Kemik iliği, kan hücrelerinin oluşumunu sağlayan ve kemiklerin içinde saklı bulunan yumuşak bir dokudur.
Kemik iliğinde bulanan bu hücreler kırmızı kan hücrelerine (eritrosit), beyaz kan hücrelerine (lökosit) ve trombositlere dönüşebilen olgunlaşmamış kan hücreleridir.
– Kırmızı kan hücreleri (eritrosit) organlara oksijen taşır.
– Beyaz kan hücreleri (lökosit) iltihap ile savaşmada görev alır.
– Trombositler kanamanın kontrolünde görev alır.
Sağlıklı bir kemik iliği ve kan hücrelerinin varlığı yaşam için şarttır. Bazı hastalıklar kemik iliğini etkileyerek fonksiyon görmesine engel olabilir. Böyle durumlarda kemik iliği veya çevre kanı ya da kordon kanı transplantasyonu, en iyi tedavi seçeneklerden biri olarak ön plana çıkar. Kemik iliği ve çevre kanı kaynaklı kök hücre transplantları teknik olarak ‘hematopoietik kök hücre nakli‘ olarak adlandırılır. Bazı hastalıklar için tek küratif tedavi seçeneği bu nakilden geçer. Hematopoietik kök hücre nakli ile sağlıksız kan üreten hücreler sağlıklı olanlar ile değiştirilmiş olur. Nakledilen bu hücreler de sağlıklı eritrosit, lökosit ve trombositler üretmeye başlar.
Kemik iliği ve çevre kanı (periferik kan) kaynaklı kök hücre transplantı öncelikle kemoterapi ile kür olmayacağı düşünülen kanserlerde ve bazı kanser dışı hastalıklarda kullanılan bir tedavi yöntemidir. Lösemi, miyelodisplastik sendromlar, Hodgkin lenfoma, Hodkin-dışı lenfoma, multipl miyeloma, bir grup kan hastalıkları ve bazı solid organ tümörlerini içeren çeşitli tanıları olan hastalar transplant adayı olabilir. Bu yüzden hematopoietik kök hücre naklinin zamanlaması başarı için çok önemlidir. Erken nakil her zaman daha iyi netice sağlar.
Aşağıda belirtilen tanılardan herhangi birine (özellikle lösemi veya miyelodisplastik sendrom) sahip hastalar, tanı konulduğu anda bir transplantasyon merkezinden görüş almalı. Transplant adayı hastalarda hastalıklarının seyriyle ilgili ipuçları veren (prognostik) belirteçler ve lökosit-ilişkili antijen (HLA) denilen protein dizinleri özel bir kan testi ile çalışılmalı. Otolog (hastanın kendisinden kök hücre alınması) hematopoietik kök hücre nakli adayı hastaların tedavisinde kök hücrelere zarar verebilen kemotöropatik ajanların kullanımından kaçınılmalı.
TRANSPLANTASYON TİPLERİ
Üç tip hematopoietik kök hücre nakli vardır: Allojeneik, sinjeneik ve otolog…
ALLOJENEİK NAKİL
Tipik olarak lösemi, aplastik anemi ve miyelodisplastik sendromlar gibi kemik iliği bozuklukları olan hastaları tedavi etmede kullanılır. Bu işlemde, hastalıklı kemik iliği ‘hazırlama rejimi‘ adı verilen yüksek doz kemoterapi ve/veya radyoterapi ile ortadan kaldırılır ve bir vericinin kemik iliği, çevre kanı veya göbek kordon kanından toplanan kök hücreleri ile değiştirilir. HLA uyumlu kardeşten yapılan nakle ‘allojeneik sibling nakil‘, birden fazla HLA uyumsuzluğu olan kardeşten ya da anne-babadan yapılan nakle ‘haploidentik nakil‘, akraba olmayan kişiden yapılan nakle ‘akraba dışı allojeneik nakil‘ ve kordon kanından yapılana da ‘allojeneik kordon nakli‘ adı verilir. Allojeneik naklin otolog nakile göre avantajı, nakledilen kök hücrelerin oluşturduğu yeni immün sistemin, alıcının (hastanın) tümör hücrelerini ortadan kaldırabilmesidir ki, buna “graft versus tümör etkisi” denir. Dezavantajı ise alıcının normal dokularına da zarar vererek ‘graft versus host hastalığı‘ oluşturabilmesidir.
Allojeneik naklin başarısında alıcı ile verici arasındaki HLA doku uyumu başta olmak üzere, alıcı ve vericiye ait bazı diğer faktörler (yaş, cinsiyet, hastalığın durumu gibi) ve transplantasyon ekibinin tecrübesi önemli rol oynar. Uygun donör seçimi, uygun hazırlama rejimi seçimi ve transplantasyon sonrası bakım, uzmanlık ve tecrübe gerektiren unsurlardır.
SİNJENEİK NAKİL
Allojeneik transplantasyona benzerdir. Fark, vericinin hastanın özdeş ikizi olmasıdır. ‘Graft versus host‘ ve ‘graft versus tümör‘ etkisi yoktur. Bu sebeple malign hastalıklardan çok benign (iyi huylu) hastalıkların tedavisinde tercih edilir.
OTOLOG NAKİL
Hastanın kendi kök hücreleri transplant için kullanılır. En sık lenfoma ve multipl miyeloma tanılı hastalarda kullanılan bir tedavi seçeneğidir. Tedavinin hangi aşamasında hastadan kök hücre toplanacağı önemli bir aşamadır. En büyük avantajı transplanta bağlı mortalite (ölüm) oranının düşük (<3%) olmasıdır. Hastanın kendisinden toplanan kök hücrelerin arasına hastalıklı kök hücrelerin de karışma olasılığı bulunduğundan, nakil sonrası hastalık tekrar edebilir. Bir diğer dezavantajı ‘graft versus tümör etkisi‘nin olmamasıdır. Bu sebeple transplant sonrası hastalara sağlamlaştırıcı ve/veya idame tedavileri uygulanabilir.
Teknolojiyle araya mesafe koymak
İyi kullanıldığında etkili bir silah olan teknoloji, hayatın gerçek tadını almanızı engelleyebilir. Tamamen bırakamasanız da kısıtlamanız işinize yarayacak.
İnsanların çoğu geceleri dokuz saat uyumaz ama her gün en az bu süreyle ekrana bakar. Bununla birlikte, yüzde 46’mız henüz yataktan bile çıkmadan elektronik cihazlarla ilgilenmeye başlıyor. Sonuç olarak boyun, göz ve genel sağlığımızla ilgili problemler yaşıyoruz. Öncelikle, akıllı telefonlar stresle baş etme konusunda bize yardımcı olmuyor ve lise öğrencileri üzerinde yapılan araştırmalara göre, sosyal medya kullanımı yalnızlık duygusunu körüklüyor.
Hayatı ekrandan takip etmeye ara verme zamanınızın gelmiş olabileceğini düşündünüz mü? Elbette ki anksiyeteye sebep olabilecek şiddetli bir dijital detoks yapmanızı tavsiye etmeyeceğiz. Fakat ekrana bakma sürenizi birkaç günlüğüne azaltmanız, hayata dair başka gerçekleri görmenizi sağlayabilir. Örneğin huzur veren sabah dinginliğinin tadını çıkarabilir ya da arkadaşlarınızın konuştuğu şeyleri duyabilirsiniz. The Power of Off kitabının yazarı Nancy Colier, “Yalnızca kendimizi eğlendirmeye çalıştığımız ve dikkatimizi toplamadığımız için dinlemeyi bilmeyen bir kültüre sahip olmaya başladık,” diyor. Ekranınızı size acı vermeyecek şekilde kapatıp hayatın akışına kapılmak istiyorsanız, okumaya devam edin.
1- Çağın gerisinde çalış
EKRANINIZI SEKMELERLE bölmek ya da nabız değeri teknolojisinden yararlanmak performansınızın artmasını sağlayabilir. Ancak bu yöntemlerin zihinsel anlamda nasıl hareket ettiğinizi, hangi kaslarınızı kullandığınızı ve doğru formda nasıl hissettiğinizi bilmemenize yol açabileceğini ifade eden George Mason Üniversitesi Kinezyoloji bölümü öğretim üyesi Joel Martin, “Sakatlık riskinden korunamayacağınız gibi kendi vücudunuzu tanıyamamaya başlarsınız,” diyor.
Ne kadar sıkı çalıştığınızı ne kadar konuşabildiğinizi hesaplayarak da ölçebilirsiniz. Düşük tempoda çalışırken cümleleri tamamlayabilmeniz gerekiyor. Orta tempoda ise konuşmak biraz daha zorlaşır. Running Strong’un kurucusu Janet Hamilton, yüksek tempoda ise bir ya da iki kelime söyleyebileceğinizi belirtirken, bu kelimelerin de çoğu zaman inilti olacağını söylüyor.
Odağınızı verilere çevirmediğinizde soğuk sabah havasını nasıl soluduğunuzu anlayabilir veya binalardaki ışık yansımasının yolları nasıl aydınlattığını görebilirsiniz. Bu iki hissiyatın da size hayranlıkla karışık bir mutluluk verebileceğini belirten Kaliforniya Üniversitesi öğretim üyesi Paul Piff, bunun kendinizi tamamen kaptırdığınızda gerçekleşeceğini söylüyor. Ayrıca bu his azalan enflamasyon işaretleriyle ilişkilendiriliyor.
2- İş yerinde işbirliği yapın
İŞ YAPARKEN teknolojiye çok fazla güvenmek üretkenliğinizi engelleyebileceği gibi terfi almanızı sağlayabilecek iş ilişkileri kurmanızın da önüne geçebilir. Birçok insanın yaptığının aksini yaparak beyin fırtınasını Outlook üzerinden yürütmek yerine yüz yüze yapmayı deneyin. Arkadaşlarınızın çalıştığı bölümlere doğru yapacağınız kısa yürüyüşler de egzersiz niteliği taşır ve bu egzersizler beynin kendini yenileme özelliğiyle ilişkili olan nöroplastisite yeteneğini geliştirir. Columbia Üniversitesi öğretim üyesi Jamie Krenn, böylelikle ortaya yeni fikirler koyabileceğinizi belirtiyor. Çalıştığınız ekip bir arada değilse bile en azından telefonla aramalar yapmaya çalışın. Başka bir insanın sesini duymak aranızda duygusal bir bağ yaratarak daha iyi ilişkiler kurmanıza yardımcı olabilir.
3- Yalnız takıl
CIHAZLARINIZDAN ayrılmanın ilk etapta kulağa korkunç gelmesi anlaşılabilir bir şey. Çünkü Colier’a göre, bizi daha çok mutlu edeceğini düşündüğümüz için “like” almaya, “post” göndermeye ve trendlerin nabzını tutmaya koşullanmış durumdayız. Ancak kendi başınıza yapacağınız bir kahve keyfi ya da tempolu yürüyüş, “Şu anda vücudumda ne oluyor?”, “Zihnimin nesi var?”, “Duygusal dünyamda neler dönüyor?” gibi arayışlarınızı sonlandırmanıza yardımcı olabilir. Böylelikle sadece daha oturaklı hissetmekle kalmaz, ilk fırsatta niçin teknolojiye sarıldığınızı anlamanızı da sağlayabilir.
Bu konuda başarılı olduktan sonra ise bir yere oturun ve birkaç dakikalığına dinginliği deneyimleyin. Colier, bu derin sükûnetin insanlara hayatlarındaki sorunları çözmede yardımcı olabileceğini söylüyor. Öte yandan bu durum derin bir boşluk korkusu yaratırsa, neye minnettar olduğunuzu not edin. Örneğin uzun koşularınızda size yoldaşlık eden koşu partnerinizden memnunsanız, bunu bizzat kendisine söyleyin.
Dil temizliği gerekli midir?
Yapılan son araştırmalar dil temizliğinin yaşlanmayı geciktirdiğini ortaya çıkardı.
İNTERNET HER DERDE DEVA ürünlerle dolup taşıyor. Dil temizleyicisi olan diş fırçaları çok normalmiş gibi görünse de dilinizi gerçekten fırçalamanın faydaları oldukça sıra dışı. Üstelik bu sefer iddialar bilimle de destekleniyor. Yeni bir araştırmaya göre, günde sadece 10 saniye dilinizi fırçalamak yeni “iyi bakterilerin” oluşumunu destekliyor. Bu bakteriler de yaşlanmayı yavaşlatan, yaşlı hücreleri canlandıran ve genç görünmenizi sağlayan bir molekül olan nitrik oksit oluşumuna olanak sağlıyor. Yaşlanma süreci büyük oranda üç ana faktörün sonucudur.
Birincisi, kromozomlarınızın ucundaki telomerler eskisi gibi verimli çalışamaz ve bu da DNA’nın düzgün çoğalamamasına yol açar. İkincisi, mitokondrileriniz güçten düşer ve hücreleriniz yeterli enerjiyi alamaz. Son olarak, kök hücrelerinizin hasarları onarma yeteneği azalmaya başlar. Amerikalı araştırmacılara göre, nitrik oksit bu üç faktörün etkilerini yavaşlatıyor. Baylor College, Teksas’tan bilim insanları ise vücudunuzun toplam nitrik oksit üretiminin yarısının dilinizde gerçekleştiğine inanıyor. Dilnizi fırçalamak bu gençlik iksirinin üretimini en yüksek seviyeye çıkarıyor. İyi ağız bakterileri nitritleri üretiyor ve bunlar mide asidinize karışarak ihtiyacınız olan nitrik oksiti oluşturuyor. Eğer yaşlanma fikri sizi ürpertiyorsa, bu akşamdan itibaren yatmadan önce saati tersine çevirebilirsiniz.
Yemek hazırlarken dikkat edilecekler
Her antrenman hedefi ilk olarak beslenmeyle başlar ve yemek hazırlığı, bu yoldaki en büyük müttefikinizdir. İşte yemek hazırlama kılavuzu.
DERLEYEN: SAİDE TOKUÇ
Yumurtadan oluşan bir kahvaltının kaslarınız için çikolata dolu kruvasandan daha besleyici olması sizi şaşırtmaz. Odağınızda kilo kaybı olduğunda ise, arada sırada kurabiye kutusundan vazgeçmenin muhtemelen yardımı dokunacaktır. Bunu bilmek pek de zor değil.
Sorun şu ki, bilmek her zaman “yapmaya” eşit değil. Yapmamanız gerektiği sırada atıştırıyorsunuz. Sağlıklı bir yemek pişirmeye zamanınız olmadığı için dışarıda yiyorsunuz. İyi haber şu ki, tek suçlu siz olmayabilirsiniz. Görünüşe göre, işyerinin kantininden bir dilim pizza almanız için sizi baştan çıkaran tek şey boş mideniz değil.
Bu, “karar verme yorgunluğu” olarak adlandırılan psikolojik bir olgudur. Her gün ortalama 35.000 karar veriyorsunuz: Ertelemeli mi kalkmalı mı? Tost mu yulaf ezmesi mi? Beyaz gömlek mi mavi mi? Ve her kararla, her bir kararı almak daha da külfetli olur ve sonunda, beyniniz kısa yollar aramaya başlayarak dürtüsel davranır.
Beyniniz vücudunuzdaki en çok enerji talep eden organdır ve glukozu birincil yakıt kaynağı olarak kullanır. Zihinsel enerjiniz anlık her kararla tükenirken, vücudunuz azalan stoklarını yenilemek için hızlı bir yol arar: Şeker. Yağ kaybı paradoksu da buradan gelir. Yemeyi bırakmak için iradeye ihtiyacınız vardır ve iradenizi beslemek için yemeniz gerekir.
Yemek hazırlamanın kas kazandıran, yağ yakan en harika müttefikiniz olmasının nedeni de budur. Kahvaltı, öğle yemeği, akşam yemeği ve atıştırmalıklarınızı önceden hazırlayarak karar vermeyle ilgili çifte sorunu halledersiniz: Yalnızca ne zaman ne yiyeceğiniz değil, aynı zamanda ne kadar yiyeceğiniz sorunu…
Programlarımız dolu olduğunda, yemek zamanlarıyla ilgili sorun yaşayabiliriz,” diyor gıda bloğu Fit Men Cook’un kurucusu Kevin Curry. “Düşünmeden, yemeğin kalori ve besin değerine çok az dikkat ederek yeriz ve öğünleri atlarız ki bu da yoğun açlığımızı doyurmak için bir sonraki öğünde aşırı yememize yol açar. ‘Elimizi uzatsak alabileceğimiz bir yerde’ sağlıklı yemekler ve atıştırmalıklarımızın olması, telaşlı ve yoğun hayat tarzlarımıza daha besleyici gıdalarla devam etmemizi sağlar. Böylece aynı zamanda fitness ve sağlık hedeflerimize de ulaşabiliriz.”
Burada bir profesyonel gibi yemek hazırlamak için ihtiyacınız olan her şeyi bulacaksınız. Beyninizde diğer, daha önemli kararlar için yer açılacak: Göğüs günü mü, bacak günü mü?
Yemek Hazırlamanın Avantajları ve Dezavantajları
Kabul ediyoruz, bu çok basit bir iş değil. Öğle yemeğinizi sevmiyorsanız diğer bir veya iki gün buna mecbur kalıyorsunuz. Pazar öğle saatlerinizin büyük bir kısmını yemek pişirmeye ayırmak zorundasınız. Haftalık alışveriş listeniz titiz bir planlama gerektiriyor çünkü unutulan bir malzeme, bir haftalık yemeği riske atabilir. Her yere saklama kabı taşımak zorundasınız ve planlarınız değiştiği takdirde yemek çöpe gider.
Ancak dedikleri gibi, kolay olsaydı herkes yapardı. Hafta sonunuzdan birkaç saati yemek hazırlığına ayırarak hafta içi akşamlarınızı boşaltmış olacaksınız. Yıkamanız gereken tek şey saklama kabınız olacak. Sokak sandviçlerinden oluşan öğle yemeğiniz olmadığında yalnızca tartınız hafiflemeyecek, cüzdanınız da size minnettar olacak. Makrolarını sayan türden biriyseniz ve belirli antrenman hedefleriniz varsa, her bir gramına kadar bir haftalık yemeğinizi planlayabilirsiniz.
Yemek Hazırlama Fikirleri
İlk adım, hazırlayacağınız yemekler, yani kahvaltı, öğle yemeği, akşam yemeği ve atıştırmalıklar için tarifleri ayrıntılarıyla planlamak. En sade formuyla, kas kazandıran yemeklerin temelinin yaklaşık olarak “iki avuç dolusu sebze, bir yumruk boyutu kadar karbonhidrat ve bir avuç içi boyutunda porsiyon kadar protein” içerdiğini belirtiyor diyetisyen ve The Low Fad Diet kitabının yazarı Jo Travers.
Protein açısından tavuk, balık, hindi, yağsız biftek, yumurta, tofu ve süzme yoğurt gibi yağsız seçeneklere bağlı kalın. Karbonhidratları mümkün olduğunca kompleks tutun ve sağlıklı yağları unutmayın. Zeytinyağı, avokado ve kabuklu yemişler sizi daha uzun süre tok tutacaktır.
Yemek Hazırlamanın Zorluğunu Azaltacak Stratejiler
Yemeklerinizi olabildiğince taze saklamak için, Long, buzdolabına atmadan önce onları tamamen soğutmanızı öneriyor. Yemeğin ıslanmasına yol açan buğulanmadan kaçınmış olacaksınız. Bununla birlikte, yemeğinizi oda sıcaklığında iki saatten uzun süre bırakmayın.
İnternetteki “olgun avokado” şakalarını gördüyseniz, sebzelerin ne kadar değişken doğalı olabileceklerini biliyorsunuzdur. Gıda atığını azaltmak için, donmuş ve konserve gıdaları arkadaş edinin. “Sürekli olarak bozulan ıspanak ve diğer sebze torbalarını çöpe atmaktan bıktığım için daha önceye kıyasla daha fazla doğranmış biberler, soğan, bezelye ve mısır gibi donmuş sebze alıyorum,” diyor Long.
Curry, yemek hazırlamayı yüksek yoğunluklu bir spor salonu antrenmanı gibi düşünün, diyor. “Rutininiz sona erene dek devam edin, yemeğiniz pişerken mutfağı temizleyin. Yemek neredeyse tamamlandığında yemek saklama kaplarını hazırlayın ve kapları tezgâh ya da masaya yayın.” Yemek pişirirken en sevdiğiniz spor salonu şarkı listenizi dahi dinleyebilirsiniz. “Müzik bana sadece enerji vermekle kalmıyor, aynı zamanda bunu neden yaptığımın zekice bir hatırlatıcısı: Yağsız ve çekici olmak için,” diye ekliyor.
Saklama Kapları nasıl olmalı?
Saklama kapları üzerine konuşmadan olmaz çünkü tüm o yemekleri bir şekilde saklamalı ve taşımalısınız. Ne yaptığınıza bağlı olarak her birinin avantaj ve dezavantajları olan, camdan çok bölmeli plastiklere kadar uzanan birkaç seçenek mevcut. Plastik saklama kapları hafif ve dayanıklıyken cam çeşitler de leke tutmayıp yemeği daha uzun süre daha taze tutuyor. Kavanozlar salatayı taze halde saklamanızı sağlıyor ve çok bölmeli plastik saklama kapları atıştırmalıkları paketlemeyi oldukça kolaylaştırıyor. Paslanmaz çelik saklama kapları harika görünüyor ancak genellikle maliyetleri yüksek ve mikrodalgada kullanılamıyorlar.
Düşük Bütçeli Yemek Hazırlama
Her gün ıstakoz yahni hazırlamadığınız sürece, yemek hazırlamak tasarruf etmenizi sağlayacaktır. Ancak paranızın daha da fazlasını cebinizde tutmanın kolay yolları var, sadece biraz daha düşünmenizi gerektiriyor. Long, yapımı kolay ve erişimi basit, ekonomik malzemeler içeren tarifleri seçmenizi öneriyor. Düşünün: Patates, pirinç, makarna, yağsız protein kaynakları ve sebzeler. Mümkün olduğunca toplu şekilde alın ve yulaflar, sütler vb. için süpermarketlerin kendi markalarından alışveriş yapın. Donmuş ve konserve gıdalara odaklanın ve taze ürün almanız gerekiyorsa, “mevsimi olan sebzelere ve mahsule bağlı kalın,” diyor Long. Bir de kendinizin hazırlaması gereken gıdalar alın, diye ekliyor Travers. “Örneğin hazır doğranmış havuçlar için daha yüksek fiyat ödeyeceksiniz.”
Yemek Tarifleri
Şimdi, doğru tarifi bulmanın söylemesi kolay. Yemek hazırlama tarifinde bingo yakaladığınızı düşünürsünüz ancak altı paragraf sonra yazar hala son tatilinden bahsediyordur. Kendine düşkün, çok paragraflık manifestoları unutun; Curry’den takip etmesi kolay bu tarifler sizi doğrudan sonuca götürecek.
E-Bülten’e kayıt olun!
Evde aletsiz antrenman programı
Grekoromen Güreş Milli Takımı’ndan rekor
Makaralı Yay Milli Takımımız finalde
Arnold Schwarzenegger’e göre başarılı olmanın 6 sırrı
Kısa zamanda kas kazanmak
Her sabah yapmanız gereken 30 saniyelik esneme hareketleri
Popüler
-
FITNESS1 gün önce
Kısa zamanda kas kazanmak
-
FITNESS2 gün önce
12 dakikalık kol antrenmanı
-
FITNESS2 hafta önce
ÜÇ BOYUTLU KAS GELİŞİMİ
-
ERKEK AKLI1 hafta önce
Reaksiyon egzersizi
-
ERKEK AKLI1 hafta önce
Nasıl daha iyi tekme atılır?
-
ERKEK AKLI1 hafta önce
DAYANIKLILIK ANTRENMANI
-
FITNESS1 hafta önce
Pilometrik Antrenman
-
ERKEK AKLI2 hafta önce
Workout örnek antrenman