Zakinthos'ta başlayan, Odessa'ya uzanan, İstanbul'da kök salan ve gelişen, oradan İzmir'e uğrayan ve Atina'ya ulaşan bir aile... Kitapta bu ailenin değil aslında sülalenin hikayesini dinliyoruz. Nehir roman niteliğinde desek yeridir.
Adalı Yannos'un göç etmesiyle başlıyor her şey. Ticaretin merkezi Odessa'da yükselişi ama kalbine bir eş bulabilmek için İstanbul'a yönelişi ise hikayenin kırılma noktasını sağlıyor. Tekrar Odessa'ya dönseler de İstanbul artık onların vatanı oluyor. Karısı Evanthia (ki kendisi kitapta en -belki tek- sevdiğim karakter), çocukları ve onların çocukları ve onların da çocukları anlatıla anlatıla dört kuşağın hayatını okurken aynı zamanda da 93 Harbi ile 1960ların Türkiye'sine kadar olan gelişmeleri takip edebiliyoruz.
Kitapta o kadar çok kişi var ki ister istemez yarısından sonra bir soyağacı çıkartmak durumunda kaldım. :) Bu durum okumayı zorlaştırıyor biraz. Zaten kitabın başlarında olayların çok yavaş ilerlemesinin verdiği etkiyle de vazgeçebilirsiniz. Eğer aile hikayelerini okumak ve farklı bakışla İstanbul'da gezintiye çıkmak isterseniz devam edin. ;)
Yunan yazarın kaleminden ve Yunan karakterlerin ağzından İstanbul, Türkiye, Osmanlı... Elimden geldiğince ön yargı oluşturmadan (ya da mevcut olanları kenara bırakarak) kitaba başladım. Balkan Harbi'nden bahsederken birkaç cümle ile geçiştirilen yorumları okurken 'hadi bakalım neler okuyacağız' desem de yazar aileye odaklanıp dış dünyayı ufak ufak anlatmış yani iğneyi batırıp kaçmış.
İstanbullu Rumlar'ın hatta Ermeni ve Yahudilerin hikayesi... Evet, gayrimüslimler kendi cemaatleriyle hayatlarını sürdürüyorlardır. Ama nedense pek Türklerden bahsedilmemiş yani bu insanların bir tane bile mi arkadaşı yoktu diye kendime sordum sürekli. Romanda Türkler ara ara çeteci olarak girdiler sahneye. Olabilir yani sonuçta her yerde iyi ve kötü insanlar vardır. Sonlara doğru, sokaklarındaki Rumları evine toplayıp 6-7 Eylül'de komşularını koruyan Osman ve Emine çifti gözüktü birkaç satırda geçiştirilen ifadelerle...
Okudum, anlamaya hissetmeye çalıştım, üzüldüm, hak verdim, öz eleştiri yaptım...
!YALNIZ!
EOKA için 'Kıbrıs Milli Mücadele Örgüt' ifadesini kullandıktan sonra yazarın benim kadar objektif olmaya çalışmadığını fark ettim!
6-7 Eylül olayları, Varlık Vergisi, Aşkale kampı... Bunlar elbette kabul edilemez üzücü gerçekler -ki 'mübadele' kavramının duygu sözlüğündeki karşılığı sadece 'acı' olmalı. Fakat KIBRIS'ta küvette çocuklarıyla birlikte katledilmiş bir annenin fotoğrafı (Acı ve uzun bir hikaye Kıbrıs... Kısaca bahsetmek için bu fotoğrafı söyledim) gözlerimizden gitmezken, EOKA'yı yücelttiği ve birlik için direnen mazlum taraf olduklarını ifade ettiği satırlara kan sıçradığını da söylemek isterim. Evet, romanlar tarih kitabı değildir ve yazarın dünyasıdır. Ama hümanist bakışın hüküm sürdüğü bir topluluktan bahsettiğini iddia ediyorsa en azından o toplara girmemeliydi.
Romana döneyim yine... Çarpık ilişkilerle dolu yani ahlaki değeri olan üç beş kişi var. Şahsen Rum ailelerin o durumda olduğunu düşünmüyorum. Bu da bence kötü bir nokta ama yazar hikayeyi böyle dallandırıp budaklandırıyor.
Son olarak da Atina faslına değinmek istiyorum. Son kuşak Nena, ikinci vatanım dediği Atina'ya göç ediyor ve orada her şeyin mükemmel olduğunu, kendisine çok iyi davranıldığı ve özgürlüğünü anlatıyor. Bu durum da pek objektif gelmedi. Nedenini açıklamak yerine sizlere çok güzel bir Yunan filmi tavsiye etmek isterim. Mübadelenin acısını hissetmemizi sağlayan ve arada kalmışlığı çok güzel ifade eden bir film: BİR TUTAM BAHARAT!
Bir Tutam Baharat (Politiki Kouzina) filminde İstanbullu Rumlar'ın "Türkiye'de Yunan, Yunanistan'da Türk" olarak nasıl dışlandığını ve neler yaşadığını göreceksiniz. Yine aynı konuyu işleyen Türk tarafı için de DEDEMİN İNSANLARI sağlam bir film olacaktır.