Anadolu Türk Halk Müziğinde Pentatonizm Sorunu
Bir oktavda beş değişik perdesi olan sistem temelli herhangi bir müzik, mod ya da diziye atfedilen terim. Constantin Brailoiu 1953’te, pentatonik müzik sisteminin beş değişik kıtada cereyan ettiğini ve etnomüzikolojik araştırmanın, temeli esas itibarıyla pentatonik müzikten oluşan kültürleri artarak saydığını belirtmiştir. Brailoiu ayrıca, pentatonik müziğin Eski Çağda da kullanıldığına değinmiştir.
Avrupa’nın birçok geleneksel pentatonik melodilerinin, anhemitonik (yarıtonsuz) olduğu düşünülmekte ve dizi aralıklarının majör ikinciler ve minör üçüncülerin değişik kombinasyonlarından (Örn, A C D E G, C D E G A, vs.) oluştuğu ve bu diziler mevcut heptatonik (yedi notalı) dizilerle karıştırılabildiğinden, bunları ifade etmek için ‘aralıklı (gapped) pentatonik’ ifadesi kullanıldığı görülmektedir. Dünyada mevcut bulunan pentatonik akort sistemlerinin gözden geçirilmesi bir oktavın çeşitli aralıklara bölünebileceğini göstermiştir. Çinli ve Japon kuramcılar, yarıton ve majör üçüncülere eşdeğer yakınlıkta pentatonik dizi listeleri vermektedir. Herhangi bir karşılaştırmalı pentatonik perde sistemi tablosunun öteki yanında teorik olarak eşit mesafelerdeki (uygulamada neredeyse tam eşit mesafede olan) bazı güneydoğu Asya ve Orta Afrika akortları görülmektedir.(Örn. Java’nın Slendro modları ve Uganda’nın enstrümental Ganda akortları)
Pentatonizm başta Chopin, Debussy, Puccini, Ravel ve Stravinsky olmak üzere birçok Avrupalı besteci tarafindan çoğu kez egzotik arayışlar gayesiyle keşfedilmiştir. Carl Orff’un, Orff-Schulwerk müzik eğitim metodunda pentatonik improvisasyonlar yoğun bir şekilde görülür.
Pentatonik Müziğin Ortaya Çıkış Yeri
Tedavi amacı ile kullanılan müzik pentatonik müzik adı verilen bir gam içinde 5 sesin kullanılması ile oluşan müzik formudur. Bu müzik türünün Macar bir müzik araştırmacısının kitabında yer alan müzik haritasında çıkış noktası olarak Güney Sibirya gösterilir ki bu da Türklerin anavatanı Orta Asya’dır.
A. Adnan Saygun’un Türk Halk Müziğinde Pentatonizm’ isimli eserinde bu haritaya yer verilmiştir. A. Adnan Saygun’un araştırmalarının yer aldığı’bu kitapta pentatonik müzik için ‘Türk’ün müzikteki damgasıdır’ denir.
Güney Sibirya’dan, Çin, Japonya, Hindistan, ve Hazar denizinin kuzey ve güneyi ve buradan da Avrupa, Afrika ve Amerika’ya kadar etkisinin görüldüğünden bahsedilir.
Bugün dünyada bu müzik türüne Orta Asya, Urallar, Çin, Japonya, Hindistan’ın bir kısmı Bali adaları, Kuzey Amerika’nın bir kısmı, Orta ve güney Amerika’da rastlanır. Bu müziğe bazı müzikologlar ‘Allah’ın hediyesi’ demektedir. Bu konuda en çok Japonlar çalışma yapmıştır.
Pentatonik müzik tabiatın kendisinde, insanın doğasında olan müziktir. Zamanla değişerek Klasik Müzik olarak tanıtılan temporary müziğe dönüşmüştür. Klasik müzik bugün dünyada evrensel müzik olarak bilinmektedir. Oysa bu müzik türü Orta çağdan sonra gelişmiştir ve bu anlamda baktığımızda evrensel değildir. Araştırmalar evrensel müziğin Pentatonik müzik olduğunu ve çıkış yerinin de Orta Asya olduğunu kanıtlar.
Pentatonik Müziğin Günümüzdeki Kullanımı
Beş sesli müzik günümüzde cazda ve pek çok folklorik müzikte kullanılmaktadır.
Çin ve Japon müzikleri yüzde doksanın üzerinde beş sesli müziği sürdürmektedir. Eski Seltik ve Eskimo müzikleri de beş seslidir. Kuzey Afrika’da bazı müzik türlerinde de beş seslilik görülür. Güney Asya, Bali, Sumatra, bazı Hint müziklerinde de rastlanır. Asya’da daha çok Ural Bölgesinde saf olarak devam eder. Kazan, Başkurt tarafları, Sibirya’nın bazı bölgeleri Kazak ve Kırgızlar’da daha ziyade dağlık bölgelerde bu beşselsi müzik devam etmektedir.
Sadi Yaver Ataman, beş sesli müziğe Anadolu’da Kastamonu, Safranbolu, Erzurum, Konya ve Eskişehir civarında az da olsa rastlandığını yaptığı araştırmalarla bulmuştur.
Ferruh Ersunar da’Anadolu Pentatonik Müzikleri’ adlı bir kitapta bu müziğin rastlandığı yerleri yazar. Ancak bu konuda doküman yine de son derece azdır. Pentatonik müzik Anadolu’da çoğunlukla unutulmuştur.
Finlandiya’da Kazan Türklerinin derleyip ‘Biznin Cırlar’ adlı bir kitapta topladığı beş sesli müziğe ait bin eser yer alır. Pentatonik Müziğin Etkileri
Bu müzik türü çok önemlidir çünkü müzik terapide bir temeldir.
Ortaçağ Avrupa’sında sihir etkisi olduğu gerekçesi ile yasaklanan pentatonik müzik 1979 yılından bu yana İngiltere’de Kraliyet Müzik Enstitüsünde otistik çocukların tedavisinde kullanılmaktadır.
Kendine güven ve kararlılık
Nordoff Robins Müzik enstitüsünde özellikle otistik çocukların tedavisinde pentatonik müzik kullanılmaktadır. Bu müzik türünün kendine güven ve kararlılık hissi verdiği tesbit edildiği için otizmin açılmasında çok etkili olduğu görülmektedir. Bu
müzik türünden piyano ile doğaçlama yapılıyor, çocukların bu müziği dinleyerek belirli bir zaman sonra bir takım hareketlere yönelmesi isteniyor.
Yapılan araştırmalarda beyin elektrosu çekildiğinde beyinde alfa ve teta ritmlerini etkileyerek artmasına ve transa sebep olduğu da bilimsel olarak gözlemlenmiştir.
Pentatonik müzik ve trans
Trans normal şartlarda kullanılmayan bazı nöronların kullanılır hale gelmesi ve insanın algılarının kapasitesinin artması ile alakalıdır. Normalde beyninin dokuzda birini kullanan bir insan transa girdiğinde ‘duru görme’ denilen normalde görülmeyen bilgileri algılayabilmektedir. Bu tür müziğin aynı zamanda, salgı bezlerini, kalp atışlarını etkilediği de gözlemlenmiştir.
Normalde beyinde on milyar kadar nöron vardır. Beyin hücreleri arasındaki iletileri sağlayan bir takım nörotransmitter denilen salgı maddeleri vardır. Bu salgı maddeleri azaldığı zaman beyin fonksiyonları da azalıyor. Örnek olarak Parkinson hastalığında dopamin miktarı azalmıştır. Demek ki nöronlar arasındaki akışkanlık çok önemlidir. Akışkanlık bozulduğu zaman hastalık ortaya çıkıyor.
Trans haline giren bir kişide beyinde birtakım değişiklikler meydana geliyor. Temporal lob, frontal lob ve pariyetal lob dediğimiz bölgelerdeki yoğunlaşma değişiyor, azalıyor ve arka oksipital adı verilen beyin sapı bölgesinde yoğunlaşma artıyor.
Beyin sapı dediğimiz yer vücudumuzda en arkaik bölümümüzdür. İlk Ademden bu yana, miras olarak kalan çok önemli bir organımızdır. Tevhide ait, alemlere ait taşıdığımız en eski bilgiler orada bulunur. Psikiyatrik Antropolog olarak da çalışan Cerrahpaşa Tıp Fakültesi profesörlerinden. Dr Adnan Ziyalar ‘İnsanın orta beyninde öyle bir yer vardır ki oraya müzikten başka bir şey etki etmez’diyordu.
Nitekim Avusturya’da Meidling klinikte çalışan arkadaşlarımız nöroloji bölümü yoğun bakım ünitesinde komada olan hastalara sadece müziğin şifa verebildiğini, müzikle komadan çıkabildiklerini ve beyinde alfa ve teta dalgalarının yükseldiğini, hastanın komada iken transa girdiğini görmektedirler.
Trans halinde insan normal şuurla algılayamayacağı şeyleri algılamaya başlar ve esas insan orada ortaya çıkar. İnsanın ortaya çıkması için trans önemli bir vesiledir. Meditatif çalışmalar her türlü iç aleme yönelik ve insanın sonsuz imkanları ile bağlantı kurabilecek derecede samimi ve tesirli olursa trans hali oluşabilir. Bunu bir de müzik sağlayabilmektedir.
Bu açıdan müziği incelediğimiz zaman, müzikte transa götürücü ve trans halinde de sezgileri artırıcı bir özellik vardır. Pentatonik müzik de bu konuda önemli bir unsurdur. Bu tesiri nasıl yaptığı henüz bilinmemektedir.
Anadolu Türk Halk Müziğinde Pentatonizm Sorunu İrfan Gürdal
Bir müzik araştırmacısı için Anadolu yerel müziklerinin en ilgi çekici tarafi, çok ta büyük olmayan bir coğrafya için büyük bir zenginlik ve farklılıklar içeriyor olmasıdır. Tarihi boyunca bir çok ulusa ev sahipliği yapmış olan Anadolu için son derece doğal olan bu müzik çeşitliliği zaman zaman türlü sebeplere bağlanarak açıklanmaya çalışılmış, ancak bu açıklamalar genellikle siyasi bakış açılarının güdümleri dışına pek çıkamamıştır. Ulus Devlet politikasıyla hareket eden görüş Anadolu yerel müziklerinin tamamını Türk sayarak ve Türk’e benzemeyenleri de Türkleştirerek meseleye yaklaşırken bunun karşısındaki bir başka görüş de Anadolu’daki Türk varlığını neredeyse yok sayıp kültürün tamamını eski Anadolu uygarlıkları ve etnik grupların “mozaik”i olarak izaha çalışmıştır. Bu çalışma, özellikle Cumhuriyetin ilk yıllarında ortaya atılan “Türk Müziği Pentatoniktir” görüşü ve onun doğurduğu problemlere ışık tutmak amacı ile yapılmıştır.
Pentatonizm, sözcük anlamı olarak beş dereceli ya da beş sesli demektir. Pentatonik dizide, bir oktavda beş ses bulunur. Bu beş sesin dizi içindeki dağılımı esas olarak üç şekilde olabilmektedir.
- Oktavı beş eşit parçaya bölen diziler
- İçerisinde yarımton ve büyük üçlüler barındıran diziler.
- Yarımtonlara yer vermeyen, o yüzden dereceleri arasında iki yerde geniş açıklık kalan diziler.
Pentatonik müzik, çalgıların gelişimini tamamlamamış olduğu birçok ilkel toplumun halk müziğinde görülüyor ise de Orta ve Doğu Asya’da durum farklıdır. Burada oktavı istenildiği kadar aralığa bölme imkanına sahip halk çalgıları olmasına rağmen pentatonik müzik yapılmaktadır. Bir kaç çeşit pentatonik dizi bulunmakla beraber bu çalışmada Kore, Moğol, Çin ve Orta Asya Türklerinin kullandıkları, içerisinde yarımton bulunmayan tür üzerinde durulacaktır.
Cumhuriyetin ilk yılları, genç Türkiye’de müzik politikalarının yeni yeni şekillenmeye başladığı bir dönemdir. Ulus devlet olma çabaları, müzik politikasında da kendini göstermiş, bir taraftan Anadolu’da hakim olan halk müziğinin Türk Halk Müziği olduğunun delilleri aranırken, diğer taraftan etnik grupların yerel müzikleri de hızla Türkleştirilmeye başlanmıştır. Bu politikaların olgunlaşmasında Atatürk’ün Türk Tarih Tezi ve Güneş-Dil Nazariyesi’nin de büyük etkisi vardır. Türk dili ve tarihinin köklerinin Asya’da aranması gibi Türk Müziğinin de köklerinin Orta Asya’ya bağlanması bu politikaların sonucudur. Türk müzik adamlarının bu yöndeki çalışma konularının başında da “pentatonizm” geliyor.
