A DAN Z YE ÇOCUK SAĞLIĞI
A DAN Z YE ÇOCUK SAĞLIĞI
Besin alerjileri, dudakların şişmesiyle, mide bozulmalarıyla, ishallerle kendini gösterir.
Bir metal alerjisi, genellikle deride, lastik alerjisiyse sözgelimi bir iç çamaşırındaki lastiğin çocuğun derisine değdiği yerde ortaya çıkan bir döküntüyle sonuçlanır.
Buna karşılık, kan dolaşımına giren bir alerji yapıcı, bedenin hemen her yerinde tepkilere yol açar. Bu durum özellikle besin alerjilerinde gözlenir: Döküntülere, egzamaya, astıma ya da aşırı duyarlılık tepkilerine yol açabilirler.
TEDAVİ
Alerjilerin kesin tedavisi henüz bulunamamıştır; bununla birlikte, durup dururken ortaya çıkabilecekleri gibi, apansızın kendiliklerinden yok olabilirler.
Genellikle bir alerji tepkisinin kesin nedenini belirlemek zordur. Soruna neden olan madde kesin biçimde belirlenebilmişse, çocuğunuz şanslı demektir: Alerji yapıcı maddelerle temasını önlemenizden başka şeye gerek kalmaz. Sözgelimi, çilek yemesini önleyebilir, kedi kıllarını temizleyebilir, bir banyo pudrasını değiştirebilirsiniz.
Doktorunuz, çocuğunuzu hangi alerji yapıcının etkilemekte olduğunu ortaya çıkarmanın en doğru yollarını size önerecek, ayrıca, belirtileri hafifletmek için bazı ilaçlar verecektir. Çocuğa krem, damla, tablet ya da losyon biçiminde verilebilecek pek çok antihis-tamin türevi vardır.
■ ALOPESİ
Bk. SAÇ DÖKÜLMESİ
■ ANEMİ
Bk. KANSIZLIK
■ ANİ BEBEK ÖLÜMÜ
Ani bebek ölümü (beşik ölümü de denir) terimi, bütünüyle sağlıklı görünen bir bebeğin, genellikle karyolasında ya da beşiğinde, hattâ annesinin kucağında bulunduğu sırada, apansızın ölmesini anlatan bir terimdir. Ölüm çocuk uyurken, bazen de karnı doyurulurken ya da oynadığı sırada gerçekleşebilir. Ama bütün durumlarda, hiçbir uyarıcı belirti ya da belirli bir neden olmadan, apansızın ortaya çıkar. Her bebek ya da küçük çocuğun ölümü zaten son derece acı verici olduğundan, beklenmeyen ve açıklanamayan bir ölüm, aileyi büsbütün perişan eden bir durumdur.
RİSK KARŞISINDAKİ BEBEKLER
Ani bebek ölümü, küçük bebekler arasındaki ölümlerin en yaygınlarından biridir: Her 500 bebekten birinin yaşamını yitirmesine yolaçar. Ani bebek ölümü en çok, dört haftalıktan başlayarak bir yaşına kadar olan bebeklerde, özellikle de iki-dört aylık olanlar arasında görülür. Erkek bebeklerde, biberonla beslenen ikizlerde ve beden ağırlıkları düşük olarak doğan bebeklerde, daha çok rastlanır. Görülme sıklığında sonbahar ve kış aylarında, çoğunlukla da yerel grip salgınları sırasında, artış görülür.
BELİRTİLER
Ani bebek ölümünün en şaşırtıcı yanlanndan biri, gerçekleşeceği yolunda hiçbir uyarıcı belirti bulunmamasıdır: Ölen pek çok bebekte, önceden hiçbir belirti görülmemiştir. Bununla birlikte, bazı bebeklerde de, önceden bir soğuk algınlığı durumu, burun akması ve ha-
Bir bebeğin beklenmeyen kaybı, hele ani bebek ölümüyle olmuşsa, yani nedeni çoğunlukla bilinmeksizin apansızın gerçekleşmişse, yakınları için korkunç bir olaydır.
SORULAR VE YANITLAR
Dört yaşındaki oğlumun kedilere aierjısı var, kedilere dokunduğunda derisinde berbat bir döküntü oluyor. Bu sorundan büyüyünce kurtulacak mı? Yoksa yaşamı boyunca bu böyle mi sürecek?
Y Her ikisi de olabilir. Alerji döküntüleri ya da egzamaları olan çocuklar, aslında alerjiye yatkın oldukları için, biraz daha büyüdüklerinde, alerjinin başka biçimlerinden (sözgelimi astımdan) etkilenebilirler; buna karşılık birçoğu da, büyüdüklerinde bu sorunlardan kurtulurlar.
Kızımın küçük arkadaşında bazen kötü bir egzama beliriyor. Meraklanmaktan kendimi alamıyorum. Kızıma da bulaşır mı acaba?
Y Egzama bir alerjidir ve bütün alerjiler gibi, bulaşıcı değildir. Belirtilerden hiçbiri kızınıza geçmez.
Hafifçe yükselmiş bir ateş, çevreyle ilgisizlik, uyuşukluk, hafif bir solunum güçlüğü gibi belirtiler gözlenmiştir. Doğal olarak, bu belirtiler ciddi bir sorun bulunmadığı biçiminde yorumlanmış, ama bebek apansızın, rahat rahat uyur gibi görünürken, oluvermiştir.
NEDENLER
Bir bebeğin herhangi bir neden olmadan apansızın ölmesi durumunda, Batı ülkelerinin çoğunda, ölen bebeğin bedenini bir patoloji uzmanının incelemesi yasal bir zorunluluk haline getirilmiş olduğundan, ani bebek ölümlerinin yaklaşık üçte birinde, ölüm nedeni belirlenmektedir: Neden, daha önce teşhis edilememiş bir kalp bozukluğu gibi bir iç oluşum bozukluğu ya da farkına varılmamış bir enfeksiyondur.
Bununla birlikte, belirtilerin büyük çoğunluğunda, otopside, ölüm nedeni belirlenememektedir. Bu acı olgu, günümüzde hâlâ doktorların karşısına çıkan en şaşırtıcı sorunlardan biridir ve bu gizemli ölümlerin nedenlerini bulmak için araştırmalar, yoğun biçimde sürdürülmektedir.
| ENFEKSİYONLAR ‘:
Bir bebek doğduğu zaman, kan dolaşımında ona dölyatağında bulunduğu sırada annenin kan dolaşımından aktrılan çeşitli antikorlar bulunduğu için, enfeksiyonlara karşı yüksek bir direnci vardır. Ama, yaşamın ilk haftaları sırasında, bu antikorlar yavaş yavaş kaybolur ve bebeğin kendi antikorlarını geliştirmesi de birkaç ayı bulur. Bu nedenle, iki ile dört aylık arasında olduğu sırada, bebeğin antikorları en düşük düzeydedir; dolayısıyla da enfeksiyonlara karşı en korunmasız olduğu dönem budur. Uzmanlar bu dönemde, bazı hafif virüs kökenli enfeksiyonların ya da bakteri kökenli enfeksiyonların, bebek üstünde, sonraki dönemlere oranla çok daha şiddetli etki yaptığını düşünmektedirler.
NORMAL DIŞI BEDEN ISISI
Ani bebek ölümleri yazdan çok kış mevsiminde görüldüğünden, herhangi bir nedenden ötürü bebeğin beden ısısının düşmesinin, ani bebek ölümlerini kolaylaştırdığı düşünülebilir. Bununla birlikte, bebeklerin beden ısılarındaki değişiklikleri açıklamak yolundaki a-raştırmalar, riskin, ısının düşük olmaktan çok, aşırı yüksek olduğu zaman (bebek ateşlendiği zaman) arttığını düşündürmektedir. Bu belirgin çelişkiyi uzmanlar, havanın soğumasıyla, anne-babaların bebeklerine fazladan giysiler giydirmeleri ve bebeklerini gerekenden çok daha sıcak bir odada tutmalarıyla açıklamaktadırlar. Bu sırada bebeği etkileyen hafif bir enfeksiyon, beden ısısında bir yükselmeye neden olabilir ve bebek de fazladan örtülerle soğuktan aşırı biçimde korunmuş durumdaysa, ateş yükselmesi, karşı koyamayacağı kadar hızlı olabilir.
ALERJİLER –
Ani bebek ölümleri, biberonla beslenen bebeklerde, emzirilen bebeklerden daha sık görülmektedir. Bunun nedeninin, bazı bebeklerde inek sütündeki proteine alerji oluşması, bu alerjinin de, solunum yollarının çalışma biçiminde bir anormalliği başlatması olduğu ileri sürülmektedir: Bunun sonucunda, küçük bir mama damlası, mideye açılan yemek borusuna değil de soluk borusuna kaçtığı zaman, solunum yollan tıkanabilir. Bu kuram, laboratuvar hayvanları üstünde denenmişse de, ani bebek ölümlerinden alerji tepkilerinin ne ölçüde sorumlu olduğu, henüz belirlenememiştir.
SOLUNUM SORUNLARI
Yakın dönemde, uzmanlar arasında ani bebek ölümüne, apnenin (solunumun bir süre durması) yol açtığı görüşü ağır basmaktadır. Pek çok insan, bebekler gibi yetişkinler de, derin uykunun bazı aşamalarında, birkaç saniye sürebilen apne dönemleri geçirir. Genellikle, bu durum, o kişinin derin bir soluk almasıyla sona erer ve sonra normal ritimli solunum sürer. Ama bebeklerde beyindeki istemsiz solunumu denetleyen merkezde bir olgunlaşmama kusuru bulunması, normal solunum düzeninin yeniden başlamasını engelleyebilir.
Bununla birlikte, bebeklerdeki apne nöbetlerinin sayısı ile ani bebek ölümü riski arasındaki oran, henüz açıklığa kavuşturulamamıştır. Çoğunlukla apne, yani solunum durması geçiren bir çocuk, bu sorunla pekâlâ başa çıkabilir ve mutlaka daha büyük bir risk altında olması gerekmez.
KORUNMA
Ani bebek ölümü, aydınlatılamamış pek çok nedeni bulunabileceğinden, bebeğin en iyi bakım gördüğü durumlarda bile gerçekleşebilir. Bununla birlikte, olasılıkları azaltmak için çeşitli sağduyu önlemleri alınabilir.
Bebeğinize ek antikorlar sağlayacağı, aynı zamanda da bir alerjinin gelişmesi riskini önleyeceği için, onu elden geldiğince kendi sütünüzle beslemeye çalışın.
Bebeğinizin odasında sıcaklığın hiçbir zaman çok sıcak ya da çok soğuk olmamasını denetleyebilmek için bir termometre bulundurun: İlk bir ay biraz daha sıcak (22 °C-24 °C) olmasının gerekmesi dışında, odanın sıcaklığı hep 18°C-20°C arasında olmalıdır. Bebeğinizin yatak takımlarının sıcak tutucu olmasına, ama aşırı sıcak tutucu olmamasına dikkat edin. Bu önlemlere uymanıza karşın, bebeğinizin herhangi bir nedenle ateşinin yükseldiğini farkettiğiniz anda, doktoruna başvurun.
SORULAR VE YANITLAR
Çllk çocuğumu henüz dört haftalıkken, ani bebek ölümüyle yitirdim. Gene hamileyim. Bu bebeğimde aynı şeyin olması riski ne kadardır?
Y Bir bebeklerini ani bebek ölümüyle yitirmiş anne-babaların çoğunda, ilynci çocuklarını da aynı biçimde yitirme korkusu, gerçek bir paniğe dönüşür. Neyse ki, böyle bir acıyı yaşamış bir ailede, ikinci bebeğin ani bebek ölümüyle ölmesi riski, herhangi bir başka ailenin bebeğin inkin den yalnızca önemsenmeyecek kadar fazladır.
S Bana, bebeğimi sırtüstü uyumaya bırakmamamı, çünkü kusarsa, boğulup ölebileceğin! söylediler. Doğru mu?
Y Evet. Çocuğunuzu yalnız başına sırtüstü yatar durumda bırakmanız, her zaman tehlikelidir. Uzmanların günümüzde en çok önerdikleri yatırma pozisyonu, bebeği, ağzına geri gelebilecek sütün ağzından ve burnundan dışarı çıkabileceği biçimde, başı yana dönük olarak yüzükoyun yatırmanızdır. İkinci bir güvenli yatırma pozisyonu da, dirseğinin alt yanı bedenin biraz önünde olacak biçimde yan yatırmaktır: Her emzirmeden sonra, bebeği öbür yanına yatırın. Ayrıca, altı aylık oluncaya kadar, onu bu durumda tutmak için, arkasına rulo haline getirilmiş bir havlu ya da bez yerleştirin.
■ ANJİN
Bk. BADEMCİK İLTİHABI