Herkes dil haritasını gördü - farklı tat alıcıları için özenle çevrelenmiş farklı bölümleri olan dilin o küçük diyagramı. Önü tatlı, yanları tuzlu ve ekşi, arkası acı.
Lezzet araştırmalarında muhtemelen en tanınabilir semboldür, ancak yanlıştır. Aslında, kemosensör bilim adamları (dil gibi organların kimyasal uyaranlara nasıl tepki verdiğini inceleyen insanlar) tarafından uzun zaman önce çürütüldü.
Tatlı, tuzlu, ekşi ve acıyı tatma yeteneği dilin farklı bölgelerine bölünmez. Bu tatları alan alıcılar aslında her yere dağılmıştır. Bunu uzun zamandır biliyoruz.
Yine de muhtemelen okulda tadı öğrendiğinizde haritayı görmüşsünüzdür. Peki nereden geldi?
Bu tanıdık ama pek doğru olmayan haritanın kökleri 1901 tarihli bir makaleye dayanıyor. Tat duyusunun psikofiziği üzerine Alman bilim adamı David P Hänig tarafından.
Hänig, dilin kenarlarındaki aralıklarla tuzlu, tatlı, ekşi ve acı tatlara karşılık gelen uyaranları damlatarak dilin kenarlarındaki (tat kuşağı olarak adlandırdığı) tat algısı eşiklerini ölçmeye başladı.
Dilin uç ve kenarlarının tatlara özellikle duyarlı olduğu doğrudur, çünkü bu alanlar tat tomurcukları adı verilen çok sayıda küçük duyu organı içerir.
Hänig, bir tadın algılanması için ne kadar uyaranın gerekli olduğu konusunda dilin çevresinde bazı farklılıklar olduğunu buldu. Araştırması, şu anda kabul edilen beşinci temel tat olan umami (monosodyum glutamat veya MSG'de olduğu gibi glutamatın lezzetli tadı) için hiçbir zaman test edilmemiş olsa da, Hänig'in hipotezi genellikle geçerlidir. Dilin farklı bölümleri, belirli tatları algılamak için daha düşük bir eşiğe sahiptir, ancak bu farklılıklar oldukça küçüktür.
Sorun Hänig'in bulgularında değil. Bu bilgiyi sunmaya böyle karar verdi. Hänig sonuçlarını yayınladığında, ölçümlerinin bir çizgi grafiğini ekledi. Grafik, diğer tatlara karşı değil, bir noktadan diğerine her tat için duyarlılıktaki nispi değişimi gösterir.
Tat haritası: 1. Acı 2. Ekşi 3. Tuz 4. Tatlı.(Wikimedia Commons aracılığıyla MesserWoland, CC BY-SA)
Ölçülerinin doğru bir temsilinden çok sanatsal bir yorumuydu. Ve bu, dilin bazı bölümlerinin belirli tatlara diğerlerinden biraz daha duyarlı olduğunu göstermek yerine, dilin farklı bölümlerinin farklı tatlardan sorumlu gibi görünmesini sağladı.
Ancak bu ustaca yorum bizi hala lezzet haritasına götürmüyor. Bunun için Edwin G Boring'e bakmamız gerekiyor. 1940'larda, bu grafik Harvard psikoloji profesörü Boring tarafından kitabında yeniden tasarlandı. Deneysel Psikoloji Tarihinde Duyum ve Algı .
Boring'in versiyonunun da anlamlı bir ölçeği yoktu, bu da her zevkin en hassas alanının, şimdi dil haritası olarak bildiğimiz şeye bölünmesine yol açtı.
Dil haritasının oluşturulmasından bu yana geçen on yıllar içinde birçok araştırmacı bunu yalanladı.
Gerçekten de, bir dizi deneyden elde edilen sonuçlar, dilin çeşitli bölümleri, yumuşak damak (ağzınızın çatısında) ve boğaz dahil olmak üzere ağzın tat tomurcuklarını içeren tüm alanlarının tüm tat özelliklerine duyarlı olduğunu göstermektedir.
Tat bilgisinin dilden beyne nasıl taşındığına dair anlayışımız, bireysel tat niteliklerinin dilin tek bir bölgesi ile sınırlı olmadığını göstermektedir. Dilin farklı bölgelerinde tat algısından sorumlu iki kranial sinir vardır: arkada glossofaringeal sinir ve önde fasiyal sinirin korda timpani dalı. Zevkler kendi alanlarına özgü olsaydı, örneğin korda timpaninin zarar görmesi, kişinin tatlı tat alma yeteneğini ortadan kaldırırdı.
1965 yılında cerrah TR Bull bulundu tıbbi prosedürlerde korda timpani kesilen denekler de tat kaybı bildirmediler. Ve 1993'te Florida Üniversitesi'nden Linda Bartoshuk bulundu korda timpani sinirine anestezi uygulayarak, denekler sadece tatlı bir tadı algılamakla kalmaz, aynı zamanda daha yoğun bir şekilde tadabilirler.
Modern moleküler biyoloji de dil haritasına karşı çıkıyor. Son 15 yılda araştırmacılar tanımladı birçok arasında alıcı proteinler Ağızdaki tat moleküllerini tespit etmek için kritik olan tat hücrelerinde bulunur.
Örneğin, artık tatlı olarak algıladığımız her şeyin aynı reseptörü aktive edebileceğini, acı bileşiklerin ise tamamen farklı bir reseptörü aktive ettiğini biliyoruz.
Dil haritası doğru olsaydı, tatlı alıcıların dilin ön tarafında, acı alıcıların ise arkada sınırlı olması beklenirdi. Ama durum böyle değil. Aksine, her bir reseptör tipi ağızdaki tüm tat alanlarında bulunur.
Bilimsel kanıtlara rağmen, dil haritası ortak bilgi birikimine yol açtı ve bugün hala birçok sınıfta ve ders kitabında öğretiliyor.
Gerçek test, yine de bir laboratuvar gerektirmez. Bir fincan kahve demleyin. Bir soda açın. Dilin ucuna tuzlu bir çubuk kraker dokunun. Herhangi bir testte, dilin bu tatları her yerde algılayabildiği ortaya çıkıyor.
Bu makale ilk olarak şu adreste yayınlandı: Konuşma.
Koku ve Tat Merkezi Müdür Yardımcısı Steven D Munger; Florida Üniversitesi'nden Farmakoloji ve Terapötik Profesörü. Bu parça, Florida Üniversitesi Koku ve Tat Merkezi'nde iletişim uzmanı olan Drew Wilson tarafından yazılmıştır.