Fbatı romu Uganda, Doğu Afrika’nın ham petrol boru hattı Tanzanya kıyılarına ulaşana kadar çiftlikler, ormanlar ve nehirler arasından 1.443 km yol kat edecek. Tabii biri bunun bedelini öderse. Şimdiden 27 banka kendilerini borç verenin dışında bıraktı. Fransız petrol devi TotalEnergies’in liderliğindeki hissedarlar, şimdi 2,4 milyar dolarlık borç toplamaya çalışan Çinli şirketlere kur yapıyor. Buna yanıt olarak, altı Afrika ve Avrupa ülkesinden çevre ve insan hakları aktivistleri 20 Kasım’da Çin bankaları, elçilikleri ve sigorta şirketleri önünde gösteri yaptı.
Bu savaş, Batılı borç verenlerin fosil yakıtları yeniden gözden geçirmesiyle birlikte yaşanacak olayların bir işareti. Société Générale de dahil olmak üzere çok sayıda banka, artık yeni petrol ve gaz projelerini doğrudan finanse etmeyeceklerini söylüyor. GYedi hükümet de, bazı çekinceler ve boşluklarla birlikte, yurt dışı maden çıkarmaya yönelik desteklerini kademeli olarak azaltma sözü verdi. “Sizin olduğunuzu kabul etmeliyiz [can’t] varillerinin çoğunu Gana’dan alan Tullow Oil’in genel müdürü Rahul Dhir, Mayfair’e veya şehre yürüyüp bir anlaşma yapmanız yeterli” diyor. “Kahire’ye gitmeniz gerekecek, Lagos’a gideceksiniz, Pekin’e gideceksiniz.”
Afrika’da sondaj çalışmaları en azından şimdilik devam ediyor. Politikacılar, Afrikalılar iklim değişikliğinde ön saflarda yer alsalar da (ve petrol ve gaz çoğu zaman refaha değil yolsuzluğa yol açsa da) gelirlerin kalkınmayı finanse edebileceğini savunuyorlar. Danışmanlık şirketi Wood Mackenzie, bu on yılda Afrika’nın petrol ve gaz çıkarımına yaklaşık 300 milyar dolarlık sermaye harcaması öngörüyor. Şirketlerin kendi ceplerini kazmanın yanı sıra üç seçeneği var: kendilerini yerel olarak kurmak, tüccarları çekmek veya doğuya bakmak.
Kıtanın politikacıları gibi Afrikalı borç verenler de fosil yakıtlar konusunda heyecanlarını sürdürüyor. Standard Bank, Güney Afrika’da petrol ve gaz portföyünü genişletiyor ve Doğu Afrika boru hattında mali danışman olarak görev yapıyor. Kahire merkezli Afrika İhracat-İthalat Bankası, geleneksel finansörlerin bıraktığı boşluğu dolduracak bir “Afrika Enerji Bankası” kurmak için petrol üreten ülkelerle güçlerini birleştiriyor. Bir yatırım bankası olan BancTrust’tan Ayodeji Dawodu, Afrika’daki bu tür çok taraflı kurumların, yerel kredi verenleri caydıracak finansal riskleri üstlenerek Nijerya’nın petrol sektörünü ayakta tutmaya yardımcı olduğunu söylüyor.
Mevcut projelerin finansmanı, gelecekteki varil karşılığında çok yıllı bir kredi ayarlayacak olan Glencore ve Vitol gibi ticaret şirketlerinden de geliyor. Bir finansör, “Bankaları değiştirme gibi bir hırsımız yok, istediğimiz şey takas edilecek daha fazla varil” diyor. Bu tür avans ödemeleri orta ölçekli üreticiler ve ulusal petrol şirketleri arasında popülerdir, çünkü kısmen hızlı bir şekilde ayarlanabilmektedir. Ama aynı zamanda zorluk da yaratabilirler. Devlete ait şirketler taahhütlerini yerine getirmekte zorlanırken, Kongo Cumhuriyeti ve Çad’daki son borç sorunlarının merkezinde petrol tüccarlarıyla yapılan şeffaf olmayan anlaşmalar yer alıyor.
Üçüncü seçenek doğuya bakmaktır. Saudi Aramco Nijerya petrol rafinerilerine yatırım yapıyor; İslam Kalkınma Bankası, Doğu Afrika boru hattı için 100 milyon dolar taahhüt etti. Bunlardan en büyüğü, esas olarak devlete ait finans şirketleri aracılığıyla kaynak destekli kredi verme konusunda uzun bir geçmişe sahip olan Çin’dir. Yurtdışı kredileri zorlayan yavaşlayan ekonomiye rağmen Çinli şirketler Afrika petrol ve doğalgazına her zamankinden daha fazla doğrudan yatırım yapıyor.
Batı sermayesi de tam bir geri çekilme içinde değil. Petrol devleri, muhtemelen Sahra’nın güneyinde şimdiye kadar yapılmış en büyük keşif olan Namibya petrol sahaları gibi amiral gemisi projelerini finanse etmeye devam edecek. Petrolden daha temiz bir üne sahip olan gaz için her zaman para olacaktır. Bankalar belirli projeleri desteklemekte tereddüt ederken, işletme kredileri veya tahvil ihraçları gibi genel amaçlı finansman konusunda daha az endişeli görünüyorlar. İki Hollandalı şirket olan BankTrack ve Milieudefensie’ye göre, Batılı kredi verenler 2016 ile 2021 yılları arasında Afrika’daki fosil yakıtlara yönelik kurumsal finansmanın üçte ikisine katkıda bulundu. sivil toplum örgütüs ve bir Amerikan şirketi olan Oil Change International.
Buna rağmen sermaye maliyeti artıyor. Zayıf taleple birleştiğinde bu durum Angola ve Nijerya gibi ülkelerdeki varlıkları riske atabilir. Afrika’da madencilik pahalı ve karbon yoğundur. Danışmanlık şirketi McKinsey, zengin ülkelerin yeşil taahhütlerini yerine getirmesi halinde kıtanın üretiminin yüzde 60’ının 2040 yılına kadar rekabetçi olamayacağını tahmin ediyor. Petrol, onu ihraç eden ülkelerin vergi gelirlerinin yaklaşık %60’ını sağlıyor; gaz kıtanın elektriğinin giderek artan bir payını sağlıyor. Afrika hükümetleri, başka birinin dayattığı bir takvime göre enerji geçişine aceleyle girişilmesinden şikayetçi. ■
Ekonomi, finans ve piyasalardaki en büyük haberlerin daha uzman analizi için, yalnızca abonelere özel haftalık bültenimiz Money Talks’a kaydolun.