Avustralyalı itfaiyeciler yakın mesafeden alevlerle çarpışıyor.
Yükselen alevlerin, yanan ağaçların ve kavrulan toprağın görüntüsü, dünyanın dört bir yanındaki insanlar için tanıdık hâle geliyor.
Bu yıl Brezilya’dan Avustralya’ya, Kaliforniya’dan Endonezya’ya kadar büyük orman yangınları çok geniş ormanlık alanı tahrip etti. Peki bu orman yangınlarıyla nasıl mücadele edilir?
Avrupa Orman Enstitüsü’nde orman yangını uzmanı Alexander Held ve Avustralyalı itfaiyeci Kirsten Langmaid süreç hakkında bilgiler verdi.
Birinci adım: Hazırlık
Alexander: Toprak sahipleri ve yetkililer, yangınlara karşı daha iyi hazırlanmak için kesinlikle önlem alabilmeliler.
Öncelikli olarak yapılması gereken şey, bir yangının tüketebileceği bitki örtüsünü yönetmek olmalıdır. Bu makinelerle ya da koyun, keçi gibi hayvanların otlatılmasıyla halledilebilir. Ayrıca bir orman yangını, bir mera alanına ulaşırsa kendiliğinden sönecektir çünkü yangın burada yeterli miktarda yakacak malzeme bulamayacaktır.
Ateşin kontrollü kullanımı ise bir başka seçenektir. Bu yöntem, özenle yönetilen koşullar altında bazı bitkilerin yakılmasını içerir.
İtfaiye ekipleri, bitki örtüsünden arındırılmış alanlar olan kontrol hatları – ya da yangın emniyet şeritleri – oluşturulması üzerine çalışıyor. Bunlar orman yangınlarının ilerleyişini yavaşlatıyor.
Yüksek riskli bölgelerde, arazileri bölen ve orman yangınlarının yayılmasını zorlaştıran kontrol hatları oluşturulmalı. Bunlar yollar, nehirler, demiryolu hatları ya da daha önceden oluşturulmuş yangın emniyet şeritleri olabilir. Yangın emniyet şeritleri, bitki örtüsünden yoksun alanlardır.
Ev sahiplerinin itfaiyecilerin evlerine kolayca ulaşabileceklerinden emin olmaları da bir o kadar önemlidir. Evlerinin etraflarında, gaz tankları ve yakacak odun gibi yanma ihtimali olan her şeyden haberdar olmalılar.
Kaliforniya’daki bu ev, yükselen duman bulutlarının gölgesinde kaldı.
İkinci adım: Dumanın yerini saptamak
Alexander: Yangına meyilli çoğu ülkede bir tür erken uyarı sistemi vardır. Bu sistem sıcaklığı, yakıt seviyesini, nemi ve rüzgârın hızını tespit eder. Bunlar da ilerleyen gün ve haftalarda bizi nelerin bekleyebileceğine dair iyi bir fikir veriyor.
Şayet artan bir orman yangını tehlikesi varsa, fazladan itfaiye ekipleri alana gönderilir. Kamyonlar hazırlanır ve yangın söndürme uçağı pilotları beklemeye alınır.
Bir ateş tutuşursa, onunla mücadele etmenin ilk adımı dumanı tespit etmektir. Bu tespit, ihbarı yapan bir vatandaş veya yangın uzak bölgelerde ise dumanı tespit edebilecek kameralar ve gözetleme kuleleri ile yapılabilir.
Bazı ülkelerde dumanın ilk belirtisinde yangın söndürme uçakları gönderilir. Ancak yangın için gerçekleştirilecek seferberlik Avrupa’da üç-dört günlük bekleme süresine sahiptir.
Bunu yapmak güvenliyse, orman yangınına ilk müdahale sırasında ekipler gönderilir.
Üçüncü adım: İlk hücum
Alexander: Bu orman yangınlarını bastırmanın ilk aşamasıdır.
Kirsten: Bu ilk hamle esnasında her zaman hızlı müdahale ekibi göndeririz. Bunlar, yangın söndürme ekipmanları ve su taşıyan araçlarla donatılmış ekiplerdir.
Konum biraz daha uzaksa, doğrudan bir uçak ya da küçük bir helikopter göndeririz. Genellikle bu sadece kontrol içindir. Bu işlem bize kabaca bir tahminle yangının ne kadar büyük olduğu hakkında bilgi verir.
Hem kuru hem de ıslak yangın söndürme tekniklerini kullanıyoruz. Kuru yangın söndürme tekniğinde, yangın çevresinde sınır oluşturarak kendi kendini yakmasına müsade edilir. Her ne olursa olsun, yangını olabildiğince çabuk kontrol altına almaya çalışıyoruz. Umalım ki bu ilk müdahale sırasında olsun.
Alexander: Ancak ilk saatte yangını bastıramazsanız, sıradaki aşamaya geçersiniz: genişletilmiş hamle.
Daha büyük orman yangınlarda, yangın söndürme uçakları alevlerin üzerine su ve ateş yavaşlatıcı atmak için kullanır.
Dördüncü adım: Genişletilmiş hücum
Alexander: Yangın bu noktaya ulaşmışsa, daha çok kaynağa ihtiyacınız vardır. Bir orman yangınına, yanması için ne kadar zaman verirseniz o kadar büyür; kontrol edilmeleri de bir o kadar zorlaşır.
Kirsten: Yangın ilk müdahale aşamasını geçer geçmez bir durum kontrol timi kurarız. Bu, ofiste opesyonu yöneten eden ve daha kapsamlı stratejiler düşünen insanların olduğu anlamına geliyor.
