Bir fincan kahve içmek için gereken sürede, gitmeniz gereken hemen hemen her yere yürüyerek veya bisikletle gidebileceğiniz bir şehir hayal edin. Mağazalar, tıbbi tesisler ve sanatsal alanlar mahallelere yayılacak. Uzaktan ve evden çalışma benimsenecek. Çocuklar daha temiz hava soluyarak okula kolayca ve güvenli bir şekilde bisikletle gidebilirler. İşe gidip gelme ihtiyacının azalmasıyla daha sessiz sokaklar parklara bile dönüştürülebilir. Etrafı dolaşmak için gereken süre nedeniyle “15 dakikalık şehir” olarak bilinen bu model, yerel yaşama dönüşü ve daha yeşil, daha sağlıklı, daha sürdürülebilir bir yaşam tarzını vaat ediyor.
Kulağa cennet gibi gelse de Birleşik Krallık Başbakanı Rishi Sunak, öyle düşünmüyor.
Guardian‘ın aktardığına göre, Başbakan, geçen hafta yapılan parti konferansı öncesinde verdiği bir röportajda 15 dakikalık şehir konseptinin, “işe gitmek için arabalarına bağımlı olan, alışverişlerini yapan, doktora görünmek isteyen, çocuklarını okula götüren sürücülere yönelik” amansız bir saldırı” olduğunu söyledi.
Ulaştırma Bakanı Mark Harper ise daha ileri giderek delegelere 15 dakikalık şehirler konseptinin “İşçi Partisi destekli bir hareket olduğunu… A noktasından B noktasına istediğiniz şekilde gitme özgürlüğünüzü ortadan kaldıran bir hareket” olduğunu öne sürdü: “Kötü olan ve hoş görmememiz gereken şey, yerel konseylerin mağazalara ne sıklıkta gideceğinize karar vermesi, yolları kimin ve ne zaman kullanacağına karar vermesi ve tüm bunları CCTV ile denetlemesi fikridir.”
Harper, hükümetin, “kurallara uymamaları halinde” karayolu kullanımını kısıtlayan “aşırı hevesli” kent konseylerini durdurmanın yollarını arayacağını da ekledi.
‘İnsanlara 15 dakika içinde evlerine erişmeyi dayatıyorlar!’
İlk kez 2016 yılında Paris‘teki Pantheon-Sorbonne Üniversitesi’nde şehir planlama alanında çalışan Kolombiyalı Carlos Moreno tarafından ortaya atılan “15 dakikalık şehir” modeli, Paris’in dışında aralarında Seattle, Bogotá, Melbourne, Şangay‘ın da bulunduğu birçok kent yönetimi tarafından benimsendi. Birleşik Krallık’ta ise Oxford, Bristol, Birmingham ve Canterbury gibi şehirlerin yöneticileri programın farklı versiyonlarını önerdi.
Ancak bu çalışmalar, insanların “iklim takıntılı otoritelerden” oluşan bir grup tarafından son derece kısıtlı bölgelere hapsedilmesine yol açacak “büyük bir sıfırlama” hakkındaki komplo teorileriyle karşı karşıya. Bu kişiler, iklim krizinin, kötü niyetli güçlerin bireysel özgürlükleri kısıtlamasına izin veren bir tertip olduğuna inanıyor.
Carlos Moreno, “Bu tamamen çılgınlık” diyor: “Argümanlarını gerçekte incelemek istersek, onların argümanları yok, sadece sahte bilgileri var. Hiçbir zaman, asla, asla insanların işe gidip gelmek veya başka bir şey için seyahat etmesini sınırlamayı önermedim.”
Modelinin “yerel işlere, yerel ticarete, yeşil alanlara, spor faaliyetlerine, kültürel faaliyetlere daha sağlıklı yakınlık içinde yaşamaya yönelik bir kentsel politika” olduğunu belirten Moreno, şunları söylüyor: “Bu, ekonomimizi ve ekolojimizi daha fazla bisiklete binilebilirlik, daha fazla yürünebilirlik ile özgürleştirmenin bir yoludur. Bu bir trafik planı değil. Şehirler için yeni bir trafik planı önermedim. Arabalara karşı bir savaşta değilim”
Muhafazakar Parti ise umutsuz oylama rakamları arasında sağa doğru yöneliyor gibi görünüyor, ancak bilinen bir komplo teorisini açıkça çağrıştırmaları yeni bir alan. BBC‘ye verdiği röportajda Enerji Bakanı Andrew Bowie, yerel yetkililerin “insanlara, evlerine 15 dakika içinde hizmetlere erişmeyi seçmeleri gerektiğini dayattıklarını” kaydetti.
Halk ikiye bölündü, hükümet komplo peşinde
Komplo teorilerini ve bunların sosyal etkilerini araştıran Nottingham Üniversitesi‘nde sosyal psikoloji alanında yardımcı doçent olan Daniel Jolley , “Bu ülkede hükümetin komploya yöneldiği başka bir örnek düşünemiyorum” diyor: “Hükümet genel olarak Covid veya iklim değişikliği gibi konularda komplocu söylemlere başvurmadı, dolayısıyla bu benzersiz bir gelişme gibi görünüyor.”
Modelini 2010’da geliştirmeye başlayan Moreno ise pandeminin ardından Milano‘daki gibi bazı şehir yetkililerinin daha iyi toplulukları yeniden inşa etmenin bir yolu olarak 15 dakikalık şehirlere yöneldiğini ancak komploculara göre bu modelin devlet kontrolüne ilişkin daha geniş bir korku nedeniyle ortadan kaybolduğunu belirtti.
Plana karşı şehir dışından gelen aşırı sağ aktivistler de dahil olmak üzere gürültülü protestolar düzenlendi ve yerel meclis üyeleri ölüm tehditleri aldı . Tartışmalı Kanadalı akademisyen Jordan Peterson, Oxford için Moreno’nun önerdiği model için çevre yolunun haritaları eşliğinde “aptal zalim bürokratlar” hakkında tweet atarak devreye girdi .
Anket verileri ise “15 dakikalık şehirler fikrine ülke çapında oldukça makul bir destek olduğunu” gösteriyor. YouGov, Britanyalıların %62’sinin planın kendi bölgelerinde benimsenmesini destekleyeceğini buldu.
Gözdağı ve ölüm tehditleriyle de karşı karşıya kalan Moreno, Sunak’a “kendini toparlaması ” çağrısında bulundu. “Başbakan’ın iklim değişikliğiyle mücadelenin hayati önemini dikkate almaması çok yazık. Ortak düşmanımız 15 dakikalık şehirler ya da ben değilim. Ortak düşmanımız iklim değişikliğidir.”