Aristo adaleti, dağıtıcı ve düzeltici adalet olarak ayırırken, birincisinden servetin, sosyal statünün, egemenliğin adil bir biçimde dağıtımını, ikincisinden ise yapılan haksızlıkların ve hataların telafisini kast eder.
Bunları söylerken mevcut toplumu doğal bir veri olarak alır ve düşüncelerini bunun üzerine bina eder.
Toplumun (kamusallığın) dışında tutulan kölelerin ve kadınların durumlarını sorunsallaştırmazken, toplumsal gerçekliği bu haliyle onaylar.
Zira ancak bunun sayesindedir ki özgür yurttaşlar siyaset ve felsefeyle meşgul olabilmektedir.
Ahlak kadar adaletin de söz konusu olmadığı ya da sadece agora ile sınırlı olduğu bu dışlama, onun açısından doğanın ve ona dayanan aklın tartışılamaz bir düsturudur.
Bu açıdan devrimci değil, muhafazakâr ya da çağının gerçekliği içerisinde hareket eden bir düşün/bilim insanıdır.
Kozmolojisi ve sosyolojisi kendi döneminin şartlarıyla sınırlı, günümüzdeki anlamıyla bir özgürlük ve irade kavramları kadar Tanrı'ya hesap vermek gibi polis'i aşkın bir sorumluluk duygusundan da yoksundur.
Belli bir toplumsal gerçeklik içerisinde ortaya çıkan ve daha çok politik olan bu bakış, hakikatin aşkınlığını dikkate almadığı gibi -ki o, yaratılışsal (halk-oluşsal) bir başlangıcı da dikkate almamak anlamına gelmektedir-, bu sınırlı siyasal uzamdaki ethos'un (etik) ötesine dair bir ahlak tartışmasına, Sokratik bir sorgulamaya dahi girmez.
Öyle ki, çok fazla ötelere gitmeye gerek yok, hemen yanı başındaki köleleri, kadınları ve barbarlar (yabancılar)'ı da şehrin ahlaki ve siyasi uzamına dahil etmez.
Hatta demos'un, yani yoksul(/n) halkın siyasete katılımını da hoş görmez. Onun olumladığı yönetim demokratik eşitlikçilik değil, cumhuriyetçi seçkinciliktir.
Bu koşullar altında ahlak, henüz belirginleşmemiş olan irade kavramının ve dolayısıyla içsel bir özgürlüğün de farkında olunmayan, kültürel bir erdemler kümesine riayete ve mutlulukçu bir ereğe dayanan törel bir davranış biçimidir.
fazla oku
Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Hz. Muhammed (as) ise mevcut durumu dikkate alsa da bunun doğal bir hakikat oluşunu reddederek çıkar yola ve yeni bir toplumun inşasına girişir.
Tanrı'nın birlenmesi, tabiatın ve toplumun da bu birlikçi eksende akılcılaştırılması gibi bir amaç taşır.
Yaratıcı Tanrı, yaratılışsal/oluşsal sürece müdahildir ama bu müdahilliğin belki tam olarak kavranılamayan bir mantığı bulunmaktadır.
Tabiat kadar toplumun da tâbi olduğu yasaların farkındalığı, hurafeler kadar büyüsel anlayışları ve hatta mucizeleri de söyleminden dışlar.
Mucize (insanı aciz bırakan olaylar) varsa bu, doğal ve toplumsal süreçlerin içerisinde ortaya çıkan ve anlamları giderek daha da belirginleştirilecek olan şaşırtıcı hakikatlerdir.
Nitekim o, bunu kendi hayatıyla da ortaya koyar ve olmaz denileni gerçek kılar.
Sözgelimi "bir toplum kendisini değiştirmedikçe Allah onu değiştirecek değildir"; ve ama Allah, "mustazaflara lütfetmek ve onları yeryüzünde önderler kılmak ister."
Ama bunun için her şeyden önce mustazaflar/ezilenler buna yönelik bir arzu ve çaba içerisine girmelidir. Tıpkı ağaçların yağmuru arzulaması gibi.
Bu bakış, doğal olarak Aristocu ahlaki gerçekçiliğe aykırı, devrimci ve hatta yaratıcı bir ahlakı, iradi bir tarih ve toplum anlayışını, dahası toplumsal bir sorumluluk duygusunu getirir.
Toplum elbette ki adalete ve ahlaka tâbi olmalıdır ama ahlak verili durumu dikkate alsa da yeni ve adil bir toplum (insan, cemaat, ümmet) oluşturmaya (halk-olmaya) dair bir çaba (cihad) içerisinde olmalıdır.
Ahlakın bu halk-oluş hali, yeni bir durum (ahlak) kadar yeni bir adalet (hakkaniyet) anlayışının da ortaya konulmasıdır.
Çünkü kendi haline bırakılan toplum sürekli güçlüler lehinde eşitsizleşmekte ve ezilen kesimler sadece maddi açıdan yoksullaşmanın ötesinde, haklarından da yoksunlaşmaktadır.
İşte orada, bırakın verili durumun onaylanması ve sabitlenmesini, bu durumun eleştirisi ve olumsuzlukların değiştirilmesi, dışlayıcı olmadığı gibi hakkaniyetli olan bir toplumun inşası, yoğun bir mücadeleyi gerektirir ve bu, insanların yükümlü olduğu bir sorumluluktur.
Hz. Muhammed'in oluşturmaya çalıştığı siyasal-toplum (ümmet) kadınları, köleleri ve ötekileri de kapsar.
Akabe Sözleşmesi'ne kadınlar, Medine Sözleşmesi'ne ise müşrikler, Yahudiler ve Hıristiyanlar da katılır.
Medine toplumu bu karmaşık kesimlerden oluşur. Kadınlar da kamusal alanda yer alırlar; yani mescide gelirler ve orada söz söyleme hakkına sahiptirler.
Her şeyden önce ve kelimenin tam anlamıyla bir insandırlar ve herhangi bir toplumsal dışlamaya maruz bırakılmazlar.
Bu, bir başlangıçtır elbette ve mevcut eşitsizlikler doğal ve kesin bir veri olarak kabullenilmeyip, buna dair sorunların toplumsal erginlikle beraber çözümlenmesi amaçlanır.
Ethos/etik her ne kadar fıtri bir temele dayansa da verili bir kesinlik (hakikat) olmayıp inşa edilen bir gerçeklik (ahlak) olduğundan, toplum kendisini sürekli olarak yenile(melidi)r.
Birçok ahlakçı açısından toplum, doğallığına dokunulmaması gereken kırılgan bir gerçeklik iken, bu açıdan Hz. Muhammed bir devrimcidir ama bu devrimcilik ütopik bir edâda olmayıp, birtakım sınırları ve ilkeleri vardır.
Yeni de olsa bir inşa çabası elbette ki belli bir toplumsallık üzerinden yürütülmektedir ve doğal olarak bu çabaya karşı bir direnç de oluşacaktır.
Dolayısıyla toplumun yenilenmesinde zamanın ruhu kadar bu direnç de gözetilmelidir.
Kendisinden önce de bu meselelere hayatını vakfeden birçok ıslahatçı ve düşünürün insanlığı selamete çıkarma çabası olsa da onunla birlikte bu kadim dünya'nın nihayetine gelinmiştir.
Kadim dünyanın sonu ve modern dünyanın başlangıcı arasındaki bu noktada, Hz. Muhammed her ne kadar bunu onaylamasa da toplumda hâlâ cariyeler ve köleler vardır; ancak herkes temelde insandır, akıllı ve özgürdür; olumsuzluklardan çıkışa dair yollar ise açıktır ve teşvik edilmektedir.
Kavramsal hakikat ortaya konulsa da kavramın da bir sabrı, dikkate almaktan kaçınılamayacak olan, koşullara dayanan bir toplumsal direnç, dahası ahlaki olduğu kadar estetik bir üslup da söz konusudur.
Beri yandan tepkin güçler yapılanları hazmedemediği gibi geriye dönüşü, ırkçı ve cahili örfü diriltmeyi ummaktadır.
Nitekim ölümünden sonra gerici tepki iktidara kadar tırmanacak, cahiliye yeniden boy gösterecektir.
Tanrı birdir ve insanlık da kendi arasında temelde çoğul olan birliği ortaya koyabilmelidir.
Zira insanlığın selameti kalıcı bir barışın sağlanmasıyla mümkündür.
Ve ancak günümüzde, hâlâ telafi edilmemiş olan o utancın izi silinerek kölelik fiili olarak tam anlamıyla ortadan kaldırılamamış olsa da, hukuksal olarak uygulamadan kaldırılmış, eşitlikçi yaklaşım en azından bu açıdan gerçekleştirilmiştir.
Kuşkusuz ki bu eşitlikçilik farklılıkları da göz önünde tutmalı, negatif haklar ve özgürlükler (haksızlıkların telafisi ve asli ihtiyaçların sağlanması) gerçekleştirilirken, pozitif hak ve özgürlüklere alan açılmalı yani o kerteden sonra insanlık artık olumsuzluklara mecbur bırakılmamalı, olmaya bırakılmalıdır.
Adaletin üç düzeyi vardır: "hiyerarşik liyakatçılık", "biçimsel eşitlikçilik" ve "herkese ihtiyacına ve yeteneğine göre dağıtımı/paylaşımı esas alan hakkaniyetçilik/nitelikçilik".
Adaletli bir toplum açısından eşitlik, olumsuzlukların giderilmesi akabinde ulaşılabilecek bir son değil, farklılıkların ortaya çıkması için de bir başlangıç noktasıdır.
Olumsuzluktan olumluya doğru bu gidişat, eşitliğin akabinde toplumu olmaya bırakmalıdır.
Bu anlamda adalet, haksızlıkların bertarafının ötesinde, hakların da teslimi olarak, olumsuzlukların giderilmesi ve olumlulukların tesisi gibi iki aşamalı bir edimi gerektirir.
Öyle ki kendimizin ve yakınlarımızın aleyhine de olsa adaleti ikameyle ve hakka şahitlik etmekle yükümlüyüz.
Kaldı ki bizim şahitliğimizin ötesinde, her şeyin mutlak şahidi olarak Allah, olup bitenleri gözetmektedir.
Fotoğraflarla dünyadan haberler
Fotoğraflarla dünyadan haberler
-
1/3023 Mart 2024 - Fransa'nın başkenti Paris'te hayvan hakları organizasyonu PETA'dan aktivistler, Mısır Büyükelçiliği'nin önünde Mısır'ı protesto etti. Gize Piramitleri'ne turist taşımak için hayvanların kullanılmasını durdurma çağrısı yapan eylemciler, "Mısır, develere ve atlara kötü muameleyi durdur", "Gize'de hayvanların çektiği araçları yasakla" ve "Hayvanlar araç değildir" yazılı dövizleri taşıdı (Antonin Utz/AFP)
-
2/3022 Nisan 2024 - Eylemciler, Kolombiya'nın Cali kentinde Kolombiya Devlet Başkanı Gustavo Petro hükümetini sağlık ve emeklilik reformları nedeniyle prostesto ediyor. Başta başkent Bogota'nın tarihi Bolivar Meydanı olmak üzere birçok kentte sokaklara dökülen ve çoğunluğu sağ görüşlü grupların oluşturduğu kalabalık, Petro'yu "diktatörlük"le suçluyor. Ayrıca muhalifler, bu reformların ülkenin halihazırda zor durumdaki ekonomisine zarar vereceğini öne sürüyor. Devlet Başkanı Gustavo Petro, muhalefetin ülkedeki değişime karşı çıktığını iddia etmişti. Bu, 2022'de iktidara geldiğinden bu yana Gustavo Petro hükümetinin karşı karşıya kaldığı en büyük protesto (Joaquin Sarmiento/AFP)
-
3/3021 Nisan 2024 - Çin Grand Prix'sinde Red Bull'un Hollandalı sürücüsü Max Verstappen yarışırken görevli sarı bayrak sallıyor. Çin'in 2019'dan beri ilk kez ev sahipliği yaptığı grand prix yarışını Verstappen kazandı. Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın 5. etabında McLaren'dan Britanyalı Lando Norris ikinci olurken Verstappen'in Meksikalı takım arkadaşı Sergio Perez ise yarışı üçüncü sırada tamamladı. Son üç yıldır dünya şampiyonu olan Hollandalı pilotun bu yılın şampiyonasında halihazırda en yakın rakibi Perez. Şanghay'daki yarışın ardından Verstappen'in 110, Perez'inse 85 puanı var. Sezonun 6. yarışı Miami Grand Prix'si 5 Mayıs'ta düzenlenecek (Pedro Pardo/AFP)
-
4/3020 Nisan 2024 - ABD merkezli uluslararası yardım kuruluşu World Central Kitchen'ın üyesi Damian Sobol'un cenazesi, Polonya'nın Przemyśl kentinde düzenlendi. Sobol, İsrail'in Gazze'de düzenlediği saldırıda öldürülmüştü. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, World Central Kitchen'ın 7 personelinin hayatını kaybettiği İsrail bombardımanını kınamıştı. İsrail'in 7 Ekim'de Gazze'ye başlattığı saldırıda hayatını kaybedenlerin 34 bini geçti ve yaralıların sayısı 77 bine yaklaştı (Sergey Gapon/AFP)
-
5/3019 Nisan 2024 - Eski ABD Başkanı Donald Trump, evlilik dışı ilişkilerle bağlantılı sus payı ödemelerini örtbas ettiği iddiasıyla yargılandığı davada öğle yemeği molasının ardından New York'taki Manhattan Ceza Mahkemesine giriyor. Eski bir ABD başkanının ilk kez ceza davasında yargılandığı mahkemede 12 jüri 18 Nisan'da yemin etmişti. Öte yandan Trump'ın yargılandığı tarihi "sus payı" davasının görüldüğü mahkeme binasının önünde bir kişi kendini yaktı. Görgü tanıkları, havaya broşürler atan bir erkeğin bir tenekeden kendisini yakıta buladığını ve ateşe verdiğini söyledi (Spencer Platt/AFP)
-
6/3018 Nisan 2024 - Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Dubai kentinde sağanak yağışların ardından arabalar sular altında kalmış caddede böyle görüntülendi. Ortadoğu'nun finans merkezi olan kentin devasa otoyolları sel yüzünden tıkandı ve büyük havalimanında kaos yaşandı. Kayıtların tutulmaya başlandığı 1949'dan beri görülen en şiddetli yağışlarda BAE'de bir, Umman'da 20 kişi hayatını kaybetti. Afetin ardından aşırı yağışların bulut tohumlamadan kaynaklanıp kaynaklanmadığına dair tartışma başladı (Giuseppe Cacace/AFP)
-
7/3017 Nisan 2024 - Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin Goma kentinin dış kesimlerindeki Bulengo kamponda savaştan kaçan çocuklar bulaşık yıkıyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, silahlı çatışmaların pençesindeki bölgeyi 16-18 Nisan'da ziyaret ediyor. Ruanda ordusunun desteklediği M23 isyancıları 2021'in son aylarından bu yana doğudaki Kuzey Kivu bölgesinin büyük kısımlarını ele geçirdi ve yaklaşık 2 milyon kişinin yerinden olmasına yol açtı (Alexis Huguet/AFP)
-
8/3016 Nisan 2024 - Danimarka'nın başkenti Kopenhag'da 17. yüzyıldan kalma tarihi borsa binası bu sabah alevlere teslim oldu ve binanın simge kulesi yıkıldı. Başkentteki en eski binalardan olan yapı, nedeni henüz bilinmeyen bir şekilde alev aldığında yenileme çalışmaları yapılıyordu. Danimarka parlamentosunun yanında yer alan bina, 1620'ler Kral IV. Christian tarafından inşa ettirilmişti (Emil Helms/AFP)
-
9/3015 Nisan 2024 - Tarihte ilk kez eski bir ABD Başkanı'nın yargılandığı ceza davası bugün başladı. New York'taki Manhattan Ceza Mahkemesi'nde görülen ilk duruşmada hakim karşısına çıkan eski Başkan, "Suçsuz olduğum için burada olmaktan gurur duyuyorum. Siyasi saiklere açılmış bu dava Amerika'ya hakarettir. Buna benzer bir olay daha önce hiç görülmedi. Buraya asla getirilmemeliydim" dedi. "Sus payı davası" diye bilinen yargılamada, Trump'a evlilik dışı ilişkilerini örtbas etmek için "sus payı" ödemeleri yapmak da dahil olmak üzere 34 ayrı suçlama yöneltiliyor. Skandallarla boğuşan 77 yaşındaki Trump, suçlu bulunması halinde 4 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir. Trump, hakkındaki suçlamaları reddediyor ve suçsuz olduğunu savunuyor (Michael Nagle/AFP)
-
10/3014 Nisan 2024 - İran'ın İsrail'e drone ve füze saldırısı düzenlemesinin ardından bugünün erken saatlerinde başkent Tahran'daki Filistin Meydanı'nda toplanan göstericiler İran ve Filistin bayrakları sallıyor. İran'ın Şam'daki konsolosluk binasına İsrail'in 1 Nisan'da düzenlediği hava saldırısında İran Devrim Muhafızları Ordusu'ndan 7 kişinin ölmesinin ardından İran dün İsrail'e yüzlerce kamikaze drone'u, balistik ve seyir füzesiyle saldırı başlattı. İran bazı askeri hedefleri vurduğunu, İsrail ise saldırıların çoğunun hava savunma sistemlerince önlendiğini fakat bir askeri üsse füze isabet ettiğini bildirdi. Dün geceki saldırı, İran'ın kendi topraklarından İsrail'e düzenlediği ilk saldırı olma özelliği taşıyor (Atta Kenare/AFP)
-
11/3013 Nisan 2024 - Avustralya'nın Sidney kentindeki Westfield Bondi Junction alışveriş merkezinde meydana gelen bıçaklı saldırıdan sonra polis binaya giriyor. Saldırıda 6 kişiyi öldüren erkek saldırgan polis tarafından vurularak etkisiz hale getirildi. Hastaneye kaldırılan yaralılar arasında 9 aylık bir bebeğin de olduğu bildirildi. Britanya Kralı III. Charles, saldırı karşısında şoke olduğunu ve dehşete kapıldığını belirtti. New South Wales polisi ilk belirtilere göre bunun bir terör saldırısı olmadığını açıkladı (David Gray/AFP)
-
12/3012 Nisan 2024 - Myanmar'ın Myawaddy kasabasının cunta karşıtı direnişçilerin eline geçmesinden sonra ülkeden kaçmak için sınır kapısında kuyruğa giren insan seli karşısında Tayland'ın Tak eyaletinde yer alan ve Myanmar'a sınırı olan Mae Sot kentinde askeri personel nöbet tutuyor. Stratejik öneme sahip Myawaddy kasabasının gittkçe güçlenen cunta karşıtlarının eline geçtiği dün bildirilmişti. Myawaddy'de çatışmalar devam ederken, Tayland ordusu askeri devriyeleri artırmıştı. Şubat 2021'de Myanmar ordusunun yönetime el koymasının ardından ülke çapında protestolar patlak vermiş ve silahlı direniş başlamıştı (Athit Perawongmetha/Reuters)
-
13/3011 Nisan 2024 - Rusya, yörüngeye ağır yükler taşıması için tasarlanan Angara-A5 uzay aracını Vostoçni Uzay Üssü'nden fırlattı. 9 ve 10 Nisan'da çeşitli arızalar sebebiyle iptal edilen deneme saat 12.00'de gerçekleşti. Gelecekte Angara-A5 roketinin Rus yörünge istasyonunun modüllerini uzaya göndermek ve insanlı uzay araçlarını fırlatmak için kullanılması bekleniyor (AFP/ROSCOSMOS)
-
14/3010 Nisan 2024 - ABD Başkanı Joe Biden ve Japonya Başbakanı Fumiyo Kişida, Beyaz Saray'daki resmi karşılama töreninde. Çin'in askeri ve ekonomik bakımdan atağa kalktığı ortamda Biden, Hint-Pasifik'teki hayati ortaklıkları güçlendirme kararlılığını pekiştirmek adına ağırladığı Kişida'yla önemli bir Oval Ofis toplantısı da gerçekleştirecek. Biden ve Kishida arasındaki ikili görüşmenin bir parçası olarak çok çeşitli kritik sektörleri kapsayan 70'in üzerinde maddenin açıklanması bekleniyor (Andrew Caballero-Reynolds/AFP)
-
15/309 Nisan 2024 - Nepal'in başkenti Katmandu'da güvenlik güçleri, Ulusal Demokratik Parti'nin (RPP) organize ettiği protestoda eylemcilere müdahale etti. RPP, monarşinin geri gelmesini ve Güney Asya ülkesinin bir Hindu eyaleti olmasını talep ediyor. Polis, yüzlerce kişinin katıldığı eyleme müdahale ederken göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su kullandı. Parti, olaylarda kurmaylarından bazılarının yaralandığını açıkladı. 2008'de tahttan indirilen Kral Gyanendra'nın destekçileri, polis barikatlarını aşıp başbakanlık ve bakanlıkların olduğu alana erişmeye çalışıyordu (Prakash Mathema/AFP)
-
16/308 Nisan 2024 - Kurtarma ekipleri Rusya'nın Orenburg bölgesinde, Ural Dağları'nın güney ucunun güneydoğusunda yer alan Orsk şehrinin sular altında kalan kısmındaki sakinleri tahliye ediyor. Rusya Acil Durumlar Bakanlığı'nın yaptığı açıklamaya göre, ülkenin 39 bölgesinde 10 bin 400'den fazla ev su altında kaldı. Orsk'taki barajın patlamasıyla 230 bin nüfuslu kentte 6 bin 100 kişi tahliye edildi. Kremlin tarafından yapılan açıklamada, Urak’daki Kurgan ve Siberya’ya bağlı Tümen bölgesindeki sellerin kaçınılmaz olduğu kaydedildi. Bu nedenle bölgede acil durum ilan edilmesi kararı alındığını duyuran Tümen Bölge Valisi Aleksandr Moor, "Acil durumu tedbiren devreye sokuyoruz" ifadesini kullandı (Anatolii Zhdanov/AFP)
-
17/307 Nisan 2024 - RB'nin Avustralyalı pilotu Daniel Ricciardo ve Williams'ın Taylandlı pilotu Alexander Albon, Suzuka'da düzenlenen Formula 1 Japonya Grand Prix'de kaza yaptı. Yarış başladıktan saniyeler sonra yaşanan kazada Ricciardo'nun aracının tekerleği Albon'un aracına çarparak onu pist dışına itti. Sürücüler araçlarından tek başlarına çıkmayı başarırken durumlarının iyi olduğu bildirildi. Kazanın ardından tekrar başlatılan yarışı Max Verstappen birinci sırada tamamladı (JIJI/AFP)
-
18/306 Nisan 2024 - Ekvador'un başkenti Kito'da polis ve askerler, eski Ekvador Devlet Başkanı Yardımcısı Jorge Glas savcılıktan çıkarken güvenlik operasyonu gerçekleştirdi. Dün Ekvador'da yetkililer, Kito'daki Meksika Büyükelçiliği'ne baskın düzenleyip Meksika hükümetinin siyasi sığınma hakkı vereceğini duyurduğu Glas'ı gözaltına almıştı. Meksika Devlet Başkanı Andres Manuel Lopez Obrador söz konusu hareketin ulusal egemenliğin "açık" ihlali anlamına geldiğini söyledi. Eski Ekvador Devlet Başkanı Yardımcısı Glas, hakkında yürütülen rüşvet soruşturması kapsamında 3 Ekim 2017'de tutuklanmış, Aralık 2022'de Meksika'nın Kito Büyükelçiliği'ne sığınmıştı (Rodrigo Buendia/AFP)
-
19/305 Nisan 2024 - Doğu Kudüs'teki Mescid'i Aksa'da Ramazan ayının son cuma namazı yaklaşık 120 bin kişiyle kılındı. İsrailli yetkililer, yalnızca kısıtlı sayıdaki Müslümanın Batı Şeria'dan gelerek Mescid-i Aksa'da cuma namazı kılmasına izin verdi. Sabah saatlerinden bu yana şehrin sokaklarına çok sayıda güvenlik gücü konuşlandırılmış ve Doğu Kudüs'ün Eski Şehir bölgesi çevresindeki birçok cadde kapatılmıştı (Ammar Awad/Reuters)
-
20/304 Nisan 2024 - Tayvan'ın doğusundaki Hualien kentinde meydana gelen şiddetli depremin ertesi günü bir yapı mühendisi, eğilmiş bir binadan örnek alıyor. Doğu Asya ülkesinde gerçekleşen afet sonrası en az 10 kişi hayatını kaybetti ve binden fazla da yaralı var. 7,4 şiddetindeki depremin hasar verdiği bina sayısıysa 125. Adada son 25 yıldır görülen en şiddetli depremin merkez üssü Hualien'de 300 bin kişi yaşıyor (Chiang Ying-ying/AP)
-
21/303 Nisan 2024 - Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'nin 37'inci Deniz Piyade Tugayı'ndan bir asker, Ukrayna'nın güneyinde açıklanmayan bir yerde gerçekleştirilen askeri tatbikatlar sırasında Fransız AMX-10 RC zırhlı aracında. Rusya'nın Ukrayna'ya tam kapsamlı bir istila başlatmasının üzerinden 769 gün geçti ve savaş tüm hızıyla devam ediyor. Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu, Rusya'nın yılın başından itibaren Ukrayna'nın doğusunda 403 kilometrekare toprak ele geçirdiğini söylerken Ukrayna bu iddiayı reddetti. Öte yandan Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, seferberlik yaşını 27'den 25'e düşüren yasayı imzaladı (Ivan Antypenko/Reuters)
-
22/302 Nisan 2024 - Kudüs'te İsrail'in parlamentosu Knesset önünde bir protestocu, Hamas'ın 7 Ekim'de düzenlediği saldırıda rehin alınanların derhal serbest bırakılması için düzenlenen eylemde. Parlamento binasının çevresinde kurulan çadırlarda yurttaşlar erken seçim çağrısı yaparken, İsrail genelinde halk geceleri de sokaklara çıkarak Başbakan Binyamin Netanyahu'yu istifaya davet ediyor. Öte yandan ABD merkezli kâr amacı gütmeyen kuruluş World Central Kitchen, İsrail'in hedefli saldırısında Avustralyalı, Polonyalı, Birleşik Krallıklı ve ABD-Kanadalı personellerinin Gazze'de öldürüldüğünü açıkladı (Ronen Zvulun/Reuters)
-
23/301 Nisan 2024 - Tayvan'ın bağımsızlık yanlısı aktivistlerden biri (sağda) Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in maskesiyle banknot taşırken, diğeri Tayvan'ın eski devlet başkanı Ma Ying-jeou'nun maskesiyle Tayvan haritası tutarak Taoyuan Uluslararası Havalimanı önünde protesto gösterisi yapıyor. Tayvan'ın eski devlet başkanı Ma Ying-jeou, iki ülke arasındaki gerilimi düşürmeyi amaçlayan ziyaret için bugün Çin'e gitti. Güney Çin'in Guangdong eyaletindeki Shenzhen şehrine uçmadan önce gazetecilere kısa bir açıklama yapan Ma, "Bu bir barış ve dostluk gezisi" dedi. Ma, şimdiki Tayvan Devlet Başkanı Tsai Ing-wen'in seçilmesinden kısa bir süre önce, 2015 sonlarında Singapur'da Şi 'yle önemli bir zirve için bir araya gelmişti (Yan Zhao/AFP)
-
24/3031 Mart 2024 - Fransa'nın batısında yer alan Chinon'daki Vienne Nehri'nin taşması nedeniyle bazı alanlar sular altında kaldı. Fransa'nın içbatı kesiminde dünden beri yaşanan şiddetli nehir taşkınlarının ardından Indre-et-Loire ve Vienne'de yüzden fazla kişi evlerinden tahliye edildi ve Haute-Vienne'de bir kanocunun kaybolduğu bildirildi (Pascal Lachenaud/AFP)
-
25/3030 Mart 2024 - New York Polis Teşkilatı'ndan Jonathan Diller'ın cenazesine binlerce kişi katıldı. Pazartesi günü yanlış park eden bir araca müdahale ederken arabanın içinden ateş açılması sonucu karnından vurulan polis memuru, kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetmişti. Diller, son iki yılda New York'ta görev başındayken öldürülen ilk polis memuru oldu. New York Emniyet Müdürü Edward Caban, cenazede Diller'ı dedektifliğe terfi ettirdi ve teşkilatın sonuna kadar ailenin yanınca olacağı sözünü verdi (Jeenah Moon/AP)
-
26/3029 Mart 2024 - Filistinliler Gazze Şeridi'nin orta kısmında yer alan Magazi mülteci kampındaki hasar görmüş ve yıkılmış binaların yanından geçiyor. Gazze Sağlık Bakanlığı son 24 saatte İsrail saldırıları sonucu 71 Filistinlinin öldüğünü ve 112'sinin de yaralandığını açıklarken, UNICEF sözcüsü James Elder, Gazze'de karşılaştığı herkesin "Gıdaya ihtiyacımız var" dediğini belirtti. Öte yandan Reuters'ın aktardığına göre ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan bir yetkili, Gazze'nin kuzeyindeki bazı bölgelerde halihazırda kıtlık yaşanıyor olması ihtimalinin epey yüksek olduğunu söyledi (AFP)
-
27/3028 Mart 2024 - Vatikan'ın resmi TV kanalı Vatican Media, Papa Francis'in ayak yıkarken çekilen fotoğrafını paylaştı. Papa, Paskalya kutlamaları sırasında Kutsal Perşembe'de, İtalya'nın başkenti Roma'daki kadın hapishanesi Rebibbia'ya gerçekleştirdiği ziyarette "Ayak Yıkama" ritüelini gerçekleştirip 12 kadının ayağını yıkadı ve öptü. Mahkumlardan bazıları ritüel sırasında gözyaşlarına hakim olamadı (AFP/Vatican Media)
-
28/3027 Mart 2024 - İspanya'nın başkenti Madrid yakınlarında, ülkenin simgesi haline gelmiş Osborn Boğası'na Filistin bayrağı çizilmiş ve Özgür Filistin yazılmış. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Ramazan'da ateşkes ilan edilmesi çağrısı yapsa da Gazze Savaşı'nda İsrail'in saldırıları sonucu son 24 saatte 76 Filistinli hayatını kaybetti. Öte yandan Dünya Gıda Programı, Gazze'nin kuzeyinde yetersiz beslenen çocuklarının sayısının rekor hızda arttığını, kuzeydeki nüfusun yaklaşık yüzde 70'inin feci bir açlıkla karşı karşıya olduğunu ve muhtemelen mayısta kıtlık başlayacağını açıkladı (Oscar Del Pozo/AFP)
-
29/3026 Mart 2024 - ABD'nin Maryland eyaletindeki Baltimore kentinde konteyner gemisinin çarptığı Francis Scott Key Köprüsü yıkıldı. Sabah 1.30 sularında meydana gelen olayda bir inşaat ekibinden en az 8 kişinin yanı sıra araçlar da suya düştü. Maryland Valisi Wes Moore, Singapur bandralı Dali konteyner gemisinin güç kaybettiğini ve Francis Scott Key Köprüsü'ne çarpıp çökmesine neden olmadan kısa süre önce acil yardım çağrısı yaptığını söyledi. İmdat çağrısının yetkililerin köprü üzerinden geçen araç trafiğini durdurmasına olanak sağladığını belirtti. Çökme sırasında köprüde kaç aracın bulunduğu bilinmiyor. Arama ve kurtarma çalışmaları devam ediyor (Jim Watson/AFP)
-
30/3025 Mart 2024 - Hindistan'ın Chennai kentindeki Holi Festivali'nde toz boya yani "Gulal" bulaşan kadınlar. Holi Festivali'nde, baharın başlangıcı ve iyinin kötüye karşı kazandığı zafer kutlanıyor. Festival kutlamaları kapsamında Hindistan'ın çeşitli yerlerinde büyük geçit törenleri düzenleniyor. Bu geçit törenlerinde halk birbirine renkli toz boyalar fırlatıyor. Hintli yetkililer, bu yılki festival öncesinde boya bulaşmasıyla oluşabilecek dini gerilim endişesiyle camileri plastik örtü ve brandalarla örttü. Asayi̇şi̇ sağlamak üzere Gurugram'da 5 bi̇ni̇n üzeri̇nde poli̇s personeli̇ görevlendi̇ri̇ldi̇ (R.Satish Babu/AFP)
Adaletin "her şeyin yerli yerinde olması" biçimindeki geleneksel tanımı, bu yerli yerindeliği sorunsallaştırmadığı için sorunludur ve dolayısıyla da aşılması gerekir.
