…
Kore Yarımadası’nda Alt Paleolitik Dönem’de (yaklaşık 40.000-70.000 yıl önce) yaşam tespit edilmiştir. Bilinen en eski çanak-çömlek M.Ö. 8000 yılına tarihlenir ve M.Ö. 6000’de Neolitik çağ başlar ardından M.Ö. 5000-3000 yılları arasında Bakır Çağı yaşanır, bu çağı takiben Tunç Çağı başlar ve yaklaşık olarak MÖ 1000-400 arasında ise Demir Çağı yaşanmıştır.
Gojoseon (Eski Joseon) MÖ 2333 tarihinde Kuzey Kore’nin Mançurya bölgesinde kurulur bu uygarlığın efsanevi ve kökeni çok eskiye dayanan Samguk Yusa adında bir hikayesi vardır.
Gija Joseon MÖ 12. yüzyılda kurulmuş olup varlığı ve modern çağdaki rolü hep tartışmalara neden olmuştur.
Jin Hanedanlığı MÖ 3. yüzyılda Güney Kore’de kurulmuştur. MÖ 2. yüzyılda Gija Joseon Çin Hanedanlığı’nın hakimiyetine geçti ve adı Wiman Joseon olarak değiştirildi. Bu olay Gojoseon Hanedanlığının yıkılmasıyla sonuçlanmıştır daha sonra savaşan devletlerçe Demir Çağı başlatmış ve Üç Krallık Dönemi başlamıştır. 676 yılında Goguryeo, Baekje ve Silla Mançurya yarımadasını kontrol etmek için birleşerek 1. yüzyıldan itibaren Üç Krallık kurdular. 698 yılında, Dae Jo-yeong Goguryeo’nun eski topraklarında Balhae Krallığını kurdu, bu olay Kuzey Güney Devtleri Dönemini başlattı (698-926).
9. yüzyılda Silla Üç Krallıktan ayrıldı ve Wang Geon Krallığındaki Goryeo Hanedanlığı tarafından birleşmesi ile sonuçlandı. Bu arada Balhae Kitan Hükümdarı Liao tarafından işgal edilerek düştü ve veliaht prenste dahil olmak üzere mültecilerin hepsi Goryeo’ya göç ettiler. Goryeon döneminde kurallar tam anlamıyla yasalaşmıştı, sivil hizmet sistemi tanındı ve Budizm etkisi kültürü geliştirdi.
1388 yılındaki Yi Seong-Gye’nin yaptığı darbeden sonra 1392 yılında Jeseon Hanedanlığı kuruldu (1392-1910). Kral Sejong çok sayıda idari, sosyal ve ekonomik reformlar getirerek ilk yıllarında kraliyet otoritesi kurdu ve Hangul alfebesini ilan etti.
16. yüzyılın sonralarından itibaren ise Joseon Hanedanlığı yabancı ülkelerin işgaline uğradı, iç mücadele ve isyanlar sonrasında 19. yüzyılda iyice zayıfladı. 1897 yılında Kore İmparatorluğu (1897-1910) Joseon Hanedanlığının yerine geçti. Ancak daha sonra Japon İmparatorluğu ile 1910 yılında Eulsa Antlaşması imzalandı ve o zamana kadar geçerli olan tüm anlaşmalar geçersiz ve hükümsüz sayıldı ve Kore İmparatorluğunu kendi topraklarına kattı.
Kore direnişinin bir parçası olarak 1919 yılında 1 Mart Hareketi tezahür etti. Daha sonra sürgüne gönderilen Kore Cumhuriyeti geçici hükümeti başkanı koordineli bir direniş hareketi başlattı ve komşu Mançurya, Çin, Sibirya büyük ölçüde bu konuda aktif rol aldılar.
1945 yılındaki kurtuluşundan sonra Kore, Güney Kore ve Kuzey Kore olmak üzere iki devlete ayrıldı. 1948 yılında yeni kurulan devletler yönetimlerini belirlerler: Demokratik Güney Kore (Kore Cumhuriyeti) ve Komünist Kuzey Kore (Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti). Bölünmelerden sonra ortaya gerginlikler çıktı ve Kuzey Kore, Güney Kore’yi istila etti bu sebeple 1950 yılında Kore Savaşları başlamış oldu.
Tarih Öncesi Dönem ve Gojoseon
Kesin olmamakla birlikte kayda geçmiş bir Homo erectus raporuna göre, Kore Yarımadası’nda soyu tükenmiş insansı türlerine rastlanmıştır.
Paleolitik dönemden alet yapımı için kullanılan eserler Kuzey Hamgyong, Güney P’yongan, Gyeonggi, Kore kuzey ve güney Chungcheong eyaletinde bulunmuştur. Yarım milyon yıl öncesi ile tarihlenen Paleotik Çağ 400.000 yıl önce başlamıştır anca 600.000 – 700.000 yıl öncede başlamış olabilir. Şu andaki Kore halkının paleolitik çağın insanlarının soyundan olmadığı görüşü egemendir. Jeulmun Çukur-Desen Çömlek aletleri MÖ 7000 yılında bulunur.
Jeulmun Çömlekçilik Dönemi
Bilinen en eski çömleklerin tarihi yaklaşık MÖ 8000 yılıdır. Leulmun çömleklerindeki tasarımlar: Rus Deniz Eyaleti, Moğolistan, Mançuryadaki Amur ve Sungari akarsu havzalalarının ve Japon Jomon kültürünün izlerini taşımaktadır.
Mumun Çömlekçilik Dönemi
Arkeolojil bulgular oraya çıkarıyor ki, Mumun Çömlekçilik döneminin tarım toplumlarının, sosyal ve politik karmaşıklığın erken formudur.
Güney Kore insanı Mumun Dönemindeki ürünleri, çok geniş kuru alanları ve çeltik-tarla tarımını benimsemişlerdir. Şefleri yani büyük erkekler tarafından yönetilen ilk toplumlar Orta Mumun (850–550 BC) toplumudur ve gösterişli seçkin kimselerin mezarları Erken Mumun toplumunda görülümüştür. Tunç üretiminin Orta Mumun ile var olmasıyla, MÖ 700 sonrası başlayan törenler ve siyasi toplum anlayışı giderek daha önemli hale geldi. Songguk-ri, Daepyeong, Igeum-dong de bulunan ikinci arkeolojik kanıtlar Mumun döneminde şefliklerin genişlediğini, yükseldiğini ve sonra yıkıldığını göstermektedir. Uzun mesafelerdeki ticaretin artması, bölgesel çatışmalardaki artış, bronz ve demir madenlerinin devreye girmesi ile MÖ 300 yılında Mumun’un sonunu geldiğini belirtiyordu.
Gojoseon
İlk Kore krallığı olarak Gojoseon’un efsanevi kurucusunun Samguk Yusa (1281) olduğu tüm ortacağ kitaplarına kaydedeldi, ülkenin MÖ 2333 yılında var olduğu kabul edilen Dangun soyundan geldiği kabul ediliyor.
Doğrulanan kanıtlar ışığında Gojoseon’un ilk krallığının Gija Joseon, Gija adıyla Çin Shang Hanedanının kraliyet soyundan gelen hükümdar tarafından kuruldu ve 194 yılına kadar varlığını devam ettirdi. MÖ 91 yılındaki kayıtlarla Büyük Tarihçi ile ilgili kayıtlar bulunabilir, MS 111 yılında Han Kitabı, 5. ve 3. yüzyıllarda Üç Krallık Kayıtları Han Kitabı.
Kore Gija tarihi ve varlığı (konu ile ilgili çok az arkeolojik kanıt olmaması nedeniyle) 20. yüzyılda tartışmalara neden oldu.
Çin tarihsel kayıtlarında MÖ 7. yüzyılının başlarında Gojoseon varlığı belirtildi ve MÖ 4. yüzyılda Çin Gejeseon varlğını bilinir noktaya getirmişti. M.Ö. 400 civarında başkenti Pyongyang taşınmıştır.
