"O arşlardan üçünü mahlûkat-ı arziye üstünde gezdiriyor..." Mahlukat-ı arziyye üstünde gezen üç arş hangisidir? Bunlardan biri su ise, su unsuru yerden kaynamıyor mu? Yani mahlûkatın üzerinde değil altında olmuyor mu?
Değerli Kardeşimiz;
Yirmi Dördüncü Mektup'ta geçen cümle şöyledir:
"Havayı emir ve iradesine bir nevi arş, ve nur unsurunu ilim ve hikmetine diğer bir arş, ve suyu ihsan ve rahmetine başka bir arş, ve toprağı hıfz ve ihyâsına bir çeşit arş yapmış; o arşlardan üçünü mahlûkat-ı arziye üstünde gezdiriyor."(1)
Burada dört tane arş tecellisi vardır: Toprak, su, hava ve nurdur. Mahlûkat-ı arziye üstünde gezen üç arş ise su, hava ve nurda tecelli eden arşlardır. Toprak ise mahlûkatın üstünde değildir.
"O arşlardan üçünü, mahlûkat-ı arziye üstünde gezdiriyor."
ifadesinde; hava, su ve toprağın, arz menşeli olmasına, nur ve ışığın ise güneş menşe’li olmasına işaret ediyor. Yani nur, dünyaya hariçten gelirken, hava, su ve toprak, dünyanın kendi içinde olan unsurlardır. Asıl maksat bu mânadır yoksa yükseklik ve alçaklık gibi mefhumlar değildir.
Yani suyun “mahlûkat-ı arziye üzerine serilmiş” ifadesinde mecaz vardır. Tıpkı "tahta oturdu" ifadesinde, padişah "idareyi ele aldı" mânasının ifade edilmesi gibi.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü