ÇOCUK UYKU BOZUKLUKLARI
Çocuk uyku bozuklukları konusunda dünyaca tanınmış uzman Dr. Richard Ferber çocuklarda görülen uyku sorunları, çocukların uyku gereksinimleri, kendi kendine uykuya dalmayı öğretmek ve uykuya dalmada yardımcı olmak üzere ilaç tavsiye edilmesi gibi pek çok konuda bilgi verdi.
Bazı ebeveynlerin ağlatma yöntemi olarak da adlandırdığı Ferber Yöntemi temel olarak 6 aylıktan büyük bebeklerin belli bir süre boyunca, her gece artan bir süre boyunca ağlamasına izin verilerek, başkasının yardımına gereksinim duymadan, kendi kendine uykuya dalmayı öğrenmesini amaçlıyor.
Bu yöntemi geliştiren ve gerek uzmanlar, gerekse anne-babalar arasında sürekli tartışmalara konu olan Dr. Richard Ferber, Çocuğunuzun Uyku Sorunlarını Çözün (Solve Your Child’s Sleep Problems) isimli ünlü kitabını 20 yıl sonra ilk kez güncelledi.
Ferber Yöntemi asıl olarak Amerikan Pediatristler Akademisinin, çocukların kendi kendilerini sakinleştirmeyi bilmeleri gerektiği yönündeki temel tavsiyesine dayanıyor.
Yöntem birçok uzman tarafından kabul görmekle birlikte, anne-babaları katı ve duygusuz davranmaya yönelttiği gerekçesi ile bazı çevrelerde de eleştirilere konu olabiliyor.
Pediatric Views Dergisi 2006 Haziran sayısında, halen Boston Çocuk Hastanesi Pediatrik Uyku Bozuklukları Merkezi Direktörü olarak görev yapan Dr. Ferber ile yapılan röportaj yayınlandı:
20 yıllık araştırmaların sonrasında, Çocuğunuzun Uyku Sorunlarını Çözün isimli kitabınızda ne gibi önemli konulara değindiniz?
Kitapta yer alan konuların çoğunu genişletmem gerekti. Uyku saatleri konusunda, uyku saatlerinin çocuğun uykusunu nasıl etkilediği ve uyku saatlerinin nasıl sorunlara neden olabileceği gibi, pek çok şey öğrendik. Gece terörleri, uyur gezerlik ve bağlantılı uyku bozulmaları, bunların neden yaşandığı ve bunlarla nasıl baş edilmesi gerektiği gibi konuları daha iyi anladık. Anne-babaların çocuğu mümkün olabilenden daha fazla uyutmaya çalışması gibi yaygın görülen bazı sorunların çözümüne yardımcı olmak üzere, farklı yaşlardaki uyku gereksinimlerine ilişkin rehberlerimizi iyileştirdik. Ayrıca belirli tedavi programlarının ne zaman ve nasıl uygulanması gerektiği konusundaki yanlış anlamaları açıklığa kavuşturmaya ve daha önce yeterince ele alınmamış olan birlikte uyuma gibi bazı konuları ele almaya çalıştık.
Anne-babalar çocuklarının uykusu konusunda nasıl bir yaklaşım benimsemeliler?
Çocuğun gece boyunca iyi bir şekilde uyuması için, ilk olarak uykunun niteliği, çocuklarda uykunun gelişimi ve her yaşta normal olarak olması gerekenlerin anlaşılması lazımdır. Bir çocuğun uyku sorunları varsa, öncelikle bunun tüm nedenlerini anlamaya çalışın. Ancak nedenleri belirledikten sonra bir çözüm geliştirmeniz mümkün olabilir. Sorun sadece uyku saatlerinin yanlış olmasından kaynaklanıyorsa, saatlerin ayarlanması sorunu çözümleyebilir. Soruna küçük çocuğun gece aşırı beslenmesi neden oluyorsa, beslenme miktarı azaltılmalıdır. Herhangi bir sorunun pek çok çözümü olabilir. Bazı aileler için daha yararlı olan ya da ailenin felsefesine uyan bir şey başka bir aile için aynı şekilde yararlı ya da uygun olmayabilir.
Bazı çocuklar diğerlerine kıyasla daha fazla uykuya gereksinim duyar mı?
Evet, ancak uyku süreleri arasındaki farklar birçok kişinin düşündüğünden çok daha azdır. Çocukların toplam uyku süresi farklılıkları çoğunlukla iki saatlik fark içerisinde yer alır. Ayrıca toplam uyku gereksinimlerindeki değişim son derece yavaş gerçekleşir, 6 aylıkken 12 saat olan toplam uyku gereksinimi ergenliğin sonunda 9 saate düşer.
Bebeklerde en fazla görülen uyku saati sorunları nelerdir?
