Soğuk Savaş'ın en dikkat çeken rekabet noktalarından biri de hiç kuşkusuz Uzay Yarışı'ydı. 20 yüzyıla damgasını vuran mücadelede insanlık ilk kez uzaya ve nihayetinde Ay'a gitmeyi başarırken, 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılması bir sürecin de sonuna da işaret etmekteydi. Rusya, 12 Eylül 1959'da Ay yüzeyine ilk kez bir robotik uzay aracı indirmeyi başaran SSCB'nin dağılmasından bu yana ilk kez bir Ay yolculuğu deniyor.
10 Ağustos'ta Kazakistan'dan fırlatılan Luna 25 bu çerçeveden oldukça oldukça dikkat çekici bir adım. Zira Rusya bu hareketiyle jeopolitik bir mesaj da vermekte. Aslında ilk başta Rusya ile Avrupa Uzay Ajansı'nın birlikte gerçekleştirmeyi planladığı seyahat, Rusya'nın Ukrayna'yı işgale kalkışmasıyla sekteye uğramış, ESA projeden çekilirken Roscosmos, tek başına ilerlemek durumunda kalmıştı.
Bu gelişme aynı zamanda başka bir anlama da geliyor. Hedefine Ay'ı alan bir uzay yarışında daha iki ülke şimdilik baş başa kaldı. Rusya'nın rakibi bu kez Hindistan. Hedef ise oldukça özel: Ay'ın gölgeler içindeki güney kutbuna ilk kez inebilmek...
16 Ağustos Çarşamba itibarıyla Rusya'nın Luna 25 robotik uzay aracı Ay yörüngesine ulaşmayı başardı. Rusya Bilimler Akademisi Uzay Araştırma Enstitüsü'nden yapılan açıklamaya göre araç normal bir seyirde görevine devam ediyor. Hatta ilk olağanüstü fotoğraflar servis edildi bile. Hindistan'ın uzay aracı Chandrayaan 3 ise 5 Ağustos'tan beri Ay'ın etrafında dolaşmakta. Hindistan Uzay Araştırma Örgütü'ne (ISRO) göre, 14 Ağustos'ta yüzeyden yaklaşık 80 kilometre yükseklikte yörüngede yavaşlamak için bir manevra gerçekleştirdi.
İki ülke de bilim insanlarının su buzunun kraterler içinde gömülü olduğuna inandıkları, Ay'ın bu keşfedilmemiş bölgesine mürettebatsız bir uzay aracı yerleştirmeye çalışacak. Neredeyse tamamen karanlık olan bu bölge, Ay'ın ekvatorunun çevresindeki parlak koşullarda iniş yapan Sovyetler Birliği, ABD ve Çin tarafından seçilen önceki bölgelere göre kıyasla çok daha zorlu bir hedef. Bununla birlikte şunu da kesinlikle vurgulamak gerekiyor: Buz uzayın altını!
İçme suyu için çıkarılabilir ya da nefes almak için oksijen ve roket yakıtı için hidrojen atomlarına ayrılabilir. Hatta bazıları yakıtın yalnızca geleneksel uzay araçlarında değil, belki de şirketlerin çeşitli amaçlarla uzaya yerleştirdiği binlerce uyduda da kullanılacağını düşünüyor.
Hindistan da bu özel kulübe girmek istiyor
Secure World Foundation'da uzay politikası uzmanı olarak görev yapan Victoria Samson, konuya dair Mashable'a konuşurken “Hindistan çok özel bir kulübe katılmaya çalışıyor; sadece 3 ülke Ay'a yumuşak iniş yapmayı başardı. Öte yandan Rusya ise neredeyse yarım yüzyılda yapmadığı bir şeyi yapmaya çalışıyor. Sivil uzayda eski bir liderin, uzay programı çok daha genç olan Hindistan'a ayak uydurmaya çalışması büyüleyici” ifadelerini kullanıyor.
