

"Bana gelince, benim genelde endişeli ve kaygılı bir yapım var, çünkü yaşamımın hiç de durgun geçmediğini düşünüyorum; ve bütün bu acı hayal kırıklıkları, zorluklar ve değişimler ressamlığımı tam anlamıyla geliştirmeme engel oldu."


Vincent van Gogh
Aşağıda yer alan yaşamöyküsü hiçbir şekilde Vincent van Goghun yaşamının bütünsel ve eksiksiz bir anlatımı olmayıp, sadece Van Goghun yaşamındaki bazı önemli olaylara genel bir bakıştır. Kitaplar adlı bölümde Van Gogh yaşamöykülerine ayrılmış özel bir sayfa hazırladım ve burada bugüne kadar yayınlanmış en iyi yaşamöykülerine yer veriyorum. Bunların içinde özellikle Jan Hulskerin yazdığı Vincent and Theo Van Gogh: A Dual Biography adlı kitabı tavsiye ederim.
Van Goghun hayatının tarihsel bir özeti için lütfen Zamandizin kısmına göz atın.
Vincent van Gogh 30 Mart 1853te Hollandanın Groot Zundert kasabasında doğdu. Bugün, Van Goghun annesinin tam bir yıl önce ismi yine Vincent olan ölü bir bebek doğurduğu tarihti. Bu konuda, Vincent van Goghun aynı isme ve doğumgününe sahip ölü bir erkek kardeşe sahip olma ve yedek çocuk olma duygularına bağlı olarak ileride psikolojik travma geçirmiş olabileceğine dair spekülasyonlar yapılagelmiştir. Ancak bu teori, kendisini destekleyecek hiçbir tarihi kanıt olmadığından, hala asılsızdır.
Van Goghun babası Hollanda Kilisesinde bir rahip olan Theodorus van Gogh (1822-85) ve annesi Anna Cornelius Carbentus tur (1819-1907). Malesef Vincent van Goghun yaşamının ilk on yılına ait neredeyse hiç bilgi yoktur. Zevenbergendeki yatılı okula iki yıl devam ettikten sonra, iki yıl da Tilburgdaki King Willem II ortaokuluna devam etti. Bunu takiben, 1868 yılında 15 yaşındayken okul eğitimini bıraktı ve bir daha da geri dönmedi.
1869 yılında Vincent van Gogh, Laheyde sanat eserlerinin alım satımını yapan Goupil & Cie. firmasında işe başladı. Van Gogh ailesi zaten uzun zamandır sanat ticareti dünyasındaydı, Vincentın amcaları Cornelis (Cor amca) ve Vincent (Cent amca) zaten sanat taciriydiler. Erkek kardeşi Theo da sanat tacirliği işiyle uğraştı ve de Vincentın daha sonraki ressamlık kariyerinde çok büyük etkisi oldu.
Vincent sanat taciri olarak nispeten daha başarılıydı ve Goupil & Cie. şirketinde yedi yıl çalıştı. 1873te şirketin Londra ofisine atandı ve kısa sürede bu şehrin etkileyici kültürel havasının tesirine girdi. Aynı yılın Ağustosunda 87 Hackford Roadda Ursula Loyer ve kızı Eugenienin yanına pansiyoner olarak taşındı. Vincentın Eugenieye romantic duygular beslediği söylenegelmiştir, ancak pek çok yaşamöyküsü yazarı Eugenieyi annesi Ursula ile karıştırırlar. Uzun yıllardır süregelen bu isim karışıklılığının üzerine, yeni kanıtlar Vincentın Eugenieye değil Hollandalı Caroline Haanebeeke aşık olduğunu gösteriyor. Gerçek hala tam olarak net değil.
Vincent van Gogh Londrada iki yıl daha kaldı. Bu süre zarfında pek çok sanat galerisi ve müze gezdi ve İngiliz yazarlar George Eliot ve Charles Dickensa büyük hayranlık beslemeye başladı. Ayrıca, eserleri The Graphic gibi dergilerde yer alan İngiliz gravür sanatçılarını da beğeniyle izledi. Bu eserler Van Goghu sonraki ressamlık kariyerinde kendisine ilham verecek kadar derinden etkiledi.
Yıllar içinde Vincent ve Goupils arasındaki ilişki gittikçe gerildi ve Mayıs 1875te şirketin Paristeki şubesine geri çağrıldı. Artık açıkça ortaya çıkmıştı ki, Vincent kendi zavkine hitap etmeyen, beğenmediği resimlerin alım satımıyla uğraşmaktan mutlu değildi. 1876 Martında Goupils şirketinden ayrıldı ve daha önce çok mutlu ve doyurucu iki yıl geçirdiği Londraya dönmeye karar verdi.
Nisanda Ramsgateteki Reverend William P. Stokess okulunda ders vermeye başladı. Yaşları 10 ile 14 arasında değişen 24 erkek çocuğundan sorumluydu. Mektuplarından anlaşıldığına göre Vincent öğretmekten zevk alıyordu. Daha sonra Isleworthteki bir başka erkek okulunda ders vermeye başladı. Boş zamanlarında galerileri gezmeye devam etti ve gördüğü önemli sanat eserlerini inceleme fırsatı buldu. Aynı zamanda kendisini uzun okuma saatlerinden oluşan İncil çalışmalarına verdi. 1876 yazı Vincent van Gogh için gerçek anlamıyla bir dini dönüşüm zamanı oldu. Dindar bir ailede yetişmiş olsa da, bu zamana kadar hayatını Kiliseye adamayı ciddi anlamda hiç düşünmemişti.
Öğretmenlikten rahipliğe geçiş için Vincent, Reverend Jonesdan kendisine ruhban sınıfına ait daha çok sorumluluk vermesini talep etti. Jones kabul etti ve Vincent Turnham Green kilise bölgesinde gerçekleştirilen dualarda konuşma yapmaya başladı. Bu konuşmalar onu, uzun süredir beklediği ilk Pazar ayini vaazına hazırladı. Ancak rahip olmak için hevesli olmasına rağmen, vaazları canlı ve etkileyici olmaktan uzaktı. Babası gibi Vincentın da vaaz verme isteği vardı, ancak yeteri kadar sürükleyici ve tutkulu değildi.
Bu olumsuz gelişmeler karşısında yılmayan Vincent van Gogh, Christmasta ailesini ziyaret ettikten sonra Hollandada kalmayı tercih etti. 1877 yılı başlarında Dordrechtte bir kitapçıda bir süre çalıştıktan sonra, teoloji eğitimi almak hedefiyle üniversiteye kabul sınavına hazırlanmak için 9 Mayısta Amsterdama doğru yola çıktı. Bu süreçte Yunanca, Latince ve Matematik dersleri aldı, fakat yeterince donanımlı olmadığı için 15 ay sonra çalışmalarını bırakmak zorunda kaldı. Vincent daha sonraları bu süreyi hayatımın en kötü dönemi diye anacaktı. Takip eden Kasım ayında, üç aylık bir deneme süresinden sonra Laekendeki misyonerlik okulunda ders verme isteği reddedildi. Bütün bu güçlükler karşısında yılmadı ve sonunda Batı Avrupanın en yoksul ve yaşanması en zor yerlerinden biri olan Belçikanın Borinage kömür madeni bölgesinde vaaz vermek için Kilise ile anlaştı.
1879un Ocak ayında Vincent, ağırlıklı olarak madencilerin yaşadığı Wasmes köyü kilisesinde vaaz verme görevine başladı. Burada madencilerle arasında güçlü bir duygusal bağ hissetti. Berbat koşullar altında çalışan bu insanlara şefkatle yaklaşıp, onların ruhani lideri olarak, çektikleri acıları ve sıkıntıları azaltabilmek için elinden geleni yaptı. Fedakarlıkları, kendi yemeğinin ve giysilerinin çoğunluğunu yoksulluğun pençesindeki bu insanlarla paylaşacak kadar ileriye gitti. Fakat Vincentın bu soylu düşünceleri Kilise tarafından hiç de hoş karşılanmadı ve Temmuz ayında görevine son verildi. Buna karşılık Van Gogh bölgeden ayrılmayarak, hemen yakındaki Cuesmes köyüne yerleşti ve büyük sıkıntılar içinde yaşamaya başladı. Ertesi yıl, günlük yaşantısını bile zar zor sürdürebilmesine ve köyülere vaiz olarak herhangi resmi bir hizmet sunamamasına rağmen, bu topluluğun bir ferdi olarak yaşamına devam etti. Bir gün, hayranı olduğu Jules Bretonu evinde ziyaret etmek gibi bir zorunluluk hissederek, cebinde sadece on Frank ile Courrièrese (Fransa) 70 kilometre yürüdü. Ancak eve vardığında, utangaçlığından kapıyı çalamadı ve Cuesmese büyük bir moral bozukluğuyla döndü.
Bu olaydan sonra, Vincent madencilerin ve ailelerinin zorlu koşullarını yansıttığı çizimler yapmaya başladı. İşte bu zamanlar Vincent van Gogh için bir dönüm noktası oldu ve bundan sonra ne yapmak istediğine karar verdi: Ressamlık.
Ressamlığa ilk adımlar
Borinageda devletin fakirlik yardımıyla geçen bir yıldan sonra, Vincent 1880de sanat çalışmaları için Brüksele gitti. Bu çalışmalara başlarken kendisini yüreklendiren, kardeşi Theonun sağladığı finansal yardım oldu. Vincent ve Theo her zaman için birbirlerine çok yakın iki kardeş olmuşlardı ve de yaşamlarının büyük bir kısmında da kesintisiz ve duygu yüklü bir mektuplaşmaları oldu. Van Goghun kendi hayatı ve eserleri hakkındaki düşüncelerini anlayabilmemize olanak sağlayan, günümüze 700den fazlası kalmış olan bu mektuplardır.
1881 yılı Vincent van Gogh için çalkantılı bir yıl oldu. Brükseldeki Ecole des Beaux-Arta öğrenim görmek için başvuruda bulundu; ancak bu başvuru konusunda yaşamöyküsü yazarları Hulsker ve Tralbaut arasında görüş ayrılığı vardır. Huslkere göre okula başvurusu hiç kabul edilmemiş olup, Tralbautya göre ise okulda kısa bir süre geçirmiştir. Bu konudaki gerçek her ne olursa olsun, Vincent çizim derslerine Jean-François Milletnin Travaux des champs'ı ve Charles Bargueın Cours de dessin'i gibi kitaplardan çalışarak kendi başına sürdürdü. Vincent aynı yılın yaz aylarını o sıralarda Ettende yaşayan ailesinin yanında geçirdi ve bu sırada kuzeni Cornelia Adriana Vos-Stricker (Kee) ile tanıştı. Küçük bir oğlu olan Kee (1846-1918) henüz yeni dul kalmıştı. Vincent Keeye aşık oldu ancak ilişkilerini ilerletme isteği reddedilince bundan çok kötü etkilendi. Bu şanssız süreç Van Goghun hayatındaki en kötü tecrübelerden birisiyle son buldu. Reddedildikten sonra Vincent, Kee ile ailesinin evinde tekrar yüzleşmek istedi. Ancak babasının Keeyi görmesine izin vermemesi üzerine, Vincent yanmakta olan bir yağ lambasının üzerine elini koydu ve bilerek kendine zarar vermek istedi. Vincentın niyeti Keeyi görmesine izin verilene kadar elini lambada tutmaktı, ancak Keenin babası lambayı üfleyerek söndürdü ve Vincent küçük düşmüş bir şekilde evi terketti.
Kee olayına ve babasıyla yaşadığı gerilimlere rağmen Vincent, kuzeni Anton Mauveden (1838-88) aldığı cesaretle moralini yüksek tutabildi. Haguelı olan Anton Mauve başarılı bir ressam olarak ün salmıştı ve de Vincentı, ona ilk suluboya setini hediye ederek, renklerle tanıştıran kişi oldu. Vincent sadece Mauvenin eserlerine hayran olmakla kalmayıp, aynı zamanda yol göstericiliğinden ötürü kendisine minnettardı. İlişkileri oldukça iyiydi, ta ki Vincentın bir fahişe ile birlikte yaşamaya başlamasıyla bozulana dek.
Van Gogh 1882 Şubat sonlarında Clasina Maria Hoornik (1850-1904) ile Hagueda tanıştı. Sien ismiyle bilinen bu kadın o sıralarda ikinci çocuğuna hamileydi, ve kısa süre sonra Van Goghun yanına taşındı. Vincent takip eden bir buçuk yıl boyunca Sien ile birlikte yaşadı. İlişkileri oldukça fırtınalı oldu; bunun temel nedeni de değişken karakterleri ve de tamamen yoksulluk içinde yaşamalarıydı. Theoya yazdığı mektuplar gösterir ki, Vincent Siene ve özellikle de çocuklarına tutkuyla bağlıydı, fakat sanatı diğer her şeydenyemek yemekten bileönde geliyordu. Sien ve çocuklarını düzinelerce çizimde model olarak kullandığı bu dönemde, Vincentın ressamlık yetenekleri hızla gelişti. Borinagedaki kömür işçileri çizimlerinden çok daha rafine ve duygu yüklü bir tarza erişti. Örneğin Kızıyla sepette oturan Sien'de ustalıkla betimlenmiş ıssız evcimenlik ve altında yatan derin keder duygusu, Van Goghun Sien ile birlikte geçirdiği 19 ayın tam anlamıyla bir yansımasıdır.
Van Gogh için 1883, hem özel hayatı, hem de ressamlık kariyeri açısından önemli değişimleri barındıran bir yıl oldu. 1882de denemeye başladığı yağlıboya ile 1883te ciddi anlamda çalışmaya başladı. Bir yandan çizim ve resim yetenekleri gelişirken, diğer yandan Sien ile olan ilişkisi gittikçe kötüleşti ve Eylül ayında ayrıldılar. Borinage günlerinde olduğu gibi, Vincent kendisini toparlayabilmek için izole bir yaşamı tercih etti. Özellikle Sienin çocuklarına beslediği duygular yüzünden büyük bir pişmanlık içerisinde, Hollandanın ıssız bölgelerinden birisi olan Drentheye doğru Haguedan yola çıktı. Takip eden altı hafta boyunca bir göçebe gibi yaşadı; sürekli bölgeyi dolaştı, manzarayı ve bölge halkını resmetti.
Vincent bir kez daha, o sıralarda Nuenende olan ailesinin yanına döndüğünde yıl 1883ün sonlarıydı. Sonraki yıl boyunca, van Gogh sanatını geliştirmeye devam etti. Bu süre zarfında düzinelerce resim ve çizim üretti: dokumacılar, iğ işçileri ve daha başka portreler. Resmetmeyi en çok sevdiği insanlar yörenin köylüleriydi. Bunun bir sebebi Van Goghun yoksul işçilere duyduğu büyük sempati, diğeriyse büyük hayranı olduğu Milletnin de tarlalarda çalışan köylüleri betimlediği duygu yüklü resimler yapmış olmasıydı. O yaz, Vincentın duygu dünyası bir başka dramatik olaya tanıklık etti. Ailesinin yan komşusu olan Margot Begemann (1841-1907) Vincenta aşık oldu, ancak aralarındaki karmaşık ilişki kadının zehir içerek intihara teşebbüs etmesine yol açtı. Bu olay Vincentı perişan etti. Margot daha sonra düzeldi, ancak bu olayın Vincent üzerinde yarattığı etki çok büyük oldu ve bu olaya birçok mektubunda da değindi.
Dönüm Noktası 1885: İlk Büyük Eserler
1885in ilk ayları boyunca Van Gogh, köylü portreleri yapmayı sürdürdü. Bu portrelere, asıl hedefi olan büyük işler için tekniğini geliştirecek birer ön-çalışma gözüyle bakıyordu. 26 Martta babasının ölümüyle uzaklaşsa da, çalışmalarına Mart ve Nisan ayları süresince devam etti. Son birkaç yıldır babasıyla ilişkisi oldukça gergin olmuştu; ölümüne elbette ki sevinmedi ama, kendini tam olarak veremese de, çalışmalarına kaldığı yerden devam etti.
Yıllar süren yoğun çalışmalar -sürekli bir biçimde tekniğini geliştirme uğraşı ve yeni malzemelerle çalışmayı öğrenme-- nihayet sonucunu verdi ve Van Goghun ilk önemli resmi ortaya çıktı: Patates Yiyenler.
Vincent 1885in Nisan ayı boyunca Patates Yiyenler üzerinde çalıştı ve en son şeklini tuval üzerine yağlıboya olarak vermeden önce, birçok taslak üretti. Patates Yiyenler Vincent van Goghun ilk başyapıtı olarak kabul edilir ve sonuçtan kendisi de gayet mutlu olmuş ve cesaretlenmiştir. Aldığı eleştiriler karşısında üzülüp sinirlense de (örneğin arkadaşı ressam Anthon van Rappardın (1858-1892) resmi beğenmeyip olumsuz yorumlar yapması Vincentın arkadaşlıklarını sonlandırmasına yol açtı), yine de sonuçtan memnundu ve kariyerinde daha kendine güvenli ve teknik açıdan daha gelişkin bir döneme girdi.
Van Gogh 1885 yılı boyunca çalışmaya devam etti, ancak bir süre sonra yeni bir huzursuzluk başgösterdi ve yeni bir uyarıcıya ihtiyaç duydu. Bunun üzerine, 1886 başlarında Antwerpdeki akademiye girdi, fakat eğitmenlerin dar görüşlülüğü ve katı yaklaşımlarından ötürü 4 hafta sonra akademiden ayrıldı. O güne kadar kendisinin de defalarca tecrübe ettiği gibi, Vincent teorik eğitimin pratik çalışmanın yerine geçemeyeceğine inanıyordu. 5 yıl boyunca tekniğini geliştirmek için çok çalışmıştı ve Patates Yiyenler ile birlikte artık birinci sınıf bir ressam haline gelmişti. Buna rağmen, sürekli olarak daha iyi olabilmek uğraşı içerisindeydi; yeni düşüncelere ulaşmayı ve yeni teknikler keşfederek hep hayalini kurduğu seviyede bir ressam olabilmeyi amaçlıyordu. Hollanda sınırları içerisinde yapabileceğinin en iyisini yapmıştı. Şimdi yeni ufuklara açılacağı ve sanatını daha da ilerleteceği bir yolculuğun zamanı gelmişti. Bu amaçla Vincent, sorularına cevaplar bulabilmek için Parise doğru yola çıktı . . . . ve bu yolculuk Empresyonistlerin eşliğindeydi.
Yeni Başlangıçlar: Paris
1886 yılının başlarındaki yazışmalarında Vincent Theoyu, asıl ait olduğu yerin Paris olduğuna dair ikna etmeye çalışıyordu. Theo ağabeyinin karakterini bildiğinden, Parise gelme isteğine karşı hep direndi. Ancak her zaman olduğu gibi, Vincent almış olduğu karardan dönmedi ve Mart ayı başlarında sessizce Parise ulaştı. Theonun da bu durumda Vincentı kabul etmekten başka çaresi kalmadı.
Van Goghun Paris dönemi onun büyük bir ressam olması açısından çok önemli oldu. Ancak, diğer taraftan, Pariste geçirdiği iki yıllık süre yaşantısının en az kayda geçmiş dönemidir. Bunun temel sebebi, tüm yaşam öyküsü yazarlarının temel kaynak olarak Vincent ve Theo arasındaki mektuplaşmalardan faydalanmış olmaları iken; bu iki yıllık süre boyunca Vincentın Theonun Parisin Montmarte bölgesindeki apartman dairesinde onunla birlikte kalması yüzünden mektuplaşmaya ara vermeleridir.
Buna rağmen, Pariste geçirdiği zamanın Vincent için ne kadar önemli olduğu açıktır. Theonun sanat tacirliği mesleğinden dolayı sahip olduğu kişisel bağlantılar, Vincentın Parisin o dönemdeki en önemli sanatçılarını daha yakından tanımasına imkan verdi. Pariste geçen iki yıl boyunca Vincent henüz erken dönemlerini yaşayan bazı Empresyonistlerin sergilerini gezdi; ki bu ressamlar arasında Degas, Monet, Renoir, Pisarro, Seurat ve Sisley sayılabilir. Van Goghun Empresyonistlerden etkilendiği şüphe götürmez bir gerçektir, ancak yine de her zaman kendi geliştirdiği tekniğe sadık kalmıştır. Bu iki yıl boyunca Empresyonistlerin bazı tekniklerini uygulamış, ancak hiçbir zaman tam anlamıyla oldukça güçlü olan etkileri altına girmemiştir.
1886 boyunca Vincent Parisin değişik yerlerinde resimler yaptı, ve de halinden oldukça memnundu. Paletindeki renkler yavaş yavaş anavatanının geleneksel ve daha karanlık tonlarından, Empresyonistlerin canlı tonlarına doğru kaydı. İyice olgunlaşan stiline bir katkı da, o sıralarda yeni tanıştığı Japon sanatından geldi. Asırlar süren dışa kapalılık sürecine, henüz kapılarını dış dünyaya açarak son vermiş olan Japonyaya ait her şey batı dünyasında hayranlıkla karşılanıyordu. Van Gogh da bu etki altında Japon ahşap baskıları toplamaya başladı (günümüzde Amsterdam Van Gogh Müzesindedirler), ve o tarihlere denk gelen resimlerinin (örneğin, Père Tanguy portresi) hem Empresyonistlerin canlı renklerinin, hem de açıkça Japon sanatının etkisinde olduğu gözlenir. Japon resimlerinden hayatı boyunca sadece üç kopya yapmış olsa da, Japon sanatının resimleri üzerindeki etkisi ölene dek sürmüştür.
Pariste geçen 1887 yılı Vincentın sanatını geliştirdiği bir diğer yıl olmasının yanında, oldukça da yıpratıcı oldu. Vincentın değişken karakteri Theo ile aralarının gerilmesine sebep oldu. Vincent Theonun yanına taşınmak konusunda ısrar ederken, aynı evde yaşayarak harcamalar konusunda tasarrufa gidecekleri ve de kendini tamamen resme verebileceğini umut ediyordu. Ancak kardeşinin yanında yaşamaya başlamasıyla aralarında büyük gerginlikler de başgösterdi. Buna ek olarak Parisin çetin koşulları da kendini hissetiriyordu ve Vincentın iki Paris yılı oldukça sağlıksız koşullar altında geçti: yetersiz yiyecek, aşırı alkol ve sigara tüketimi.
Van Gogh, hayatı boyunca kış mevsiminin kötü hava koşullarını hiç sevmedi ve bu havalardan hep olumsuz etkilendi. Hiçbir şey onu güneşli ve açık bir gökyüzü altında doğayla iç içe olduğu anlar kadar mutlu etmedi. Resim yaparak veya uzun yürüyüşlere çıkarak güneşin tadını çıkarıyordu. 1887-88in kasvetli Paris kışı, beklendiği üzere Vincentın huzurunu kaçırdı, ve aynı hikaye tekrarlandı: Orada geçirdiği iki yıl boyunca sanatının büyük bir aşama kaydetmiş olmasına rağmen, o aradığını bulduğunu düşünerek yola çıkma zamanının geldiğine karar verdi. Büyük şehir hayatından hiçbir zaman tam anlamıyla mutlu olmayan Vincent, bir anlamda kaderi olan güneşi takip ederek güneye doğru yola çıktı.
Güneydeki Atölye
Parisin insanı tüketen enerjisi ve uzun kış aylarından bıkan Vincent van Gogh, 1888 başlarında, güneşin sıcaklığını hissedebileceği Arlesa gitmeye karar verdi. Arlesa gitmek istemesinin bir diğer nedeni de, orada bir tür ressamlar birliği kurarak, Paristeki arkadaşlarına evsahipliği yapmak ve ortak bir hedef doğrultusunda birbirlerine destek olacakları bir çalışma ortamı yaratabilmek idealiydi. Bu düşünceler içinde, 20 Şubat 1888de Paristen kalkan trene bindi ve güneye doğru indikçe daha da Japonlaştığını hissettiği nefes kesici manzara eşliğinde Arlesa vardı.
Şüphesiz ki vardığında karşısında bulduğu soğuk ve karlı bir Arles, güneş özlemi içindeki Van Goghu hayal kırıklığına uğratmıştı. Muhtemelen bu durum, her şeyi geride bırakarak, yalnızca bir tür sıcak inziva ortamı bulmak umuduyla güneye gelen Vincent için cesaret kırıcı olmuştu. Yine de kötü hava koşulları çabuk son buldu ve morali düzelen Vincent en sevilen resimlerinden bazılarını yapmaya koyuldu.
Havaların ısınmasıyla birlikte, Vincent kendisini dışarıya attı ve açık havada çalışmaya başladı. Bu döneme ait dikkate değer iki eş temalı eser, Landscape with Path and Pollard Trees çizimi ve Path through a Field with Willows resmidir. Çizim Mart ayında yapılmıştır ve manzara kışı takip eden bir kasvet içindedir. Diğer yandan, resim bir ay sonra yapılmıştır ve ağaçların tomurcukları eşliğinde bahar tazeliğini yansıtır. Bu dönemde Van Gogh bir seri halinde çiçek açan bahçeler resmetti ve bu üretkenliğinden kendisi de mutlu oldu; tıpkı açan tomurcuklar gibi yenilendiğini hissetti.
Takip eden aylar Vincent için oldukça mutlu zamanlar oldu. Mayıs ayında, 10 Place Lamartinedeki Café de la Gareda bir oda tuttu ve atölye ve depo olarak kullanacağı ünlü Sarı Evini kiraladı. Ancak Sarı Eve Eylüle kadar taşınmadı, çünkü bu sürede Güneydeki atölyesi olarak tasarladığı evinin hazırlıkları ile uğraştı.
İlkbahar ve yaz ayları boyunca sıkı bir şekilde çalışan Vincent, Theoya resimlerini göndermeye başladı. Bugün bile sıklıkla asabi ve yalnız olarak nitelenen Van Gogh, aksine o dönem boyunca, hem dostluklarından hem de kendisine modellik yapmalarından faydalanabileceği yeni arkadaşlar edinmek için uğraştı. Genellikle hep yalnız olmasına rağmen, Paul-Eugène Milliet ve başka bir Zouave askeri ile dostluk kurdu ve portrelerini yaptı. Bunun yanında, ressamlar birliği kurma umudunu hiç yitirmedi ve bu amaçla Paul Gauguini yanına gelip ona katılması için ikna etmeye uğraştı. Bu konuda başarılı olamadı, çünkü Gauguinin güneye gelmesi Theodan daha da mali destek almak anlamına geliyordu, halbuki Theo bunu karşılayabilecek durumda değildi.
Temmuz sonlarında Van Goghun amcası Vincent öldü ve Theoya bir miras bıraktı. Bu durum Theonun Gauginin Arlesa taşınması masraflarını karşılamasına yetecekti. Theo da bu fırsat karşısında hem bir kardeş, hem de bir işadamı olarak heyecan duyuyordu. Bir yandan Gauguinin eşliğinde Vincentın daha istikrarlı ve mutlu olacağını umuyor, diğer yandan da desteği karşısında Gauguinden kendisine gelecek olan resimlerden iyi bir kar elde etmeyi planlıyordu.
Theonun mali durumunun düzelmesine rağmen, Vincent kendisine verilen mali desteği orantısızca, temel ihtiyaçlar yerine resim malzemelerine harcadı. Ekim ayında, aşırı çalışmaya bağlı olarak, sağlık durumunun bozulmasına rağmen, Gauguinin kendisine katılacağı haberini alınca canlandı. Sarı Evi Gauguine hazırlamak için çok çalıştı; ve nihayet Gauguin trenle 23 Ekimde Arlesa vardı.
Sonraki iki ay, Vincent van Gogh ve Paul Gauguinin ilişkileri açısından oldukça kötü bir dönüm noktası oldu. Başlangıçta araları oldukça iyiydi, birlikte Arles civarında açık havada resimler yapıyor, sanatları ve değişik teknikler üzerine sohbet ediyorlardı. Ancak haftalar geçtikçe, daha fazla içeride vakit geçirmeye başladılar. Her zaman olduğu gibi, Vincentın (ve muhtemelen Gauguinin) mizacı çok değişkendi ve özellikle hava koşullardan çok etkileniyordu. Kapalı mekanda çalışıyor olmalarına rağmen, yeni yapmaya başladığı portreler serisi sayesinde Vincentın morali çok da bozulmadı. Bu konuda Theoya bir mektubunda (Mektup 560) Bütün bir ailenin portrelerini yaptım diye yazdı. Bahsettiği, Roulin Ailesine ait portreler, hep en sevilen eserleri arasında yer almıştır.
Van Gogh ve Gauguin arasındaki ilişki Aralık sonuna doğru, iyice kötüleşti. Vincentın elektrikli diye tabir ettiği ateşli tartışmaları daha sık tekrarlanır oldu. Bunda Vincentın ruh sağlığının giderek bozulmasının da etkisi vardı. Van Gogh 23 Aralık günü, bir delilik anında, sol kulağının alt kısmını kesti. Kopan kısmı bir beze koyarak, bir geneleve gitti ve oradaki kadınlardan birisine takdim etti. Daha sonra Sarı Eve dönen Vincent orada yere yığıldı. Polis tarafından yerde yatarken bulundu ve Arlesdaki Hotel-Dieuye kaldırıldı. Gauguin, Vincentı hastanede ziyaret etmemeyi tercih etti ve Theoya bir telgraf gönderdikten sonra çabucak Parise doğru yola çıktı. İleride zaman zaman yazışacak olsalar da, Gauguin ve Van Gogh bir daha bir araya gelmedi.
Hastanede geçen zaman boyunca Vincent Dr. Felix Rey (1867-1932)in gözetimi altında kaldı. Kulağını kesmesini takip eden bir hafta, hem fiziksel hem de ruhsal açıdan oldukça kritikti. Çok kan kaybettiği bu dönemde, fiziksel olarak kontrol altında tutulmasına yol açacak ciddi krizler geçirmeye devam etti. Theo, Vincentın ölmek üzere olduğunu düşünerek derhal Paristen geldi, ancak Vincent Ocak ayının başlarına doğru neredeyse tamamen iyileşti.
1889un başları Vincent van Gogh için pek de kolay geçmedi. İyileştikten sonra Sarı Eve geri döndü, ancak hem kontrol hem de sargılarının değiştirilmesi amacıyla Dr. Reyi ziyaret etmeyi sürdürdü. Tedavi sürecinin iyi seyretmesiyle morallenmesine rağmen, parasal sıkıntıların boy göstermesi ve de özellikle yakın arkadaşı Joseph Roulin (1841-1903)in daha yüksek maaşlı bir iş için ailesi ile birlikte Marsilyaya taşınması üzerine tekrar bunalımlı zamanlar başladı. Roulin, Arlesda kaldığı süre boyunca Vincentın yakın ve sadık bir dostu olmuştu.
Ocak ve Şubat ayı başları boyunca oldukça üretken olan Vincent, bu dönemde en ünlü resimlerden Ninni ve Ayçiçekleri'ni yaptı. Ancak, 7 Şubat günü, zehirlendiğini zannettiği bir kriz anı daha yaşadı. Bir kez daha gözlem amacıyla Hotel-Dieuye kaldırıldı. Hastanede geçirdiği on gün sonunda tekrar Sarı Eve döndü, kendi deyimiyle: İyiyi umut ederek. (Mektup 577).
Ancak, Vincentın davranışları Arles sakinlerini tedirgin etmeye başlamıştı ve bu endişelerini dile getirdikleri bir imza kampanyası başlattılar. Toplanan imzalar Arles belediye başkanına sunuldu ve sonuçta polis şefinin emriyle tekrar Hotel-Dieuye kaldırıldı. Vincent hastanede altı hafta geçirdi, fakat bu sefer durum biraz daha farklıydı, resim yapması ve de yaptıklarını deposuna koyması için dışarıya çıkmasına izin veriliyordu. Bu süreç Van Gogh için üretken ancak moralinin bozuk olduğu bir dönem oldu. Bir yıl önce olduğu gibi, Arles civarındaki çiçek açan bahçeleri resmetmeye başladı. En iyi resimlerini yapıyor olmasına rağmen, istikrarsız olduğunu ve de tehlikeli olabileceğini düşünerek, Theo ile de fikirbirliğine vardıktan sonra, gönüllü olarak Saint-Rémy-de-Provencedeki Saint-Paul-de-Mausole akıl hastanesine yatmayı kabul etti. Van Gogh Arlesdan 8 Mayısta ayrıldı.
Hapsedilme
Akıl hastanesine yatmasıyla beraber, Théophile Zacharie Auguste Peyron (1827-95) un gözetimine girdi. Vincentı muayene edip bir durum değerlendirmesi yaptıktan sonra, Dr. Peyron hastasına bugün de oldukça sık rastlanan bir tür epilepsi teşhisi koydu. Hastane bir tür yılan yuvası gibiydi, ama Van Gogh en çok diğer hastaların çığlıklarından ve de kötü yemekten şikayetçi oldu. Özellikle hastaların bütün gün yapacak hiçbir şeyleri olmamasını moral bozucu buldu. Van Gogha uygulanan tedavinin bir parçasını da, sıklıkla büyük bir küvetin içine girmesini gerektiren su terapisi oluşturuyordu; fakat bu terapi akıl sağlığının düzelmesine pek de katkıda bulunmadı.
İlerleyen haftalarda, Vincentın akli dengesinin tutarlılığını sürdürmesi sayesinde, resim yapmasına izin verildi. Doktorlar Van Goghun gösterdiği gelişmeden (ya da en azından yeni ataklar geçirmemesinden) dolayı gayet mutluydular ve Van Gogh Haziran ortasında en ünlü eserini üretti: Yıldızlı Gece.
Ancak Van Goghun bu sakin durumu uzun sürmedi ve Temmuz ortalarında bir başka atak geçirdi. Atak sırasında, sıkı gözetim altında tutulmasına ve malzemelerinin kendisine verilmemesine tepki olarak boyalarını yemeye kalkıştı. Atağın etkisinden çabuk kurtulmasına rağmen, sanatından mahrum bırakılması moralini çok bozdu. Bir hafta sonra, Dr. Peyton Van Goghun tekrar resim yapmasına izin verdi. Bu dönem akıl sağlığının da iyi gitmeye başladığı bir döneme denk geldi. Vincent Theoya istikrarsız sağlık durumundan bahsettiği mektuplar yazdı; diğer yandan Theo da benzer sorunlarla karşı karşıyaydı. Theonun sağlığı hep narin olmuştu ve 1889 başlarından beri sıkça hastalanıyordu.
Gözetim altındaki Van Gogh iki ay boyunca odasından çıkamadı ve bu sırada kızkardeşine şöyle yazdı (Mektup W14): . . . kırlardayken korkunç derecede yalnızlık hissine kapılıyorum, öyle ki dışarıya çıkmaktan çekiniyorum . . .. Ancak takip eden haftalarda, endişelerinin üstesinden gelerek tekrar çalışmaya başladı. Bu süre içinde bir yandan Saint-Remydeki hastaneden ayrılma planları yapmaya başladı. Bu fikrini Theoya da açtı, ve o da bu sefer Parise daha yakın olacak diğer seçenekler üzerinde uğraşmaya başladı.
1889un kalan ayları boyunca Van Goghun akıl ve fiziksel sağlığı istikrarlı oldu, diğer yandan Theonun sağlığı da oldukça düzeldi. Bir yandan yeni karısıyla birlikte ev kurmakla uğraşan Theo, diğer yandan Brükselde Vincentın altı resminin sergileneceği bir serginin hazırlıklarında Octave Mausa yardım ediyordu. Bu fırsat karşısında heyecanlı olan Vincent, bu süre içinde oldukça üretken oldu. Bu döneme ait Vincent ve Theo arasındaki yazışmalar, sergi hazırlıkları konusunda çok fazla detay içerir.
23 Aralık 1889da, kulak kesme olayından bir yıl sonra, Van Gogh cinnet diye niteleyeceği (Mektup 620) bir atak daha geçirdi. Bir hafta süren bu ciddi ataktan sonra Vincent toparlandı ve resim yapmaya devam etti; hem akıl sağlığı hem de bozuk hava koşulları yüzünden kapalı tutulduğundan dolayı başka ressamların resimlerini yorumluyordu. 1890 başlarında ataklar daha sık gelmeye ve Vincentı daha da derinden etkilemeye başladı. Tuhaftır ki, Van Goghun muhtemelen mental olarak en kötü günlerini geçirdiği bu dönemde, resimleri nihayet eleştirmenlerin beğenisini kazanmaya başladı. Fakat bu haberler Van Goghu sevindirecek yerde aksine daha da üzdü, ve hastaneden ayrılıp kuzeye gitme isteği başgösterdi.
Bir durum değerlendirmesi ve bazı araştırmalar yapan Theo, Vincent için en iyisinin Parise dönerek, kentin yakınlarında Auvers-sur-Oisede yaşayan terapist Dr. Paul Gachet (1828-1909)nin gözetimine girmesi olduğuna karar verdi. Theonun bu fikrini kabul eden Van Gogh, 16 Mayıs 1890da hastaneden ayrıldı ve Parise doğru trenle yola çıktı.
"Keder sonsuza dek sürecek . . . . "
Vincentın Paris yolculuğu sakin geçti ve vardığında Theo tarafından karşılandı. Pariste Theo, karısı ve yeni doğan oğulları Vincent Willem (amcası Vincentın ismi) ile keyifli bir üç gün geçirdi. Ancak Parisin aceleci ve stresli şehir hayatından uzak durmak isteyen Vincent, Auvers-sur-Oisea gitti.
Auversa vardıktan kısa süre sonra Dr. Gachet ile buluştu. İlk tanıştıklarında Gachetden oldukça etkilenen Van Gogh, daha sonraları doktorun kabiliyeti hakkında duyduğu şüpheleri dile getirmekten geri kalmadı; hatta bunu, Gachetnin en az kendisi kadar, belki de daha fazla hasta olduğu yorumunu yapacak kadar ileri götürdü (Mektup 648). Bu vesveselerine rağmen, yine de Arthur Gustave Ravoux tarafından işletilen küçük bir handa kendine bir oda tuttu ve zaman kaybetmeden Auvers-sur-Oise civarında resim yapmaya başladı.
Takip eden iki hafta içerisinde, Van Goghun Gachet hakkındaki düşünceleri yumuşadı, ve kendisini tamamen resme verdi. Auvers-sur-Oiseda mutluydu, çünkü daha önce Saint-Remyde elinden alınan özgürlüğüne tam anlamıyla yeniden kavuşmuştu, ayrıca da resim ve çizimlerinde model olarak kullanacağı bol sayıda özne vardı. Auversdaki ilk haftaları rahat ve sakin geçti. 8 Haziranda Theo, Jo ve bebekleri Auversa Vincent ve Gachetyi ziyarete geldiler ve Vincent ailesiyle çok keyifli bir gün geçirdi. Vincentın hem akli hem de fiziki sağlığının oldukça düzelmiş olduğu gözleniyordu.
Haziran ayı Vincent için sağlıklı ve güzel olduğu kadar, oldukça da üretken geçti; en tanınmış resimlerinden bazılarını bu dönemde yaptı (örneğin Dr. Gachet'nin portresi ve Auvers Kilisesi gibi). Ancak Auversdaki ilk ayının sakinliği uzun süremedi, çünkü yeğeninin ciddi hasta olduğu haberini aldı. Theo, son zamanlardaki en zor dönemini geçiriyordu; bir yandan kendi geleceği ve kariyeri ile ilgili belirsizlikler, süregiden sağlık problemleri ve son olarak da oğlunun hastalığı oldukça sıkıntı yaratmıştı. Bebeğin iyileşmesinden sonra, Vincent Theoyu ve ailesini ziyaret etmek için 6 Temmuzda trenle yola çıktı. Bu ziyaret hakkında çok az şey bilinmektedir, ancak daha sonra Johannanın yazdıklarından öğrendiğimize göre, oldukça gergin bir gün olmuştu. Bu durumdan bunalan Vincent, geri dönerek Auversın sakinliğine sığındı.
Sonraki üç hafta boyunca Vincent resim yapmayı sürdürdü ve mektuplarından anladığımıza göre göreceli olarak mutluydu. Annesine ve kızkardeşine yazdığı bir mektubunda Şu anda geçen yıla oranla oldukça sakinim, ve kafamdaki huzursuzluklar da büyük oranda azaldı. diyordu (Mektup 650). Auvers civarındaki düzlüklerde ve tarlalarda dolaştığı bu dönemde çok parlak manzara resimleri yaptı. Hayatı, çok mutlu olmasa da en azından kararlıydı ve bu da üretkenliğine yansıyordu.
Değişik kaynaklar detayları konusunda birbiriyle çelişse de, 27 Temmuz 1980 olayının anahatları bilinmektedir. O Pazar günü Vincent van Gogh her zamanki gibi malzemeleriyle kırsala resim yapmaya çıktı. Orada bir tabanca ile kendi göğsüne ateş etti. Buna rağmen, Ravoux hanına geri dönmeyi başardı ve kendisini odasındaki yatağa attı. Onu bu halde bulan Ravoux, yerel doktor Dr. Mazeryyi ve de Dr. Gachetyi çağırdı. Göğsündeki kurşunun çıkarılmamasına karar verdiler ve Dr. Gachet hemen Theoya acil bir mektup yazdı. Theonun ev adresini bilmediğinden dolayı çalıştığı galeriye yolladığı mektup neyse ki büyük bir gecikme olmadan Theonun eline geçti ve bu sayede o da ertesi gün öğleden sonra Vincentın yanındaydı.
Theo, tamamen ağabeyine adanmış bir şekilde onu kollarında tutarak ve anadillerinde konuşarak, bu son saatleri boyunca Vincentın yanıbaşından ayrılmadı. Theonun yazdığına göre Ölmeyi istiyordu; yatağının yanına oturup ona iyileşeceğini ve bu üzüntülerin, sıkıntıların geçeceğini söylediğimde bana 'La tristesse durera toujours' (Keder sonsuza dek sürecek) diye cevap verdi, ve bu sözlerle neyi kastettiğini anlıyorum. Vincent, ömür boyu kendisinin en iyi arkadaşı ve destekçisi olan kardeşi Theonun kollarında son sözlerini söyledi: Keşke böyle ölebilseydim.
Vincent van Gogh 29 Temmuz 1890da sabah saat 1:30da bu dünyadan ayrıldı. Auversdaki Katolik kilisesi Vincentın kendi mezarlıklarına gömülmesine, intihar ettiği için karşı çıktı. Yakınlardaki Mery kasabası ise buna izin verdi ve 30 Temmuzda cenaze töreni yapıldı. Vincentın eski dostu ressam Emile Bernard, Gustave-Albert Aurierye cenaze detaylarını şöyle yazdı:


Tabut kapatılmıştı. Dört yıl önce beni çok heyecanlandırmış olan adamı görmek için geç kalmıştım . . . .


Naaşının olduğu odanın duvarlarında asılı olan son resimleri onu saran bir renk halesi gibiydi ve resimlerden fışkıran deha orada bulunan biz ressamlar için bu ölümü daha da dayanılmaz hale getiriyordu. Tabut beyaz bir örtü ile örtülmüş ve çevresi de çok sevdiği ayçiçekleri de dahil olmak üzere bir sürü sarı çiçeklerle sarılmıştı. Hatırlayacağınız gibi, sarı en sevdiği renkti ve temsil ettiği ışığın tüm insanların kalplerini ve sanat eserlerini doldurmasını hayal ederdi.
Tabutunun yanında, şövalesi, portatif iskemlesi ve fırçaları duruyordu.
Aralarında Lucien Pissarro ve Lauzetyi ayırtedebildiğim, çoğunlukla ressam olan pek çok insan geldi. Benim tanımadığım, ama onu az da olsa tanıyan, veya bir kez bile görmüş olsa bile, iyi kalpliliğinden ve insancıllığından ötürü seven oralı insanlar da vardı . . . .
Dostumuzun içinde yattığı tabutun başında tamamen sessiz bir şekilde duruyorduk. Son çalışmalarına bir göz attım; bir tanesi Delacroixnın Bakire ve İsasından esinlenilmiş çok güzel ve kederli bir resimdi. Bir diğeri; Yüksek hapishane duvarları arasında çember halinde yürüyen mahkumlar, Doréden esinlendiği korkunç bir gaddarlık yansıması olan, ve belki de kendi sonunu betimleyen bir resimdi. Hayat da onun için böyle değil miydi, bunun gibi çok yüksek duvarlı bir hapishane . . . ve ortada bir çember halinde durmadan yürüyen insanlar da, kaderin kırbacı altında ezilerek yürüyen zavallı ressamlar, zavallı ruhlar değil miydi? . . . .
Naaşı saat üçte gözyaşları arasında dostları tarafından cenaze arabasına yüklendi. Kendisini ağabeyine adamış olan Theodore van Gogh, hıçkırıklar içindeydi . . . .
Dışarıda yakıcı bir güneş vardı. Bir yandan Auvers dışındaki tepeye tırmanırken, diğer yandan onun resim dünyasına etkisini, aklındaki büyük projelerini ve her birimize yaptığı iyilikleri konuştuk.
Mezarlığa ulaştık; mezarlık, -- muhtemelen onun da görse seveceği -- mavi gökyüzünün altındaki hasata hazır olgunlaşmış tarlalara bakan küçük bir tepenin üzerindeydi.
Daha sonra mezarına indirildi . . . .
O sırada kim olsa ağlamaya başlardı . . . o gün tam onun sevdiği gibiydi, hala aramızda olduğunu ve de bu güzel güneşli günden keyif aldığını hayal etmemek mümkün değildi . . . .
Gachet (kendisi büyük bir sanatseverdir ve günümüzdeki en iyi empresyonist resim koleksiyonlarından birisine sahiptir) Vincent ve hayatı hakkında birkaç söz söylemek istedi, ancak o da sürekli ağlıyordu ve ancak kekeleyerek ona veda edebildi . . . (belki de bunu yapmanın en güzel yoluydu).
Vincentın çabasından ve başarılarından, amacının ne kadar yüce olduğundan ve ona ne kadar hayran olduğundan bahsetti (onu kısa bir süredir tanıyor olmasına rağmen). Hayatta iki amacı olan büyük bir insan ve büyük bir ressamdı, dedi Gachet; insanlık ve sanat. Onu her şeyden daha değerli kılanın ve sonsuza kadar ismini yaşatacak olanın sanat olduğunu söyledi.
Daha sonra geri döndük. Theodore van Gogh kederden bitik haldeydi; törene katılan herkes çok duygulanmıştı, kimileri hava alabilmek için açık alanlara doğru yürüdü, diğerleri istasyona geri döndü.
Laval ve ben ondan konuşarak, Ravouxnun evine döndük . . . .1
Theo van Gogh Vincenttan altı ay sonra öldü. Utrechtte gömüldü, ancak Vincentın resimlerinin yılmaz koruyucusu olan karısı Johanna, 1914te Theonun naaşını Auvers mezarlığına, Vincentın mezarının hemen yanına naklettirdi. Jo, Dr. Gachetnin bahçesinden alınacak menekşelerin mezarların üstüne dikilmesini istedi. Bugün de aynı menekşeler Vincent ve Theonun mezarlarını örtmektedirler.
1. Cahier Vincent 4: 'A Great Artist is Dead': Letters of Condolence on Vincent van Gogh's Death by Sjraar van Heugten and Fieke Pabst (eds.), (Waanders, 1992), sayfa 32-35.
Kaynakça
Van Gogh Galerisi Anasayfasına dön