Cinsiyet Disforisi Tedavisi ve Cinsel Kimliğinden Yakınma Nedir?
-
- 19 Ocak 2021
- 0 Yorum
Okuma süresi ortalama 3 dakika süren bu derleme makalede, cinsel kimliğinden yakınmanın (eski adıyla cinsel kimlik bozukluğu) tanı ve tedavi süreçleri ile ilgili genel bilgiler bulunmaktadır.
Kişinin cinsellik algısı ile doğuştaki cinsiyeti arasındaki uyum, sağlıklı cinsel kimlik gelişimini oluşturur. Cinsiyet disforisi kısaca tanımlamamız gerekirse cinsel kimliğinden yakınma demektir. Cinsiyet disforisi, cinsel kimliği doğumda belirlenen cinsiyetten veya cinsiyetle ilgili fiziksel özelliklerden farklı olan kişilerde ortaya çıkabilecek rahatsızlık veya sıkıntı hissidir.
Transseksüel ve cinsiyetinden rahatsızlık duyan bireyler, hayatlarının bir noktasında cinsiyet disforisi yaşayabilir. Ancak herkes etkilenmeyebilir. Bazı transseksüel ve cinsiyet kimliği uyumsuz olan bireyler, tıbbi müdahale olsun ya da olmasın vücutlarıyla rahat hissedebilirler.
Cinsiyet disforisi, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından ruhsal bozuklulukları teşhis etmek için yayınlanan bir kılavuz olan DSM-5 tanı ölçütleri başvuru el kitabında listelenen bir tanıdır. Bu terimin daha önce kullanılan cinsiyet kimliği bozukluğundan daha açıklayıcı olması amaçlanmıştır. Cinsiyet disforisi terimi, kimlikten ziyade problem olarak kişinin duyduğu rahatsızlık hissine odaklanır. Bireylerin gerekli sağlık hizmetlerine ve etkili tedaviye erişmelerine yardımcı olmak için cinsiyet disforisi tanısı oluşturulmuştur.
Belirtileri
DSM-5 e göre;
Aşağıdakilerden en az altısının olması ile kendini gösteren, en az altı ay süreyle, kişinin yaşadığı/dışa vurduğu cinsel kimlikle, onun için belirlenen cinsel kimlik arasında belirgin bir uyuşmazlık olması:
- Kişinin yaşadığı/dışa vurduğu cinsel kimlikle, birincil ve/veya ikincil cinsel özellikleri arasında belirgin bir uyuşmazlık olması
- Kişinin yaşadığı/dışa vurduğu cinsel kimlikle arasında belirgin uyuşmazlık olduğu için birincil ve/veya ikincil cinsel özelliklerden kurtulmayı çok isteme (ya da genç ergenlerde, beklenen ikincil cinsel özelliklerin gelişmesini önlemeyi isteme)
- Diğer cinsin birincil ve/veya ikincil cinsel özelliklerini çok isteme
- Diğer cinsten (ya da onun için belirlenen cinsel kimlikten değişik bir seçenekten) olmayı çok isteme
- Diğer cinsten (ya da onun için belirlenen cinsel kimlikten değişik bir seçenekten) gibiymiş gibi davranılmayı çok isteme
- Diğer cinsten (ya da onun için belirlenen cinsel kimlikten değişik bir seçeneğe özgü) duygularının ve tepkilerinin olduğuna çok inanma.
Bu duruma klinik açıdan belirgin bir sıkıntı eşlik eder veya bu durum toplumsal işlevsellikte, okulda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında düşmeye neden olur.
Ruh sağlığı uzmanınız aşağıdaki noktaları ele alarak cinsiyet disforisi tanısı koyabilir:
Davranışsal değerlendirme: Uzman, cinsel kimliğiniz ve doğumda atanan cinsiyetin uyumsuzluğunu, geçmişiniz ve cinsiyetinden yakınma duygularınızın gelişimini, cinsiyet uyumsuzluğuna eklenen damgalanmanın ruhsal sağlığınız üzerindeki etkisini ve ailenizden aldığınız desteği doğrulamak için sizi değerlendirecektir.
DSM-5: Ruh sağlığı uzmanı, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan DSM-5'de listelenen cinsiyet disforisi kriterlerini kullanabilir.
Cinsiyet disforisi, basitçe cinsiyet rolü davranışına uymamaktan farklıdır. Cinsiyet disforisinde, atanmış olandan başka bir cinsiyette olmaya yönelik güçlü bir arzu duyma vardır. Ayrıca birey cinsiyete göre değişen ilgi alanları nedeniyle oluşan sıkıntı duygularını da yaşayabilir.
Bazı ergenler, cinsiyet disforisi duygularını ebeveynlerine veya bir uzmana ifade edebilirken, diğerleri bunun yerine duygudurum bozukluğu, anksiyete veya depresyon belirtileri gösterebilir. Ek olarak sosyal veya akademik problemler sergileyebilir.
Tedavi
Cinsiyet disforisi olan kişilerin cinsel kimliklerini keşfetmelerine ve onları rahat hissettiren toplumsal cinsiyet rolünü bulmalarına yardımcı olmak, sıkıntıyı hafifletebilir. Ancak tedavinin kişiselleştirilmesi gerekmektedir. Bir kişiye yardımcı olabilecek yöntem, diğerine yardımcı olmayabilir. Süreç, cinsiyet ifadesinde veya vücutta değişiklikler içerebilir veya içermeyebilir. Tedavi seçenekleri arasında, cinsiyet ifadesi ve cinsiyet rolündeki değişiklikler, hormon tedavisi, ameliyat ve bilişsel davranışçı terapi olabilir.
Cinsiyet disforiniz varsa, öncelikle trans bireylerin yaşadığı güçlükler konusunda uzmanlığa sahip bir doktordan yardım isteyiniz.
Bir tedavi planı hazırlarken, doktorunuz sizi depresyon veya anksiyete gibi ele alınması gerekebilecek eştanılar için tarayacaktır. Bu endişeleri tedavi etmemek, cinsel kimliğinizi keşfetmeyi ve cinsiyet disforisini azaltmayı daha zor hale getirebilir.
Derlemedir.
Referanslar
- Amerikan Psikiyatri Birliği: Psikiyatride Hastalıkların Tanımlanması Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı (DSM-V-TR). Köroğlu E (Çeviren), Ankara: Hekimler Yayın Birliği, 2013
- Clemens B, Junger J, Pauly K, et al. Male-to-female gender dysphoria: gender-specific differences in resting-state networks. Brain Behav. 2017;7:e00691
- IŞIK A. Ö. P,ALİOĞLU F (2019). Cinsiyet disforisi: Kocaeli Üniversitesi Hastanesi deneyimi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20(1), 101 - 109. Doi: 10.5455/apd.299184
- Mayo Clinic Stuff, Gender Dysphoria, mayoclinic.org erişim tarihi: 18.01.2020
- Meltem Aydın Beşen, Ergül Aslan. Transseksüalite: Genel bakış (Derleme). . 2014; 16(57): 145-148