Bu geleneksel anlayışa göre toplumsal konumlar da tıpkı doğal konumlar veya durumlar her ne ise o halde kalmalı ve aralarındaki dengeler korunmalıdır.
Verili toplumsal mekânın ve durumun sarsılmamasını, toplumsal dengelerin korunmasını esas alan bu klasik bakış açısı, verili yerleri ve durumları sorgulamaz.
Ona göre insanlar doğuştan belli statülere sahiptir. Dolayısıyla da hayat içerisindeki durumları da bu doğal esasa göre şekillenmelidir.
Ama bu, insanların toprak'tan ve ortak bir nefs'ten yaratıldığını söyleyen Kur'an'ın bakış açısına ters düşer.
Kur'an'ın bu bakış açısı, doğal eşitsizliğin ve hiyerarşik bir toplumsal savununun reddidir. Kur'an'ın söylemi, ayrım gözetmeksizin tüm insanları muhatap alır.
Toplumsal hayat içerisinde esas olan "hayırlarda yarışmak"tır ve her tür toplumsal konum tüm insanlara açık olmalıdır.
Bozulan toplumsal dengeleri düzeltmek ve insanları eşitsizleştiren şartları eşitliğe doğru zorlamak, yani negatif hakların/özgürlüklerin sağlanması (ihtiyaçların giderilmesi ve toplumsal engellemelerin kaldırılması gibi), yine insanların takva'sı, yani hayatlarında ortaya koydukları dikkatlilik ve cehd yoluyla gerçekleştirilmelidir.
Dolayısıyla adalet, sürekli değişen ve sarsılan toplumsal şartların yine toplum tarafından düzeltilmesi yani bir dengeye getirilmesi olarak, verili durumun statik bir kabulünü değil, haksızlıkların bertarafının ve olumlulukların hayata geçirilmesini sağlamayı amaçlayan dinamik bir çabayı gerektirir.
Çeşitli nedenlere dayanan toplumsal ve iktisadi eşitsizlikler ise John Rawls'un tanımladığı gibi:
"…en kötü konumda olanların yararına olacak bir biçimde yeniden düzenlenmeli; temel özgürlüklerden yararlanma konusunda ise eşitlik olmalı"dır.1
Ve yine her insan, en temel özgürlüklere ulaşabileceği eşit haklara ve başkalarının özgürlükleriyle yarışabileceği şartlara sahip olmalıdır. 2
Sosyal ve ekonomik eşitsizliklerin giderilmesi içinse genel anlamda dezavantajlı durumlarda olanları iyileştirmeye dönük bir pozitif ayrımcılık uygulanmalıdır.
Burada da en etkili ve olumlu destek, eğitime verilen destektir.
Adaletin sağlanmasında öncelikli olan hukuksal eşitliğin gerçekleştirilmesidir.
Daha sonradır ki sosyal adalet uygulamaları bir anlama ve amaca kavuşabilir.
İşte o noktada sıra pozitif hakların sağlanmasına gelir ki bu noktada insanların çaba ve özgürlükleri, doğal olarak kimini öne çıkarır ve kimi ise bu yarışa katılmaz ya da bile isteye geride durur.
Kimisi çabalarının karşılığını devşirirken, kimi de özverili davranarak fakr'ı tercih eder.
Burası özgürlükler alanıdır ve oradaki eşitsizlikler kimilerini farkına varılamayan bir üstünlüğe götürürken, kimileri de hak edilmemiş üstünlükleriyle yeni eşitsizlikler yaratmaya çalışır.
Ama bilen bilir ki adaletin sağlanması ve hakkaniyetin ikamesi sadece bu tür oyunlarla kaim değildir.
Ve hatta bu oyunların özündeki o hakkaniyetin ifa edilemezliğine dair nihai kifayetsizlik, bize aşkın bir Hakikati işaret eder.
Ve işte o el çekilmiş, el konulmuş veya farkına varılmamış dahası dünya hayatı içerisinde gerçekleştirilmesi imkânsız hakkaniyettir ki, hakkın ve adaletin belirginleşmesi ve gerçekleştirilmesini bir "mahkeme-i kübra'ya, kalsın benim davam divana kalsın" diyen ozanın çığlığında yankılanan bir "divan"a bırakır.
Kaynaklar:
1. John Rawls, Halkların Yasası, Bilgi Ü. Y. s. XIII.
2. John Rawls, Bir Adalet Teorisi, Phoenix Y. s. 90.
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish