Olgu Sunumu: Günde Bir Duble
Bayan R. 40 yaşında, dört çocuğu olan bir işkadınıdır. Ailesinin ısrarıyla, alkolizm tedavisi için yatırılmıştır. Her gün bir duble cin içmekte ve eşiyle sık tartışmalar yaşamaktadır. Sabahleyin çok erke uyanmakta ve "yatarak, ölse herkes için ne kadar iyi olacağını" düşünmektedir. Her zaman bakımlı olması ve güzel giyindiği için ("uygun şekilde toparlanmış") kendisiyle gurur duymuştur. Ancak son zamanlarda kendisini yorgun hissetmektedir. Ne giydiği ya da nasıl göründüğüyle ilgilenmeyecek derecede morali bozuktur. Ailesi, en ufak bir sorunla karşılaştığında ya da eleştiri işittiğinde, hıçkırıklara boğulduğunu belirtmektedir.
Bayan R., 10 yıl önce, eşinin bir ilişkisi olduğunu öğrendikten sonra, yoğun şekilde içki içmeye başlamıştır. Bayan R., eşinin sadakatsizliğinin farkına vardığından beri, onu çok aşağılık biri olduğunu düşündüğünü söylemektedir. Ne var ki, eşiyle iş ortağı oldukları ve önemli kararların alınması ve onun sorumluluğunda olan işlerin halledilmesi için ona bağımlı olduğundan, evliliğini bitirememiştİr. Bayan R.’nin varlığının aile işi için vazgeçilmez olmasına karşın, o, giderek artan şekilde, güvenilmez hale gelmiş, sıklıkla işe gelmemeye ve aldığı kararlarda hata yapmaya ve olay çıkarmaya başlamıştır. Kızı, annesinin davranışlarının, tüm aileyi utandırır duruma geldiğini söylemektedir.
Son 2 yıl içinde sabahlan içmeye ve son olayları hatırlamamaya başlamıştır. Bir keresinde aşırı alkollü araç kullanmaktan dolayı tutuklanmıştır. Başka madde kullanmadığını söylemektedir.
İlk değerlendirmede bilişsel işlevleri normaldir. Sallanarak yürümektedir, makyaj yapmamıştır ve üzerinden sarkan bir iş kıyafeti giymiştir. Fizik muayenesinde titremesi vardır, nabzı hızlıdır, kan basıncı yüksektir ve karaciğeri büyümüştür. S GOT, SGPT ve LDH düzeyleri artmıştır.
Bayan R. ölmek istediğini, ancak intihar edecek cesareti olmadığını söylemektedir. Yardım almaktan utanmasına karşın, bir çok kez, kendi başına ya da iç hastalıkları hekiminin yardımıyla, içmeye son vermeyi denemiş ancak başaramamıştır. Evde olduğu zaman içeceğinden emindir; eşi ve çocuklarının kendisine yardım alması için baskı yapmalarından dolayı öfke duymaktadır. Görüşme sırasında bir çok kez ağlamaya başlamakta ve kendisini herkesin üzerinde bir yük olarak tanımlamaktadır.
Bir yıl önce, Bayan R. bağımsız alkol tedavi programına bir ay süreyle katılmış ve alkol danışmanlığı ve Adsız Alkolikler (AA) yardımıyla epey iler- leme kaydetmiştir. Ailesi, Bayan R.’nin Alkol Yoksunluğu’nun akut etkilerinden kurtulur kurtulmaz, neşesinin düzeldiğini, daha düzgün bir görünüme kavuştuğunu ve geleceğe yönelik iyimser planlar yapmaya başladığını belirtmektedir. İçmeyi bırakmayı, AA’ya devam etmeyi, işle bağlantısını azaltmayı ve evlilik danışmanlığından yararlanmayı, başarılı olamazsa da, eşinden boşanmayı planlamıştır. Ne yazık ki, 2 ay içinde Bayan R. eski haline dönmüştür. İş yükü olabildiğince artmış, AA toplantılarına katılmayı bırakmış, eşiyle kavga etmeye ve yoğun şekilde içmeye başlamıştır. Depressif belirtileri yeniden ve daha yoğun olarak ortaya çıkmıştır. Son 10 ay içinde umutsuzluk hissi, konsantrasyon güçlüğü, kilo alımı ve sabahları erken uyanması çoğalmıştır. Bayan R. dört kardeşin üçüncüsüdür. Ailesinde kuvvetli bir alkolizm öyküsü vardır. Babası, annesine şiddet uygulayan, bir alkoliktir. Çocukluğu boyunca, hem sevip hem küçümsediği babası tarafmdan utandırılmış ve küçük düşürülmüştür. 16 yaşında aşık olduğu şimdiki eşiyle evden kaçmış, kısa süre sonra hamile kalmıştır. Kendisine kötü ve baskıcı davranmasına karşın, evliliğe tutsak olmuş gibi hissetmiş ve üç çocuk sahibi olmuştur.
Madde Kullanımının Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu İçin Ayırıcı Tanı Kılavuzu
Madde Kullanımının Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu tanısının konulabilmesi için iki koşulun karşılanması gereklidir. Hekim öncelikle duygudurum belirtilerine doğrudan madde kullanımının yol açtığından emin olmalıdır. Örneğin, hekimin madde kullanımına bağlı duygudurum belirtileri olduğundan şüphelendiği bir hasta değerlendirilirken, Bayan R.’nİn durumunda olduğu gibi, önce öykü, fizik muayene ve laboratuar tetkikleri ile madde kullanımı araştırılmalıdır. Bayan R.’nin ailesi, son zamanlarda, günde bir duble cin içmeye başladığını ve bir zamanlar alkolden arındırma programı kapsamında tedavi gördüğünü bildirmiştir. Ayrıca hastanın babasının da alkolizm öyküsü vardır. Hastada daha önceden bir Duygudurum Bozukluğu öyküsü yoktur: Depresyonu Madde Kötüye Kullanımı ’ndan sonra başlamıştır. Belirli bir süre, başarıyla alkolden arındırılması gerçekleştirildikten sonra, hasta ve ailesi duygudurumda düzelme olduğunu belirtmişlerdir. Eğer Bayan R.’nin depressif belirtileri alkol kullanımının öncesine denk gelseydi ya da arındırmadan bir ay sonrasında, değişiklik göstermeden sürseydi, Madde Kullanımının Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu yerine, birincil Duygudurum Bozuk- luğu’ndan şüphelenilmesi uygun olacaktı. Burada tanımlanan depressif belirtilere benzer olanların, Bayan R.’nin karaciğer hastalığı gibi bir genel tıbbi duruma bağlı olarak gelişebilmesine karşın, Bayan R. ’nin duygudurumunda- ki değişikliğin alkol bağımlılığı ile daha yakından ilişkili olduğu görülmektedir. Ayrıca, manik belirtilerin daha geç başlangıçlı olması, belirtilerin nedeninin birincil bir Duygudurum Bozukluğu’ndan çok, madde kullanımı ya da genel bir tıbbi durum olduğunu düşündürmektedir.
Bir maddenin duygudurum belirtilerinin nedeni olduğunun anlaşılmasından sonra, ikinci adım bu belirtilerin (her İkisi de sıklıkla duygudurum belirtileriyle ilişkili olan) Alkol Entoksikasyonu ya da Yoksunluğu’nda görülenlerden daha ileri düzeyde olup olmadığını anlaşılmasıdır. Bayan R.’nin belirtilerinin şiddetli olduğu görülmektedir: Giderek artan bir umutsuzluk, yoğunlaşma güçlüğü, kilo artışı, sabah erken saatlerde uykusuzluk ve ölüm ve intihar düşünceleri. Alkollle ilişkili sorunları yüzünden, aile şirketinin ayrılmaz bir parçası olduğu halde, hataalr yapmaya ve güvenilirliğini yitirmeye başlamıştır. Sosyal yönüyle ailesi ve kendisi için bir utanç haline gelmiştir. Bayan R.’nin belirtilerine bu yüzden Alkol Kullanımının Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu tanısı verilmiş, Alkol Entoksikasyonu tanısı da buna eklenmemiştir.
