COVID-19 riski, büyük ölçüde yalnızca ölümler ve hastane kapasitesi açısından iletilirken, iyileşme ve hayatta kalma birbiriyle örtüşüyor. Semptomatik COVID-19’lu yaklaşık üç kişiden biri, başlangıcından 12 hafta sonra hala semptomlar yaşıyor (1). Uzun Covid, sadece akut şiddetli hastalığı olanlar değil, tüm yaş grupları tarafından deneyimlenebilir. Zayıflatıcı semptomlar geniş kapsamlı, çok sistemli ve ağırlıklı olarak dalgalı veya tekrarlayıcıdır. Long Covid hakkında hala anlaşılması gereken çok şey var, ancak iyi anlaşılmayanlar da göz ardı edilmemelidir.
Uzun Covid muhtemelen, Twitter ve Facebook gibi sosyal medya platformları aracılığıyla hastalar tarafından tanımlanan tarihteki ilk hastalıktır. Uzun Covid’li insanlar, başlarına gelenlerin tanınmasını talep eden bir hareket oluşturdular. 2020’deki pandeminin ilk dalgası sırasında, şiddetli akut solunum sendromu koronavirüs 2 (SARS-CoV-2) enfeksiyonunu takiben uzayan semptomların çevrimiçi referansları, bu yazar da dahil olmak üzere benzer deneyime sahip diğer kişiler için tek güvence kaynağıydı (2). Kalıcı bir hastalık olasılığı hakkında herhangi bir rehberlik veya tanıma olmadığında, Uzun Covid’li kişilerin sahip olduğu tek şey akran desteğidir. Önceden sağlıklı ve aktif birçok insan, haftalar sonra ortaya çıkan yeni semptomlarla dalgalanan akut hastalığın kalıcı semptomlarını tanımladı. Birçok ülkede, hastaneye yatmayan kişilerin çoğunda, topluluk testlerine erişim eksikliği nedeniyle SARS-CoV-2 enfeksiyonunun laboratuvar onayı yoktu, bu nedenle semptomları teşhis edilmeden kaldı.
2020 yazına kadar binlerce kişi sosyal medya destek gruplarına katılıyordu. Ortak bir tema ortaya çıkmaya başladı: tıp mesleği tarafından tanınmama. Doktorlar da dahil olmak üzere Long Covid’li hastalar sağlık uzmanlarına danışıyordu ve semptomları genellikle en aza indirildi, reddedildi veya endişe olarak etiketlendi (3). Uluslararası bir vatandaş bilim hareketinde, semptomlarını anlamlandırmaya çalışan ve kendilerine neler olduğunu anlamak ve araştırmak için kendi gruplarını oluşturan insanların anlatısı ortaya çıktı (4). Uzun Covid ile yaşayan insanların referansları, damgalama ve ayrımcılık temalarını ortaya koydu.
İlk hastalığı “hafif” olarak nitelendirilen kişiler genellikle Uzun Covid yaşar. Hastalığın başlangıcında daha fazla semptoma sahip olmanın, daha sonra Uzun Covid gelişimi ve daha fazla çoklu sistem tutulumu ile bağlantılı olduğuna dair bazı göstergeler vardır (5, 6). Uzun Covid’in en yaygın semptomu genellikle “yorgunluk” olarak adlandırılır. Bu genellikle yorgunlukla karıştırılır, ancak tamamen yorgunluk, enerji tükenmesi veya eforla tetiklenmeyen ve her zaman dinlenmeyle rahatlamayan bedensel işlev bozukluğu hissi olarak daha iyi tanımlanır. Yorgunluğun yaygınlığını, zayıf hafıza veya konsantrasyon, kafa karışıklığı ve “beyin sisi” gibi bilişsel işlev bozukluğu semptomları yakından takip eder. Göğüs ağrısı veya ağırlığı, nefes darlığı, baş ağrısı, kas ağrıları, baş dönmesi ve çarpıntı da yaygındır (5). Kardiyopulmoner, nörobilişsel ve gastrointestinal sistemlerin yanı sıra cilt ve gözler üzerindeki etkileri ve genel ağrıyı etkileyen ve Long Covid’i çok sistemli bir hastalık haline getiren çok çeşitli başka semptomlar da bildirilmiştir (4, 5). Semptomların tetikleyicileri arasında fiziksel aktivite, stres, uyku bozukluğu ve bilişsel görevler yer alır (5).
Devamını oku: NASIL KORONAVİRÜS’DEN KORUNABİLİRİM?
Bugüne kadarki yaygınlık tahminlerinin çoğu hastanede yatan hastaların takibine dayanmaktadır. Çin’in Wuhan kentinde taburcu edilen COVID-19 hastalarının semptomların başlamasından 6 ay sonra takibi, %76’sının hala semptomatik olduğunu gösterdi (7). Hastanede yatmayan COVID-19 hastalarında yaygınlık tahminleri, çalışma tasarımına, uygulanan tanımlara, popülasyon örneğine ve takip süresine bağlı olarak değişkendir. Yarım milyondan fazla insanı kapsayan bir Birleşik Krallık toplum prevalansı çalışması [Topluluk İletiminin Gerçek Zamanlı Değerlendirmesi 2 (REACT-2) çalışması], COVID-19 olduğunu bildirenler arasında %38 (erkeklerde %33, erkeklerde %42) bir yaygınlık bildirmiştir. kadınlar) 12 hafta veya daha uzun süren en az bir semptomu olan ve %15’inde 12 hafta veya daha uzun süren en az üç semptomu olan (1). Ulusal İstatistik Ofisi (ONS), Haziran 2021’de Birleşik Krallık’ta COVID-19 olduğunu bildiren yaklaşık 1 milyon kişinin (nüfusun %1,5’i) 4 haftadan uzun süredir semptomlara sahip olduğunu tahmin ediyor ve bunların 385.000’inin semptomatik olduğu tahmin ediliyor. COVID-19 en az bir yıl önce (8). Çocuklar da dahil olmak üzere tüm yaş grupları Uzun Covid’den etkilenmiştir ve 2-16 yaş arası tahmini 33.000’i Uzun Covid’lidir ve 26.000’inde en az 12 hafta ve 9000’inde en az 1 yıl semptom görülmüştür (8). ONS tarafından tahmin edildiği gibi, herhangi bir süre boyunca kendi bildirdiği Uzun Covid’in tüm popülasyon prevalansı, çalışma çağındaki yetişkinlerde en yüksekti (25-34 yaşındakilerde %1.6 ve 35-69 yaşındakilerde %2.1) , özellikle ön saflardaki mesleklerde olanlar (8). 2-11 ve 12-16 yaşlarındakilerde tahmini nüfus prevalansı sırasıyla 1000’de 2 ve 1000’de 5’tir (8). Bu rakamlar, Brezilya, Amerika Birleşik Devletleri ve Hindistan gibi yüksek enfeksiyon oranları yaşayan diğer ülkelerde de ekonomik olarak aktif milyonlarca insanın Long Covid nedeniyle devre dışı bırakılabileceği anlamına geliyor.
Uzun Covid’i yaşamak, önemli ölçüde sakatlığa, işlevsel sınırlamalara ve üretkenlik ve kaynak kaybına neden olabilir. Uzun Covid’li kişilerin üçte ikisi, günlük aktivitelerini üstlenme yeteneklerini sınırladığını söylüyor (8). Sadece boş zaman ve sosyal aktiviteleri değil, aynı zamanda kendine bakabilmeyi, çocuklara veya yaşlılara bakabilmeyi ve ev işlerini yapabilmeyi de önemli ölçüde etkiler (5). Ayrıca, genellikle çalışma yeteneğini etkiler ve genellikle hastalık iznine ve gelir kaybına neden olur (5). Bu, muhtemelen SARS-CoV-2 enfeksiyon ve ölüm oranlarının yansıttığı sosyoekonomik eşitsizlikleri vurgulayacaktır. Hem ONS hem de REACT-2 verileri, ekonomik olarak en yoksun bölgelerde yaşayanlarda en yüksek Uzun Covid prevalansını göstermektedir (1, 8).
Uzun Covid’in ruh sağlığı üzerindeki etkisi de endişe verici. Bu bağlamda, özellikle SARS-CoV-2’nin laboratuvar teyidi yoksa, prognoz ve tedavinin belirsizliği, tanınmanın reddedilmesi, istihdam faydaları ve inanılmadığı için destek dahil olmak üzere birçok faktör kaygıya neden olabilir. enfeksiyon. Anksiyete, hastalığın birincil tezahürü olmaktan ziyade iyileşmemeye ikincil olabilir. Diğer semptomlara yeterince dikkat edilmeden anksiyete teşhisi konulması, izole edici olabilir ve hastanın refahına zarar verebilir (3). Bu tür senaryolarda sağlıkta eşitsizliklerin artması muhtemeldir, çünkü halihazırda yapısal eşitsizliklerden muzdarip bazı gruplar kendi sağlıklarını yorumlamada daha az güvenilir olarak klişeleştirilebilmektedir.
Uzun Covid’in tanı kriterleri hala standardize edilmemiştir. Aslında adı bile ülkeye ve kuruma göre değişir (örneğin, COVID-19 sonrası sendromu, COVID-19 sonrası durum, COVID-19’un akut sonrası sekelleri). Laboratuvar onaylı enfeksiyonu olmayanları hariç tutmayan evrensel kriterler olmadan, sağlık ve sosyal bakım sistemleri, Uzun Covid’in yaygınlığını doğru bir şekilde izleyemez ve etkisini ele alamaz. Önemli bir konu, bir etiket olarak “Uzun Covid”in, COVID-19’dan haftalar veya aylar sonra teşhis edilen organ patolojisini içerip içermeyeceği veya bu vakaların yalnızca “açıklanamayan” semptomları olanlarda Uzun Kovid-19 teşhisi konan alternatif bir teşhis kategorisine mi taşınacağıdır. Kovid. Bu senaryoda, Uzun Covid hastalarının kapsamlı klinik değerlendirme ve semptomların devam edip etmediğini incelemelerle takibi, tedavi edilebilir patolojiyi kaçırmamak ve ihmal ve damgalamayı önlemek için yine de gerekli olacaktır.
Diğer viral enfeksiyonlarda uzun süreli sekeller bildirilmiştir. SARS ve Orta Doğu solunum sendromuna (MERS) sahip olanların dörtte biri ile üçte biri arasında kalıcı akciğer fonksiyon anormallikleri, azalmış egzersiz kapasitesi ve psikolojik belirtiler bulunan diğer koronavirüs hastalıkları en alakalı olanlardır (9). Uzun Covid’de gözlenen ancak miyaljik ensefalomiyelit/kronik yorgunluk sendromu (ME/CFS) gibi benzer durumların da bir özelliği olan viral hastalık sonrası otonomik disfonksiyon, postural ortostatik taşikardi sendromu (POTS) gibi sakatlayıcı sendromlara neden olabilir. Toplu olarak “postviral sendrom” olarak adlandırılan şeyin tam vaka tanımlarına ihtiyaç vardır. Uzun Covid araştırması, ME/CFS de dahil olmak üzere benzer şekilde yeterli anlayış ve tanımadan yoksun olan daha geniş bir kronik hastalık yelpazesine de uygulanabilir.
Doku yara izi ve organ hasarı, kalıcı semptomların nedeni olabilir. Kısa vadede COVID-19’dan kurtulan hastalarda kalp, karaciğer, böbrekler ve pankreas dahil olmak üzere organa özgü patoloji oranları daha yüksektir ve enfeksiyondan birkaç ay sonra daha yüksek hastane okuma ve ölüm oranları vardır (10). Bu, organ hasarına dair açık bir kanıt olmaksızın birçok “uzun nakliyecinin” yaşadığı semptom ve sakatlık yelpazesini tam olarak açıklamayabilir. Ancak vasküler hasar, hiper pıhtılaşma ve mikrotromboz gibi mekanizmalar da suçlanmıştır (11). Klinik bir tanı klinik araştırmaların kapsamına bağlı olduğundan bunlar tespit edilemeyebilir.
