İnsan vücudunda yaygın ve kronik enflamasyonun otoimmün hastalıklar başta olmak üzere birçok kronik hastalıkla ve hatta kanserle ilişkili olduğunu ortaya koyan birden fazla bilimsel araştırma bulunur.
Enflamasyon vücudun kendini koruma yöntemidir. Bir kesik olduğunda bağışıklık sistemi harekete geçer ve kesik olan bölgede enflamasyonu yani iltihabı arttırarak iyileşme sürecini başlatır.
Ancak enflamasyon kronik olduğunda ve vücudun genelinde yaygın hale geldiğinde birçok kronik hastalık, obezite, kalp hastalığı ve kanser gelişme riskini arttırır (1), (2).
Şeker ve fruktoz şurubu
Son yıllarda, sağlıklı yaşam ile ilgili kaygıların artmasıyla hangi yiyeceklerin zararlı hangi yiyeceklerin faydalı olduğu tartışma konusudur. Şeker, sağlıkla ilgili hemen hemen her tartışmada zararları ile gündeme gelen besinlerin en başında gelir.
Öncelikle belirtmekte fayda var ki şekeri genelde iki şekilde tüketiriz: evde kullanılan normal şeker olarak bildiğimiz sakaroz ve genelde hazır gıdalara katılan fruktoz şurubu.
Bununla beraber normal sofra şekeri veya fruktoz şurubu fark etmeksizin, şeker açısından zengin bir diyetle beslenmenin enflamasyona neden olduğu ve kronik hastalıkların ve kanserin görülme olasılığını arttırdığını destekleyen birçok bilimsel araştırma vardır (3), (4).
Örneğin 2014 yılında yapılan bir araştırmada, şekerli soda tüketmenin kadınlarda romatoid artrit görülme riskini arttırdığı tespit edilmiştir. Belirtmekte fayda var ki bu bulgular sadece şekerli soda için geçerlidir ve diyet soda için aynı risk yoktur (5).
Ayrıca birçok çalışma da, fruktozun, damar dokusunda enflamasyon, obezite, insülin direnci ve karaciğer yağlanmasına neden olduğunu desteklenmektedir (6), (7), (8).
Tüm bu bulgulara dayanarak, hem yüksek oranda şeker tüketiminin hem de fruktoz şurubundan zengin besinlerle beslenmenin enflamasyonu tetiklediğini söyleyebiliriz.
Trans yağlar
Trans yağ, doymamış yağlara hidrokarbon eklenmesi ile ortaya çıkar. Sıvı bitkisel yağlara hidrokarbon eklendiğinde yağın katılaşması sağlanır. Yapay trans yağlar da bu işlem esnasında ortaya çıkar.
Esasen trans yağlar sütte ve ette doğal olarak az miktarda bulunur. Fakat yukarıda bahsettiğimiz şekilde yapay olarak üretilen trans yağlar sağlıkla ilgili endişelerin asıl kaynağıdır.
Trans yağlar genellikle hazır gıdalarda hidrojenize bitkisel yağ olarak adlandırılırlar. Hazır aldığınız gıdaların içinde trans yağ olup olmadığını bu kelimeleri arayarak anlayabilirsiniz.
Birçok bilimsel araştırma, özellikle batı tipi beslenmede sık kullanılan trans yağların enflamasyona neden olduğunu ve bilhassa kronik hastalıklar olmak üzere hastalanma riskini arttırdığını göstermektedir.
Trans yağların kötü kolesterol de denilen LDL kolesterol değerlerini yükselttiğini ve kan damarlarına zarar verdiğini gösteren bilimsel çalışmalar, trans yağların kalp hastalığı geliştirme olasılığını oldukça arttırdığını ortaya koymaktadır. (9)
Aynı çalışmada trans yağların vücuttaki enflamasyon düzeyine işaret eden ve kronik hastalıklarda yükselen bir belirteç lan CRP değerlerini arttırdığı da belirtilmektedir (9).
Rafine karbonhidratlar
Sağlıksız besinler mevzusu açıldığında en çok bahsi geçen gıdalardan biri de rafine karbonhidratlardır. Esasen karbonhidratlar rafine olmadıkça ciddi bir sağlık riskiyle ilişkilendirilmemiştir. Hatta endüstriyelleşmiş toplumlara kadar atalarımız meyve ve sebzelerle bol miktarda karbonhidrat tüketmişlerdir.
