Dondurmayı kim sevmez? Daha az net olan, onu kimin icat ettiğidir. Avrupalılar ilk olarak 1300’lerde dondurmaya benzeyen bir şeyle karşılaştılar. Ünlü kaşif Marco Polo, Çin’den İtalya’ya döndükten sonra çılgın macera ve egzotik yer hikayeleriyle geri döndü. Ama aynı zamanda artık şerbet ya da şerbet dediğimiz bir tatlının tarifini de taşıyordu.
Bugün hepimizin bildiği ve sevdiği modern dondurma, muhtemelen 16. yüzyıldan başlayarak bu tariften evrildi. Ancak dondurma, elektrikli soğutma sayesinde 20. yüzyılda son halini aldı
Dondurma tek bir kişi tarafından icat edilmedi, daha çok farklı kültürler ve yüzyıllar boyunca katkıda bulunan bir dizi kişinin sonucudur.
Ama kendimizi aşmayalım – bu ikramı olduğu gibi külahtan yemeye başlamayalım. Dondurmanın hikayesi (en azından onun hakkında bildiklerimiz) şaşırtıcı bir şekilde Antik Çağ’da başlar.
Dondurmanın kökeni: karlı bir ikram
Bildiğimiz kadarıyla, dondurma canlandırıcı yüzünü ilk olarak eski Pers imparatorluğunda büyüttü. Bu fikrin ilk kimin veya ne zaman ortaya çıktığını kesin olarak bilmiyoruz.
Persler buzu üzüm suyu, meyve suyu ve diğer tatlı tatlarla karıştırarak bastani adı verilen dondurma benzeri bir muamele yapmak için MÖ 500 civarında.
Bu eski incelik, onu asil veya kraliyet yemeği yapan çok zorlayıcı ve pahalıydı. Bu eski dondurma, doku ve tat olarak bugün şerbet dediğimiz şeye daha çok benziyordu . Yine de, kıtlığı nedeniyle büyük saygı görüyordu ve İran sıcağında, parası yetenler tarafından büyük olasılıkla çok beğenildi.
İran’dan Antik Yunan ve Roma’ya
Nihayetinde, Pers İmparatorluğu, yaratıcısıyla on yıl boyunca onlara savaş açan Büyük İskender şeklinde tanıştı. Savaş yapmak sıcak, yorucu bir iştir ve İskender’in seferlerine ilişkin kayıtlar, onun yerel “meyveli dondurmalardan” özellikle hoşlandığını söylüyor. Hesaplar, tatlıyı kar kullanılarak soğutulmuş balla tatlandırılmış bir yemek olarak tanımlar.
İran meyveli buzu, faloodeh adı verilen İran geleneksel soğutulmuş tatlısına dönüştü . MS 651’de Müslümanların İran’ı fethinden sonra Arap dünyası da bu yemeği benimsedi.
Muhtemelen İskender’in seferlerinden eve dönen falanjitleri aracılığıyla, dondurma yavaş yavaş erken Batı toplumlarına tanıtıldı ve sonunda İmparator’un Roma’daki sarayına giden yolu buldu.
Dondurma tarihi , “yazları dağlardan büyük Roma şehirlerine buz taşıyan koşucu ordularını” anlatan “bu döneme ait masallardan” alıntı yaparak, yemeğin Romalı soylular ve İmparatorlar arasında ne kadar takdir edildiğini gösteriyor. İmparator Nero, tatlının büyük bir hayranı olarak kaydedilir.
Dondurmayı Çin mi icat etti?
Ancak Çin’in de kendi buzlu tatlısı vardı. MÖ 200 civarında Çin’deki insanlar, korumak ve soğutmak için karla doldurulmuş basit bir süt ve pirinç karışımının tadını çıkardılar. Eski zamanlarda benzer tatlılarda olduğu gibi, kraliyet sarayı ve üst sınıfla sınırlı bir lükstü.
İpek Yolu: dondurmayı dünyaya yaymak
Dondurma Ar-Ge’si, 9. ve 11. yüzyıllar arasında Çin ve Arap ülkelerinde güçleniyordu. Bu sıralarda şekerlemeciler, bugün zevk aldığımız dondurmalara daha çok benzeyen süt bazlı dondurmaları denemeye başladı. Fikirleri, İtalyan Marco Polo gibi tüccarlar ve gezginlerin sırtında yavaş yavaş Avrupa’ya ulaştı.
Marco Polo, İpek Yolu’ndaki birçok seyahati sırasında birçok gelenek, kültür ve mutfak keşfetti. Bu hazineler arasında kremalı, süt bazlı bir tatlı tarifi vardı. Polo 1295’te İtalya’ya döndüğünde bu tarifi yanında getirdi.