Özellikle siyasi ve kültürel hayatta geçmişin izlerini silmeyi hedefleyen ve devleti yeni bir kimlik ve kök arayışına götüren politikaların temelinde Ziya Gökalp’in Türkçülük fikirleri ağırlıklı olarak hissedilmektedir. Nitekim, Türk dili ve Türk tarihi konusunda ortaya atılan tezlerin, çok geçmeden Geleneksel Türk Müziği ile Çağdaş Türk Müziği arasında organik bağlar kurulmasına yol açtığı gözlenmektedir. Bütün bu gelişmeler Türk müzik adamlarını, Türk müziğinin kökeninin “Orta Asya” olduğu düşüncesine ve halk ezgilerinde “Asyavârî pentatonizm” izlerini arama amacına götürmüştür. Bu hedefler doğrultusunda daha 1920’li yıllarda çeşitli fikirler ortaya atılmış ve ardından da tespit edilen bazı türkü ve oyun ezgileri pentatonik müzik örnekleri olarak tanıtılmaya başlanmıştır.
Cumhuriyetin kuruluş yıllarında ortaya sürülen tarih anlayışı doğrultusunda, “Osmanlılık”ı “Türklük”ten ayırmak gerekiyordu ve gerçek Türklüğün kaynaklarının, halk kültüründe yani folklor ürünlerinde saklı olduğu düşüncesi hakimdi. Böylece Cumhuriyet dönemi, halk kültürünü ulusal kültür olarak ortaya sürmüştür. Türk halk müziğinin pentatonik bir temele dayandığı tezi de klasik Osmanlı müziği ile Türk müziğini birbirinden tamamen koparma çabaları için teknik bir gerekçe sağlıyordu. Bu sadece müzik çevrelerinde kalan bir sorun da değildi. Çünkü pentatonik kavramına o dönemde müzik üstü, müzik dışı işlevler yüklenmekteydi. 1934’te Ahmet Adnan Saygun tarafindan hazırlanarak Türk Tarih Kurumuna verilen bir rapor, pentatonizm kavramından neler beklenildiğinin en açık ifadesidir.(1) Saygun’un, daha sonraki yıllarda yaptığı söyleşilerde aslında bu görüşü savunmadığını, Atatürk’ü memnun etmek için yazdığını ifade ettiği rapor özetle şöyledir.
- Pentatonizm beşeriyetin musiki yürüyüşünde her ırka müşterek bir yol değildir. Tamamiyle ırki bir hususiyeti vardır.
- Pentatonizm; Türk’ün musikideki damgasıdır.
- Pentatonizm nerde varsa;
- Orada oturanlar Türk’türler;
- Türkler eski çağlarda o yerlerde bir medeniyet kurarak yerlileri tesirleri altında bırakmışlardır.
- Pentatonizmin ana yurdu Türklerin anayurdu olan Orta Asya’dır.
- Yayılış istikametleri, Türklerin yayılış istikametleridir.
- Muhtelif pentatonik karakterler arasında yapılacak mukayeseler bize tarih bakımından çok mühim neticeler verecektir. Bu karşılaştırmalar anayurttan çok uzaklarda bulunan Türklerin menşe’lerini ortaya koymak imkanlarını bize verecektir. Bu düşüncelerim gün geçtikçe bende daha çok kökleşmektedir. Şu risaleye ilave ettiğim pentatonizm yayılış haritası ile tarih kurumunun çıkarmış olduğu kitaptaki Türklerin yayılış haritası karşılaştırılırsa aradaki aynılığa şaşmamak elden gelmez.
Bu son derece iddialı rapordan sonra Anadolu’da ancak birkaç pentatonik türkü bulunmuş , bunların hangi etnik gruplara ait olduğu konusu araştırılmamıştır. Anadolu’daki Türk halk müziğinin kökenleri araştırılırken, Orta Asya’da da farklı Türk boylarının farklı geleneksel müzikleri olduğu dikkate alınmamış, Anadolu Türk halk müziğinin bunlardan hangileriyle ilişkilendirileceği konusu pek düşünülmemiş gibi görünmektedir.
Her ne kadar Anadolu’daki Türk halk müziği büyük ölçüde Orta Asya’ daki Oğuz-Türkmen müziği ile yakın akraba ise de, Kıpçak Türklerinin çoğunlukla pentatonik karakterdeki müziklerinin Anadolu’daki yaygınlığı küçümsenemez. Gerek Anadolu halk müziğinde Türk olmayan unsurları tespit etmek, gerekse Türk müziğinin genel yapısını ortaya koymak için yapılacak ilk çalışma dünyadaki bütün Türklerin müziklerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmek olmalıdır. Çoğunlukla Oğuz-Türkmen kültürünün hakim olduğu Anadolu Türk halk müziğinde yer yer Türkmen müziğinin genel yapısından farklı formlar gözlenmektedir. Özellikle Tokat’tan Bartın’a kadar olan şerit üzerindeki halk müziği incelendiğinde, melodik, makamsal ve ritmik yapının Tatar, Başkırt ve Orta Asya’daki birçok Türk boyunun müzikleriyle büyük benzerlikler gösterdiği görülmektedir.
Yine Orta ve Batı Karadeniz halk müziğinin birçok örneği Gagauz, Kuman, Romanya, Batı Trakya ve Bulgar halk müzikleriyle önemli yapısal benzerlikler göstermektedir.
Orta Asya’daki halk müziğinin, Anadolu Türk halk müziğinin temellerini oluşturması incelenirken, Oğuz ve Kıpçak müziklerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Çünkü bu boylara ait ses sistemleri yalnızca Anadolu’da büyük ölçüde birleşmiştir.
Kıpçak Türklerinin İdil-Ural bölgesi ve doğusunda yer alan boyları çoğunlukla pentatonik müzik icra etmektedirler. Güney Sibirya’da Tuva, Altay , Hakas bölgelerinde ve Moğolistan’da icra edilen boğaz şarkılarından bir tür olan “sıgıt” zorunlu olarak pentatonik diziyi içerir. Gırtlaktan çıkarılan temel ses ve ağız boşluğunun şeklinin değiştirilmesiyle oluşturulan armoniklerle melodi oluşturulması prensibiyle icra edilen sıgıt, bölgenin müziğinde pentatonik diziyi yaygın kılmıştır.
Kıpçak Türkleri ve Anadolu’daki varlıkları hakkındaki bilgiler Anadolu Türk halk müziği üzerindeki etkileri konusunda yol gösterici olacaktır. Bazı kaynaklar, Kıpçakları tarihteki Kimek Türklerinin bir kolu olarak gösterirler.(2) Uygur, Karluk ve Kıpçak kavimleri Moğol istilasından sonra Moğol boyları ile karışıp kaynaşarak yeni boylar meydana getirmişlerdir. Bugünkü Doğu Türkistan, Özbekistan, Kazakistan, Kara Kalpak halkları, İdil boyu Türkleri, kısaca Orta Asya’daki Türklerin ezici çoğunluğu bu Türk-Moğol karışmasından meydana gelmiş kavimlerin torunlarıdır.(3) Bütün bu Türk boyları bugün Kıpçak adı altında değerlendirilmektedir. Kıpçaklar,dokuzuncu yüzyılda batıya göçerek Tobol kıyıları ve ona yakın yerlerde yurt tutmuşlar ve bunlardan mühim bir kol Anadolu’ya gelmiştir
Halis bir Türk kavmi olan Kuman’lara izafeten işgal ettikleri bozkırlar Deşti Kıpçak adıyla anılmıştır. Kıpçak bozkırları on üçüncü yüzyılın ortalarına kadar bu kavmin elinde kalmıştır. Sonraları Mısır Memlukları adıyla maruf zümrenin büyük kısmını işte bu Kıpçak Türkleri teşkil etmiştir. Kumanlardan birçokları yerli Slav halkıyla karışarak Ukrayna halkının oluşumunda rol almıştır. Kuman’ların bir kısmı 1240 da Macaristan’a çekildikleri gibi bir kısmı da Bulgar eline gelmiştir. Kumanlar bugünkü Kazan Türklerinin teşekkülünde önemli rol oynamışlardır.(4)
Anadolu Selçuklularının kuruluşunda ve beylikler dönemindeki etnik yapı hakkındaki bilgiler pek azdır. Ancak özellikle Orta ve Batı Karadeniz bölgesinin Kıpçak unsurları ile olan ilgisini beylikler döneminden daha öncelere götürmek mümkündür.13. yüzyıl ortalarına kadar Anadolu içinde kendini gösteren Türk-Bizans münasebetleri bakımından Kıpçak unsurları üzerinde durulmalıdır. Bizans imparatoru J. Vatatzes’in (1222-1254) Hristiyanlaştırılmış on bin göçebe Türk unsurunu Trakya’dan Anadolu’ya aktarıp sınır boylarına yerleştirdiği bilinmektedir. Bundan başka Çobanoğulları devrindeki bazı siyasi gelişmeler doğrudan doğruya Kastamonu beyliği ile Kıpçaklar arasındaki münasebetlere dayanmıştır. Al Umari, Mesalik al Absar’da Sinop’tan bahsederken buranın Kıpçak alanına en yakın bir bölge olduğunu kaydediyor. .Bu konuda Kastamonu’daki Çobanoğulları zamanında Kefe ile Anadolu kıyı bölgeleri arasında kayıkçılık yapıldığı ve Deşti Kıpçak’tan Anadolu’ya on bin hanelik Kıpçak Türklerinin geldiği yolunda Timuriler devrine kadar ulaşan bir rivayeti de yabana atmamak gerekir.(5)
Anadolu’nun Türkleşmesinde mühim bir rol oynayan Kıpçaklar, elbette müziğin şekillenmesinde de etkili olmuşlardır.
