Gastro-intestinal enfeksiyonlar
- ABD’de1 yılda 200 milyondan fazla bulaşıcı gastroenterit vakası
- bulaşıcı gastroenteritis2 hastalığından dünyada her yıl 3-6 milyon çocuk ölüyor
- Gastro-intestinal enfeksiyonların yayılımı hastane ortamında ciddi bir sorundur
Tanım
Gastro-intestinal enfeksiyonlar hem mide hem de ince bağırsak yolunu kapsayan gastrointestinal iltahaplanmasına yol açan viral, bakteriyel veya parazitik enfeksiyonlardır. Semptomlar ishal, kusma, karın bölgesinde ağrıyı içerir. Gastrointestinal enfeksiyonların en önemli tehlikesi su kaybıdır, bu yüzden su yükleme önemlidir ancak gastrointestinal enfeksiyonların çoğu kendini sınırlar ve birkaç gün içinde ortadan kalkar. Ancak, bir sağlık bakımı uygulamasında ve özel bir nüfus içinde (yeni doğan/bebekler, bağışıklık yetersizliği olan hastalarda veya yaşlı nüfusta) potansiyel olarak tehlikelidirler. Çabuk teşhis, uygun tedavi ve enfeksiyon kontrolü önlemleri bu sebeple bu şartlarda özellikle önemlidir.
Gastrointestinal enfeksiyonlara aşağıdakileri içeren çok sayıdaki mikro organizmalar sebep olabilir:
Adenovirus
Adenovirus ishale, ateşe, konjunktivite, mesane enfeksiyonlarına ve döküntülere sebep olabilir, fakat en bilinen semptomu solunum yolu hastalığıdır. Rotavirüsten sonra, pediatrik ishalin en bilinen sebebidir.
Campylobacter
Campylobacter dünyadaki gastroenteritisin en bilinen bakteriyel sebebidir ve iki yaş altı çocuklarda sık görülür. İshale (bazen kanlı), karın bölgesi kramplarına, kusmaya ve ateşe sebep olur. Genellikle çiğ veya az pişmiş et kaynaklıdır. (özellikle kümes hayvanları) veya kontamine süt.
Clostridium difficile
Clostridium difficile enfeksiyonu en sık olarak hastanelerde ve sağlık kuruluşlarında3 rastlanan antibiyotik ilişkili ishal sebeplerinin %25’e kadarki bölümünü oluşturur. Yaşlı ve bağışıklık yetersizliği bulanan hastalar en risk altında olanlardır. Yüksek toksojenik ve dirençli Clostridium difficile soylarının son oluşumu daha sık ve şiddetli yayılımlara, artan hastalanma ve ölüm oranlarına sebep olmuştur.
Escherichia coli
Escherichia coli, genellikle E. coli denir, seyahat ishalinin öncü sebebidir ve gelişen dünyada özellikle çocuklar arasında diyare hastalıkların önemli bir sebebidir. İnsanlar E. coli’yi genellikle insan veya hayvan dışkısıyla kirlenmiş suları içerek kaparlar.
Escherichia coli O157:H7
Escherichia coli O157:H7 colibacteria’nın, kanlı ishal ve kusma semptomlarını içeren gastrointestinal enfeksiyonlara sebep olan, Şiga toksini üreten şeklidir. Birkaç gün sonra geçmesine rağmen, bazen (enfeksiyonların 5-10%4 oranı ) tedavi edilmezse böbrek yetmezliği ile sonuçlanabilecek hemolitik üremik sendromuna kadar gidebilir.
Helicobacter pylori
Helicobacter pylori, H. pylori denir, gastritin bir sebebidir ve gastrik ve duodenal ülserin gelişimiyle ilişkilidir. Mide ağrısına ve bulantısına sebep olabilir ama birçok vakada semptom göstermez. Enfekte olan kişilerin %10-20’sinde peptik ülser geliştirme riski vardır ve %1-2’sinde mide kanseri5 riski vardır.
Rotavirus
Rotavirus küçük çocuklarda bebeklerdeki ishalin en sık görülen sebebidir ve çoğu şiddetli vakanın sorumlusudur. Rotavirus için bir aşı vardır ancak beş yaşından küçük çocuklarda6 küresel olarak yılda yarım milyondan fazla ölüme yol açmaktadır. Bunların çoğu gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir.
