kısaca öncesindeki ortamı da anlatmak istediğim muharebe. iç savaş kabaca, taşralı sert güneyliler ile şehirli görece nazik kuzeyliler arasında yaşandığı için her ne kadar nüfus ve ekonomik açıdan kuzeyliler avantajlı olsa da iş muharebe alanına geldiğinde güneylilerin korkutuculuğundan bahsedilebilir. konfederasyon (güney) ordusunun lideri efsanevi kişilik robert e. lee son derece zeki ve yetenekli bir general. birlik (kuzey) ordularının lideri 1. bull rundan sonra mcclellan. mccellan lee kadar yetenekli değil ancak bunu bilip buna göre davranacak kadar zeki ve ihtiyatlı. bu durum defalarca görevden alınması ve korkaklıkla suçlanmasına neden oluyor.
17 eylül 1862'de antietam muharebesi
nde kuzey ordusun avantajlı durumda iken, lee'nin geri çekilen kuvvetlerinin arkasından gitmemesi bardağı taşıran son damla oluyor ve kuzey'ın komutanı mccellan görevden alınıyor yerine ambrose e. burnside atanıyor. mcclelan'a göre lee in arkasından gitmek son derece riskli bir hamle olurdu.
burnside fredericksburg'da bulunan konfederasyon (güney) birliklerinin üzerine yürür. lee kuvvetlerini şehrin hemen yanında bulunan tepede konuşlandırır. kuzey ordusunun taarruzunu engellemek için toplarının konumunu tepeye ulaşacak yolu vuracak şekilde düzenler. ancak burnside birliklerini tepeye yine de gönderir. tepe alınamaz ve gönderilen birlikler telef olur. burnside komutanlığı birlik için kesin bir hezimetle sonuçlanır.
işte chancellorsville muharebesine bu ortamda gidilir. birlik ordusunda burnside görevden alınıp herine joseph hooker atanır. joseph hooker da kendisini göstermesi gerektiğini düşünüyordur ama burnside dan daha iyi bir yönetim sergilemelidir. richmonda da bulunan konfederasyon ordusunun üzerine yürü. ancak lee 'yi şaşırtacaktır. ordusunun büyük bölümünü richmond'dan kuzey batı yönünde james ırmağını takip ederek ilerlemesini ve sonrasında nehri geçip lee güçlerinin arkasından saldırmasını planlar. plan uygulamaya konulduğunda lee azalmış olan kuzey ordusundan huylanır ve yapılmak istenileni anlar. o da kuzeyden gelecek birlik kuvvetlerini karşılamak için ordusnun 1/4'ünü richmond'da bırakarak james ırmağını kuzey batı yönünde takip eder. lee ve hooker kuvvetleri chancellorsville'de karşılaştığında iki taraf da net bir üstünlük sağlayamaz. ancak hooker'ın ne yaptığını bilmez tavrı lee'nin dikkatini çeker. ertesi gün için lee sürpriz hazırlar. lee'nin talimatı ile stonewall jakcson 28000 kadar kuvvetle birlik ordusunun arkasına dolanacaktır. lee tekrar ordusunu bölmüştür. hooker sabah uyandığında azalmış olan güney ordusunu görür ancak bunu ordunun geri çekilmesi olarak yorumlar. öğleden sonra kamp halindeki birlik güçlerini hazırlıksız olarak yakalayan stonewall jackson arkalarından saldırarak bozguna uğratır. stonewall jackson hava karardığında birlik ordusuna taarruza devam etmek ister. ancak karanlık nedeniyle geriye döndüğü bir anda kendi askerleri jackson'ı tanıyamaz ve ateş eder. jackson kolundan vurulur. kolu kesilip, sağlığına yeniden kavuşur gibi olsa da vurulmasının üzerinden 1 hafta geçmeden ölür.
kesin bir zaferdir ve lee bir kez daha sayıca az olmasına rağmen düşmanı şaşırtan taktikleri ile alt etmiştir. ancak bu zafer lee'ye ağır gelir ve bu noktadan sonra hızla irtifa kaybeder. (bkz: gettysburg meydan savaşı
)