O dönemde İtalyan şehir devletlerinin güçlü ekonomileri ve özellikle Müslüman ülkelerle olan ticaretleri, onları bu fikirlerden yararlanmak için benzersiz bir konuma getirdi. Bu, İtalya’nın bugüne kadar neden bu kadar güçlü bir dondurma yapma geleneğine sahip olduğunu açıklıyor.
Ancak yüksek bir fiyat etiketiyle ve etkili bir buz veya kar depolama yöntemi olmadığı için, Avrupa’da 17. veya 18. yüzyıla kadar çok özel bir yemek olarak kaldı.
Modern dondurmayı kim icat etti? Gelatodan dondurmalı sandviçlere
O zamanlar Floransa İtalya’sında bilindiği şekliyle “Kremalı Buz”, 16. yüzyılda İngiltere’ye ulaştı. 17. yüzyılda I. Charles’ın masasında düzenli bir fikstürdü. Fransa, tatlıyı ilk kez 1553’te Catherine de Medici’nin (İtalyan) Fransa Kralı II. Henry ile evlenmesinden sonra aldı.
Bununla birlikte, herkes dondurmanın ilk olarak 1660 yılında halka sunulduğu konusunda hemfikir görünüyor. Procopio Cutò adlı Sicilyalı bir adam , Café Procope’da (en eski kafe) donmuş süt, krema, tereyağı ve yumurta (gelato) tarifini tanıttı. sahibi olduğu Paris).
Floransa’dan Cosimo Ruggeri, 1530’ların başlarında Catherine de Medici’nin sarayında ilk gelatoyu icat etmekle tanınır. Ancak Procopio bu konsepti benimsedi ve daha geniş kitlelere tanıttı.
Maryland Valisi Thomas Bladen’in misafirlerine dondurma ikram ettiğinden bahseden 1744 tarihli kayıtlar var . Oradan, dondurma sevgisi tomurcuklanan ulusta orman yangını gibi yayıldı.
Amerikan Devrimi sırasında, George Washington’un kendisinin bu donmuş zevke karşı bir tutkusu olduğu biliniyordu. Mount Vernon’daki evinde dondurma yapma ekipmanı bile vardı.
1850 civarında, büyük ticari kuruluşlar dondurma üretimi ve satışıyla uğraşmaya başladı, bu da maliyetleri daha da düşürdü ve her zamankinden daha fazla insanın donmuş ikramın tadını çıkarmasına izin verdi. Ancak dondurma hala nadirdi.
Yenilikler ve genişleme
1843’te Nancy Johnson , dondurma yapımında bir devrim olan elle döndürülen dondurma çalkalayıcısını icat etti. Bu buluş, dondurma yapmak için gereken süreyi kısalttı ve üretimini çok daha kolaylaştırdı.
Yine de, dondurma için en büyük nimet, I. Dünya Savaşı’ndan sonra ticari olarak mevcut, sürekli elektrikli soğutmanın ortaya çıkmasıydı.
Dondurmanın uzun süre bozulmadan saklanabilmesi sektöre kanat açtı. Bu süre zarfında üretim, özellikle savaştan zarar görmeden kurtulan Amerika Birleşik Devletleri’nde yüz kat arttı.
Bir zamanlar özel olan tatlı, kitleler için giderek daha erişilebilir hale geliyordu.
Dondurma Külahı: Lezzetli Bir Devrim
Dondurma tarihindeki en etkili yeniliklerden biri mütevazı dondurma külahıdır. Bu akıllı icat olmadan hareket halindeyken kepçenizin tadını çıkarmaya çalıştığınızı hayal edin!
Dondurma külahının yaratılışının arkasındaki popüler hikaye, bizi 1904 St. Louis Dünya Fuarı’na götürüyor. Bildirildiğine göre bir dondurma satıcısının tabakları bitti ve dondurmayı tutmak için waffle’ları külah haline getirmek için yakındaki bir waffle tezgahı sahibi Ernest A. Hamwi ile birlikte çalıştı. Bu, tabak sıkıntısına uygun ve yenilebilir bir çözüm sağladı ve anında bir his yarattı.
Dondurma külahını kimin icat ettiği konusunda çelişkili iddialar olsa da sektör üzerindeki etkisi tartışılmaz. Külah, dondurmayı gerçekten taşınabilir bir zevke ve yaz eğlencesinin ikonik bir sembolüne dönüştürdü.
20. yüzyıl ilerledikçe dondurma endüstrisi yenilik yapmaya devam etti. İlk dondurma barı olan “I-Scream-Bar”ın patenti 1922’de ABD’de Christian Kent Nelson tarafından alındı. Bir çikolata tabakasıyla kaplanmış bu nefis vanilyalı dondurma kombinasyonu daha sonra Eskimo Pastası olarak yeniden adlandırıldı.
Aynı sıralarda, dondurma külahı konseptini bir adım öteye taşıyan dondurmalı sandviç ortaya çıktı. İki kurabiye veya gofret arasına sıkıştırılmış bir dondurma tabakasının cazibesine kim karşı koyabilir?
Savaş dondurmaya nasıl büyük bir destek verdi?
Dondurma ayrıca, 2. Dünya Savaşı sırasında, hem hızlı dondurulmuş hem de kurutulmuş dondurmaların ABD Ordusunun resmi muharebe erzaklarının bir parçası haline gelmesiyle küresel pazarlarda beklenmedik bir destek kazandı. Bunlar, tüm operasyon alanlarındaki ABD askerlerine dağıtıldı: Avrupa, Kuzey Afrika, Doğu Asya ve Pasifik cepheleri.
Aslında dondurma, ABD askerlerinin kalori alımının yanı sıra moral ve savaşma ruhunu artırmada merkezi bir rol oynadı. The Atlantic’teki bir makale, 2. Dünya Savaşı sırasında Amerikan savaş çabalarında dondurmanın rolüne baktı. Aylık bir ticaret dergisi olan The Ice Cream Review’in Mayıs 1918 sayısında yer alan ve bu ikramın birinci dünya savaşı sırasındaki askeri yaşamın neresine oturduğunu gösteren bir başyazıdan alıntı yapıyor.The Ice Cream Review
Bu ülkede her tıp hastanesi gıda olarak dondurma kullanıyor ve doktorlar onsuz nasıl yapacaklarını bilemiyorlar. Peki ya Fransa’daki yaralı ve hasta çocuklarımız? Bir tabak eski güzel Amerikan dondurması dileyerek yatakta mı uzanacaklar? Dondurma ve buzlar Fransa’da tabu olduğu için günümüze kadar geldiler. Bir erzak sağlanmasını talep etmek açıkça Başhekim’in veya başka bir memurun görevidir.
Diye yazıyor. Bu satırları endüstri lobiciliğine bağlayabilirsiniz – ve muhtemelen tam olarak buydu. Ancak 1942’de durum dramatik bir şekilde değişti. Lobiciliğin bir sonucu olarak, GI’lerden gelen taban desteği ya da sadece cephedekilere gerçekten sağlanabilecek en iyi konforu verme arzusundan dolayı, dondurma genellikle Amerikan hatlarında görülüyordu.
O zamanlar ABD Deniz Kuvvetleri’ndeki en büyük ikinci uçak gemisi olan USS Lexington, Japon kuvvetleri tarafından yakalanmamak için batırılmak zorunda kalınca, “mürettebat gemiyi terk etti – ama önce dondurucuya girip tüm dondurmayı yedi. Hayatta kalanlar , kendilerini Pasifik’e indirmeden önce miğferlerine dondurma doldurup yalayarak temizlediklerini anlatıyor” diye açıklıyor makale. Matt Siegel, The Atlantic için şunları yazdı :
ABD Donanması, 1945’te beton bir mavnayı Pasifik çevresinde çekilecek yüzen bir dondurma fabrikasına dönüştürmek için 1 milyon dolar harcadı ve dondurmayı kendi dondurmasını yapamayan gemilere dağıttı 2.000 galondan fazla dondurma aldı ve her yedi dakikada bir 10 galon çalkalandı. (1 galon, 3,78 lt’dir.) ABD Ordusu, geride kalmamak için ön saflarda minyatür dondurma fabrikaları inşa etti ve tek tek kartonları siperlere teslim etmeye başladı. Bu, her yıl ürettikleri yüz milyonlarca galonluk dondurma karışımına ek olarak, tek bir yılda 135 milyon libreden fazla kurutulmuş dondurma gönderiyordu.
Modern çağda dondurma: küresel bir fenomen
Savaştan hemen sonra dondurma bir Amerikan icadı olarak algılandı. Nedenini anlamak zor değil. Sanayileşmiş dünyanın çoğu, taş devrinin ortalarında bir değil iki büyük çatışmada bombalanmıştı. Dondurulmuş tatlı kimsenin yapılacaklar listesinde üst sıralarda yer almıyordu .
Hollywood, düzenli olarak filmlere ve kapsayıcı kültürüne dahil edilen dondurmanın tanıtımına da yardımcı oldu. Dondurmanın buz gibi çekiciliği karşı konulamaz hale geldi ve dünya kendini savaşın enkazından ve dehşetinden kurtarırken, diğer ülkeler de kendi dondurmalarını üretmeye başladı.
Bu dönem aynı zamanda yeni dondurma türlerinin, özellikle de bugüne kadar çok beğenilen yumuşak dondurma ve sundae çeşitlerinin denenmesine ve geliştirilmesine de tanık oldu.
Bir avuç Çinli aristokratın zevk aldığı basit bir kar ve süt karışımından, dondurma dünya çapında milyarlarca kişinin sevdiği bir ikram haline geldi. Bir sonraki dondurma kaşığının tadını çıkarırken, bu tatlıyı kasenize veya külahınıza getiren uzun ve büyüleyici yolculuğu hatırlayın.