Bu ay, Myanmar'daki (eski adıyla Burma'daki) iç savaşın son aşamasının, ordunun (ülke içinde Tatmadaw olarak biliniyor) tartışmalı olduğu iddia edilen seçimlerin ardından müdahale etmesiyle başlamasının üzerinden iki yıl geçti. Batı medyası bu hareketi, destekçileri şimdi demokrasi için mücadele eden eski sivil lider Suu Kyi'ye karşı bir darbe olarak resmederken, bazıları da sonraki şiddeti Çin'i istikrarsızlaştırmayı amaçlayan bir Batı Hibrit Savaşı olarak gördü. Gerçekler her iki tarafın da iddia ettiği kadar basit değil.
Myanmar, 1948'de bağımsızlığını kazanmasından bu yana, yetkililerin etnik-bölgesel çeşitliliğe sahip sömürge dönemi nüfusu arasındaki ilişkileri yönetmek için bir yıl önce varılan Panglong Anlaşması'na uymamasının ardından bir iç savaş halindedir. Bu çatışmanın yoğunluğu ve hatları yıllar içinde değişmiş olsa da, her zaman daha önce bölünmüş olan etnik-bölgesel azınlıkların merkezi konumda bulunan Bamar çoğunluğuna karşı ülkenin idari yapısı üzerindeki mücadelesinden kaynaklanmıştır.
İlk bahsedilenler devleti adem-i merkezileştirmek ve hatta bazı durumlarda devretmek isterken, birkaç grup zaman zaman açıkça ayrılıkçılıkla flört ediyor, ikinciler ise "Balkanlaşma" korkusu nedeniyle mümkün olduğunca merkezi bir devleti korumak istiyor. Azınlıkların çoğunlukta olduğu çevre bölgelerin mineral ve diğer kaynaklar açısından çok zengin olduğu, Bamar bölgelerinin ise ülkenin ekmek teknesi olduğu da belirtilmelidir. Bu iki taraf arasındaki simbiyotik ilişki, bu çatışmanın alevlenmesinde kilit bir rol oynamaktadır.
Siyasi arenada, aralarındaki rekabet geleneksel olarak sivil-asker gerilimi şeklinde cereyan etmiş olup, ilk grup genellikle Batı yanlısı bir dış politikayı desteklerken, ikinci grup büyük ölçüde izolasyonisttir. Dünyanın en uzun süredir devam eden iç savaşının bu aşırı basitleştirilmiş özetini paylaşmanın önemi, okuyucuların her iki tarafın da meşru çıkarları olduğunu takdir etmeleri ve dış güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda taraflar arasında önceden var olan gerilimleri şiddetlendirmesinin ne kadar kolay olduğunu anlamalarıdır.
Şubat 2021'deki olayların öncesinde, Batılı demokrasi ikonu Suu Kyi'nin daha önce yasaklı olan Ulusal Demokrasi Birliği (NLD), Tatmadaw'ın hileli olduğunu iddia ettiği birkaç ay önceki parlamento seçimlerinde ezici bir üstünlük kazanmıştı. NLD'nin mutlak parlamento çoğunluğunu kazandığı ancak Tatmadaw'ın veto yetkisiyle kontrol altında tutulduğu 2015'teki seçimlere katılımı ile yaptırımların kaldırılması arasında geçen sürede Myanmar dış politikasını Çin'den ABD'ye doğru yeniden ayarladı.
Tatmadaw, 1988'de ikinci kez yönetimi ele geçirmesinin ardından getirilen kısıtlamalar nedeniyle Halk Cumhuriyeti'ne neredeyse tamamen bağımlı bir konuma itilmiş, askeri liderler bunu stratejik açıdan dezavantajlı görürken sivil toplumdaki bazı kesimler bunu çok aşağılayıcı olarak değerlendirmiştir. Bu algılar bir araya gelerek son on yıldaki siyasi reformları etkiledi ve bu süre zarfında fiili Başbakan ("Devlet Müşaviri") Suu Kyi, Batı yanlısı bir idealistten daha çok bir pragmatiste dönüştü.
Bu gözlemin kanıtı olarak, yurtiçi ve yurtdışındaki popüler beklentilerin aksine Çin ile yakın ilişkiler kurmaya çalıştı, ancak bu durum Tatmadaw'ı temkinli hale getirmiş olabilir. Çin-ABD dengeleme hareketinin, Myanmar'ın olası bir Yeni Yumuşama'da feda edilmesine hazırlık olabileceğinden şüphelenmeleri şaşırtıcı olmazdı; Myanmar'ın Panglong 2.0 yoluyla federalleşmesini hızlandıracak ve böylece her süper güç daha sonra içinde kendi ekonomik derebeyliklerini kurabilecekti.
Açık olmak gerekirse, yukarıda bahsedilenler Tatmadaw'ın iki yıl önce Suu Kyi'nin Çin ve ABD arasında eşit mesafede olduğunu kanıtlamasına ve Rohingya Sorunu'na yönelik tutumu nedeniyle Batı tarafından eleştirilmesine rağmen yaptığı siyasi müdahaleyi açıklamak için yapılmış bir senaryo çalışmasıdır. Myanmar'ın Batı ile bağlarını koparan müdahalesinin ardından Çin'e olan otuz yıllık bağımlılığına geri dönmeyip bir kez daha izolasyonizme kayması da dikkat çekicidir.
Ancak Tatmadaw aynı zamanda Çin-Myanmar Ekonomik Koridoru'na (CMEC) olan bağlılığını da sürdürdü. Bu, Kuşak ve Yol Girişimi'nin (BRI) en stratejik projelerinden biri çünkü enerji ve malların kolayca abluka altına alınan Malakka Boğazı'ndan geçmeden Çin'e ve Çin'den akışını kolaylaştırıyor. Suu Kyi, Tatmadaw'ın onayı ile ilgili anlaşmaların yapılmasından sorumluydu ve hapse girdikten sonra da basit ekonomik pragmatizm nedenleriyle bunu sürdürdü.
ABD, Pekin'i kontrol altına alma kabiliyetini zayıflattığı için CMEC'e karşıdır, bu nedenle son iki yılda ortaya çıkan şiddetin Çin'e karşı Hibrit Savaşın bir parçası olduğu iddiasının geçerliliği vardır. Bununla birlikte, etnik-bölgesel azınlıkların ve önceki (en azından nominal olarak) sivil liderliğindeki NLD hükümetinin destekçilerinin meşru şikayetleri olduğu ve dolayısıyla ülkenin uzun süredir devam eden iç savaşının bu son aşamasında herhangi bir tarafı desteklemenin ahlakını karmaşıklaştırdığı gerçeğini de inkar etmek mümkün değil.
Ancak ABD, daha önce bölünmüş etnik-bölgesel azınlık milislerine (bazıları Tatmadaw tarafından terörist olarak tanımlanan) ve etnik Bamar demokrasi yanlılarına verdiği destek yoluyla CMEC'e karşı Hibrit Savaşını yürütürken Çin kenarda oturmuyor. İlginçtir ki, hükümet karşıtı silahlı grupların ilk büyük birleşmesini temsil eden "Üç Kardeşlik İttifakı "nın bir parçası olarak "1027 Operasyonu "na dahil olan bazı çevresel güçleri zımnen desteklemekle suçlanıyor.
Buradaki ve buradaki iki yazı, Çin'in en azından Tatmadaw'ın işbirliği içinde olduğu ya da dağıtmaya öncelik vermediği sınır ötesi suç ve siber suç gruplarını ortadan kaldırmak için tarihsel olarak desteklemekle suçlandığı etnik Hanlara göz kırpıp başını salladığını savunuyor. Şüpheli Faust anlaşması uyarınca CMEC'i yıkmak için (Myanmar'ı "Balkanlaştırmaktan" bahsetmiyorum bile) NLD'nin yönetimini yeniden tesis etmek isteyen ABD'nin aksine, Çin sadece bir ders vermek için onu zayıflatmak isteyebilir.
