Basınç değişikliklerine bağlı, kulakta rahatsızlığa neden olan, bir durum olarak tanımlanabilir.
Her iki kulağımızda, kulağın orta kulak boşluk kısmını, boğazımıza, burnumuzun arka kısmına birleştiren bir tüp şeklinde kanal vardır. Bu kanal, kulak basıncının ayarlanmasında yardımcı olur. Bu tüp şeklinde yapıya “östaki tüpü” denir. Bu kanal tıkanır ise, kulak barotravması yaşayabilirsiniz. Yükseklik, irtifa değişikliklerinde barotravma sıklıkla gelişir. Bazı kişilerde çok zarar verici olmasa da, sık tekrarlanan durumlarda, daha ileri, kötü etkilere neden olabilir. Barotravmayı tedavi ederken, ani gelişen ve kısa süreli barotravmalar ile uzun süren ve tekrarlayan barotravmalar arasındaki farkları iyi anlamalısınız.
BULGULAR
Eğer barotravma geçirdiniz ise kulağınızın içinde rahatsız eden bir basınç hissi algılarsınız. Hafif ile orta derecede basınç değişikliğine maruz kalınan durumlarda sıklıkla gelişen erken bulgular:
- Dengesizlik hissi,
- Kulakta genel bir huzursuzluk,
- Hafif işitme kaybı veya duymada güçlük,
- Kulakta dolgunluk hissidir.
Eğer tedavi edilmeksizin uzun süre devam ederse veya daha ciddi basınç değişikliği oluşmuş ise bulgular daha belirgin olur. Böyle durumlarda gelişecek ek bulgular:
- Kulak ağrısı,
- Sualtındaymış gibi kulaklarda basınç hissi,
- Burun kanaması,
- Orta veya ileri derecede işitme kaybı
- Kulak zarının zedelenmesidir.
Tedavi edildiğinde bütün bulgular kaybolacaktır. Barotravma nedeni ile gelişen işitme kaybı hemen hemen her zaman geçicidir ve işitme tekrar normale döner.
SEBEPLER
Kulak barotravmasının nedenlerinden birisi östaki tüpünün tıkanmasıdır. Östaki tüpü basınç değişiklikleri sırasında orta kulağın basıncının dengelenmesini sağlar. Örneğin esneme, östaki tüpünü açar. Bu tüp kapandığında bulgular ortaya çıkar çünkü tüp kapalı olduğu için orta kulak ile kulak zarı dış kısmı arasındaki basınç ayarlanamaz.
Sıklıkla irtifa, yükseklik değişiklikleri bu duruma neden olur. Kişilerin sıklıkla karşılaştıkları kulak barotravmaları daha çok uçak alçalmalarda olmaktadır. Barotravmaya neden olacak diğer durumlar:
- Derin su dalgıçlığı,
- Doğa yürüyüşleri,
- Dağlarda araç kullanmaktır.
Dalışa bağlı kulak barotravması
Dalış, barotavma gelişmesinin en sık rastlanılan nedenlerinden birisidir. Suya daldığınızda yeryüzündeki basınçtan çok daha fazlasına maruz kalırsınız. İlk 4-5 metre dalgıçlar için kulaklarına zarar verme açısından çok önemlidir. Bulgular dalgıç daldığında veya hemen sonrasında gelişir. Su altında basınç değişiklikleri, yeryüzündekine göre çok daha çabuk olabildiğinden, orta kulak barotravması dalgıçlar arasında sık rastlanılan bir durumdur. Kulak barotravmasını önlemek için dalarken derinliğinizi yavaş değiştirmelisiniz.
RİSK FAKTÖRLERİ
Östaki tüpünün kapanmasına, bloke olmasına neden olabilecek her şey barotravma için risktir. Allerjisi, soğuk algınlığı veya aktif enfeksiyonu olan kişiler daha fazla barotravma yaşama riski taşırlar. Yenidoğanlar ve küçük yaşta çocuklar da risk gurubundadırlar. Bir çocuğun östaki kanalının yerleşimi bir erişkine göre daha farklıdır ve daha kolay tıkanabilir. Uçakta bir yenidoğan veya çocuk, kalkış veya alçalma sırasında, ağlıyorsa, sıklıkla barotravmanın etkilerini hissettiği içindir.
TANI
Çoğunlukla barotravmanın etkileri kendiliğinden kaybolsa da çok ciddi ağrı ve/veya kulaktan kan gelmesi var ise mutlaka bir doktora görünmelisiniz. Kulak enfeksiyonundan ayırt etmek için muayene mutlaka yapılmalıdır.
Çoğu zaman yapılan muayene ile barotravma tanısı konulabilir. Otoskop denilen kulağa bakma aleti ile kulak zarındaki değişiklikler görülebilir. Basınçtaki değişikliğe bağlı olarak kulak zarının, içeri veya dışarı doğru, yer değiştirdiği görülebilir. Doktorunuz kulağınıza basınç uygulayarak kulak zarı arkasında sıvı veya kan olup olmadığını anlamaya çalışır. Eğer yapılan muayenede ciddi bulgular görülemez ise hastanın anlattıkları ile doğru tanı konulmaya çalışılır.
TEDAVİ
Kulak barotravmalı birçok vakada tıbbi müdahale yapmaksızın iyileşme sağlanır. Hemen rahatlamayı sağlayacak, kişinin kendisinin yapması gereken, bazı şeyler vardır:
- Esnemek,
- Sakız çiğnemek,
- Soluk alıp verme egzersizleri yapmak,
- Antihistaminik ve dekonjestan ilaçlar almak,
Ciddi vakalarda doktor tarafından antibiyotik veya steroid de önerilebilir.
