İtalyan Rönesans sanatçıları, insan figürünün heykelsi tasvirini daha gerçekçi yapmaya çalıştıkça zorunlu bir şekilde anatomist oldular. 1500-1510 yılları arasında yaptıkları araştırmalar, üniversitelerde öğretilen anatomi bilgisinin de ötesine geçmeye başladı. Rönesans’ta anatomik inceleme yapma fırsatı oldukça kısıtlıydı. Giorgio Vasari’nin Lives of theArtist (Artistlerin Yaşamı) eserinde de bulunan, büyük Floransalı heykeltıraş, ressam ve matbaacı Antonio Pollaiuolo, ‘kasları araştırmak ve çıplaklığı daha modern bir şekilde anlamak için birçok insan vücudunun derisini yüzerek kullanan bir ustaydı.’ Vasari’nin iddiasına güven veren Pallaiuolo’nun son derece etkili gravürü olan Battle of Naked Men’de (Çıplak Erkeklerin Savaşı) çeşitli açılardan görülen neredeyse soyulmuş kaslara sahip çıplak savaşçıların figürleridir.
Alandaki sonraki yenilikçiler olan ve uzun süren kariyerleri boyunca detaylı anatomik inceleme yaptıkları bilinen Leonardo Da Vinci (1452-1519) ve Michelangelo (1475-1564), insan figürü tasvirlerinde yeni bir standart belirlediler. Bu noktada sanatı görevlendirmeyle ilgilenen patronlar da sanatçılardan anatomik ustalıklar beklemeye başladılar. Bir dükü onu işe alması için etkilemeye çalışan ve genç sanatçıların öğrenimi için Akademi yöneten Floransalı heykeltıraş Baccio Bandinelli (1493-1560) ‘Size sanatımı öğrenirken ölüleri parçalara ayırdığım için beyni ve aynı zamanda yaşayan bir adamı da nasıl parçaladığımı göstereceğim.’ demiştir. Bunun yanı sıra bazı dolaylı kanıtlar başka sanatçıların da doğrudan anatomik inceleme yapmaya çalıştığını da göstermektedir. İlerleyen zamanlarda bazı büyük ustalar, tamamen sanatsal ifade potansiyellerini keşfetmek için kasların geri çekilmiş ve parçalanmış formlarının incelendiği anatomik modeller sunmuşlardır. Bununla birlikte sanatçıların çoğu, araştırmalarını vücudun yüzeyi ile sınırlandırdı -kas sisteminin, tendonların ve kemiklerin deriden gözlemlendiği görünümü- ve bu bulgular canlı modelden sonra ayrıntılı çalışmalarda kaydedildi.
İtalyan Rönesans sanatçıları, yeni keşiflerin doğru bir şekilde kaydedilebildiği bir anatomik illüstrasyon sözlüğüne öncülük ettiler. 1490’lara kadar en değerli anatomik inceleme bile üstün körü resmediliyordu. Bu Johannes de Ketham adlı yazarın ‘Fasciculus Medicine’ başlıklı kitabından bir incelemeydi. 1491’de Ketham’ın kitabının Latince baskısında, idrar grafiğini temsil eden geleneksel gravürler ve Orta Çağ’dan anatomik figürler de bulunuyordu. (‘Kan Veren Adam’, ‘Zodyak Adam’, ‘Hamile Kadın’, ‘Yara Adam’, ‘Hastalık Adam’) Yaklaşık üç yıl sonra Ketham’ın İtalyan baskısı çıktı ve bu eserde Giovanni Bellini, Andrea Mantegna, Antonio Pollaiuolo gibi kişilerden ilham alınan yeni Rönesans figürleri yer alıyordu.
Şüphesiz tüm zamanların en önemli sanatçı ve anatomisti olan Leonardo da Vinci, 1949’da mimarların plan, kesit, cephe ve perspektif görünümde üç boyutlu formları temsil etme konusundaki titiz tekniklerinden esinlenerek kafatasında ilk detaylı çalışmasını yaptı. Böylece bilimsel illüstrasyon tarihi için yeni bir kelime haznesi keşfetti. 1510-11 yıllarında muhtemelen Pavia Üniversitesi’nde genç anatomi profesörü Marcantonio della Torre’nin yanında çalışırken Leonardo insan vücudunun en hassas şekilde çizilmiş incelemelerini üretti. Leonardo’nun hiçbir keşfi o yaşarken yayımlanmamıştı. Bununla birlikte, Leonardo’nun kasların katmanlarındaki incelemelerini ve bazı ‘plan, kesit ve yükseklik’ tekniklerini gösterme yöntemi yaygınlaşmıştır ve 1543’te Basel’de yayınlanan Andreas Vesalius’un ‘de humani corporis fabrica’ adlı ilk kapsamlı ve resimli Rönesans tezine dahil edilmiştir.
Yazar: Carmen Bambach
Kaynak: Metmuseum
Çeviren: Hazal Göktaşlı
Düzenleyen: Begüm Deniz Saltık