ISINGIRO, UGANDA – Bir akşam Soroti bölgesindeki evlerinin önünde oturan aile, Augustine Opio aniden çığlık attı. 61 yaşındaki oyuncunun yılan tarafından ısırıldığı dakikalar içinde anlaşıldı. İnledi ve inledi. Ayakları kırmızıya döndü ve şişti.
Küçük erkek kardeşi Tonny Opio, onu hemen yaklaşık 10 kilometre (6 mil) uzaklıktaki en yakın sağlık merkezine götürdü. Ancak merkeze ulaşmayı başardıklarında, merkezin panzehiri olmadığı için personel yardım edemedi. Augustine Opio kustu ve çok terledi. O ve erkek kardeşi hastaneye vardıklarında, yılan zehri kan dolaşımına karışmıştı ve zar zor nefes alıyordu. Doktorlar ona oksijen desteği verdiler, ancak ısırığına özgü panzehiri veremeden Opio öldü.
Uganda’da bir yılan tarafından ısırılmak alışılmadık bir şey değil. Ancak Uganda Sağlık Bakanlığı, 2020’nin ortasından 2022’ye kadar, yılan sokması da dahil olmak üzere hayvan ısırma vakalarında bir artış olduğunu ve daha fazla insanın bu yüzden ölmekte olduğunu iddia ediyor. Bakanlığın veteriner sağlığı ve zoonoz komiseri yardımcısı John Opolot, “Bu artış, insanların bataklıklarda çiftçilik yaparak, ormanları çiftçilik için temizleyerek yılanların yaşam alanlarına tecavüz etmesinden kaynaklanıyor” diyor.
Verilerin genellikle eksik bildirildiği düşünülen Sahra-altı Afrika’da, Dünya Sağlık Örgütü’ne göre yılda 7.000 ila 20.000 ölümle sonuçlanan tahminlerle, her yıl 1 milyon kadar insan yılanlar tarafından ısırılıyor. Hayatta kalanların çoğu, kesilmiş uzuvlar ve diğer kalıcı engellerle baş başa kalıyor.
Uganda’da, Makerere Üniversitesi tarafından ankete katılan hanelerin %32’si ailede yılan sokması vakası olduğunu bildirdi. 2020’de yapılan anket, bir önceki yıl için yılan sokması insidansını 100.000 kişide 101 olarak ortaya koydu. Kırsal alanlarda yaşayan insanlar, özellikle de tarım işleriyle uğraşanlar, yılan sokmalarına karşı en savunmasız olanlardı.
Yine de yılan sokmalarındaki artışa rağmen, Uganda’daki pek çok sağlık görevlisi tıbbi acil durumla başa çıkmak için eğitimli değil ve kamu, misyon ve özel sektördeki sağlık tesislerinin yalnızca %4’ü panzehir bulunduruyor.
Kampala merkezli bir yılan uzmanı ve korumacı olan James Ntulume, Uganda’daki yılan türlerinin %20’ye kadarının zehirli olduğunu söylüyor.
Bir yılanın zehirli olup olmadığı, dişlerine veya ısırıldığı yerdeki diş izlerine bakılarak belirlenebilir. Uganda’daki Mukono Genel Hastanesi tıbbi müfettişi Dr. Geoffrey Kasirye, iki delik yarasının zehirli yılanlara işaret ettiğini, zehirli olmayan yılanların ise birden fazla ısırık bıraktığını söylüyor.
Tonny Opio, kardeşini ısıran yılanın en zehirli yılanlardan biri olduğunu ancak kardeşinin ölümünden sonra öğrendi. Jameson’un mamba ısırığı, yeşil mamba ısırıklarının temel özellikleri olan Augustine Opio’nun iskelet kaslarında solunum yetmezliğine ve felce yol açtı. Kasirye, “Zehir konuşmayı bozar, nefes almada zorluğa neden olur ve zamanında ve iyi tedavi edilmezse ölüm kaçınılmazdır” diyor.
2017’de Dünya Sağlık Örgütü, ihmal edilen tropikal hastalıklar öncelik listesine yılan ısırığı zehirlenmesini ekledi. Bir yıl sonra Uganda, sorunu çözmek için ulusal bir yılan sokması önleme ve yönetim stratejisi geliştirdi. Ancak plan, istikrarsız ve yetersiz panzehir tedarik zinciri de dahil olmak üzere çeşitli zorluklar nedeniyle henüz uygulanmadı. Sağlık Bakanlığı’ndan Opolot, panzehirlerin hem maliyetinin hem de sağlık tesislerinde bulunmamasının, ülke için yılana özgü veri eksikliğinin bir sonucu olduğunu söylüyor.
Panzehirlerin maliyeti 100.000 ila 150.000 Uganda şilini (27 ila 40 ABD Doları) arasındadır. Sıtma önleyici ilaçlar, aksine, 20.000 şiline (5 $) mal oluyor. Panzehirlerin maliyeti, 100 sıtma hastasını tedavi eden bazı ilaçlara eşdeğer olabilir. Panzehirlerin mevcudiyetini ele almak için özel bir proje gerektiriyor, ”diyor Opolot. “Bazı panzehirler zaten mevcut. … Sadece onlara ihtiyacı olan insanlara ulaşmalarını nasıl sağlayacaklarını tartışmaları gerekiyor.” Opolot, bakanlığın fon kaynaklarına yardımcı olacak bir stratejik plan geliştirdiğini söylüyor.
Ancak burada yılan sokması yaşayan çoğu insanın karşılaştığı başka bir ikilem daha var. Yaygın inanış, yılan sokmalarının büyücülük veya ata ruhlarından gelen uyarıların bir sonucu olduğunu söyler. Bu nedenle, birçoğu bir hastaneyi veya kliniği atlayarak önce geleneksel bir şifacıya veya şifalı bitki uzmanına gitmeyi tercih ediyor. 25 yıllık bir şifalı bitki uzmanı olan Ali Nasasira, “İnsanlar bunun yerel bir hastalık olduğuna ve modern tıp gelmeden çok önce var olan geleneksel şifacılar tarafından en iyi yerel olarak tedavi edilebileceğine inanıyor” diyor.
Apophia Agiresaasi, GPJ Uganda
Ancak Augustine Opio bunların hiçbirine inanmadı. Hastaneye kaldırılmadan önce ailesi, ısırık üzerine bazı geleneksel ilaçları uygulaması için onu ikna etmeye çalıştı. Tonny Opio, kendisine yutması için yaygın bir geleneksel ilaç olan yeşil tütün yapraklarını bile teklif ettiklerini, ancak reddettiğini söylüyor. Yakınlarda hastane ve en yakın sağlık merkezinde panzehir bulunmayan ücra bir köyde günün geç saatlerinde ısırılan Opio ailesi, zorluklara karşı savaştıklarını biliyordu.
Devlet tarafından işletilen Uganda Yaban Hayatı Koruma Eğitim Merkezi’nden Richard Otiti, bir hastaneye yakınlık ve uygun tedaviye erişim, panzehir tedariki gibi bir endişe kaynağı olmaya devam etse de, insanların kendilerini koruyabilmeleri için hâlâ yollar olduğunu söylüyor. Bu, sakız botları gibi uygun ayakkabılar giymeyi ve yağmurlu mevsimler, çalıların yanmasından sonra, karanlıktan yarım saat önce ve karanlıktan iki saat sonra olduğu gibi yılan ısırığı olasılığının arttığı belirli zamanlarda daha dikkatli olmayı içerir.
Kaynak : https://globalpressjournal.com/africa/uganda/snakebites-go-common-crisis/