3 Allah, müminlerden canlarını ve mallarını, karşılığında onlara Cennet vermek sûretiyle satın almıştır.(Tevbe Sûresi: 111 )
4 raiyyetinden iki adama, herbirisine emâneten birer çiftlik verir ki; Nefis ve malını Cenâb-ı Hakka satmak ve Ona abd olmak ve asker olmak ne kadar kârlı bir ticaret, ne kadar şerefli bir rütbe olduğunu anlamak istersen, şu temsilî hikâyeciği dinle:Bir zaman, bir padişah,raiyyetinden iki adama,herbirisine emâneten birer çiftlik verir ki;içinde fabrika, makine, at, silâh gibi her şey var.Fakat fırtınalı bir muharebe zamanı olduğundan,hiçbir şey kararında kalmaz.Ya mahvolur veya tebeddül eder, gider.Padişah, o iki nefere,kemâl-i merhametinden bir yâver-i ekremini gönderdi. Gayet merhametkâr bir ferman ile onlara diyordu:
5 "Elinizde olan emânetimi bana satınız. Tâ sizin için muhâfaza edeyim "Elinizde olan emânetimi bana satınız. Tâ sizin için muhâfaza edeyim. Beyhûde zâyi olmasın. Hem, muharebe bittikten sonra size daha güzel bir sûrette iâde edeceğim. Hem, güyâ o emânet, malınızdır; pek büyük bir fiyat size vereceğim. Hem, o makine ve fabrikadaki âletler, benim nâmımla ve benim tezgâhımda işlettirilecek; hem fiyatı, hem ücretleri birden bine yükselecek. Bütün o kârı size vereceğim. Hem de, siz âciz ve fakirsiniz. O koca işlerin masârifâtını tedârik edemezsiniz. Bütün masârifâtı ve levâzımâtı ben deruhte ederim. Bütün vâridâtı ve menfaati size vereceğim. Hem de terhisât zamanına kadar elinizde bırakacağım. İşte, beş mertebe, kâr içinde kâr.
6 Eğer bana satmazsanız; zâten görüyorsunuz ki, hiç kimse elindekini muhâfaza edemiyor; herkes gibi elinizden çıkacaktır. Hem beyhûde gidecek, hem o yüksek fiyattan mahrum kalacaksınız. Hem o nâzik kıymettar âletler, mîzanlar, istimâl edilecek şâhâne mâdenler ve işler bulmadığından, bütün bütün kıymetten düşecekler. Hem idare ve muhâfaza zahmeti ve külfeti başınıza kalacak. Hem, emânette hıyânet cezasını göreceksiniz. İşte beş derece hasâret içinde hasâret. Hem de bana satmak ise, bana asker olup, benim nâmımla tasarruf etmek demektir. Adi bir esir ve başıbozuğa bedel, âlî bir padişahın has, serbest bir yâver-i askeri olursunuz
7 Onlar, şu iltifatı ve fermanı dinledikten sonra, o iki adamdan aklı başında olanı dedi: "Başüstüne, ben maaliftihar satarım. Hem, bin teşekkür ederim.“Diğeri mağrur, nefsi firavunlaşmış, hodbîn, ayyaş; güyâebedî o çiftlikte kalacak gibi, dünya zelzelelerinden, dağdağalarından haberi yok. Dedi: "Yok, padişah kimdir? Ben mülkümü satmam, keyfimi bozmam."Biraz zaman sonra, birinci adam öyle bir mertebeye çıktı ki, herkes haline gıpta ederdi. Padişahınlütfuna mazhar olmuş, has sarayındasaadetle yaşıyor.Diğeriöyle bir hale giriftâr olmuş ki; hemherkes ona acıyor, hem de"Müstehak!" diyor. Çünkü hatâsının neticesi olarak hem saadeti ve mülkü gitmiş, hem ceza ve azab çekiyor
8 İşte, ey nefs-i pürheves! Şu misâlin dürbünü ile hakikatin yüzüne bak: Ammâ, o padişah ise, ezel ebed sultanı olan Rabbin, Hâlıkındır. Ve o çiftlikler, makineler, âletler, mîzanlar ise, senin daire-i hayatın içindeki mâmelekin ve o mâmelekin içindeki cisim, ruh ve kalbin ve onlar içindeki göz ve dil, akıl ve hayal gibi zâhirî ve bâtınî hasselerindir. Ve o yâver-i ekrem ise, Resûl-i Kerîmdir. Ve o ferman-ı ahkem ise, Kur'ân-ı Hakîmdir ki, bahsinde bulunduğumuz ticaret-i azîmeyi şu âyetle ilân ediyor:Allah, müminlerden canlarını ve mallarını, karşılığında onlara Cennet vermek sûretiyle satın almıştır. (Tevbe Sûresi: 111.) Ve o dalgalı muharebe meydanı ise, şu fırtınalı dünya yüzüdür ki;durmuyor, dönüyor, bozuluyor ve her insanın aklına şu fikri veriyor:"Mâdem herşey elimizden çıkacak, fânî olup kaybolacak.Acaba bâkîye tebdil edip,ibkâ etmek çaresi yok mu?“deyip düşünürken,birdensemâvî sadâ-i Kur'ânişitiliyor
9 Hem, beş mertebe kârlı bir sûrette güzel ve rahat bir çaresi var.“ Der:"Evet, var.Hem, beş mertebe kârlı bir sûrettegüzel ve rahat bir çaresi var.“Suâl: Nedir?Elcevap:Emâneti sahibi hakikisine satmak.İşte o satışta, beş derece, kâr içinde kâr var
10 Birinci kâr:Fânî mal bekâ bulur.Çünkü Kayyûm-u Bâkî olanZât-ı Zülcelâle verilenve Onun yolunda sarf edilenşu ömr-ü zâil, bâkîye inkılâb eder.Bâkî meyveler verir.O vakit,ömür dakikaları,âdetâ tohumlar,çekirdekler hükmünde, zâhiren fenâ bulur,çürür.Fakat, âlem-i bekâda saadet çiçekleri açarlarve sünbüllenirler.Ve âlem-i berzahtaziyâdar, mûnis birer manzara olurlar.
12 Üçüncü kâr:Her âzâ ve hasselerin kıymeti,birden bine çıkar.Meselâ,
13 akıl bir âlettir. Eğer Cenâb-ı Hakka satmayıp, belki nefis hesâbına çalıştırsan,öyle meş'um ve müz'icve muacciz bir âlet olur ki,geçmiş zamanın âlâm-ı hazinânesinive gelecek zamanın ahvâl-ı muhavvifânesinisenin bu bîçare başına yükletecekyümünsüz ve muzır bir âlet derekesine iner.İşte bunun içindir ki,fâsık adam,aklın iz'âc ve tâcizinden kurtulmak içingâliben ya sarhoşluğa veya eğlenceye kaçar.Eğer Mâlik-i Hakikisine satılsa veOnun hesâbına çalıştırsan,akıl öyle tılsımlı bir anahtar olur ki,şu kâinatta olan nihayetsiz rahmet hazînelerinive hikmet defînelerini açar.Ve bununla sahibini,saadet-i ebediyeye müheyyâ edenbir mürşid-i Rabbânîderecesine çıkar.
14 Meselâ, göz,bir hassedir ki, ruh bu âlemi o pencere ile seyreder. Eğer Cenâb-ı Hakka satmayıp, belki nefis hesâbına çalıştırsan, geçici, devamsız bâzı güzellikleri, manzaraları seyr ile şehvet ve heves-i nefsâniyeye bir kavvat derekesinde bir hizmetkâr olur. Eğer gözü, gözün Sâni-i Basîrine satsan ve Onun hesâbına ve izni dairesinde çalıştırsan, o zaman şu göz, şu kitâb-ı kebîr-i kâinatın bir mütâlaacısı ve şu âlemdeki mu'cizât-ı san'at-ıRabbâniyenin bir seyircisi ve şu küre-i arz bahçesindeki rahmet çiçeklerinin mübârek bir arısı derecesine çıkar.Meselâ,dildeki kuvve-i zâikayıFâtır-ı Hakîmine satmazsan,belki nefis hesâbına,mide nâmına çalıştırsan,o vakit midenin tavlasına ve fabrikasına bir kapıcı derekesine iner, sukut eder.Eğer Rezzâk-ı Kerîme satsan,o zaman dildeki kuvve-i zâika, rahmet-i İlâhiye hazînelerininbir nâzır-ı mâhiri vekudret-i Samedâniye matbahlarının bir müfettiş-i şâkiri rütbesine çıkar.
15 kütüphâne-i İlâhînin mütefennin bir nâzırı nerede? Ey göz, güzel bak!Adi bir kavvat nerede,kütüphâne-i İlâhînin mütefennin bir nâzırı nerede?
16 kâinat anahtarı nerede? Ey göz, güzel bak! Adi bir kavvat nerede, İşte ey akıl, dikkat et!Meş'um bir âlet nerede,kâinat anahtarı nerede?Ey göz, güzel bak!Adi bir kavvat nerede,kütüphâne-i İlâhînin mütefennin bir nâzırı nerede?Ve ey dil, iyi tad!Bir tavla kapıcısı ve bir fabrika yasakçısı nerede, hazîne-i hâssa-i rahmet nâzırı nerede
17 başka âletleri ve âzâları kıyas etsen anlarsın ki, hakikaten Ve daha bunlar gibibaşka âletleri ve âzâlarıkıyas etsen anlarsın ki, hakikatenmü'min Cennete lâyıkve kâfir Cehenneme muvâfıkbir mahiyet kesb eder. Ve onların herbiriöyle bir kıymet almalarının sebebi, mü'min,imâniyle Hâlıkının emânetini, Onun nâmınave izni dairesindeistimâl etmesidir. Ve kâfir, hıyânet edipnefs-i emmârehesâbına çalıştırmasıdır.
18 İnsan zayıftır, belâları çok; fakirdir, ihtiyacı pek ziyâde; Dördüncü kâr:İnsan zayıftır, belâları çok;fakirdir, ihtiyacı pek ziyâde;âcizdir, hayat yükü pek ağır.Eğer Kadîr-i Zülcelâle dayanıptevekkül etmezse veitimad edip teslim olmazsa,Vicdânı dâim azab içinde kalır. Semeresiz meşakkatler, elemler, teessüfler onu boğar;ya sarhoş veya canavar eder
19 Bütün o âzâ ve âletlerin ibâdeti ve tesbihâtı ve o yüksek ücretleri Beşinci kâr:Bütün o âzâ ve âletlerinibâdeti ve tesbihâtı veo yüksek ücretlerien muhtaç olduğun bir zamandaCennet yemişleri sûretindesana verileceğine,ehl-i zevk ve keşifve ehl-i ihtisas ve müşâhede, ittifak etmişler.
20 kârlı ticareti yapmazsan, hasâret içinde hasârete düşeceksin. İşte bu beş mertebekârlı ticareti yapmazsan,şu kârlardanmahrumiyetten başka,beş derecehasâret içinde hasârete düşeceksin.
21 Birinci hasâret:O kadar sevdiğin mal ve evlâtve perestiş ettiğin nefis ve hevâve meftun olduğun gençlik ve hayat zâyi olup kaybolacak.Senin elinden çıkacaklar.Fakat günahlarını, elemlerini sana bırakıp boynuna yükletecekler.
22 İkinci hasâret:Emânette hıyânet cezasını çekeceksin. Çünkü,en kıymettar âletleri en kıymetsiz şeylerde sarf edip nefsine zulmettin.
23 Üçüncü hasâret:Bütün o kıymettar cihazât-ı insaniyeyi hayvanlıktan çok aşağıbir derekeye düşürüp, hikmet-i İlâhiyeyeiftira ve zulmettin
24 Dördüncü hasâret:Acz ve fakrın ile beraber,o pek ağır hayat yükünüzayıf beline yükleyip,zevâl ve firâk sillesi altındadâim vâveylâ edeceksin.
25 Beşinci hasâret:Hayat-ı ebediye esâsâtınıve saadet-i uhreviye levâzımâtını tedârik etmek için verilenakıl, kalb, göz ve dil gibigüzel hediye-i Rahmâniyeyi Cehennem kapılarını sana açacak çirkin bir sûrete çevirmektir.
26 Şimdi satmaya bakacağız. Acaba,o kadar ağır bir şey midir ki,çokları satmaktan kaçıyorlar?Yok! Kat'â ve aslâ!Hiç öyle ağırlığı yoktur.Zîrâ,helâl dairesi geniştir,keyfe kâfi gelir.Harama girmeye hiç lüzum yoktur.Ferâiz-i İlâhiye ise hafiftir, azdır.Allah'a abd ve asker olmak,öyle lezzetli bir şereftir ki,tarif edilmez.Vazife ise,yalnız bir asker gibi,Allah nâmına işlemeli, başlamalı.Ve Allah hesâbiyle vermeli ve almalı.Ve izni ve kanunu dairesinde hareket etmeli, sükûnet bulmalı.Kusur etse istiğfar etmeli:
27 "Yâ Rab,kusurumuzu affet. Bizi Kendine kul kabul et. Emânetini kabzetmek zamanına kadar bizi emânette emîn kıl. Amin!“ demeli ve Ona yalvarmalı.