

Kürkçü dükkanı tabir ettiğimiz üniversiteme döndüm bir kez daha eylülde. Son sınıf olmam sebebiyle gözümün tezden başka pek bir şey görmediği şu günlerde araştırma sürecinde öğrendiklerimden bahsedeyim biraz dedim. Zira tez konumu pek havalı buluyorum.
Konumuz hatıralar.
Çoğu insan -yıllar boyunca bilim insanlarının düşündüğü gibi- hatıraların bir kere kazanıldığını ve belleğe atıldıktan sonra değiştirilemez olduğunu düşünüyor olabilir.
(Burada hatıranın bir kısmının unutulmasından değil, hatıranın orijinal halinin değiştirilmesinden bahsediyorum). Ve fakat 1960’lardan beri yapılan deneyler hatıraların manipüle edilebilir ve güncellenebilir olduğunu ve her hatırlama (geri çağırma/retrieval) sonuncunda ikinci bir belleğe kaydetme (ikinci pekiştirme/reconsolidation) evresinden geçmesi gerektiğini gösteriyor. Bu da hatıralar her geri çağrıldığında yeniden protein sentezi ve yeniden bir hikayenin paketlenme süreci gerçekleşiyor demek.
Hatıraları birer kapalı kutu olarak düşünelim. Bu demek ki bir hatırayı her geri çağırdığınızda bu kutuyu yeniden açmış oluyoruz. Bu evrede hatıra tekrar düzensiz, değişken hale bürünüyor. Yani biz bu kutuyu her açtığımızda bu kutuyu yeniden düzenleyebilir, içine bir şeyler ekleyebilir, çıkarabilir ve hatta hatta hazır bulmuşken bu kutudan külliyen kurtulabiliriz.
Bunu neye dayanarak mi söylüyorlar? 1960’larda yapılan deneyler, hatıranın yeniden hatırlanması üzerine uygulanan şok terapisinin bu hatırayı sildiğini gösteriyor. Kimyasal olarak ise, insanların korku yüklü hatıralarının hatırlanmasından önce propronalol isimle ilaç kullanıldığında, hatıra hatırlandıktan 1 gün sonra bu hatırayı ve dolayısıyla korkuyu zayıflattığı rapor edilmiş durumda.
Bunun dışında daha umut verici olanı şok veya ilaç olmadan, psikolojik yöntemlerle hatıraların içeriğini değiştirmek mümkün. Negatif içerikli travma isimlendirdiğimiz hatıralarda, geri çağırmadan sonra yeni negatif ve hatıradan bağımsız bir bilgi işlenmeye başlandığında (üzücü fotoğraflar ve bir film mesela), bu yeni bilgi beyinin hatırayı kaydetme sürecini bozuyor, parazit yapıyor diyebiliriz. Sonuç olarak, orijinal hatıranın bir kısmı ikinci hatırlamada kaybetmiş oluyorsunuz.
Peki bu neden önemli veya kıymetli? Bu bulgular gösteriyor ki şimdi ve geleceğin yanında geçmiş de değiştirilemez değil. Hayatımız boyunca bizi takip edeceğini düşündüğümüz, atsan atılmaz satsan satılmaz kötü hatıralarımız bu denli negatif kalmak zorunda değil. Başka bir deyişle, zaman böyle şeylere tek ilaç değil. Belli ki kendimizi tedavi etmek adına yapabileceğimiz şeyler var. Kutlu olsun! Klinik olaraksa travma sonrası stres bozukluğu (PTSB/PTSD) ve madde bağımlılığı tedavilerinde böyle yöntemlerin hayata geçirilmesi pek kullanışlı olacak gibi duruyor.
Ben söylemiş olayım.
Şimdi tez çalışmalarına devam…
Not: Bilim hakkında Türkçe yazmak pek zormuş be arkadaş! İngilizceye mahkum edenler utansın...
Referanslar:
Schwabe, L., Nader, K., & Pruessner, J. C. (2014). Reconsolidation of human memory: brain mechanisms and clinical relevance. Biological Psychiatry,76(4), 274-280.
Kredlow, M. A., & Otto, M. W. (2015). INTERFERENCE WITH THE RECONSOLIDATION OF TRAUMA‐RELATED MEMORIES IN ADULTS.Depression and anxiety, 32(1), 32-37.


Kimsin?
Canım annem ve güzel kalpli babamın pek sevgili ortanca kızıyım. Yarı Kürt asıllıyım. İstanbul’da büyüdüm, üniversiteyı Kaliforniya’da okudum ve şu an Philadelphia'da yaşıyorum. Pomona College’da sinir bilimleri (neuroscience) okudum ve şu an University of Pennsylvania’da (UPenn) araştırmacı olarak çalışıyorum. İşimin dışında bol bol şarkı söylüyor, keyifle yemek yapıyor, animasyon hayalleri kuruyor, her fırsatta yeni birileriyle tanışıp gevezelik etmeye bayılıyorum. Sosyal adalete inanıyor, bunun için çalışıyorum. Hünkar beğendi, yaprak sarması ve Ali Nazik kebabını pek özlüyorum. Tarçını oldum olası sevmem. Kahvaltının mutlulukla bir ilgisi olduğuna ben de inanıyorum. Şimdilik kendimi 22 yıldır tanıyorum, daha iyi tanıdıkça size de anlatmayı planlıyorum.
Archives