

Alm. Comics, Fr. Bande dessinee, İng. Comics. Gazete, kitap, mecmûa gibi yayın organları aracılığıyle bir takım hikâyelerin çizgilerle anlatılması. Kısa açıklamalar, anlatımlar, konuşma ve düşünme balonları yazı kısmını meydana getirir. İfâdenin ağırlığı çizgilerde toplanmıştır. Kısaca; resimle yazının biraraya gelmesiyle meydana gelen bir anlatım şeklidir.
Şekil ve resimleri peşpeşe sıralayarak bir hikâyeyi anlatmak çok eskiden beri kullanılan bir metoddur. Kabartma, mozaik, duvar resimleri, vitray, seramik ve dokuma gibi sahalarda kullanılagelmiştir.
Geçmişten günümüze, bugünkü şeklini alması kolay olmamıştır. Baskı tekniklerinin gelişmesi çizgi ile anlatımın da gelişmesinin ve detaylanmasının sebebi olmuştur. Anlatılmak istenen hikâyenin her safhasını aralıksız, akıcı, anlaşılır bir şekilde zihinde belirginleşmesi duygusu ve isteği, çizgi romanın doğmasına sebeb olmuştur.
İngiliz oymabaskıcı William Hogarthın oyma baskı karikatürleri birbirlerini tâkib eden diziler hâlinde yapıldığından, bu kimse, çizgi roman târihinin ilk temsilcisi olarak ortaya çıkmıştır.
Bugünkü mânâda çizgi roman 19. yüzyılda ortaya çıktı. İsviçreli öğretmen Rudolphe Töpffer (1799-1846), M.Vieux-Bois tiplemesi ile, Alman mizahçı Wilhelm Busch, Max und Moritz ile, Fransız Georges Kolomb, Famille Fenaull ile ilk çizgi romancı olma ünvanlarını aldılar.
Ancak çizgiyle metni bir uyum içinde birleştiren gerçek çizgi romanlar ABDde ortaya çıktı. Yayın organları arasındaki mücâdele sonucu 1896 J.Pulitzerin çıkardığı New York World Pazar ilâvesinde Richard Outcaultın The Yellow Kidi ve Rudolph Dirksin The Katzenjammer Kids yayınlandı. İlk konuşma balonları ise The Katzenjammer Kidsi de kullanıldığından ilk çağdaş, çizgi roman sayıldı. The Yellow Kidde (Sarı Çocukta) sarı çocuğun düşünceleri, yâhut söylemek istedikleri geceliğin üzerinde beliriyordu. Dirks, Rönesans dönemi Alman oyma baskılarında kullanılan unutulmuş balon metodunu geri getirdiği için, kendi gazetesiyle W. Hearstın New York Journal Gazetesi arasında paylaşılamadı. Dirks, gazetesini değiştirdiği zaman açılan dâvâyı kaybetti. Çizgi romanını The Captain and the Kids adıyla devâm ettirdi. Bu dizi Türkiyede Kaptan Edi ile Büdü adıyla yayınlandı.
1906da New York Journalde Winso Mc Cayın hazırladığı Ciltle Nemo in Slumberland (Küçük Nemo Rüyâlar Ülkesinde) çizgi romanı tutuldu. ABDnin dışında sesini duyuran ise George Mc Mancısun (1884-1954) Brining Up Father (Güngörmüşler) eseridir.
E.R. Burroughsun 1912de yaptığı Tarzanı, 1929da Harold R. Foster (1892-1982) tarafından çizgi haline getirilince, gerçekçi çizgilerin kullanıldığı ilk çizgi roman oldu.
Avrupada ise tam mânâsıyla ilk çizgi roman 1925de doğdu. Alain Saint Oganın Zig ve Puce adlı tiplemesiydi.
Bunu Pinchonun Becassinesi (1905) ve Fartonun Pieds Nickelesi (1908) tâkip etti. Ancak Avrupada Komiklerin erişkinler tarafından da benimsenmesi için yarım yüzyıl gerekmişti. Harold R. Fosterin Tarzanından sonra bu alanda gerçekçi çizgilerin kullanıldığı bir diğer eser Alex Raymondun Flash Gordonu (Baytekin)dur. Chic Youngun Blondiesi (Fatoş) (1930), All Cappin Lil Abneri (Hoş Memo) bu dönemlerde mizah-karikatür çizgisinde devâm eden eserler arasındaydı...
1937de özellikle Harold Fosterin Prince Valiantı (Kahraman Prens), Lee Falk ile Phil Davisin birlikte hazırladıkları Sihirbaz Mandrake (1934), W.Ritt ile, C.Grayın birlikte hazırladıkları Brick Bradford (1935) fantastik bir çizgide devâm eden eserler arasında oldular.
Elsie Segarin Popeyesi (Temel Reis), Walt Disneyin Mickes Mouse (Miki Fare) (1930) ve Donald Duckun (Vakvak Kardeş) da bu dönemlerin mizah çizgi romanlarıydı.
1930lu yıllarda baştan başa çizgi roman yayınlanan aylık dergiler çıkmaya başladı. Küçük boyda ve düşük mâliyetle satılan bu Comic booklarda Joe Shuster ile Jerry Siegelin (1938) ortak ürettikleri Kahraman Süperman ve Robert Kanenin Batmanı kötülüklere karşı olağanüstü güçlerle savaşırken bu piyasadaki üstün savaş güçlerini de sergilediler.
İkinci Dünyâ Savaşından az önceki yıllarda çizgi roman dergilerinde çeşitlilik ve tiraj artışı görülmeye başladı. Bunun sonucunda çizgi romanlar hazırlanırken, yeni resim ve sinema tekniklerinden faydalanılmaya başlandı. Dolayısıyla belirgin bir kalite artışı görüldü. Artık resimli roman kahramanları klasik görünüşleri dışında, yâni karşıdan ve ayakta duruşlarının yanı sıra hemen hemen her tür pozisyonlarda çizilmeye başlandı. Olağan dışı renkler, nümûnelerin gerçek olmayan renkleri, olaya estetik katarken bir yanda da psikolojik durumları ifâde için kullanılmaya başlandı.
Avrupadaki çizgi roman ABDnin yanında oldukça zayıf kalırken, farklı gâyeler için kullanıldığı görüldü. Artık bu tür çizgi romanlar çocuklara yönelik bir ideolojik propaganda aracı olarak kullanılıyordu. Bu şekilde kullananlar hedeflerinde isâbet kaydedip inanılması zor tirajlara ulaştılar. Fransada 1934 yılında çıkan Journal de Mickey ulaştığı yüksek tirajla (400.000) Avrupanın en sivrilen dergisi oldu... Savaşın başlamasıyla birlikte çizgi romanlar savaşa yönelik propaganda aracı olma özelliklerini korumaya devâm ettiler.
George Bakerin The Sackı (1942), David Bragerin G.I.Joesi (1942) ve Milton Caniffin Male Callu (1942), Amerikan ordusu ve askerlerinin moralini destekleyecek şekilde hazırlandı... İtalyada ise Kurt Caesarın Romanoil Legionario ile Fransada ise Nazi yanlısı Temeraire (1943-44) adlı dergiler, gençlere yönelik propagandalarında tesirli oldular.
Barış zamânı 1947de Milton Caniffin Steve Canyonu piyasaya çıktı. Resimli romana olan ilgi ise geçici bir süre azalmıştı. Bunun üzerine, yapımcılar, korku dizilerine el attılar. Yaşayan ölüler, hortlaklar ve vampirlerle dolu bir dehşet dünyâsı okurların ilgisini çekebilmişti. Amerikan Senatosu ve muhâfazakar halkın tepkisi sonucunda şiddet ve dehşet konularında belirli sınırlamalara gidildi ve bir dizi sınırlamalar kânunlaştırılırıp, yürürlüğe konuldu...
Bunun sonucunda mizah-karikatür ağırlıklı kahramanların tutulması sağlandı. Walt Kellynin Pogosu Charles M.Cshulzun Peanutsı (Yer Fıstıkları) ve Mort Walkerin Beetle Baileyi (Hasbi Tembeler) gibi.
ABDnin pazarı durumunda olan Avrupa ülkelerinde İkinci Dünyâ Savaşından sonra kaliteli ürünler ortaya çıkmaya başladı. Herge takma adını kullanan Georges Reminin Tin Tini (Ten Ten) ABD çizgi romanlarının kalitesine eşdeğer çizgi romanlardan sayılır. Bunu Fransız Morrisin (Maurice de Bauere) Lucky Lukeusu (Red Kit) (1946) tâkib etti. Albert Uderzo, Goscinnynin yazdığı Asterixi (Asteriks) yeni çıkan Pilote dergisine (1959) çizmeye başladı. Bu mizah ağırlıklı yayınları Peter ODonnell ile Jim Holdawayın dedektiflik ve câsusluk ağırlıklı Modesty Blaisei izledi.
1952de kurulan Mad dergisi bu alana ayrı bir renk getirdi. Bu dergi çizgi romanı kullanarak çizgi romanı alaya almasıyla farklılık kazandı. 1970lerde ABDde farklı bir akım meydana geldi. Yer altı çizgi romanları (Underground comix) çoğu üniversite kuşaklı genç yazar ve çizer grubu, siyâsî ve sosyal bir eleştiriye yönelik yayınlar üretmeye başladılar. Ancak gördüğü ilgi sınırlı olmuştu. Aynı dönemlerde Jack Kirby ve Joe Orlando gibi çizerler Fanastic Four (Fantastik Dörtlü) ve Spider Man (Örümcek Adam) Thor, The Hulk (Yeşil Dev Adam) gibi tiplemeleri lanse ettiler. Iron Man (Demir Adam) ve Conan The Barbarian (Conan)ın Avrupadaki pazar alanları gibi geniş bir pazar alanı buldular.
Artık çizgi roman sanatı, kabuğunu yırtmış yalnız anavatanında alâka gören bir sanat dalı olmaktan çıkmış şimdi hemen hemen dünyânın her ülkesinde belirli soluklarla devâm ettirilmektedir.
Bu alandaki çalışmaları ve genç çizerleri, yeni nesilleri teşvik amacıyla 1961de Pariste kurulan Çizgi Roman Sevenler Derneği 1964te Çizgi Romanı Araştırma ve İnceleme Derneğine (Socerlıd) dönüşerek bu çabalara önderlik etmiştir. 1965te Milletlerarası Çizgi Roman Kongresi ilk olarak İtalyanın Bordighera şehrinde toplanmıştır. Bu arada bâzı ülkeler de kendi çizgi roman okullarını kurdu.
Güney Amerikada Alberto Braccia, Munoz, Sam Payo, Quino İtalyada Hugo Prat (Corta Maltesenin çizeri), Guido Buzelli, Dino Bataglia, Sergio Topi, -Guido Crepax İspanyada Victor de la Fuente, Enric Sio, Julio Ribera ve Palacaios bu işe öncülük edip kendi tarzlarını kabul ettirmişlerdir.
Yeni gelişmekte olan pekçok ülkede başta Çin, Küba ve Cezayir, çizgi romanı eğitim gâyesi ile kullanmaktadırlar. Doğu bloku ülkelerinin çoğu bu dala sırt çevirmiş, bu gruptaki ülkelerden Yugoslavya ise tam aksine bu işe önderlik etmiştir.
Türkiyede bu işin ilkleri karikatürüze Amca Bey tiplemesi ile Cemal Nâdir ve Gerçekçi çizgi olarak Barbaros Hayrettin ve Koca Yusuf ile Ratip Tahir Buraktır. Cemal Nadiri Tombul Teyze ve Sıska Dayı tiplemesi ile Ramiz Gökçe, Karakedi Çetesi ile Selma Emiroğlu tâkib etti.
Türkiyede ilk müstakil çizgi roman dergisi 1950lerde yayına başlayan Pecos Billdir. Bunları bugün bile okur bulabilen; Tommiks, Teksas ve Teksler dönemi tâkib etmiştir.
1950li yıllarda karikatürcülerin çoğu bu alana yöneldi. Utanmaz Adamla Oğuz Aral öne geçti. 1960lı yıllarda Hüdâverdi ile Sezgin Burak, gerçek hikâyelerden alınan konularla Faruk Genç adını duyurmaya başladı. Turhan Selçuk da bu sahanın adamıdır.
En önemli patlamayı ise karikatürcü Suat Yalaz yapmıştı. Bu zamanla Sezgin Burakın Tarkanı, Ayhan Başoğlunun Malkoçoğlusu, Abdullah Turhanın Tolgası izledi. Bu tarzın diğer bir örneği de Rahmi Muratın yazdığı Abdullah Turhanın resimlediği Kara Murattır. Şahap Ayhan da farklı tiplemelerle bu konuda çalışan ressamlarımızdan biridir. Bu sahada Deli Baltasıyla Gürbüz Azak, Topuzla Vehip Sinan, Kurdoğlu ile Cem Ertürk, Hızır Beyle Talat Güreli zikre değer isimlerdir.
Suat Yalazın Karaoğlanı Fransada ve pekçok Kuzey Afrika ülkesinde Fransızca yayınlanarak bu dalda Avrupadaki tek temsilcimiz olup milletlerarası niteliğine bürünen ilk milli çizgi romanımızdır.
Günümüz Türkiyesinde pek çok genç çizer bu işe kollarını sıvamış ancak uygun zemini bulamadıkları için çoğu bu işe henüz başlayamadan başka alanlara kaymışlardır. Türkiyede genç çizer neslinin yetişmesine müsâit ortam bulunmamakla berâber şu anda Türkiye Çocuk Dergisi genç çizerlere imkânlar sağlayan tek yayın organı durumundadır.