

VAROLUŞÇULUK
Varoluşçuluk, derin doktrinsel farklılıklara rağmen insan öznesine vurgu yapan birkaç 19. ve 20. yüzyıl Avrupalı filozoflarla ilişkilidir.[7][4][8] Pek çok varoluşçu, geleneksel sistematik veya akademik felsefeleri, stil ve içerik bakımından çok soyut ve somut insan deneyiminden uzak olarak görüyordu. [9][10] Varoluşçu düşüncede birincil erdem, özgünlüktür.[11] Søren Kierkegaard, varoluşçuluk terimini kullanmasa da, [7][12][13] genel olarak ilk varoluşçu filozof olarak kabul edilir.[14] Kierkegaard, toplum ya da din değil, her bir bireyin, hayata anlam vermekten ve onu tutkuyla ve içtenlikle ya da “otantik olarak” yaşamaktan yalnızca sorumlu olduğunu öne sürmüştür. [15] [16]
Varoluşçuluğun ana fikri Dünya Savaşı sırasında esir kampında kalan Jean-Paul Sartre’ın, Fyodor Dostoyevski ve Martin Heidegger okumuş ve felsefe, teoloji, drama, sanat, edebiyat ve psikoloji gibi birçok fikirlerinden etkilenerek ortaya çıkmıştır. [17]
ETİMOLOJİ
Varoluşçuluk (Fransızca:L’existentialisme) kelimesi Fransız Katolik filozof Gabriel Marcel tarafından 1940’ların ortasında ortaya konmuştur. [18][19][20] Marcel, 1945’te bir kolokyumda Jean-Paul Sartre’ye bu terimi ilk uyguladığında, Sartre bunu reddetti. [21] Sartre sonradan 29 Ekim 1945 tarihinde, kamuya karşı bir derste varoluşçu etiket kabul edilen fikrini değiştirdi ve Kulüp Maintenant de Paris olarak yayınlanan L’existentialisme est un humanisme (Varoluşçuluk bir Hümanizm olduğu), varoluşçu düşüncenin popülerleşmesine yardımcı olan kısa bir kitap yayınladı. [22] Marcel daha sonra Kierkegaard’ın “On The Concept of Irony” makalesi onuruna Neo-Sokratik’in lehine bu etiketi reddetti.
Bazı bilim adamları, terimin yalnızca filozof Sartre, Simone de Beauvoir, Maurice Merleau-Ponty ve Albert Camus’un eserleriyle ilişkili 1940’larda ve 1950’lerde Avrupa’daki kültürel hareketi ifade etmek için kullanılması gerektiğini savunmuştur. [7] Diğerleri terimi Kierkegaard’a kadar uzatırken, diğerleri kavramın derinliğinin Sokrates’e kadar uzatmıştır. [23] Ancak, genellikle Sartre’ın felsefi görüşleriyle özdeşleştirilir. [7]
TANIMSAL SORUNLAR VE ARKA PLAN
Varoluşçuluk ve varoluşçuluk etiketleri, çoğu filozofa ilk öldükten çok sonra uygulandıkları için çoğu kez tarihsel kolaylıklar olarak görülüyor. Varoluşçuluğun genellikle Kierkegaard’dan kaynaklandığı düşünülürken, bu terimi bir kendini tanımlama olarak benimseyen ilk önde gelen varoluşçu filozof Sartre idi. Filozof Frederick Copleston’un açıkladığı gibi, Sartre “tüm varoluşçuların ortak noktasının, varoluşun özden önce gelen temel doktrin olduğu” fikrini öne sürmüştür.[24] Filozof Steven Crowell’e göre, varoluşçuluğu tanımlamak nispeten zordu ve daha iyi anlaşıldığını savunmuştur. Sistematik bir felsefenin kendisinden ziyade belirli sistematik felsefeleri reddetmek için kullanılan genel bir yaklaşım olarak değerlendirilmiştir. [7]
1945’te verdiği bir konferansta Sartre, varoluşçuluğu “tutarlı bir ateizm pozisyonundan tüm sonuçları çıkarma girişimi” olarak tanımladı. [25] Diğerleri için, varoluşçuluk Tanrı’nın reddini içermemeli, daha ziyade “ölümlü kadınların anlamsız bir evrende anlam arayışını inceler”, daha az “iyi yaşam nedir?” (iyi hissetmek, olmak veya yapmak), bunun yerine “Hayat ne için iyidir?” [26]
İskandinavya dışındaki birçok kişi varoluşçuluk teriminin Kierkegaard’dan geldiğini düşünse de Kierkegaard’ın bu terimi (veya en azından felsefesinin bir açıklaması olarak “varoluşsal” terimini) Norveçli şair ve edebiyat eleştirmeni Johan Sebastian Cammermeyer Welhaven’den almış olması daha olasıdır. [27] Bu iddia iki kaynaktan geliyor. Norveçli filozof Erik Lundestad, Danimarkalı filozof Fredrik Christian Sibbern’den bahsediyor. Sibbern’in 1841’de, ilki Welhaven ve ikincisi Kierkegaard ile olmak üzere iki konuşma yapmış olması gerekiyordu. İlk konuşmada Welhaven’ın “belirli bir düşünceyi kapsadığını söylediği, hayata karşı yakın ve olumlu bir tavrı olan, varoluşsal olarak tanımladığı bir ilişki” ile ortaya çıktığına inanılıyor. [28] Bu daha sonra Sibbern tarafından Kierkegaard’a getirildi.
İkinci iddia, Kierkegaard’ın kendisinin “varoluşsal” terimini şairden ödünç aldığını kanıtladığını iddia eden Norveçli tarihçi Rune Slagstad’dan gelir. ” Hegelciler felsefeyi varoluşsal olarak araştırmazlar” diyenin Kierkegaard olduğuna kuvvetle inanıyor; “Welhaven’ın bir keresinde onunla felsefe hakkında konuştuğumda kullandığı bir cümle kullanmak içindi.” [29]
KAVRAMLAR
VAROLUŞ ÖZDEN ÖNCE GELİR
Sartre, varoluşçuluğun merkezi bir önermesinin varoluşun özden önce geldiğini, yani bireylerin kendilerini varolarak şekillendirdikleri ve önyargılı ve a-priori kategoriler, bir “öz” ile algılanamayacakları anlamına geldiğini savundu. Bireylerin gerçek yaşamı, başkalarının onları tanımlamak için kullandığı keyfi olarak atfedilen bir öz yerine, onların “gerçek özü” olarak adlandırılabilecek şeyi oluşturan şeydir. İnsan, kendi bilinci ile kendi değerlerini yaratır ve yaşamına bir anlam belirler. [30] Bu görüş, özün bireysel varoluştan önce geldiğini öğreten Aristoteles ve Aquinas ile çelişmektedir. Bu ifadeyi açıkça ortaya koyan Sartre olsa da, Heidegger ve Kierkegaard gibi varoluşçu filozofların düşüncelerinde de benzer fikirler bulunabilir:
“Öznel düşünürün biçimi, iletişim biçimi, onun tarzıdır. Biçimi, bir arada tuttuğu zıtlıklar kadar çok yönlü olmalıdır. Sistematik eins, zwei, dreisomut üzerine uygulandığında kaçınılmaz olarak başını belaya sokması gereken soyut bir formdur. Öznel düşünürün somut olduğu ölçüde, biçimi de somut bir şekilde diyalektik olmalıdır. Ama kendisi şair, etikçi, diyalektikçi olmadığı gibi, formu da bunlardan hiçbiri doğrudan değildir. Onun formu önce ve son olarak varoluşla ilişkili olmalıdır ve bu bakımdan emrinde şiirsel, ahlaki, diyalektik, dinsel olmalıdır. Estetik üretimin dengeli karakterine ait olan ikincil karakter, ortam vb. Kendi içlerinde genişliktedir ki öznel düşünür sadece bir ortama sahiptir – varoluş – ve yerellikler ve benzeri şeylerle hiçbir ilgisi yoktur. Sahne, şiirin tamamlama ürettiği hayal gücünün masalları değil, ne de İngiltere’de ortam konulmuş ve tarihsel doğruluk bir endişe oluşturmuyor. Ortam, bir insan olarak varoluştaki içe dönüklüktür ve somut, varoluş kategorilerinin birbirleriyle olan ilişkisidir. Tarihsel doğruluk ve tarihsel gerçeklik çok geniştir. Søren Kierkegaard (Concluding Postscript, Hong s. 357–358)”
Bazıları kendini tanımlama zorunluluğunu, herhangi birinin herhangi bir şey olmak isteyebileceği anlamında yorumlar. Bununla birlikte, varoluşçu bir filozof, böyle bir arzunun gerçek olmayan bir varoluş oluşturduğunu söyleyecektir – Sartre buna “kötü niyet” derdi. Bunun yerine, insanların yalnızca hareket ettikleri ölçüde tanımlandıklarını ve eylemlerinden sorumlu olduklarını söylemek için ifade alınmalıdır. Başkalarına karşı acımasız davranan biri, bu davranışla zalim kişi olarak tanımlanır. Bu tür kişiler, yeni kimliklerinden (zalim kişiler) kendileri sorumludur. Bu, suçu taşıyan genlerine veya insan doğasına karşıdır.
Sartre’ın konferansında söylediği gibi Varoluşçuluk bir Hümanizmdir: “insan her şeyden önce var olur, kendisiyle karşılaşır, dünyada yükselir ve sonrasında kendini tanımlar”. Bunun daha olumlu, terapötik yönü de ima ediliyor: Bir kişi, zalim bir kişi yerine farklı bir şekilde davranmayı ve iyi bir insan olmayı seçebilir. [31]
Jonathan Webber, Sartre’ın öz terimini kullanış biçimini modal bir biçimde, yani gerekli özellikler olarak değil, ama teleolojik bir biçimde yorumlamaktadır: “Bir öz, bir dizi parçanın toplu olarak bazı faaliyetleri gerçekleştirecek şekilde düzenlenmiş olmasının ilişkisel özelliğidir.” [32]:3 [7] Örneğin kötü havayı dışarıda tutmak evin özüne aittir, bu yüzden duvarları ve çatısı vardır. İnsanlar evlerden farklıdır çünkü – evlerin aksine – yerleşik bir amaçları yoktur: kendi amaçlarını seçmekte özgürdürler ve böylece özlerini şekillendirirler; dolayısıyla, varoluşları özlerinden önce gelir. [32] : 1-4
Sartre radikal bir özgürlük anlayışına bağlıdır: amacımızı hiçbir şey sabitleyemez ama biz kendimiz, projelerimizin bizim onları onaylamamız dışında hiçbir ağırlığı veya ataleti yoktur. [33] [34] Simone de Beauvoir ise, yaşamdaki yönümüzü değiştirme girişimlerine direnç sunan, sedimantasyon terimi altında bir araya toplanan çeşitli faktörlerin olduğunu savunur. Sedimantasyonların kendileri geçmiş seçimlerin ürünleridir ve şu anda farklı bir şekilde seçilerek değiştirilebilir, ancak bu tür değişiklikler yavaş gerçekleşir. Onlar, geçiş tamamlanıncaya kadar ajanın dünya hakkındaki değerlendirici bakış açısını şekillendiren bir eylemsizlik gücüdür. [32] : 5,9,66
Sartre’ın varoluşçuluk tanımı, Heidegger’in büyük eseri Varlık ve Zaman’a (1927) dayanıyordu. Daha sonra Hümanizm Üzerine Mektup olarak yayımlanan Jean Beaufret ile yazışmada Heidegger, Sartre’ın onu kendi öznelcilik amaçları doğrultusunda yanlış anladığını ve eylemlerin bu eylemler üzerine yansıtılmadığı sürece olmaktan öncelikli olduğunu kastetmediğini ima etti. [35] Heidegger, “metafizik bir ifadenin tersine çevrilmesinin metafizik bir ifade olarak kalmaya devam ettiğini” yorumladı, bu da Sartre’ın geleneksel olarak öze ve varoluşa atfedilen rolleri bu kavramları ve tarihlerini sorgulamadan değiştirdiğini düşündüğü anlamına geliyordu. [36]
SAÇMALIK
Saçma kavramı, dünyada ona verdiğimiz anlamın ötesinde bir anlam olmadığı fikrini içerir. Bu anlamsızlık aynı zamanda dünyanın ahlaksızlığını veya “adaletsizliğini” de kapsar. Bu, yaşamın amacının Tanrı’nın emirlerinin yerine getirilmesi olduğunu belirleyen geleneksel İbrahimi dini perspektife karşı çıkma biçiminde vurgulanabilir. [37] Bu, insanların hayatlarına anlam veren şeydir. Saçma bir hayat yaşamak, insanın varoluşu için belirli bir anlam bulan ya da peşinden giden bir yaşamı, keşfedilecek hiçbir şey olmadığı için reddetmek demektir. Albert Camus’a göre dünya ya da insan kendi başına saçma değildir. Kavram yalnızca yan yana gelme yoluyla ortaya çıkarak ikisinin; insan ve yaşadıkları dünya arasındaki uyumsuzluk nedeniyle hayat saçma bir hal alır. [37] Bu görüş, varoluşçu literatürdeki absürdün iki yorumundan birini oluşturur. İlk olarak Søren Kierkegaard tarafından geliştirilen ikinci görüş, saçmalığın insanların eylemleri ve seçimleriyle sınırlı olduğunu savunuyor. Bunlar, insan özgürlüğünden çıktıkları ve kendi dışındaki temellerini baltaladıkları için saçma olarak kabul ediliyor. [38]
Saçma olan, “iyi insanların başına kötü şeyler gelmez” iddiasıyla çelişir; Dünyada mecazi anlamda konuşursak, iyi ya da kötü insan diye bir şey yoktur ki ne olur ve “kötü” kişiye olduğu kadar “iyi” bir kişinin başına da gelebilir. [39] Dünyanın saçmalığı nedeniyle, herhangi bir zamanda herhangi bir kişinin başına her şey gelebilir ve trajik bir olay, birisini saçma ile doğrudan yüzleşmeye götürebilir. Saçma kavramı, tarih boyunca edebiyatta öne çıkmıştır. Kierkegaard, Samuel Beckett, Franz Kafka, Fyodor Dostoyevsky, Eugène Ionesco, Miguel de Unamuno’nun birçok edebi eseri, [40][41][42][43] Sartre, Joseph Heller ve Camus, dünyanın saçmalığıyla karşılaşan insanların tasvirlerini içerir.
Sisifos Efsanesi’nde Camus’un “gerçekten ciddi bir felsefi problem olduğu ve bu da intihar olduğu” iddiasında bulunduğu yıkıcı anlamsızlığın yıkıcı farkındalığından kaynaklanmaktadır. Bu tür karşılaşmaların olası zararlı sonuçlarına karşı “reçeteler”, Kierkegaard’ın dini “aşaması” ndan, Camus’un saçmalığa rağmen sebat etme ısrarı, insanların hayatlarını onları sürekli hale getirecek şekilde yaşamaktan kaçınmalarına yardımcı olma endişesine kadar değişse de. her şeyin anlamlı bir şekilde çökmesi tehlikesi çoğu varoluşçu filozof için ortaktır. Her şeyin anlamlı bir şekilde parçalanma olasılığı, doğası gereği varoluşçu felsefeye aykırı olan bir sessizlik tehdidi oluşturur. [44] İntihar olasılığının tüm insanları varoluşçu kıldığı söyleniyor. Absürdizmin nihai kahramanı anlamsız yaşar ve ona boyun eğmeden intiharla yüzleşir. [45]
GERÇEKLİK
Gerçeklik, Sartre tarafından Varlık ve Hiçlik’te (1943), insanlar için var olma ve olmama kiplerini tasvir eden kendi-içi olarak tanımlanır. Bu, geçmişimizin zamansal boyutuyla ilişkili olarak olgusallık düşünüldüğünde daha kolay anlaşılabilir ki kişinin geçmişi, kişinin kendisiyle birlikte oluşturduğu şeydir. Bununla birlikte, kişinin sadece geçmiş olduğunu söylemek, gerçekliğin önemli bir bölümünü (şimdiki zamanı ve geleceği) görmezden gelirken, geçmişin yalnızca geçmişte olduğu gibi olduğunu söylemek, onu şimdi tamamen kendinden ayırırdı. Kişinin somut geçmişinin inkar edilmesi, özgün olmayan bir yaşam tarzı oluşturur ve aynı zamanda diğer olgusallık türleri için de geçerlidir (bir insan vücuduna sahip olmak – örneğin, bir kişinin ses hızından daha hızlı koşmasına izin vermeyen kimlik, değerler vb.) [46]
Gerçeklik bir sınırlama ve bir özgürlük koşuludur. Kişinin olgusallığının büyük bir kısmının seçmediği şeylerden (doğum yeri vb.) Oluşması bir sınırlamadır, ancak kişinin değerlerinin büyük olasılıkla ona bağlı olması anlamında bir özgürlük koşuludur. Bununla birlikte, kişinin olgusallığı “değişmez” olsa da (örneğin geçmişte olduğu gibi), bir kişiyi belirleyemez: kişinin olgusallığına atfedilen değer yine de o kişi tarafından ona özgürce atfedilir. Örnek olarak, birinin geçmişini hatırlamayan, diğeri her şeyi hatırlayan iki adamı ele alalım. Her ikisi de birçok suç işlemiştir, ancak ilk insan hiçbir şey hatırlamadan oldukça normal bir hayat sürerken, ikinci adam kendi geçmişine hapsolmuş bir suç yaşamına devam eder ve bu hayatta onu “tuzağa düşürmek” için kendi geçmişini suçlar.
