9-Kanun hükmünü yerine getiren cezalandırılabilir mi?Örneğin polis kanundan kaynaklanan silah kullanma yetkisini kullanırsa; bir kadının çantasını kapıp kaçan bir kimseyi vatandaşlardan birisi zor kullanarak durdurup, yere yıkıp tutarsa cezalandırılabilir mi?Kanunumuz, kanun hükmünü yerine getirene ceza verilmez demektedir (madde 24/1). Böylece sınırı aşmamak kaydıyla, kanundan kaynaklanan silah kullanma yetkisini kullanan polis veya kapkaççıyı yakalayıp, kaçmaması için ellerini bağlayan vatandaş (Ceza Muhakemesi Kanunu madde 90 bu yetkiyi vermektedir) eylemi dolayısıyla cezalandırılmaz.10-Yetkili mercinin emrini yerine getiren sorumlu olur mu? Mahkemeden çıkan haciz kararını uygulayan icra memuru; tutuklama kararını yerine getiren polis memuru da yetkili bir mercinin emrini yerine getirdiğinden gasp veya hürriyeti tahdit suçlarından sorumlu tutulamayacaklardır (madde 24/2). Ancak yetkili merci tarafından verilen emrin konusu suç oluşturmamalıdır. Örneğin, amirinin işkence emrini yerine getiren polis sorumlu olacaktır. 11-Meşru müdafaa hakkı nasıl doğar? Eski kanunumuz sadece cana ve ırza yönelik saldırılarda meşru savunma hakkını tanımıştı. Yeni kanun ise mala yönelik saldırılarda da meşru savunma hakkını tanıyarak, meşru müdafaanın sınırlarını genişletmiştir (madde 25/1).12-Çocuklar ağaçlarından meyve çalmasın diye bahçe duvarının üstüne cam kırıkları yerleştiren kimse, bu kırıklardan ötürü bir çocuk yaralanırsa ceza alır mı? Herkesin, malını koruma yetkisi var. Bu yetki çerçevesinde malına yönelik saldırılara karşı koyma, savunma hakkı da kişilere verilmiştir. Bu hak, mevcut bir saldırıya yönelik olabileceği gibi, ilerideki muhtemel saldırılara karşı önceden tedbir alınması şeklinde de kullanılabilir. Dolayısıyla, bahçe duvarına cam kırığı yerleştiren kimse meşru savunma hakkını kullanmaktadır. Ancak burada bahçe sahibinin dikkat etmesi gereken husus, bu camlardan ötürü, aslında saldırgan olmayan kimselere bir zarar gelmemesidir. Bunun için gerekli uyarıların yapılması, işaretlerin konulmuş olması gerekir. 13-Zorunluluk halinde kişiye ceza verilebilir mi? Bu durum, ilkin 1800'lü yıllarda gemilerinin batması sonucu açık denizde mahsur kalan ve bir müddet sonra bütün yiyecekleri biten mürettebatın geminin miçosunu öldürerek yemesi sonucu tartışılmış ve sonuçta zorunluluk halinde işlenen suçlarda kişiye ceza verilmeyeceği kabul edilmiştir. Kanunumuz da aynı şeyi kabul etmiştir. 25/2. maddeye göre, bilerek neden olmadığı ve başka suretle korunmak olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğu ile ve orantılı bir şekilde işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez. Buna örnek olarak, bir teleferikte mahsur kalan iki kişiden birinin, teleferiğin, ancak birini taşıyabilecek durumda olması dolayısıyla, diğerini aşağı atması; açlıktan ölme derecesine gelen bir kimsenin ekmek çalması (bkz. madde 147); ani kalp krizi geçiren bir kimsenin eczaneye girerek zorla ilaç alması; dağda donmak üzere olan bir kimsenin korunmak üzere dağda gördüğü bir kulübeye kapısını kırarak girmesi; bir kimsenin içinde bulunduğu ekonomik koşullar dolayısıyla organını satması (bkz. madde 92) gösterilebilir... 14-Gazetede çıkan haberler hakaret niteliğinde ise haberi yapan gazeteci cezalandırılabilir mi? Gazetede çıkan ve kişilere yönelik çoğu haber aslında hakaret niteliğindedir. Örneğin "Falanca okul müdürü, öğrencisini geçirmek için rüşvet aldı" şeklindeki bir haber hakaret suçunu oluşturmaktadır. Ancak kanunumuz 26. maddede bu tür eylemleri suç olmaktan çıkaran, onları hukuka uygun kılan bir sebep düzenlemiştir: "Hakkın kullanılması." Hak kanun, tüzük, yönetmelik, genelge gibi nizamlara dayanabilir ve hukuken tanınmış ve düzenlenmiş olmak kaydıyla bir mesleğin icrasından da doğabilir. İşte gazetecilik mesleğinin icrası da bir hukuka uygunluk sebebi olarak kabul edilmiştir. Ne var ki bunun için verilen haberin gerçek olması, güncel olması, okuyucuların gereksiz merak duygularını doyurma yerine, bilinmesinde kamu yararı bulunması ve son olarak da, işlenen suç ile içerdiği düşünce arasında bir bağlantının bulunması gerekmektedir. 15-Rakibinin ölümüne sebebiyet veren boksör ceza alır mı?Spor faaliyetleri kurallara uygun olarak yapıldığı takdirde hukuka uygundur. Bu nedenle rakibini öldüren boksör, rakip futbolcuyu düşürerek yaralanmasına neden olan futbolcu cezalandırılmaz. Ancak burada spor faaliyetinin kurallarına uyulup uyulmadığı kontrol edilmelidir. Dolayısıyla rakibini kasten tekmeleyen futbolcu, öldürmek için kurallara aykırı olarak döven boksör cezalandırılacaktır.
'Rıza' suçu kaldırır mı?Bir kişi, malına karşı suç işlenmesine, örneğin evinin taşlanmasına rıza gösterirse bu geçerli olur. Ancak öldürme (ötanazi) ya da yaralamaya yönelik rıza geçerli olamaz16-Ameliyatta başarılı olamayan ve hastanın ölümüne yol açan hekim cezalandırılabilir mi?
Hekimlerin yaptığı ameliyatlarda bir kimsenin ölümü veya yaralanması durumunda, hekimlik faaliyetinin yapılması da kanunen yetki verilmiş bir mesleğin icrası söz konusu olduğundan ve mağdurun da tıbbi müdahaleye rızası bulunduğundan hukuka uygundur. Ancak bunun için tıbbi müdahalenin kurallarına uygun yapılması ve hekimin hatasının bulunmaması gerekir. Bu şartlar altında, bir ameliyat neticesinde meydana gelebilecek komplikasyonlardan dolayı hekim sorumlu tutulamaz.17-Kendisine karşı suç işlenmesine rıza gösteren kişinin durumu nedir?
Bir kimsenin kendisine karşı suç işlenmesine rıza göstermesi durumunda, rızanın hangi konuya ilişkin olduğuna bakılır. Bazı haklar vardır ki, hukuk düzeni bu haklara yönelik olarak gösterilen rızanın geçerli olmadığını kabul etmektedir. Ötanazi, cinsel ilişki vs.
Böylece örneğin kendisinin öldürülmesi veya yaralanması hususunda rıza gösteren kimseyi öldüren veya yaralayan kişi cezalandırılır. Bu nedenledir ki, aktif ötanazi hukukumuzda suç oluşturmaktadır. Yine 18 yaşından küçük kimselerin cinsel ilişkiye rızası da geçerli bir rıza değildir ve böyle kimselerle rızasıyla da olsa cinsel ilişki kuranlar cezalandırılır. Aile düzenine karşı işlenen suçlarda rızanın geçerli olup olmadığı tartışılmıştır. Zinanın suç olduğu dönemlerde, kocasının kuma getirmesine razı olan eşin sonradan vazgeçip şikâyetçi olduğu bir olayda, Yargıtay, rızanın adaba aykırı bir konuya ilişkin olduğundan geçersiz olduğuna karar vermiş ve kocayı zinadan dolayı cezalandırmıştır. Rızanın geçerli olduğu alanlar esas itibarıyla malvarlığına ilişkin haklardır. Kişi örneğin binasına taş atılmasına rıza gösterirse, taş atan cezalandırılmaz. Ama bu bakımdan da kanun sınırlama getirmiştir. Kişi örneğin başkaları için tehlikeli olacak şekilde evinin yakılmasına, tahrip edilmesine rıza gösteremez. Dağ başında, başkalarına zarar vermeyecek şekilde bir evin yakılması suç olmasa da, kentte, başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde yakılması suçtur (md 170).18-Komşum karısını dövüyor, ben yardıma gidiyorum, kadın, "Kocamdır döver de, sever de" diyor. Buna rağmen karışabilir miyim?