Bununla beraber, bilimsel araştırmalar, rafine karbonhidratlardan zengin bir diyetle beslenmenin enflamasyon ve insülin direnci riskini arttırdığını desteklemektedir (10), (11).
Rafine karbonhidratların zararları bunlarla da sınırlı değildir. 2015 yılında yapılan bir araştırmada diyet ve genetik faktörlerin enflamatuvar bağırsak hastalığı (Crohn ve Ülseratif Kolit) geliştirme riskine etkileri incelenmiştir.
Araştırmada rafine karbonhidrattan ve gıda katkılarından zengin bir diyetle beslenmenin enflamatuvar bağırsak hastalığı riskini arttırdığı gösterilmiştir. Rafine karbonhidratların bu etkisinin bağırsağın mikrobiyomunu değiştirmesi ile ilişkili olduğu düşünülmüştür (12).
Bu da ilginizi çekebilir: Meyve ve Sebze Ağırlıklı Beslenmenin Bazı Yararları
Monosodyum glutamat (MSG)
Monosodyum glutamat gıdalarda en çok bulunan gıda katkı maddelerinden biridir. MSG, esasen domates, peynir, mantar gibi birçok gıdada doğal olarak bulunan ve esansiyel amino asitlerden biri olan glutamik asitten elde edilir.
MSG görüntü olarak kristalize bir yapıdadır ve tuza benzer. MSG’nin yemeklere katılmasının nedeni lezzet ve aroma vermesidir. Monosodyum glutamat o kadar çok kullanılmaktadır ki halk arasında Çin tuzu adını bile almıştır.
Bununla beraber MSG masum bir aroma verici değildir. Fareler üzerinde yapılan araştırmalarda monosodyum glutamat enjeksiyonunun ciddi oranda enflamasyon, obezite ve tip 2 diyabet gelişimine yol açtığı ortaya konulmuştur. (13)
İşlenmiş et ve et ürünleri
Herhalde aramızda hayatında hiç işlenmiş et ürünü tüketmeyen yoktur. En çok bilinen işlenmiş et ürünleri arasında, kahvaltı sofralarımızdan eksik olmayan sosis, salam ve sucuk bulunur.
Bilimsel araştırmalar özellikle kırmızı etin ve işlenmiş et ürünlerinin enflamasyon belirteçlerini arttırdığını desteklemektedir (14).
Bunun yanında işlenmiş et ürünlerinin diyabet, kalp hastalıkları ve mide ve kolon kanserine yakalanma riskini arttırdığını destekleyen çok sayıda bilimsel araştırma mevcuttur (15), (16).
Sonsöz
Yukarıda açıkladığımız tüm bu faktörler vücudunuzda enflamasyon sürecini başlatabilecek veya enflamasyonu arttırabilecek faktörlerdir. Rafine şeker, karbonhidrat, MSG ve işlenmiş et tüketiminizi azaltmak sağlığınızı korumak açısından sizin kontrolünüzde olan ve atabileceğiniz adımlardan biridir. Gerisi size kalmış 🙂
Kaynakça
The inflammation theory of disease / Inflammatory Mechanisms in Obesity / A Sucrose-Enriched Diet Promotes Tumorigenesis in Mammary Gland in Part Through the 12-Lipoxygenase Pathway / Consumption of Sucrose-Sweetened Soft Drinks Increases Plasma Levels of Uric Acid in Overweight and Obese Subjects / Sugar-sweetened Soda Consumption and Risk of Developing Rheumatoid Arthritis in Women / Fructose Induces the Inflammatory Molecule ICAM-1 in Endothelial Cells / Consumption of High-Fructose Corn Syrup in Beverages May Play a Role in the Epidemic of Obesity / Insulin Resistance in Prepubertal and Pubertal Obese Children Independently of Obesity / High-glycemic Index Carbohydrate Increases Nuclear factor-kappaB Activation / Combinatorial Effects of Diet and Genetics on Inflammatory Bowel Disease Pathogenesis / Monosodium Glutamate (MSG) / Dietary Red and Processed Meat Intake / Red and processed meat consumption and risk of incident coronary heart disease, stroke, and diabetes / Processed Meat Consumption, Dietary Nitrosamines and Stomach Cancer Risk