Okyanuslar, Dünya’nın yaklaşık %70’ini oluşturmaktadır, ancak okyanusların %80’inden fazlası keşfedilmemiş durumdadır. Okyanus keşif teknolojisinin küresel bom 1960’lı yıllarda başladığından beri, derin deniz keşif önünde bir dizi engel ile karşılaşılmıştır. Günümüzde, her zamankinden daha az bariyer ile derin okyanusun keşfine devam etmek için uluslararası çabalar sürmeye devam etmektedir.
Okyanus Keşfinin Önündeki Engeller
Okyanusu keşfetmek, şaşırtıcı olmayan nedenlerle hem pahalı hem de teknolojik olarak zordur. Derin deniz okyanus keşfi için oluşturulan robotlar, derinlik söz konusu olan yüksek basınca dayanmak, saatlerce binlerce bakım gerektirmeksizin işletmek ve deniz suyunun korozif etkileri karşı koyabilmek gerekir.
Aşırı Basınç
Okyanus yüzeyinin 3 üzerindeki basıncı, deneyimlemelere göre 300 kat daha fazladır ve bu derinlikte deniz suyunun ağırlığının neden olduğu basınçtır. Okyanusun en derin kısmında, yüzeyin yaklaşık 36.000 fit altında, basınç okyanus yüzeyinden 1000 kat daha fazladır. Sualtı araştırmaları için kullanılan cihazlar, derin okyanusun yoğun basıncına dayanacak şekilde tasarlanmalıdır. İnsanları gemide taşımak için tasarlanan denizaltılar, insan vücudunun dayanabileceğiyle uyumlu bir iç basıncı koruma kapasitesine de sahip olmalıdır.
Tipik olarak, bu insanlı dalgıçlar, iç basıncı kontrol etmek için basınçlı gövdeler kullanır. Bununla birlikte, bu gövdeler, dalgıçların toplam ağırlığının yaklaşık üçte birini oluşturabilir ve makinenin yeteneklerini sınırlayabilir. Yakın zamana kadar, derin okyanustaki yoğun baskı, insanların uçurumu doğrudan keşfetmesini engelleyen bir engeldir.
Uzun Dalışlar
Bir dalgıcın su altında kalması gereken önemli bir süre göz önüne alındığında, tüm sualtı robotları çeşitli durumlarda bağımsız olacak şekilde inşa edilmelidir. Derin okyanusu keşfetmek için kullanılan üç ana robot türü vardır ve bu robotlar aşağıdaki gibidir:
• İnsan tarafından çalıştırılan araçlar (HOV’ler),
• Uzaktan çalıştırılan araçlar (ROV’ler),
• Otonom su altı araçları (AUV’ler),
Uzaktan çalıştırılan araçlar (ROV’ler), genellikle yüzeydeki bir gemiden uzaktan kumanda edilirken, İnsan tarafından çalıştırılan araçlar (HOV’ler), gemideki insanlar için tasarlanmış denizaltılardır. Otonom su altı araçları (AUV’ler) ise önceden programlanmış görevler aracılığıyla okyanusu keşfederek tamamen özerk olacak şekilde tasarlanmıştır. Her görev tamamlandığında, nokta bilim adamlarının AUV yolculuğu sırasında toplanan verilerin işlenmesi için bu sualtı aracı yüzeye geri döndürülür ve bilgiler alınır.
HOV’lar, bilim adamlarının derin okyanusu doğrudan keşfetmelerine izin verirken, su altında zaman söz konusu olduğunda, üç tür okyanus keşif robotu arasında en sınırlı olanlarıdır. Çoğu HOV sadece yaklaşık beş saat dalabilirken, ROV’lar kolayca iki kat daha uzun süre kalabilir. İnsanların bir HOV’da derinlemesine harcayabilecekleri sınırlı zamandan en iyi şekilde yararlanmak için, araştırma enstitüleri bazen bir HOV göndermeden önce bir alanı keşfetmek için bir ROV yerleştirir. ROV tarafından toplanan ilk bilgiler, HOV’un misyonunu bilgilendirerek HOV’un dar dalış penceresi sırasında keşif potansiyelini artırır.
Aşındırıcı Deniz Suyu
Deniz suyunun kimyasal özellikleri, metalleri bozabilecek elektrokimyasal reaksiyonlara neden olur. Aşırı basınç ve uzun dalış süreleri dikkate ek olarak, derin deniz robotlar deniz suyunun korozif özelliklerini dayanabilecek özellikte olmalıdır. Korozyonla mücadele etmek için, günümüzde çoğu denizaltı, dalgıçların metal yapısı ile deniz suyu arasında koruyucu bir bariyer oluşturmak için polimerler kullanır.
Son İlerleme
Derin deniz okyanusu araştırma teknolojisindeki gelişmeler, özellikle insanların derin okyanusa taşınması söz konusu olduğunda, yüzyılın başından beri hızlanmıştır.
Derin Deniz HOV’ları
İlk olarak 1960’lı yıllarda, Woods Hole Oşinografi Enstitüsü önde gelen HOV Alvin’in, ünlü bir robotun bir son teknoloji parçası olarak statüsünü koruyan yükseltmeler almaya devam ettiğini duyurmuştur. Ünlü bir dalgıç tarafından, kayıp bir hidrojen bombasını bulmak, Akdeniz’deki derin deniz hidrotermal menfezlerinin ilk doğrudan insan gözlemlerine izin vermek ve hatta Titanik’in enkazını keşfetmek için kullanılmıştır. Alvin 4.500 metreden (14.700 fit) 6.500 metreye (21.300 fit) kadar ışık kompleksine sahiptir, ancak bu robotun yükseltmeleri devam etmektedir ve bunlar tamamlandığında, Alvin bilimcilere okyanus tabanının yaklaşık %98 doğrudan erişim vermek mümkün olur.
Buna ek olarak Alvin, ABD Hawaii Üniversitesi, Balık IV ve Balık V aracılığıyla iki Hov işletmektedir, ayrıca her Balık denizaltısı 2.000 metre (6.500 fit) derinliğe kadar dalmıştır. Fransa’nın Nautile ve Rusya’nın Mir 1 ve Mir 2’lerinin her biri insanları 6.000 metre (19.600 fit) derinliğe taşıyabilen ek derin dalış HOV’ları dünya çapında işletilmektedir. Bu arada Japonya, 6.500 metrelik (21.000 fit) derinlik sınırı için uygun bir şekilde adlandırılan bir HOV olan Shinkai 6500’ü işletilmektedir ve Çin’in HOV’u Jiaolong, 7.000 metreye (23.000 fit) dalış yapabilir.
Derin Deniz ROV’ları
HOV’daki son teknolojik gelişmelere rağmen insanların derin, uzaktan kumandalı ROV’lara doğrudan erişimini genişletmek, HOV’lardan daha basit ve daha güvenlidir. ABD Ulusal Oşinografi ve Atmosfer İdaresi, derinlikleri keşfetmek için Deep Discoverer veya D2’yi çalıştırır. D2, 6.000 metre (19.600 fit) derinliğe kadar dalış yapabilen ve 10 fit uzaktaki minik hayvanların yüksek çözünürlüklü videosunu çekebilen gelişmiş kamera ekipmanı ile donatılmıştır. D2 ayrıca derin numuneleri toplamak için iki mekanik kola sahiptir. ABD Donanması ayrıca yakın zamanda 20.000 feet’e kadar inebilen bir ROV olan CURV 21’i geliştirilmiştir. Donanma, CURV 21’in 4.000 kiloluk kaldırma kapasitesini derin deniz kurtarma görevleri için kullanmayı planlanmaktadır.
Okyanus Hakkında Aydınlatıcı 11 Gerçek
Dikkate alınması gereken bir nokta varsa oda yeryüzündeki toplam suyun yüzde 96,5’i okyanus olarak bilinen tuzlu su kütlesi ile kaplı olmasıdır. Okyanusları eşit olmayan beş parçaya ayıran kıtalar ve takımadalar, aslında okyanusun kapsayamayacağı yüksek noktalara sahiptir. Kıtaların daha büyük olduğu düşünülse de sadece çok daha büyük bir habitattaki adalardan oluşmaktadır. Okyanus yeryüzünün çok büyük bir bölümüne hakim olsa da, okyanuslara ve burada yaşayan organizmalarına aşırı avlanma, iklim değişikliği ve aşırı kirlilik gibi insanların yaşam biçimleri çok fazla zarar vermektedir.
Çok derin ve çok geniş su kütlesine sahip olan okyanus üzerinde araştırma yapanlar, genellikle derinliğinden ziyade üst yüzeyleri keşfetmeye odaklandıklarından, en azından en derin kısımlarının bir bölümü doğal olarak kalmaktadır. Ancak günümüzde araştırmacılar tarafından okyanus biraz dikkat çekmeye başlamıştır. Günümüzde çevre ile ilgili büyük bir risk varsa, o da okyanustaki plastik kirliliğinin büyüklüğü ve tahribatıdır. Tüm ülkeler tek kullanımlık plastiklerden kurtulmaya taahhüt ederken, bu taahhütler ile okyanusların daha fazla tahribatın önüne geçilmesi planlanmaktadır. Okyanus hakkında çok az bilinen bazı gerçekler aşağıdaki gibidir:
Bütünün birçok parçası vardır
Dünya Okyanusu da topluca deniz olarak adlandırılır, ancak coğrafyacılar tarafından onu dört ana bölüme ayırılır ve bu dört ana bölüm aşağıdaki gibidir:
• Pasifik okyanusu,
• Atlantik okyanusu,
• Hint okyanusu,
• Arktik okyanusu,
Daha küçük bölgelere koylar, körfezler ve denizler denir, örneğin Bengal Körfezi, Meksika Körfezi veya Cortez Denizi gibi. Uluslararası Hidrografik Organizasyon, deniz adı verilen 70’in üzerinde farklı su kütlesini listelerken, Hazar Denizi ve Büyük Tuz Gölü, dünya okyanuslarından ayrı duran tuzlu su kütleleridir.
Çok fazla su kütlesine sahiptir
Okyanus Dünya’nın su kaynağının yaklaşık yüzde 97’sini oluştururken, 320 milyon mil küp (1.35 milyar kilometre küp) su barındırmaktadır. Ne yazık ki sudan mahrum olan insanlar için çok büyük su kütlesi olsa da bu su yaklaşık yüzde 3,5 tuzdur.
Çok fazla derindir
Okyanusun neredeyse yarısı, 9.800 fitten (3.000 metre) daha derindir ve dolayısıyla gezegenin en alçak noktası, Batı Pasifik Okyanusu’ndaki Mariana Çukuru’dur. Mariana Çukuru deniz seviyesinin 7 mil aşağısında 36.200 fite ulaşmaktadır.
Dünyanın en uzun dağ zincirini içerir
Mid-Oceanic Ridge, dünyayı 40.390 mil (65.000 kilometre) çarpıcı bir şekilde saran bir dağ zinciridir. NOAA bu derin kütleye dikkat çekmektedir: Derin okyanus tabanının geri kalanı gibi, Orta Okyanus Sırtı sisteminin dağlarını Venüs, Mars veya Ay’ın karanlık tarafının yüzeyinden daha az keşfedildiğini belirtmektedir.
Dünyanın en büyük canlı yapısına ev sahipliği yapmaktadır
Muhteşem Great Barrier Reef, Avustralya‘nın kuzeydoğu kıyılarından 1.400 milden fazla uzantıya sahiptir. Dünyanın doğal yedi harikasından olan bu yapı, Çin Seddi’nden daha büyüktür. O kadar büyüktür ve görkemlidir ki Dünya’da uzaydan görülebilen tek canlı varlıktır. Biz insanlar birlik olup iklim değişikliği konusunda bir şeyler yapılmazsa bu harika yapının hızla ortadan kalkmasına neden olabilir.
Kendi gölleri ve nehirleri vardır
NOAA, deniz suyu, deniz tabanının altında bulunan kalın tuz katmanlarından sızdığında göllerin ve nehirlerin denizin derinliklerinde oluştuğunu açıklamaktadır. Su sızarken tuz tabakasını çözerek çökmesine ve çöküntüler oluşturmasına neden olur. Çözünen tuz suyu daha yoğun hale getirir ve etrafındaki sudan daha yoğun olduğu için çöküntülere yerleşerek bir nehir ya da göl oluşturur. Küçük veya büyük, bazen birkaç mil uzunluğunda olabilirler, tıpkı nehirler veya göller gibi kıyıları ve hatta dalgaları vardır.
Hayat kurtarıcıdır ve oksijen sağlarlar
Soluna oksijenin yaklaşık yüzde 70’i okyanuslar tarafından üretilir.
Kendi şelalelerine sahiptir
Dünyanın bilinen en büyük şelalesi, Grönland ve İzlanda arasındaki bir okyanusta su altındadır. Danimarka Boğazı kataraktı olarak bilinen su altı şelalesi, 111.500 fitte 75 milyon fit küp (5,0 milyon metreküp) su hacmine sahiptir. Bu fenomen, boğazın her iki tarafından daha soğuk su ile daha sıcak suyun buluşması nedeniyle oluşur. Doğudan gelen daha soğuk ve daha yoğun su, batıdan gelen daha sıcak ve daha hafif su ile buluştuğunda, soğuk su, ılık suyun altına doğru akar.
Dünyanın en büyük tarihi eser koleksiyonuna sahiptir
NOAA’nın Denizcilik Mirası Programı direktörü James Delgado, okyanusun bir milyon gemi enkazına ev sahipliği yaptığını bildirmektedir. National Geographic göre, dünyanın tüm müzelerinin toplamından daha fazla tarihi eserin okyanustaki sulu altı evlerini oluşturduğunu bildirmektedir.
Gizemli canlılar vardır
Bilim adamları, okyanus türlerinin yalnızca yüzde 9’unun sınıflandırıldığını tahmin etmektedir ve ahtapotların tuhaf bir yapıya sahip oldukları düşünülse de okyanuslarda daha farklı canlılar olduğu ve birçoğunun keşfedilmediği bilinmektedir. İnsanlar okyanuslar hakkında çok fazla bilgiye sahip değildir, örneğin ayın yüzeyinde, okyanusun derinlikleri hakkında bilinenden daha fazla bilgiye sahibizdir, yani aya 12 kişi aya ayak bastıysa Mariana Çukuru’na sadece üç kişi gitmiştir.
Kaynakça:
oceanexplorer.noaa.gov/facts/explored.html
pmel.noaa.gov/eoi/nemo1998/education/pressure.html#:~:text=If%20you%20are%20at%20sea,the%20pressure%20at%20sea%20level.
whoi.edu/what-we-do/explore/underwater-vehicles/hov-alvin/history-of-alvin/alvin-upgrade/
soest.hawaii.edu/HURL/subops.php
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu