Hatidža Mehmedović 1952’de Srebrenica’yı çevreleyen bölgede doğdu. Soykırımdan önce tüm hayatını çocukluk arkadaşı Abdullah ile evlendiği ve Azmir ve Almir adında iki oğlu olduğu Srebrenica’da geçirdi. Hatice ve Abdullah, savaş patlak vermeden ve Srebrenica BM güvenli bölgesi ilan edilmeden önce Srebrenitsa’da evlerini inşa ettiler ve bir aile olarak basit bir hayat sürdüler.
11 Temmuz 1995’te bir gün her şeyi değiştirdi. Srebrenica kasabası, Ratko Mladiç liderliğindeki Bosnalı Sırp güçleri tarafından ele geçirildi. Hatice, Srebrenitsa’yı çevreleyen ormanlar ve dağlardan geçerek Tuzla’nın en yakın güvenli bölgesine giden uzun konvoya verilen ad olan Sütun’a katıldıklarında kocası ve oğullarından ayrıldı.
Hatice ayrılık anlarını şöyle anlatıyor:
“…Küçüğümün eli belime dolandı, “Anne lütfen git, yalvarırım!” dedi. Bunu söylerken elleriyle beni daha sıkı kavradı ve bu unutamadığım bir şey.”
Hatidza, Potočari’deki BM üssüne gitmeye teşvik edildi. BM üssünde Dutchbat’a sığınan büyük insan topluluğunu ilk gördüğünde, ailesini yanında getirmediğine pişman oldu. Ancak, Mladiç ve Bosnalı Sırp güçleri Potočari’ye vardığında ve erkekleri ve erkekleri kadınlardan ve yaşlılardan ayırmaya başladığında her şey değişti. Hatice , Sütunu oluşturan adamlar için Srebrenica’dan Tuzla’ya yolculuğun ne kadar ölümcül olacağını henüz bilmiyordu . Tek bildiği, oradaki adamlar ve oğlanlar için Potočari’de hayatta kalmanın pek mümkün olmadığıydı.
Hatice, Srebrenica’dan kaçmak için bir otobüse binmek için üçüncü girişiminde başarılı oldu. Kladanj’a geldi ve ailesinden haber bekledi. Sütun’un adamlarının sadece iki ya da üç gün daha kalacağına, yorgun ve aç ama canlı geleceklerine inanıyordu. Bosnalı Sırp kuvvetlerinin, Potočari’den alınan üniformalarla BM askerleri kılığına girerek veya Sütun’dan adamları yakalayarak ve onlara ebeveynlerine, oğullarına ve büyükanne ve büyükbabalarına bağırmalarını emrederek tehlikeli yolculuğa çıkan erkeklerin çoğunu çoktan bozguna uğrattığının farkında değildi. onları ormandan çıkarmak için.
Hatice, ailesine ne olduğunu öğrenmek için iki veya üç günden fazla beklemek zorunda kaldı. 13 Kasım 1996’da, savaşın bitiminden neredeyse bir yıl sonra, Hatice, çocuklarından biri olduğuna inanılan bir cesedin bir toplu mezarda bulunduğunu bildiren bir telefon aldı. Ceset, cesedi çoğunlukla tamamlanmış bulunan en küçük oğlu Almir’e aitti.
Ancak Abdullah ve Azmir, Almir’in kalıntılarının yanında bulunamadı. Hatidza, ailesinin geri kalanına ne olduğunu ancak 1998 yılına kadar öğrenemezdi. Abdullah’ın sadece birkaç kemiği bulundu. Azmir’den sadece iki bacak kemiği.
Bosnalı Sırp kuvvetlerinin cesetleri birincil toplu mezarlardan mekanik kazıcılar kullanarak ikincil ve üçüncül toplu mezarlara taşıması nedeniyle, Hatice’nin ailesi kilometrelerce dağıldı ve çoğu zaman farklı yerlerde yalnızca kısmi kalıntılar kaldı.
Hatidza, kocasının ve en büyük oğlunun kalıntılarının daha fazlasının bulunacağı umuduyla neredeyse 12 yıl bekledi. Beklemek boşunaydı. 2010 yılında Hatice, Abdullah, Almir ve Azmir’i Potočari Anıt Kompleksi’nde dinlenmeye karar verdi.
Bosnalı Sırp ordusunun elinde Hatice, kocasından ve oğullarından daha fazlasını kaybetti.
“Sadece çocuklarımı öldürmedim, bütün ailem öldürüldü. İki erkek kardeşim öldürüldü, erkek kardeşimin iki oğlu, kız kardeşlerimin oğulları, kuzenlerim ve çocukları öldürüldü. Öldürecek kimse kalmamıştı.”
Böyle bir acıyla karşılaştıktan sonra bile, Hatidza 2003’te Srebrenica’ya geri döndü ve bunu ilk yapanlardan biri oldu. Abdullah’la birlikte inşa ettiği eve geri döndü ve burayı ‘savaş ganimeti’ olarak gören Bosnalı Sırp ailesini ortadan kaldırmak için savaşmak zorunda kaldı. Ancak Hatice için bu yer tuğla ve harçtan daha fazlasıydı:
“Srebrenica’dan başka bir yerde asla yaşayamam. Srebrenitsa ıstırabın simgesidir diyorum, anma yeri kutsal yerimizdir, haccımızdır, kederimizdir… Evimin anılarından yaşamak için döndüm. En küçük oğlumun diktiği üç ağacım var. O zaman gençti; ağaçlar artık büyük. Çocuklarımın bir zamanlar yürüdüğü yerde yaşıyorum, her zaman geleceklerini hayal ediyorum, ne zaman yalnız kalsam hep hayal ediyorum.”
Hatidža, Srebrenitsa soykırımı sırasında ailelerini kaybeden kadınları destekleyen Srebrenitsa Anneleri Derneği’ni kurdu. Srebrenica-Potočari Anıt Kompleksi ve Mezarlığı’nın kurulması ve 1995’te Srebrenica’dakileri korumadığı için BM ve Hollanda hükümetine karşı açılan hukuk davaları da dahil olmak üzere çok sayıda proje ve kampanyada kadınları yönetti .
Hatice, Abdullah, Almir ve Azmir için adalet için hayatı boyunca yorulmadan kampanya yapmaya devam etti. Güçlü hikayesi, Srebrenica’da meydana gelen soykırımı inkar edenlere meydan okuyor. İnsanlığın en kötüsüne tanık olmasına rağmen, Hatice asla intikam duygularına teslim olmadı ve başkalarını bunu yapmaktan caydırmadı.
“Bana öldürmem için koca bir dünya Sırp verseler ve çocuklarım için intikam almamı söyleselerdi, bunu hayal bile edemezdim – bırak suçluluğun ağırlığını taşımayı, çünkü üzüntü ve keder benim tek arkadaşım olarak kaldı. Fazla bir şeyim yok.”
Hatice, meme kanseriyle uzun bir mücadelenin ardından 22 Temmuz 2018’de Saraybosna’daki bir hastanede 65 yaşında vefat etti. Hastalığı boyunca, kurbanların ve hayatta kalanların adaleti için kampanya yürütmeye devam etti.
11’inde içtenlikle Srebrenitsa’ya gelen, bizim ve bu beyaz mezar taşlarının gerçek dostudur.”