Uykusuzluk (Insomnia) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
Uykusuzluk (Insomnia) nedir, nedenleri nelerdir, belirtileri nelerdir, neden olur, hangi durumlarda görülür, doğurduğu sonuçlar nelerdir, ne iyi gelir ve nasıl tedavi edilir?
Uykusuzluk (Insomnia) Nedir?
Insomnia, uykuya dalmanızı önleyen veya engelleyen bir komadır. Insomnia, uykuya dalmayı zorlaştıran, çok erken uyanmayı veya aralıklı uykuya neden olan yaygın bir uyku bozukluğudur. Uykusuzluk çeken bir kişi uyandıktan sonra yorgun hissedebilir. Uykusuzluk sadece enerji seviyelerinde ve ruh halinde değil, bubunla birlikte bedensel sağlığı, iş yerinde performansı ve yaşam kalitesini de önemli ölçüde etkileyebilir.
Uyku süresi kişiden kişiye değişebilir ancak yetişkinler için uyku süresinin 6 ile 8 saat arasında olacağı tahmin edilmektedir. Yine yetişkinler stres veya travma nedeniyle (akut) uykusuzluk yaşayabilir ve bu durum bir süre daha devam edebilir. Bununla birlikte, bir ay veya daha uzun süredir (kronik) uyku problemi yaşayan kişilerin bir an önce bir doktora başvurmaları tavsiye edilir.
Uykusuzluk (Insomnia) Nedenleri Nelerdir?
Yetişkinlerin yaklaşık P'si zaman zaman uykusuzluk yaşayabilir ve 10 kişiden 1'inde kronik uykusuzluk vardır. Uykusuzluk kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık P daha fazla yaygındır.
Uykusuzluk birkaç nedenden dolayı gelişebilir. Uykusuzluğa neden olan durumlardan bazıları şunlardır;
Uykusuzluğa neden olabilecek hastalıklar (gece ağrı veya rahatsızlık)
Uyuşturucu kullanımı
Duygusal veya fiziksel rahatsızlık
Gürültü, ışık veya aşırı sıcaklık
Yolculuktan sonra jetlag
Depresyon
Tiroid bezi hastalıkları
Psikolojik nedenler
Kronik stres
Uykusuzluk (Insomnia) Belirtileri Nelerdir?
Uykusuzluk belirtileri şunları içerebilir:
Geceleri uykuya dalmada zorluk
Gece sık sık uyanmak
Çok erken kalkmak
Bir gece uykudan sonra dinlenmemiş hissetmek
Gündüz yorgunluğu veya uyku hali
Sinirlilik, depresyon veya anksiyete
Konsantrasyon, odaklanma veya hatırlama güçlüğü
Hataların veya kazaların artması
Uyku konusunda endişelenmek
Uykusuzluk (Insomnia) Neden Olur?
Yukarıda listelenenler dışındaki diğer yaygın uykusuzluk nedenleri şunlardır:
Ruh sağlığı bozuklukları: Travma sonrası stres bozukluğu gibi bir anksiyete bozukluğu uykuyu etkileyebilir. Örneğin; Çok erken kalkmak bir depresyon belirtisi olabilir. