|Paylaş|


|Tweet|
İtalya’da doğup, 1944’te A.B.D. yurttaşlığına geçen Fermi, GÖRECELİK ve KUVANTUM kuramlarının, klasik fiziği bir kenara ittiği ve çarpıcı gelişmelerin ortaya çıktığı bir dönemde yetişti. Genç yaşta, fizik konusundaki yeteneğini ortaya koydu. Daha 21 yaşına basmadan Pisa Üniversitesi’nde fizik doktoru oldu. Fermi’nin atom konusundaki ilk başarısı, Wolfgang Pauli’nin gazların klasik GAZ YASALARI’na uymayan davranışlarını (düşük sıcaklıkta ve yüksek yoğunlukta) açıklamak için geliştirdiği dışlama ilkesini, atomsal ölçekte araştırması olmuştur. Bu yoz gazlar (günümüzde «Fermi gazı» diye de adlandırılmaktadır), metal özellikleri gösterir. Gerçekten, bir metaldeki elektronlar, tıpkı Fermi gazındakiler gibi davranır. Fermi’nin belirlediği yasalara uyan taneciklere tfermiyon adı verilir.
Fermi, 1933’te bir nötronun, bir proton ve bir elektrona ayrışması sırasında ortaya çıkan taneciğe tnötrino adını verdi. «Beta bozunması» diye nitelenen bu süreçte elektronlar, çok düşük enerjiyle çevreye saçılır. Fermi, bir dönüşüm sırasında nötrinola- rın da oluştuğunu ve enerjinin bir bölümünü alıp götürdüklerini düşündü. Kütlesi ve elektrik yükü olmayan bu taneciklerin varlığı, 1955’te deneysel olarak kanıtlandı. 1934’te İrene ve Frederic Joliot-Curie. proton bombardımanıyla bazı atomlarda radyoaktifliğin başlatılabileceğini açıkladılar. Fermi, asistanlarından birini Roma’daki kimya malzemesi satıcılarına gönderdi ve «Mendeleyev tablosundaki bütün elementleri satın almasını (Mendeleyev tablosu, PERYODİK ÇİZELGE’dir) istedi. Oluşturduğu araştırma grubu, peryodik çizelgedeki bütün atomları nötronlarla bombardıman etmeye başladı. Nötronların elektrik yükü bulunmadığından Fermi, bunların, atom çekirdeği tarafından daha kolay yakalanacağını sanıyordu. Birkaç ay içinde Fermi grubu, birçok yeni radyoaktif izotop elde etmeyi başardı.
Söz konusu araştırmalar sırasında, bir raslantı sonucu, nötron kaynağı ile hedef arasına yerleştirilen bir ekranın, nötron etkilerini artırdığı ortaya çıktı. Bu şaşırtıcı sonuç, ekran olarak katı parafinin kullanılması durumunda daha belirgin hale geliyordu. Fermi buna, parafin içindeki hidrojen çekirdeğinin, nötronları yavaşlatıp kolayca yakalamasının yolaça- bileceğini düşündü. Suyun da (hidrojen içerdiği için) aynı sonucu verip vermeyeceği araştırıldı. Çevredeki bir havuzdan nötronlar geçirilerek, Fermi’nin savı kanıtlandı. Fermi grubu, uranyumun bombardıman edilmesinde şaşırtıcı ;bir sonuçla karşılaştı: Yeni bozunma ürünleri ortaya çıkmaktaydı. O zaman tanımlana- mayan bu ürünler, daha sonra atom reaktörünün anahtarını oluşturdu.
Yavaş nötronların önemini ortaya koyması ve yeni radyoaktif maddeler üretmesinden dolayı, 1938 de Fermi’ye Nobel ödülü verildi. Stockholm’de ödülü alan Fermi, İtalya’ya dönmedi. Vatanındaki faşist yönetimle anlaşamıyor, Yahudi olan karısını ırkçı yasaların tehdidi altında görüyordu. 1939’da Columbia’ ya (A.B.D.) göç eden Fermi’ye, üniversitede görev verildi.
Berlin’de Otto Hahn ve Fritz Strassmann. Fermi’ nin, uranyumu nötronla bombardıman etme deneyi sonucu, çekirdeği daha hafif iki atoma böldüğünü kanıtladılar. Bu, atomsal FİZYON (çekirdek bölünmesi) idi. Fermi, söz konusu değerlendirmenin yaratabileceği sonuçları kavradı: Atomun her bölünüşünde daha çok sayıda nötron salınmaktaydı. Bu, atom çekirdeğinden sürekli enerji yayarak, fizyon olayının kesintisiz olarak sürüp gidebileceği anlamına gelebilirdi. Fermi’nin çalışma arkadaşları, Albert EİNSTEİN’ ın Başkan Roosevelt’e bir mektup yazarak, çok güçlü yeni bir bombanın yapılabileceğini (ve belki de Almanların böyle bir silah geliştirmekte olduğunu) belirtmesini sağladılar.
Böylece, gerekli parasal kaynağı sağlayan Fermi grubu, nükleer güç üstünde çalışmalara başladı. Suyun büyük miktarda nötron yutmasından ötürü, yavaşlatıcı olarak büyük grafit bloklar kullanıldı. Araştırmalar, büyük bir gizlilik İçinde sürdürüldü. Yeterli grafit ve uranyum elde etmede güçlüklerle karşılaşılıyordu. Kesin sonuca ulaşmadan önce, özellikle reaktörün yapısıyla ilgili, çeşitli model denemeleri yapıldı.
Fermi’nin daha önceki çalışmaları, kadmiyumun iyi bir nötron yutucusu olduğunu göstermişti. Dolayısıyle, zincirleme tepkimeyi denetleyebilmek için, reaktör içine kadmiyum çubukları yerleştirildi. Bu kadmiyum çubukların yerleştirilmesi sonucu ZİNCİRLEME TEPKİME’nin başlamasıyla,,2 Aralık 1942’de Fermi, atom çağını başlattı.
«Manhattan Projesi» diye adlandırılan bu ilk başarıdan sonra Fermi, atom bombası yapmak için Los Alamos’a (New Mexico) gitti. İkinci Dünya savaşından sonra Chicago Üniversitesi,’ne geçti; orada çalıştığı nükleer araştırma enstitüsüne, adı verildi. Çeşitli
fizik konularıyla ilgili birçok ders kitabı yayınladı. Büyük bir araştırmacı olmanın yanı sıra, iyi bir öğretmen olduğunu da kanıtladı. Nobel ödülü dışında, birçok başka ödül de kazandı.