, 45, 5 ı, 53, ı 50, 220, 264; M. K. Has- san. Muslim lntellectual Respanses to "New Order" Modernization in lndonesia, Kuala Lum- pur ı 980, s. ı 76- ı 79; H. Rusydi Hamka, Priba- di dan Martabat Buya Prof. Dr. Hamka, Jakar- ta ı 98 ı; Kare! Steenbrink, "Harnka ( 1908-1981) and the Integration of the Islamic Ummah of Indonesia", Studia lslamika, 1/3, Jakarta ı994, s . ı ı9-ı47; a.mlf., "Qur'an Interpretations of Hamzah Fansuri (CA. 1600) and Harnka ( 1908- 1982): A Comparison", a.e., 11/2, Jakarta ı995, s. 73-95; "Ham ka", Ensiklopedi lndonesia, Jakarta ı980, ll, ı217- ı2ı8.
lt.! İSMAİL HAKKI GöKSOY
r HAML
--,
(~1)
Bir önennede konunun yüklemdeki hükme dahil edilmesi,
konuyu yüklemin özelliğiyle niteleme anlamında
mantık terimi {bk. MAHMÜL).
L _j
r lfAMMADACRED
--,
( ,) .P.