İlkokul Öğretmeniydi Devlet Başkanı Oldu: Pedro Castillo ve Darbe
2021 yılında seçimi Pedro Castillo, seçimi sadece 44.000 oy farkla kazanmıştı. Uzun ve gergin bir seçim sürecinin ardından Pedro Castillo, Peru cumhurbaşkanı olarak yemin etmişti. Zaferi, pandeminin sert bir şekilde vurduğu derinden kutuplaşmış bir ülkede siyasi ve ticari seçkinleri sarstı.
Peru’nun en fakir bölgelerinden birinde küçük bir köyde doğan Pedro Castillo, okuma yazma bilmeyen ebeveynlerine çiftlik işlerinde yardım ederek büyüdü. Genç bir öğrenciyken okula ulaşmak için iki saatten fazla yürümek zorunda kalıyordu.
Sonunda öğretmen (25 yıldır yaptığı bir iş) ve sendika lideri oldu. Ve görevde hiçbir deneyimi olmamasına rağmen, ani bir iktidar yükselişiyle 2021’de, birlikte büyüdüğü kırsal kesimdeki aynı seçmenlerin desteğiyle Peru’nun başkanı seçildi.
“Zengin bir ülkede bir daha asla fakir bir adam olmayacak!” mücadele eden Peruluların hayal kırıklığını dile getirdiği için kampanya mitinglerinde düzenli bir mesajdı. Bir keresinde “Bir okulu süpürmenin ne demek olduğunu biliyorum,” demişti.
Kendini halktan biri olarak tanımlayan Bay Castillo, Cajamarca bölgesinin geleneksel beyaz, geniş çerçeveli şapkası ve onun eğitim geçmişini de temsil eden Marksist Özgür Peru partisinin sembolü olan devasa bir şişme kalem olmadan nadiren görülüyordu.
Ülkenin büyük çoğunluğun çıkarlarına göre yönetilmediğini savunuyor ve tartışmalı yeni bir anayasa taslağı taahhüdü de dahil olmak üzere yoksulluk ve eşitsizliği ele almak için “sert değişiklikler” çağrısında bulunuyordu.
Muhalifleri, onu komünist gerilla gruplarıyla bağlantılı aşırı solcu olarak göstermeye çalıştı, iddiaları reddediyor. Retoriği yumuşattı, ancak eleştirmenler, planlarından bazılarının Latin Amerika’nın en istikrarlı ülkelerinden birini baltalayabileceğinden endişe etmeye devam ediyordu.
‘Zaman geldi’
Dokuz çocuktan üçüncüsü olan Bay Castillo, 19 Ekim 1969’da Puña’da doğdu ve 1995’ten 2020’ye kadar ilkokul öğretmeni olarak çalıştı. Siyasi kariyerine 2002’de, başarısız bir şekilde belediye başkanlığına aday olduğunda başladı ve ilk olarak 1999’da öne çıktı. 2017’de öğretmenlerin maaş ve performans değerlendirmesi konusundaki grevi sırasında tekrar öne çıktı.
Kentsel alanlarda çok az tanınmasına rağmen, 2021 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday oldu ve beklenmedik bir şekilde diğer 17 adayı geride bırakarak ilk turu kazandı. Eski Başkan Alberto Fujimori’nin kızı ve iş liderleri arasında favori olan Keiko Fujimori’yi yenmeye devam etti .
Sadece 44.000 oyla kazandığı zafer, yetkililerin Fujimori kampından gelen bir dizi meydan okumayı incelediği haftalarca süren bir sayım sürecinden sonra onaylandı. “Toplumun tüm kesimlerini birlikte inşa etmeye çağırmanın zamanı geldi… kapsayıcı bir Peru, adil bir Peru, özgür bir Peru” dedi.
Bay Castillo, yıllarca siyaseti gölgede bırakan yolsuzluk skandallarından bıkmış birçok Perulu’ya hitap etmeyi başardı.
Ama şimdi en zor kısım geliyor.
Peru, kişi başına dünyanın en yüksek Covid-19 ölüm oranına sahip ülkesi ve ekonomik kriz milyonları yoksulluğa itti. Eğitim ve sağlık dahil olmak üzere pandeminin yetersizlikleri ortaya çıkardığı kamu hizmetlerini finanse etmek için madencilik vergilerini artırmayı ve yılda bir milyon yeni istihdam yaratmayı planlamıştı.
Madencilik, petrol, hidroelektrik enerji ve gaz gibi kilit ekonomik sektörlerin kamulaştırılması önerisi gibi daha radikal pozisyonlarından bazılarını yumuşattı ve özel mülkiyete saygı sözü verdi.
Başlıca vaatlerinden biri, 1993 yılında Alberto Fujimori altında yürürlüğe giren mevcut metnin yerini alacak yeni bir anayasa yazmak için bir meclis için referandum çağrısı yapmaktı. Bay Castillo, “insanların rengine, kokusuna ve tadına sahip” bir belge istedi.
Ancak, teklifin direnişle karşı karşıya kaldığı parçalanmış bir Kongre ile uğraşmak zorunda kalacak.
Bay Castillo Katolik ve eşcinsel evliliğe ve kürtaja şiddetle karşı çıkıyor. Aynı zamanda öğretmen olan Lilia Paredes ile evli ve iki çocuk babasıdır.
Aile, başkent Lima’ya, Castillo’nun Peru’nun bağımsızlığının 200. yıldönümüne denk gelen yemin töreninden kısa bir süre önce taşındı. Kendini zenginleştirme niyetinde olmadığını söyledi ve yalnızca öğretmen olarak aldığı maaşa eşdeğer maaş almaya yemin etti.
Darbeyle İndirildi
Güney Amerika darbelere alışkındır. ABD’nin dış politikası yıllar geçtikçe değişse de Güney Amerika’da kalıcı olma arayışı hep aynı kaldı. Ancak Güney Amerikalılar önüne ne zaman sandık konsa hep ABD karşıtı sol siyasetçileri tercih ettiler. Bu nedenle bölgede darbe gayet normalleştirilmiş durumda.
İşte Peru’da bu darbelerin en yenisi yaşandı. 2021 Temmuz’da seçilmiş solcu başkan Pedro Castillo meclis soruşturmasında suçlu bulundu ve görevden alındı. Güney Amerika’daki Amerikancı darbelerin izleri ne kadar belirgin olsa da Castillo’nun hikayesi yukarıda anlattığımız gibi.