Ay'ın güney kutbuna inen ilk ülke
ISRO'nun Chandrayaan 3 misyonu, Temmuz ayı ortasında Hindistan'ın güneydoğusundaki Sriharikota'dan fırlatıldı. 2019'daki denemede araç Ay yüzeyine yumuşak inememiş, düşmüştü. Ekip bu kez 23 Ağustos'ta iniş yapmayı deneyecek. Roscosmos ise Vostochny uzay üssünden havalanan robotik Luna 25 uzay aracının yumuşak iniş yapabileceği tarihin 21 Ağustos olduğunu söylüyor.
Luna 25, 17 Ağustos'ta Ay'ın uzak tarafındaki, güney kutbu bölgesindeki Zeeman kraterinin Moskova saatiyle sabah 8 civarında çekilmiş (aşağıda) bir görüntüsünü yayınladı.
Bu arada Japonya'nın uzay ajansı da bu ay bir kalkış gerçekleştirmeye yakın. Japonya amansız kutup bölgesine gitmeyi planlamasa da bu yıl Ay'a gitmek için yarışan birçok ülke ve özel girişim arasında yer alıyor. Aracın 26 Ağustos'ta Japonya'daki Tanegashima Uzay Merkezi'nden yola çıkması bekleniyor.
İnsansız ilk Ay'a inişin üzerinden 60 yıl geçmesine rağmen, Dünya'nın uydusuna gerçekleştirilen tüm görevlerin yarısından azının başarılı olması durumu ile güvenli bir şekilde Ay'a iniş, göz korkutucu bir görev olmaya devam ediyor.
Buna neden olan etkenlerden biri, Dünya'nın etrafındakinden farklı olarak, Ay'ın atmosferinin çok ince olması ve bir uzay aracına yüzeye yaklaşırken yavaşlamak için neredeyse hiç sürtünme sağlamaması. Ayrıca Ay'da bir gemiyi iniş noktasına yönlendirmeye yardımcı olacak hiçbir GPS sistemi bulunmuyor! Mühendisler tüm bu eksiklikleri 385 bin km öteden telafi etmek zorunda.
Son örnek bu yıl Nisan ayında yaşanmış, özel bir Japon girişimi olan ispace, iniş sırasında uzay aracının yakıtı bitip düşünce Ay'a istediği inişi gerçekleştirememişti.
Oldukça değerli Ay kaynakları Dünya'nın doğal uydusuna olan ilginin yeniden artmasına neden oluyor. Yerçekiminden kurtulmak için aşırı miktarda itme gücü gerektiren roketlere ağır yakıt taşımaktan kaçınılabilirse, bu, uzay yolculuğu yapan ülkeleri ve şirketleri gelecekte yolculuğun maliyetlerine bir servet harcamaktan kurtarabilir. Aynı zamanda bu, Ay'ın kozmik bir benzin istasyonuna benzer bir şeye dönüşebileceği anlamına da geliyor.
Bir jeolojik ve madencilik danışmanlık firması olan Watts, Griffis and McOuat'a göre, önümüzdeki 30 yıl içinde Ay suyu tek başına 206 milyar dolarlık bir endüstri olabilir.
Washington Üniversitesi McDonnell Uzay Bilimleri Merkezi Direktörü Brad Jolliff, geçen sonbaharda Mashable'a konuşurken “Kanıtlamamız gereken; kaynakları Ay'da geliştirmenin onları Dünya'dan fırlatmaya kıyasla aslında daha ucuz olduğu durumu” diyordu.
Peki NASA neden Ay'a geri dönüyor?
Yaklaşan birçok görev, NASA'nın kendi Ay emellerine zemin hazırlayacak. Bu emeller, gerekli ekipmanların nakliye edilmesi, Ay yüzeyinde astronotların Artemis III ile iniş yapmasından önce çeşitli deneyler yapılması ve nihayetinde Ay'ın çevresinde ve üzerinde bir ekonominin başlaması. Bu, büyük ölçüde NASA'nın belli teslimatlara yardımcı olması için özel sektörden destek alması adına 2018'de kurulan Ticari Ay Nakliye Hizmetleri Programı sayesinde oldu.