Çok geniş bir coğrafyaya yayılmış ve bir çok farklı kültürle iç içe yaşamış olan Türklerin, müziklerinde de elbette farklılıklar gözlenecektir. Ancak bütün Türk boylarının halk müzikleri karşılaştırmalı olarak dikkatle incelendiğinde ezgi ve ritim yönünden benzerlikler göstermekle birlikte ses sistemleri açısından kabaca iki farklı sistemle karşılaşırız. Bunlardan birincisi Anadolu ve Anadolu dışındaki Oğuz boyları tarafindan kullanılan, on yedi perdeli ses sistemi, ve makamsal müzik, diğeri ise umumiyetle Kıpçak boylarının kullandığı beş sesli pentatonik müziktir. Bu grup içerisinde Tatar, Başkırt, Kazak, Kırgız, kısmen Özbek ve Uygurlar, Moğolistan’a yakınlığı münasebetiyle Tuva ve Sakaları zikredebiliriz. Orta Asya Kıpçaklarının halk müziklerinde pentatonizmin izleri yoğun olarak gözlenmekle birlikte aksine örneklere çokça rastlanmaktadır. Oysa İdil-Ural Türkleri ve Çuvaşlar, bugün dahi tamamıyla pentatonik müzik icra etmektedirler.
Çin müziğinin pentatonik olup olmadığı konusu da pek net değildir. Çinli müzikologların bir kısmı pentatonizmin kendilerine Türklerden geçtiğini iddia ediyor ise de bu görüşe şüphe ile bakmak gerekir. Zira pentatonik dizinin Çinlilerdeki yoğunluğu
Türklere oranla çok daha fazladır.
Kazakistan’ın kuzey ve doğu bölgelerinde yoğun olarak karşılaştığımız pentatonik örnekleri güney ve batı bölgelerinde aynı yoğunlukta bulamamaktayız. Kazakistan’ın çevresindeki kültürlerin hemen tamamının Türk olduğu göz önünde bulundurulursa bu farklılığın Oğuz ve Kıpçak müziklerinin farklılığından kaynaklandığı düşünülebilir. Kazak Türklerinin halk çalgısı olan sıbızgı ile hep pentatonik ezgiler çalınırken yine Kazak’lara Dede Korkut’tan yani Oğuzlardan geçtiği rivayet edilen kıl kopuzun nağmeleri hiç de pentatonik değildir. Bir başka Kıpçak kolu olan Tatar ve Başkurtlar da sıbızgı’yı, kuray adı ile yaygın olarak kullanmakta ve pentatonik müzik icra etmektedir.
Anadolu’da Kıpçak halk müziği dizilerinin en yoğun olarak görüldüğü bölge Orta ve Batı Karadeniz bölgesidir. Niksar merkez olmak üzere Tokat, Reşadiye, Ordu, Zonguldak, Sinop ve Bartın bölgelerinin türkülerinde pentatonik diziye sıkça rastlanmaktadır. (Keltepenin Taşları, Müdür Beyin Yeşil Kürkü, Yaylalar, Ah Nenecuğum) Anadolu’daki Kıpçak yerleşimi ile ilgili tarihi bilgilerle birlikte değerlendirildiğinde konu, önem kazanmaktadır.
