“CHARLES’IN BAKIŞI” Aznavour’un bir kamera aracılığıyla tuttuğu günlükten oluşan bir belgesel
ŞARKICI – AKTÖR AZNAVOUR
Edith Piaf’ın 1948’de kendisine hediye ettiği kamera ile Aznavour seyahat notlarını görsel olarak kayda geçirir. Ancak bu 16 mm ve Süper 8 kayıtlarını hiç izlemez. Ölümünden bir yıl önce (2017’de) bunları Marc di Domenico’ya verip kendisinden görsel kayıtlarını bir filme dönüştürmesini ister. Domenico senaryosunu yazarken sanatçının bıraktığı notlardan ve yazılarından esinlenerek edebi bir metin oluşturmuş. “Charles’ın Bakışı” İKSV Kasım seçkisinin en kaliteli filmiydi. Bu yazımda Aznavour’un zengin sinema kariyerine de değineceğim.
Ben Charles Aznavour’un bir konserini 70’li yıllardaki bir Cannes Festivali sırasında, Ambassadeurs salonunda verilen bir resepsiyonda dinledim. Kısacık boyu, çirkin sayılabilecek fiziği ve çelimsiz haline rağmen müthiş karizması, sahne hakimiyeti ve büyüleyici sesiyle, bir müzik şöleni sayılabilecek konserin beni çok etkilediğini hatırlıyorum.
Ayakta başladığı konseri, yorulunca uzun bir bar iskemlesinde sürdürdüğünü, terleyince smokin ceketini çıkarıp fırlattığını, papyonunu çözüp gömleğinin üst düğmelerini açtığını, romantik melodilerle başlattığı konserini gittikçe hızlı tempolu besteleriyle sürdürüp, yoğun alkış taleplerine birkaç bis şarkıyla cevap verdiğini hatırlıyorum.
FRANSA’NIN FRANK SİNATRA’SI
39. İstanbul Film Festivali Kasım seçkisinde yer alan “Charles’ın Bakışı / Le Regard De Charles” belgeseli programda yer alan filmlerin en iyisiydi. Edith Piaf’ın 1948’de kendisine hediye ettiği kamera ile, Charles Aznavour çıktığı seyahatlerdeki notlarını görsel olarak kayda geçirir. Ancak bu 16 mm ve Süper 8 kayıtlarını hayatı boyunca hiç izlemez. Ölümünden bir yıl önce (2017’de) bunları Marc di Domenico’ya verip, görsel kayıtları bir filme dönüştürmesini ister.
Aznavour’un çektiği görüntüler yalnızca onun güncesi olarak değil, bir ozanın iç sesine eşlik eden çağrışımlarıyla da, izleyeni büyüleyen bir albeniye sahip.
Şarkıcı- söz yazarı- oyuncu ve diplomat Charles Aznavour Fransa’ya Gürcistan’dan göç eden şarkıcı bir baba ve Adapazarı’dan göç eden oyuncu bir annenin oğlu olarak 1924’te Paris’te doğdu. 1967’de evlendiği ve hayatının sonuna kadar birlikteliğini sürdürdüğü 3. eşi İsveç asıllı Ulla Thorsell’in dışında, Aznavour hayatına giren tüm kadınları terketti. İlk evliliğini yaptığı Micheline Rugel (1946) ve 2. eşi Evelyn Plessis’te (1956) olduğu gibi .
Belgeselde Arlette adlı bir kadından doğma, evlilik dışı bir erkek çocuğunu Aznavour’un bir Ermeni gibi yetiştirdiğini öğreniyoruz. Ulla ile tanışmasından önce hayatına giren Arlette’ten filmde hiç söz edilmiyor. Ancak Ulla’nın, ABD’deki nişanlılık dönemi uzayınca rest çekip İsveç’e döndüğünü, Aznavour’un pes etmesiyle çiftin Las Vegas’da evlendiğini öğreniyoruz. Düğündeki ünlüler arasında Kirk Douglas’ı, Sammy Davis Jr.’u görüyoruz.
Aznavour hayatı boyunca çektiği filmleri Demenico’ya teslim ederken “Hiç anlatmadığım hayatımın hikayesi bu filmlerde gizli” demişti. Domenico senaryosunu yazarken Aznavour’un bıraktığı notlardan ve yazılardan esinlenerek edebi bir metin oluşturmuş. Fransız aktör Romain Duris‘in sesinden dinlediğimiz dış sesli metin belgesele zenginlik katıyor.
RİSK ALMAYI SEVEN BİR SANATÇI
Belgesel Aznavour’un 50’li yıllardaki Londra seyahatinde çektiği videolarla başlıyor. Paris’teki ilk Olympia konserlerine geçiş yapan film ,sonradan karısı olacak Micheline’i tanıtıyor. Aznavour’un Amerikaya gemiyle yaptığı seyahatte 2. karısı olacak Evelyn’i, New York’ta Edith Piaf ile tanıştırmasını ve birlikte Charles Chaplin’ in “Sahne Işıkları / Limelight”ı izlemeye gittiklerini görürüz.
Aznavour Amerika turnesindeyken Ağustos 1959’da François Truffaut’dan bir mektup alır. Truffaut senaryosunu yazdığı “ Piyanisti Vurun / Tirez Sur Le Pianist”in başrolü için kendisini düşündüğünü ve tarih konusunda esnek davranıp kendisine uyacağını bildirir. Edouard Saroyan karakterini canlandırdığı bu polisiye filmde, Aznavour sinema kariyerinin en parlak performansını çıkarır. Yeni Dalga Akımı’nın başyapıtlarından biri olan “Piyanisti Vurun” (1960) ABD’de büyük sükse yapınca, Amerikalılar filmin başrolündeki Aznavour’u canlı görmek için konser salonlarını doldurmuşlardı.