Bununla birlikte, sürekli kendini oluşturma sürecinde kişinin olgusallığını görmezden gelmek, kendini geleceğe yansıtmak, kendini inkar etmek anlamına gelir ve sahici olmaz. Kişinin projeksiyonunun kaynağı, (esasen) olmama modunda olsa da, yine de kişinin olgusallığı olmalıdır. Mevcut olgusallığı yansıtmadan yalnızca olası projelere odaklanan bir örnek: [46] zengin olmakla ilgili gelecekteki olasılıkları (örneğin daha iyi bir araba, daha büyük bir ev, daha iyi yaşam kalitesi vb.) Şu anda bunu yapacak finansal araçlara sahip olmamanın gerçeğini kabul etmekti. Bu örnekte, hem olgusallığı hem de aşkınlığı göz önünde bulundurarak, özgün bir varoluş biçimi, mütevazı bir ücretin gelecekteki gerçekliğine ulaşmak için kişinin mevcut mali durumunu iyileştirebilecek (örneğin fazladan saatler ayırmak veya tasarruf yatırımı yapmak) gelecekteki projeleri düşünmek olacaktır. yükselir ve uygun fiyatlı bir otomobilin satın alınmasına yol açar.
Gerçekliğin bir başka yönü de endişe gerektirmesidir. Özgürlük, gerçeklerle sınırlandığında ve bir kişinin yaptığı bir şeyin sorumluluğunu üstlenmek için olgusallığa sahip olma olasılığının yokluğu “endişe yaratır”.
Varoluşsal özgürlüğün bir başka yönü de kişinin değerlerini değiştirebilmesidir. Toplum değerlerinden bağımsız olarak kişi değerlerinden sorumludur. Varoluşçulukta özgürlüğe odaklanma, kişinin özgürlüğünün bir sonucu olarak taşıdığı sorumluluğun sınırları ile ilgilidir. Özgürlük ve sorumluluk arasındaki ilişki karşılıklı bağımlılık ilişkisidir ve özgürlüğün açıklığa kavuşturulması, hangisinin sorumlu olduğunu da netleştirir. [47] [48]
ORJİNALLİK
Birçok tanınmış varoluşçu, otantik varoluş temasının önemli olduğunu düşünür. Orijinallik Kişinin “kendini yaratması” ve bu benliğe göre yaşaması gerektiği fikrini içerir. Özgün bir varoluş için, kişi “eylemleri”, “genleri” veya başka herhangi bir özün gerektirdiği gibi değil, kendisi gibi davranmalıdır. Gerçek eylem, kişinin özgürlüğüne uygun bir eylemdir. Özgürlüğün bir bileşeni olgusallıktır, ancak bu olgusallığın kişinin aşkın seçimlerini belirlediği ölçüde değildir (kişi daha sonra yaptığı seçimi yaptığı için geçmişini suçlayabilir [aşkınlığından seçilen proje]). Doğruluk, özgünlükle ilişkili olarak, kişinin bir seçim yaparken gerçek değerlerine göre hareket etmeyi içerir (Kierkegaard’ın Esthete’sinde olduğu gibi, rastgele “seçim yapmak” yerine), böylece seçeneklerin farklı değerlere sahip olmasına izin vermeksizin ya da bunlardan birini seçmek yerine eylem için sorumluluk alır. [49]
Aksine, asılsız olan, kişinin özgürlüğüne uygun yaşamayı reddetmesidir. Bu, seçimlerin anlamsız ya da rastgele olduğunu varsaymaktan, belirli bir determinizm biçiminin doğru olduğuna ya da kişinin “olması gerektiği gibi” davrandığı “taklit” olduğuna kadar pek çok biçimde olabilir.
Bir kişinin nasıl “olması gerektiği”, genellikle sahip olduğu bir imajla, böyle bir role sahip birinin (banka müdürü, aslan terbiyecisi, fahişe, vb.) Nasıl davrandığına göre belirlenir. Gelen Varlık ve Hiçlik, Sartre “kötü niyetli” bir şekilde bir garson örneğini kullanır. Çok ikna edici olsa da, sadece tipik bir garson olma “eyleminde” yer alır. [50] Bu imge genellikle bir sosyal norma karşılık gelir, ancak bu, sosyal normlara göre hareket edenlerin hepsinin gerçek olmadığı anlamına gelmez. Esas nokta, kişinin kendi özgürlüğü ve sorumluluğuna karşı sergilediği tutum ve bu özgürlüğe uygun hareket etme ölçüsüdür.
ÖTEKİ VE BAKIŞ
Öteki, fenomenolojiye ve onun özneler arasılık açıklamasına daha uygun bir şekilde ait olan bir kavramdır. Bununla birlikte, varoluşçu yazılarda yaygın bir şekilde kullanıldığını gördü ve çıkarılan sonuçlar fenomenolojik açıklamalardan biraz farklıdır. Öteki, bir insanla aynı dünyada yaşayan başka bir özgür öznenin deneyimidir. En temel biçiminde, öznelerarasılığı ve nesnelliği oluşturan bu Öteki deneyimidir. Açıklığa kavuşturmak gerekirse, biri başka birini deneyimlediğinde ve bu Diğer kişi dünyayı deneyimlediğinde (bir kişinin deneyimlediği dünyayla aynı) – yalnızca “oradan” – dünya nesnel olarak kurulur, çünkü “orada” olan bir şeydir. her iki konu için de aynı; bir kişi diğer kişiyi aynı şeyleri yaşıyormuş gibi deneyimler. Başkasının bakışının bu deneyimi, Bakış olarak adlandırılan şeydir. [51]
Bu deneyim, temel fenomenolojik anlamıyla, dünyayı nesnel olarak ve kendini nesnel olarak var olan bir öznellik olarak oluştururken (kişi, kendisini, Diğerinin Bakışında görüldüğü gibi, tam da diğerinin kendisi tarafından görüldüğü şekliyle öznellik olarak deneyimlediği şekilde deneyimliyor) varoluşçulukta, bir tür özgürlük sınırlaması olarak da hareket eder. Bunun nedeni, Bakış’ın gördüklerini nesneleştirme eğiliminde olmasıdır. Kişi kendini Bakışta deneyimlediğinde, kendini hiçbir şey (hiçbir şey) olarak değil, bir şey olarak deneyimliyor. Sartre’ın birine bir anahtar deliğinden dikizleyen bir adam örneğinde, adam içinde bulunduğu duruma tamamen kapılmıştır. O, tüm bilincinin odada olup bitenlere yönlendirildiği bir ön-refleks durumundadır. Aniden, arkasında gıcırdayan bir döşeme tahtası duyar ve Öteki tarafından görüldüğü haliyle kendisinin farkına varır. Daha sonra, yaptığı şeyi bir başkasının yaptığını algılayacağı için kendini algıladığı için utançla doluyor. Sartre’a göre, bu fenomenolojik utanç deneyimi, diğer zihinlerin varlığına kanıt oluşturur ve tekbencilik sorununu ortadan kaldırır. Bilinçli utanç durumunun deneyimlenebilmesi için, kişinin başka bir bakışın nesnesi olduğunun farkına varması ve diğer zihinlerin var olduğunu a priori kanıtlaması gerekir. [52] Bakış, kişinin olgusallığının ortak kurucusudur.
Look’un bir başka karakteristik özelliği de, orada başka hiçbir şeyin bulunmasının gerekmemesidir. Gıcırdayan döşeme tahtasının sadece eski bir evin hareketi olması mümkündür; Bakış, Öteki’nin gördüğü gerçek yolun bir tür mistik telepatik deneyimi değildir (orada biri olabilir, ancak o kişiyi fark edemezdi). Birinin onu nasıl algılayabileceğine dair yalnızca kendi algısıdır.
