Kavram olarak rekabet, mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren teşebbüslerin özgürce ekonomik kararlar verilebilmelerini sağlayan yarışı ifade eder. Mal ve hizmet piyasalarında serbest rekabetin varlığı, kaynakların etkin kullanılması, fiyatların düşmesi, yeni teknolojilerin bulunması ve bunların üretimde kullanılmasını gibi yararlar sağlamaktadır.
Rekabet hukukuna ilişkin düzenlemelerin temelinde ‘Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemlerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır, piyasalarda fiili ve anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler” hükmünü getiren 1982 Anayasa’sının 167’nci maddesinin birinci fıkrası yer alır. Rekabet Kanunu çıkarılmasını gerekli kılan bir diğer neden Türkiye ile Avrupa Birliği arasında kurulan Gümrük Birliği’dir. Böylece 07.12.1994 yılında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun kabul edilmiştir.
Rekabet Kanunu’nun 4 üncü maddesi, birden fazla teşebbüsün birlikte davranışları ile rekabeti sınırlamalarını yasaklamaktadır. Buna göre, “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ile teşebbüs birliklerinin bu amaca yönelik karar ve eylemleri, hukuka aykırı ve yasaktır”.
Anlaşma
Rekabet hukukunda kullanılan anlaşma kavramı daha geniş bir anlam taşımakta, tarafları bağlamayan, borç altına sokmayan uzlaşmalar da anlaşma olarak kabul edilmektedir. Rekabeti sınırlamak amacını güden anlaşmalar genellikle gizli olarak yapılır. Anlaşma, uyumlu eylem veya işletme birliği kararının taraflarının en az iki teşebbüs olması gerekmektedir.
Rekabeti Sınırlama Amacı ve Etkisi
Bir anlaşmanın ileride rekabeti sınırlayıcı etki doğurabileceği bugünden belli ise, bu anlaşma da yasaklanabilir. Öncelikle üç aşamalı bir inceleme gerekmektedir. Anlaşmanın rekabeti sınırlayıcı amaçlı olup olmadığı tespit edilecek, ediyorsa da yasaklanacaktır. Anlaşmanın amacı rekabeti sınırlayıcı değilse, bu kez anlaşmanın başka unsurlarla birleşerek fiilen rekabeti sınırlayıcı etkiler doğurup doğurmadığı araştırılacaktır.
Yatay-Dikey Anlaşmalar
Uyumlu Eylem
Uyumlu eylem için şu unsurların varlığı gerekmektedir:
Teşebbüs Birliği Kararları
Teşebbüs birliklerinin kararları, tavsiye kararı olarak alınırsa ve hiçbir bağlayıcılığı yoksa bu kararların yasaklanmaması gerekir. Ancak tüm teşebbüsler bu tavsiye kararına uyuyorlarsa ve bu nedenle rekabet sınırlanıyorsa, bu kararlar tavsiye kararı bile olsa yasaklanır.
Muafiyet
Rekabet Kurulu’nun, hangi hallerde, rekabeti sınırlayıcı etkiye sahip teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarına muafiyet tanıyabileceği durumlar şöyledir:
Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.
Hakim Durumun Belirlenmesinde Kullanılan Ölçütler
Kötüye Kullanma
Hakim durumdaki bir teşebbüsün rekabet koşulları içinde elde edemeyeceği bazı yararlar elde edebilmesidir. Tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması örnek olabilir.
Ticaret hukukunda veya borçlar hukukunda birleşme veya devralma olarak düzenlenmeyen bazı durumlar rekabet hukuku açısından denetime tabi birleşme veya devralma olarak kabul edilebilmektedir. Rekabet Kanunu ile birleşme ve devralma yoluyla bir teşebbüsün hakim duruma gelmesi veya hakim durumunu güçlendirmesi yasaklanmıştır.
Yasaklama Sebepleri
İki yasaklanma hali öngörülmektedir:
Birleşme ve Devralma Yöntemleri
Bir teşebbüsün, diğer bir teşebbüsün ekonomik karar mekanizmasını kontrol altına alması önemlidir. Yöntemleri şunlardır:
Birleşme veya Devralma Sayılan Haller
Aşağıdaki durumlarda birleşme veya devralma işlemi sayılır:
Birleşme veya Devralma Sayılmayan Haller
Geçerli Olması İçin İzin Alması Gereken Birleşmeler
Birleşme ve Devralmaların Bildirilmesi
Birleşme veya devralma anlaşmalarının bildirildiği tarihten itibaren Kurul, on beş gün içinde yapacağı ön inceleme sonucunda birleşme veya devralma işlemine izin verebilir. Kurul’un, süresi içinde birleşme veya devralmaya ilişkin müracaata herhangi bir cevap vermediği ya da herhangi bir işlem yapmadığı hallerde, birleşme veya devralma anlaşmaları, bildirim tarihinden 30 gün sonra yürürlüğe girerek hukuki geçerlilik kazanır.
Birleşme ve Devralma Başvurularının Değerlendirilmesi
Rekabet Kurulu değerlendirmede şu hususları dikkate alır:
Menfi Tespit Kararı
Rekabet Kurulu’nun, elindeki bilgiler doğrultusunda teşebbüsler arası bir anlaşmanın, alınan bir kararın, gerçekleştirilen bir eylemin ya da birleşme ve devralmanın Kanun’un 4, 6 ve 7’nci maddelerine aykırı olmadığı sonucuna varmasıdır.
Rekabet Kurumu
Rekabet Kurumu mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı bir rekabet ortamı içinde oluşmasını ve gelişmesini sağlamak, Kanun’un kendisine verdiği görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş, idari ve mali özerkliğe sahip bir kamu tüzel kişisidir. Kurum görevini yaparken bağımsızdır.
Rekabet Kurumu’nun Organları
Rekabet Kurulu: Karar ve denetleme organıdır. Rekabet Kurulu, başkanlık ve hizmet birimlerinden oluşmaktadır. Kurul başkanı, ikinci başkanı ve üyelerinin görev süreleri altı yıldır.
Rekabet Kurulu’nun Görev ve Yetkileri
Rekabet Kurulu’nun İnceleme ve Araştırma Usulü
Üç safhadan oluşur:
Rekabetin Korunması Hakkında Kanunu’na Aykırı Anlaşma ve Kararların Hukuki Niteliği
Kanun’a aykırı olan eylem, karar veya anlaşma ile rekabet engellenir, bozulur ya da kısıtlanırsa yahut belirli bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durum kötüye kullanılırsa, bundan zarar görenlerin her türlü zararının tazmin edilmesi zorunludur.
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a Aykırılık Halinde Uygulanacak Yaptırımlar
Rekabet Kurulu’nun emirlerine uyulmaması halinde, teşebbüsler, teşebbüs birlikleri ve bu teşebbüslerin yönetim kurullarında görev yapan kişiler için, Kanun idari para cezaları öngörmüştür.
Rekabet Kurulu Kararlarının Yargısal Denetimi
Rekabet Kurulu’nun idari yaptırım kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılabilir. Kurul kararlarına karşı açılan her türlü dava öncelikli işlerden sayılır. Kurul kararlarına karşı yargı yoluna başvurulması kararların uygulanmasını ve idarî para cezalarının takip ve tahsilini durdurmaz.
visibility 3662
visibility 5765
visibility 8687
visibility 1270