Mayer Rokitansky Küster Hauser Sendromu Nedir? Bilinmesi Gerekenler
Mayer Rokitansky Küster Hauser (MRKH) sendromu kadınları etkileyen nadir bir hastalıktır. Normal yumurtalık fonksiyonuna ve normal dış cinsel organlara sahip kadınlarda rahim ve vajinanın düzgün gelişememesi ile karakterizedir.
Haber Merkezi / Bu bozukluğu olan kadınlar ergenlik döneminde normal ikincil cinsel özellikler geliştirirler (örneğin, meme gelişimi ve kasık kıllanması), ancak adet döngüsü yoktur (birincil amenore). Çoğu zaman adet döngüsünün başlamaması MRKH sendromunun ilk klinik belirtisidir.
MRKH sendromunun kapsamı ve ciddiyeti büyük ölçüde değişebilir ve bozukluk genellikle izole bir bulgu olarak ortaya çıkan tip I ve esas olarak böbrekler ve iskelet dahil olmak üzere ek organ sistemlerindeki anormalliklerle ortaya çıkan tip II’ye ayrılır. Bozukluğun doğası gereği MRKH sendromu önemli psikolojik zorluklara neden olabilir ve danışmanlık verilmesi önerilir.
MRKH sendromunun kesin nedeni büyük ölçüde bilinmemektedir, ancak artık genetik bir kökene dair hiçbir şüphe yoktur. Bu bağlamda, en son araştırma yayınlarında yapılan bir güncelleme, birkaç kromozomal segmentin tutulumunu göstermektedir; bunlardan bazıları, bozukluğa neden olabilecek genleri içermektedir.
MRKH sendromunun semptomları bir kadından diğerine büyük farklılıklar gösterir. Etkilenen bireylerin aşağıda tartışılan semptomların tümüne sahip olmayabileceğini unutmamak önemlidir. Etkilenen bireyler, doktorları ve sağlık ekibiyle kendilerine özgü vakalar, ilgili semptomlar ve genel prognoz hakkında konuşmalıdır.
MRKH sendromunun kesin nedeni büyük ölçüde bilinmiyor ancak devam eden araştırmalar, mekanizmasına dair bazı ipuçları sağlamaya başladı. Başlangıçta, MRKH sendromunun, gebelik diyabeti veya embriyonun gelişimini bozabilecek bir ajan olan teratojene maruz kalma gibi genetik olmayan veya çevresel faktörlerin katılımı nedeniyle rastgele (ara sıra) ortaya çıktığı düşünülüyordu. Çevresel bir neden ile MRKH sendromu arasında hiçbir bağlantı kurulamamıştır.
Son yıllarda artan kanıtlar MRKH sendromunun genetik bir hastalık olduğunu düşündürmektedir. Bazı araştırmacılar, ailesel vakalarda bozukluğun, eksik penetrans ve değişken ekspresyon ile otozomal dominant bir özellik olarak kalıtsal olduğunu öne sürmüştür. Artan vaka çalışmaları artık bu fikri güçlendirdi.
Genetik hastalıklar, anne ve babadan alınan kromozomlarda bulunan belirli bir özelliğe ait genlerin birleşimiyle belirlenir. Baskın genetik bozukluklar, hastalığın ortaya çıkması için anormal bir genin yalnızca tek bir kopyasının gerekli olduğu durumlarda ortaya çıkar. Anormal gen, ebeveynlerden herhangi birinden miras alınabilir veya etkilenen bireyde yeni bir mutasyonun (gen değişikliği) sonucu olabilir. Anormal genin etkilenen ebeveynden çocuğa geçme riski, ortaya çıkan çocuğun cinsiyetine bakılmaksızın her hamilelik için yüzde 50’dir.
Eksik penetrasyon, baskın bir bozukluğa ilişkin geni miras alan bazı bireylerin bu bozukluktan etkilenmeyeceği anlamına gelir. Değişken anlatımlılık (baskın bir bozukluk), etkilenen bireyler arasında çok çeşitli belirti ve semptomlara sahip olabilir.
Poligenik multifaktöriyel kalıtımın da MRKH sendromunun bir nedeni olduğu öne sürülmüştür. Poligenik çok faktörlü kalıtım, bir bozukluğun gelişiminde birçok genin (poligenik) etkileşimini ve her genin, bozukluğun genel gelişimi üzerinde küçük bir etkiye sahip olmasını ifade eder.
Bozukluğun gelişiminde rol oynayan gen veya gen(ler)in belirlenmesi ve çevresel faktörlerin bir rol oynayıp oynamadığı da dahil olmak üzere, MRKH sendromunun altında yatan kesin nedenleri belirlemek için araştırmalar devam etmektedir. Mutasyona uğradıklarında veya kromozom segmental anomalisine (silinme veya çoğaltma) dahil olduklarında, farklı genlerin her birinin hastalıktan sorumlu olabileceği artık açıktır. İnsan hücrelerinin çekirdeğinde bulunan kromozomlar, her bireyin genetik bilgisini taşır. İnsan vücut hücrelerinde normalde 46 kromozom bulunur.
İnsan kromozom çiftleri 1’den 22’ye kadar numaralandırılır ve cinsiyet kromozomları X ve Y olarak adlandırılır. Erkeklerde bir X ve bir Y kromozomu, kadınlarda ise iki X kromozomu bulunur. Her kromozomun “p” ile gösterilen kısa bir kolu ve “q” ile gösterilen uzun bir kolu vardır. Kromozomlar ayrıca numaralandırılmış birçok banda bölünmüştür. Örneğin “kromozom 1q21.1”, kromozom 1’in uzun kolundaki 21.1 bandını ifade eder. Numaralandırılmış bantlar, her kromozomda bulunan binlerce genin yerini belirtir.
Bugüne kadar, MRKH sendromundan etkilenen birçok kişide kromozomal segmentlerde yedi delesyon ve bir kopya tespit edilmiştir. Bu anomaliler farklı kişilerde bağımsız olarak bulunmuştur (yani kişi başına bu kromozomal anomalilerden yalnızca bir tanesi). Bu anomaliler değişen uzunluklardadır ve bir gen veya birçok farklı gen içerebilir. Bu, araştırmacıların aday genler olarak adlandırılan belirli genlerin rol oynadığını varsaymalarına olanak tanıdı. Bu araştırmacılar şu anda MRKH sendromunun gelişimindeki sorumluluklarını tam olarak belirlemek için bu aday genlerin karakterizasyonu üzerinde çalışıyorlar.
Şu anda, MRKH sendromuna dahil olması muhtemel yedi segmental delesyon, kromozom 1 (1q21.1), 4 (4q34-qter), 8 (8p23.1), 10 (10p14-15), 16’da tanımlanmıştır. (16p11.2), 17 (17q12) ve 22 (22q11.21) ve kopyalanma X kromozomunda (Xpter-p22.32) bulundu. Bu, araştırmacıların şu anda araştırılmakta olan HNF1B (eski adıyla TCF2), LHX1, TBX6, ITIH5 ve SHOX gibi birkaç aday gen tanımlamasına yol açtı.
Bu yeni veriler MRKH sendromunun genetik kökenini göstermektedir. Ayrıca birkaç farklı gen kusurunun sendroma neden olabileceğini de gösteriyorlar. Bu durumda hastalığın multigenik kökenli olduğu düşünülebilir, yani farklı genler bağımsız olarak sendromdan sorumlu olabilir.
Çoğu durumda, MRKH sendromlu kadınlar ergenlik döneminde adet döngüsünün başlamaması (birincil amenore) nedeniyle doktorların dikkatini çeker. Bazıları doğurganlık sorunları nedeniyle tıbbi yardım isteyebilir. Nadir durumlarda, çoklu konjenital malformasyonlar ve/veya böbrek anormalliklerinin neden olduğu semptomlar olası MRKH sendromu tip II tanısına yol açabilir.
Tanı, karakteristik semptomların tanımlanması, ayrıntılı hasta geçmişi, kapsamlı bir klinik değerlendirme ve özel görüntüleme teknikleri gibi çeşitli özel testlere dayanarak konur. Transabdominal ultrasonografi ilk inceleme olmalıdır. Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ile tamamlanabilir. Ultrason, vücuttaki derin yapıların ayrıntılı bir görüntüsünü oluşturmak için yüksek frekanslı ses dalgalarının yankılarını kaydeder. Ultrason rahim ve vajinayı gösterebilir. Böbrekleri değerlendirmek için de kullanılabilir.
Ultrason, radyasyon içermeyen basit, invazif olmayan bir işlemdir. MRI, belirli organların ve vücut dokularının kesit görüntülerini üretmek için manyetik alan ve radyo dalgalarını kullanır. Aynı zamanda noninvazivdir ve genellikle ultrasondan daha hassastır. Rahim ve vajinanın değerlendirilmesine ek olarak, MR aynı anda böbrek ve iskeleti değerlendirmek için de kullanılabilir.
Diğer koşulları dışlamak için karyotipleme yapılabilir. Karyotipleme, bir hücre örneğindeki kromozomları incelemek için kullanılır. MRKH sendromlu kadınların normal 46, XX karyotipi vardır.
MRKH sendromunun doğru tanısını koymak aynı zamanda diğer ilişkili malformasyonların da araştırılmasını gerektirir ve ayrıca ayırıcı tanı için gerekli bazı biyolojik testleri de içerecektir. MRKH sendromu tanısı konulduktan sonra, ilişkili malformasyonları araştırmak için tam bir kontrol yapılmalıdır. Böbrek ve iskelet anormallikleri semptomatik olmayabileceğinden en azından transabdominal ultrasonografi ve omurga radyografisi yapılması gerekir. İşitme bozukluğu ve/veya kalp anomalisi şüphesi durumunda tamamlayıcı odyogram ve/veya kalp ekografisi de yapılmalıdır.
