Koşullanma Yoluyla Öğrenme
a) Klasik Koşullanma, İlk kez Rus bilim adamı fizyolog İ. Pavlov (1849-1936) tarafından ortaya atılan bu yöntemde; zile salya tepkisi vermeyen köpeğe bir süre sonra zil karşısında salya tepkisi vermeyi öğretmiştir. Yani köpeğin doğal uyarıcıya gösterdiği tepkiyi yapay uyarıcıya da göstermeyi öğrenmesidir. İki uyarım ya da olay arasında bağ kurulur ve çağrışım oluşur. Organizma uyarımlardan biri ile karşılaşınca diğerini hatırlar. Örnek koşullanma biçimleri:
- Çocukluğunda boğulma tehlikesi geçiren ve bunu unutan birinin yıllar sonra denize yaklaşamaması,
- Yemek kokusunun açlık hissini uyandırması,
- Sınıf ortamında olumlu davranışlara koşullanan öğrencinin, başarılı olmak ve ödül elde etmek için daha çok çalışması,
- İzleyicinin reklamlar yoluyla; hedef kitleden ilgisini çekilen bir kişinin, bir sembol, veya bir maskot ile ilişkilendirerek uyarılması,
b) Edimsel (Operant) Koşullanma: Amerikalı psikolog B. F. Skinner (1904-1990) ‘ın yaklaşımıyla; ödüle götüren ya da cezadan kurtaran bir davranışın yapılmasını öğrenmektir. Yaptığı deneyin sonucunda:
Farenin (pedala basma) davranışı ödüllendirilmekte, bu ödüllendirilmenin yedi sekiz kez tekrarlanması sonucu hayvan yapılması gereken davranışı öğrenmektedir.
Edimsel koşullanmada öğrenilenlerin kalıcılığının sağlanmasında tekrar ve pekiştirme önemli bir yer tutar, Farenin pedala basma sayısındaki artış, pedala basma davranışının yiyecekle pekiştirilmesi ile açıklanır. Belli bir süre sonra yiyecek kesilir ve fare pedala basınca kaba yiyecek düşmezse pedala basma davranışında sönme yani azalma görülür.
İstenen davranışın ortaya çıkma olasılığını artıran her uyarıcıya pekiştireç adı verilir.
- Davranışın hemen ardından verilerek davranışın ortaya çıkma ve tekrarlanma olasılığını artıran uyarıcılar olumlu pekiştireçtir. Örneğin, hayati önemi olan hava, su gibi uyaranlar birincil pekiştireç; takdir edilmek, statü kazanmak, plaket almak, aferin, gibi onay sözcükleri ile gülümseme, kucaklama gibi bedensel tepkiler de ikincil pekiştireçtir.
- Ortadan kaldırıldığında veya verilmediği zaman davranışın ortaya çıkma olasılığını artıran uyarıcılar olumsuz pekiştireçtir. Örneğin, çok sıcak veya çok soğuk ortamdan kurtulma, bedende acı veren bir durumdan kurtulma gibi durumlar olumsuz pekiştireçtir.