MÖ 194 yılında, Kral Jun, Wiman tarafından bir darbeden sonra Jin ülkesine kaçtı daha sonra Wiman Joseon kurdu. Daha sonra Han Hanedanı, Wiman Joseon’u yendi ve MÖ 108 yılında Han Dört Komutanlığı kuruldu. Önümüzdeki yüzyılda Kore yarımadasının kuzey bölgelerinde önemli bir Çin varlığı hakimiyeti başladı. Lelang Komutanlığında Goguryeo burayı fethetti ve yaklaşık 400 yıl sürdü. MÖ 300 ılında Jin adındaki bir eyalet Kore yarımadasının güney kesiminde ortaya çıktı. Jin hakkında çok az şey bilinmekle birlikte Çin Hanedanlığı ile ilişkiler kurduğu ve Japınya Yayoi’den eşyaların ihraç ettikleri bilinmektedir. MÖ 100 yılı civarında Jin, Samhan Konfedarasyonuna dönüştü. Birçok küçük devletler Buyeo, Okjeo Dongye Goguryeo ve Baekje gibi Gojoseon’un eski topraklarında ortaya çıktı.
Neolitin-Tunç çağı MÖ 2300 yılında başlamış olmasına rağmen gerçekte Tunç Çağı Kore’de MÖ 900-800 yıllarında başladığı kabul edilir. Tunçtan yapılmış hançerşerin, aynaların, silahların yanı sıra set-şehir politikarı bu olaya kanıt olarak kullanılabilir. Kayıtlara göre Gojoseon MÖ 4. yüzyılında önce merkezi bir krallık halinde iken set şehirler şekilde federasyona geçiş yapıldı. Çin’in savaştığı devletler MÖ 4. yüzyılda mültecileri doğuya ve güne sürdüler bu da Kore’de demir kültürünün gelişmesine katkı sağladı.
İlkel Üç Krallık Dönemi
İlkel Üç Krallık Dönemi Çeşitli Devletler Dönemi (열국 시대) olarakta adlandırılır. İlkel Üç Krallık Kore’nin üç büyük kralllığı Goguryeo, Silla ve Baekje yükseliş zamanlarında Gojoseon’un yıkılmasından sonra kurulur. Bu süre içinde Gojoseon’un eski toprakları üzerinde sayısız devlet kuruldu. Bu devletler arasında en büyük ve en etkilileri Dongbuyeo ve Bukbuyeo devletleridir.
Buyeo ve Diğer Kuzey Ülkeleri
Kuzey ve Güney Mançurya’da Gojoseon’un yıkılmasından sonra MÖ 2. yüzyılından 494 yılına kadar süren Buyeon devleti kuruldu. Bu ülkenin kalıntıları 494 yılında Goguryeo tarafından absorbe edildi, Kore’nin Üç Krallığından ikisi hem Goguryeo hem Baekje onu halefleri olarak kabul etti.
Kayıtların az ve çelişkili olmasına karşın bu olayın MÖ 86 tarihi olduğu düşünülmektedir: Dongbuyeo (Doğu Buyeo) ülkeden ayrılır sonraki tarihlerde orjinal adı Buyeo olsa da Bukbuyeo (Kuzey Buyeo)’da denilmeye başlanmıştır.
Okjeo, Gojoseon yıkılmadan önce onun hakimiyetine altında idi. Sürekli isüren komşu krallıklarla mücadelesinden dolayı tam bir gelişmiş krallık olamadı. Okjeo Goguryeo’nun bir kolu halinde idi ve 5. yüzyılın sonuna doğru Gwanggaeto Taewang tarafından Goguryeo topraklarına katıldı.
Okjeo Kore Yarımdası’nin Kuzeyinde kabile devlet olarak Gojoseon’un yıkılmasından sonra kuruldu.
Dongye Kore Yarımadası’nın kuzeyinde başka bir küçük krallık olarak kuruldu. Dongye Okjeo ile çevrilidir ve bu iki krallık büyüyen imparatorluk Goguryeo’nun kolları olma özelliğiyle Gojoseon’un eski topraklarının bir parçası olmuştur.
Samhan
Mahan, Jinhan ve Byeonhan devletlerinin üçlü birleşimi konumundadır. Samhan Kore Yarımadası’nın güney bölgesinde yer alır. Din ve hukuk gibi ülkede önemli rol oynayan bölümler Han tarafından yönetilmiştir. Mahan 54 devletten oluşmuş olup siyasi, ekonomi ve kültürel alanda büyük hakimiyet gösterir. Byeonhan ve Jinhan ile birlikte Samhan toplam 78 devletten, 12 eyaletten oluşur. Samhan 4. yüzyılda Baekje, Silla ve Gaya tarafından fethedildi.
