“Hiroşima’da öleli
Oluyor bir on yıl kadar
Yedi yaşında bir kızım
Büyümez ölü çocuklar”
Tarih sayfaları, 1945 yılında bir ilki yazdı. Dünyada ilk kez bir şehre nükleer saldırı yapıldı. Bu şehir, kuşkusuz Hiroşima‘ydı!
Hiroşima’ya Neden Atom Bombası Atıldı?
İkinci Dünya Savaşı tüm hızıyla devam ederken müttefik birlikler, Japonya‘nın teslim olmasını istiyordu. İlk adım 16.02.1945 – 26 Mart 1945 tarihleri arasında atıldı. Pasifik Okyanusunda bulunan küçük bir adada, Japon İmparatorluğu ve Amerika Birleşik Devletleri arasında Iwo Jima Savaşı meydana geldi. Kazanan ABD oldu.
Çok zaman geçmedi ki 1 Nisan 1945 – 23 Haziran 1945 tarihleri arasında, Japonya’da sivillerin de öldürüldüğü en büyük kara savaşı gerçekleşti: Okinawa Muharebesi. Böylece Amerika’nın Pasifik’teki zaferi kesinleşmiş oldu. Kazanan müttefiklerdi. (Birleşik Devletler, İngiliz Milletler Topluluğu)
Takvimler 26.07.1945‘i gösterdiğinde Müttefikler, Postdam Konferansı’nda alınan karar ile Postdam Deklarasyonu‘nu yayınlayarak Japonya‘yı resmî olarak teslim olmaya çağırdı.
Deklarasyon’da, imparatorluk sisteminin korunmasını sağlayan maddeler kaldırılmıştı. Dönemin Japon Başkanı Kantaro Suzuki, bunu reddetti. Üstelik Truman, deklarasyonu kabul etmemeleri dahilinde Japonya‘nın yok edileceği duyurmuştu.
Ne yazık ki deklarasyon reddedilince Truman, dediğini yaptı. 6 Ağustos 1945 tarihinde Japonya’nın Hiroşima kentine nükleer bomba atıldı.
6 Ağustos 1945
“Işığın yaydığı ısı o kadar yoğundu ki
graniti, çeliği, demiri, hatta camı bile yaktı.”
ABD, Japonların dışarıda en yoğun olduğu saati tespit etti. Böylece bomba atışı, 08.15 olarak belirlendi.
Uranyum – 235 tipi atom bombası Little Boy (Küçük Çocuk) 06.08.1945 tarihi saat 08.15’te Hiroşima‘ya atıldı!
Bomba patladığı an 70.000 kişi öldü, 70.000 kişi de yaralandı. 1945 yılının sonuna dek, ölen insan sayısı ise 140.000‘i buldu.
Bombayı atan Enola Gay mürettebatındakiler, National Geographic’e verdikleri röportajda o gün için şunları dile getiriyor:
“Atom bombasının, onları şoke edip teslim olmasını sağlayacak bir fırsat olarak görüyorduk.”
Fakat Japonya, savaşmaya devam etti. ABD bunun üzerine 3 gün sonra Nagazaki‘ye “Fat Man” adlı bir nükleer bomba daha attı. 14.08.1945 tarihinde ise Japonya, kayıtsız şartsız teslim olmayı kabul etti.
Hiroşima’daki Patlamanın Tanıkları
Reiko Yamada
“Bomba patladığında ben okulumun bahçesindeydim. Patlamadan 2 buçuk kilometre uzaktaydım… Tüm kenti yanık et kokusu sarmıştı.”
“Savaştan sonraki ilk bahar döneminde okulun bahçesine patates ekilmişti, ancak hasadı toplamaya başladıklarında çığlıklar da beraberinde gelmişti. Yerden insan kemikleri çıkıyordu, çok aç olmama rağmen o patateslerden yiyememiştim.”
Yoshiro Yamavaki
“İkiz kardeşimle masaya oturmuş, akşam yemeği yiyecektik. Birden güçlü bir parlama gözlerimizi aldı. Daha sonra evi güçlü bir hava dalgası doldurdu ve evi yıkılıp döküldü. O sırada ağabeyim eve döndü, hep birlikte bir sığınağa koştuk ve babamızı bekledik. Ancak o hiç gelmedi.”
“Köprünün kenarlarında parmaklıkların önünde yan yana dizili ölüler gördük… Fabrikaya gittiğimizde babamın cesedini bulduk. Yüzünde sanki bir gülümseme vardı… Babamı bir direkte yaktık, ama anneme yaşadıklarımızı, gördüklerimizi anlatamadık.”
Sadao Yamamoto
“Babam patlamanın etki alanından yalnızca 680 metre uzaklıktaydı. Onu korkunç bir felaketten kurtaran evin beton duvarlarıydı. O sırada evdeydi. Evde bulunan diğerleri hayatını kaybetti. Pencerelerin yakınlarında duranlar şok dalgasıyla ölmüş.”
Patlamanın Çocuk Yüzü
Hayatını kaybedenler arasında binlerce çocuğun bulunduğu Hiroşima‘da, patlamadan kısa bir süre sonra imkânlar dahilinde küçük sınıflar oluşturuldu.
Öğretmenler, sıfırdan yazmaya başladıkları yoklama defterini bu kez farklı bir amaçla açtılar: Ölenler ve hayatta olanlar.
O yıllardan günümüze kadar korunan bir defter var. Öğrencilerin son durumlarını kayıt altına almak için kullanılmış. Üzerinde ise şunlar yazılı:
“180 kişilik ikinci sınıf öğrencilerinden 136’sı ölü.”
Ailesi ve yakınlarıyla birlikte patlamadan sağ kurtulmayı başaranlar şanslıydı. Fakat ailesini kaybeden küçük çocukların sayısı azımsanmayacak düzeydeydi. Bunun için yeni okullar açıldı:
Hayatını Kaybeden Çocukların Anısına:
Hiroşima Barış Anıtı Parkı
1 Nisan 1954 tarihinde açılan parkta, her yıl 6 Ağustos‘ta Barış Anıtı törenleri yapılır. Yalnızca ölenleri anmak için değil, tüm dünyaya bu nükleer saldırıyı hatırlatmak ve dünya barışını savunmak amacıyla o parkta toplanılır.
Hiroşima Barış Anıtı Parkı, 1996 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmiştir.
Çocuk Barış Anıtı
Bu anıt, Hiroşima ve Nagazaki‘ye atılan atom bombalarının etkisi nedeniyle 10 yıl sonra lösemiye yakalanan Sadako Sasaki ve atom bombası yüzünden hayatını kaybetmiş tüm çocuklara adanmıştır.
Sadako, lösemi karşısında gösterdiği mücadele ile yüzlerimizde buruk bir tebessüm bırakır.
Bir Japon geleneğine göre, kâğıttan bin turna kuşu yapan herkesin dileği kabul olur. Sadako, hastane odasında iyileşme umuduyla kâğıttan bin turna kuşu yapmaya başlar. Fakat 644. katladığı turna kuşundan sonra hayata gözlerini yumar.
Kalan 356 turna kuşu da sınıf arkadaşları tarafından katlanır ve 1000 kâğıttan turna kuşu, Sadako ile birlikte gömülür. Cenazenin ardından ilkokul arkadaşları, Sadako’nun mektuplarını ve günlüğünü derleyip kitap olarak bastırırlar.
Japonya’ya ziyareti sırasında anıtı ve bu vesileyle Sadako’yu tanıyan Kanadalı gazeteci Eleanor Coer, Sadoko’nun arkadaşlarının bastırdığı kitabı bulur ve onu baz alarak “Sadako ve Kâğıttan Bin Turna Kuşu” adlı kitabı yazar. Bunu, Amerikalı çocukların yaşanılanları öğrenmeleri amacıyla yazsa da günümüzde Sadako’nun öyküsü, dünyanın birçok noktasında okunmaya ve yâd edilmeye devam ediyor.
Sadako, Hiroşima’ya atılan atom bombası nedeniyle yaşamını yitiren binlerce çocuktan yalnızca biri. Yazılmamış ve söylenmemiş binlerce çocuk ve hikâyesi var. Biz de Sadako’nun nezdinde atom bombası nedeniyle hayatını kaybeden başta çocuklar olmak üzere her bireyi, her canlıyı; sevgi ve saygıyla anıyoruz.
“Sanki milyonlarca güneş bir aradaydı. Ardından korkunç bir sıcaklık geldi; öyle ki gözlerime bile iğne batıyormuş gibi hissetmiştim.” (Coerr, s. 20)
(Ceylan Ertem – Kız Çocuğu)
Kız Çocuğu
“Kapıları çalan benim
kapıları birer birer.
Gözünüze görünemem,
göze görünmez ölüler.
Hiroşima’da öleli,
oluyor bir on yıl kadar.
Yedi yaşında bir kızım,
büyümez ölü çocuklar*.
Saçlarım tutuştu önce,
gözlerim yandı kavruldu.
Bir avuç kül oluverdim,
külüm havaya savruldu.
…
Çalıyorum kapınızı,
teyze, amca, bir imza ver.
Çocuklar öldürülmesin
şeker de yiyebilsinler.”
Nâzım Hikmet
Kaynakça
• Coerr, E. (1977) Sadako ve kâğıttan bin turna kuşu. İstanbul: Beyaz Balina.
• https://tr.sputniknews.com/infografik/hirosima-nagasaki-atom-bombasi-japonya-abd-taniklari/
• National Geographic (Yapımcı). 2019. Hiroşima ertesi gün atom bombası belgeseli. (www.youtube.com adresinden erişilmiştir.)
• http://hpmmuseum.jp/
• https://tr.wikipedia.org/Hiroşima ve Nagasaki’ye atom bombası saldırısı