Angst ve korku
“Varoluşsal kaygısı bazen varoluşsal korku, kaygı veya sözde”, keder, birçok varoluşçu düşünürler bir terim yaygındır. Genellikle insan özgürlüğü ve sorumluluğu deneyiminden kaynaklanan olumsuz bir duygu olarak kabul edilir. Arketipsel örnek, bir uçurumun üzerinde dururken sadece düşmekten korkmakla kalmayıp aynı zamanda kendini atma olasılığından da korktuğu deneyimdir. Bu “hiçbir şey beni engellemiyor” deneyiminde, kişi kendini atmaya veya hareketsiz durmaya önceden karar veren herhangi bir şeyin eksikliğini hisseder ve kişi kendi özgürlüğünü yaşar.
Bir önceki noktayla bağlantılı olarak da, kaygının yoktan önce ne kadar önemli olduğu görülebilir ve bu, onu bir nesneye sahip olan korkudan ayıran şeydir. Korku nesnesini ortadan kaldırmak için önlemler alınabilirken, endişe için bu tür “yapıcı” önlemler mümkün değildir. Bu bağlamda “hiçbir şey” kelimesinin kullanılması, kişinin eylemlerinin sonuçlarına ilişkin içsel güvensizlikle ve özgürlüğü bir endişe olarak deneyimlediğinde, kişinin bu sonuçlardan tamamen sorumlu olduğunun da farkına varması gerçeğiyle ilgilidir. İnsanlarda (örneğin genetik olarak) onların yerine hareket eden – bir şeyler ters giderse suçlayabilecekleri hiçbir şey yoktur. Bu nedenle, her seçimin korkunç olası sonuçları olduğu düşünülmez (ve iddia edilebilir ki, eğer her seçim korkuyu kolaylaştırırsa, insan hayatları dayanılmaz olacaktır).
Umutsuzluk
Umutsuzluk genellikle umut kaybı olarak tanımlanır. [53] Varoluşçulukta, daha spesifik olarak, kişinin kendisinin veya kimliğinin tanımlayıcı niteliklerinden bir veya daha fazlasındaki çöküşe tepki olarak umut kaybıdır. Bir kişi, bir otobüs şoförü veya namuslu bir vatandaş gibi belirli bir şeye yatırım yaparsa ve daha sonra kendi varlığının tehlikeye atıldığını görürse, normalde umutsuz bir durumda, umutsuz bir durumda bulunur. Örneğin, şarkı söyleme yeteneğini kaybeden bir şarkıcı, geri dönecek başka hiçbir şeyi yoksa, kimliği için güvenecek hiçbir şeyi yoksa umutsuzluğa kapılabilir. Kendilerini varlıklarını tanımlayan şey olamayacak durumda bulurlar.
Varoluşçu çaresizlik kavramını geleneksel tanımdan ayrı kılan şey, varoluşçu çaresizliğin, alenen çaresizlik içinde olmasa bile kişinin içinde bulunduğu bir durum olmasıdır. Bir kişinin kimliği parçalanabilen niteliklere bağlı olduğu sürece, sürekli bir çaresizlik içindedir – ve Sartrean terimlerle, geleneksel gerçeklikte bireyin kimlik duygusunu oluşturacak hiçbir insan özü bulunmadığı için, umutsuzluk evrensel bir insandır. şart. Kierkegaard’ın Either / Or’da tanımladığı gibi : “Bırakın her birimiz neler yapabileceğini öğrensin; ikimiz de bir kişinin mutsuzluğunun asla dış koşullar üzerindeki kontrol eksikliğinden kaynaklanmadığını öğrenebiliriz, çünkü bu onu yalnızca tamamen mutsuz eder.” [54]
POZİTİVİZM VE AKILCILIĞA MUHALEFET
Varoluşçular, insanları öncelikle rasyonel olarak tanımlamaya karşı çıkarlar ve bu nedenle pozitivizm ve rasyonalizme karşı çıkarlar. Varoluşçuluk, insanların saf rasyonaliteden ziyade sübjektif anlama dayalı kararlar aldığını ileri sürer. Anlamın kaynağı olarak aklın reddedilmesi, kendi radikal özgürlüğümüz ve ölüm farkındalığımız karşısında hissettiğimiz endişe ve korkuya odaklanma gibi, varoluşçu düşüncenin ortak bir temasıdır. Kierkegaard, nesnel dünyayla (örneğin doğa bilimlerinde) etkileşim aracı olarak rasyonaliteyi savundu, ancak varoluşsal sorunlar söz konusu olduğunda mantık yetersizdir: “İnsan aklının sınırları vardır”. [55]
Kierkegaard gibi, Sartre de rasyonalite ile ilgili sorunları gördü ve buna bir “kötü niyet” deniyordu, özün bir fenomenler dünyasına – “Öteki” – temelde mantıksız ve rasgele bir yapı empoze etme girişimi. Sartre’a göre akılcılık ve diğer kötü niyet biçimleri, insanların özgürlükte anlam bulmasını engelliyor. Sartre, kaygı ve dehşet duygularını bastırmaya çalışmak için, insanların kendilerini günlük deneyimlerle sınırladığını ve böylece özgürlüklerinden feragat ettiklerini ve şu veya bu şekilde “Öteki” nin “Görünüşü” tarafından sahiplenilmeye razı olduklarını ileri sürüyor. kişi – veya en azından birinin o diğer kişi hakkındaki fikri). [56]
DİN
Mukaddes Kitabın varoluşçu bir okuması, okuyucunun, kelimeleri daha çok olayların hatırlanması olarak inceleyen mevcut bir konu olduklarını anlamasını gerektirir. Bu, dışarıda olan ve okuyucuyla ilgisi olmayan, ancak bir gerçeklik / Tanrı duygusu geliştirebilecek bir “gerçekler” koleksiyonuna bakmanın tersidir. Böyle bir okuyucu, emirlere sanki dışardan biri bu emirleri dayatıyormuş gibi, sanki onlar içindeymiş ve onlara içeriden rehberlik ediyormuş gibi emirlere uymak zorundadır. Kierkegaard’ın şu soruyu sorduğunda üstlendiği görev budur: “Kim daha zor görevde: günlük yaşamdan bir meteor kadar uzakta ciddi şeyler hakkında ders veren öğretmen – ya da onu kullanması gereken öğrenci?” [57]
NİHİLİZM LE KARIŞIKLIK
Her ne kadar nihilizm ve varoluşçuluk ayrı felsefe, onlar çoğu zaman her iki insanlar bulmak veya anlam yaratmak için mecbur edildiği bir dünyada görünürdeki anlamsızlığı kaynaklanan acı ve karışıklık insan deneyiminin köklü olarak birbirleriyle karıştırılıyor. [58] Kafa karışıklığının birincil nedeni, Friedrich Nietzsche’nin her iki alanda da önemli bir filozof olmasıdır. Varoluşçu filozoflar genellikle Angst’in önemini, eylem için herhangi bir nesnel zeminin mutlak eksikliğini ifade ettiği için vurgular, bu genellikle ahlaki veya varoluşsal nihilizme indirgenen bir harekettir.. Varoluşçu felsefedeki yaygın bir tema ise, Camus’un Sisifos Efsanesi’nde (“Sisifos’u mutlu hayal etmelidir”) [59] görüldüğü gibi absürd ile karşılaşmalarda ısrar etmektir ve varoluşçu filozofların ahlakı reddetmesi çok nadirdir. veya kişinin kendi yarattığı anlamı: Kierkegaard dinsel olarak bir tür ahlakı yeniden kazandı (bunun etik olduğu konusunda hemfikir olmasa da; din, ahlakı askıya alıyor) ve Sartre’ın Varlık ve Hiçlik’teki son sözleri : “Bütün bu sorular, Bizi saf ve aksesuar (veya saf olmayan) bir yansımaya yönlendiren, cevabını yalnızca etik düzlemde bulabilir. Onlara gelecekte bir çalışma yapacağız.” [50]
TARİHÇE
19. YÜZYIL
Kierkegaard ve Nietzsche
Kierkegaard ve Nietzsche, “varoluşçuluk” terimini kullanmamış olsalar da, varoluşçu hareketin temelini düşünen ilk filozoflardan ikisiydi ve 20. yüzyılın varoluşçuluğunu destekleyip desteklemeyecekleri açık değil. Matematiğin ve bilimin nesnel gerçeklerinden ziyade öznel insan deneyimine odaklandılar, ki bu gerçekler insan deneyimine gerçekten ulaşmak için fazla bağımsız veya gözlemseldi. Gibi Pascal, yaşamın belirgin anlamsızlığı ve kaçmak için saptırma kullanımı ile insanların sakin mücadelesinde ilgilenen edildi can sıkıntısı. Pascal’dan farklı olarak Kierkegaard ve Nietzsche, özellikle temel değerler ve inançlarla ilgili olarak özgür seçimler yapmanın rolünü ve bu seçimlerin seçicinin doğasını ve kimliğini nasıl değiştirdiğini de değerlendirdiler. [60] Kierkegaard’ın inanç şövalyesi ve Nietzsche’nin Übermensch’i, kendi varoluşlarının doğasını tanımladıkları için Özgürlük sergileyen insanların temsilcileridir. Nietzsche’nin idealize edilmiş kişisi kendi değerlerini icat eder ve altında üstün oldukları terimleri yaratır. Buna karşılık, Kierkegaard, Hegel’deki soyutlama düzeyine karşı çıktı ve Hıristiyanlığa neredeyse düşmanca (aslında hoş karşılayan) değildi. Nietzsche takma adla dini hakikatlerin (özellikle Hristiyan) nesnel kesinliğinin sadece imkansız değil, aynı zamanda mantıksal paradokslar üzerine kurulu olduğunu iddia eder. Yine de, bir inanç sıçramasının, bir bireyin yaşamın hem estetik hem de etik değerini aşan ve içeren daha yüksek bir varoluş aşamasına ulaşması için olası bir araç olduğunu ima etmeye devam ediyor. Kierkegaard ve Nietzsche aynı zamanda postmodernizm ve çeşitli psikoterapi türleri de dahil olmak üzere diğer entelektüel hareketlerin öncüleriydi . Ancak Kierkegaard, bireylerin kendi düşüncelerine göre yaşamaları gerektiğine inanıyordu.
