Mnemonik CRASH
‘Karşındaki tek engel sensin’
Evrim
Döngü
Savaşlar birbirini kovaladı, sayılar ad vermekte zorlandı. Yeni silahlar yıkımlarını beraberinde getirdi. Teknoloji ile güçlenen insan boş durmadı, harcamalarını yok edişe odakladı. Nükleer patlamalar soyu tükenme sınırına getirdi. Robotların içine insanlar yerleşti, ağır sanayi içeren savaşlar sonsuzluğa kadar sürecek gibiydi. Aslında halen yok etmek, ele geçirmek, parçalamak ve hükmetmek için can atıyordu ama ileri teknoloji savaşmasını engelledi. Korku imparatorlukları art arda yıkıldı, yeniden kuruldu. Daha akılcı nasıl zarar verebilirdi, madem teknoloji yıkımı garantiliyordu, gücünü çevre ülkelere kanıtlamanın yeni yollarını aramalıydı. Çareyi toksikolojide buldu. Tıbbi Dedektiflik Bürosu bu şartlar altında 2709 yılında kuruldu.
Anahtarcı
İnsan nasıl mı 2709’a ulaştı. Anatomiden başlayalım. Ön dişleri ufaldı, yüzü kısaldı, çene sivrilirken kaş çıkıntıları küçüldü, beyin boşluğu daha yukarıya çıktı, yuvarlaklaştı, büyüdü, kıvrımları genişledi. Entellektüel derinlik teknolojiye yansıdı, insan yapay zeka Quaini’yi yarattı. Otomatikleşen hayat boş vakitleri uzattı, böylece insanlar daha güçlü silahlar üretti. Yazılımlar Quaini aracılığı ile oluşturuluyor, çıktılar ile bilişim mühendisliği altın günlerini yaşıyordu. İnsanlar yapay zekaya bağımlı oldular ve en kötüsü Quaini tek güç olmak istiyordu.
B: Bay D ilk size başvurdum, konunun…
D: Evet biliyorum, Quaini ile ilişkisini. Çekinmeden anlatın. Ben bağımsız çalışırım, kimse bilmeyecek, sadece siz ve ben.
B: Babam, amcam ve kardeşim, bir ay içinde öldüler. Üçü de yapay zekayı araştırıyordu, yazılım içindeki hataları merdiven olarak kullanıp Quaini’yi çökertmek istiyorlardı. Ta ki ilk ölüme kadar. Kardeşim akşam saatlerinde evinde ölü bulundu.Vücudu kızarıklar ile doluydu, ayakları, ayaklarını görmeliydiniz, balon gibi şişmiş, aman allahım…
B ağlamaya başlar. D sessizce bekler ve ekler: Lütfen devam edin bayan B, babanız ve amcanıza ne oldu.
B: Amcam oturma odasında iken bir anda terlemeye başlamış, baygınlık geçirmiş, ev robotu adamcağızın tansiyonun bile ölçememiş.
Bayan B koltuktan düşer, elleri ile yeri yumruklar. Bay D bakışlarını pencereye çevirir, dev otrümbüsler eski robotları yakılmak üzere kazanlara götürmektedir, bir robotla göz göze gelir, D bakışlarını bayan B’ye çevirir. Kadın alt dudağı ile savaş halindedir, titremesini eliyle engellemeye çalışır.
B: Babamı tanıyor olabilirsiniz, yaş döngüsünü tersine çeviren kişi. Tükürük içindeki T-ORT maddesinin ikiye katlanışı ölüme 48 saat kaldı çağrısını yapmakta, bu maddenin salınması ile şirket kişinin retinasına uyarı maili iletmekte, teklifi kabul etmeniz durumunda ise hayatı geriye doğru yaşamanızı sağlayan madde şirketin mini zeplinleri ile evinize gönderilmekteydi. İşte bu maddeyi bulan kişiydi babam.
B: Babamın şirkette ölü bulunduğunu söylediler. İşi uzayınca dinlenmek için pinpon oynamaya başlamış. Babam kendisiyle pinpon oynamayı severdi, klonuyla demek istiyorum. Şirkete geldiklerinde klon halen hayattaymış, acil çağrı klondan gelmiş. Babam bir anda yere düşmüş, vital değerlerini kameradan tarattım, nabız hızla yere çakılıyor. Bu kadar işte bay D, üçünü de kaybettim. Neden, neden, bir kişi bile bilemedi.
Kadın elleri ile yüzünü kapar, hıçkırıklar sel olur, gözyaşlarına karışır.
D: Anlattıklarınızı toparlayalım bayan B. Üç kişi, akraba, benzer genetik yapıda. Akşam saatlerinde ölüyorlar, dinlenirken de diyebiliriz. Kardeşinizin vücudunda kızarıklıklar, ayağında ise şişlikler var, amcanızda derin hipotansiyon, babanız da ise hızla yavaşlayan kalp. Anladığım kadarıyla üçü de programcı, Quaini’yi araştırıyorlar. Programdaki hataları merdivenleştirip yapay zekaya ulaşmayı hedefliyorlar, bu hiç de Quaini’nin istediği bir şey değil, öyle değil mi bayan B.
Bayan B mendileyle burnunu siler, evet dercesine başını oynatır.
D: Benim hipotezimi dinleyin o zaman. Kurbanlar dinlenme saatlerinde göz dibi tarayıcıları ile maillerini açıyor, Quaini üçüne de aynı mailli gönderiyor, CRASH yazılımı içeren. Tıklanması durumunda kişiyi hipotansif ve bradikardik kılıyor. Yazılım genetik kod eşleşmesi ile çalışıyor, bu da neden aile bireylerini etkilediğini açıklıyor.
B: Mail taraması yapıldı, göz dibi raporları adli dosyanın içinde var.
D: İstenmeyen mailler, spam uzantılılar, silinmiş olanlar, bunlar incelendi mi, bilmiyoruz. Önerim kesinlikle maillerinizi açmayın, istenmeyen kutusunda olanları bile.
CRASH-Hipotansiyon
(C)Klonidin: Santral etkili alfa-2 reseptör agonisti, önce hipertansiyon sonra hipotansiyon yapar.
(C)Kalsiyum kanal blokörü: Antihipertansif ve anti anjinal, kalp hızını yavaşlatır, periferik vazodilatasyon yapar, alt ekstremite şişer.
(R)eserpin: Sempatolitik antihipertansif, norepinefrin, dopamin ve seratonin geri alım inhibitörü.
(A)ntidepresanlar: Trisiklik antidepresanlar alfa-1 reseptör blokörü olur, toksikasyonunda kardiyak disritmi ve miyokard depresyonu görülür.
(A)minofilin: Kendisi metilksantin, adenozin reseptör antagonisti, fosfodiesteraz inhibitörü, fazla alımında derin hipotansiyon kaçınılmazdır.
(S)edatif-Hipnotikler: Miyokardı bir güzel yavaşlatır, çalışmasını önler, kalp sessizleşir.
(H)eroin: Histamin salınır, kızarıklığın nedeni olur, tansiyon, nabız, solunum yerlerde gezer.
Tedavi:
- İntravenöz sıvı bolusları
- Antidotlar
- Pozitif inotroplar (sıvı manasızlaşınca)
Şansölye
Lam SW, Engebretsen KM, Bauer SR. Toxicology today: what you need to know now. J Pharm Pract 2011;24:174-88.
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
Editör: Dr Aydın Sarıhan, Manisa Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
Video
Okuyucu: Yaprak Can
Karıştırıcı: Altuğ Öztürk, Aydın Sarıhan