"Bir nekre marife olarak mükerreren zikredilirse, o marife, o nekrenin aynı olur. Fakat o nekre, nekre olarak zikredildigi takdirde, alelekser birbirinin ayni olamaz..." ifadelerini açıklar mısınız?
Cts, 9-Nis-2011 - 00:00 tarihinde gönderildi
Değerli Kardeşimiz;
İşte, Rablerinin gösterdiği doğru yol üzerinde olanlar onlardır. Dünya ve âhirette saâdet ve kurtuluşa erenler de onlardır." (Bakara Sûresi, 2:5.)
Bu ayette iki defa geçen "hüden" yani "onlar" kelimesi belirsizlik ifade ediyor; dolayısı ile ikisi de farklı manalar ihtiva ediyor, aynı şeyin tekrarı değildir. Şayet bir nekre yani belirsizlik ifade eden bir kelime, marife olarak, yani manası malum olarak tekrar edilse, o zaman nekreler bir birinin aynı olur, bir nevi nekre marife hükmüne geçer. Ama nekre nekre olarak yani belirsizlik belirli hale gelmediği sürece bir birinin aynı olmazlar, farklı manalara kaynak teşkil edebilirler.
Bu ayette de iki defa tekrar edilen hüden yani onlar kelimesi iki farklı mana ihtiva ediyorlar. Birinci ayette geçen "hüden" masdar ikinci hüden ise ondan hasıl olan bir neticedir. Yani dünya ve ahiret saadetinin menbaı ve masdarı, doğru yol üzerinde gitmeye bağlıdır.
Evet, çoğunlukla böyledir. Bir nekre marife olarak mükerreren zikredilirse, o marife, o nekrenin ayni olur. Fakat o nekre, ikinci defa nekre olarak zikredildigi takdirde, alelekser birbirinin ayni olamaz.
Buna bir örnek vermek uygun olur.
İnşirah sûresi nâzil olduğunda Peygamberimiz Hz. Muhammed aleyhissalatü vesselam, Allah’ın bir zorluğa karşılık iki kolaylık takdir buyurmasına çok sevinmiş, son derece mesrûr olarak mütebessim bir şekilde şöyle buyurmuştur:
"Bir zorluk iki kolaylığa aslâ gâlip gelemez. Çünkü “Elbette zorluğun yanında bir kolaylık vardır. Gerçekten, zorlukla beraber bir kolaylık daha vardır.” (İnşirah, 94/5-6)
buyurarak ashâbının yanına çıkmıştır.(1)
Usr (zorluk) ve yüsr (kolaylık) kelimeleri bu âyetlerde tekrar edilmişlerdir. Ancak usr elif-lam takısı ile marife olarak, yüsr ise nekre olarak gelmektedir. Arapça dil kâidelerine göre marife kelimenin tekrar edilmesi aynı şeyi ifâde ederken, nekre kelimenin tekrarlanması farklı bir şeyi ifade etmektedir. Bu sebeple usr iki defa tekrar edilmesine rağmen tek bir zorluk olarak kalmış, yüsr ise iki ayrı kolaylık olmuştur.
Buna göre, aynı zorluğun beraberinde diğer bir kolaylık var manası vardır. Bu ifâde, Yüce Allah'ın
"De ki: Siz bizde iki güzelliğin birinden başkasını mı gözetliyorsunuz?" (Tevbe, 9/52)
mealindeki ayeti gibidir (yânı mü'minler için birden fazla güzellik sabit olduğu gibi, birden fazla kolaylık da sabit olur).(2)
İşaratü'l-İ'caz'da geçen ifade de benzeri bir anlatım söz konusudur. İlk defa geçen “hüden / bir hidayet" kelimesinin elif-lamsız (yani nekre) gelmesi, ikinci defa geçen “hüden” lafzının öncekinden farklı olduğuna bir işarettir. Çünkü aynı kelime ikinci defa da nekre gelmiştir. Bu da iknicini birinden farklı bir manayı ifade ettiğinin ve öncekiyle aynı olmadığını gösterir. Birincisi masdar, ikincisi ise hasıl-ı bilmasdardır, birincinin meyvesi olarak gözle görülen sabit bir sıfattır.
Dipnotlar:
(1) bk. Hakim, II, 575.
(2) bk. Buhârî, Tefsîr, 94.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör