Son haftaların moda karakteri Napolyon Bonapart’ın İspanya’ya gelişi uluslararası satranç tahtasını değiştirdi. Atlantik’in diğer yakasında, kırmızı-beyazlı denizaşırı topraklarda, Galya’ya karşı geleneksel kurtuluş savaşı, artık o kadar da yeni olmayan Yeni Dünya’nın kurtuluş hareketlerini teşvik etti. Bu kargaşanın ortasında tartışmalı olduğu kadar popüler de olan bir tür ortaya çıktı: Simon bolivar. Çünkü evet, Bolivya’nın, Ekvador’un, Peru’nun, Venezuela’nın ve Kolombiya’nın bağımsızlığını elde etmek için yirmi yıl boyunca savaşı yöneten adam, aynı zamanda İspanyol Monarşisine sadık kalan halklara karşı yaşanan karanlık olaylara da değer verdi.
Bunların arasında tarihçiler arasında binlerce tartışmaya yol açan bir tanesi var: 1822’nin ‘Kara Noel’i. Aynı yılın 24 Aralık günü, Bolivar’ın yaveri Antonio José de Sucre’nin birlikleri, çatışmayı barbarlığa ve kana boyamak için Yeni Granada Valiliği’nin kalbindeki San Juan de Pasto şehrine girdi. . Orada, And dağlarında İspanya’ya sadık olduklarını beyan eden yarım bin erkek, kadın ve çocuğu öldürdüler. Bu olay Bolivar’ın eski kişisel arkadaşını bile skandallaştırdı. Daniel Florencio O’LearyBu kabus hakkındaki sözleri on dokuzuncu yüzyıl tarihçisi Rufino Gutiérrez tarafından kaydedilmiştir:
“Pastusoların kararlı direnişi, eğer en insanlık dışı toplumun şimdiye kadar karakterize edildiği en vahşi kanlı barbarlık eylemleriyle lekelenmemiş olsaydı, en kutsal ya da en hatalı davayı ölümsüzleştirirdi; ve cumhuriyetçi silahların itibarını zedeleyerek, insanlık için cömert bir merhametin şüphesiz daha prestijli olacağı yerde, iğrenç misillemelerin uygulandığını kaydetmek gerekir. Soğukkanlılıkla kafalarının kesildiği mahkumlar, annelerinin göğsünden koparılan yeni doğan çocuklar, bakirenin iffetinin ihlal edilmesi, kesilen tarlalar ve yakılan odalar, bağımsızlık savaşının ilk döneminde Kolombiya silahlarının askeri tarihinin sayfalarını lekeleyen dehşetlerdir. » .
İsyanın tohumu
Bugün Ekvador, Kolombiya, Panama ve Venezüella’nın bir parçası olan Yeni Granada Genel Valiliğini harap eden savaş, bölgedeki en kanlı savaşlar arasında yer alıyor ve ‘Gran Kolombiya’ olarak adlandırılan Kolombiya Cumhuriyeti’nin kuruluşundan çok sonra da devam etti.’ – 1819’da. Bölgedeki tüm kralcı bölgeler arasında Bolivar’ın birlikleri için gerçek bir engel haline gelen bir tür küçük Galya köyü olmasına rağmen: San Juan de Pasto. Sakinlerinin bağımsızlık fikirlerine karşı uzun süreli direnişi, sömürge dönemlerinde elde ettikleri ayrıcalıklar, katı monarşik ve Katolik inançları ve yeni cumhuriyetten gelen patronların reddedilmesiyle desteklendi.
Tarihçi Felipe Arias 2019’da BBC’ye şöyle açıklamıştı: “Pasto’da bağımsızlığa karşı bir muhalefet vardı çünkü bu, kolektif mülklerini cumhuriyete sempati duyan Creole toprak sahiplerinin işlediği tarihi suiistimallere karşı koruyan bir monarşinin ortadan kalkması anlamına geliyordu.” Uzun bir nedenler listesi, Pasto’nun bulunduğu ayrıcalıklı bölgeydi; Uzmanların deyimiyle kasabayı Bolivar’ın adamlarına karşı doğal bir kaleye dönüştüren dağlarla çevrili bir vadi. Rakamlar yalan söylemiyor: İlk bağımsızlık rüzgarlarından itibaren bu şehir 15 yıl boyunca düşman saldırılarına direndi.
Bolivar’ın hesaba katmadığı şey, bu gerçekçi duygunun alevlerinin henüz sönmemiş olması ve yakında çıtırdayacak olmasıydı. Ekim 1822’de bölge ‘Gran Colombia’ ordularına karşı defalarca silaha sarıldı. Birliklerin başına sadık ordunun iki eski subayı yerleştirildi: İspanyollar Benito Boves ve pastuso Agustín Augalongo. Ve ilk haftalarda gerilla saldırılarıyla düşmanlarının başını belaya sokuyorlar. Ancak her eylem bir tepkiyi beraberinde getirdiği için bağımsızlar, Ayacucho Mareşali Antonio José de Sucre’yi (‘Kurtarıcı’nın’ en iyi arkadaşlarından biri) diğerlerinin yanı sıra kıdemli Tüfeklerden oluşan büyük bir orduyla bölgeye gönderdiler. Tabur.
O andan itibaren Pastuso’ların azmini birçok zaferle kanıtladığı bir darbe ve karşı darbe dönemi yaşandı. Sucre ordusuna en acı darbe, Kasım 1822’nin sonunda gerçekleşen Cuchilla de Taindalá savaşında verildi. ‘Pasto Savaşları’ kitabının yazarı Edgar Bastidas Urresty, konuyla ilgili birçok makalesinde bunu doğruluyor. Generalin güçlenip bir ay sonra takviye kuvvetleri gelene kadar beklemesi gerekiyordu. Uzun zamandır beklenen takviye kuvvetleriyle Yacuanquer’de kralcıları mağlup etti ve onları San Juan de Pasto’ya çekilmeye zorladı. İsyancıları kınayan yazarın sözleriyle:
«Pasto’nun savunmasının organize edilmesine izin vermemek için General Sucre, ordusunun 24’ünde şafak vakti ilerlemesini emretti. Öğle vakti Tüfeklerin öncüleri Pasto’nun güneyinde ortaya çıktı. Boves, Santiago tapınağının bulunduğu tepede ve yakındaki küçük tümseklerde güç kazanmaya çalıştı ama her şey işe yaramadı. Vatansever Ordu fazla çaba harcamadan girdi, sokakları işgal etti ve gün batımında direniş sona erdi. Bove ve ona bağımlı olan rahipler Putumayo’ya kaçtı. “Agualongo ve işbirlikçisi Merchancano saklanmaya başladı.”
Pasto’da Kara Noel
İşte o zaman kıyamet koptu. Kralcı birliklerin yenilgiye uğratılması ve çoğunlukla kaçmasının ardından Sucre’den gelen birlikler San Juan de Pasto’ya girdi ve barbarlıklarının dizginlerini serbest bıraktı. Uzmanların büyük bir kısmına göre, kralcılara örnek bir ders vermek isteyen bir Bolivar’ın emri altında. Tüfek Taburu’nun gerçekleştirdiği uzun zulüm listesine ek olarak beş yüz erkek, kadın ve çocuk öldü. “Şehri işgal eden askerler her türlü şiddeti uyguladı. Tapınakların kendisi bir ölüm alanıydı. Ana kilisede seksen yaşındaki Galvis’in kafasını bir taşla ezdiler” diye anlatıyor tarihçi Leopoldo López Álvarez, makalelerinden birinde.
20. yüzyılın ortalarının tarihçisi Alberto Montezuma Hurtado da şöyle yazmıştı: “General Sucre’nin gözetimi altında, galipler şehrin yağmalanmasına teslim oldular, gaddarlıklarıyla öne çıkanlar, lideri Arturo Sanders’la birlikte ünlü Tüfekler Taburu’ydu. dümende. kafa”. İntikam yeraltına inen tüm ailelerin üzerine düştü. Kimseye merhamet yoktu; San Juan de Pasto kilisesinde saklanan eşler ve çocuklar için bile. Bıçaklamalar, süngüler ve silahlı saldırılardan oluşan bir geçit töreninin ardından hepsi Azrail’i kucakladı. Yaralılar, teslim olanlar, sakat kalanlar… Acı olayların tanığı José María Obando’nun ifadesine göre şehirden kaçmayan herkes cezalandırılıyordu:
“Evlerin kapıları tüfeklerin patlamasıyla ev sahibini öldürmek için açıldı, baba, karısı, erkek kardeşi ve acımasız asker, kızlarının, kız kardeşlerinin, eşlerinin mallarının sahibi oldu; Bir anne vardı ki, başka bir siyah adam onun masumiyetini ortaya çıkaramadan, buna rağmen kızını elinden tutarak onu beyaz askere teslim etmek için sokağa çıktı; Depolar ve mültecilerle dolu tapınaklar da saldırıya uğradı ve yağmalandı; “Dürüstlük, şikayetlerini kulaktan kulağa aktaran bir kasabanın tamamında gerçekleştirilen bu kadar çok ahlaksızlık eylemini önemsiz olarak nitelendirmeyi reddediyor.”
Toplam ölü sayısı hala tartışmalıdır. Dönemin generali Tomás Cipriano de Camira, 400’den fazla kişinin öldüğünü vurguladı. Buna karşılık, “ulusal hükümetin yalnızca altı ölü ve kırk yaralısı olduğunu” açıkladı. Ancak tarihçi Pedro Fermín Cevallos gibi pek çok kişi bu sayının sekiz yüze çıkabileceğine dikkat çekiyor. Açık olan şu ki, barbarlık, 1825’te hâlâ şehrin yok edilmesi çağrısında bulunan Bolivar’ın onayını almıştı: “Pastusolar yok edilmeli, kadınları ve çocukları başka yerlere nakledilmeli, o ülkeye askeri bir koloni verilmeli. Aksi takdirde Kolombiya en ufak bir rahatsızlık olduğunda Pastuso’ları hatırlayacaktır.