Karışabilir. Kanun bu hakkı kendisine mağdurun isteğine bağlı olmaksızın tanımakta. Zaten kişinin kendisinin yaralanmasına yönelik izni geçerli bir izin değildir. Hukuk düzeni böyle bir rızaya değer tanımamaktadır. Ayrıca Ceza Kanunumuzun 98. maddesinde yaralanması dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan kimseye hal ve koşulların elverdiği ölçüde yardım etmeyen veya durumu derhal ilgili makamlara bildirmeyen kişinin bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılacağı öngörülmektedir. Dolayısıyla komşunun yardım etmemesi veya polise bildirmemesi suçtur. Ancak yaralama fiilinin kadın üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması halinde eylemin kovuşturulması kadının şikâyetine bağlıdır. 19-Suç işlerken yanılgının önemi ne?
Kanunumuz, kural olarak kişinin yanılgısına değer tanımaktadır. Örneğin, bir kimsenin babasını öldürmesi normal bir kimseyi öldürmesine rağmen daha ağır bir cezayla cezalandırılmaktadır. Ancak kişi normal bir kimseyi öldürmek isterken, yanlışlıkla babasını öldürürse, bu durumda bu yanılgı kendisine yüklenmez ve öldürmek istediği kişiyi öldürmüş gibi cezalandırılır. Peki, şöyle bir örnekte kanun nasıl bir cezalandırma öngörmektedir acaba? Bir kimsenin annesini öldürmesi de kanunumuza göre ağır cezalandırılmaktadır 'Hedef baba, ölen anne'
Kişi babasını öldürmek isterken, yanlışlıkla annesini öldürürse nasıl cezalandırılacaktır? Bu durumda kişi babasını öldürmek istemesine rağmen onu öldürmediği için bu ağırlatıcı neden kendisine uygulanmayacak; annesini de öldürmeyi istememesine rağmen onu öldürdüğünden bu ağırlatıcı neden de kendisine uygulanmayacak ve dolayısıyla normal bir kimseyi öldürmüş gibi cezalandırılacaktır (madde 30/2). Aynı şekilde örneğin bir kimsenin 18 yaşından büyük olduğunu zannederek (örneğin nüfus cüzdanına göre 19 yaşındadır) onunla rızasıyla cinsel ilişkiye giren kimse, sonradan yaşının nüfusa büyük kaydedildiği ve aslında 18'den küçük olduğu anlaşılsa da, bu yanılgısından faydalanır ve 18 yaşından büyük biriyle cinsel ilişki kurduğundan cezalandırılmaz (madde 30/1).Sanat ve müstehcenlik20-Çıplak kadın heykeli yapan heykeltıraş suçlu olur mu?
Hakkın kötüye kullanılması söz konusu olmadığı sürece sanat ve bilim faaliyetleri hukuka uygun sayılır. Çıplak kadın heykeli yapan heykeltıraş cezalandırılmaz. Kanun, 'müstehcenlik' suçunun düzenlendiği 226/7. maddede, "bu madde hükümleri, bilimsel eserlerle; üçüncü fıkra hariç olmak ve çocuklara ulaşması engellenmek koşuluyla, sanatsal ve edebi değeri olan eserler hakkında uygulanmaz" der.'Varsayılan rıza'21-Komşu evde yokken girdim, musluğu kapattım, suç mu?
