Suudi Arabistan ve İran diplomatik ilişkilerinin gerçek kazananı Çin
Suudi Arabistan ile İran arasında uzlaşma, ABD ile Çin arasındaki Orta Doğu güç oyunu şimdi başlıyor. Çin kazanırken Xi Jinping, Pekin'de üst üste üçüncü kez görev yapmayı kabul etti ve ABD utandırdı. Çin'in Orta Doğu'ya nüfuz etmesiyle Hint-Pasifik merkezli stratejisinin kesintiye uğramasından endişe ediliyor. Çin bataklığını diplomasiyle kurutuyor.
Geçen Cuma, Suudi Arabistan ve İran diplomatik ilişkileri yeniden kurma konusunda anlaştılar. Bu, 2016'daki dağılmadan bu yana 7 yıldaki ilk uzlaşma. Büyükelçiliğin iki ay içinde yeniden açılmasına karar verildi. 1998 Ekonomik İş birliği Anlaşması ve 2001 Güvenlik İş birliği Anlaşması yeniden etkinleştirilecektir. Anlaşmanın özü, karşılıklı egemenliğe saygı ve içişlerine karışmamadır. Bu, İran'ın Ortadoğu'da Suudi Arabistan'ı tehdit eden Husi isyancılar ve Hizbullah gibi İran yanlısı grupları bastıracağı anlamına geliyor. Buna karşılık Suudi Arabistan'ın İran'a ekonomik desteğinin de devam etmesi bekleniyor. Yaptırımlar nedeniyle ekonomik sıkıntı yaşayan İran, bir anlamda siyasi emellerinden vazgeçiyor ve acil bir ateş yakıyor. İki ülke arasındaki uzlaşma, Ortadoğu'daki en büyük jeopolitik çatışmayı çözmenin başlangıcıdır. Birleşmiş Milletler de dahil olmak üzere büyük ülkelerden gelen değerlendirmeler çoğunlukla olumlu. Ancak bu konu sadece iki ülkenin meselesi değil. Orta Doğu'daki ABD-Çin rekabetinin keskin bir konusuydu.
Her şeyden önce, gerçek kazanan Çin. Bunun nedeni, Pekin'de Çin'in arabuluculuğuyla anlaşmaya varılmasıdır. Ortak açıklamada eski Dışişleri Bakanı Wang Yi, Suudi Arabistan ve İran temsilcileri arasında yer aldı. Bu toplantıda egemenliğe saygı ve içişlerine karışmama ilkesi defalarca vurgulanmıştır. Tanıdık bir ifadedir. Sincan Uygur meselesi ve Hong Kong'un demokratikleşmeye yönelik baskıları nedeniyle ABD'nin yoğun baskılarına maruz kalan Çin'in protesto ettiği sözler bunlar. Aynı zamanda, Xi Jinping tarafından geçen yıl Nisan ayında Boao Forumunda duyurulan küresel güvenlik girişiminin de özüdür. Zamanlama daha da tuhaf. Xi Jinping'in art arda üçüncü döneminin onaylanacağı Ulusal Halk Kongresi için tam zamanında gelmişti. Anlaşmanın zamanı, yeri ve içeriği, Xi Jinping'in liderliği tarafından diplomatik gücünü göstermek için kullanıldı.
Xi Jinping son zamanlarda Orta Doğu'ya çok çaba sarf etti. Geçen yılın Aralık ayında Suudi Arabistan'ı ziyaret etti ve Körfez ülkeleriyle aktif işbirliği sözü verdi. Bu, Başkan Biden'ın o yaz Suudi Arabistan'a yaptığı ziyarette ortaya çıkan sürtüşmeyle tezat oluşturan bir hareketti. İç ve dış ilişkiler nedeniyle çaresiz kalan İran cumhurbaşkanı geçen ay Çin'i ziyaret etti. Durum hızla ilerledi. Çin, İran'a baskı yapmış ve Suudi Arabistan'ı iki ülke arasındaki ilişkileri normalleştirme konusunda bir anlaşmaya varmaya ikna etmiş görünüyor.
Ekonomik gerçeklerle de ilgilenmek mümkündü. Çin'in Orta Doğu petrolüne bağımlılığı yüksek olmaya devam ediyor. Körfez suları (Basra Körfezi) ve Hürmüz Boğazı, Çin'in enerji güvenliği için çok önemlidir. Suudi Arabistan ve İran'ın bir arada olması, kaynak üretimi ve arzının istikrarını artırıyor. Yavaşlayan Tek Kuşak, Tek Yol girişimi için yeni bir itici güç olabilir. Bu, stratejik seçeneklerde bir artıştır.
Amerika vuruldu. Washington'un tepkisi şaşkınlıkla ifade ediliyor. Bir Beyaz Saray yetkilisi, anlaşmaya diplomasi yoluyla varılmasını memnuniyetle karşıladı, ancak üstü kapalı bir şekilde İran'ın faul yapma olasılığından bahsetti. ABD'li düşünce kuruluşlarındaki birçok stratejist, Çin'in uzun süredir ABD'nin, özellikle de Suudi müttefikinin evi olan Körfez bölgesindeki keskin düşüşünden endişe duyuyor. ABD Orta Doğu'daki müdahalesini azaltırken, Çin ve Rusya'nın güç boşluğunu endişe verici bir oranda doldurmasından endişe ediyor. Her şeyden önce, Çin'i kontrol altına almak için stratejik odağı Doğu Asya'ya kaydıran Hint-Pasifik stratejisinde gerileme olasılığından endişe ediyorlar. Doğu Asya bloke edilirse, Batı Asya'ya girilen bir durum mudur? Diğer bir deyişle Çin, Amerika Birleşik Devletleri'nin arkasındaki alanı ele geçiriyor.
Başlangıçta Amerika Birleşik Devletleri kendisini Orta Doğu'da bir denizaşırı dengeleyici olarak sundu. Doğrudan fiziksel müdahaleyi azaltmak, ancak diplomasi yoluyla etkiyi sürdürmek için bir stratejiydi. Bu bağlamda, bölgesel güçler Suudi Arabistan, İran ve Türkiye arasında bir güç dengesi için bastırdı. Çin ve Rusya'nın Orta Doğu'ya girmesini engellemek için Suudi Arabistan'ı ABD yanlısı kampa, Türkiye'yi NATO'ya sımsıkı yerleştirmek ve İran'ı tarafsız bir bölge haline getirmek hedeflendi. Biden hükümetinin İran nükleer anlaşmasını yeniden müzakere etmesinin arka planı budur. Ancak İran nükleer anlaşması durduğunda ve Ukrayna'da savaş patlak verdiğinde, ABD rotasını değiştirdi. İbrahim Anlaşmalarına dayanarak, İsrail de dahil olmak üzere Orta Doğu'daki müttefikleri İran karşıtı dayanışma için seferber etmek için bir kaldırım taşıydı. Pekin'deki son anlaşma, Amerika Birleşik Devletleri'nin orijinal planının tamamen tersine çevrilmesidir. Suudi Arabistan'ı kucaklamamanın darbesi büyük oldu. Çin, İran'ı sağlam bir Çin yanlısı kampa bağladı ve Suudi Arabistan'ı tarafsız bir bölgeye sürükledi. En azından şimdiye kadar, ABD stratejik savaşta Çin'e kaybediyor gibi görünüyor.
Ancak unutmamamız gereken bir şey var. Anlaşma açıkça Xi Jinping'in siyasi çıkarlarına hizmet etti. Ancak Suudi Arabistan'ın Çin'den yararlanarak kendisini ABD'den koparacağını görmek zor. Aksine, Suudi Arabistan ABD ve Çin arasında iki taraflı bir oyun oynuyor. Veliaht Prens Muhammed bin Salman, ulusal bir dönüşüm projesi olan Vizyon 2030 üzerinde çalışıyor. İç ve dış durumun istikrarı esastır. Husi isyancılarının hava saldırıları gibi İran'dan gelen istikrarsızlık arttıkça, doğrudan İran'la müzakere etmeyi seçtiler. Suudi Arabistan bu süreçte Çin'i arabulucu olarak kullandı ve Pekin'i sonuna kadar güçlendirdi. Bu bir yerde Amerika'nın omurgasına vurmak gibiydi.
Başkan Biden'ın insan hakları meselelerini gündeme getirerek Suudi Arabistan üzerindeki baskısına bir tepkiydi. Ancak yakın tarihli bir Wall Street Journal raporuna göre, ABD'ye başka bir sinyal gönderildi. ABD, İsrail ile istediği gibi diplomatik ilişkiler kuracak, ancak bunun yerine zenginleştirme teknolojisi de dahil olmak üzere sivil nükleer gelişme için destek talep etti. Pekin Anlaşması ile aynı zamanda. Bu, Amerika Birleşik Devletleri'nde kabul edilmesi zor bir talep. Ancak Suudi Arabistan'ın Çin yanlısı hamlelerini engellemek için başka teşvikleri düşünmek gerekiyor. ABD ile Çin arasındaki ulusal çıkarları en üst düzeye çıkarmak için Suudi Arabistan'dan uzaklaşan diplomasinin iradesini ortaya koyuyor. Çin, Suudi Arabistan ve İran'ı ezip kendi tarafına çekerek ABD'yi bastırmadı. Belki de ABD'yi daha fazla çekmek Suudilerin oyunudur.
Her halükarda Çin, Orta Doğu'da elde ettiği diplomatik başarılardan cesaret alıyor. Bununla birlikte, Çin'in bir açık deniz dengeleyici olarak Orta Doğu'da ABD'nin yerini alıp alamayacağı belli değil. Şu anda bile Suriye, Yemen ve Libya'daki iç savaşlar, İran'ın nükleer sorunu, İsrail-Filistin çatışması ve IŞİD gibi terörizm girift bir şekilde iç içe geçmiş durumda. Çin, bu karmaşık sorunları çözmek için kolları sıvayacak kapasiteye ve istekliliğe sahip olacak mı? Beceriksizce üzerine basarsanız, başınız belaya girebilir. Süper güç ABD bile Orta Doğu'ya aktif olarak müdahale etmekten uluslararası siyasi liderliğin zararını görmedi mi? Belki zamanla Çin Orta Doğu'ya karıştığı için pişman olabilir. Kazansanız bile kazanamayabilirsiniz.
13 Mart 2023, Lüksemburg
Neues Bild mit Text >>
Ein Text! Sie können ihn mit Inhalt füllen, verschieben, kopieren oder löschen.
Ein Text! Sie können ihn mit Inhalt füllen, verschieben, kopieren oder löschen.
Unterhalten Sie Ihren Besucher! Machen Sie es einfach interessant und originell. Bringen Sie die Dinge auf den Punkt und seien Sie spannend.