Ahmed Vefik Paşa
(d. 3 Ağustos 1823 - ö. 3 Nisan 1891, İstanbul)
Divan-ı Hümayun tercümanı Yahya Naci Efendinin torunu,Paris maslahatgüzarı Ruheddin Efendinin oğludur. Mühendishane-i Berri-i Hümayunda okudu. 1834te babasıyla birlikte Parise giderek bir süre Saint- Louis Lisesinde öğrenim gördü. 1837de Bâbıâli Tercüme Odasında göreve başladı. 1840ta Londra elçiliğine kâtip olarak atandı. 1847de yurda dönerek Tercüme Odası başmütercimi oldu. 1851de yeni kurulan Encümen-i Danişe üye seçildi.
Aynı yıl Tahran büyükelçiliğine atandı. 1854te Meclis-i Vala üyesi, 1857de deavi nazın, 1860ta Paris elçisi, 1861de evkaf nazın, 1862de Divan-ı Muhasebat (Sayıştay) reisi, 1863te Anadolu sağ kol müfettişi olarak görev yaptı. 1864ten evkaf nazırı, 1862de Divan-ı Muhasebat (Sayıştay) reisi, 1863te Anadolu sağ kol müfettişi olarak görev yaptı. 1864ten 1871e değin kendisine devlet görevi verilmedi. Bu yıllarda Moliere, Voltaire, Hugo ve Lesagedan çeviriler yaptı; okullar için kitaplar hazırladı. 1871den sonra sadaret müsteşarlığı, maarif nazırlığı, Şûra-yı Devlet (Danıştay) üyeliği gibi önemli görevlerde bulundu. 1875te Petersburg Bilim ve Sanat Akademısine muhabir üye seçildi. 1877devezirlik verilerek ilk Meclis-i Mebusan başkanlığına getirildi.
Meclisin birinci dönemi sona erince, sırasıyla Edirne valiliği (Ağustos-Kasım 1877) ve maarif nazırlığı (Ocak-Şubat 1878) yaptıktan sonra 4 Şubat 1878de başvekilliğe getirildi. Başvekilliği dönemindeki en önemli olay 3 Mart 1878de Ayastefanos (Yeşilköy) Antlaşmasını imzalamasıdır. Bu antlaşmadan iki buçuk ay sonra görevden alındı ve 1879da Bursa valiliğine gönderildi. Üç yıllık valiliği sırasında, ilk vilayet tiyatrosu sayılan BursaTiyatrosunu kurdu, kentin imarı için çalışmalar yaptı. 1882de, üç günlük ikinci başvekilliğinden uzaklaştırıldıktan sonra ölümüne değin herhangi bir görev almadı. Rumelihisarındaki yalısında araştırma, inceleme, çeviri ve derleme çalışmaları yaptı.
Ahmed Vefik Paşa, her şeyden önce Osmanlı kültürüne yaptığı çok yönlü katkılarla tanınır. Özellikle Türk tiyatrosunun gelişmesinde önemli bir rol oynadı. Fransız tiyatro oyunlarından yaptığı çok sayıda çeviri ve uyarlamanın yanı sıra dramaturji ve sahneleme tekniğiyle ilgilendi. Molierein La Mariage force ve Le Medetin malgre lui adlı oyunlarından, sırasıyla Zor Nikâhı ve Zoraki Tabip adlarıyla yaptığı uyarlamalar Türk tiyatrosunun ilk oyunlarından oldu. Moliereden yaptığı 34 çeviri ile uyarlamadan 19u basıldı ve 16sı günümüze ulaştı. Düzyazı çeviri ve uyarlamalarında gündelik konuşma dilini kullanmış, manzum olarak Türkçeye aktardığı oyunlarda da hece ölçüsünü yeğlemiştir. Bursada 36 localı bir tiyatro yaptırarak halka zorla tiyatro sevgisini aşılamaya çalışmıştır.
Ahmed Vefik Paşa Adamcıl (Le Misanthrope), Tartüf (Le Tartuffe), Kadınlar Mektebi (LEcole des femmes), Savruk (LEtourdi) gibi kimi oyunları manzum olarak dilimize aktarmış, İnfial-i Aşk (Le Depit amoureux), Don Civani (Dom Juan), Dudukuşları (Les Precieuses ridicules) gibi oyunları küçük değişikliklerle düzyazı halinde çevirmiş, Dekbazlık (Les Fourberies de Scapin), Tabibi Aşk (LAmour medetin), Meraki (Le Malade imaginaire) gibi oyunları ise uyarlamıştır. Ahmed Vefik Paşanın bu çeviri ve uyarlamalarının yanı sıra 1887de yazdığı Arslan Avcıları yahud Hak Yerini Bulur adlı bir de oyunu vardır.
Ahmed Vefik Paşa, Türkçenin gelişmesi ve Türk lehçeleriyle ilgili birçok çalışma yapmış, titiz araştırma ve derlemeleriyle özgün başvuru kaynakları hazırlamıştır. Bu çalışmalardan Müntehabat-ı Durub-ı Emsal (1852) adlı atasözleri derlemesi ile Lehce-i Osmani (1876) adlı sözlüğü yayımlanmıştır. Ulusal temele dayalı tarih anlayışını benimseyerek bu tarihin Osmanlı tarihinden farklı olması gerektiğini savunmuştur; bu anlayışının izleri Fezleke-i Tarih-i Osmani (1869) adlı kitabında görülür.