Orman Tavuğu’nun Özellikleri Nelerdir?
Omurgalı hayvanlardan kuşlar sınıfının tavuksular takımına giren bir familyadır. Tetraonidae, Latince adıdır. Bugün yaşayan 18 türü bulunmaktadır. Bazıları ırklara ayrılmış olup hepsi de kuzey yarımkürede yaşarlar. Yenidünya da 6, eski dünyada 4 cinsi bulunmaktadır. Kutba yakın yerlerde Lagopus adlı bir cinse daha rastlanır.
Ormantavuğugiller genellikle kahverengi, gri ya da siyah tüylüdürler. Tüyleri desenlidir; böylece doğanın renkleriyle uyuşup kendilerini kolaylıkla gizleyebilirler. Kimi türlerde erkekler, siyah tüyleri üzerindeki yeşil ve mavi renkleriyle çok belirgindir. Türlerden üçünün kış aylarında tüyleri beyazlaşır. Orman tavukları, bacakları, gagaları, boyunları ve kanatları kısa olan yer kuşlarıdır. Uzunlukları 30-90 cm arasında değişir. Ayakları güçlü, kuyrukları genellikle uzun, bacakları tüylerle kaplıdır. Çoğu kışın iç içe girmiş tüylerin büyümesi ya da ayak parmaklarını kaplayan boynuzsu dokunun genişlemesi ile kar ayakkabıları denilen yapılar oluşur. Burun delikleri de tüylerle kaplıdır.
Orman tavukları, bitkilerin filizleri, tomurcukları ve meyveleri ile beslenirler. Bulabildikleri zaman tahılları ve omurgasız hayvanlardan bazı böcekleri de yerler. Yuvalarını genellikle toprak üzerine kurarlar. Kuluçkaya yatırılan yumurtaların sayısı kimi türlerde 16 bulur. Beyaz, kahverengi ve deve tüyü renginde olan bu yumurtalar, kahverengi ya da siyah lekelidir. Yavrular, yumurtadan çıkar çıkmaz hareket edebilirler.
Çiftleşme zamanı yaptıkları gösteriler çok ilginçtir. Birkaç türde erkekler toplu gösteriler yaparlar. Bu gösterilerde, belirli bir bölgenin kuşları bir araya gelip, belirli günlerde ya da ancak mevsimden mevsime kullanılan gösteri alanlarında toplanırlar. Burada garip ötüşlerle rakiplerine meydan okurlar. Gösterilerin çiftleşme için gereksinilen bir çeşit toplu uyarı olduğu sanılmaktadır. Gösterilen çiftleşecek durumda olan erkek kuşların sayısını tespit ederek bölgenin genişliğine karar vermek için yapıldığı da düşünülebilir.
Kutup çevresinde görülen Lagopus cinsinin, kartavuğu yani Lagopus mutus ve söğüt orman tavuğu yani Lagopus lagopus adlı iki türü vardır. İngiltere’nin kızıl ormantavuğu, söğüt orman tavuğunun bir alt türü sayılabileceği gibi Lagopus scoticus diye ayrı bir tür olarak da kabul edilebilir. Kartavuğunun ve söğüt orman tavuğunun tüyleri kışın beyaza dönüşür. Oysa daha ılıman bölgelerde yaşayan kızıl orman tavuğu rengini yıl boyunca korur. Kartavuğu küçük bir türdür ve sadece tundralarda görülür. Kuzey Amerika’nın yerini ekolojik nedenlerle beyaz kuyruklu ormantavuğu yani Lagopus Leucurus almıştır.
Siyah orman tavuğu yani Lyrurus Tetrix ve Lyrurus mlokosiewiczi türlerine Avrupa ve Asya’nın fundalıklarında ve oran kenarlarında rastlanır. Amerika’da yaşayan türlerden en bilinenleri çalıtavuğu, kırtavuğu ve keskin kuyruklu orman tavuğudur. Kırdavukları çayırlık kesimlerde, keskin kuyruklu ormantavuğu ormanlık bölgelerde, çalıtavuğu çalılarda yaşar. Orman türleri arasında Kuzey Amerika’nın yakalı orman tavuğu ve Avrupa ile Asya’nın fındık tavuğu yaygındır. Bu kuşların hepsi de genellikle geniş yapraklı ağaçların bulunduğu ormanlarda yaşarlar. Sibirya’nın keskin kanatlı orman tavuğu, Kuzey Amerika’nın şık orman tavuğu, mavi ormantavuğu ve Avrupa ile Asya’nın orman horozunun yaşadığı bitki örtüsü ise kozalaklı ormandır.
Orman tavukları, yakın akraba oldukları sülüngiller gibi beğenilen av kuşlarıdır. Dünyanın birçok yerinde bazı türlerinin korunması için etkili tedbirler alınmaktadır. Aslında bitki örtülerinin insanlar tarafından çeşitli nedenlerle tüketilmesi, orman tavukları için avlanmalarından daha önemli bir tehlikedir.
Kaynak: Hayvanlar Ansiklopedisi,