Düzen savaşı!
Ticari Anlaşmalar, düzenin, düzensizliğe veyahut kaosa karşı olan savaşıdır. Aslına bakarsak, İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki en büyük başarı da uluslararası ticari bir anlaşmadır. Küresel Ticaret Sistemidir; GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması). GATT, savaş sonrası 1948’de imzalanmıştı. Hatta 1995’e kadar Uluslararası Ticareti düzenleyen ilk çoklu anlaşmaydı, 1995’te Dünya Ticaret Örgütüne dönüşene kadar… Bu önemli anlaşmanın amacı ithalat vergilerini düşürmek, uluslararası ticaretin önünü açmaktı. GATT'ın esas başarısı bu maddeler değildi. Bir düzen oluşturmasıydı. Çünkü düzenli savaşçıların, düzensiz olanlara karşı zafer kazanma ihtimali her zaman daha yüksektir. Aslına bakarsanız, İkinci Dünya Savaşından beri dünya ticaretinin 15 kat artmasında bu anlaşmanın payı büyüktür. Küresel ticaretin %90’ı GATT’ı kabul eden ülkelere aittir. Daha ne olsun! 1948’de GATT üyesi 23 ülkeydi, 1994’te 128 oldu, şu sıralarsa 164 ülke GATT üyesidir. Türkiye ise, 1953’te GATT üyesi olmuştur. Çok geç olduğunu düşünmeyin Federal Almanya bile 1951’de üye oldu. Ama Fransa 1948’de üye olmuştu. İkinci Dünya Savaşı sonrası kimin aklına böyle bir fikir geldi diye sorabilirsiniz. Zaten yapılmakta olan ticaretin önünü açmakta nereden çıktı, diyebilirsiniz.
Birinci Dünya Savaşı sonrasında “savaşlar arası süreç” terimi gündeme gelmişti. Bu deyişin önemi şuydu; düzensizliğin hâkim olduğu ortamda tehditler ve fırsatlar artar, bu da savaşı tetikleyebilir. Yani Birinci Dünya Savaşı sonrası sağlanamayan düzen, ikinci savaşı tetiklemişti. Serinin devam etmemesi için düzenin sağlanması gerekiyordu.
Kısaca özetlersek, ilk dünya savaşı sonrasında ülkeler kendi sanayisi korumak için ithalatları sınırlandırmıştı, nasıl mı? İthal ürünlere yüksek vergi oranı belirleyerek ya da kota koyarak. Azalan ithalat aslında düşen küresel ticaret anlamına geliyordu. İlk dünya savaşından sonra yaşanan karmaşa sırasında birileri not tutmuş olmalı ki, ikinci dünya savaşı sonrası bu notlar ABD ve İngiltere tarafından gündeme taşındı. Mesele basitti, dış ticareti arttırmak!! İşte GATT’ın tohumu bu şekilde atılmıştı.
Teknoloji, artan ticarete çabuk adapte olmuştu. Hemen ardından 1960'larda ABD ordusunun mühimmatını çabuk ve düzenli taşımak için kullandığı konteynerler ticaret hayatına atıldı. Maksat düzensiz yapılan kırkambar taşımacılığını düzenli hale getirmekti. Küresel ticaretin taşınmasında büyük rol oynadığı kesin. Çünkü konteyner ile yapılan ticaret, küresel dış ticaretin üzerinde büyümüştür. #GATT #düzen #düzensizlik #ticaret #savaş #ekonomi #WTO #Türkiye