Yeni Doğmuş Bebekleri Emzirme
Doğru yapılmaya başlandıktan sonra emzirme hem anneler hem de bebekler için kolay ve hoş bir deneyimdir. Ancak, ilk günlerde her ikiniz de ne yapmanız gerektiğini öğrenmelisiniz. Anne sütü bebeklerinizi enfeksiyonlardan koruyan antikorlara sahiptir. Kusma ve ishal, göğüs, kulak ve idrar yolları enfeksiyonlarının biberonla beslenen bebeklerde oluşma olasılığı daha yüksektir.
Unutmayın: Sütünüz, bebeğiniz için mükemmel bir besin kaynağıdır ve zaman içinde bebeğinizin değişen ihtiyaçlarını karşılamaya devam eder. Bebeklerin çoğu; 6 aylık olana kadar başka bir yiyeceğe ya da içeceğe ihtiyaç duymaz.
Bebek Emzirme Neden Özeldir?
Anne sütü bebeğiniz büyürken de ona yardımcı olacaktır. Araştırmalar anne sütünün çocukların zihinsel gelişimine yardımcı olduğunu göstermektedir. Biberonla beslenen çocukların, anne sütüyle beslenen çocuklarla karşılaştırıldıklarında egzema, şeker hastalığı geliştirme olasılıklarının ve tansiyonlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Emzirmek aynı zamanda anneler için de faydalıdır. Annelerin gebelik döneminde aldıkları kiloları vermelerine yarar. Meme ve rahim kanserine karşı korur ve ileri yaşlarda daha güçlü kemiklere sahip olmalarını sağlar.
Bebeğinizi Emzirne İçin Uygun Şekilde Tutma
Sizin Konumunuz:
Kendiniz için rahat bir oturma şekli bulmanız önemlidir.
Oturuyorsanız şu noktalara dikkat edin:
- Sırtınız dik olmalı ve arkanızda bir destek bulunmalıdır
- Kucağınız düz olmalıdır
- Ayaklarınız düz durmalıdır (ayak desteği veya kalın bir kitap kullanabilirsiniz)
- Gerekirse, bebeğinizi kaldırmak üzere sırtınızı ve kollarınızı desteklemesi için yastık kullanın
Yatar pozisyondayken de kolayca süt verebilirsiniz. Bu, özellikle bebeğiniz süt emerken sizin yatmanıza olanak vereceğinden geceleri yararlı olabilir.
- Omuzlarınız yatakta, başınız bir yastığın üzerindeyken, düz bir şekilde yatın.
- Yan tarafınıza dayanın. Bunun için sırtınızın arkasına ve bacaklarınızın arasına birer yastık koyabilirsiniz
Bebeğinizin Konumu:
Bebeğinize süt verirken onu çeşitli şekillerde tutabilirsiniz.
Hangi şekli seçerseniz seçin bebeğinizin iyi beslenmesine yardımcı olacak çeşitli kurallar vardır:
1-Bebeğinizi kendinize yakın tutun.
2-Bebeğin başı, omuzları ve gövdesi düz bir çizgi halinde ve memenize bakıyor olsun.
3-Burnu veya üst dudağı meme başının tam karşısında olsun.
4-Memenize kolayca, uzanmadan veya dönmeden ulaşabiliyor olsun
5-Memenizi bebeğe doğru değil, bebeği memenize doğru hareket ettirin.
Kısacası:
• Bebek, anneye bakmalıdır.
• Meme başı, buruna bakmalıdır.
• Bebek memeye doğru hareket etmelidir (meme bebeğe doğru değil)
• Anne dik oturmalı, kolunun altını desteklemelidir.
Bebeği Memeye Yerleştirme
Bebeğinizin memenizi doğru bir şekilde emmesi önemlidir; aksi takdirde emzirme sırasında yeterli sütü alamaz ve meme başları yaralanabilir. Memeye doğru yerleştirme için; Bebeği ağzını iyice açana kadar bekleyin (bunu yapması için meme başını hafifçe ağzına sürtebilirsiniz). Bebeğinizi memenize doğru çekin ve alt dudağı meme başının köküne olabildiğince uzakta dokunacak şekilde tuttun. Bu durumda meme başı bebeğin damağını gösteriyor olacaktır.
Bebeğiniz memenizi doğru bir şekilde ağzına aldığında:
- ağzının açık ve memenizin kahverengi kısmını iyice ağzına alıyor olması
- çenesinin memenize dokunması
- alt dudağının arkaya doğru kıvrılmış olması üst dudağının yukarı tarafında memenin kahverengi kısmının alt dudağının altında görünen kısma göre daha büyük olması
- bir kısa, bir uzun çekerek sütü düzenli emiyor olması gerekir.
Emzirme sırasında ağrı hissetmezsiniz. Ancak, bebeği ilk kez memenize tuttuğunuzda biraz rahatsızlık ve acı hissi duyabilirsiniz. Bu his çabuk geçer ve süt verirken hiç ağrı olmaz. Rahatsızlık duymaya devam ederseniz, büyük bir olasılıkla bebeğiniz memenizi doğru bir şekilde ağzına almıyordur. Bu durumda memenizi, ağzının kenarlarından yavaşça bastırarak çekin; daha sonra memenizi bebeğinizin ağzına bir daha verin. Ağrı hissi devam ederse hemşirenizden yardım isteyin.
Başarılı Bir Emzirme İçin İpuçları
* Bebeğinizi kendinize yakın tutmaya çalışın. Böylece onu daha iyi tanır, ne zaman acıktığını daha kolay anlarsınız. Bu özellikle geceleri önemlidir. Bebeğiniz size yakınken aldığınızda ne siz ne de o çok fazla rahatsız olur. Uyumaya devam etmekte de zorlanmazsınız.
* Anne sütü, bebeğinizin gerek duyduğu tüm besin ve su ihtiyacını karşılar. Ona başka yiyecek veya içecek vermeniz zararlı olabilir; üstelik sütünüze ilgisini de kaybedebilir. Yeterince sık emzirilmezse, daha sonraki ihtiyacını karşılayacak sütü üretemeyebilirsiniz. Bu nedenle, aç olduğunu düşündüğünüz zamanlar bebeğinizi emzirin.
* Anne sütü veren kadınların ilk birkaç hafta karşılaştıkları sorunların çoğu (örneğin, meme başındaki yaralar, memede aşın miktarda süt birikmesi, meme iltihabı bebeğin annenin memesini doğru almamasından veya sık sık emzirilmemesinden kaynaklanır.
Emzirme Düzenleri
Emzirme sıklığı konusunda kesin bir rakam verebilmek zordur. Yeni doğmuş bebeğin midesi, çok küçüktür ve anne sütü de çok kolay sindirildiği için ilk haftalarda 1-2 saatte boşalır. Bu nedenle bebek sık sık emzirilmelidir. Bu şekilde bebeğin kilo alması ve süt yapımı devam edecektir. Bunlara dayanarak yeni doğmuş bir bebek; her ağladığında günde en az 8-12 kez emzirilmelidir. Emmenin süresine ve sıklığına bebek kendi karar verir. Bebek büyüdükçe midesi de büyüyecektir. Her emzirmede daha fazla süt alacak, böylece bebek daha seyrek emecektir. Emzirme sırasında anne memesinde kalma süresi, bebekten bebeğe değişir. Emzirme süresinin sınırlandırılması, memelerin şişmesine, sütün azalmasına neden olacağından, bebeğin uzun süre memede kalmasına izin verilir. Bebeklerin genellikle memede kalış süreleri 15-20 dakikadır. Ancak emzirme 1 saatten fazla sürüyor, annenin meme uçları sızlıyor ise, emzirme danışmanından yardım istenmelidir. Aç olduğunu düşündüğünüz zamanlarda bebeğinizi emzirirseniz ihtiyacını karşılayacak yeterli miktarda süt üretebilirsiniz; çünkü emzirme sırasında beyine bir sinyal gönderilir ve beyin de bundan sonra memenize daha çok süt üretmesi için mesaj gönderir.
Emziren Anneler Nasıl Beslenmeli?
Araştırmalar, iyi beslenen annelerin yeterli miktarda süt üretebildiğini göstermektedir. Bu nedenle emzirme döneminde annenin enerji ve besin ögesi gereksinimlerini karşılaması çok önemlidir. Emzirme dönemine özel örnek menü için tıklayın.
Emziren annelerin;
- Hızlı kilo vermeyi vadeden diyet ve ilaç uygulamalarından kaçınmaları,
- İyi dengelenmiş, doğal besinlerden oluşan bir beslenme programı uygulamaları,
- Günlük; 1 lt süt, yoğurt, ayran l lt su; l lt taze sıkılmış meyve suyu ve az şekerli komposto suyu olmak üzere toplam 3 lt (15 bardak) sıvı tüketmeleri,
- Günlük 1 yumurta, 1 kibrit kutusu peynir, 2 porsiyon et yemeği veya 2 porsiyon kurubaklagil veya 2 porsiyon etli sebze tüketmeleri,
- Taze sebze ve meyveleri 6-7 porsiyon tüketmeleri,
- Günlük 4-8 dilim ekmek ve 1 porsiyon unlu yiyecek tüketmeleri(pilav ,makarna, börek v .s.)
- Aşırı yağlı ve şekerli besinleri tercih etmemeleri (Tahin helvası,çikolata,hamur tatlıları),
- Kahve, çay, kola ve diğer kafeinli içecekleri tüketmemeleri, Alkollü içeceklerden kaçınmaları önerilmektedir.
Anne Sütünü Sağma
Anne sütünü sağma nedenleri:
- Bebeğinizden bir iki saatten fazla uzak kalacaksanız,
- Bebeğinizi memeniz tam olarak dolmuşken emzirmek isterseniz,
- Memeniz süt doluysa ve kendinizi rahatsız hissediyorsanız,
- Bebeğiniz emzirilemeyecek kadar küçükse veya hastaysa,
- İşe dönecekseniz.
Süt Sağma Yöntemleri
Süt sağmak için üç yöntem vardır:
1- El ile
2- El pompası ile
3- Elektrikli pompa ile
Bu yöntemlerden istediğinizi kullanabilirsiniz ancak sağma işleminden önce ellerinizi yıkayın. Tüm kapları, şişeleri ve pompa parçalarını kullanmadan önce sıcak sabunlu suda yıkayın ve iyice durulayın. Kullanmadan önce 20 dakika kaynamış su dolu kapta bekletin.
Anne Sütünü Evde Saklama
Anne sütünü evinizdeki buzdolabında 2-4 oC sıcaklığında 3 – 5 gün boyunca saklayabilirsiniz. Buzdolabınızın sıcaklık ölçeri yoksa, 24 saat içinde dondurmak en güvenli yöntem olacaktır. Anne sütü buzlukta bir hafta, derin dondurucuda en fazla üç ay saklanabilir. Anne sütünü evde kullanmak üzere saklarken, hava geçirmeyen ve temiz herhangi bir plastik kap kullanabilirsiniz. Sakladığınız kapların üzerine tarih yazıp etiketlemeyi ve sırayla kullanmayı unutmayın. Bebeğiniz erken doğmuş veya hasta ise, önce bakımından sorumlu kişilere danışın. Dondurucunuzun kendi buzunu çözme özelliği varsa, sütü buz çözücüden olabildiğince uzağa koyun. Dondurulmuş anne sütü buzdolabında veya oda sıcaklığında yavaş bir şekilde eritilmelidir. Çözülen anne sütü buzdolabında saklanabilir ancak 24 saat içinde tüketilmelidir. Oda sıcaklığına ulaştığında hemen kullanılmalı veya atılmalıdır. Erimiş anne sütünü tekrar dondurmayın. Anne sütünü asla mikrodalga fırında çözmeyin; çünkü sütün sıcaklığı homojen olarak dağılmayabilir ve bebeğinizin ağzını yakabilirsiniz.
Emzirme Döneminde Karşılaşacağınız Olası sorunlar ve Çözümleri
1-Sorun: Memelerde Süt Birikmesi
Neden: Sık emzirmemek
Çözüm: Sık emzirmek, Bebek memeyi boşaltamazsa sütü sağarak boşaltmak
Gergin meme başını bebek ağzına alamazsa önce sağarak biraz boşaltmak, sonra emzirmek
Ağrı varsa emzirme yada sağma öncesinde, sonrasında soğuk havlu uygulaması
2-Sorun: Meme başı çatlakları.
Neden: Uygun pozisyonda emzirmemek.
Çözüm: Uygun pozisyonda emzirmeye devam etmek
Neden: Arada Biberon Kullanmak
Çözüm: Ağrı çok şiddetli ise sütü birkaç gün sağarak bebeğe kaşıkla vermek. İyileşmesi için emzirme sonrasında bir damla sütü meme ucunda bırakmak. İltihap gelişmişse doktora başvurmak
3-Sorun: Memeyi reddetme
Neden: Hasta, burnu tıkalı ya da ağzında pamukçuk olması
Çözüm: Doktora götürmek.
Neden: Geç emzirmek.
Çözüm: Doğumdan hemen sonra emzirmek. Bu dönemde sütü sağmak.
