Müzik, zamanın başlangıcından bu yana neredeyse her kültürün bir parçası olmuştur. Genellikle içinden çıktığı toplumu ve bazen de tüm dünyayı değiştirmeye yardımcı olabilecek güçlü şekillerde kullanılır. Savaş alanında, dini törenlerde, spor etkinliklerinde, konserlerde ve sonsuz sayıda gibi görünen diğer yerlerde ve zamanlarda müzik çalınır. Temel olarak, insanların bir araya geldiği her yerde müzik iyidir ve çoğu zaman beklenir. Peki ama neden farklı müzik türlerini farklı duygularla ilişkilendiriyoruz? Hangi müziğin bizi "mutlu" ya da "üzgün" ettiğini gerçekten söyleyebilir miyiz?
Batı dünyasında müzik, müzik teorisinde anahtar olarak adlandırılan kalıplara dayalı olarak farklı nota gruplarına ayrılır. Majör anahtarlar genellikle müziğe yeni başlayanlar için öğrenmesi en kolay olanlardır ve çoğu Batılı bu anahtarların kulağa mutlu gelen şarkılarda kullanıldığını düşünür. Rolling Stones'un "Beast of Burden" şarkısı Mi majör tonundadır ve Toto'nun "Africa" şarkısı Fa majör tonundadır (La majörün anahtarı). Ancak bir şarkının majör tonda yazılmış olması onun mutlu olduğu anlamına gelmez. Do majör tonunda olan John Lennon'ın "Imagine" şarkısı, majör tonda yazılmış olmasına rağmen dinlediğinizde kendinizi daha ruhani ve hatta hüzünlü hissetmenize neden olur.
Minör Anahtarlar
Öte yandan, doğal minör anahtarları, armonik minör anahtarları ve melodik minör anahtarları içeren minör anahtarlar, daha çok "hüzünlü" olarak adlandırdığımız şeylerle bağlantılıdır. Bu şarkılardan bazıları Nine Inch Nails'in "Hurt" (Si minör anahtarında) veya The Beatles'ın "While My Guitar Gently Weeps" (Mi minör anahtarında) olabilir. İnsanlar farklı müzikal anahtarları neden farklı duygularla ilişkilendirdiğimiz konusunda farklı fikirlere sahiptir. Bazıları bir şarkının duygusal hissinin kültürel bağlamından geldiğini söylerken, diğerleri belki de müzikle ilgili evrensel bir şey olduğunu söylüyor. Ancak cevap ortada bir yerde olabilir.
Bir çalışmada, bir grup araştırmacı Kuzey Afrika'ya gitti ve Mafa kabilesi ile bir araya geldi. Onlara çeşitli batı müzikleri dinlettiler. Daha sonra, kabile halkından neyin mutlu, üzgün ya da korkutucu olduğunu düşündüklerini söylemelerini istediler. Aynı şarkılar Batı'dan bir grup insan için de çalındı ve sonuçlar karşılaştırıldı. Araştırmacılar, Mafa kabilesi üyelerinin her bir şarkının kendilerini nasıl hissettirdiği konusunda çoğunlukla Batılı insanlarla hemfikir olduğunu buldu. Bu da müziğin bazı evrensel niteliklere sahip olabileceğini gösteriyor.
Müzik Teorisine Giriş
Peki bu neden oluyor? Batı'da müzik, sesin en temel parçaları olduğu düşünülen yedi notadan oluşur. Bu notaların isimleri A'dan G'ye kadar sıralanmıştır. Şimdi piyano klavyesine bakın. Hem beyaz hem de siyah tuşlar var, ancak siyah olanlar daha fazla. Bu basit notalar beyaz tuşların üzerindedir. Aralarında siyah tuş olmayan ilk beyaz tuş çiftini bulun. Bu size sırayı söyleyecektir. İlk beyaz nota bir B, ikincisi ise bir C'dir. Buradan itibaren, geri kalan notaları bulmak için sayabilirsiniz, ancak G'den sonra, A'dan baştan başlamanız gerekir.
Sırada siyah tuşlar var. Bir notayı "bemol" veya "diyez" yapabilecek küçük değişiklikler vardır, bu yüzden "Si bemol" veya "Do diyez" gibi terimler duyabilirsiniz. Birisi size "La diyez notasını çalın" derse, La tuşunun sağındaki siyah tuşu kasteder. Birisi "La bemol notasını çal" dediğinde, notadan önce gelen siyah tuştan bahsediyordur. Yani, Si bemol ile La diyez aynı şeydir.