Dostoyevski
Varoluşçuluk için de önemli olan ilk önemli edebi yazar, Rus Dostoyevski idi. [61] Dostoyevski’nin Yeraltından Notları, topluma uymayan ve kendisi için yarattığı kimliklerden memnun olmayan bir adamı tasvir ediyor. Varoluşçuluk üzerine yazdığı kitabında Sartre Varoluşçuluk Bir Hümanizmdir, Dostoyevski’nin Karamazov Kardeşleri’ni varoluşsal krizin bir örneği olarak alıntıladı. Diğer Dostoyevski romanları, varoluşçu felsefede ortaya çıkan sorunları ele alırken, seküler varoluşçuluktan farklı hikaye çizgileri sunar: örneğin, Suç ve Ceza’da kahramanı Raskolnikov varoluşsal bir kriz yaşar ve ardından bizzat Dostoyevski’nin savunduğuna benzer bir Hıristiyan Ortodoks dünya görüşüne doğru ilerler. [62]
20. YÜZYILIN BAŞLARI
20. yüzyılın ilk on yıllarında, bir dizi filozof ve yazar varoluşçu fikirleri araştırdı. İspanyol filozof Miguel de Unamuno y Jugo, 1913 tarihli İnsanlarda ve Milletlerde Trajik Yaşam Anlayışı adlı kitabında, soyut rasyonalizmin aksine “et ve kemik” yaşamını vurguladı. Unamuno, bireyin inanç arayışı lehine sistematik felsefeyi reddetti. Miguel de Cervantes’in romanı Don Kişot’un adını taşıyan karakterine duyduğu kalıcı ilgiyle sembolize edilen, arayışın trajik, hatta saçma doğası hissini korudu . Salamanca Üniversitesi’nde bir romancı, şair ve oyun yazarı ve felsefe profesörü olan Unamuno, bir rahibin inanç krizi hakkında bir kısa hikaye yazdıVaroluşçu kurgu antolojilerinde toplanan Aziz Manuel İyi Şehit . 1914’te yazan birbaşka İspanyol düşünür Ortega y Gasset , insan varoluşunun her zaman hayatının somut koşullarıyla birleştirilmiş bireysel kişi olarak tanımlanması gerektiğine karar verdi: “Ben kendimim ve koşullarım”. Sartre da aynı şekilde insan varoluşunun soyut bir mesele olmadığına, her zaman konumlandırıldığına inanıyordu (“ en durum “).
Martin Buber , başlıca felsefi eserlerini Almanca yazmasına ve Berlin ve Frankfurt Üniversitelerinde eğitim görüp ders vermesine rağmen, Alman felsefesinin ana akımından ayrı duruyor. 1878’de Viyana’da Yahudi bir ailede doğdu, aynı zamanda bir Yahudi kültürü alimiydi ve çeşitli zamanlarda Siyonizm ve Hasidizm ile ilgilendi. 1938’de kalıcı olarak Kudüs’e taşındı . En çok bilinen felsefi eseri, 1922’de yayınlanan kısa kitap I and Thou idi. [63] Buber’e göre, bilimsel rasyonalizm ve soyut felsefi düşünce tarafından kolayca gözden kaçan insan varoluşunun temel gerçeği, sözde “ara alan” ( “das Zwischenmenschliche” ) içinde gerçekleşen bir diyalog olan “insanla insan” dır . [64]
Ukrayna doğumlu iki düşünür, Lev Shestov ve Nikolai Berdyaev , Paris’teki Devrim sonrası sürgünleri sırasında varoluşçu düşünürler olarak tanındı. Kiev’de Ukraynalı Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Shestov, 1905 gibi erken bir zamanda aforizmalar Her Şey Mümkündür adlı kitabında felsefede akılcılığa ve sistematizasyona bir saldırı başlatmıştı .
Yine Kiev’li olan ancak Doğu Ortodoks Kilisesi kökenli olan Berdyaev, ruh dünyası ile nesnelerin gündelik dünyası arasında radikal bir ayrım çizdi. Berdyaev’e göre insan özgürlüğü, bilimsel nedensellik nosyonlarından bağımsız bir ruh âlemine dayanır. Bireysel insan nesnel dünyada yaşadığı ölçüde, otantik ruhsal özgürlüğe yabancılaşmıştır. “İnsan” natüralist olarak yorumlanmamalı, Tanrı’nın suretinde yaratılmış, özgür, yaratıcı eylemlerin yaratıcısı olarak yorumlanmalıdır. [65] Bu temalar üzerine 1931’de The Destiny of Man adlı büyük bir çalışma yayınladı.
Marcel, “varoluşçuluk” terimini icat etmeden çok önce, “Varoluş ve Nesnellik” (1925) ve Metafizik Dergisi’nde (1927) Fransız bir dinleyiciye önemli varoluşçu temaları tanıttı . [66]Bir filozof olduğu kadar bir oyun yazarı olan Marcel, felsefi başlangıç noktasını metafiziksel bir yabancılaşma durumunda buldu: geçici bir yaşamda uyum arayan insan birey. Marcel’e göre uyum, dünyaya “diyalektik” değil “diyalektik” bir yaklaşımla, “hayret ve şaşkınlıkla” karakterize edilen ve diğer insanların ve daha ziyade Tanrı’nın “mevcudiyetine” açık olan “ikincil düşünme” yoluyla aranacaktı sadece onlar hakkında “bilgi” vermekten çok. Marcel için böyle bir mevcudiyet, sadece orada olmaktan daha fazlasını ima ediyordu (bir şeyin başka bir şeyin mevcudiyetinde olabileceği gibi); “savurgan” mevcudiyet ve kendini diğerinin hizmetine sunma istekliliği anlamına geliyordu. [67]
Marcel, ikincil yansımayı soyut Kartezyen egonun etkinliğiyle ilişkilendirdiği soyut, bilimsel-teknik birincil yansımayla karşılaştırdı . Marcel’e göre felsefe, somut bir dünyada enkarne – bedenlenmiş – insanoğlunu hissetme, hissetme ile gerçekleştirilen somut bir faaliyetti. [66] [68] Sartre 1940’larda kendi felsefesi için “varoluşçuluk” terimini benimsemiş olsa da, Marcel’in düşüncesi Sartre’ın düşüncesine “neredeyse taban tabana zıt” olarak tanımlandı. [66] Sartre’ın aksine, Marcel bir Hıristiyan’dı ve 1929’da Katolik bir din değiştiren oldu.