Üç Krallık Dönemi
Goguryeo
Goguryeo (Dongmyeongseon göldükten sonra adı) Jumong tarafından M.Ö. 37 yılında kurulmuştur. Dahasonra merkezçilik sistemi Kral Taejo tarafından getirildi. Goguryeo Kral Sosurim’in saltanatı sırasında devlet dini olarak Budizm’i benimseyen ilk Kore krallığı oldu.
Goguryeo Büyük Kral Gwanggaeto ve oğlu Kral Jangsu zamanın da 5. yüzyılda neredeyse bütün Mançurya’yı ve Moğolistan’ın iç kısmını alarak ülkeyi genişleterek zirve dönemini yaşadı. Daha sonra Goguryeo büyük bir Çin’in istilasını Goguryeo-Sui Savaşı’yla 598 – 614 yendi, Sui büyük katkıda bulundu. Yeon Gaesomun ve Yang Manchun başta olmak üzere bir çok generalin büyük çabasıyla Tang hanedanı geri püskürtüldü.
Baekje
Baekje veya Paekche (M.Ö. 18 – M.S. 660) Kore’nin güneybatısında yer alan bir krallıktı. Kore’’nin üç krallığından biriydi. (Diğer ikisi Goguryeo ve Silla’dır.) Baekje Goguryeo’nun kurucusu Jumong ve Soseono’nun 3. oğlu Onjo tarafından Wirye-sung’da (bugünkü Seoul) kuruldu. Baekje’de Goguryeo gibi günümüz Mançuryası, Gojoseon’un yıkılmasından sonra kurulan bir ülke olan Buyeo ’dan sonra kuruldu. Baekje yarım ada üzerinde kontrolü sağlamak için sırasıyla diğer üç krallıktan olan Goguryeo ve Silla ile savaştı ve müttefik oldu. Baekje’nin gücü 4. yüzyılda Çin’in bazı sömürgelerini ve yarım adanın en kuzeyindeki Pyongyang’da kontrolü sağlayarak zirveye ulaştı. Bu Çin ve Japonya ile olan ticari ve siyasi ilişkiler için önemli bir bölgesel güç oluşturdu. 660 yılında Silla ve Çin’in Tang Hanedanlığu ittifakı tarafından yenildi ve Birleşik Silla’ya boyun eğdi.
Silla
Silla (M.Ö. 57 – M.S. 935 AD) Kore’nin üç krallığından biridir ve Asya tarihinde, uzun dönem hükümdarlık sürmüştür. Kral Park Hyeokgeose tarafından kurulmasına rağmen, hanedanlığın 922 yıl boyunca Kyungju Kim kabilesi tarafından yönetildiği görülmektedir.
Samhan Konfederasyonu’nda şefliğe başlar başlamaz Çin’le ilk kez müttefik oldu. Silla sonunda diğer iki krallıklardan olan Baekje’yi 660 yılında ve Goguryeo’yu da 668 yılında fethetti. Sonrasında Birleşik Silla veya Silla son döneminde Kore Yarımadası’nın pek çok yeri işgal edildi. Bu sırada da Gogurye’nun varisi kuzey kesimde Balhae’yi ortaya çıkarmıştı. Sonra, neredeyse 1000 yıllık yönetim geçmişi olan Silla kısa bir süre içerisinde üç hükümdarlığa bölündü. 935 yılında halefi olan Goguryeo hükümdarlığı gücü ele geçirdi.
Krallığın kuruluşundan büyümesine kadar Silla, çeşitli hanja adlarla telaffuz edildi (kaydedildi): 斯盧 (사로, Saro), 斯羅 (사라, Sara), 徐那(伐) (서나[벌], Seona[beol]), 徐耶(伐) (서야[벌], Seoya[beol]), 徐羅(伐) (서라[벌], Seora[beol]), and 徐伐 (서벌, Seobeol). 503 yılında Kral Jijeong karakterleri belli bir ölçüye uydurdu ve Korecede, Silla şeklinde telaffuz edilen (新羅, 신라) karakterleri modern Kore’de ilan etti.
Bir etimolojik hipoteze göre (bu konuda çeşitli spekülasyonlar var), Seoul’un kökeninin “başkent” anlamındaki Seorabeol olabileceğini öne sürülür. Ayrıca Güney Kore’nin şu anki başkentinin adı önceden Hanseong veya Hanyang olarak bilinirdi. Silla’nın başkenti, Kore’nin orta dönemlerinde “kraliyet başkenti” anlamına Syeobul (셔블)’du. Çok geçmeden de Syeoul (셔울), olarak değiştirildi. Sonunda da Modern Kore’deki adına yani Seoul (서울)’a kavuştu.
Silla adı ya da başkent Seora-beol’un adı Kuzeydoğu Asya’da Sillalı insanların kökenini betimlemek için kullanıldığı düşünülmektedir. Yamato Japan dilinde Shiragi (新羅、しらぎ) veya Shiragi-bito (新羅人, “Silla İnsani”) gibi örnekler görülmektedir. Sogol veya Solho’yu da onların sonraki torunlarında sırasıyla kullanılmıştır.
Silla adı, “tavuk ormanı” anlamına gelen Gyerim (鷄林, 계림) ile de bahsedilir. Bu kelime kökenini Silla’nın başkenti yakınlarındaki ormandan alır. Efsaneye göre, devlet kurucusu buradaki bir ejderha yumurtasından dünyaya gelmiştir.
Gaya
Gaya Samhan dönemindeki Byeonhan konfederasyonunun bir kolu olarak Güney Kore Nakdong Nehri vadisinde kurulan küçük bir krallıktır. Gaya da ovalar, demir bakımından zengin olduğundan dolayı demir araçları yapımı ihracat ve tarımı oldukça geliştirmiştir.
Silla tarafından 562 yılında yıkılan Gaya devleti sürekli olarak Üç Krallıkla savaşmış ve birleşik, gelişmiş bir devlet kurmayı başaramamıştır.
Güney Ve Kuzey Devletler
Birleşik Silla
Birleşme savaşlarından sonra, Tang Hanedanı tarafından eski Goguryeo topraklarında Baekje toplumlarını tekrar kurma ve yönetmek için kurulmuştur. Silla Tang kuvvetleri ile 671 yılında Baekje ve Kore’nin kuzey topraklarına saldırmaya başladı.
Birleşik Silla’nın bir döneminde Kore sanatı büyük ölçüde gelişti ve Budizm kültürün büyük bir parçası haline geldi.
Bulguksa gibi bu tür tapınakların içinde Budist manastırlar gelişmiş olup türlerinde Kore mimarisi ve Budist etkilerigörülmektedir. Bu dönemdeki devlet destekli sanat ve mimari tapınaklar Hwangnyongsa Tapınağı, Bunhwangsa Tapınağı ve Dünya Mirası Seokguram Grotto vardır.
Silla 780 yıllarında siyasi açıdan sıkıntılar yaşamaya başladı. Silla ciddi manada zayfılamıştı ve bundan hemen sonra eski Baekje soyundan gelen Hubaekje kuruldu. Kuzeyde isyancılar Üç Krallık Döneminde var olan Goguryeo’yu canlandırdılar.
Birleşik Silla 267 yıl sürdü, Kral Gyeongsun 992 yılında 56 hükümdardan sonra 935 yılında Goryeo’ya ülkeyi teslim etti.
Balhae
Balhae (698-926), Goguryeo’nun yıkılışından sonra kurulan bir krallık olup Birleşik Silla ile birlikte Kuzey Güney devletleri döneminde yer aldı. Goguryeo’nun başkenti ile güney topraklarının Birleşik Silla’nın hakimiyetine geçmesiyle babası Dae Jung-sang olan Dae Jo-yeong adındaki bir Goguryeo generali daha sonraları Balhae adını alan ve Goguryeo’nun devamı niteliğinde olan Jin devletini kurdu.
Balhae, Mançurya (Kuzeydoğu Çin)’nın güney bölgeleri ve Primorsky Krai ile Kore Yarımadası’nın kuzey bölümlerini işgal etti. 926 yılında Kitanlar tarafından yıkılan ülkenin güney bölgelerindeki toprakları Goryeo himayesine girerken kuzey bölgelerindeki topraklarının büyük bir çoğunluğu Liao Hanedanlığı’nın hakimiyetine geçmiştir.
Üç Krallık Dönemi
Üç Krallık Dönemi (M.Ö. 892-936), Silla, Hubaekje (“Baekje Krallığı”) ve Taebong’dan (Hugoguryeo olarak da bilinir) oluşur. Birleşik Silla’nın gücünün azalması nedeniyle kurulan iki krallığın, Baekje ve Goguryeo’nun mirasçıları olduğu iddia edilmektedir.
Taebong (Goguryeo Krallığı), başlangıçta Goguryeo Krallığı’nin kurucusu olan Budist Rahip Gung Ye tarafından yönetildi. Sevilmeyen Gung Ye, 918’de Wang Geon tarafından tahttan indirildi. Wang Geon, halkı tarafından popülerdi ve o, tüm yarımadayı bir yönetim birleştirmeye karar verdi. 934 yılında, Baekje Krallığı’na saldırdı ve ertesi yıl Silla’yı teslim aldı. 936 yılında Goryeo, Hubaekje’yi fethetti.
Goryeo
Goryeo, M.S. 916 yılında kuruldu ve 936 yılında Kore Hanedanlığı’nı Silla olarak değiştirdi. Wang Geon, halk tarafından Goguryeo’nun halefi olarak görüldüğünden dolayı, “Goryeo” olarak adlandırıldı. Hanedanlık, 1392 yılına kadar sürdü ve İngilizce adının kaynağı, “Kore.”
Bu dönemde yasalar yazılı hale getirildi ve sivil hizmet sistemi geliştirildi. Budizm gelişti ve yarımadaya yayıldı. Seladon çömleğin gelişimi, 12. ve 13. yüzyılda başladı. 81258 tane ahşap blok üzerine oturtulmuş Tripitaka Koreana neşriyatı ve hareketli-metal-çeşidindeki matbaanın icadı, Goryeo’nun kültürel başarılarını kanıtlamaktadır.
1231 yılında, Moğollar Kore’ye karşı kampanyalara başladı ve 25 yıl süren bir mücadeleden sonra, Goryeo, Moğollar ile bir antlaşma imzalayarak ikna oldu. 80 yıl boyunca, Çin’de Moğollar tarafından yönetilen Yuan Hanedanı’nın müttefiği olarak kurtuldu.
1350 yılında, Yuan Hanedanlığı, iç karışıklıklar nedeniyle, iyice geriledi. Kral Gongmin, Goryeo hükümetinin yaptığı bir reform sonunda serbest kaldı. Gongmin, Moğol aristokratlarının ve askeri yetkililerin görevden alınması, arazi sahipliği meselesi ve Budistler ve Konfüçyüsçüler arasındaki artan düşmanlığın bastırılması gibi, ele alınması gereken çeşitli sorunlara sahipti.
Goryeo hanedanı, 1392 yılına kadar sürdü. Joseon Hanedanlığı’nın kurucusu Joseon Taejo, iki hükümdar için tahtın arkasındaki güç olarak hizmet verdikten sonra, 1388 yılında bir darbe ile iktidarı ele geçirdi ve 1392’de Joseon Hanedanlığı’nı kurdu.
Jesoen
Joseon (Temmuz 1392 – Agustos 1910), Taejo Yi Seong-gye tarafindan kurulmus, modern Kore’nin bulundugu yerde yaklaşık beş yüz yıl boyunca hüküm sürmüş bağımsız bir devletti. Goryeo Krallığı’nın yenilmesi sonucunda bugün Kuzey Kore sınırları içinde yer alan Kaesong şehrinde kurulmuştu. İlk başlarda Kore, yeniden adlandırılmış ve başkent, günümüzdeki Seoul’e taşınmıştır. Krallığın doğal sınırları en kuzeydeki Amnok ve Duman nehirlerine kadar genişletilmiştir. Joseon, Kore tarihinde son krallık ve daha sonraları imparatorluk olarak yer almıştır. En uzun Konfüçyüsçü hükümdarlığın yaşandığı hanedanlıktır. 1897’de Kore İmparatorluğu’nun ilan edilmesiyle hanedanlık 1910’daki Japon isgali ile son bulmuştur.
Becerikli askeri stratejist olan ve aslında Japon korsanların (Wokou) yarımadaya, Yi Seong-gye’ye veya Kral Taejo’ya karşı yağma girişiminde bulunanları geri püskürterek kendini gösteren Jeonju Boyu’ndan Yi, Goryeo Kralı Woo’ya karşı askeri bir darbe yapmış ve onu tahttan indirdikten iki yıl sonra Goryeo Kralı Gongyang’i zehirlemiştir. Akabinde tahta çıkmıştır. 1394’te başkenti Gaegyong (günümüzdeki Gaeseong)’dan Hangseong (günümüzdeki Seoul)’a taşımış ve Gyeongbuk Sarayı’nı inşa ettirmiştir.
Kral Taejo’dan itibaren kralların soyunun modern çağa kadar devamlı olarak ataerkil düzen içinde sürmesi saglanmistir. Yungheui Imparatoru olan son hükümdar Sunjong, 1910’da mevkisinin başı olarak rütbesini düşürmüştür. Joseon Hanedalığı’nın yaşayan soyu bugün aslında Sunjong’un genç erkek kardeşleri Yeongchinwang (Veliaht Prens Euimin) ve Uichinwang (Prens Ui)’dir.
Saltanat boyunca Joseon, Konfüçyüs idealini ve öğretilerini Kore toplumuna yerleştirdi, Çin Kültürü’nü getirip benimsedi ve Klasik Kore kültürü, ticareti, bilimi, edebiyatı ve teknolojisi zirveye ulaştı. Böylece Kore’ye hükmetmeyi mutlak olarak sağladı. Ancak 16. yüzyıl sonu ve 17. yüzyıl başlarında komşuları Japonya ve Qing Hanedanlığı’nın neredeyse yarımadayı istila edecek kadar sık akınları ve en önemlisi Vahşi Krallık olarak bilinmeye başlanan ülkelere izlediği izolasyon politikası hanedanlığı ciddi bir şekilde zayıflattı. Bununla birlikte 18. yüzyılın sonuna gelinirken krallık izolasyon boyunca daha fazla zayıflamaya başladı ve iç sorunlarla, güç savaşlarıyla, uluslararası baskılarla ve içerideki isyanlarla yüz yüze kalan Joseon Hanedanlığı 19. yüzyılın sonunda iyice zayıfladı. 1895 yılında Joseon Hanedanlığı, Japonya’nın zaferiyle sonuçlanan Birinci Çin – Japon Savaşı’nın ardından Shimonoseki Antlaşması’yla Qing Hanedanlığı’ndan bağımsızlığını belgelemek zorundaydı. 1897’den 1910’a kadar Kore, Qing Hanedanlığı’na bağımsızlığı geçersiz olduktan sonra resmen Kore İmparatorluğu olarak bilinmeye başladı. Japon İmparatorluğu’nun uygulattığı Japon – Kore Ilhak Antlaşması’yla Joseon Hanedanlığı, 1910’da sona erdi.
Joseon, Kore’nin modern yüzüne çok önemli bir miras bıraktı; modern Kore’nin sahip olduğu birçok görgü kuralı, kültürel normlar, güncel sorunlara toplumsal duruş ve hatta modern Kore dili ve diyalektiğinin kökeninin geleneksel düşünce yapısının bir örneği olarak bu dönemde ortaya çıkmıştır.
Kore İmparatorluğu
Çin-Japon Savaşı (1894-1895) sonucu olarak 1985 yılında Çin ve Japonya arasında Maguan Anlaşması (Shimonoseki Antlaşması) imzalandı. Çin ile geleneksel ilişkilerin koparılmasını öngören bir anlaşma bir anlaşmadır. Madde 1: Çin Joseon’a tam bağımsızlığını tanımış ve üzerinde var olan eski siyasi nüfuzu reddedilmiştir.
1897 yılında Joseon Hanedanlığı Kore İmparatorluğu olarak değiştirilmiş ve Kral Gojong İmparator Gojong olmuştur. Emperyal bir devlet olarak içte yapılan reform uygulamaları ile güçlü ve bağımsız bir ulus olmayı hedeflemişlerdir; askeri kuvvetlerin güçlendirilmesi, sanayi ve ticareti geliştirmesi ve toprak sahipliğini gözden geçirmesi gibi. Bağımsız topluluklar Joseon insanlarının haklarını savunmak için bir çok çaba sarf ettiler ancak mutlak monarşi ve gücünü ilan eden devlet ile çatışıldı.
Rus nüfuzu ve İmparatorluğu Rusya-Japonya Savaşında (1904-1905) Japonya tarafından yenilgiye uğratılmadan önce güçlüydü. Kore 17 Kasım 1905 tarihinde Jopanya’nın himayesine girdi, 1905 tarihinde Himaye Anlaşması Gojong’un en gerekli mühürü ve kurul onayı olmadan ilan edildi.
Bu anlaşmanın imzalanmasını takiben, bir çok aydın ve bilge çeşitli kurumları ve dernekleri bağımsızlık hareketleri öncesinde kurdu.
Kore’nin Bölünmesi
Japonya’nın koşulsuz teslimiyeti, Küresel siyaset ve ideoloji temel vardiya ile kombine, 8 Eylül 1945 tarihinde başlayan iki işgal bölgesi Kore’nin bölünmesine yol açtı, Amerika Birleşik Devletleri yarımadanın güney yarısında idare yetkisine sahip oldu ve Sovyetler Birliği 38. paralelin kuzeyindeki bölgeyi devraldı. Geçici Hükümet özellikle çok komünist tabanlı olduğu için Amerikan algısı nedeniyle göz ardı edildi. Bu bölünmeni geçici olması gerekiyordu ve Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Sovyetler Birliği ve Çin Halk Cumhuriyeti tek devlet ayarlayabileceklerini söyledikten sonra, ilk olarak insanları tekrar birleşik bir Kore’ye dönmeye ikna etmek için düşünülmüştü.
22 Kasım 1943 tarihinde Kahire Konferansı’nda, “Zamanı gelince Kore özgür ve bağımsız olmak zorundadır.” kararına varılmıştır. Şubat 1945’te Yalta’da bir sonraki toplantıda Kore’de dört güç ile vesayet kurmak için anlaşmaya varıldı. 9 Ağustos 1945 günü, Sovyet tankları biraz direnişle karşılaşarak, Sibirya’dan Kuzey Kore’ye girdi. 15 Ağustos 1945 tarihinde Japonya Müttefik Kuvvetleri teslim oldu.
Aralık 1945’de Moskova’da Kore’nin geleceğini tartışmak için bir konferans düzenlendi. 5 yıllık vesayet tartışıldı, ve ortak bir Sovyet-Amerikan komisyonu kuruldu. Komisyon Seoul’de aralıklarla bir araya geldi ama ulusal bir hükümet kurma meselesi yüzünden çıkmaza girildi. Eylül 1947’de, görünürde hiçbir çözüm yokken, Amerika Birleşik Devletleri BM Genel Kurulu’nda Kore sorununu gönderdi.
Birleşme için ilk umutları, Soğuk Savaş döneminde bağımsız Kore siyaseti hızla buharlaştı ve anti-komünistlerden vesayet planına zıt siyasi, ekonomik ve sosyal sistemleri ile iki ayrı ulusun 1948’de kurulmasıyla sonuçlandı. 12 Aralık 1948 tarihinde, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Kore’de tek yasal hükümet olarak Kore Cumhuriyeti’ni tanıdı. 25 Haziran 1950’de Kore Savaşı patlak verdi ve şimdilik huzurlu bir yeniden birleşme umudu bitti. Savaştan sonra, 1954 Cenevre Konferansı’nda Kore’nin birleşmesi için bir çözüm bulunamadı. Syngman Rhee ile başlayarak, baskıcı otokritik hükümetler bir dizi Amerikan desteği ve etkisi ile Güney Kore’de güç sahibi oldu. Ülke 1987 yılında en sonunda reform için yoğun talep nedeniyle pazar odaklı demokrasi haline geçiş yaşandı ve 2000’lere kadar ekonomi geliştirdi. Sovyet’in etkisi altında, Kuzey Kore, Çin ve Rusya ile bağları olan bir liderlik veraseti ile komünist bir hükümet kurdu.
Kaynak; wikipedia