Başka bir potansiyel mekanizma, semptomların döngüsel doğasıyla tutarlı olarak bağışıklık sistemi düzensizliği ve otoantikorları içerir. Uzun Covid’li kişilerde enfeksiyondan 8 ay sonra serumda artan sitokin konsantrasyonları, bağışıklık ve enflamatuar aracıların yukarı regülasyonunu gösterir (12). Uzun Covid’in potansiyel bir nedeni olarak viral rezervuarlar bile şu anda göz ardı edilemez. SARS-CoV-2 nükleokapsid proteini, enfeksiyondan 6 ay sonrasına kadar bağırsak, karaciğer, safra kesesi ve lenf düğümleri dahil olmak üzere akciğer dışı dokularda tespit edilmiştir (13). COVID-19 aşılarına verilen yanıtlar, altta yatan mekanizmaların belirlenmesine yardımcı olabilir. Aşılama, bağışıklık sisteminin artık virüsle mücadele etmesine yardımcı olabilir veya mekanizma otoimmün ise, bağışıklama bağışıklık sistemini “sıfırlayabilir” (14). Bu nedenle Long Covid aşısı olan kişilerin sistematik olarak takip edilmesi zorunludur. Long Covid’in altında yatan mekanizmalar farklı hasta gruplarında farklı olabilir veya aynı hastada bir arada bulunabilir. Şu anda, Uzun Covid, birden fazla koşulu içerebilen bir şemsiye terimdir.
Uzun Covid krizine daha sistematik bir yanıt vermek için daha iyi raporlama, tanıma ve araştırmaya ihtiyaç vardır (15) (şekle bakın). Raporlama, Uzun Covid’i ölçebilen sistemleri içerir. Bu, belirli tanı kriterleri üzerinde anlaşmaya varılarak, hastalık kayıtları oluşturularak ve temaslı izleme altyapıları kullanılarak akut enfeksiyonlu veya pozitif testi olanlar takip edilerek gerçekleştirilebilir. Özellikle hastalığın tekrarlayan doğası göz önüne alındığında, Uzun Covid hastalarının çoğunun iyileşip iyileşmeyeceği veya ne zaman iyileşeceği bilinmiyor. Gözetim sistemleri, iyileşmeyi ve orta vadeli sağkalımı (SARS-CoV-2 enfeksiyonundan 1, 2 ve 5 yıl sonra) değerlendirmeye başlamalıdır. Akut enfeksiyonun ardından kaç kişinin hasta kaldığını bilmeden, pandemi ve pandemi sonrası yanıtlar her zaman yetersiz olacaktır çünkü bunlar COVID-19’un tam etkisini hesaba katmayacaktır.
Tanıma, hasta tanıklıklarını dinlemeyi ve inanmayı, kapsamlı klinik değerlendirme ve araştırmaları, kişiselleştirilmiş tedaviyi ve rehabilitasyonu gerektirir. Mali destek ve istihdam haklarını ele alan adil klinik ve sosyal bakım yollarını içermelidir. Uzun Covid, multidisipliner bir klinik yaklaşım gerektiren çok organlı bir durumdur (11). Hastalar, doktor-hasta bağlamında kendi yaşadıkları deneyimlerini kanıtlamak zorunda olduklarını düşünmemelidirler. Buna Uzun Covid’li çocukların ebeveynleri ve bakıcıları dahildir. İkna etmek hastanın görevi değildir; dinlemek ve önyargılı olmamak doktorun görevidir.
Mekanizmaları, risk faktörlerini, prognozu ve alt grup özelliklerini anlamak ve Uzun Covid için potansiyel terapötikleri belirlemek için titiz araştırmalara umutsuzca ihtiyaç vardır. ME/CFS, fibromiyalji ve bazı bağ dokusu bozuklukları gibi diğer kronik durumlar, altta yatan mekanizmalar, teşhisler, terapötikler ve yönetim seçenekleri açısından büyük ölçüde yetersiz araştırılmıştır. Uzun Covid anlayışı, benzer durumları yaşayan tüm hastalar için daha iyi sonuçlara giden yolu açma fırsatı sunar.
Mekanistik çalışmalara ve potansiyel terapi denemelerine ek olarak, temsili toplum temelli popülasyon çalışmaları, klinik ve sağlık hizmetleri çalışmaları ve yaşanmış deneyimlerin nitel analizi dahil olmak üzere çoklu araştırma yöntemleri uygulanmalıdır (5). Her birinin avantajları ve önyargıları var, ancak Long Covid’in gerçek resmi ancak multidisipliner bir yaklaşımla belirlenebilir. Yalnızca sağlık hizmetleri aracılığıyla hasta toplamaya bağımlılık, birçok insanı dışlayacak ve bu tür çalışmaları temsili olmaktan çıkaracak ve genellenemez hale getirecektir. Sağlık kayıtları çalışmalarının, hastalıklarının akut aşamasında test ve bakıma daha fazla erişimi olan kişilere ve/veya sağlık hizmetleri sistemlerinde gezinmek için yüksek sağlık okuryazarlığına ve kaynaklarına sahip kişilere yönelik önyargılı olması muhtemeldir. Bilgi ve inanç farklılıkları nedeniyle tanıdaki klinik çeşitliliği sınırlamak için belirli kılavuzların yokluğunda, araştırma da doğrudan toplumdan alınmalı ve yurttaş biliminin gücünden yararlanılmalıdır.
Uzun Covid’i doğru bir şekilde ele almanın yolu uzundur ve alçakgönüllülük, açık fikirlilik, şefkat ve bilimsel titizlik ile kat edilmelidir. Bu sadece COVID-19 için değil, aynı zamanda gelecekteki pandemiler ve ihmal edilen diğer kronik durumlar için de geçerlidir. Bilim, politika ve bir bütün olarak toplum, ani etkileri sonraki etkilerden çok daha iyi kabul ediyor ve ele alıyor gibi görünüyor. Bırakın bu pandemi bunu değiştirme zamanı olsun.
Referans
- Whitaker et al., Persistent symptoms following SARS-CoV-2 infection in a random community sample of 508 707 people (Imperial College London. 24 June 2021); https://bit.ly/3jS3Cog.Google Scholar
- A. Alwan, Nature 584, 170 (2020).CrossRefGoogle Scholar
- Kingstone et al., BJGP Open. 4, bjgpopen20X101143 (2020).Google Scholar
- E. Davis et al., EClinicalMedicine 10.1016/j.eclinm.2021.101019 (2021).Google Scholar
- Ziauddeen et al., medRxiv, 10.1101/2021.03.21.21253968 (2021).Google Scholar
- H. Sudre et al., Nat. Med. 27, 626 (2021).Google Scholar
- Huang et al., Lancet 397, 220 (2021).CrossRefPubMedGoogle Scholar
- Office for National Statistics, “Prevalence of ongoing symptoms following coronavirus (COVID-19) infection in the UK: 1 July 2021,”; https://bit.ly/3hMBErm.Google Scholar
- Ahmed et al., J. Rehabil. Med. 52, jrm00063 (2020).CrossRefPubMedGoogle Scholar
- Ayoubkhani et al., BMJ 372, (2021).Google Scholar
- Nalbandian et al., Nat. Med. 27, 601 (2021).CrossRefPubMedGoogle Scholar
- Phetsouphanh et al., medRxiv 10.1101/2021.06.01.21257759 (2021).Google Scholar
- L. Cheung et al., Gut gutjnl-2021-324280 (2021).Google Scholar
- Katella, “Why Vaccines May Be Helping Some With Long COVID,” Yale Medicine, 2021; https://bit.ly/3qEJgR0.Google Scholar
- A. Alwan, “We must pay more attention to covid-19 morbidity in the second year of the pandemic,” BMJ Opinion, 2021; https://bit.ly/3hjIbLk.Google Scholar