Fibromiyalji nedir?
Fibromiyalji vücudun genelinde kas ve iskelet ağrısı gibi kronik ağrılar, kronik yorgunluk, uyku ve ruh hali sorunlarının görüldüğü kişiyi birçok açıdan rahatsız eden bir bozukluktur.
Bilim adamları fibromiyaljinin beynin ağrı sinyallerini işlemesi ile ilgili bir bozukluktan kaynaklandığını düşünmektedirler. Bu nedenle fibromiyalji sendrom veya bozukluk olarak adlandırılır. Fibromiyalji semptomları fiziksel travma, cerrahi, enfeksiyon veya ruhsal sıkıntı sonrası orta çıkabilir.
Doktorlar dahi fibromiyaljiyi anlamakta ve teşhis etmekte zorlanmaktadır çünkü bu hastalık birçok farklı romatolojik hastalığı taklit edebilir. Fibromiyalji kadınlarda daha sıklıkla görülen bir rahatsızlıktır.
Birçok fibromiyalji hastasının, baş ağrısı, depresyon, irritabl bağırsak sendromu gibi eşlik eden başka rahatsızlıkları da vardır. Özellikle de otoimmün sistem rahatsızlığı olan insanlarda fibromiyaljinin görülme ihtimali yüksektir.
Fibromiyaljinin tedavisi çok iyi tanımlanmış değildir ve rahatsızlığa sahip kişilere kesin bir tedavi prosedürü sunmak mümkün değildir. Fakat yaşam tarzı değişiklikleri, diyetin düzenlenmesi ve reçete edilen bir takım ilaçlar fibromiyalji semptomlarının kontrol altında tutulması açısından faydalı olabilir.
Fibromiyalji neden olur?
Doktorlar fibromiyaljiye neyin neden olduğunu tam olarak bilmemektedir ancak araştırmalara göre aşağıdaki faktörlerin çeşitli kombinasyonları fibromiyaljiye neden olabilir:
Genetik: Fibromiyalji ailesel geçiş gösterebilir. Sizin bu hastalığa yakalanmanızı kolaylaştırabileek bazı genetik mutasyonlar olabilir.
Enfeksiyonlar: Bazı hastalıkların fibromiyaljiyi tetiklediği veya semptomlarını şiddetlendirdiği görülmüştür.
Fiziksel veya duygusal travma: Fibromiyalji bazen araba kazası gibi fiziksel bir travma ile tetiklenebilir. Ayrıca ruhsal sıkıntılar da fibromiyaljiyi tetikleyebilir.
Kadın olmak: Bu hastalık erkeklere göre kadınlarda daha sık görülmektedir.
Başka bir otoiümmün hastalığa sahip olmak: Bu rahatsızlık, artrit, ankilozan spondilit ve sjögren sendromu gibi otoiümmün hastalıkları olan kişilerde ikincil bir bozukluk olarak ortaya çıkabilmektedir.
Fibromiyalji belirtileri nelerdir?
Fibromiyaljinin en açık belirtileri şunlardır:
Vücudun genelinde ağrı: Fibromiyalji kaynaklı ağrı genellikle en az üç ay süren ve hiç geçmeyen künt bir ağrıdır. Bu yaygın ağrının ayırıcı özelliği vücudun her iki tarafında ve belin hem üstünde hem de altında meydana gelmesidir.
Yorgunluk: Fibromiyaljisi olan insanlar, uzun süre uyumalarına rağmen genellikle yorgun uyanırlar. Uyku esnasında ağrı ile uyanabilirler. Ayrıca birçok fibromiyalji hastasında huzursuz bacak sendromu ve uyku apnesi gibi başka uyku bozuklukları da görülebilir.
Bilişsel sorunlar: Fibromiyalji hastaları odaklanma, dikkat toplama ve zihinsel konsantrasyon becerisi hususunda sorun yaşarlar. Adeta zihinlerine bir sis inmiş gibi hissedebilirler. Yukarıdaki temel belirtiler haricinde fibromiyalji hastalarının yaşadığı sorunlar şu şekilde sıralanabilir:
– yorgunluk
– uyku problemleri
– dinlenemeden uyanmak
– baş ağrıları
– depresyon
– kaygı
– odaklanma veya dikkat toplama sorunları
– karın bölgesinde ağrı
– göz kuruluğu
– interstisyel sistit gibi mesane problemleri
– vulvodini
Fibromiyalji nasıl teşhis edilir?
Fibromiyalji teşhisinde kullanılan bazı tetik noktaları vardır. 18 farklı tetik noktası belirlenmiştir ve bu tetik noktalara basınç uygulandığı takdirde ağrı oluşur. Bununla beraber günümüzde fibromiyalji teşhisinden bu tetik noktalardan faydalanılmaz. Eskiden ise bu 18 tetik noktasının 11’inde ağrı hissedildiği takdirde fibromiyalji teşhisi konulurdu.
Hasta geçmişi ve fizik muayene: Doktorunuz fizik muayene yapacak ve geçmişte yaşadığınız sağlık sorunları ve diğer yakın aile üyelerinin sağlık durumlarını sorgulayacaktır. Ne yazık ki fibromiyalji tanısı koyma hususunda başvurulacak altın standartta bir test mevcut değildir.
Kan testleri ve röntgen: Bu hastalığın belirtileri başka hastalıkların semptomlarına benzediği için doktorunuz tiroid hastalıkları, farklı artrit türleri ve lupus gibi hastalıkları ekarte etmek isteyecektir. Bu nedenle, doktorunuz, hormon seviyelerinizi kontrol etmek ve vücutta enflamasyon yani yangı olup olmadığını anlamak için birtakım kan testleri ve röntgen talep edebilir.
Bu tetkikler neticesinde doktorunuz vücutta enflamasyon ve başka bir rahatsızlığa dair diğer işaretleri göremezse ağrınızın tipini ve yerini inceleyecektir ki bu şekilde fibromiyalji tanısı koyabilir. Örneğin ağrınız yaygın mı, tek taraflı mı yoksa çift taraflı mı kontrol edecektir. Yani diyebiliriz ki fibromiyalji başka hastalıkları ekarte ederek ve ağrınızın cinsine göre teşhis edilebilecek bir rahatsızlıktır.
Fibromiyalji nasıl tedavi edilir?
Ne yazık ki halihazırda fibromiyaljinin kesin bir tedavisi yoktur yani kür söz konusu değildir. Ancak semptomlarınızı kontrol altına alabilecek ve yaşam kalitenizi yükseltecek tedavi modaliteleri mevcuttur. Fibromiyalji için onaylanan ve en çok kullanılan ilaçlar şunlardır:
– Duloksetin (Cymbalta)
– Milnasipran (İzel)
– Pregabalin (Lyrica)
– Gabapentin (Neurontin)
Çeşitli ağrı kesiciler de işe yarayabilir. Ayrıca opioidler gibi daha güçlü ilaçlar uzun vadede faydalı değildir ve bağımlılık yaratabilir. Düzenli hafif egzersiz fibromilyajinin kontrol altında tutulması açısından son derece faydalıdır.
Yoga, pilates ve hatta yürüyüş gibi dayanıklılığınızı artıran, kaslarınızı geren ve güçlendiren hafif aktiviteler oldukça faydalıdır. Egzersiz ayrıca ağrı, stres ve his duyarlılığı ile mücadele etmenizi sağlayan endorfin salgılamanızı da sağlar.
Bunların yanında ağrı ve stresi hafifletmek amacıyla masaj ve akupunktur da dahil olmak üzere tamamlayıcı tedavileri deneyebilirsiniz. Ayrıca, profesyonel destek de almak isteyebilirsiniz. Bir terapiste danışabilir veya bir destek grubuna katılabilirsiniz.
Fibromiyalji diyeti nasıl olmalıdır?
Fibromiyalji hastalarının bir kısmı diyetlerinden belirli yiyecekleri çıkardıklarında semptomlarının hafiflediğini bildirirler. Ancak belli bir diyet uygulamanın fibromiyaljinin belirtilerinde iyileşme sağladığını destekleyen araştırmalar mevcut değildir.
Buna rağmen beslenme, vücudunuzu sağlıklı tutmanıza, semptomların kötüleşmesini önlemenize ve yeterli enerji kaynağı sağlamanıza yardımcı olmak için önemlidir. Bu noktada beslenmenizde aşağıdaki hususlara dikkat edebilirsiniz:
- Tam tahıllar, az yağlı süt ürünleri, yağsız protein, meyve ve sebze yiyin.
- Bol su için.
- Etten ziyade sebze yiyin.
- Diyetinizdeki şeker miktarını azaltın.
- Mümkün olduğunca sık egzersiz yapın.
- Sağlıklı kilonuza ulaşın ve kilonuzu koruyun.
- Bir yiyecek günlüğü tutun ve her gün yediklerinizi o günlüğe yazın. Semptomlarınızı kötüleştiren yiyecekler tespit ederseniz bunu doktorunuzla da paylaşın.