Ölçek Formülleri
Şimdi, bu farklı ölçeklerin neden farklı duyguları gösterdiğinin temeline inmek istiyorsanız, ölçeklerin nasıl bir araya getirildiğini bilmeniz gerekir. Bir gam üzerinde hem tam adımlar hem de yarım adımlar vardır. Piyanoyu örnek olarak kullanarak, A'dan başlayın. Siyah tuş, A diyez, A'dan hemen sonra gelir, ancak B, A diyezden hemen sonra gelir. Ortadaki tuşu "atladığınızda" bir tam adım atmış olursunuz. Yani A'dan B'ye gitmek bir tam adımdır, ancak B'den C diyez'e gitmek de bir tam adımdır çünkü ortadaki anahtarı, yani C'yi atlamış olursunuz.
Müzik teorisinde, herhangi bir nota için majör diziyi nasıl bulacağınızı söyleyen "dizi formülleri" denilen şeyler vardır. "W" "tam adım" ve "H" "yarım adım" anlamına gelir. Majör gamın formülü "W, W, H, W, W, H, W, W, W, H "dir. "W, H, W, W, H, W, W" doğal minör gamın formülüdür. Yani Do'dan başlayarak majör gam "Do, Re, Mi, Fa, Sol, A, B, C" ve minör gam "Do, Re, Mi bemol, Fa, Sol, La bemol, Si bemol, C" olacaktır.
Uyumsuz Akorların Arkasındaki Bilim
Bulmacanın bir parçası daha var: akorlar. Bir akor, aynı anda çalınan birkaç notadan oluşur. Yaygın bir akor, bir ölçeğin birinci, üçüncü ve beşinci notalarının birlikte çalınmasıyla oluşan bir üçlüdür. Do majör akoru için bu notalar Do, Mi ve Sol, Do minör akoru içinse Do, Mi bemol ve Sol'dür. Bazı psikologlar minör akorların bize hüzünlü gelmesinin nedeninin minör akorlardaki ikinci notanın tonik notaya daha yakın olması, yani en çok çınlayan nota olması olduğunu düşünmektedir. Bu NME'ye göre böyledir. Bu örnekte, C ve E, C ve E-bemolden daha uzaktır ve C hem C hem de E için tonik notadır. Birbirine yakın iki nota birlikte çalındığında, daha fazla uyumsuzluk yaratır ve bu gerilim bizi huzursuz hissettirebilir.
Aynı NME makalesinde, tonu duygusal tepkiler uyandırmak için bu kadar önemli kılan şeyin bir kısmının nasıl konuştuğumuzla ilgili olabileceği de söyleniyor. Bilim insanları "mutlu" konuşmaların genellikle majör gamlarla aynı nota aralığında yapıldığını, "üzgün" konuşmaların ise daha çok minör gamlar gibi uyumsuz tonlarda yapıldığını bulmuşlardır. Ancak müziğin, ritim ve tempo gibi onu nasıl duyduğumuzu etkileyen başka kısımları da vardır. Örneğin, daha yavaş şarkıların daha hüzünlü, hatta daha hızlı olanlara göre daha hüzünlü olduğu düşünülür.
Bağlam Önemlidir
Belirli müzik tonları ve varyasyonları hakkında nasıl hissettiğimize dair bazı evrensel standartlar olsa da, bu duyguların çoğunun medeniyetten medeniyete değişen kültürel ve toplumsal yetiştirilme tarzımızdan kaynaklandığını söylemek yanlış olmaz. Kendi müziğimiz majör tonların mutlu, minör tonların ise hüzünlü olduğu fikrinden uzaklaşıyor olabilir. Bunun yerine, biraz daha karmaşık bir hal alıyor olabilir.
Toronto Üniversitesi'nde müzik psikoloğu olan Glenn Schellenberg, farklı müzik türlerinin insanlara nasıl farklı şeyler hissettirdiğini araştırıyordu. Klasik müziğe baktığında neyin "mutlu" neyin "üzgün" olduğunu anlamanın kolay olduğunu gördü. Ancak, 1960'lardan sonra daha fazla müzik dinledikçe, neyin "mutlu" neyin "üzgün" olduğunu söylemek zorlaştı. Minör tonlar zaman geçtikçe kültürümüzde giderek daha popüler hale geliyor.
Günün sonunda, müzik çok duygusal bir deneyim olabilir ve kültürümüz giderek daha karmaşık hale geldikçe, müziğimizin insan deneyimi olarak adlandırabileceğimiz şeyi yansıtmak için eğilmeye ve değişmeye devam edeceğini söylemek abartı olmaz.