3TOPLUMSAL (SOSYAL) GELİŞİM Doğumdan itibaren başlayan, yaşam boyu devam eden, kişinin başkalarıyla iyi ilişkiler kurmasını ve içinde yaşadığı topluma uyumunu sağlayan süreçtir.
4ÖRGÜTSEL TOPLUMSALLAŞMA AŞAMALARI ÖRGÜTE GİRMEDEN ÖNCEÖnceki bütün öğrenme süreçlerini, değerlerini, tutumlarını kapsar.ÖRGÜTLE KARŞILAŞMAKendi değerleri ile örgütün değerlerini kıyaslar. Uyum sağlarsa örgüt tarafından kabul görür, sağlamazsa işten ayrılmaya kadar varabilir.DEĞİŞİMÖrgüt içindeki değer ve normları içselleştirmiştir. Gruba nasıl uyum sağlayacağını bilir.
6Latane’nin (1981) Sosyal Etki Kuramı Sosyal faktörler birey üzerinde etkilerini belirli bir kural çerçevesinde yapar.Bir çok sosyal faktör bireyi etkilediğinde, birey bu etkileri şu özelliklere göre algılar:A- Sosyal faktörün kuvvetiB- Sosyal faktörün kişin yaşamında zaman ve mekan bakımından yakın olmasıC- Sosyal faktörün etkilediği kişi sayısı
7A- Sosyal faktörün kuvveti Öğretmen, öğrenci için kuvvetli bir sosyal faktör oluşturur.Ne var ki, öğrencinin tanımadığı sokaktaki bir kimse,sosyal faktör olarak o kadar kuvvetli değildir.Belirli bir toplumsal yapı içinde, örneğin bir devlet kuruluşunda, yüksek mevkilerde bulunanlar,düşük mevkilerde bulunanlara kıyasla daha büyük sosyal güce sahiptir.Yüksek mevkilerde bulunan çok sayıda kimse,tek bir kimseye kıyasla, daha etkili olur.Bu kimseler, başka kuruluşlardan değil,sizin çalıştığınız kuruluşlarda iseler,etkileri daha da artar.
8B- Sosyal faktörün kişin yaşamında zaman ve mekan bakımından yakın olması Bireyi etkileyen her bir kimsenin kendine özgü kişisel etkisi,o anda kaç kişinin bireyi etkilemekte olduğuna bağlıdır.Sayı artıkça, her bireyin kişisel etkisi azalır.Örneğin, okula gittiğinizde karşılaştığınız ilk arkadaşınız“Saçın çok uzamış tıraş ol.” tavsiyesinde bulundu.O gün on kişi sizi bu ifadeyi kullanmışsa, ilk kişinin etkisien kuvvetli, onuncu kişinin etkisi, en zayıf olur.Her biri sosyal etkiyi artırır, ama gittikçe azalan miktarlarda bir artma olur.
9C- Sosyal faktörün etkilediği kişi sayısı Aynı sosyal etkiye maruz kalan kişilerin sayısı arttıkça,her bir birey üzerine düşen sosyal etkide bir azalma olur.ÖRNEK:Bir yazılı ödevden sonra öğretmeniniz sizi odasına çağırıyor ve hazırladığınız kağıdı ayrıntılarıyla eleştirerek, yeniden yazmanızı tavsiye ediyor.Bu öğretmenle etkileşiminiz sizin üzerinizde kuvvetli bir etki yaratır.Öte yandan öğretmen, sınıftaki bütün öğrencilerin ortak hatalarını gözden geçirir ve eleştirirse, bu öğrencilerden biri olarak sizin üzerinizdeki etkisi, öğretmenle yalnız konuştuğunuza kıyasla, daha zayıf olur.Sınıftaki öğrenci sayısı arttıkça, öğretmenin sizin üzerinizdeki etkisi azalır.
11ÖRGÜTSEL TOPLUMLAŞMAİşgörenin içinde yaşadığı örgütün üyeleri gibi davranmayı öğrenmesidir.İşgören bir yandan kendi kişiliğini kurarken , bir yandan da örgütte üye olmaya girişir, örgüte ki konumunu öğrenir;üyelik işlevlerini algılar ve yerine getirmeye çalışır.
12TOPLUMSAL İLİŞKİİki ya da daha çok insan arasında oluşan karşılıklı etkileşimdir. Toplumsal ilişki, toplumsal davranış aracılığı ile yapılır ve insanın toplumsallığının gereğidir.
13Toplumsal Davranışİnsanın bir başkasıyla etkileşmek için bilgi, beceri ve tutum kazanarak ilişki kurma yeterliğini eyleme dönüştürebilmesidir.Toplumsal davranış yapıldıkça insan toplumsallaşır.
14TOPLUMSAL KURAL VE İLKELER TOPLUMSAL İLKELERToplumun yaşamına ve üyelerinin topluca yaşamasına ilişkin toplumca geliştirilen düşünce ve görüşlerinden oluşur.TOPLUMSAL KURALLARToplumsal ilkelerin toplum üyelerince uygulanmasını güvenceye almak için toplumca geliştirlen yaptırımlardır.
15TOPLUMSAL DAVRANIŞ KALIPLARI Toplumun üyelerinin büyük çoğunluğunda yerleşmiş genelleşmiş düşünüş ve eylem biçimleridir.
16ÖRGÜTSEL TOPLUMSALLAŞMA Toplumsallaşma, insanın içinde yaşadığı toplumun geliştirdiği ilkelere, kurallara ve davranış kalıplarına uygun olarak davranmasını ve çevresini oluşturan insanlarla ilişki kurmasını öğrenmiştir.Toplumsallaşan insan toplumun etkin bir üyesi olduğu duygusuna ulaşır.
17TOPLUMSAL DENETİMİnsanın toplumsal davranış kalıplarına, ilke ve kurallarına ne denli uygun davrandığının toplumca gözlenmesi ve aykırı davrandığında düzeltilmesi için etkilenmesidir. Toplumsal denetim, toplum adını insanı toplumsallaştırma işlevine yüklenen aile, küme, okul, örgüt gibi toplumsal birimlerce yapılır.
18TOPLUMSAL OLGUNLUKİnsanın başkalarıyla iyi ilişkiler kurmada ve etkili çalışmada toplumun istek ve beklentilerini karşılayacak toplumsal gelişim düzeyine ulaşmasıdır.
19Toplumsal olgunluğa ulaşan kişi, Hoşgörülü olma,Yardımlaşma,Dayanışma,Toplumun etkinliklerine katılma,Başkalarının özgürlüğüne saygılı olma,Başkalarının haklarına saygılı olma,Toplumsal sorunların çözümüne katılma,Sevinçleri üzüntüleri paylaşma gibi davranışları kişilik özelliklerine dönüştürür.
20İNSANIN İNSANA YAKLAŞIMI Toplumsallaşma ve toplumsal ilişkilerin özü, insanın başka insanlarla etkileşiminde onlara yaklaşım biçiminin beğenilir olmasıdır.Yaklaşım biçimi, insanı başkalarından uzaklaştırabilir ya da onlara yaklaştırabilir.İnsanın insana yaklaşımıyla ilgili bazı kavramlar şunlardır:HoşnutsuzlukDuyarsızlıkDuygudaşlıkEş duyumHoşgörü
21Hoşnutsuzluk,insanın karşındakine sevmediğini;ondan hoşlanmadığını, tiksindiğini;ona karşı geldiğini direndiğini anlatan bir duygudur.Duyarsızlık,insanın başkalarına karşı duygusuzluğu, ilgisizliği, kayıtsızlığıdır.Bir insanın karşısındakine duyarsız olması onunla ilişki içinde olmadığını gösterir.
22Duygudaşlık,iki insanın bir olaya, bir nesneye ya da birbirlerine karşı aynı duyguyu duymaları benzeşen bu duyguları birbirleriyle paylaşmalarıdır.Eş duyum,insanın karşındakinin duyularına benzer duyuları algılıyor onu anlıyor olmasıdır.Hoşgörü,insanın karşındakinin düşüncelerine,aynı düşüncede olmasa bile saygılı olması;onun düşünce ve duygularını anlatmasını engellememesi ona kusur işleme hakkını tanımasıdır.
23Toplumsal Tutumİnsanın başka kişilere, kümelere, toplumlara ya da uluslara karşı belli bir biçimde davranmaya yönelten kazanılmış eğilimlerine toplumsal tutum denir.
24Toplumsal AyrımToplumsal ayrım, bir toplumda birlikte yaşayan insanların, birbirlerinin ırkına, dinine, diline, siyasal görüşüne, ekonomik durumuna, inancına, düşünüşüne ve benzerlerine göre bireysel ya da kümesel olarak birbirlerine haksız, yanlı ve eşitsiz davranmalarıdır.
25Toplumsal ayrımın kaynağı Toplumsal uzaklık, toplumu oluşturan bireyler arasında giderek iletişimin ve etkileşimin engellenmesi, ilişkilerin azalmasıdır.Toplumsal tedirginlik, toplumdaki bireylerin birbirlerine ilişkin oluşturdukları ön yargı ve basma kalıp algılarla çatışmaya ve sürtüşmeye düşmeleri yüzünden gerilim ve bunalım içinde bulunmalarıdır.Toplumsal yalıtılama, toplumsal tedirginlik yüzünden bireylerin birbirinden koparak kendi kabukları içinde yaşamalarıdır.
26Toplumsal ÖnyargıÖnyargı, insanın bir nesne, olay ya da insana ilişkin yeterince doğrulanmış bilgisi olmadan vardığı; gerçek bilgiler verildiğinde bile değiştirmeye direndiği yerleşik yargısıdır.Toplumsal önyargı, insanın yeterince doğrulanmış bilgisi olmadan bir küme ya da topluma tutkuyla bağlanması ya da bundan nefret etmesidir.
27TOPLUMSAL ÖNYARGININ GELİŞİM SÜRECİ OLUMSUZ TOPLUMSAL TUTUMBaşka bir kişi küme ya da topluma karşı olumsuz duygular besleme.TOPLUMSAL UZAKLIKOlumsuz tutum takınılan kişi, küme ya da toplumla etkileşimi kesmeSALDIRMADüşmanca duygular geliştirilen kişi, küme ya da topluma uygun bir zamanda ve yerde bahaneyle boşalmaTOPLUMSAL TEDİRGİNLİKEtkileşmeyen kişi, küme ya da toplumla çatışmaya düşmeTOPLUMSAL ÖNYARGITedirginlik duyulan kişi, küme ya da topluma karşı düşmanca duygular geliştirmeTOPLUMSAL YALITILMAToplumsal tedirginlik yüzünden kendi kabuğuna çekilmeTOPLUMSAL ÖNYARGININ GELİŞİM SÜRECİ
29İnsanları birbirinden farklı kılan bedensel, düşünsel ve ruhsal özellikler bir bireyin kişiliğini ifade eden unsurlardır.Bireyler kişilik yapılarına göre iletişimde bulundukları kişilere, karşılaştıkları durumlara duygusal tepkiler verirler.
30Bireyin duyuşsal gücü,ürün üretmesini sağlayan bir güç olmaktan çok,bireyi yönlendiren, hareketlendiren, onu yaralı kılan, olumlulaştıran bir güçtür.Duyuşsal güç,bedensel, devinimsel, bilişsel güce dayanmakla birlikte hareket noktası, bireyin duygularından oluşan güçtür.
31DUYUŞSAL GELİŞİMYaşamda olup bitenler, duygularla algılanır, hissedilir ve hissedildiği ölçüde anlamlı duruma getirilir.Yaşanılan dünyada olup bitenlerin ayrımına varılması,var oluşun kavranması ve algılanması,önemli ölçüde duyguların ürünüdür.
32Heyecanlar, içerden ya da dışardan gelebilecek belirli uyarıcılara, engellere ve çeşitli zorlanma duygusu veren koşullara ya da tehdit edici uyaranlara karşı organizmanın geliştirdiği bir çeşit savunma düzenekleridir.Yetişkinin duygusal yaşamı, yaşadığı ortamla yakından ilgilidir. Özellikle sosyo- ekonomik durumunun güçlüğü ya da zayıflığı, bireyi bunalıma sürükleyebilir.Bunalım içinde olan, duyuşsal gelişim yönünden belli bir noktada kalmış bir işgörenin de kendisinden beklenilen davranışı yapması güçleşecektir.
33Aile üyeleriyle çatışmanın, bencilliğin, doyumsuzluk duygusunun, sağlığını yitirme ve ölüm korkusunun, tutuculuğun giderek artması işgörende duygusal gerilim yaratır.Başkalarından beklentisi çoğalan iş görenin bunları elde edemediği her seferinde düş kırıklıkları da artar.Yaşının gereği olarak, yeterliklerinde ve cinsel gücündeki gerilemeyi reddederek, eskisi gibi davranmaya kalkışması, yetişkinin başlıca gerilim kaynağıdır.
34Birey, insanlarla etkileşimde bulundukça duygusal yönden de gelişme gösterir. Fikri olgunluk beraberinde duygusal olgunluğu da getirir.İşgörenin bulunduğu ortama, konuma göre duygusal tepkiler vermesi, onun duygusal gelişim gösterdiğinin bir ifadesidir.
35DUYGUSAL SİSTEMİnsanın duygusal alt sistemi, devinimsel ve bilişsel alt sistemleri ile iç içe ve birlikte çalışır.Devinimsel alt sistemin değişik türde devinme ve bilişsel alt sistemin değişik türde düşünce üretmesinin yanı sıra, duygusal alt sistem de değişik türde duygu üretir.Duygusal sistem, çevreden fiziksel güçler (etki, uyaran, girdi) alır.Bunları algılayarak kendi duygusal gücüne ve işleyerek de değişik türde duygulara dönüştürür.Bu duyguları çıktı (tepki) olarak çevresine verir. Duyguların çevredeki etkisini görür ve bunlardan dönüt alır.
36Bu dönütle duygularını irdeler, böylece duygusal yönden gelişimini sağlar. İnsan, sürekli beğenilmeyen duyguları ürettiğinde, giderek duygusal güç yitimine uğrar.Ayrıca insan, istemediği duyguları edinmek zorunda kaldığında da duygusal sistemini dengelenim çabasına sokar.
37Çevreİşgörenin duygusal sisteminin çevresi, onun duygulanmasına yol açan iç kaynaklar ve dış kaynaklar olarak ikiye ayrılabilir.İç çevre, insanı duygulandıran anıları, dış çevre ise insanın çevresinde bulunan insanlar, olaylar ve nesnelerdir.
38Duygusal GirdilerFiziksel güçler, insanın duyu organlarının duyum eşiğini geçerek, insanı etkilediğinde duygusal sistemin girdileri olurlar.Fiziksel güçler, güzellik, doğruluk, iyilik, uyumluluk gibi insana hoş gelen ya da çirkinlik, yanlışlık, kötülük, uyumsuzluk gibi insana hoş gelmeyen etkileri taşırlar.
39Duygusal Girdilerin İşlenmesi Çevreden alınan duygusal girdiler, açlığı, susuzluğu, cinsel uyarılmayı yönetme işlevlerinin yanı sıra duygulanmayı da yöneten hipotalamusu etkiler.Hipotalamus, duygusal uyaranı alır almaz, bir yandan bedenin sinir sistemini uyarır, bir yandan da beyin kabuğuna sinirsel akımlar göndererek insanın duygulanmasını sağlar.Beynin bazı kesimlerinin ve salgı bezlerinin de duygulanmada işlevi vardır.
40Duygusal Çıktılar Duygusal sistemin çıktıları, duygu ve coşkulardır. Duygu ve coşku, insanın duygusal gelişiminin süzgecinden geçerek dışa vurulur.Her insan, hangi duygusunu, coşkusunu bastıracağını, hangi duygusunu, coşkusunu açığa çıkaracağını, bunu ne zaman, nerede, ne kadar süreyle yapacağını kültürlenme yoluyla öğrenir.. Duyguların, coşkuların doğal anlatımı, insanın yalnız bebeklik ve çocukluk evrelerine özgüdür.
41Duygusal Dönütİşgörenin duyguları, çevresindekileri ve kendini yeterince etkilememiş ise insan, yeniden daha etkileyici duygular üretir. duyguları ile başkalarını üzerse düzeltici duygularla bu hasarı gidermeye çalışır.İşgören, duygularını değerlendirip bunlardan dönüt bilgiler alarak duygularını geliştirebilir.İyi yapılanmış, amacı somut olarak ortaya konmuş, objektif kriterlere dayanan güvenilir bir ortamda verilen geribildirim, çalışanın yöneticisine güven duyması açısından önem taşımaktadır
42Duygusal Büyümeİşgören, kişilere, nesnelere ve olaylara karşı yaşına, yerine ve zamanına uygun olarak duygusal davranışlar gösterir.İşgörenin başkalarına ve kendine zarar verecek duygularını denetim altına alması, duygusal olgunluğa eriştiğinin göstergesidir.
