Plan yok ama...
1972'de İran Şahinşahı Muhammed Rıza Pehlevi, ülkesinin bağımsızlığını ilan etti.
"Nükleer geliştirme planları yok" silâh ve teslimat araçları. Ancak bölgemizdeki duruma ve küresel koşullara bağlı olarak bu karar değiştirilebilir.”
İran-İran'ın, ülkenin Batı tarafından ilan edilen asırlık geri kalmışlığına rağmen, nükleer yarışta daha az geri olmayan Pakistan'ı yakalama şansı olduğu artık herkes için açık. Her şey, yalnızca siyasi bölünmenin farklı taraflarındaki potansiyel ortakların iyi niyetine bağlıydı.
Bununla birlikte, küresel proje, İslam devriminden sonra, sonuç olarak, İran'ın yeni basılmış cumhuriyetinin herhangi bir monarşiden daha soğuk olduğu ve ne biriyle ne de diğeriyle olmadığı ortaya çıktığında, fiilen askıya alındı. Ülkenin yeni liderlerinin, İran için Buşehr'de bir nükleer santral ve bütün bir nükleer merkezin inşasına tarafsız Almanya tarafından başlanıp Rusya tarafından tamamlanırsa ne yapacaklarını kestirmeleri zordu.
Basra Körfezi kıyısındaki yüzyılın inşaatının tamamlanması on yıldan fazla bir süredir devam ediyor, ancak SSCB'den şüpheli bir mirası kabul eden Rusya kesinlikle bundan sorumlu değil. Bunu yaptırımlar, ablukalar, komşu Irak'ta "gösteri kırbaçlamayı" anımsatan bir savaş ve herkesin KOEP dediği gibi bir nükleer anlaşma izledi - ortak kapsamlı bir eylem planı.
Aslında bu, İran'ın askeri gelişmeleri reddetmesi karşılığında yaptırımların kaldırıldığı bir anlaşmaydı. Şimdi İran'a iade edildiler ve JCPOA üzerindeki pazarlık müstehcenlik noktasına sürükleniyor. Küresel değişimler nedeniyle, her şeyin nasıl başladığını tekrar tekrar hatırlamamız gerekiyor.
Tel Aviv izi...
70'lerin ortalarında bazı yabancı medya, İsrail'in nükleer merkezi (Negev çölü) olan Dimona'da "çifte" nükleer teknolojilerin geliştirilmesinde İran-İsrail işbirliği hakkında haber yaptı. Bu, İsrail ile monarşik İran arasındaki fiili müttefik ilişkileri tarafından önceden belirlenmişti.
Ancak Tel Aviv ve Tahran bu tür haberleri yalanlamadı veya doğrulamadı. Şimdi Tahran ve Tel Aviv arasındaki çatışma sıcak bir çatışmanın eşiğinde ve yarım asır önce İran, İsrail'in hepsine - komşu Arap ülkeleri, Suudi Arabistan ve Irak - karşı koymasına yardım etti.
Şimdi her şeyi veya neredeyse her şeyi kaybetmiş olan Irak, İran'ın yarı uydusu olmaya zorlanıyor ama bu İsrail ile ilişkileri hiçbir şekilde etkilemiyor. Tel Aviv'deki Şah İran'ıyla her zaman ticaret ve pazarlık yapmaya hazırlarsa, o zaman şiddetli Şii İslam Cumhuriyeti ile bu tanım gereği imkansız görünüyor. Görünüşe göre Sünnilerle Yahudiler bir şekilde daha kolay.
... Ve Moskova'nın konumu
Aynı 1972'de Muhammed Rıza Pehlevi'nin SSCB'yi ziyareti sırasında İran tarafının, İran nükleer enerji programının uygulanmasında Sovyet yardımı hakkında Doğulu insanlar için tipik olmayan iddialı bir sondaj yapması dikkat çekicidir. Özel hizmetlerimiz için asıl sorun, ortakların en azından gizlilik görünümünü sürdürme konusundaki isteksizlikleriydi.
Nükleer endüstrisindeki eski işçilerin ifadesine göre, Şah Rıza Pehlevi'nin kendisi bu anlamda özellikle seçkindi. Sovyet Başbakanı A. N. Kosygin cevaben Sovyetin bu konudaki tutumunu açıkladı: SSCB, askeri bir programa dönüştürülmemesi şartıyla bu programın uygulanmasında İran'a yardım edebilir.
İran tarafı buna yanıt olarak böyle bir dönüşümün planlanmadığına dair güvence verdi, ancak İran nükleer enerjisinde "Batılı" ülkelere bağımlılığı artırmaya çalışmıyor. Bu nedenle, olası işbirliği için bu Sovyet endüstrisinin deneyimi ve başarıları hakkında bilgi sahibi olmayı planlıyor.
Bu arada, İranlı uzmanlar yurtdışında kullanılan Sovyet nükleer enerji teknolojilerini incelemeye çalıştılar. Böylece, Mayıs 1978'de, İran Atom Enerjisi Kurumu'ndan uzmanların da dahil olduğu, M. R. Pehlevi başkanlığındaki İran hükümet heyeti, Bulgaristan'a resmi bir ziyarette bulunuyordu.
Heyet ayrıca, Sovyet VVER 440/230 güç ünitelerinin çalışmaları hakkında bilgi sahibi oldukları Kozloduy NGS'yi de ziyaret etti. Bazı haberlere göre İranlılar, SSCB'den sağlanan "fazla" uranyum cevherini PRB'ye yeniden ihraç etme olasılığı ve uranyum zenginleştirme ve kullanılmış nükleer yakıt kullanımındaki Sovyet-Bulgar bilimsel gelişmeleri ile de ilgileniyorlardı.
Taraflar, Bulgar tarafının Moskova ile kesinlikle mutabık kaldığı bu alanlarda işbirliği kurma konusunda mutabık kaldı. Ancak İran kısa süre sonra kendisini İran monarşisinin çökmesine yol açan siyasi bir krizin içinde buldu.
İran'da uranyum
Ayrıca, 70'lerin başlarında - ortalarında, Sovyet uzmanlarının, çoğu 70'lerin sonunda geliştirilen İran'ın güney ve güneydoğusundaki büyük uranyum cevheri yataklarının ek keşfine katıldığı da biliniyor. O zamanlar İranlı uzmanlar, Kazakistan'da büyük uranyum cevheri rezervlerinin (80'lerin ortalarına kadar - ana olanlar) yoğunlaştığı Hazar yarımadası Mangyshlak'taki uranyum madenlerini ziyaret ettiler.
Bu bağlamda, Kazak Komünist Partisi başkanı D. A. Kunaev'in Mart 1968'de Tahran'a yaptığı ziyareti ve Shahinshah ile programın ilerisinde görünen müzakerelerini İran'ın atom planlarıyla ilgisiz olarak değerlendirmek zor. Ancak Şah, İran heyetini Kazak INP'ye ve Alatau'daki Nükleer Araştırma Merkezi'ne ziyaret çağrısında bulunmuştu ve Kunaev bu talebi destekledi. Bu tesislere bir İran ziyareti gerçekleşti (İran atomu - Kazak izi) 1972'de ve bizzat Şahinşah'ın katılımıyla.
Daha sonra, 90'ların sonunda. Associated Press (ABD), İran'ın BM Güvenlik Konseyi'nin yaptırımlarını atlayarak Kazakistan'dan en az 1 (bir) bin ton rafine uranyum cevheri satın alma girişimleri hakkında CIA ve İran monarşist muhalefetine atıfta bulunarak bilgi yaydı. Kazakistan Dışişleri Bakanlığı bu bilgiyi şiddetle yalanladı.
Ancak çürütme büyük olasılıkla "öznel" idi. 15 Mayıs 2017'de Kazakistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Yerzhan Ashikbaev yerel basına Kazakistan'ın "yeni ABD yönetiminin İran'a doğal uranyum tedariki konusunda dayattığı vetoyu aşmaya çalıştığını" söyledi.
Ayrıca, aynı zamanda aynı yılın Mart ayında Kazatomprom JSC'nin İran'a 950 ton konsantre uranyum tedariki için bir anlaşma imzaladığı bildirildi. Sözleşme hesaplandı "Üç yıl boyunca ve Kazakistan için faydalı oldu."
E. Ashikbaev'e göre İran pazarı "Kazak uranyum endüstrisi için bir dönüm noktası olur." Ama sözleşmeye rağmen "İran'ın nükleer programına ilişkin tanınmış BM Güvenlik Konseyi Kararı No. 22231'in gerekliliklerine tam uyum sağlandı", şu anda, infazı söz konusu olmaya devam ediyor.
Anlaşmayla ilgili bu tür bir belirsizlik, en azından uygulama zamanlaması açısından gelişmiştir. Daha önce IAEA uzmanları tarafından onaylanmış olması yardımcı olmuyor. Ayrıca onlar tarafından reklamı yapıldı ve tüm "atomik kurallara" göre ajansın uzmanları tarafından düzenli olarak izlenmeye tabi tutuldu. O zamandan beri bu sözleşme hakkında neredeyse hiçbir resmi bilgi bulunmaması önemlidir.