Salmonella ve Shigella
Salmonella ve Shigella gıda kaynaklı GI hastalığıdır. Salmonella sık görülür ev çiğ etlerde, kümes hayvanlarında, deniz ürünlerinde ve yumurtalarda, sütte ve mandıra ürünlerinde bulunur. Akut semptomları mide bulantısı, kusma, mide bölgesi krampları, ishal, ateş ve baş ağrısını kapsar. Shigella sıklıkla insan dışkısıyla kirlenen sularda bulunur. Shigella semptomları (basilli dizanteri) mide bölgesi ağrısı, kramplar, ishal, ateş, kusma ve dışkıda kan, iltihap mukus içerir.
Staphylococcus aureus
Staphylococcus aureus gıda zehirlenmesinin 1-2 gün süren ani/şiddetli başlama, şiddetli mide bulantısı, kramplar, kusma ve ishal ile nitelendirilmiş en çok görülen sebebidir. Bu fırsatçı patojen insanlarda görülebilir (cilt, enfekte olmuş kesikler, burun ve boğaz). Et ve et ürünleri, kümes hayvanları ve yumurta ürünleri, salatalar, fırın ve mandıra ürünleri dâhil olmak üzere geniş yelpazeli gıda ürünleriyle ilişkilendirilmiştir.
Yersinia enterocolitica
Yersinia enterocolitica, Y. enterocolitica denir, ishal ve mide bölgesi ağrısı sebebinin nispeten daha nadir görülen sebebidir. Enfeksiyon çoğunlukla kirlenmiş gıda, özellikle çiğ veya az pişmiş domuz ürünleri, dondurma ve sütten bulaşır. Genel semptomları ateş, mide bölgesi ağrısı ve sıklıkla kanlı ishaldir.
Teşhis
Semptomlar muhtemel gastrointestinal enfeksiyona işaret ettiğinde, teşhis dışkı numunelerinin kültür veya antijen tespitinde kullanılan laboratuar testleri aracılığıyla doğrulanabilir. Belirli vakalarda (örneğin E. coli, Salmonella, C. difficile için), antibiyotik tedavisine karşı mikrobiyal direnç olup olmadığını belirlemek için eğer uygunsa antibiyotik şüphelilik testi kullanılır. Özellikle hastane ortamları hızlı teşhis enfeksiyon kontrol önlemlerini uygulamak için önemli bilgiler sağlar.
Bir ishalin sebebini teşhis etmek için, durumun gıda kaynaklı yayılım veya “seyahat ishali” olup olmadığını değerlendirmek faydalıdır.
Gıda kaynaklı yayılımlar:
- Genellikle yereldir– birlikte yemek yiyen bir grup insan aynı hastalıktan muzdarip olur.
- Yayıldığında, farklı yerlerdeki insanları etkilediğinde ve uzun zaman sonrasında bir halk sağlığı sorunudur.
- Daha çok insanın enfekte olmasını önlemek için epidemiyolojik olarak tanımak ve izlemek önemlidir.
- E. coli, Salmonella, Campylobacter ve Stafilococ gıda kaynaklı yayılımlara yol açan en bilinen patojenler arasındadır.
Seyahat İshali:
- Seyahatle ilgili en bilinen hastalıktır.
- Alışık olduklarından daha farklı patojenlerin olduğu yerlere seyahat eden insanlara bulaşır, özellikle gıda/su kirliliğinin daha yaygın olduğu yerlerde.
- Genellikle dışkıyla kirlenmiş gıda ve su aracılığıyla aktarılır.
- Vakaların çoğu E. coli, Salmonella ve Shigella içeren bakteriler sebebiyle oluşmuştur.
Önleme / Tedavi
Gastrointestinal enfeksiyonu önlemenin en iyi yolu şunları içerir:
- Düzgün el yıkama
- Kirlenmiş yüzeyleri çamaşır suyuyla dezenfekte etmek
- Giysilerin kirli yerlerini yıkamak
- Genişletilmiş enfeksiyon kontrolünü en kısa zamanda uygulamak için enfekte olan hastaları tanımlamak
- Birçok gastrointestinal enfeksiyonun aşısı yoktur. İstisnaları şunlardır:
- Rotavirus
- Adenovirus (sınırlı mevcudiyet)
- C. difficile: gereksiz antibiyotik yazdırmaktan kaçının
Gastrointestinal enfeksiyon için Tedavi önlemleri şunları içerir:
- Su kaybını giderme– ağızdan veya bazen damardan
- Birçok bakteriyel gastroenteritis vakası için sadece semptomatik (ateş, ishal için) tedavi gereklidir.
- Antibiyotiklerin viral enfeksiyonlar üzerinde hiçbir etkisi olmadığı için genellikle önerilmez yan etkilere sebep olabilir ve fazla kullanımı bakteri geliştirme direnci riskini artırır.
- Antibiyotikler özellikle şiddetli gastroenteritis vakalarında veya özel bir bakteri sebep olarak gösterilirse önerilebilir.
Kılavuzlar
- Amerika Bulaşıcı Hastalıklar Birliği (IDSA)
Bulaşıcı İshalin Yönetimi için Uygulama Kılavuzu. Klinik Bulaşıcı Hastalıklar 2001; 32:331–50
http://cid.oxfordjournals.org/content/32/3/331.full Update in progress for 2014.
- Dünya Gastroenteroloji Örgütü
Uygulama kılavuzu: Akut ishal (LINK: http://www.worldgastroenterology.org/assets/downloads/en/pdf/guidelines/01_acute_diarrhea.pdf)
- Amerika Sağlık Epidemiyolojisi Topluluğu (SHEA) / Amerika Bulaşıcı Hastalıklar Topluluğu (IDSA)
Yetişkinlerde Clostridium difficile için Klinik Uygulama Kılavuzu: 2010 Update by SHEA / IDSA Infect. Control Hosp. Epidemiol. 2010;31(5):000-000.
http://www.jstor.org/stable/10.1086/651706
- Dünya Sağlık Örgütü
Rotavirüs nitelendirme yöntemleri El Kitabı [PDF-3.8MB, 156 pages]. 2009. IVB/08.17.
http://whqlibdoc.who.int/hq/2008/WHO_IVB_08.17_eng.pdf
- Hastalık Kontrol ve Önleme (CDC) için ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı
Sağlık Tesislerinde Çevresel Enfeksiyon Kontrolü Kılavuzu.
http://www.cdc.gov/hicpac/pdf/guidelines/eic_in_HCF_03.pdf
REFERANSLAR
- Bryan CS. Infectious Diseases in Primary Care. Edition: Saunders. 2002
- Merck Online Medical Library – Gastrointestinal Disorders www.merck.com
- Bartlett JG. Clinical practice. Antibiotic-associated diarrhea. N Engl J Med 2002;346:334-349
- CDC website: http://www.cdc.gov/ecoli/
- Clin Microbiol Rev. 2006 July; 19(3): 449–490. doi: 10.1128/CMR.00054-05
“Pathogenesis of Helicobacter pylori Infection”, Johannes G. Kusters, Arnoud H. M. van Vliet, and Ernst J. Kuipers http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1539101/
- CDC website: http://www.cdc.gov/rotavirus/index.html
Bu site, bir tıbbi tavsiye kaynağı niteliği taşımamaktadır.
Bu sitenin sağlık içeriği özet halinde sunulmuş olup, nitelik bakımından geneldir ve yalnızca bilgilendirme amacıyla gösterilmektedir. Söz konusu içeriğin, profesyonel doktor tavsiyesinin yerine geçmek üzere kullanılması amaçlanmamakta veya önerilmemektedir. Bu Sitede yer alan sağlık içeriğini herhangi bir sağlık veya zindelik sorunu veya hastalığa teşhis koymak için kullanmamanız gerekmektedir. Tıbbi bir durum veya tedavi için daima doktorunuzun veya başka bir vasıflı sağlık hizmeti sağlayıcısının önerilerine kulak veriniz. Bu Sitede yer alan hiçbir bilgi tıbbi bir teşhis veya tedavi amacı gütmemekte olup, reçete kararları alınırken doktorlarca tek bilgi kaynağı olarak kullanılmamalıdır. Bu Sitede edindiğiniz bilgiler nedeniyle tıbbi önerileri göz ardı etmeyiniz ve doktor tavsiyesine başvurmayı ihmal etmeyiniz.