Yahudiliğin Kadın Peygamberleri 6: Kral Davidin âşık olduğu Avigail
Avigailin öyküsü Şmuel 1 Kitabında yer alır ve tarihi açıdan Yahudilerin ilk kralı Şaul ile aynı döneme denk gelir. Halkın ısrarı üzerine Tanrı tarafından kral atanan Şaul kibir ve gurura kapıldığından, Şehina (Tanrının ilahi mevcudiyeti) onu terk etmiştir. Şehina kişiyi terk ettiğinde, onun en basit tabirle depresyona girmesi kaçınılmazdır ve böylece kısır bir döngü başlar sevgili okurlar.
Depresyona giren bir kişinin, tinsellikle ilişkisi kopar. Yukarı Alem ile bağlantı kesilince, kişi yolunu iyice şaşırır. Avigailin bunlarla ilgisi ne, diye soracak olursanız, kadın peygamberimizin Şaul ile değil ama Tanrının yeni kral olarak seçtiği David ile ilgisi var.
Depresyona giren bir kişinin, tinsellikle ilişkisi kopar. Yukarı Alem ile bağlantı kesilince, kişi yolunu iyice şaşırır. Avigailin bunlarla ilgisi ne, diye soracak olursanız, kadın peygamberimizin Şaul ile değil ama Tanrının yeni kral olarak seçtiği David ile ilgisi var.
Kral David atalarımızın nerdeyse tamamı gibi... tahmin edin... çobandı. Dönemin peygamberi Şmuel (Hatırladınız mı? Hananın oğlu Şmuel) Betlehemde yaşayan Yohayın sekiz oğlundan en küçüğü Davidi gelecekteki kral olarak meshettiğinde, kızıl saçlı, güzel gözlü bu delikanlının yirmi beş yaşlarında olduğu tahmin edilmektedir. Bu arada Şaulun eli armut toplamıyordur tabii. Durumun farkına varır varmaz Davidi öldürmeye çalışacak, David ise neredeyse beş yıl boyunca kaçmak zorunda kalacaktır.
Şmuel I Kitabının Avigail hakkında ilk yazdıkları şunlardır (25:3) Maon denen yerde çok zengin bir adam yaşardı. Adamın adı Naval, karısınınki ise Avigail idi. Kadın zeki ve güzel, erkek ise sert tabiatlı ve kötü huyluydu. Navalı tanımlamak için metinde kullanılan İbranice sıfat kaşe, onun kötü huylarının düzelmeyeceğini çünkü kendini geliştirme gibi bir kaygısı olmadığını ifade etmektedir. İçi de dışı da, yani niyetleri de, yaptıkları da kötüdür. Avigailin sözleri ile (25:25), Naval herhangi bir sorumluluk üstlenmeyi reddetmektedir. Burada kullanılan İbranice sözcük bli yaal (boyunduruk taşımayan); putperestlik, hayırseverlikten uzak olma ve zina yapma durumları ile ilişkilidir. Bilgelerimize göre Navalde her üçü de mevcuttur.
Bu arada Naval sözcüğü aptal anlamına gelir. Adam, adıyla yaşamaktadır yani. Hemen Avigail isminin anlamını da açıklayalım: Babam sevindi. Neşe sevinç anlamına gelen Gilanın da gail aynı kökten geldiğini vurgulamaya gerek var mı? Aman, Davidi unutmayalım. David, İbranice sevilen demektir.
Şmuel I Kitabı, kanun boşanmasına izin verdiği halde Avigailin neden Naval ile evli kalmayı sürdürdüğünü açıklamaz ancak bize ipuçlarını verir ve gerekli dersi çıkarmamıza olanak tanır. Daha önce de belirttiğimiz gibi, Tora belli vakalarla kısıtlı kalmayıp her çağda yol gösterici olma amacındadır. Avigailin öyküsünden öncelikle almamız gereken ders, mutsuz evliliğine karşın dürüstlükte hareket etmesidir ki bu, her dönem ve yörede geçerli olan bir durumdur. Daha açık konuşmak gerekirse, mutsuz bir evlilik aldatma nedeni değildir.
Şmuel I, 25:2 dizesinde, Naval başarılı geçen besi mevsimini, koyunlarını kırkarak kutlamaktadır. Şauldan saklanmakta olan David, adamlarından on tanesini Navale gönderir. Amacı, Navalın bereketinin devam etmesi için ona beraha vermek ve ondan yiyecek istemektir. Davidin yemek talep etmesinde bir tuhaflık yoktur. O dönemde koyun kırkmak; bolluk, paylaşmak ve şenlik demektir. Ancak Midraşa göre Naval, soyu gereği Şauldan sonraki kral olmayı hak eden kişinin David değil, kendisi olduğunu düşünmektedir.
Şunu bilmekte yarar var, sevgili okurlar. David yiyecek talebinde bulunurken sadaka istememekte, Navalın çobanlarına önceden yaptığı iyiliklerin karşılığını beklemektedir: Çobanların Karmelde yanımızda kaldı. Ne tartaklandılar, ne de bir eksikleri oldu. Adamlarına sor, sana söylesinler. Benim hizmetkârlarımı iyi karşıla çünkü bir kutlama gününde geldik. Hizmetkârlarına ve evlâdın Davide verebildiklerini ver (Şmuel I, 25:7-8).
Naval bu talebi reddetmekle kalmadığı gibi, Davidin krallığına ve soyuna karşı duyduğu öfkeyi dile getirir: David de kim? Yohayın oğlu kim oluyor? Ekmeğimi, suyumu ve kendi adamlarım için kestiğim etleri, nereden çıktıkları belli olmayan adamlara mı vereceğim? (Şmuel I, 25: 10-11) ?Bunun üzerine David, Navalin evine saldırmaya, onu ve ev halkını ortadan kaldırmaya karar verir (Tora, bir krala başkaldıranlara bu şekilde karşılık verilmesini emreder). Ancak Avigail aklı, zekâsı ve meziyetleri sayesinde bu felâketi önlemeyi başaracaktır.
Navalin adamları hemen evlerine döner ve aralarından biri olup bitenleri Avigaile anlatır: Biz kırlarda iken David, efendimiz Navalı karşılamak için haberciler yollamıştı ama efendimiz onları kovdu. Davidin adamları bize çok iyi davrandı. Onlarla yolculuk ettiğimiz sürece küçük düşürülmedik, hiçbir eksiğimiz olmadı. Gece gündüz bizi korudular. Şimdi ise David, efendimizin sonunu getirecek. Bunu bilin ve ne yapılması gerektiğine siz karar verin.
Navalin adamının kendilerini koruması için Avigaile başvurması ve Davidin kendilerine yaptığı iyiliklerden söz etmesi sizce neyi gösterir, sevgili okurlar? Avigail öncelikle kadirbilir, güzel ahlâklı ve dürüst bir kadındır. Ayrıca müstakbel krala karşı koyabilecek kadar cesur ve akıllıdır. Üstüne üstlük, liderlik özelliğine sahiptir.
Avigail, David ile karşı karşıya gelir gelmez, onun yiyecek talebini yerine getirir. Böylece Navalin başkaldırısının başlarına sardığı belâyı yok sayarak önce kocasının yaptığı ilk hatayı hemen düzeltme yoluna gider. Davidin adamları yiyecek istediğinde, kocasının yanında olmadığı için üzgün olduğunu söyler.
Avigailin Davide sunduğu yiyeceklerin bolluğu, onun ne kadar cömert olduğunu ve kocasının yaptığı hatayı en adil şekilde telâfi etme isteğini ortaya koyar: Avigail alelacele iki yüz ekmek, iki fıçı şarap, beş tane pişmiş keçi, beş sea (bir sea, 470 çorba kaşığına denk geliyor) kavrulmuş tahıl, yüz adet kuru üzümlü kek, iki yüz adet incirli kek aldı ve eşeklere yükletti.
Hangimizin evinde bir anda bu kadar yiyecek bulunur, sevgili okurlar? Anlaşılan Avigail, kocasının evinde bolluk içinde yaşamakta ve bu bolluğu muhafaza etmenin yolunu bilmekte, kocasının pintiliğinden ve kötü karakterinden etkilenmemekte, Naval için değil, kendi itibarı için cömert davranmaktadır.
Günümüzde bile pek çok kadının beyim bilir diyerek kocalarının arkasına gizlendiğini ya da yapmayı istemedikleri işler konusunda eşlerini bahane ettiklerini düşünürsek, Avigailin güçlü kişiliği ve karakter üstünlüğü daha açık bir biçimde ortaya çıkmaktadır. Davidi karşılama şekli ise, telâşa kapılmadan sükûnetle düşünme ve diplomasi yeteneğini ortaya koyar. Avigailin bu meziyetleri her neslin Yahudi kadınlarına örnek olmalıdır.
Avigail, Davide armağanlarını sunarken uğradığı hakaretten ötürü kocasını değil, kendisini suçlamasını ister. İleri sürdüğü neden oldukça ilginçtir. Kocasının kapısına gelenlere iyi davranmaması, onun kötü huyunun eseridir. Dolayısıyla Davidin Navalden farklı bir karşılama beklemesi boşunadır. Davidin adamları, Avigailin cömertliği ile ün saldığını bilmektedir. David, beklentilerini karşılamadığı için Navali değil, Avigaili suçlamalıdır (Şmuel I, 25:23- 27). Anlayacağınız, Avigail ayrıca çoğu erkeğin olamadığı kadar da merttir, sevgili okurlar.
David, Avigailin armağanlarını kabul eder ve sorunların birincisi böylece hallolur. Ancak Avigailin halletmesi gereken daha zor bir iş vardır. Naval, peygamber tarafından kral meshedilen Davide karşı saygısızlık ettiği ve soyunu sorguladığı için, Tora emri gereği ölümle cezalandırılmalıdır. Avigail, bu hükmü uygulamaması için Davidi şöyle ikna etmeye çalışır: Şaul hâlâ tahtta olduğuna göre Davidin krallığı daha resmiyet kazanmamıştır. Bu yüzden Navali öldürmesi yanlış olacaktır. En iyisi, Navalın akıbetini Tanrıya bırakmasıdır. Böylece Yisraelin gelecekteki lideri, sırf intikam almış olmak için masum kanı dökmemiş olacaktır.
Şmuel I Kitabında ilgili bölüm şöyledir (25:30-31): Aşem, sen efendime söz verdiği tüm iyilikleri bahşedip de seni Yisraelin lideri yaptığında, boşuna kan dökmüş ve öç almış olmaktan ötürü vicdan azabı çekmeyeceksin. Aşem, sen efendime iyilik ettiğinde, bu hizmetkârını hatırla.
Davidin yanıtı (25:32): Bugün seni karşıma çıkaran Yisraelin Tanrısı, Aşem mübarektir! Sağduyusu ile bugün kan dökmeni engelleyen ve elimi tutan sen de mübarek ol.?David sadece ikna olmakla kalmaz, Avigaile müteşekkir de kalır... ve hatta Avigaile âşık olur. Doğrusunu isterseniz Avigail de Davide ilk bakışta âşık olur ama evli olduğunu unutması mümkün değildir. Kocası hayırsız da olsa, fıkradaki gibi ayı idi ama benim kocam idi meselesi. İşin esprisi bir yana, Avigail evlilik kurumunu ciddiye almakta, kocasının kötü huylarının yol açtığı zararları telâfi etmeyi ve evinin sorumluluğunu üstlenmeyi görev bilmektedir. Navali terk etmeyi düşünmez bile.
Toradaki diğer ilk bakışta aşk vakalarını merak ediyor musunuz? Kısaca sıralayalım: Adam ile Hava, Yitshak ile Rivka, Yaakov ile Rahel... Sonra sıra Davide geliyor. Davidi hep ilginç bulmuşumdur sevgili okurlar. Mezarı olduğuna inanılan yeri ziyaret etme fırsatım oldu. Lütfen beni ayıplamayın ama elimi türbeyi örten lacivert renkli kadife bezin üstüne koydum ve Ne erkektin sen, David! dedim. O kadar. Oysa bir sürü genç kadın, çocukları olsun diye Davidin Tanrı katında aracı olması için dua etmekteydi o sırada.
Gerçekten, ne erkektin sen David. Çoban, sonra kral. Savaşçı ve şair. Teilimin çoğunu ona borçluyuz. Tanrı çobanımdır. Hiçbir eksiğim olmaz. Beni yeşil otlaklarda dinlendirir, sakin sulara yöneltir... Üstelik müzisyen. Şehina Şaulu terk ettiğinde, yatıştırmak için ona arp çalardı. Bunlar yetmezmiş gibi, coşkulu bir âşık...
Davidin altı (bazı kaynaklara göre sekiz) karısı vardır; aralarından en bilinenleri Mihal, Avigail ve Batşevadır. Bunda şaşacak bir şey yok, sevgili okurlar. Yahudi bir kralın on sekiz kadın almasına izin verilirdi. Davidin ilk karısı Mihal, Kral Şaulun kızıydı. Davidin Mihalden soğuma nedeni neydi peki? Yeruşalayimi aldığı zaman o kadar mutlu olmuştu ki, halkıyla beraber (Tanrının huzurunda sevinmiş) dans edip oynamaya başlamış, Mihal ise onu ayıplamıştı. Mihalin hiç çocuğu olmadı. Acaba bu, Tanrının onu cezalandırma yöntemi miydi?
Neyse, konumuza geri dönelim. Kabala, ilk bakışta aşkı daat (idrak) olarak nitelendirir. Birbirlerini ilk kez gören iki kişinin anladığı, idrak ettiği nedir peki? Birbirleri için yaratıldıkları, yani zivug (ruh eşi) oldukları. Birbirlerine karşı duydukları güçlü çekim -saman alevi değil de gerçekse eğer- zamanla olgunlaşır ve köklü bir sevgiye dönüşür.
Oysa David, Avigail ile karşılaşmaya hiçbir şekilde hazır değildi; oraya Navaldan öç alma niyetiyle gitmişti. Dolayısıyla Avigaili görür görmez hissettiği yoğun duygular daattan yoksundu. Yine de âşıktı ve aşkıyla hemen evlenmek istiyordu.
Şmuel I Kitabının aklı başında bir kadın (25:3) diye nitelendirdiği Avigail, zamanı gelinceye kadar evlenmemeleri konusunda Davidi ikna etmeyi başardı. Avigailin peygamberliği nerede diye sorduğunuza eminim, sevgili okurlar. Belki halkı arasında kehanet yeteneği olan bir kadın olarak biliniyordu ama Kitap, Avigail hakkında yukarıda saydığımız özellikler dışında başka bilgi içermiyor.
Ancak Talmud, Megila 14bye göre Avigail, Davidin ileride Batşeva ile karşılaşacağını ve onun uğruna birkaç günah birden işleyeceğini (Batşeva, Davidin komutanı Uriya ile evliydi), peygamberlik gücüyle biliyordu. Davidin kendisi yüzünden günah işlemesini istemedi. Ateşini körüklemek yerine, aklını ve ikna gücünü kullanarak onu sakinleştirdi ve ilişkilerine daatın hakim olmasını sağladı.
Hepimizin kaderi Aşemin Elinde, öyle değil mi sevgili okurlar. David ile Avigailin öyküsünün nasıl devam ediyor dersiniz?
Şmuel I Kitabına dönelim ve okuyalım (25:36-39): Avigail, Navalın yanına gitti. Adam evinde krallar gibi eğleniyordu. Zilzurna sarhoştu. Avigail sabah oluncaya kadar kocasına hiçbir şey söylemedi. Sabah olup da ayıldığında, ona her şeyi anlattı. Navalın kalbi ölümcül bir darbe aldı ve taş kesildi. On gün kadar sonra da öldü. David, Navalin öldüğünü öğrenince şöyle dedi: Uğradığım hakaret karşısında davamı savunan ve hizmetkârının kötülük etmesine engel olan Aşem, mübarektir. Aşem, yaptığı kötülüğün Navale geri dönmesini sağladı.
David haberciler yollayarak Avigaile evlenme teklif etti. Bunun üzerine Avigail yanına beş genç kız aldı, eşeğine bindi ve habercilerle birlikte yola koyuldu.
Avigail böylece David ile evlendi. Onlar ermiş muradına... diyemeyeceğim çünkü Davidin hayatı çok inişli çıkışlıdır. Avigaili eş aldığında, Mihal ile zaten evliydi. Onu öldürmeye ant içmiş olan Şaul sürekli peşindeydi. Göçebe bir hayat sürdürüyordu. Tahta çıkmasına daha yıllar vardı.
Davidin Avigailden Kilav adını verdiği bir oğlu oldu. Ancak Davidin yerine geçecek olan, hepimizin bildiği gibi Batşevadan doğan, bilgeliği ve zenginliği ile ünlü, barışçı (adı üstünde) Şlomodur.
Yahudi düşünür Maurice Samuele (1895-1972) göre Davidin bir yanında gençlik hatası Mihal, diğer yanında orta yaş günahı Batşeva, ikisinin ortasında ise erkeklik yoldaşı Avigail durur.