Çocuğunuz süt içtikten sonra karın ağrısı mı çekiyor?
Bebeğinizde ishal ve kilo alımında yavaşlama mı var?
Laktoz, sütün içerisinde bulunan şekerdir ve çocukların beslenmesindeki önemli karbonhidrat kaynaklarından biridir. Laktozun sindirim ve vücuda emilim işleminin tamamlanması için ince bağırsakta bulunan laktaz enzimine ihtiyaç vardır. Laktoz enziminin kalıtsal olarak veya sonradan gelişen eksikliklerinde, etkilenen çocuk laktoz içeren süt ve sütlü gıdaları tolere edemez. Laktoz intoleransı veya laktaz eksikliği olarak adlandırılan bu durum, tüm dünyada en sık görülen sindirim bozukluklarındandır.
Genetik olarak bu enzimin tamamen yokluğu nadir görülür. Sonradan gelişen laktaz eksikliği, bağırsakların etyolojileri farklı ishal, ilaç kullanımı veya başka bir hastalık nedeniyle zarar görmesi ile sekonder sebeplerle geçici olarak yeterli laktaz bulunmaması sonucunda oluşurAltta yatan neden ortadan kalktığında, birkaç hafta içinde laktoz intoleransı da kaybolur.
Laktoz eksikliğinde süt ve süt gibi laktoz içeren diğer besinler tüketildiğinde de; ishal, karın şişliği, gaz ve karın ağrısı gibi dispeptik şikayetler görülür. Çocuğun gaytası sulu, köpüklü, asitli özelliktedir. Uzun dönemde ishal bir türlü geçmez ve bebeğinizin kilo alımı da durur.
Peki sevgili anneler, hangi gıdalarda laktoz vardır biliyormuyuz?
En sık tüketilen laktoz kaynakları nelerdir?
- Süt
- Tereyağ
- Margarin
- Yoğurt
- Peynir
- Süt tozu
- Bazı ekmek türleri ve hamur ürünleri
- Bazı hazır pasta,kurabiye, bisküviler
- Çikolata
- Kaymak
- Krema
- Hazır patates
- Şekerlemeler
- Hazır çorbalar
- Peynir altı suyu ihtiva eden gıdalar
Laktoz intoleransının tedavisinde; süt ve süt ürünlerinin beslenme programından çıkarılması en önemli tedavi vazgeçilmezidir. Ancak sadece süt ve süt ürünleri değil, katkı maddesi ihtiva eden daha birçok gıdada da laktoz bulunabilmektedir.
Eğer bebeğinizi anne sütü ile besliyorsanız, bebeği sütten kesmeyip, kendi diyetinizden süt ve süt ürünlerini çıkarmanız doğru olacaktır. Yoğurt gibi fermente süt ürünleri, laktoz içeriği düşük peynirler çoğu zaman çocuk tarafından tolere edilebilmektedir. Yoğurtta bulunan S. thermophilus ve Lactobacillus delbrueckii subspp bulgaricus'ta laktoz sindirimini gerçekleştiren beta-galaktozidaz (laktaz) enzimi vardır.
Ayrıca laktaz ilave edilmiş sütler laktoz intoleransı olan çocuklarda denenebilir. Bununla birlikte laktaz enzim takviyesi" ilaç olarak da kullanılabilir.
Gözden kaçırılmaması gereken önemli bir nokta; laktoz intoleransının özellikle küçük çocuklarda, sütün protein bileşenlerine karşı olan alerjiden ( inek sütü protein intoleransı) ayırt edilmesi gerekliliğidir. Eğer bebeğiniz süt proteinine karşı allerjik ise hemen bulgu verir. Hapşırık, burun akıntısı, ciltte döküntü ve egzama, nefes almada güçlük gibi bulgular görülebilir. Bu bulgular genelde laktoz intoleransı bulgularından ağır ve karmaşıktır. Laktoz intoleransı bebeklerde yaşamın ilk aylarında sıvı kaybettiren ishallerle kendisini gösterebilir.
Bunun dışında genelde inek sütü protein allerjisine oranla daha hafif bulgularla kendisini gösterir. Sevgili anneler, bir yaşına kadar vermediğimiz inek sütünün aksine, aksine yoğurdu ve peyniri, 6. aydan itibaren kullanmaya başlayabiliriz bebek beslenmesinde. Laktoz nedeniyle inek sütünü sindirmekte zorlanan çocuklar için yoğurt ve bazı peynirlerde bu sorun görülmez. Çünkü, süt yoğurda ve peynire dönerken yapısı değişir ve protein yapısının değişmesi ile birlikte, laktoz da parçalanır; dolayısıyla problem ortadan kalkar.
Ancak eğer bebeğinizde laktoz intoleransı varsa, peynir verirken yine de dikkatli olmakta fayda vardır, farklı tip peynirlerde farklı miktarlarda laktoz bulunabileceği unutulmamalıdır. Bununla birlikte anneler için popüler bir besin olan keçi sütünden bahsetmek istiyorum.Keçi sütünde de farklı oranlarda laktoz bulunur ve çalışmalar, keçi sütü verilen çocuklarda semptomların kesin olarak düzelmediğini göstermiştir.
Tedavi:
Tedavide başarı; laktoz içeren gıdalardan uzak diyet uygulanması ile mümkündür. Laktoz intoleransı olan çocukların bir kısmı az bir miktar laktozu tolere edebilir. Ayrıca süt ve süt ürünleri yemekle birlikte alınılırsa belirtiler daha az belirgin olur. Yoğurt ve peynir daha kolay tolere edilir. Ayrıca laktozsuz süt ve laktozu azaltılmış sütler de kullanılabilir.
Bununla birlikte laktaz enzimi de tablet ya da damla formunda kullanılabilir. Soya bazlı sütler ve soya sütü de laktoz intoleransı olan bebeklerde kullanılabilmektedir. Başka sebeplerle anne sütü alamayan ya da doğumdan itibaren formül mama ile beslenen bebeklerde de laktoz intoleransı olması durumunda yine laktoz içermeyen veya laktaz enzim takviyeli formül mamaları bulmak ve başlamak mümkündür. Bu sebeple uygun mama seçimi için çocuk hastalıkları uzmanınızdan bilgi alabilirsiniz.
Laktoz intoleransı olan çocuklarda, kalsiyum ihtiyaçlarının karşılanması önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Süt ve süt ürünleri en önemli kalsiyum kaynaklarıdır. Kalsiyum her yaşta kemik sağlığı için vazgeçilmez bir mineraldir.
Laktoz intoleransı olan çocuklarda kalsiyum ihtiyacı karşılanacak diğer kaynaklar mutlaka diyette arttırılmalıdır. Sevgili anneler çocuklarınızda laktaz eksikliği düşündüren bulgular varsa lütfen en yakın zamanda çocuk hastalıkları uzmanınızdan bilgi alınız.
Uzman Doktor Efsun Sızmaz
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı