Frigya
Frigler (MÖ 750 - MÖ 300), Ege Göçleri ile Anadolu'ya gelen Balkan kökenli boylardan biridir. Ancak siyasi bir topluluk olarak ilk defa MÖ 750'den sonra ortaya çıkmışlardır, Midas döneminde ise (MÖ 725-695/675) bütün Orta ve Güneydoğu Anadolu'ya egemen, güçlü bir krallık düzeyine ulaşmışlardır. Hint-Avrupa kökenli oldukları halde kısa bir süre içinde Anadolululaşmışlar ve bir yandan Helen, öbür yandan Geç Hitit etkileri altında kalmış olmakla birlikte özgün ve Anadolulu bir kültür oluşturmuşlardır.
Friglerin maden ve ağaç işçiliğinde, dokumacılıkta ürettikleri eserler Helen piyasasında beğeni kazanmış ve Helenli ustalar tarafından taklit edilmişlerdir. Makara kulplu bronz tabaklar ve bronz kazanlar; dönemin "teknolojik" bir başarısı olan altın, gümüş ve bronzlardan yaylı çengelli iğneler (fibulalar); değerli madenlerden giysi kemerleri, tokalar ve zengin bezemeli tekstil ürünleri; geometrik desenlerle süslü mobilya eşyası bunlar arasındadır. Frigler, Helenlere ayrıca müzik alanında da esinlenme kaynağı olmuşlardır.
Kütahya
Kuruluş tarihi kesin olarak tespit edilememekle beraber, tarihi MÖ 3000 yıllarına uzanmaktadır. Eski kaynaklara göre, Kütahya'nın antik çağlardaki adı Kotiaeon, Cotiaeum ve Koti şeklinde geçmektedir. İl topraklarına yerleşen en eski halk Friglerdir. M.Ö: 1200’lerde Anadolu'ya gelen Frigler, Hitit İmparatorluğunun topraklarına girdiler ve bir devlet olarak örgütlendiler. MÖ 676'da Kimmerler, Frigya Kralı III. Midas'ı bozguna uğratarak Kütahya ve çevresine egemen oldular.
Alyattes'in Lidya Kralı olduğu dönemde Kimmer egemenliğinin yerini Lidya yönetimi aldı. MÖ 546'da Persler Lidya Ordusunu yenilgiye uğratarak Anadolu'yu istila etti. M.Ö. 334'te Biga Çayı yakınlarında Persleri yenilgiye uğratan İskender yörede üstünlük kurdu. Büyük İskender'in MÖ 323'te ölümü ile Kütahya ve yöresi komutanlarından Antigonos'a geçti. M.Ö. 133'te Roma yönetimine girdi. Bizans döneminde Kütahya piskoposluk merkezi haline getirildi.
1071'de Malazgirt Meydan Muharebesi'nde Alp Arslan'a yenilen Bizans İmparatoru Romanos Diogenes tutsaklık dönüşü Kütahya'ya getirildi ve gözleri kör edildi. 1078'de Anadolu Selçuklu Devletini kuran Kutalmışoğlu Süleyman Şah Kütahya'yı da ele geçirdi. Kent 1097'de Haçlıların saldırısına uğradı. Ardından II. Kılıç Arslan, kaybedilen diğer topraklarla birlikte Kütahya'yı geri aldı. 1277'de II. Gıyaseddin Keyhüsrev, Kütahya yöresinde hüküm süren Germiyanoğlu Süleyman Şahın kızı Devlet Hatun'u Osmanlı Sultanı I. Murat'ın oğlu Yıldırım Bayezid'a verdi. (1381) Germiyanoğulları Beyliğinin toprakları da Devlet Hatun'un çeyizi olarak Osmanlılara verildi. (Kütahya ve çevresi dahil) 1402 Ankara Savaşında, Bayezid'i ağır bir yenilgiye uğratan Timur, Kütahya'yı alarak II. Yakup Bey'e geri verdi. Kütahya daha sonra Osmanlılara geçti ve Sancak Merkezi oldu.
Kütahya, Fatih Sultan Mehmed zamanında İshak Paşa'nın tayinine kadar, merkezi Ankara olan Anadolu Beylerbeyliği'ne bağlı bir vilayet olarak idare edildi. 1451’den sonra ise, 1826'da Anadolu Beylerbeyliği'nin ortadan kaldırılmasına kadar
Anadolu Beylerbeyliği'nin merkezi oldu.
Kütahya 1867'de Hüdavendigar Vilayetine bağlı bir sancak merkezi iken, 2. Meşrutiyetten sonra bağımsız bir sancak oldu. Milli Mücadele yıllarında, Ocak 1921’de Çerkez Ethem - düzenli ordu çatışmasına sahne olan Kütahya, 17 Temmuz 1921'de Kütahya-Eskişehir Muharebelerinde TBMM Batı Cephesi ordusunun yenilmesi üzerine Yunanların işgaline uğradı. Büyük Taarruz'a kadar işgal altında kalan Kütahya, 30 Ağustos 1922'de kurtuldu. Kütahya 8 Ekim 1923'de Vilayet durumuna getirilmiştir.
Kütahya'da dünyanın ilk antik borsası Çavdarhisar ilçesindeki Aizanoi’de kurulmuştur ve burada bulnan Zeus tapınağı, dünyada en sağlam korunagelmiş Zeus tapınağıdır. Dünyadaki ilk ''Toplu İş Sözleşmesi’' 13 Temmuz1766’da Kütahya’da imzalanmıştır. Evliya Çelebi’nin Kütahya’lı olduğu bilinmektedir. Kütahya ayrıca, İznik’ten sonra Osmanlı’nın 300 yıl boyunca çini merkezi olmuş ve bugün de bu sanatı sürdüren en önemli çini ve seramik şehrimizdir. Termal kaynaklardan dolayı, önemli bir termal turizm merkezidir.
İl merkezi’ne
50 km uzaklıkta bulunan Çavdarhisar ilçesi’nde yer alan antik kenttir.
Aizanoi, antik Frigya’ya bağlı olarak yaşayan Aizanilistler’in ana yerleşim yeriydi. Kentin yüksek platosu üzerinde bulunan Zeus Tapınağı’nın çevresinde yapılan kazılarda, M.Ö. 3. bin yıllarından yerleşme tabakaları ortaya çıkarılmıştır. Helenistik dönemde bu bölge, değişimli olarak Bergama ve Bithynia’ya bağlı iken, M.Ö. 133’de Roma egemenliğine girmiştir.
M.Ö. 2./1. yüzyıldan itibaren kentin adını taşıyan ilk sikkeleri bilinmektedir. Roma Dönemi’nde tahıl ekimi, şarap ve yün üretimi sayesinde zenginleşmiş ve ünü bölge sınırlarını aşmış olan Aizanoi’de, kesin kentleşme bulgularına ancak M.S. 1. yüzyıl sonlarına doğru rastlanmaktadır.
Aizanoi, Erken Bizans Dönemi’nde piskoposluk merkezi iken, M.S. 7. yüzyıldan itibaren önemini yitirmiştir.
Aizanoi, 1824 yılında Avrupalı gezginlerce yeniden keşfedilmiş, 1830/40’lı yıllarda incelenmiş ve tanımlanmıştır. 1926 yılında M. Schede ve D. Krencker başkanlığında Alman Arkeoloji Enstitüsü’nün kısa süreli kazıları başlamıştır. 1970 yılından 2010 yılına kadar aynı Enstitü çalışmalara devam etmiş, 2011 yılından itibaren çalışmaları Pamukkale Üniversitesi Arkeoloji Bölümü devralmıştır.
Kentte o dönemde yaklaşık seksen bin civarında nüfusun olduğu tahmin edilmektedir.
Kalıntılar arasında, dünyada en iyi korunagelmiş Zeus Tapınağı, on beş bin seyirci kapasiteli tiyatro ve ona bitişik on üç bin beş yüz seyirci kapasiteli stadyum, iki hamam, borsa yapısı, sütunlu cadde, Kocaçay üzerinde ikisi ayakta, 5 adet köprü, Meter Steunene kutsal mekanı, kent mezarlığı, tek kemerli bir su bendi, su yolları, anıtsal kapı yapıları bulunmaktadır. Aizanoi antik kenti, Efes, Bergama, Side gibi antik kentlerle çağdaştır.
Afyon
Bilindiği kadarıyla ilk olarak Hitit egemenliğinde olan bugünkü Afyonkarahisar toprakları, sonra sırası ile Frigya ve Lidya egemenliğine geçti. Daha sonra M.Ö. 6. yüzyılda Pers egemenliğine giren Afyon’u Büyük İskender fethetti. Onun ölümünden sonra Selevkos ve Bergama Krallıkları’nın egemenliğine giren topraklar, daha sonra Roma İmparatorluğu topraklarına katıldı. Alparslan’ın Malazgirt Savaşı’ndan sonra Türklerin Anadolu’yu fethiyle Sultan I. Mesut’un emri ile Akronium Kalesi’nin eteklerine Karaşar Türkleri yerleşmiş ve daha sonra kaleye Karahisar adı verilmiştir.
Anadolu yarımadasının batıya yakın ortasında ve Ege Bölgesi’nin iç kesiminde yer alır. İç Anadolu yaylasının Ege kıyılarına açılan bir eşiği, bir geçidi durumundadır.
Afyonun Temel sanayi ürünleri Mermer ve gıda üzerinedir. Afyon, mermer ve traverten taşında dünyanın önde gelen üreticilerindendir.
Afyon’da konaklamalı olarak, yakındaki Frig vadisine geziler yapılabilir.
Midas Şehri
Eskişehir’e 90 km uzaklıkta olup, Han ilçesine bağlı olan Yazılıkaya köyü bitişindedir. Kayalık bir platform üzerinde M.Ö. 3500 yıllarında kurulmuştur. M.Ö. 2. binde Hitit hakimiyetinde olan şehri Hititler genişletmişler ve etrafını kale duvarlarıyla çevirmişlerdir. Hititlerin kendi stil anlayışıyla yaptıkları duvar kabartmaları her ne kadar tabiat şartlarına dayanmamışsa da bir kısmı günümüze kadar gelmiştir. M.Ö. 1200 yıllarından sonra bölge ile birlikte Frig hakimiyetine giren şehir, b dönemde de önemini korumuştur.
Pessinus
Ankara-Eskişehir karayolu üzerinde Sivrihisar'ın 16 km güneyindeki Ballıhisar'da bulunmaktadır. Eski Kral Yolu üzerinde olan antik şehrin üzerinde bugün Ballıhisar köyü kurulmuştur. Burası, antik kaynaklarda Matar Dindymene, Mâgna Mater, Agdistis Dindymene denen Frig baş tanrıçasının kutsal kenti olarak ün salmıştır.
Friglerce Kibele diye adlandırılan ana tanrıçanın bulunduğu en önemli tapınma yerlerinden biri olarak bilinmektedir. Büyük olasılıkla bir meteor olan siyah taşın, gökten inen tanrıça idolü olarak tapınma gördüğü yerdi. Romalılar, Kartaca'ya karşı olan savaşı kazanabilmek için bu taşı M.Ö. 204 yılında Roma'ya götürmüşler ve bunu
Magna Mater (Ulu ana) diye adlandırmışlardır.
Pessinus ana tanrıça için yapılmakta olan törenlere sahne olmuş ve o dönemlerde kendini ana tanrıçaya adayanların merkezi konumuna gelmiştir. Erkeklerin kendilerini ana tanrıçaya adamak için Pessinus'ta erkeklik organlarını kestiği bilinmektedir.
Gordion
Gordion antik kenti, Ankara’nın Polatlı ilçesine 29 km uzaklıkta olan tarihi bir kenttir. Pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan bu yer, daha çok Friglerin başkenti olmasıyla ve ünlü kral Midas’ın mezarını barındırmasıyla bilinmektedir.