19. yüzyılda Kazan bölgesinden göçerek Konya-Cihanbeyli’nin Böğrüdelik köyüne yerleşen Tatarların pentatonik yırları da grupetto ve mordentlerle süslü iken Anadolu’nun Türkmen bölgelerinde bu süslemelere rastlamıyoruz.
Doğrusu tarihin çok eski dönemlerinde Türk müziğinin pentatonik olup olmadığını bilmek mümkün değildir. Ancak müziğin tespit edilebildiği dönem için şunu söyleyebiliriz;
- Oğuz müziği pentatonik değildir.
- Türk-Moğol etkileşiminin daha yoğun olarak görüldüğü Kıpçak boylarının müzikleri pentatonik karakter gösterirken, İdil-Ural bölgesinden daha batıdaki Kıpçakların müzikleri pentatonik olmamakla beraber makamlar ve ritmik yapı bakımından Oğuz müziğinden ayrılır.
- Anadolu’nun çeşitli yörelerindeki yerel müziklerin Anadolu dışındaki Türk müzikleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmesi hem Türk boylarının göçleri konusuna ışık tutacak, hem de Anadolu’daki diğer etnik grupların müziklerindeki prensiplerin ortaya konmasında yol gösterici olacaktır.
Kaynaklar:
- Béla Bartok, Küçük Asya’dan Türk Halk Musikisi, Pan Yayıncılık, 1991-İstanbul
- Pof. Dr.Akdes Nimet Kurat, Türk Kavimleri ve Devletleri-1972 Ankara s:69
- Prof. Dr. Faruk Sümer Oğuzlar T.D.A.V. 1992 İstanbul s:2
- Akdes Nimet Kurat, Türk Dünyası El Kitabı ,Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları Ankara 1992 s:183
- Zeynep Korkmaz, Bartın Yöresi Ağızlarındaki Lehçe Tabakalaşması, Türkoloji Dergisi II. Cilt I. sayı Ankara Üniversitesi Basımevi 1965 s:227
Ahmed Adnan, Türk Halk Musikisinde Pentatonism , İstanbul Numune Matbaası 1936
Dr.Adnan Çoban Psikiyatrist-Psikoterapist
1968 yılında İstanbul’da doğdu.
İlk-orta ve lise tahsilini İstanbul’da yaptı.
1987 yılında Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden mezun oldu.
Mezuniyet sonrası Anesteziyoloji, Genel Cerrahi ve Ortopedi bölümlerinde asistanlık yaptı. 2001 yılında Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde Psikiyatri ihtisasını tamamladı.
Bir süre özel hastanelerde, 2002-2008 yılları arasında da Memory Center Nöropsikiyatri Merkezi’nde çalıştı. NP İstanbul Hastanesinin kurucu uzman heyetinde yer aldı.
2008 yılında HTA Nöropsikiyatri Merkezini kurdu.
Uzmanlık Alanları:
Bütün psikiyatrik hastalıklarla çalışmaktadır. Özellikle çalıştığı alanlar:
“Psikiyatrik Elektrofizyoloji=EEG”,
“Brain Mapping= Beyin Haritalaması”, “Thought Technology=Düşünce Teknolojisi”, “Nöropsikolojik Değerlendirmeler”,
“Brain Ehhencement Therapy”, “Kognitif Rehabilitasyon”
“Transkraniyal Manyetik Uyarım=Depresyon Tedavisi” Ruhsal Travmalar ve EMDR Terapisi,
Psikosomatik Hastalıklar (Ruhsal kaynaklı bedensel rahatsızlıklar)
Konsültasyon-Liyezon psikiyatrisi (fiziksel hastalıklarda görülen ruhsal sorunlar) Depresyon,
Bağımlılıklar, Şizofreni,
Alzheimer ve Frontotemporal Demanslar (Bunamalar) Çift Terapileri,
Havacılık Psikolojisi, Spor psikolojisi Endüstriyel Psikoloji
Kitapları: 2005 yılında “Müzikterapi” 2008 “Şizofreni”
2009 “Bağımlılıklar”
Üye olduğu Kuruluşlar: Türkiye EMDR Derneği Yönetim kurulu Üyesi Dünya Şizofreni Derneği Kurucu yönetim kurulu üyesi
Türkiye Psikiyatri Derneği
European Association for Aviation Psychology (EAAP)
Görevleri
İTÜ Rektör Danışmanı