Güney kutbuna iniş ise ortaya çıkan modern uzay yarışındaki zorluklardan yalnızca biri. Son zamanlarda, eski bir astronot ve ABD senatörü olan NASA Yöneticisi Bill Nelson, NASA'nın son zamanlarda kaçındığı bir şey olan “rekabet” hakkında samimi bir şekilde konuştu. Nelson'ı endişelendiren rakip Rusya değil; birçok kişiye Soğuk Savaş dönemini anımsatan uzay taktikleri kullanan Çin. Nelson şöyle diyor:
Agresifler, iyiler ve ketumlar.
Nelson, Rusya'nın yakın zamanda Ay'a kozmonot göndermeye yakın olmadığını dile getiriyor. Aynı şey, 2030'da Ay'ın güney kutbuna mürettebat indirmeyi planlayan Çin'in askeri programı için söylenemez. NASA'nın Artemis III görevi ise Ay'a 2025'in sonlarında iniş yapmayı umuyor.
Samson ise durum hakkında konuşurken bu tür “bize karşı onlar” diliyle konuşmanın geçmişteki küresel gerilimleri neredeyse kaçınılmaz bir şekilde tekrar doğurabileceğini söylüyor ve “NASA'nın Çin'e bakışında bu kadar büyük bir değişiklik görmemiz çılgınca” diyor ve bundan neredeyse bir 10 sene önce eski NASA yöneticisi Charles Bolden Jr., Çin'in Uluslararası Uzay İstasyonu'na dahil edilmesini teklif etmiş ancak bu ABD Kongresi'nin müdahalesiyle gerçeğe dönüşememişti. Şimdi ise Nelson, açıkça Çin'in uzaydaki “kötü adam” olduğunu söyleyebiliyor.
NASA, Çin ile uzay yarışını kabul ediyor
Bu hafta bir Artemis programı güncellemesi sırasında Nelson, Çin hakkındaki endişelerini detaylandırdı. Çin'in modus operandi'si (kriminoloji terminolojisinde failin çalışma yöntemi) olarak algıladığı şeye bir örnek verdi ve “Çin ordusu Güney Çin Denizi'ndeki Spratly Adaları'nı ele geçirdi ve orada bir pist inşa etti” dedi.
Bu arada, Hindistan ve yaklaşık 25 ülke daha, güven ve iş birliğine dayalı uzay araştırmaları için standartlar belirleyen ABD liderliğindeki uluslararası bir anlaşma olan Artemis Antlaşmaları'na katıldı. ABD'nin federal yasaları gereği NASA ile çalışamayacak olan Rusya ise bu noktada Çin ile uyum sağlıyor gibi gözüküyor. 2011'de hayata geçirilen The Wolf Amendment ise Çin'in ABD'den aldığı teknolojiyle balistik füzelerini geliştireceği endişesiyle doğmuştu. Nelson tüm bunlarla ilgili olarak ise şöyle konuşuyor:
“Gerçekten de Ay'da bol miktarda su bulursak bu, gelecekteki ekipler ve uzay araçları için kullanılabilir. Bunun yalnızca 'ele geçirenin' değil, herkesin kullanımına açık olduğundan emin olmak istiyoruz.”
Yeni uzay yarışında yeni aktörler var ancak çıkarımların tınısı oldukça tanıdık. Örneğin Virginia'dan bir Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Ben Cline, bu baharda neredeyse tüm algıyı net bir şekilde ortaya koydu. Bir komite görüşmesi sırasında Nelson'a “60'larda uzay yarışı sırasında Sovyetler Birliği ile iş birliği yapmadık. Şu anda da Çinlilerle iş birliği yapmanın akıllıca olacağını düşünmüyorum” dedi.
Kaynak: Elisha Sauers, Mashable'da editör. / Metin Aktaşoğlu tarafından yerelleştirildi.