Narkolepsi, beynin uyku ve uyanıklık kontrolünü olumsuz etkileyen nörolojik bir hastalıktır. Narkolepsi hastasıysanız, gündüz aşırı uyku hali yaşarsınız ve gündüzleri aniden olur olmadık zamanlarda uykuya dalabilirsiniz.
Bilim adamları yaptıkları çalışmalarda narkolepsili kişilerin beyinlerinde hipokretin adı verilen bir nörotransmitterin (kimyasal sinyal) olmadığını veya az miktarda bulunduğunu, hastalığın bu durumdan kaynaklandığını belirlediler. Hipokretin, hızlı göz hareketi (REM) uyku durumu da dahil olmak üzere uyku/uyanıklık döngüsünü düzenlemek için önemli bir maddedir. Beyinde hipokretin eksikliği aşırı uyku haline neden olur.
Vitamin eksikliği: Yapılan araştırmalar b12 ve D vitamini eksikliğinin bu hastalığı tetiklediğini gösteriyor.
Bağışıklık sistemi hastalığı: Kişinin bağışıklık sistemi, hipokretin üreten beyin hücrelerine saldırır ve bu kimyasalın eksikliğine neden olur. Bunun sonucunda narkolepsi meydana gelebilir.
Aile öyküsü: Narkolepsili bazı kişilerin benzer semptomları olan yakın akrabaları vardır. Bu durum narkolepsinin genetik nedenlerden kaynaklanabildiğini gösteriyor.
Beyin hasarı veya tümör: Az sayıda hastada, beynin REM uykusunu ve uyanıklığını kontrol eden bölgesi travma, tümör veya hastalık nedeniyle zarar görebilir.
Enfeksiyonlar. Bazı enfeksiyonlar narkolepsiyi tetikleyebilir.
Pestisitler, ağır metaller ve pasif içicilik gibi çevresel toksinler de bu hastalık için risk faktörüdür.
Narkolepsi, gündüzleri önemli ölçüde uyuşukluğa ve "uyku ataklarına" veya aşırı uykuya dalma dürtülerine ve geceleri parçalanmış uykuya neden olur. Narkolepsi belirtileri şöyledir:
Gündüz aşırı uyku hali (EDS): Narkolepsili tüm hastalarda bu semptom vardır.
Uyku felci: Bu semptom, uykuya dalmadan hemen önce veya uyandıktan hemen sonra hareket edememe veya konuşamamadır. Uyku felci epizodları genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika arasında kaybolur.
Halüsinasyon görme: Halüsinasyonlar uykuya dalmadan hemen önce veya uyandıktan hemen sonra ortaya çıkar. Halüsinasyonlar çoğunlukla görseldir, ancak aynı zamanda bir şeyler duyabiliyor, tadabiliyor veya koklayabiliyormuş gibi hissedebilirsiniz.
Gece uykusunun sık sık bölünmesi: Gece boyunca birden çok kez uyanabilen narkolepsili kişilerde uyku bölünmesi yaygın görülür. Huzursuz bacak sendromu ve uyku apnesi gibi diğer rahatsız edici uyku sorunları da narkolepsi hastalarında daha sık meydana gelir.
Katapleksi: Katapleksi, kas kontrolünün ani kaybıdır. Narkolepsi belirtilerindendir.
Narkolepsinin kesin bir tedavisi yoktur. Yaşam boyu süren bir uyku bozukluğudur. Narkolepsi doktorun vereceği kişiyi uyanık tutan ilaçların düzenli kullanılması ve aşağıda bildireceğimiz yaşam tarzı değişiklikleri ile kontrol altına alınabilir.
Narkolepsiyi önlemek için yapılabilecek pek de bir şey yok aslında. Narkolepsi, beyinde hipokretin adı verilen bir nörotransmitter (kimyasal sinyal) kaybından kaynaklanır. Hipokretin uyku/uyanıklık döngüsünü düzenlemek için önemlidir. Diğer nedenler arasında hipokretin üreten hücrelere saldıran bağışıklık sistemi hastalığı, genetik, beyin hasarı veya tümör, enfeksiyonlar veya toksinlere maruz kalma yer alır.
Narkolepsi tek başına ölümcül bir hastalık değildir, ancak uyku atakları, olur olmadık yerde uyumak kazalara, yaralanmalara veya yaşamı tehdit eden durumlara neden olabilir.
Ek olarak, narkolepsisi olan kişiler işlerini sürdürmekte, okulda başarılı olmakta ve gündüz aşırı uykululuk nöbetleri nedeniyle ilişkilerini sürdürmekte güçlük çekebilirler.
Tip 1 narkolepsi en yaygın olanıdır. Katapleksi veya ani kas tonusu kaybı adı verilen belirti tip 1’de yer alır. Bu tip narkolepsisi olan kişilerde, hipokretin adı verilen bir proteinin beyindeki düşük seviyeleri nedeniyle gündüzleri aşırı uyku hali ve katapleksi atakları görülür.
Tip 2 narkolepsi, katapleksi belirtisi olmayan narkolepsidir. Genellikle, tip 2 narkolepsisi olan kişilerde hipokretin seviyeleri normale yakındır ama yetersizdir.