Uyku saatleri her yaşta ve çok çeşitli biçimlerde yanlış olabilmektedir. Bebeklerde sık görülen bir sorun bebeklerin gün içerisinde çok uzun sürelerle uyutulmasının bebeğin gece iyi bir şekilde uyumasını engellemesidir. Bir diğer sorun da bebeğin çok erken yatırılması ve sabahları da anne-babasından çok daha erken uyanmasıdır. Gündüz uykularının süresinin kısaltılması veya bebeğin akşam daha geç yatırılması bu sorunları çözümleyecektir. Bir başka sorun da bebeklerin 6 aydan sonra halen günde dört-beş kez kısa gündüz uykusu uyumasından kaynaklanmaktadır. Gündüz uykularının bu şekilde kısa kısa olması bebeğin uyandığında daha kısa sürede yorulması ve yeniden kısa bir uykuya gereksinim duyması anlamına gelmektedir. Çoğunlukla bu döngü gece de devam etmekte ve gece uykusu da kısa uyku periyotlarına bölünmektedir. Gündüz uykuları arasındaki sürenin aşamalı olarak uzatılması takip eden gündüz uykusunun süresinin de uzamasını sağlayacak ve böylece döngü kırılabilecektir.
Anne-babalar, gece uyanan çocuğu rahatlatmayı ne zaman
Bir çocuğun temel olarak iyi uyuması, ancak normal gece uyanmalarında yeniden uykuya dalabilmek için anne-babasının bazı şeyleri (odasına giderek sırtına hafifçe vurarak pışpışlamak, kucağa almak ya da sallamak gibi) tekrar tekrar yapmasına gereksinim duyması, özellikle de üç ya da dört aylıktan sonra bir sorun olarak kabul edilebilir. Bu gibi alışkanlıklar, anne-babanın çocuklarının uyumasını tercih ettiği şartlara dayalı olarak belirleyeceği yeni alışkanlıkların edindirilmesi ile kırılabilir. Sadece birkaç günde çocuklarına bağımsız olarak yeniden uykuya dalmayı öğretebilirler. Örneğin gece boyunca çocukları ile aynı yatakta uyuyorlarsa, artık yeniden uykuya dalabilmesi için anne çocuğunun saçları ile oynamasını istemeyebilir veya baba kızını sallamak istemeyebilir.
Birlikte uyuma konusundaki tavsiyeleriniz nelerdir?
Yirmi yıl önce çok az dolaysız deneyime sahiptik. Dünyanın her tarafında küçük çocukların çok farklı durumlarda gayet güzel uyuyabildiklerini gördük. Uyku perspektifinden bakıldığında tüm bu düzenlemelerin herhangi biri lehinde ya da aleyhinde pek fazla bulgu edinemedik. Ailelerin neler yapacakları, ne kadar süre ile çocuklarıyla birlikte uyuyacakları ve bir sonraki adıma nasıl geçecekleri konusunda planları olduğunu gördük. Amerikan Pediatristler Akademisinin son rehberlerinde çocukla birlikte uyunması konusunda eskisine kıyasla daha şiddetle karşı çıkılıyor. Genel olarak bu tavsiye kontrol altında tutulmayan bazı durumların tehlike yaratması nedeniyle çoğunluk açısından güvenli bir tavsiye olsa da, ailelerin bebeğin güvenliğini sağlayacak önlemleri anlaması ve alması halinde birlikte uyumanın oldukça güvenli olabileceğini düşünüyoruz. Ebeveyn yatağının yanına ayrı bir bebek yatağı koymak da bir diğer seçenek olabilir.
Anne-babalar çocuğun horlamasından endişe etmeli mi?
Horlama grip gibi durumlarda arada sırada olan bir durum olmadığı sürece, evet. Kronik horlama mutlaka çocuk doktoruna bildirilmelidir. Horlama bademciklerin ve geniz etinin büyümesi, obesite veya yüz anomalileri gibi nedenlerle hava yollarının tıkanması anlamına gelir. Bu gibi durumlarda bir kulak-burun-boğaz uzmanı tarafından ileri tetkikler yapılması, bir kilo verme programının uygulanması ve uykunun değerlendirilmesi için bir uyku merkezine başvurulması gerekli olabilir.
Çocukların herhangi bir biçimde uyku ilaçlarına gereksinimi olur mu?
Genellikle ilaç tavsiye edildiğinde uyku sorununun gerçek nedeni saptanamamış ve tedavi edilmemiştir. Örneğin uygunsuz bir uyku saati düzeni olan çocuklarda hem uykuya dalma hem de takip eden ve okul ve davranış sorunlarına neden olabilen uykusuzluk sorununun çözümlenmesi için uyku zamanlarının düzeltilmesi gereklidir. Gece uykuya dalma, sabah uyanma, gün içinde konsantre olma ve uykusuzluğa bağlı öfke patlamalarının kontrol edilebilmesi için bu gibi sorunların ilaçla tedavi edilmemesi gereklidir.
**www.aile.org.tr**