Bazıları Çin'in kendi kapısının eşiğinde hükümet karşıtı silahlı bir grubu destekleyeceği fikriyle alay etse de, ABD'nin Myanmar'da geçen ay Çin'in arabuluculuğuyla sağlanan ateşkesin ardından durulan ülke çapındaki saldırısı bir yana, Tatmadaw'ın Kasım ayında Yangon'da Çin karşıtı protestolara izin vermesi manidar. Bu iki ülke arasındaki bağların bazılarının gösterdiği kadar sağlam olmadığı açık, bu da Pekin'in son olaylarda bir tür rol oynadığına dair şüphelere itibar kazandırıyor.
"Üç Kardeşler İttifakı "nın oluşumu, Amerika'nın Ukrayna'daki vekalet savaşı modelini Myanmar'da da uygulamasının bir sonucuydu: Amerika bu grupları komşu Tayland üzerinden silahlandırdı, onlara Tatmadaw hakkında uydu ve diğer istihbaratları sağladı ve onları ulusal bir cephede birleşmeye teşvik etti. Bu durum, 27 Ekim'de başlamasından dolayı bu adı alan "1027 Operasyonu "na yol açtı ve bu operasyon, Myanmar'ın kuruluşundan bu yana görülen en büyük hükümet karşıtı ilerlemeyle sonuçlandı.
Son aşamasının başlamasından iki yıl sonra bu çatışmanın dinamikleri hakkında birkaç çıkarımla bitirmeden önce, Rusya-Myanmar ilişkilerinin bu süre zarfında şimdiye kadarki en iyi seviyeye ulaştığını, Hindistan-ABD ilişkilerinin ise Kasım sonundan bu yana çok gerginleştiğini belirtmek gerekir. Okuyucular birincisi hakkında buradan, buradan ve buradan, ikincisi hakkında ise buradan, buradan ve buradan daha fazla bilgi edinebilirler, ancak bunlar Rusya'nın Myanmar'ın Çin'e bağımlılığını önlemedeki rolü ve ABD'nin Hindistan'ı bağımsızlığı nedeniyle cezalandırma arzusuyla ilgilidir.
Bunlar konuyla ilgili çünkü Rusya Myanmar'ın en önemli güvenlik ortağı haline gelirken, ABD'nin yönlendirdiği huzursuzluk Hindistan'ın "Yedi Kızkardeş "ini, örneğin son zamanlarda sorunlu olan Manipur'u istikrarsızlaştırma riski taşıyor. Dolayısıyla ABD'nin bu çatışmayı Rusya'ya karşı Hindistan üzerinde de daha fazla baskı yaratabilecek bir vekalet çatışması olarak gördüğü, Çin'in ise bazı silahlı gruplara verdiği iddia edilen destekle Myanmar'ı yeniden kendisine bağımlı hale getirmek ve toprak anlaşmazlığı yaşadıkları Kuzeydoğu'da Hintli rakibine sorun çıkarmak isteyebileceği söylenebilir.
Okuyucu, ABD'nin Myanmar'ı stratejik olarak Çin-Hint sınırına dayanan bir kukla devlete dönüştürmek için Tatmadaw'ı devirmek isterken, Çin'in daha önce alıntılanan raporlardan sezildiği üzere tamamen spekülatif çıkarlarının sadece bir ders vermek için onu zayıflatmak olabileceğini hatırlamalıdır. Diğer bir çıkarım ise her iki iç kampın da meşru çıkarları olduğu, ancak Tatmadaw'ın Rusya tarafından desteklenirken "Üç Kardeş İttifakı "nın ABD ve muhtemelen bir dereceye kadar Çin tarafından desteklendiği.
Söz konusu ittifak, Myanmar'ın kontrolünü ele geçirmek için ABD'nin koçbaşı olarak işlev görmeyi amaçlıyor, ancak aynı zamanda geçen ay Çin'in aracılık ettiği ateşkesi de kabul etti, bu da Suu Kyi'nin sergilediğine benzer bir pragmatizm derecesine işaret ediyor. Dolayısıyla en iyi senaryo, Rus yardımının Tatmadaw'ın sahada silahlı grupların Çin'in arabuluculuğunda kapsamlı bir barış anlaşmasını kabul etmesine yetecek kadar kazanım elde etmesine yardımcı olması ve nihayetinde zararlı Batı etkisini etkisiz hale getiren adil siyasi reformlarla sonuçlanmasıdır.
Yazan : Andrew Korybko
Gazeteci / Politik Analist