Kürt Cemal nasıl 'Keşanlı Ali' oldu?
Taraf Gazetesi"nde Osmanlı"dan Bugüne Kürtler ve Devlet başlıklı 6 günlük yazı dizisi hazırlayan tarih araştırmacısı Ayşe Hür, geçmişte yaşanan ve şimdiye kadar çoğu kimsenin bilmediği olaylara ışık tuttu.
Hür, yazı dizisinde bir de ilginç olaya yer verdi: Kürt Cemal nasıl Keşanlı Ali oldu?
Ünlü tiyatro yazarı ve öykücü Haldun Taner"in ismiyle özdeşleşmiş olan ünlü "Keşanlı Ali Oyunu" meğerse bir Kürt karekterinden esinlenerek kaleme alınmış.
Hikayenin gerisini HÜR"ün kaleminden okuyoruz:
- Dersim Kürt isyanlarını anlatan Memo ve Cemo"nun yazarı Kemal Bilbaşar bu romanlarda olan biteni bir güzel anlatır ama şöyle rahatça Kürt diyemez. Fakat edebiyattaki gizli sansürün en ilginç örneği 1960"lı yılların kült tiyatro eseri Keşanlı Ali Destanı"dır. Hem yazarı Haldun Taner tiyatro yazarlığında hem de Türk epik tiyatrosunda çok önemli bir yere sahip olan bu eser, mekanı, konusu, karakterleri ve diliyle tam bir Kürt hikayesi olduğu halde, gizli bir Türkleştirme operasyonuna uğramış ve seyircilerin karşısına Trakya"nın güzel kasabası Keşan"ın destanı olarak çıkmıştır.
Gazeteci Mehmed Kemal (Kurşunlu), Mayıs 1982"de Cumhuriyet"te yayımlanan Türkiye"nin Kalbi Ankara konulu yazı dizisinin bir bölümünde Kürt bağlantısını şöyle anlatır:
Kürt Cemali, Altındağ ve Atıfbey"de çok sevildiğinden tutuluyor, ağıtlar yakılıyor. O günlerin akşam gazeteleri Cemali"nin öldürülüşünü ballandıra ballandıra yazıyorlar. Öyle ki Haldun Taner"in dikkatini çekiyor. Bir gün Haldun Taner bana çıkageldi. Şu Kürt Cemali nerelerde geçti, aslı ne öğrenmek istiyorum" dedi. Haldun"u Altındağ ve Atıfbey"in çocuğu Avukat Şefik Günder ve Atıfbeyli Tahsin Yaman"la tanıştırdık. Öğrendi, inceledi, bu olaydan Keşanlı Ali Destanı doğdu. Mehmed Kemal"in açıklamalarından sonra gerçeği açıklamak zorunda kalan Haldun Taner ise 1984"te eserinin 4. basımına yazdığı Önsöz"de hikayenin Altındağ kısmını doğruladıktan sonra şöyle diyor: Konu ne kadar bizdense, oyunu üslubu da o kadar bizden olsun istiyordum.
Böylece Türkleştirme operasyonunun nedeni öğreniyoruz: Yazar hikayenin bizden olmasını istemiştir. Bizden olması için de kırk yıllık Altındağlı Kürt Cemali"nin Keşanlı Ali"ye döndürülmesi gerekmiştir!