Başkasının evine rızası olmadan girmek, konut dokunulmazlığını ihlal suçunu oluşturur. Ancak 'varsayılan rıza' bir hukuka uygunluk sebebi oluşturur. Yani, 'kişiye o an ulaşılabilse, o amaçla eve girmesine izin verirdi' denilebiliyorsa ceza gerekmez. Yargıtay bir kararda, sanığın, müştekinin evine, iyi ilişkilerine güvenerek tamirat için girmesini ihlal saymadı.Yaş küçüklüğü cezayı etkiler mi?22-
Kanunumuz, 31. madde ile, 18 yaşından küçüklerin ceza sorumluluğuna ilişkin üçlü bir ayırım yapmıştır: 12 yaşından küçükler, 12-15 yaş arası çocuklar ile 15-18 yaş arası çocuklar. Kanunumuza göre, 12 yaşından küçüklerin işledikleri suç dolayısıyla cezai sorumluluğu bulunmamaktadır. Bunlar ile ilgili olarak ancak 'güvenlik tedbiri' uygulanabilir. 12-15 yaş arasındaki çocuklar bakımından ise bakılacaktır. Çocuk işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip midir? Eğer algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemişse, çocuğa ceza verilmeyecek, ancak güvenlik tedbirlerine hükmolunacaktır. Eğer bu yetenekler yeterince gelişmişse, o takdirde çocuğun işlediği suçun cezasının yarısı indirilecektir. 15-18 yaş arası çocuklar bakımından ise artık algılama ve yönlendirme yeteneğine bakılmayacak, sadece cezalarının üçte biri indirilecektir.Akıl hastalarına ceza verilir mi?23-
Suçu işlediği sırada akıl hastaları olan kimseye ceza verilmez, ancak bunlar toplum bakımından tehlikeli kişiler olduğundan, bu tehlikelilikleri kalkıncaya kadar yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında koruma ve tedavi altına alınırlar (madde 32 ve 57). Ancak az sayıdaki bazı akıl hastalıklarında kişinin davranışlarını yönlendirme yeteneğinde azalma olduğu kabul edilirse, faile ceza verilir, fakat cezasında indirim yapılır (madde 32/2). Bu akıl hastalıklarının hangileri olduğunu hekim belirler. Cinnet geçirenlerin durumu
Bazen kişi akli yetenekleri noktasında sağlıklı olsa da, geçici nedenlerin etkisiyle suç işleyebilir. Normalde sağlıklı bir kimse, o anda işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayacak veya davranışlarını yönlendiremeyecek bir duruma gelmiş olabilir. Bunun nedenleri çok çeşitli olabilir. Bu nedenlerin önceden belirlenmesi imkânsızdır. Böyle bir neden, belirtilen etkileri gösterdiği takdirde, kişi eyleminden dolayı cezalandırılmaz.'Tahrik'le işlenen suçta indirim ne?24-
Kanunumuz, haksız bir fiilin yol açtığı hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimsenin cezasının azaltılmasını öngörmüştür. Böylece bir kimsenin haksız bir tahrikin etkisiyle suç işlemesi durumunda, normal bir durumda suç işleyen kimseye göre daha az kınanabilir olduğu kabul edilmiş ve tahrikin kişinin ruhsal durumunda yaptığı etki göz önünde bulundurulmuştur. Tahrik edene yönelik suç
Ancak bunun için, suçun haksız tahrike neden olan kişiye yönelik olması gerekir. Küfür eden baba yerine, oğlunun dövülmesi halinde haksız tahrikten dolayı ceza indirimi olmaz. Fakat haksız tahriki oluşturan fiilin bizzat faile yönelik olması gerekmez. Örneğin, oğlunun dövülmesi dolayısıyla da bir kimse tahrik altında hareket etmiş olabilir. Ayrıca haksız tahrik aynı zamanda bir suç olup da fail cezalandırılmışsa, faile yönelik suç işleyen kimse haksız tahrik indiriminden yararlanamaz. Örneğin, kız kardeşinin ırzına geçen kimse yakalanarak cezalandırıldığında, bu kimsenin cezaevinden çıkınca dövülmesi veya öldürülmesi durumunda haksız tahrik hükümleri uygulanamaz. Ancak cezanın infazından sonra kişinin ırza geçme olayını anımsatmak amacı ile kaş göz hareketleri yapması, tahrik oluşturur. YARIN: Alkol, pişmanlık, pusu kurma...