Belgeselde Aznavour’un bir yıl sonra rol aldığı “Tobruk İçin Bir Taksi/ Un Taxi Pour Tobrouk” filmindeki rol arkadaşı ,kendisinden 4 yaş büyük Lino Ventura ile çocukluk yıllarında Paris sokaklarında birlikte gazete satarak harçlıklarını çıkardıklarını öğreniyoruz.
Charles Aznavour’u bir İsrail seyahatinde Kudüs’te Ağlama Duvarı önünde gösteren belgeselde, sanatçının Filistinli Yahudilerin yaşadığı bir kibutzda kaldığını, annesiyle babasının 2. Dünya Savaşı sırasında işgal altındaki Paris’te bazı Yahudileri saklayıp, toplama kamplarına gönderilmelerini engellediklerini de öğreniyoruz.
Aznavour 20. yüzyılın ilk yarısında Ermenilerle Yahudilerin benzer acılar yaşayarak yazgılarının kesiştiğini ve hayatı boyunca Yahudilere sempati beslediğini belgeselde söylüyor.
BÜYÜKANNESİNİ KIRKINDA TANIDI
Charles Aznavour ilk Ermenistan ziyaretini 1964 yılında 40 yaşındayken yaptı. Hayatında ilk kez gördüğü büyükannesiyle Erivan’da ki buluşması belgeselin en duygu yüklü bölümü. Sanatçının Ermenice söylediği şarkı eşliğindeki bir sekanstan sonra Aznavour’u Moskova’da, Kızıl Meydandaki uzun bir kuyrukta, Lenin’in mezarını ziyaret etmek için bekleyen insanların filmini çekerken görüyoruz.
Belgeselde Uzak Doğu, Japonya ve egzotik beldelerdeki seyahatlerinde izlediğimiz Aznavour’u verdiği konserlerde, yerel halkın kendisine gösterdiği ilgiyi izliyoruz. Ardından popüler şarkıları eşliğinde Broadway, Londra ve Paris Olympia konserlerinden hareketli bölümler belgeselde yer alıyor.
Aznavour’u döneminin ünlü şarkıcıları Dalida, Johnny Hollyday, Nicoletta gibi pop starlarıyla, aralarında Catherine Deneuve’ün de bulunduğu ünlü oyuncularla birlikte çekilmiş görüntüler ,titiz bir arşiv çalışmasıyla filme kurgulanmış.
Filmin final bölümünde Aznavour’un Ulla’dan olan 4-5 yaşlarındaki çocuğunu muhtelif yerlerde kendi çektiği filmlerde görüyoruz. Kapanış jeneriğinde sanatçı itiraf ediyor: “Hayatım boyunca özel hayatımda ve seyahat ettiğim muhtelif şehirlerde büyük keyifle çektiğim filmleri hiç izlemedim. Onları izlemeniz için size bırakıyorum.”
PARLAK SİNEMA KARİYERİ
Charles Aznavourn 94 yıllık ömründe şarkıcılık ve söz yazarlığı dışında önemli bir sinema kariyerine sahip oldu. 1950’li yıllardan öldüğü 2018’e kadar 79 filmde irili ufaklı rollerde yer aldı. Başrolünü üstlendiği en önemli iki film, François Truffaut’nun “Piyanisti Vurun” (1960) ve Lino Ventura ile başrolü paylaştığı, Denys de la Patelliére’in “Tobruk İçin Bir Taksi” (1961) .
Fransız ve uluslararası çok önemli yönetmenlerle çalışan Aznavour, bunlardan André Cayatte‘ın Venedik Film Festivalinin Büyük Ödülünü kazanan “Ren Geçidi / Le Passage Du Rhin”inin (1960) başrolünü üstlendi. Tiyatro ve sinema dehası Jean Cocteau’nun yönetip aktör olarak da yer aldığı “Orfe’nin Mirası /Le Testament D’Orphé” Aznavour’un 1960 yılındaki 3. önemli filmi oldu.
6 yıl sonra Pierre-Garnier Deferre‘in romantik komedisi “Ağustosta Paris / Paris Au Mois D’Aout”ta başrolü oynadı. Julien Duvivier‘nin “Şeytan Ve 10 Emir / Le Diable Et Les Dix Commendements” (1963) komedisinde Alain Delon ile oynadı. Jean-Pierre Mocky ile “Bakireler/ Lers Vierges” (1963) komedisi ile dram filmi “Les Dragueurs”ü yaptı.
Alman Volker Schlöndorff‘un Altın Palmiye ve Yabancı Dilde En İyi Film Oscar Ödüllerinin sahibi “Teneke Trampet” (1979) başyapıtında Aznavour yan rollerin birinde yer aldı. Ermeni asıllı Kanadalı yönetmen Atom Egoyan’ın büyük yankı uyandıran “Ararat”ında (2002) ve yine Ermeni asıllı Fransız yönetmen Henri Verneuil’ün “Aslanları Saldılar/ Les Lions Sont Lachés” (1961) filmlerinde Aznavour yan rollerde yer aldı.
Yönetmen / Senaryo : Marc di Domenico, Charles Aznavour
Kurgu : Didier D’Abreu, Catherine Libert, Fred Piet
Oyuncular : Romain Duris, Marie Montoya, Michel Klochendler, Charles Aznavour, Maurice Biraud, Édith Piaf, Lino Ventura
Fransa / Biyografi-Dökümanter / 83 Dk.