MRKH sendromu tanısı alan kadınlarda FSH (plazmatik folikül uyarıcı hormon), LH (luteinizan hormon) ve 17ß-östradiol düzeylerinin normal olması yumurtalık fonksiyonunun bütünlüğünü kanıtlar. Normal plazma testosteron seviyesinin gösterdiği gibi biyolojik hiperandrojenizm yoktur. Hiperandrojenizm, erkek seks hormonlarının (androjenler) aşırı salgılanması için kullanılan bir terimdir ve çeşitli yumurtalık ve adrenal hastalıklardan kaynaklanır.
MRKH sendromunun tedavisi, her bireyde belirgin olan spesifik semptomlara yöneliktir. Tedavi, uzmanlardan oluşan bir ekibin koordineli çabalarını gerektirebilir. Etkilenen kişinin tanı anındaki yaşına bağlı olarak, çocuk doktorları veya dahiliye uzmanları, jinekologlar, böbrek uzmanları (nefrologlar), endokrinologlar, ortopedi cerrahları, plastik cerrahlar, fizyoterapistler, psikiyatristler ve diğer sağlık profesyonellerinin tedaviye kapsamlı bir yaklaşım sağlamak için birlikte çalışmaları gerekebilir. .
MRKH sendromlu kadınların tanıdan sonra ve tedaviden önce danışmanlık almaları teşvik edilir çünkü tanı anksiyeteye ve aşırı psikolojik sıkıntıya neden olabilir. Etkilenen kadınlar ve aileleri için hem profesyonel olarak hem de destek grupları aracılığıyla psikolojik destek ve danışmanlık önerilmektedir.
Tedavi genellikle MRKH sendromuyla ilişkili fiziksel bulguların uygun şekilde yönetilmesini ve sıklıkla tanıya eşlik eden duygusal sorunlara yönelik psikolojik desteği içerecektir.
Vajinal aplazinin tedavisi cinsel ilişki için yeni bir vajina oluşturulmasını içerir. Bu, kadınlara duygusal açıdan olgun olduklarında ve cinsel aktiviteye başlamaya hazır olduklarında önerilmelidir. Tedavi ameliyatsız veya cerrahi olabilir. Cerrahi olmayan teknikler ilk basamak yaklaşım olarak kabul edilir. Vajinal dilatörler, vajinayı büyütmeye veya oluşturmaya yardımcı olan özel olarak tasarlanmış plastik tüplerdir. En yaygın yöntem Franck’ın dilatör yöntemi olarak bilinir. Bu yöntemle, doktor (ve sonra kadının kendisi) vajinayı giderek genişleten ve geren bir vajinal dilatör uygular. Bu günlük prosedüre altı haftadan birkaç aya kadar devam edilebilir.
Yapay vajina oluşturmak için plastik cerrahi (vajinoplasti) gerekli olabilir. Kullanılabilecek çeşitli farklı cerrahi teknikler vardır ve hangi tekniğin en iyi olduğu konusunda fikir birliği yoktur. Yapay vajina oluşturmak için ameliyat olan kadınların, başarı şansını artırmak için büyük olasılıkla ameliyattan sonra vajinal dilatörler kullanmaları gerekecektir.
MRKH sendromlu kadınların fonksiyonel bir rahmi olmadığı için çocuk sahibi olamamaktadırlar (kısır). Bununla birlikte, etkilenen bazı kadınlar kendi yumurtalarının in vitro fertilizasyonunu ve taşıyıcı hamileliği kullanarak çocuk sahibi olabilmişlerdir. Bununla birlikte, MRKH sendromu genetik kökenli gibi göründüğünden, hastalığın çocuklara geçme riski mevcuttur ve bu nedenle hamile kalma kararı, doktorları ve uygun tıbbi personel ile dikkatli bir şekilde istişarede bulunulduktan sonra alınmalıdır.
Tek böbreğinin bulunmadığı (tek taraflı böbrek agenezisi) MRKH sendromlu kadınlarda idrar yolu enfeksiyonlarına ve/veya böbrek taşlarına (böbrek taşı) karşı artan duyarlılık olabilir. Doktorlar etkilenen kadınları enfeksiyon açısından dikkatle izlemeli ve gerektiğinde antibiyotik reçete etmelidir. İskelet anormallikleri ayrıca kemik deformitelerinin özelliklerine ve ciddiyetine bağlı olarak rekonstrüktif cerrahi, fizik tedavi ve/veya diğer tıbbi tedaviyi gerektirebilir.