Bazı vakalrda kulak zarlarında barotravma kulak zarının yırtılması ile sonuçlanır. Yırtılmış kulak zarının iyileşmesi de iki hafta kadra zaman alır. Kendi halinde iyileşmeyen vakalarda, kalıcı kulak zarı hasarını önlemek için, cerrahi işlem gerekebilir.
Cerrahi
Uzun süre devam eden veya ciddi barotravma vakalarında cerrahi tedavi en iyi seçenek olabilir. Kronik vakalarda kulağa tüp takılmasının çok faydası olacaktır. Kulak zarına takılan çok küçük silindir şeklindeki bu tüp sayesinde orta kulağa hava akımı geçebilmektedir. Kulak tüpleri daha çok çocuklarda kullanılmaktadır ve çocuklarda, barotravma nedeni ile kulakta enfeksiyon gelişmesinden korumaktadır. Bu kulak tüpleri, işi nedeni ile uçakla seyahat eden irtifa, rakım, yükseklik değişikliğini sıklıkla yaşayan kişilerde de kullanılabilmektedir. Bu kulak zarına yerleştirilen tüplerin altı ay ile 12 ay arasında kulak zarında kalması gerekir. İkinci cerrahi seçenek, kulak zarına küçük bir kesi uygulaması yaparak, orta kulak ile dış ortam arasındaki basıncın eşitlenmesini sağlamaktır. Bu şekilde ota kulakta bulunan sıvı da dışarı akıtılmış olur. Kulak zarına uygulanan kesi kısa zamanda iyileşecektir, kalıcı bir çözüm olmayacaktır.
YENİDOĞANDA BAROTRAVMA
Yenidoğanlar ve küçük yaşta çocuklar, östaki tüpleri çok daha kısa ve düz olduğundan, barotravma konusunda çok daha hassastırlar. Orta kulak basıncını dış ortam ile eşitlemede zorluklar yaşarlar.
Eğer yenidoğan bebeğiniz yükseklik, rakım değişikliklerinde huzursuzluk yaşıyorsa, bu onların kulak barotravması geçirdiklerinin göstergesidir. Onları barotravmadan korumak için rakım, yükseklik değişiklikleri yaşanırken beslenmelerini ve su içmelerini sağlayarak östaki kanalının açılmasını sağlayabilirsiniz.
KOMPLİKASYONLAR
Kulak barotravması genellikle geçicidir. Ancak bazı kişilerde kalıcı yan etkiler oluşturabilir:
- Kulak enfeksiyonları
- Kulak zarı yırtılması
- İşitme kaybı
- Tekrarlayan ağrı
- Sürekli dengesizlik hissi
- Kulaktan ve burundan kan gelmesi
Eğer kulak ağrınız varsa ve işitme azlığı da hissediyorsanız mutlaka doktorunuza danışmalısınız. Kalıcı ve tekrarlayan bulgular kronik kulak barotravmasının bulgularıdır. Doktorunuz o andaki rahatsızlığınızı çözdüğü gibi, ileride tekrarlamaması ve komplikasyonlar gelişmemesi için yapılması gerekenler konusunda önerilerde de bulunabilir.
İYİLEŞME
Barotravmanın gelişme şiddetine ve kişilere göre çok değişken etkileri olmakta, iyileşme sonuçları da farklı olabilmektedir. Kulak barotravması geçiren çok kişide kalıcı işitme kaybı olmaksızın tam iyileşme gerçekleşecektir.
İyileşme döneminde tekrar basınç değişikliklerine (uçakla seyahat veya derin su dalışları gibi) maruz kalınmaması gerekir. Çoğu barotravma vakası kendiliğinden, tedavi uygulanmaksızın iyileşecektir.
Eğer barotravma, allerji veya enfeksiyon nedeni ile gelişmiş ise, neden olan rahatsızlık iyileştiğinde, barotravmanın etkileri de kaybolacaktır. Hafif ve orta derecede yaşanan barotravmaların tam olarak iyileşmesi iki hafta kadar zaman alacaktır. Ciddi vakaların tam olarak düzelmesi uygulanacak cerrahi sonrası 6 – 12 ay sürebilir.
Eğer barotravma enfeksiyona neden olmuşsa veya ağrı çok şiddetli ise ve bulgular gerilemiyorsa veya daha kötü oluyorsa, konu hafife alınmamalıdır, mutlaka doktor muayenesi gerekir.
ÖNLEME
Uçak ile seyahatleri, derin su dalgıçlığını sürekli yapıyorsanız, uçuş veya dalış öncesinde antihistaminik ve dekonjestan alarak barotravma gelişmesi riskini azaltabilirsiniz. Ancak bu türde ilaçları da almadan önce doktorunuza danışmalısınız. Barotravma gelişmesini önlemek veya etkisini azaltmak için alınabilecek diğer önlemler:
- Dalış sırasında derinlik değişikliğinizi yavaş yapın
- Barotravma hissi gelişirse sizi rahatlatabilecek yutkunma, esneme ve çiğneme hareketi yapın
- Basınç değişiklikleri yaşarken burnunuzu kapatarak, burnunuzdan nefes vermeye çalışın, kulaklarınızda hava baskısı oluşturun
- Uçuşta veya dalışta kulak tıkaçları kullanmaktan kaçının