Gökbilimciler yıldız kırpışmasını nasıl giderir
Yıldızları görebilmek için gece bulutsuz gök gerekir. Ama berrak gökyüzü de yeterli olmaz. Dünyanın çalkantılı atmosferi de görüşü etkiler.
Yıldız ışığı hareketli ve sıcaklığı farklı hava baloncuklarının içinden geçer (atmosferik türbülans). Baloncuklar mercek gibi ışığı kırar.
Sonuç: Yıldızlar titreşir, kırpışır, ışıldar, hatta renk değiştiriyor gibi görünür. Romantik aşıklar için güzel, gökbilimciler içinse feci.
Teleskobunuz ne kadar büyük olursa olsun, atmosferik türbülans, çözünürlüğü en iyi 1 yay-saniyeyle sınırlar: 1 kmlik mesafede 5 mmye denk.
Şaşırtıcı: Mütevazi bir amatör teleskobun çözünürlüğü 10-m Keck Teleskobuyla aynıdır. Tabii Keckin ışık toplama gücü çok daha fazladır.
Gökbilimciler ışık kırpışmasını telafi için uyarlanabilir optik kullanır: Türbülans etkilerini anbean ölç, teleskop görüntüsünü düzelt.
Dalga cephesi sensörü saniyede 100 kez ışığın türbülanstan nasıl etkilendiğini ölçer. Hızlı bilgisayar gerekli düzeltmeleri hesaplar.
Küçük kauçuğun (odağa yakın ayna) yüzeyi (akıma tepki olarak esneyen) piezoelektrik kristaller kullanarak esnetilir.
Kauçuk ayna atmosfer kaynaklı görüntü bozulmalarını en hatasız telafiye uygun şekilde hareket ettirilir. Atmosferi hareket ettirir gibi!
Uyarlanabilir optik (UO) kullanımıyla büyük teleskoplardan kartal gözü gibi görüntü elde edilir. Bugün hemen her büyük teleskopta UO vardır.
Bazen atmosferik türbülans bilgisi elde etmek için sodyum lazer kullanılarak yüksek irtifada yapay kılavuz yıldız yaratılır.
UO başta ABD ordusunca geliştirilmişti: Casus uyduların da türbülanslı atmosferin içinden bakmaları gerekir; yukarıda değilse de aşağı doğru.