Yangın bir yerleşim yerine yakınsa, tüm gücümüzü burada kullanırız. İlk başta bu sadece araçlar ve itfaiyecilerdir ancak sonrasında itfaiye kamyonları, ardından da daha büyük tankerler olur. Buldozerler gibi birçok makineyi, bitki örtüsünü temizlemek ve sınırlar oluşturmak için kullanıyoruz.
Bu noktada kullandığımız taktik arazinin cinsine bağlı. Bir ot yangınıyla nasıl mücadele ettiğimiz, bir çam yangınıyla ya da uzun ağaçlı orman yangınıyla nasıl mücadele ettiğimizden tamamıyla farklıdır. Ancak genel olarak konuşmak gerekirse, bu doğrudan ve dolaylı hücum olmak üzere iki aşamalı bir operasyondur.
Yangının önünü kısıtlamak için yanlara doğrudan saldırıyoruz. Bu genellikle su, ateş yavaşlatıcı ya da toprağa alevlerle paralel sınırlar kazarak yapılıyor. Daha önce yanmış bölgelerde durarak çalışmak için uğraşıyoruz çünkü buraların tekrar yanması pek olası değil.
Kaliforniya’daki bu itfaiyeciler, bu evden yakınlardaki bir apartmana yayılan alevleri durdurmaya çalışıyorlar.
Alexander: Ancak yangın çok yoğun, insanları ve itfaiye araçlarını oraya göndermek güvenli değilse, dolaylı hücuma geçersiniz. Bu da ekipleri yangından uzaklaştırmak ve uçakla saldırmak demek. Ayrıca alevlerin önündeki bitki örtüsünü yakarak da yangınla mücadele edebilirsiniz.
Kirsten: Dolaylı hücuma geçtiğimizde, ateş yavaşlatıcı ve su atmak için daha çok uçak kullanıyoruz. Ancak duman kötüleşir ve görüş mesafesi azalırsa uçakları geri göndermek zorunda kalıyoruz. Dolaylı hücumun bir başka şekli, yangının ilerlediği yerin önüne kontrol hatları kazmaktır.
Mahalle sakinlerini tahliye etmek ve yolları kapatmak için polis ve orduyla birlikte çalışırız. Yangın bölgesini terketmeleri için çok geç kalındıysa kalıp savunma çağrısı yaparız. Bu, insanların evde kalmalarının daha güvende olduğu zaman diliminde gerçekleşir.
En kötü durum senaryosu, yangın alanında binlerce insan, birden fazla farklı kurum ve birden fazla uçağın gökyüzünde olduğu zamandır.
Uzmanlar, büyük trafik sıkışıklıklarını engellemek için tahliyelerin önceden iyice planlanması gerektiğini söylüyor.
Beşinci adım: Temizlik
Kirsten: Yangının etrafında bir çalışma sınırı varsa ya da yangının kaynağını kestiysek yangın kontrol altındadır. Diğer bir deyişle, daha fazla yayılamayacak duruma geldiğinde.
Ancak kontrol altına alınmış olsa bile, uzun bir temizlik ve devamlı yangınları söndürme süreci bulunuyor.
Yangının dışındaki tüm çevreyi ta ki ulaşabileceği yer kalmayana kadar gözlemleriz. Yanlardan girerek yanan herhangi bir ağaç kalmayana kadar söndürürüz. Bu iş, genellikle saha ekipleri ve makinelerle halledilir.
Çevredeki her şeyin soğutulmuş olduğundan emin oluruz. Bir yangından birkaç gün ya da hafta sonra, kuru şartlarda bile, bir şey hâlâ için için yanıyor ve rüzgâr gene hızını artırıyorsa, bir kıvılcım dahi ikinci bir yangını tetikleyebilir. Dolayısıyla bu temizlik sürecini oldukça ciddiye alıyoruz.
Kaliforniya eyaletine bağlı Santa Rosa ilçesinde yanan bir mahalle görüntülendi.
Altıncı adım: Yangının ardından gelen toparlanma
Kirsten: Bir yangının soğumasının üstünden haftalar geçse bile, bölgede devriye gezmeye devam ederek güvenli olduğundan emin oluyoruz. Yangın bölgesini halka tekrar açıp açmayacağımızın ve devrilerek insanlara zarar verebilecek herhangi bir ağacın sökülüp sökülmeyeceğinin değerlendirmesini yapıyoruz.
Toplum rehabilitasyonu, sonraki sürecin en uzun parçasıdır. Büyük bir orman yangınından sonrasında halk, yıllar sonra bile bunun etkisini hissedebiliyor. Travma sonrası stres bozukluğu bir problem, Avustralya’daki hükümet, danışmanlık hizmeti sağlıyor. Böylece halk hayatlarını ve işlerini yeniden düzene sokabiliyor.
İtfaiyeciler olarak, fazla duygusal olmamaya çalışıyoruz. 10 saat boyunca kurtarmak için savaştığınız çiftliklerin ve evlerin alevler içinde kaldığını görüyorsunuz. Ancak bir an sonra yanmasını önlemeyi başardığınız, yakındaki bir karakurbağasına ya da bir eve bakıyorsunuz ve tüm bunlara değiyor.
Bir kadın, yanmış evinin kalıntıları arasında yüzüklerinden üçünü bulmuş bir itfaiyeciye sarılıyor.
Yazar: Gareth Evans
Çeviren: Kübra Aslanhan
Düzenleyen: Büşra Ekiz
Kaynak: BBC