Almanya’da, psikolog ve filozof Karl Jaspers – daha sonra varoluşçuluğu halk tarafından yaratılan bir “hayalet” olarak tanımladı [69] – Kierkegaard ve Nietzsche, Existenzphilosophie’den büyük ölçüde etkilenen kendi düşüncesini çağırdı. Jaspers için ” eXistenZ’ın -Felsefe düşünce bu şekilde değil cognize nesneler, ancak elucidates yapar ve düşünür gerçek varlık yapar … insanın kendini olmayı amaçlayan hangi aracılığıyla düşünce yoludur”. [70]
Heidelberg Üniversitesi’nde profesör olan Jaspers, 1928’de Husserl’in Freiburg’daki kürsüsüne katılmadan önce Marburg’da profesörlük yapan Heidegger ile tanıştı. Pek çok felsefi tartışma düzenlediler, ancak daha sonra Heidegger’in Ulusal Sosyalizm (Nazizm) desteğine yabancılaştılar. Kierkegaard’a [71] hayranlıklarını paylaştılar ve 1930’larda Heidegger, Nietzsche üzerine yoğun bir şekilde konferanslar verdi. Yine de, Heidegger’in bir varoluşçu olarak kabul edilmesi gerektiği tartışma konusudur. Gelen Varlık ve Zaman’da o insan varlığına felsefi açıklamalar köklendirme bir yöntem (sundu Dasein’i) varoluşsal kategoriler ( varoluşsal ) açısından analiz edilecek ; ve bu, birçok yorumcunun onu varoluşçu hareketin önemli bir figürü olarak görmesine yol açtı.
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞINDAN SONRA
İkinci Dünya Savaşı sonrasında, varoluşçuluk başlıca iki Fransız yazar, kamu önem sayesinde, tanınmış ve önemli felsefi ve kültürel hareketi haline Jean-Paul Sartre’ın ve Albert Camus gazetece makaleleri ve teorik metinlerin yanı sıra birçok kitabı ve tiyatro eseri yayınlandı. [72] Bu yıllar, Almanya dışında Varlık ve Zamanın artan itibarına da tanık oldu.
1947’nin sonunda, Camus’un daha önceki kurgu ve oyunları yeniden basıldı, yeni oyunu Caligula sahnelendi ve The Plague romanı yayınlandı; Beauvoir’ın The Blood of Others romanında olduğu gibi , Sartre’ın Özgürlüğe Giden Yollar üçlemesinin ilk iki romanı ortaya çıkmıştı . Camus ve Sartre’ın çalışmaları zaten yabancı baskılarda yer alıyordu. Paris merkezli varoluşçular ünlenmişti. [73]
Sartre okumaya 1930 yılında Almanya’ya seyahat etmiş fenomenolojiyi ait Edmund Husserl ve Martin Heidegger , [77] ve onun başlıca tez de kendi çalışmalarını eleştiren yorumlarda dahil olmaktı. Heidegger’in düşüncesi, 1930’larda Paris’te verilen bir dizi konferansta Hegel’i açıklarken Alexandre Kojève tarafından kullanılmasıyla Fransız felsefe çevrelerinde de tanındı . [78] Dersler oldukça etkiliydi; seyirci üyeleri arasında sadece Sartre ve Merleau-Ponty değil, Raymond Queneau , Georges Bataille , Louis Althusser , André Breton da vardı.ve Jacques Lacan. [79] Varlık ve Zaman’dan bir seçki 1938’de Fransızca olarak yayınlandı ve denemeleri Fransız felsefe dergilerinde yayınlanmaya başladı.
Camus, Sartre arkadaşıydı kadar dahil varoluşsal temalar ile onların-düşme dışarı ve yazı yazan çok sayıda eserler Asi , Yaz Cezayir’de, Sisifos Efsane ve Stranger, kabul-to Camus’nün tahriş olurdu bu ikincisinin” – örnek varoluşçu roman.” [83] Camus, diğerleri gibi, varoluşçu etiketi reddetti ve çalışmalarını absürdle yüzleşmeyle ilgili olarak değerlendirdi. Başlıklı kitapta Camus, Yunan efsanesi Sisifos’un analojisini kullanıyor. Varoluşun yararsızlığını göstermek için. Efsaneye göre Sisifos, sonsuza kadar bir kayayı bir tepeye yuvarlamaya mahkumdur, ancak zirveye ulaştığında, kaya tekrar dibe yuvarlanacaktır. Camus, bu varoluşun anlamsız olduğuna, ancak Sisifos’un nihayetinde görevinde anlam ve amaç bulduğuna, sadece kendisini sürekli olarak ona uygulayarak olduğuna inanıyor. Kitabın ilk yarısı, Camus’un Kierkegaard, Shestov, Heidegger ve Jaspers’ın eserlerinde varoluşçu felsefe olarak gördüğü şeyin genişletilmiş bir çürümesini içerir.
Hayatının çoğunu Sartre’ın ortağı olarak geçiren önemli bir varoluşçu Simone de Beauvoir, İkinci Cins ve Belirsizliğin Etiği gibi eserlerinde feminist ve varoluşçu etik hakkında yazdı. De Beauvoir, Sartre ile olan ilişkisi nedeniyle sık sık gözden kaçırılsa da, [84] de Beauvoir varoluşçuluğu feminizm gibi o zamanlar duyulmamış olan diğer düşünce biçimleriyle bütünleştirdi ve bu da Camus gibi yazarların yabancılaşmasına neden oldu. [62]
Kierkegaard ve Karl Barth’ın ardından önemli bir varoluşçu teolog olan Paul Tillich , varoluşçu kavramları Hıristiyan teolojisine uyguladı ve varoluşçu teolojinin genel halka tanıtılmasına yardımcı oldu. Onun ufuk açıcı çalışması The Cesage to Be , Kierkegaard’ın kaygı ve hayatın saçmalığına dair analizini takip ediyor, ancak modern insanların, hayatın saçmalığına rağmen Tanrı aracılığıyla benliğe ulaşması gerektiği tezini ortaya koyuyor. Rudolf Bultmann , Hıristiyan mitsel kavramlarını varoluşçu kavramlar olarak yorumlayarak Hıristiyanlığı ortadan kaldırmak için Kierkegaard ve Heidegger’in varoluş felsefesini kullandı.
Varoluşsal bir fenomenolog olan Maurice Merleau-Ponty, bir süre Sartre’ın arkadaşıydı. Merleau-Ponty’nin Algı Fenomenolojisi (1945), Fransız varoluşçuluğunun önemli bir ifadesi olarak kabul edildi. [85] Merleau-Ponty’nin Hümanizm ve Terör adlı çalışmasının Sartre’ı büyük ölçüde etkilediği söyleniyor . Ancak, daha sonraki yıllarda , Sartre’ın yanında yer alan de Beauvoir [62] gibi birçok varoluşçu birbirinden ayırarak, onarılamaz bir şekilde aynı fikirde olmayacaklardı .
İngiliz yazar Colin Wilson , The Outsider adlı çalışmasını ilk başta eleştirmenlerce beğeniyle 1956’da yayınladı . Bu kitapta ve diğerlerinde (örneğin Yeni Varoluşçuluğa Giriş ), karamsar bir felsefe olarak algıladığı şeyi yeniden canlandırmaya ve onu daha geniş bir kitleye ulaştırmaya çalıştı. Bununla birlikte, akademik olarak eğitilmedi ve çalışmaları, titizlik ve kritik standartların eksikliği nedeniyle profesyonel filozoflar tarafından saldırıya uğradı. [86]
FELSEFE DIŞINDA ETKİSİ
SANATTA
Film ve televizyon
Stanley Kubrick’in 1957 savaş karşıtı filmi “Paths of Glory” insanlık durumunun gerekli saçmalığını ve savaşın dehşetini inceleyerek varoluşçuluğu anlatmıştır. [87] Film, kurgusal bir Birinci Dünya Savaşı Fransız ordusu alayının, zaptedilemez bir Alman kalesine saldırmak için emir vermesinin öyküsünü anlatıyor; Saldırı başarısız olduğunda rastgele üç asker seçilir, bir “kanguru mahkemesi” tarafından askeri mahkemeye çıkarılır ve kurşuna dizilerek idam edilir. Film, nesnelliğin mümkün olup olmadığı ve ” özgünlük sorunu” gibi varoluşçu etiği inceliyor. [87] Orson ‘ Franz Kafka’nın aynı isimli kitabına (Der Süreci) dayanan Yargılama, ne suçlamaların kendisine ifşa edilmediği ne de kendisine ifşa edilmeyen bir suçtan tutuklanan bir adamı (Joseph K.) betimlemesinde hem varoluşçu hem de absürdist temaların karakteristiğidir.
Neon Genesis Evangelion , anime stüdyosu Gainax tarafından oluşturulanve Hideaki Anno tarafından yönetilen ve yazılanbir Japon bilim kurgu animasyon serisidir. Varoluşsal bireysellik, bilinç, özgürlük, seçim ve sorumluluk temalarına, özellikle Jean-Paul Sartre ve Søren Kierkegaard’ın felsefeleri aracılığıyla, tüm dizi boyunca büyük ölçüde güvenilmektedir. Bölüm 16’nın başlığı “ Ölüme Kadar Hastalık ve …” (死 に 至 る 病 、 そ し て, Shi ni itaru yamai, soshite ) Kierkegaard’ın Ölüme Kadar Hastalık kitabına bir göndermedir.
Varoluşçu sorunları ele alan bazı çağdaş filmler arasında Melancholia, Fight Club, I Heart Huckabees, Waking Life, The Matrix, Ordinary People ve Life in a Day yer alır. [88] Benzer şekilde, The Seventh Seal, Ikiru, Taxi Driver, the Toy Story filmleri, The Great Silence, Ghost in the Shell, Harold ve Maude, High Noon, Easy Rider gibi 20. yüzyıl filmleri, Bir Guguk Kuşu Yuvasının Üzerinden Uçtu, Otomatik Portakal, Groundhog Day, Apocalypse Now, Badlands ve Blade Runner da varoluşçu niteliklere sahipti. [89]
Varoluşçu filmleriyle tanınan önemli yönetmenler arasında Ingmar Bergman, François Truffaut, Jean-Luc Godard, Michelangelo Antonioni, Akira Kurosawa, Terrence Malick, Stanley Kubrick, Andrei Tarkovsky, Hideaki Anno, Wes Anderson, Gaspar Noé, Woody Allen ve Christopher Nolan yer alıyor. [90] Charlie Kaufman ‘s Synecdoche, New York, kahramanın varoluşsal anlam bulma arzusuna odaklanıyor. [91] Benzer şekilde, Kurosawa’nın Kızıl Sakal’ında, kahramanın Japonya’daki bir kırsal sağlık kliniğinde stajyer olarak yaşadığı deneyimler, onu varoluş nedenini sorguladığı varoluşsal bir krize götürür . Bu da onu insanlığı daha iyi anlamasına götürür. Fransız filmi Mood Indigo (yönetmenliğini Michel Gondry) varoluşçuluğun çeşitli unsurlarını kucakladı. 1994 yılında gösterime giren Esaretin Bedeli adlı film, Amerika Birleşik Devletleri, Maine’de bir hapishanede yaşamı, varoluşçu kavramları keşfetmek için anlatıyor . [92]
Edebiyat
Varoluşsal perspektifler, özellikle 1920’lerden beri, modern edebiyatta çeşitli derecelerde bulunur. Louis-Ferdinand Céline ‘ın Gecenin Sonuna Yolculuk (de la nuit, 1932 dersin Voyage au), Sartre ve Beauvoir ikisi tarafından kutlanan sonra varoluşsal literatürde bulunan olacağını temalar birçok içerdiği ve bazı açılardan proto-varoluşsal roman. Jean-Paul Sartre’ın 1938 romanı Bulantı [93] “Varoluşsal fikirlerle dolu” ve onun felsefi duruşunu kavramanın erişilebilir bir yolu olarak görülüyor. [94] 1900 ile 1960 arasında Albert Camus, Franz Kafka, Rainer Maria Rilke , TS Eliot gibi diğer yazarlar, Hermann Hesse, Luigi Pirandello, [40] [41] [43] [95] [96] [97] Ralph Ellison , [98] [99] [100] [101] ve Jack Kerouac değişen derecelerde varoluşsal veya proto-varoluşsal düşüncenin unsurlarıdır. Felsefenin etkisi, 20. yüzyılın başından kısa bir süre sonra, HP Lovecraft’ın eserlerinde İnsan’ın kaderini kontrol etmemesinin tanık olduğu varoluşsal eşitsizlikte görüldüğü gibi, pulp literatüre ulaştı. [102] 1960’ların sonlarından bu yana, edebiyatta çok sayıda kültürel etkinlik,postmodernist ve varoluşsal unsurlar. Gibi kitaplar Elektronik Koyunlar mı Androidler Rüyası? (1968) (şimdi olarak yayınlanacaktır Blade Runner tarafından), Philip K. Dick, Mezbaha-Five tarafından Kurt Vonnegut ve Fight Club tarafından Chuck Palahniuk eşzamanlı varoluşsal temaları savunuyordu tüm gerçeklik ve görünüm arasındaki çizgi bozar.
Tiyatro
Sartre yazdı No Exit varoluşçu, 1944 yılında oyun aslen olarak Fransızca olarak yayınlanan Huis Clos (anlam Kamera’da, popüler alıntının kaynağı olan “kapalı kapılar ardında” veya) “Cehennem başkalarıdır.” (Fransızca “L’enfer, c’est les autres”). Oyun, bir Vale’nin bir adamı izleyicinin çok geçmeden cehennemde olduğunu anlayacağı bir odaya götürmesiyle başlar. Sonunda ona iki kadın katılır. Girişten sonra Vale ayrılır ve kapı kapanıp kilitlenir. Üçü de işkence görmeyi bekliyor, ancak hiçbir işkenceci gelmiyor. Bunun yerine, birbirlerinin günahlarını, arzularını ve hoş olmayan anılarını araştırarak etkili bir şekilde yaptıkları işkence için orada olduklarını fark ederler.
Varoluşçu temalar görüntülenir Absürd Tiyatro özellikle de, Samuel Beckett ‘in Godot’yu Beklerken onlar bir kişiye (veya şey) gelmezse Godot adında için umutla beklerken iki adam kendilerini yönlendirmek ettiği,. Godot’un bir tanıdık olduğunu iddia ediyorlar, ama aslında onu pek tanımıyorlar ve onu görseler onu tanımayacaklarını kabul ediyorlar. Samuel Beckett, Godot’un kim ya da ne olduğu sorulduğunda, “Bilseydim bunu oyunda söylerdim” diye cevapladı. Erkekler kendilerini meşgul etmek için yemek yer, uyur, konuşur, tartışır, şarkı söyler, oyun oynar, egzersiz yapar, şapkalarını değiştirir ve intiharı düşünür – “korkunç sessizliği uzak tutmak için” her şey. [103] Oyun “her biri hem komediye hem de acıma duygusuna uygun olan birkaç arketipsel form ve durumdan yararlanıyor . [104] Oyun aynı zamanda yeryüzündeki insan deneyimine karşı bir tavrı da göstermektedir: insan deneyiminin yalnızca absürdistin zihninde ve sanatında uzlaştırılabilecek dokunaklılık, baskı, yoldaşlık, umut, yozlaşma ve şaşkınlık. Oyun, ölüm, insan varoluşunun anlamı ve Tanrı’nın insan varoluşundaki yeri gibi soruları inceler.
Tom Stoppard ‘ın Rosencrantz & Guildenstern Are Ölü bir olan absürd trajikomedi ilk başta sahnelenen Edinburgh Festivali Fringe 1966’da [105] iki küçük karakterlerin patlatır üzerine oyun genişletir Shakespeare’in Hamletti. Karşılaştırmalar ayrıca çizilmiştir Samuel Beckett ‘in Eşiğinde Godot neredeyse tek bir karakter iki yarısı olarak görünen iki ana karakterlerinden varlığı için. Birçok olay örgüsü özelliği de benzerdir: karakterler Sorular oynayarak zaman geçirirler., diğer karakterlerin kimliğine bürünmek ve birbirlerinin sözünü kesmek veya uzun süre sessiz kalmak. İki karakter, anlayışlarının ötesinde bir dünyada iki palyaço veya aptal olarak tasvir edilir. Felsefi argümanlar arasında tökezliyorlar, ancak bunun sonuçlarını anlamıyorlar ve dünyanın mantıksızlığı ve rastlantısallığı üzerine kafa yoruyorlar.
Jean Anouilh ‘ın Antigone varoluşçu fikirler üzerine kurulmuş da hediyeler argümanlar. [106] Yunan mitolojisinden ve aynı adlı oyundan (Sofokles’in Antigone) esinlenerek MÖ 5. yüzyıldan kalma bir trajedidir. İngilizcede, genellikle öncülünden, orijinal Fransızca biçiminde, yaklaşık olarak “Ante-GŌN” şeklinde telaffuz edilmesiyle ayrılır. Oyun ilk olarak 6 Şubat 1944’te Nazi’nin Fransa’yı işgali sırasında Paris’te sahnelendi. Nazi sansürü altında üretilen oyun, otoritenin reddedilmesi (Antigone tarafından temsil edilir) ve kabul edilmesi (Creon tarafından temsil edilir) açısından kasıtlı olarak belirsizdir. Fransız Direnişi ve Nazi işgaliyle paralellikler çizildi. Antigone, hayatı umutsuzca anlamsız olduğu için reddeder, ancak olumlu bir şekilde asil bir ölümü seçmez. Oyunun özü, gücün, kaderin ve seçimin doğasına ilişkin uzun diyalogdur. Bu sırada Antigone, “… tiksindirici bir mutluluk vaadinden […] tiksindiğini söyler.” Vasat bir varoluş yaşamaktansa ölmeyi tercih edeceğini belirtiyor.
Eleştirmen Martin Esslin , Absurd Tiyatrosu adlı kitabında , Samuel Beckett, Eugène Ionesco, Jean Genet ve Arthur Adamov gibi kaç çağdaş oyun yazarının, oyunlarına gerçek anlamdan yoksun bir evrende gevşek absürt varlıklar olduğumuza dair varoluşçu inancı dokuduklarına dikkat çekti. Esslin, bu oyun yazarlarının çoğunun felsefeyi Sartre ve Camus’un oyunlarından daha iyi gösterdiğini belirtti. Daha sonra “Absürdist” olarak adlandırılan (Esslin’in kitabına dayanarak) bu tür oyun yazarlarının çoğu, varoluşçulukla bağlarını inkar etse de ve çoğu zaman sadık bir şekilde felsefe karşıtı (örneğin Ionesco, daha çok ‘Pataphysics veya Gerçeküstücülük varoluşçuluktan çok), oyun yazarları genellikle Esslin’in gözlemine dayanan varoluşçulukla bağlantılıdır. [107]
PSİKANALİZ VE PSİKOMETRİ
Varoluşçuluğun bir felsefe olarak önemli bir dalı, ilk olarak Freud’un 20 yıldır en yakın arkadaşı olan Otto Rank’ın çalışmasında belirginleşen varoluşçu psikoloji ve psikanalizdir. Rank’ın yazılarının farkında olmayan Ludwig Binswanger , Freud , Edmund Husserl , Heidegger ve Sartre’dan etkilendi. Daha sonraki bir figür, Freud ile genç bir adam olarak kısa bir süre tanışan Viktor Frankl’dı. [108] Onun logoterapi, bir tür varoluşçu terapi olarak kabul edilebilir. Varoluşçular aynı zamanda sosyal psikolojiyi, antipozitivist mikro-Georg Simmel [109] ve Michel Foucault gibi düşünürlerin çalışmalarıyla sosyoloji, sembolik etkileşimcilik ve postyapısalcılık . Foucault, bu yazardan neredeyse hiçbir zaman bahsetmese de, Kierkegaard’ın büyük bir okuyucusuydu, yine de kendisi için belirleyici olduğu kadar gizli de bir önemi vardı. [110]
Amerika Birleşik Devletleri’nde varoluşçu psikolojiye erken katkıda bulunanlardan biri, Kierkegaard ve Otto Rank’dan güçlü bir şekilde etkilenen Rollo May idi. ABD’deki varoluşçu psikolojinin teknikleri ve teorisi üzerine en üretken yazarlardan biri Irvin D. Yalom’dur . Yalom şunu belirtir:
“Freud’un mekanik, deterministik zihin modeline ve terapide fenomenolojik bir yaklaşım varsayımına karşı tepkilerinin yanı sıra, varoluşçu analistlerin çok az ortak yanı vardır ve hiçbir zaman uyumlu bir ideolojik okul olarak görülmemişlerdir. Ludwig Binswanger, Medard Boss , Eugène Minkowski , VE Gebsattel, Roland Kuhn, G. Caruso, FT Buytendijk, G. Bally ve Victor Frankl’ı içeren bu düşünürler, Rollo May’in 1958 tarihli oldukça etkili kitabına kadar Amerikan psikoterapötik topluluğu tarafından neredeyse tamamen bilinmiyordu. Varoluş – ve özellikle onun giriş makalesi – çalışmalarını bu ülkeye tanıttı. [111]”
Varoluşçu psikoterapinin Avrupa versiyonunun geliştirilmesine daha yeni bir katkıda bulunan, İngiliz merkezli Emmy van Deurzen’dir.
Varoluşçulukta kaygının önemi, onu psikoterapide popüler bir konu haline getirir. Terapistler genellikle kaygı için bir açıklama olarak varoluşçu felsefeyi sunarlar . İddia şudur ki, anksiyete, bir bireyin tam karar verme özgürlüğünün ve bu tür kararların sonuçlarına ilişkin tam sorumluluğunun tezahürüdür. Varoluşçu bir yaklaşım kullanan psikoterapistler, bir hastanın kaygısından yararlanabileceğine ve bunu yapıcı bir şekilde kullanabileceğine inanırlar. Hastalara, anksiyeteyi bastırmak yerine, bunu değişim için bir gerekçe olarak kullanmaları tavsiye edilir. Kaygıyı kaçınılmaz olarak kabul eden kişi, onu yaşamdaki tam potansiyeline ulaşmak için kullanabilir. Hümanist psikoloji de varoluşçu psikolojiden büyük bir itici güç aldı ve temel ilkelerin çoğunu paylaşır. Ernest Becker ve Otto Rank’ın yazılarına dayanan terör yönetimi teorisi, psikolojinin akademik çalışması içinde gelişmekte olan bir çalışma alanıdır. Araştırmacıların, sonunda ölecekleri bilgisiyle karşı karşıya kalan insanların örtük duygusal tepkileri olduğunu iddia ettikleri şeylere bakar.
Ayrıca Gerd B. Achenbach , kendi felsefi danışmanlık karışımıyla Sokratik geleneği tazeledi. Michel Weber, Belçika’daki Chromatiques Merkezi ile aynı şeyi yaptı.
ELEŞTİRİLER
GENEL ELEŞTİRİLER
Walter Kaufmann , “varoluşçulukta çok öne çıkan, son derece sağlam olmayan yöntemleri ve mantığa yönelik tehlikeli küçümsemeyi” eleştirdi. [112] Rudolf Carnap ve AJ Ayer gibi mantıksal pozitivist filozoflar, varoluşçuların “olmak” ile ilgili analizlerinde “olmak” fiiliyle ilgili kafalarının sık sık karıştığını ileri sürüyorlar. [113] Spesifik olarak, “eşittir” fiilinin geçişli olduğunu ve bir yüklemeye önceden sabitlendiğini (örneğin, bir elma kırmızıdır ) (bir yüklem olmadan, “eşittir” kelimesinin anlamsız olduğunu) ve varoluşçuların sıklıkla bu şekilde terim. Wilson, The Angry Years adlı kitabında belirtti.varoluşçuluğun kendi zorluklarının çoğunu yarattığını: “Bu irade özgürlüğü sorununun, tembelliğe ve can sıkıntısına olan içsel eğilimiyle post-romantik felsefe tarafından nasıl çürütüldüğünü görebiliriz, aynı zamanda varoluşçuluğun nasıl ortaya çıktığını da görebiliriz. Kendini kendi kazdığı bir çukurun içinde buldu ve o zamandan beri felsefi gelişmelerin nasıl o çukurun etrafında daireler çizerek yürümeye dönüştüğünü”. [114]
Sartre’ın FELSEFESİ
Pek çok eleştirmen, Sartre’ın felsefesinin çelişkili olduğunu savunuyor. Spesifik olarak, Sartre’ın felsefi görüşlerinin metafiziği görmezden geldiğini iddia etmesine rağmen metafizik argümanlar yaptığını iddia ederler. Herbert Marcuse , Varlık ve Hiçlik’i varoluşun doğasına kaygı ve anlamsızlık yansıttığı için eleştirdi : “Varoluşçuluk felsefi bir doktrin olduğu ölçüde, idealist bir doktrin olarak kalır: insan varoluşunun belirli tarihsel koşullarını ontolojik ve metafizik özelliklere hipostatlaştırır . saldırdığı ideolojinin bir parçası ve radikalizmi yanıltıcıdır”. [115]
Hümanist Mektubunda , Heidegger Sartre’ın varoluşçuluk eleştirdi:
“Varoluşçuluk, varoluşun özden önce geldiğini söyler. Bu ifadede o götürüyor existentia ve Essentia üzerinde Platon’un zaman, söyledi, onların metafizik anlamı, uygun essentia ilerlettiği existentia . Sartre bu ifadeyi tersine çevirir. Ancak metafizik bir ifadenin tersine çevrilmesi metafizik bir ifade olarak kalır. Bununla Varlığın gerçeğini unutarak metafizikle kalır. [116]”


KAYNAKÇA
KAYNAKLAR