Ukrayna savaşının ortasında hangi Avrupa ülkeleri askerlik hizmetini yeniden düşünüyor?
26/07/2022
Evrensel askerlik hizmeti kavramına öncülük eden 1798 tarihli Jourdan Yasası, “Her Fransız bir askerdir ve kendisini ulusun savunmasına borçludur” diye ilan etti.
Neredeyse iki yüzyıl sonra, Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac nihayet toplu levée’yi ortadan kaldırdı ve onun yerine gençlerin yılda bir kez Cumhuriyet değerlerini öğrenmeleri için ayrı bir gün olan “Savunma ve Vatandaşlık Günü” ile değiştirdi.
1997’de ulusal hizmetin sona ermesi Fransa’da evrensel olarak popüler değildi. Bazıları için tarihe bir hakaretti. Diğerleri için, ülkenin dünya meselelerinde giderek artan öneminin kabulü.
Ancak Avrupa’nın geri kalanı da aynı şeyi yapacaktı. Kıta genelinde, yüzyılın başında askerlik hizmeti son ayağını yaşıyordu.
Politika yapıcılar, ordularının yalnızca profesyonellerden oluşmasını istedi. Neredeyse yarım yüzyılda Balkanların batısında hiçbir çatışma olmadığı için, potansiyel olarak yüz binlerce yedek askerden oluşan büyük ordular sadece modası geçmiş değil aynı zamanda pahalı görünüyordu.
İngiltere 1963’te askerliği kaldırmıştı; Belçika bunu 1992’de yaptı. Ancak 2004 ile 2011 arasında, Avrupa’nın büyük bir bölümü ulusal hizmeti ortadan kaldırdı. Sadece Danimarka, Estonya, Finlandiya, Kıbrıs, Yunanistan, Avusturya ve İsviçre zorunlu askerliği asla terk etmedi. Yine de bazı kurallar gevşetildi. 2006’da Viyana askerlik hizmetini sadece altı aya indirdi.
Rusya’nın 2014 yılında Kırım’ı ilhakı, birçok Avrupa hükümetini askerlik hizmetini yeniden düşünmeye sevk eden ilk şoktu. Ukrayna, Rusya ile mevcut savaşında geniş bir profesyonel ve yedek asker ordusu toplamasına izin veren 2014 yılında zorunlu askerliği geri getirdi.
2015’te Litvanya kısmen (2008’de sona erdirdikten sonra) yeniden uygulamaya koydu ve Norveç, kadınlara zorunlu askerlik hizmetini getiren ilk Avrupa ülkesi oldu. İki yıl sonra İsveç taslağı yeniden yürürlüğe koydu. Fransa, 2019’da SNU olarak bilinen yeni yeniden sunulan ulusal hizmetini takip etmeye başladı.
Letonya harekete geçen ilk ülke oldu. Temmuz ayı başlarında, savunma bakanlığı 18-27 yaş arasındaki erkeklerin on bir aylık askerlik hizmetini tamamlaması gerektiğini duyurdu. Parlamentodan geçmesi gereken tasarının gelecek yıl için sunulması bekleniyor.
“[Letonya] nüfusu, hayatta kalmak için askeri eğitim almış ve savaşa girmeye hazır nüfusun payını artırmamız gerektiğini anlamalıdır. Bu, Rusya’nın Letonya’ya istediği zaman saldırma riskini azaltmalıdır.” Savunma bakanı Artis Pabriks’in sözleri kaydedildi.
Diğer ülkeler takip edebilir. Nisan ayında, Hollanda savunma bakanlığının, şu anda askeri pozisyonların dörtte birinin doldurulmadığı endişeleri üzerine İskandinav tarzı zorunlu askerlik uygulamasına ilişkin bir çalışma başlattığı bildiriliyor. Polonya, Mart ayında yeni bir “ücretli gönüllü genel askerlik hizmeti” sistemini uygulamaya koydu.
Birkaç yıl önce zorunlu askerliği yeniden başlatmayı reddeden Romanya’da, Savunma Bakanlığı bu ay, yurtdışında yaşayan vatandaşları, olağanüstü hal veya savaş durumunda zorunlu askerlik için 15 gün içinde evlerine dönmeye zorlayacak bir yasa taslağı sundu.
Herkes davayı takip etmedi. Portekiz Başbakanı António Costa, zorunlu askerlik hizmetinin iadesini reddetti. İspanya, İtalya ve Belçika’da da çok fazla tartışma görünmüyor. Belçikalı yayın organı La Dernière Heure tarafından bu yıl yapılan bir anket, ankete katılanların %60’ının silaha sarılıp ülke için savaşmaya istekli olmadığını ortaya koydu.
2011’de zorunlu askerliğin askıya alındığı Almanya’da, yelpazenin dört bir yanından politikacılar geri dönmesi gerektiğini önerdiler. Şu anda bir muhalefet partisi olan muhafazakar Hıristiyan Demokrat Birlik’in (CDU) genel başkan yardımcısı Carsten Linnemann, Mart ayında askerlik hizmetinin yeniden başlatılmasının toplum için “gerçekten iyi şeyler yapabileceğini” söyledi. Bir iktidar partisi olan merkez sol Sosyal Demokratlar (SPD) milletvekili Wolfgang Hellmich, “acil” bir tartışma çağrısında bulundu.
Kiel Üniversitesi’nde siyaset bilimi profesörü olan Joachim Krause, “Tüm erkekler ve kadınlar için genel bir sosyal yıl talep eden bazı politikacılar var, bu da askerlik hizmetinin bir seçenek olacağı anlamına geliyor” dedi.
Ancak askeri çevrelerde net bir çizgi yok” dedi. “Bir yanda Almanya’nın daha fazla askere ihtiyacı olduğunu savunan taslağı destekleyenler var. Öte yandan, askere alınan askerlerin artık modern savaşın karmaşık teknolojileriyle başa çıkamayacaklarını iddia edenler var.”
Vatanseverlik, ulusal birlik ve (Fransa gibi ülkelerde) işsiz gençler için yapacak şeyler bulmanın yanı sıra, endişe Avrupalıların yeni tehlikelerle yüzleşmeye hazır olup olmadığıdır.
Avrupa Savunma Ajansı’nın raporlarına göre, 1999 ve 2021 yılları arasında AB birleşik savunma harcamaları yalnızca yüzde 20 arttı. Bu, aynı dönemde ABD’de yüzde 66, Rusya’da yüzde 292 ve Çin’de yüzde 592’lik bir artışla karşılaştırılıyor.
Rusya’ya yakın ülkeler için Moskova’nın oluşturduğu tehdit daha aşikar. Yine de Avrupa genelinde ordular personel bulmakta zorlanıyor. Örneğin, yerel basında çıkan haberlere göre, Hollanda ordusunun şu anda toplam pozisyon sayısının yaklaşık dörtte biri olan yaklaşık 9.000 boş pozisyonu var.
Ancak, “Bugünün Soğuk Savaş’tan farkı, ülkelerin hizmet etmek için herkese ihtiyaç duymamasıdır; büyük piyade ordularına ihtiyaçları yok. Royal United Services Institute düşünce kuruluşunda kıdemli araştırma görevlisi olan Elisabeth Braw, “Sorun onları nasıl seçeceğimizdir” dedi.
Askeri tarihçi Sir Hew Strachan, “Ukrayna’daki savaşın ulusal hizmet fikirleri üzerindeki etkisi hakkında Birleşik Krallık’ta çok az bir yansıma oldu, ancak böyle bir tartışmaya yol açması gerekirdi” dedi. St Andrews Üniversitesi’nde uluslararası ilişkiler,
2020’de Strachan, ordu ve halk arasındaki ilişki hakkında İngiliz Savunma Bakanlığı tarafından yaptırılan bir rapor yayınladı.
“Raporuma basının yanıtı, bugün ulusal hizmeti 1945 sonrası ulusal hizmet bağlamına koymak ve zorbalık çavuşlarının yönetiminde talim yapan gönülsüz askerlerin görüntülerini uyandırmak oldu. Raporda önerdiğim şey bu değildi” dedi.
Strachan, İngiliz dış ve savunma politikasına ilişkin büyük bir hükümet araştırması olan UK Integrated Review hazırlık çalışmasında “daha düşünceli bir okuma” almasına rağmen, bunun bile geçen yıl yayınlandığında ana temayı gerçekten ele almadığını söyledi.
Bu tema, “ulusal güvenlik konusunda halkın katılımı ve anlayışı için ihtiyaçtı” diye ekledi.
2010’ların başında yeniden başlatılan hemen hemen tüm askeri hizmetler gönüllülüğe yöneliyor. Gerçekten de çoğu, oldukları gibi evrensel değildir – ve “zorunlu” olup olmadıkları konusunda bazı tartışmalar vardır.
İsveç’teki Linköping Üniversitesi’nde doçent olan Alma Persson, İsveç’te 2017’de yeniden sunulan sistemin yedi yıl önce kaldırılan sistemle aynı olmadığını söylüyor.
“Yeni versiyon hem erkekler hem de kadınlar içindir ve gerçekten zorunlu olmasına rağmen kişisel motivasyon ve gönüllülüğe vurgu yapma girişimidir” diye ekledi.
Persson’a göre bu, “gönüllü görev”in “paradoksu”dur. İsveç’te, çoğu bir yıllığına gönüllü olarak hizmet etmek üzere, biraz daha büyük bir havuzda yontulduktan sonra, yılda yaklaşık 4.000 acemi asker çağırılır. Ancak bu, zorunlu askerlik çağındaki toplam insan sayısının küçük bir yüzdesidir.
Norveç’te buna benzer. Her yıl rekabet sınavına girmek için çağrılan on binlerce kişiden yalnızca birkaç bini hizmete kabul ediliyor. Bir tahmine göre, zorunlu askerlik çağındakilerin sadece yüzde 15’i kabul ediliyor.
Askerlik hizmetinin yeniden başlatılmasını düşünen ülkelerin çoğu bu “İskandinav modelini” takip ediyor.
Polonya’da Mart ayında tanıtılan yeni sistem de isteğe bağlıdır ve ücretlidir. Kaydolanlar aylık yaklaşık 1000 € maaş alacaklar ve bir yıllık tam zamanlı eğitimden sonra profesyonel orduya katılabilecekler. Bu nedenle, acemi askerler tam zamanlı olarak profesyonel orduya gitmiyorlar veya yarı zamanlı yedekler de olmuyorlar.
Modern askerlik hizmetinde olduğu gibi, arada bir yerdedir.
Kaynak: https://www.euronews.com/