43Duygusal GüçyitimiDuygusal güçyitimi (emotional entropy), insanın giderek sağlıklı duygulanmasını azaltması;yeterince güçlü duygulanamaması;duygularıyla kendine ve çevresineyeterince etkide bulunamamasıdır.
45Yetişme Dönemi (20–30 yaş)Yetişkin, uyum gücü yüksek olduğundan işine çabuk uyarlanır.Yetişkin, gençliğin duygusal vicdanlılığından yetişkinliğin ussal vicdanlılığına geçer.Çocuklukta ve ergenlikte temelleri atılan törel gelişim tamamlanmaya devam eder.
46İşgören zaman zaman ya da sürekli , güvensizlik duygusu yaşayabilir. İşgörenin örgüt içi uyumsuzluklarıyla örgüt dışı uyumsuzlukları birbirini etkiler.Sevindirici duygular ile merak doyurucu duyguları örgütte arayan işgören, buna fırsat verilmediğinde örgütten soğuyabilir.
47Uzmanlık Dönemi (30–50 yaş) İşgören, törel gelişimini tamamlayarak meslek töresini kendinde yerleştirir.İşgörenin sorunları geçinme, iş güvencesi, evliliği sürdürme ve çocuk yetiştirmedir.İşgören kırklı yaşlarda güçlü olmadığını hissettiğinde ölümü aklına getirir.Dostlarıyla olan ilişkilerini sıklaştıran, zamanını iyi değerlendiren işgöreni elem verici duygulardan sıyrılabilir.Geçmiş yaşamını doyumlu bulan işgören mutlu olurken doyumsuz bulan işgöreni mutsuz olur, bunun kızgınlığını sürdürerek yaşamını karartır.
48Sürdürme Dönemi (50–65 yaş) Genel ve meslek törelerinde katılaşıp dogmalarını arttıran yetişkinin hoşgörüsünü sınırlandırdığı, içe kapanıklığını arttırdığı görülür.
49Emeklilik Dönemi (65 yaş ve sonrası) Ölüm duygusu baskınlaşır. Ölümden kaçınılmayacağının bilinmesi ölüm kaygısı yaratır.Bir hiç olma duygusu, yetişkini ölümü yadsımaya yöneltir.Yadsıma, yetişkini bu duygudan kurtaramadığından onu uyumsuzlaştırır.Ölümü yadsıyan ve bunalımla saldırganlaşan yetişkin ölümü ertelemeye çalışır.Ölümün kaçınılmaz bir yazgı olduğunu benimseyen bir yetişkin ise bu bunalımlara düşmeyebilir.
51Duygu, insanın iç ve dış çevresinden gelen uyaranların, insanda elem ya da haz türünden izlenimler yaratmasıdır.Bireyin iç ve dış dünyadan etkilenmesi neticesinde genel olarak “haz duyma” ya da “acı duyma” şeklinde beliren davranışlardır.Duygu, yaşamdan organizmaya ulaşan uyarımların belli bir biçimde algılanması, örgütlenmesi, hissedilmesi sonucu ortaya çıkan organizmanın çeşitli dizgelerinin bir bütün olarak devreye sokulması sonucu oluşan bir çeşit yaygın tepkilerdir.
52Duygunun NiteliğiGenel anlamı ile “hoşlanma” ve “acı duyma” sözcükleriyle anlatılan duygu, kişinin, güdüleri veya temel gereksinimleri ile ilgilidir.Bu gereksinimlerin doyurulması, kişide “hoşlanma”, doyurulmaması da “acı” uyandırır.
53Acı, organizmanın tüm fizyolojik ve psikolojik dengesini yaralayıcı, eksiltici, tehdit edici, yadsıyıcı, yok etmeye yöneltici uyarımlar sonucu ortaya çıkan tepki ya da tepkiler bütünüdür.üzüntü, yılgınlık, kaçış, çöküntü, birer acı çeşidi sayılabilir.Hoşlanım, organizmanın kendisinden hoş olması, biyolojik ve psikolojik bir tad vermesi, kendisiyle barışık, yakın ve uyumlu olması anlamına gelir.Çalışma çağının hazırlık döneminde işgöreni, haz ve elem yönündeki tüm duygularını geliştirir;bunları kendinde yerleştirmiş olarak örgüte gelir.
54Coşku, kamçılanmış yeğin ve güçlü duygudur Coşku, kamçılanmış yeğin ve güçlü duygudur. Duyguya bakarak coşku, insanda daha yüksek bedensel ve ruhsal değişiklikler yaratır. Coşku, insanın davranışını hızlandırır; ama aşırılaştığında davranışı dondurabilir.Duygu ve coşkular, hem işgöreni davranışa yönelten bir güdü, hem de bir davranışın yapılmasıyla elde edilen bir sonuç (ürün) olabilirler. Ancak bir davranışın karmaşık süreci içinde duygunun, neden mi yoksa sonuç mu olduğunu ayırmak zor olabilir.
561. Saldırıya Yönelten Duygular Bu tür duygular insanda gerilim yarattığı; insanın kendisini ve karşısındakini üzdüğü, ya da zarara uğrattığı için, olumsuz duygulardan sayılırlar.Bunlar öfke, kıskançlık, nefret, iğrenme, kızgınlık, düşmanlık gibi duygulardır.İşgörenin duygusal gelişiminde de saldırıcı duyguların oluşmasında ve beslenmesinde, örgütün büyük etkisi olabilir.Örgüt ortamı elverişli olduğunda, yetişkin, çocukluk ve ergenlik evrelerinde göstermediği saldırıcı duygularından bazılarını örgütte geliştirme ve eyleme geçmeye eğilim gösterebilir.
57Kıskançlık Öfke ve Düşmanlık Öfke, bir isteğin engele uğramasından ileri gelir. Öfkede dış uyaran, özdeksel olabileceği gibi içtende olabilir.Kişilerin yapmak istedikleri ve yapmak istemedikleri yaşla değiştiği için, öfke nedenleri de değişir.Kıskançlıkİmrenme, beğenilen, güzel olan bir nesnenin bir özelliğin elde edilmesine özlemdir.Kıskançlık ise, bu özlemden de ötede, insanın kendinden de ötede, insanın kendinden üstün gördüğü bir başkasına duyulan; kendisiyle ilgilenmesini ya da sevmesi karşısında öfke, hınç, düşmanlık gibi duyulan yeğin olumsuz bir duygudur.Kıskançlık, kimi kez işgöreni, sağlıksız da olsa üstün başarıya güdüleyebilir.
582. Yasaklayıcı Ve Savunucu Duygular İnsan, görünen ya da görünmeyen tehlikelerden; sonunu kötü biteceği sandığı olaylardan korkar.Beğenilmeyen, istenilmeyen bir davranış, insanı utandırır; ezikliğe uğratır.Üzüntü, sıkıntı, bıkkınlık insanı savunmaya iter.Çevreden gelen bu tür duygusal girdiler, duygusal sistemin savunma ya da kaçma duyguları üretmesine yol açar.Korku, utanma, üzüntü, sıkıntı, bıkkınlık, eziklik gibi duygular bunlardandır.
59Örgüt ortamı, iş görene yasaklayıcı ve savunucu duyuları verecek pek çok durumlarla doludur. İş gören, çalışması sırasında kimi kez sıkıntı, üzüntü, bıkkınlık duyar:kimi kez derin hüzne, kedere kapılır; bazı durumlardan tiksinti, iğrenme duyabilir.Yetişkini ürküten pek çok korku vardır.Bunların içinde en önemli olanları başarısızlık, kaza, geçim, yaşlanma, ilişkilerde bozukluk, emekli olma gibi korkulardır.
60KorkuBireyin iç ya da dış ‘tehdit’ uyaranlara karşı geliştirdiği savunma duygusudur.Uyarıcılar, organizmayı yaralayıcı, ürkütücü, yok edici biçimde algılandıklarında; korku duygusu bilinçli ya da bilinçsiz olarak ortaya çıkar.UtangaçlıkYetkici ailede, katı disiplinle büyütülen çocuk, genellikle özgüvensiz olur; gerçeklerle başa çıkmaktansa utangaçlığın ardına sığınmayı yeğler ve bu gelişim özelliğini kişilik özelliğine dönüştürereksürdürür.
613. Sevindiren Duygularİki insan arasında sevgi ve saygıyı dayanan doyurucu ilişkinin olması onları birbirinebağlar, mutlu kılar.Bedensel ve ruhsal bir tehlikenin olmadığı bir ortam, insanın güvende olmasını sağlar.Sevgi, sevecenlik, mutluluk, güven, umut, neşe, merak, hayret, hoşlanma,bağlanma gibi duygulardır.
62SevgiSevgi duygusu en genel anlamda güçlü bir yakınlık,gönüllük isteklilik,sıcaklık,bağlılık duygusu olarak tanımlayabiliriz.İş görenin hayatında sevgi büyük bir yer tutarsevgiyle işine bağlanan kişi işinden en üst verimi alır.MutlulukMutluluk duygusuyla işgörenin örgütsel davranışı arasında ilişki vardır.Mutluluk duygusunu geliştirmiş bir işgörenin örgütsel davranışının da beğenilen türdeolabileceği varsayılır. Başarılı olma,yetişkine mutluluk vermektedir.
63DUYGU BOZUKLUKLARIÇalışma çağının yetişme dönemi atlanıp uzmanlık dönemi yaşanmaya başlayıncainsanda yaşamın sınırlı olduğu duygusu yerleşmeye başlar. Sürdürme döneminin sonuna doğru ,emeklilik kapıya dayanınca,işinin bittiği duygusu insanı daha da olumsuz duygulara doğru sürükleyebilir. Eğer insan,geçmişini değerlendirmesininsonunda,elde ettiklerini,mutluluğunu başarılını doyurucu buluyorsa,bu tür olumsuz duygularını daha kolaylıkla atlatabilir;geçmiş yaşamını doyurucu bulmuyorsa,erinçsizliğe gömülmesini daha da artırır.
64İşgörenlerde görülen uyumsuzluk belirtileri genellikle şunlardır: Sık sık ya da düzensiz aralıklarla tuvalete gitmeKabız ya da ishal olmaOburluk ya da iştah yitimiCoşkulandığında bulantı duyma,kusmaBedenin değişik yerlerinde ağrı ya da sancı duymaEgzama gibi deri hastalıklarına yakalanmaDeğişik türde alerji:Siğil çıkarma
65İşgörenlerin uyumsuzluk belirtileri olan kişilik özelliklerini inceleyelim. Unutulmaması gereken önemli nokta,uyumsuzluk yansıtan bu kişilik özelliklerininhemen her insanda az da olsa görülebileceğidir. Tehlikeli olan bunun süreğenlik göstermemesidir. Duygusal bozukluk ya da bozukluklar yüksek düzeye çıktığında işgörenlerin ruh sağlığı bozulmaya başlar.Aşağılık duygusuBirey ,ömrünün her çağında herhangi bir işindeki başarısızlıklarına bakarak ve kendikendini başkalarıyla karşılaştırarak aşağılık duygusu içine düşebilir.
66İşgörende aşağılık duygusunu yaratan etkenler iki yönden gelir. Birinci yönden gelen işgörenin kendisindedir. İşgören,davranışlarına kendine akranya da denk gördüğü kişilerle karşılaştırarak ,kendini yetersiz , başarısız gördüğünde aşağılık duygusu geliştirebilir.İkinci yönden gelen etkenlerse başkalarındandır. İşgören,davranışlarından dolayı başkalarınca horlandığında ,dışlandığında,hiçlendiğinde aşağılık duygusu geliştirebilir.Eğer işgören,aldığı dönütlere uygun olarak kendinin aşağıladığı niteliklerinidüzeltirse aşağılık duyusu yapıcı,geliştirici bir duygu olur. Aşağılık karmaşasına düşen bir iş gören , gücünün yetebileceği işlere girmekten bile kaçınarak, kendini pek çok ödülden, başarıdan yoksun bırakabilir. Böyle bir işgören,kendine verilen yetkiyi kullanamaz sorumluluk yüklenemez.
67Üstünlük duygusu Kaygı İşgörenin üstün ve başarılı olma uğraşısı bir bakıma rahtsızlıktır;ama bu uğraş onun aşağılık duyusunun itici gücüyle beğenilir biri olmasını da sağlayabilir. Üstünlük duygusu üstülük karmaşasına dönüştüğünde aşağılık karmaşasına benzer sorunlar ortaya çıkar.KaygıHemen herkes, kendini engelleyen, endişe verici, üzüntü yaratıcı bir durumkarşısında kaygıya düşer. Yönetsel erk, işgörenin sıklıkla kaygılandığı kaynaktır.İşgörenin kaygısı üzerinde yapılan araştırmalar şu sonuçları vermiştir.
68Kaygı, kolay işlerde edimi desteklemektedir. Zor işlerde kaygı edimi düşürmektedir.Kolay yada zor olmayan orta düzey görevlerde kaygı, edimi bir süreyükseltmekte, ama sonra edimi düşürmektedir.4) Kaygının edimi düşürmeye başladığı nokta, kolay işlerde kısalmaktadır.Kaygılı işgörenler, sürekli tedirginlikleri yüzünden başkaları ile ilişki kurmada zorluk çekerler. Başaramamak, yükselememek, üstlerle ve astlarla ilişki kuramamak beğenilmek gibi kaygıları yüzünden ya aşırı bi çaba içinde olurlar yada çekimser davranmayı yeğlerler.
69Huysuzluk (terslik) Saplantı İşgörenlerde görülen huysuzlukların gerçek ve akıla uygun bir nedeni vardır. İşlerin ters gitmesi, gereksinmelerini doyuramama veya arkadaşlarıyla kendi arasında olan bir kötü olay onu huysuz hale getirmiş olabilir.SaplantıGerçek ve doğru olmadığı bilinen ama insanın etkisinden kurtulamadığıaklından çıkaramadığı bir düşünce yada duygudur.Saplantı işgörende çalışma çağına hazırlık döneminden daha çok yetişme ,uzmanlık ve özellikle sürdürme dönemlerinde daha yeğinleşip süreğenleşir.İşgörenin saplantısı işiyle ilgili ise, ilgili olduğu işi yada yöntemi değiştirmek,yönetim için büyük bir sorun olur.
70YılgıGerçekte korkulması gereken bir nesne, olay yada canı karşısındainsanın olağan dışı güçlü bir korku duymasına yılgı denir. Yılgı işgöreni örgütte her zaman uyumsuz yapmaz. Ama işgören, yılgısının çekinebileceği bir işte çalıştırıldığında uyumsuz olur. Örnek kalabalık yılgısı olan bir işgören kalabalık bir işyerinde çalıştırıldığında uyumsuz olur.Sinirlilikİşgörenin içinden yada dışından gelen etkilere karşı, üzerinde fazla düşünmeden, bir amaç gütmeden anında tepkide bulunmasın sinirlilik denir.Örgütün ortamı genellilikle sinirliliği destekler. Örgütte bir çok iş işgörenin istenci dışında yaptırılır. Sinirlilik genellikle işgöreni itaatsizliğe iter. Ast üst ve insan ilişkilerinde işgören, sinirli olmaya zorlanabilir.
71Aşırı duygusallık ve Duygusal hamlık Aşırı duygusallık ve duygusal hamlık gösteren işgörenin bir kümeye üye olmasına yardım etmek; çalışma kümesine ve toplumsal etkinliklere katılmasını sağlamak arkadaşlarınca reddedilmesini önlemek toplumsallaşmasına yardım etmek duygusal gelişim için yararlıdır. Örgütteböyle kişiler çevresindekileri de işinden alıkoyar.Sığınma ve BağımlılıkAna babasına, ailesine bağımlılığını sürdürerek, göreli özgülünü gerçekleştiremeyen bir işgören, bir örgüte girdiğine ilkin özgür olmanın tadını çıkarmaya çalışır, ama kendi üzerinde denetim kurma ve özgür olmayeterliliğini geliştiremediği için, yağı üzerinde duramaz;yalnızlığın içinde gömülür. İşgören örgütte sığınma ve bağlanacağı kişi olarak bir üst yönetmen yada örgütte güçlü bir kişiyi seçer.
72Psikosomatik Belirtiler KıskançlıkKişilik özelliğine dönüşmüş kıskançlık çoğu kez insanın başkaları ileİyi ilişkiler kumasını engeller. Kıskançlık kimi kez, işgöreni sağlıksızda olsaüstün başarıya güdüleyebilir.Psikosomatik Belirtilerİnsanın uyumsuzluğu kimi kez ruhsal bozuklukların yanında bedenselrahatsızlıkları da getirir. Örgütte kimi işgörenin psikosomatik rahatsızlıklardan dolayı işlerini aksattığı ve işlevsizleştiği görülebilir.