Neden: Biberon Kullanımı
Çözüm: Biberon yerine kaşıkla beslemek
Neden: Şekerli içecekler
Çözüm: Anne sütü dışında birşey vermemek
Neden: Az süt kullanımı, fazla süt salınımı
Çözüm: Sık emzirerek süt salınımını arttırmak. Emzirmeden önce sütü biraz sağarak bebeğe aniden fazla süt boşalmasını önlemek
Neden: Bebeğin rahat olmaması.
Çözüm: Bebeği fazla giydirmemek. Acıyan bir yeri olup olmadığına bakmak.
4-Sorun: Satan yeterli olmaması.
Neden: Bebeği uygun pozisyonda, yeterli süre ve sıklıkta emzirmemek, geceleri emzirmemek
Çözüm: Bebeği sık ve uygun pozisyonda istediği kadar ve özellikle geceleri emzirmek, bu dönemde başka bir şey vermemek, idrar yapısını ve kilo alımını doktor kontrolünde takip etmek (Günde en az 6 kez idrar yapan ve yeterli kiloyu alan bebeğin anne sütü yeterlidir)
Neden: Annenin kendine güvenmemesi.
Çözüm: Her annenin yeterli sütü üretebileceğine inanması, endişe, üzüntü ve stresten uzak durması, çevre tarafından desteklenmesi
Neden: Beslenme bozukluğu.
Çözüm: Annenin dengeli ve düzenli beslenmesi.
Neden: Annede yapısal bozukluk.
Çözüm: Bu durumda oldukça nadir olarak görülür, yapay beslenme kaçınılmazdır.
5-Sorun: Bebeğin çok sık emmek istemesi
Neden: Yukardaki nedenlerle süt yapımı azalınca bebeğin doymaması.
Çözüm: Bebeği sık ve uygun pozisyonda istediği kadar emzirmek. Bir meme en az 5, ortalama 15-20 dk isterse daha uzun süre emzirilmeli, doymazsa diğer memeye geçilmelidir. Başlangıçta 8- 1 olan öğün sıklığı ilerleyen aylarda giderek azalacaktır.
Neden: İhtiyacın artması
Çözüm: Bebekler büyük hamleleri yaptıkları bazı dönemlerde daha sık emmek isterler, bu sütün yetersiz olduğu anlamına gelmez, ihtiyaç artmıştır.
Neden: Zevk almak ya da özgüvenini arttırmak için emmek istemesi.
Öneri: Bebeği istedikçe, istediği kadar emzirmek.
Emzirmenin Yararları
İshal ve mide rahatsızlıklarına karşı korur
Göğüs enfeksiyonları ve hırıltılı nefese karşı korur
Kulak enfeksiyonlarına karşı korur
Bebeklerin bezleri daha az kokar
Şeker hastalığı riskini azaltır
Zihinsel gelişmeyi destekler
Egzamaya karşı korur
Ağız gelişimini destekler
Daha sonraki yıllar için kemikleri güçlendirir
Genç yaşlarda meme kanseri oluşma riskini azaltır
Bunları İhmal Etmeyin:
- Doğumdan sonra ilk yarım saat içinde bebeğinizi emzirmeye başlayın.
- İlk günlerdeki ağız sütü azdır, fakat bebeğinizin bütün ihtiyacını karşılar. Kısacası bebeğinizin ilk aşısıdır. Bunun için şekerli su, mama, inek sütü veya başka bir besin vermeyiniz. Bu besinler bebeğinizin iştahını kapatır, anne sütünü almak istemezler.
- Bebeğiniz her ağladığında aç olduğunu ya da sütünüzün yeterli olmadığını düşünmeyiniz. Düzenli ve bebeğiniz istedikçe emziriniz. Sütünüzün yeterli olduğunu, bebeğinizin 5,6 kez bezini ıslatmasından ve aylık kontrollerinde düzenli kilo almasından anlayabilirsiniz.
- Bebeğinize biberonla herhangi bir gıda ve yalancı meme vermeyiniz. Bu bebeğinizin anne memesiyle yalancı memeyi karıştırmasına neden olur ve bebeğin annesini emmeyi öğrenmesini zorlaştırır.
- Bebeğiniz 2 yaşına gelene kadar mümkünse daha uzun süre anne sütüyle besleyiniz. Ancak altıncı aydan sonra bebeğinizi anne sütüyle birlikte ek gıdalara başlayınız. Önce ek gıda, sonra anne sütü olacak şekilde besleyebilirsiniz.
Prof. Dr. Yakup Erata