

Yayımlanan Sayı : 1190
Müzikten kaçış - 18.03.2011
Negativland değişik kaynaklardan aldığı seslerle işitsel kolajlar oluşturan, bu sesleri yaratıcı biçimde dönüştüren, medyaya ve müzik endüstrisine karşı semiotik gerilla savaşı yürüten bir topluluk. Escape From Music albümlerinin adından da anlaşılacağı üzere, bildiğimiz anlamda müzikten uzaklaşan radikal bir kollektivite. Steril banliyö kültürüne, hiper tüketim toplumuna, müzik endüstrisine, medya manipülasyonlarına cepheden saldıran ve kolajlarından birine "Hıristiyanlık budalalıktır" başlığını verecek denli kışkırtıcı olabilen bir topluluk.
Negativland, 1991 yılında yayımladığı U2 adlı EP'de İrlandalı bu stadyum topluluğunun popüler şarkılarından birini alıntılamış, yaptığı alıntıyı radyo showlarıyla ünlü bir komedyenin konuşmasıyla harmanlamış ve sonuçta, Bono'nun vokalini parodileştirmişti. U2'nun bağlı bulunduğu plak şirketi Island Records derhal harekete geçerek Negativland ve EP'yi yayınlayan alternatif plak şirketi SST aleyhine dava açtı. Hem yüklü bir tazminat, hem de EP'nin dağıtımının yasaklanmasını talep etti. Mahkeme her iki talebi kabul etti. Karara bağlanan tazminat miktarı öylesine yüksekti ki, SST iflasın eşiğine geldi, Negativland ile de ilişkisini kesti.
Negativland davayı kaybetmiş olmasına karşın, telif hakkı yasasını ihlal ettiği ve çalıntı yapmış olduğunu kabul etmiyor. Daha doğrusu, bunun sıradan bir hırsızlık sayılamayacağını, "yaratıcı hırsızlık" olarak kabul edilmesi gerektiğini savunuyor. U2 EP'sindeki alıntıların dadaistlerin ve diğer radikal sanat akımlarının başvurduğu kolaj tekniğinden farklı olmadığını, karşı koyucu estetik yaratmada yararlanılan kolaj tekniğinin özünde "yaratıcı hırsızlık" niteliğinde olduğunu vurguluyor. ABD Anayasası'nda yer alan ve "belirli bir sanat yapıtından eleştiri, yorum " amacıyla alıntı yapılmasına izin veren hükmün telif hakkına sınırlama getirdiğini; belirtilen amaçlarla yapılacak alıntıların "dürüst yararlanma" (fair use) kapsamında kabul edildiğini ileri sürüyor. Eğer, telif hakkında böylesine sınırlamalar getirilmeseydi kültür eleştirisi de mümkün olamazdı.
Müzik endüstrisine egemen olan şirketler telif hakkını sonsuzca geniş bir hakmış gibi yorumluyorlar. Oysa bu, kültür eleştirisinde bulunabilmek için kaçınılmaz olan alıntılamaya bile izin vermeyen dar bir yorum. Böylesine dar bir yorum, gerçekte müzisyenlerin haklarını değil, söz konusu şirketlerin yüksek kârlarını koruyor.Dahası, yasada telif hakkının amacının "yeni bir yapıtın yaratılmasını teşvik etmek" olduğu hükmü yer almaktadır. Negativland dürüst yararlanmaya da izin veren bu hükme dayanarak parodi yoluyla yeni bir yapıt yaratmıştı. U2 EP'si aslında, John Oswald'in "ses yağmacılığı" olarak kavramsallaştırdığı tarzda bir çalışma. Bütün ses yağmacıları gibi Negativland de, yayımlanmış her türlü müziğin meta değil, kamusal alanda paylaşılabilir data niteliği taşıdığını ısrarla belirtiyor.İnternet'in gelişmesi, açılan bu yeni kamusal alanda data'nın serbestlik içinde dolaşım ve paylaşımı da Negativland'in savunmasına haklılık kazandırıyor . Napster olayı, data olarak müziğin yeni kamusal alanda kültürel paylaşım konusu haline gelmesine iyi bir örnek. Büyük şirketlerin Napster'a karşı çıkmasının ve engellenmesinin nedeni de, Napster'ın öncülük ettiği gelişmenin müziğin meta niteliğini aşındırması.
Günümüzde, post-plagiarizm (çalıntı sonrası) denilen yeni bir kültürel evreye girildiğinden söz ediliyor. Bu evre dinamiğini sanata uzun zamandan beri egemen olan yenilik feşitizmine karşı giriştiği imha edici etkinliklerden, komplolardan alıyor. Negativland, post-plagiarist evrenin bütün bu karakteristik özelliklerini taşıyan komplocu bir kolektivite.
Negativland'in ses kolajları, dadaist Kurt Schwitters'in sınırsız anlatım yollarına uzanan ve açık uçlu bir proje olan Merzbau yapıtından da esinler taşıyor .Merzbau, Schwitters'ın bir bankanın reklam afişini parçalara ayırarak, sonra da bu parçaları rastgele birleştirerek ortaya çıkardığı bir sözcük. Bu projesiyle değersiz sayılanların toplamından avangard bir yapıt yaratırken, sözlük anlamı olmayan bir sözcüğü de kurumlaşmış her şeye karşı çıkan ve karşı koyucu bir estetiği ifade eden bir kavrama dönüştürmüştü.
Negativland üyeleri kültür harmanlama ve ses yağmalama etkinliklerini (Kaliforniya) Berkeley'deki KPFA (Pacifica Radio) adlı alternatif radyo istasyonunda yıllardan beri hazırladıkları programlarla da sürdürüyorlar. Bu programların slapstick komediye yaklaşan parıltılı gürültülü bir şakacılık anlayışı var.
Vurgulamak gerekiyor: Negativland statükoya karşı direnişi salt ses kolajları aracılığıyla gerçekleştirmiyor. 30 Kasım 1999 tarihinde, Seattle’da 'daki DTÖ'nü protesto gösterilerinde yeralmış olan Negativland üyesi Mark Hosier izlenimlerini şu sözlerle dile getiriyordu: "30 Kasım, salı günü, Doğrudan Eylem Ağı'nın DTÖ'nün Seattle’deki toplantısını protesto amacıyla düzenlediği gösteriye katılarak doğrudan eylemde bulundum. Açıkçası, kitlesel gösterilerde ve sloganlar haykırmada rahat olamam. Büyük şirketlere karşı politik protestoyu genelde performans yoluyla dile getirmeyi üyesi bulunduğum Negativland'in çalışmalarında ele almayı tercih ederim. Fakat, DTÖ çevresindeki sorunlar öylesine zorlayıcı ve ürkütücü ki, orada bulunma, gösterilere katılma gereğini duydum. Tutuklanma riskini göze almıştım. Ancak, sakin protestoculara karşı polisin başvurduğu böylesi bir saldırganlığa, bu ölçüde bir şiddete hazırlıklı değildim. Doğrudan Eylem Ağı binlerce insanı DTÖ toplantısının yapıldığı binanın çevresindeki her sokağı kuşatma eylemi için harekete geçirmede mükemmel örgütlenmişti."
Negativland, anarşist punk topluluğu Chumbawamba ile de işbirliği yaptı ve ortak çalışmanın sonunda ABC of Anarchism (Anarşizmin ABC'si) başlıklı EP doğdu. Başlığını Alexander Berkman'ın anarşist literatürün klasikleri arasında sayılan kitabından alan bu EP'deki ses kolajlanndan birinde adı geçen kitaptan bölümler okuyorlar.