Madde Kullanımının Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğunda Tedavinin Düzenlenmesi
Madde Kullanımının Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu olan bir kişinin tedavisindeki ilk adım, tedavi için hastaneye yatırılmasının gerekli olup olmadığının belirlenmesidir (örn., hekim aşağıdakilerin olup olmadığını saptamalıdır: belirgin intihar düşüncesi, şiddetli yoksunluk belirtileri, genel bir tıbbi durumun komplikasyonları ya da başka bir durumda arındırmanın olanaksız oluşu). Belirgin duygudurum belirtilerinin varlığı yakın gözlemi, ilaç tedavisini ve psikolojik tedaviyi gerektirmesine karşın, tedavinin ilk basamakları genellikle Madde Kullanımı ya da Kötüye Kullanımının etkilerine yöneliktir. Alkol Kullanımın Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu olan bir çok kişide, depressif belirtiler başarılı bir arındırmanın ardından belirgin şekilde geriler. Alkolik hastaların küçük bir kısmında olduğu gibi, Duygudurum ya da Arık- siyete Bozukluğu bir aydan uzun sürerse, psikofarmakaolojik tedavi yararlı olabilir.
Son olarak, DSM-IIFten başlayarak DSM tanı sisteminde Duygudurum Bozuklukları daha kapsamlı, Şizofreni, Şİzoaffektif Bozukluk ve öteki Psikotik Bozukluklar daha az kapsamlı hale getirilmiştir. Eğer psikotik belirtiler yalnızca duygudurum epizodlan süresince görülürse, şiddetine, baskınlığına ve garip (bizarre) oluşuna bakılmaksızın, Duygudurum Bozukluğu tanısı konulur.
Bu sayfaya ilgili icerik eklenecektir.
Bu sayfaya ilgili icerik eklenecektir.
Bipolar Bozukluk (Manik Depresif Bozukluk)
Bipolar I Bozukluğu
Olgu Sunumu: Duygusal iniş Çıkışları Olan Genç Bir Kadın
Bayan A. 30 yaşında, bekar bir öğretmendir. Hastaneye anababası tarafından, her biri birer kolundan tutup, sürükleyerek getirilmiştir. Hekim görüşme odasına girdiğinde, huzursuzca dolanmakta ve yüksek sesle "Cumhuriyetin Savaş Marşı’nı" söylemektedir. Doktora tanıştırıldığında, onun yeşil kravatını fark etmiş ve adının Dr. Yeşil olduğuna karar vermiştir. Gözlerinin yeşil değil de kahverengi olmasından dolayı ona üzülmemesini söylemiş ve eğer yeterince çok dilerse, göz rengini yeşile dönüştürebileceğini söylemiştir. Dikkati hemen başka bir yere kaymış, ilk 2 dakika içinde sekiz farklı konuya değinmiştir.
Bayan A. başlangıçta arkadaşça ve flört eder bir havada olmasına karşın, doktorun, bacağının üst kısmındaki bir çürüğü ona göstermek isterken, yatırılmasını önermesi üzerine, çılgına dönmüş ve onu tehdit etmiştir. Bağırarak ana- babasımn, kendisini yatırması içın„ ona rüşvet verdiklerini, böylece onun sakatlık sigortasından yararlanacaklarım söylemiştir. Mafyada arkadaşları olduğunu, onlara hem doktoru hem de anababasını temizlemeleri talimatını vereceğini, gene bağırarak söylemiştir.
Bu süreç yaklaşık 10 gün önce, Bayan A. son erkek arkadaşından ayrıldıktan sonra başlamıştır. O zamandan beri geceleri birkaç saat uyumaktadır. Üç kilo vermiştir. Birkaç bin dolar değerinde kitapları öğrencileri için ısmarlamış, düzinelerce uzun-mesafeli telefon görüşmesi yapmıştır. Batı kıyısına gidecek bir uçakta yer ayırtmıştır ve görüşmenin yapıldığı sırada, uçağın kalkmasına birkaç saat vardır.
Kendisini öldürmesini telkin eden ve ona "budala fahişe" diye seslenen, erkek ve kadm sesleri işitmektedir. Seslerin anne ve babasından esinlendiğine inanmaktadır; ancak sesleri nasıl yolladıklarını bilmemektedir. Kendi düşüncelerinin gelecekteki olayların seyrini etkileyebileceğine ve rüyalarının, değişmiş şekillerde, günlük gazetede yayınlandığına inanır hale gelmiştir.
İki gözlemci Bayan A.’nm düşünce bozukluğunu nasıl adlandırmaları gerektiği konusunda, anlaşamamışlardır. Bir tanesi, birbiriyle yanşan fikirlerini fikir uçuşması olarak tanımlamış, öteki ise fikirlerin birbirinden daha kopuk olduğunu düşünmüş ve bunu yoldan sapma olarak adlandırmıştır. Her ikisi de Bayan a.’nm bazen enkoherans gösterdiği konusunda hemfikirdirler.
Bayan A. son 2 yıl içinde üç tane epizod geçirmiştir. Her biri benzer şekilde başlamış ve 4-8 hafta boyunca süren depresyona dönüşmüştür. Epizodlar arsında hastanın varsanılan, sanrılan ya da düşünce bozukluğu olmamıştır. Biraz fazla alkol almakta ve haftada birkaç kez haşiş (esrar) kullanmaktadır. Ancak bunlar epizodlann başlangıcı ile ilişkili görünmemektedir.
Hasta ailenin tek çocuğudur ve anababası tarafından şımartılmıştır. Erken çocukluk döneminden beri memnun edilmesi zor, sık öfke patlamalan geçiren, keskin dilli ve istedikleri almana kadar açgözlü, alındıktan sonra ise onlardan çabuk sıkılan birisi olmuştur. Göze çarpan güzelliği ve alımlılığına ve evlenmeyi çok istemesine karşın, hiç evlenmemiştir.
Erkeklerle olan ilişkileri önce karşılıklı etkilenme ile başlayıp, kısa sürede kötüleşerek, karşılıklı eşit nefrete dönüşmektedir. Her yeni erkeği kendisini hayal kınklığma uğratmakla ve "diğerleri gibi bencil bir O.Ç." olduğunun ortaya çımasıyla suçlamaktadır. Anababasını ise "orta sınıf' olmakla ve "şehir kulübünün" etkinliklerinden kendisini yararlandırmamakla suçlamaktadır. Erkeklerle olan ilişkileri duygusal fırtınalar ile sonlanmaktadır. Bir çok kez gösteri yaparcasına, hap alarak intihar girişiminde bulunmuştur. Bazen önüne gelenle cinsel ilişkiye girmektedir. Bir seferinde, bir barda tanıştığı bir erkek tarafından kötü şekilde dövülmüştür.
Bayan A. sıklıkla, aynadaki garip yansımasından kopuk, içi boş ve gerçek dışı gibi hissetmekte, sanki hayatın devinimlerinin içinden geçen iki boyutlu karton bir yapı olduğunu düşünmektedir. Bu düşünceler aralıklı olarak gelmektedir ve arama uyaranıyla (örn., cinsellik, hap ya da yüksek sesli müzik) kesi- lebilmektedir. Kötümser, mutsuz, ağlamaklı ve intihar etme eğilimleri göstermesine karşın, yeni bir erkekle tanıştığında bu duygular hemen kaybolmaktadır. Depresyonun vejetatif bulgulan, akut epizod dönemleri dışında görülmemektedir. Tüm güçlüklerine karşın, Bayan A. nispeten kararlı bir çalışan olmuştur, kendisine bakabilmiştir ve yalnız yaşayabilmektedir.
Bipolar II Bozukluğu
Olgu Sunumu: Ölmekte Olduğuna İnanan Adam
Bay Z. 45 yaşında, evli bir işyeri yöneticisidir. Muayene için bir eğitim hastanesinin psikiyatri birimine getirilmiştir. Daha önce başka yerlerde iki kez, son 2 yıldaki depresyon ve intihara yönelik düşünceleri nedeniyle, psikiyatri servislerine yatırılmıştır. Daha önceki yatışlarında olduğu gibi, bu sefer de psikiyatrik bir rahatsızlığı olduğunu reddetmekte ve kimsenin tanı koyamadığı, yaşlanmaya bağlı, garip bir hastalığı olduğunu İddia etmektedir. Başvuru yakınmaları şöyle- dir: "Ölüyorum," "Zeka geriliğim var," "Kör oluyorum," "Bağırsaklarım çalışmıyor," "Cildim parça parça dökülüyor," "Saçlarım dökülüyor." Bu yatışından önceki son 2 hafta boyunca, Bay Z. ("hastalığı nedeniyle") genelde yataktan çıkmamış, işe gitmeyi ya da ne şekilde olursa olsun, aile yaşantısına katılmayı reddetmiştir. Eşi sürekli hüzünlü ve kötümser olduğunu ve ona yardımcı olacak şeyler önerdiğinde, kendisine hemen öfkelendiğini söylemektedir.
Eşine göre, Bay Z. evlilikleri boyunca keyifsizlik dönemleri ve depresyon arasında gidip gelmiştir. Bu dönemlerde herhangi bir işi zorla yapar gibi görünmekteyken, aniden başlayan eneıji patlamalan birkaç günle birkaç hafta arasında sürmektedir. Enerjik olduğu dönemlerde geç saate kadar işte çalışmakta ve kendi verimliliği nedeniyle bir çok sekreteri de meşgul etmektedir. Aynı zamanda bazı gönüllü etkinliklere katılmakta -son olarak siyasetçiler için konuşmalar hazırlamaktadır- ve ayrıntılı egzersiz programları tasarlayarak uygulamaya başlamaktadır. Bu dönemlerin bazıları sırasında, Bay Z. aniden, ailesi için egzotik ve karmaşık bir tatil planı yaptığını açıklamakta ve hemen yola çıkmak durumunda olduklarını söylemektedir. Eşi ve kızı neredeyse her seferinde ona bu gezilerde eşlik etmelerine karşın, Bay Z. o kadar eneıjik şekilde tatil yapmaktadır ki, -Avrupa’da dağcılık ya da Karayiplerde tüplü dalgıçlık ailesi ona ayak uydurmakta zorlanmaktadır. Bu rüzgar gibi tatillerden birinden döndükten sonra, Bay Z. hiç düşünmeden çok pahalı bir toprak parçasını satın almış ve bunun her zaman özendiği bir Avusturya çiftliğine benzediğini söylemiştir. Eşi, yılda beş ya da altı kez hipomanik dönem yaşadığını tahmin etmektedir; bunlar genellikle 3 gün ile 2 hafta arasmda sürmektedir. Bu davranış şeklinin üniversitede tanıştıkları dönemde de var olduğunu belirtmektedir. Okulda başarılı olmuştur, ancak hali uyuyup dersleri kaçırdığı, kasvetli dönemler ile 2-3 günlük durmaksızın ders çalıştığı dönemler arasmda değişkenlik göstermiştir.
Bay Z.’nin eşine göre, bu kısa süreli enerji patlamalan başladıklan gibi aniden sonlanmaktadır. O zaman Bay Z. projelerini bir kenara bırakmakta ve sıklıkla hüzünlü ve kötümser bir hale bürünmektedir. İlk kez 32 yaşındayken olmak üzere, Bay Z. dört kez Majör Depressif Epizod nedeniyle tedavi edilmiş, bu epizodlann her biri 4-5 ay sürmüştür. Son 2 yıl içinde, bu epizodlardan iki tanesi sırasında hastaneye yatırılmıştır. Bunların biri bir intihar girişimi olduğuna karar verilen, çok ağır bir trafik kazasından sonra olmuştur. Bay Z. intihar girişimini reddetmiştir.
Eşi şiddetli depresyonlarının hep sonbahar ve kış aylarında, eneıjik dönemlerinin ise sıklıkla ilkbahar ve yazın olduğunu belirtmektedir. Eşinin yeniden bir depressif epizod geçirebileceği endişesiyle, Bayan Z. kış aylarından çok korkar hale geldiğini söylemektedir.
Enerjik dönemleri sorulduğunda, Bay Z. bazen çok ileri gittiğini ve kontrolünü kaybettiğini fark etmesine karşın, bu dönemlerini tercih ettiğini, çünkü çok canlı hissettiğini, çok eğlendiğini ve çok şeyi becerdiğini söylemektedir. Bu kısa verimlilik dönemlerinin, hatırlayabildiği kadarıyla ilk gençlik dönemlerinden, hatta daha öncesinden beri olduğunu ve her zaman, mizacı değişkenlik gösteren, havai bir kişi olduğunu söylemektedir.
Depresyon (Majör depresyon, Gebelik sonrası depresyon, Mevsimsel depresyon)
Bu sayfaya ilgili icerik eklenecektir.