

Ilk Cuma Namazi


a- Bu Konudaki Degisik Rivayetler:


Cumanin izhar edilmesi gerekliligi, kisaca bir onur, bir varlik
gösterisi namazi oldugu, diger nakillerde de göze çarpiyor.
|4. Bazi kaynaklarda bu konuda degisik rivayetler de vardir:


El-Ma'rife'de söyle denir: Zuhri anlatti; Resulullah (s.a.s.) Mus'ab b. Umeyr'i, Medine'ye, onlara Kur'an ögretmek üzere gönderdiginde, Mus'ab onlara cuma namazi kildirdi ve Resulullah gelmezden önce Medine'de ilk cuma namazini kildiran Mus'ab oldu. (Hasiyetü's-Selebi ala-Tebyini'l-Hakaik I/217)
Allame Alûsi bu rivayetleri siraladiktan sonra, ,Bu konudaki haberlerin en saglami Medine'de ilk cumayi Es'ad'in kildirdigini bilderenler olmalidir, diyor.
Bu taktirde ilk cuma namazi Yahudi ve Hristiyanlara karsi bir varlik izhari seklinde kilinmis oluyor. Burada; Acaba hangi sekilde olursa olsun, Medine'de ilk kilinan cuma namazi, ögle namazininin yerini almis ve onun farziyetini düsürmüs müdür?, diye bir soru akla gelebilir. Ilk kilinan cuma namazinin farz cuma olup olmadigini tesbit için, bu sorunun cevabi önemlidir.
5. Bizzat Resulllah'in kildirdigi ilk cuma namazi ise, Kuba'dan ayrildiktan sonra Beni Salim Yurdu'nda, ögle vaktinde, cuma olmasi üzerine kildirdiklari cuma namazidir. Bu mescid de bu münasebetle ,Cuma Mescidi, adiyla bilinmeye baslanmistir. İste Resulullah'in kildirdigi ilk cuma budur. (Ayni, age. VN/I88. )
6. Bir baska itibarla ilk cuma
diyebilecegimiz cuma namazi da, Bahreyn köylerinden olan el-Cuvasa'daki
Abdulkays'taki cuma namazidir. (Zürkani I/326; Elmalili VNI/4980)
Rivayetler arasinda ihtilafli gibi görünenler, Medine'de ilk cuma namazini Es'ad b. Zürara; ya da Mus'ab b' Umeyr'in kildirdigini bildiren haberlerdir. Ancak Merhum Elmalili'nin da temas ettigi gibi (Sevkani, Neylü'l-evtar NI/233 (Buhari ve ·Ebûf Davûd)) anlasilan Es'ad b. Zürara, Resulullah'tan izin gelmeden önce ilk kildiran; Mus'ab b. Umeyr ise Medine'de izinle ilk cuma namazi kildiranlardir.
b- Rivayetlerin Degerlendirilmesi
Bu rivayetlerin tümüne birden baktigimizda su sonuçlara va rabiliriz: Cuma namazinin Mekke'de farz kilindigi konusu kesin degildir. Mekke'de farz kilindigini kabul etsek dahi, orada kilinmayisinin sebebi, devletin bulunmayisi olduguna dair bir delil olmadigi gibi, bu aklen de mümkün görülmemektedir. Çünkü Allah Resulü, Kuba ile Medine arasinda ilk cuma namazini kildirdiginda henüz yoldadir. Medine'de de bir devlet sözkonusu degildir. Henüz Medine'ye yerlesilmemis ve Müslümanlar insiyatifi ele almamislardir. Ancak cumanin bir siar ve bir varlik gösterisi anlami tasidigi dogrudur.