04 May Müşterek Avarya Nedir?
Müşterek avarya, yolculukta gemi ve yükün karşılaştığı anormal bir tehlike durumunda, gemi ve yükün söz konusu tehlikeden kurtarılması amacıyla yapılan fedakarlığın sonucunda ortaya çıkan zarar ve masrafların paylaşılmasını ifade etmektedir.
Müşterek avarya kavramı, Türk Ticaret Kanunu’nun “Deniz Kazaları” isimli beşinci kısmında, ”Müşterek Avarya” isimli birinci kısmında 1272 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Müşterek avarya kavramının tanımı ilgili madde metninde şu şekilde yapılmıştır; ”Ortak bir deniz sergüzeştine atılmış olan gemiyi, yükü, diğer eşyayı ve navlunu birlikte tehdit eden bir tehlikeden onları korumak amacıyla ve makul bir hareket tarzı oluşturacak şekilde, bile bile olağanüstü bir fedakârlık yapılması veya olağanüstü bir gidere katlanılması hâlinde “müşterek avarya hareketi” var sayılır ve bu hareketin doğrudan doğruya sonucu olan zarar ve giderler müşterek avarya olarak kabul edilir.”
Bahsi geçen Kanunun 1273 üncü maddesinde, müşterek avaryaya uygulanacak hükümler belirlenmiştir.
Kanunun 1272 inci maddesi son fıkrası uyarınca, meydana gelen zarar ve giderler; gösterilen hükümler mucibince gemi, yük, navlun ve diğer eşya arasında paylaştırılacaktır. Bu manada, müşterek avarya sayılan zarar ve masrafların gemi, yük, navlun ve diğer eşya arasında paylaştırılması işlemine ”dispeç” denilmektedir. Dispeç kavramı Türk Ticaret Kanunu 1283 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Söz konusu paylaşmaya ilişkin hesaplamalar ”dispeç raporu” denilen belge ile tespit edilir.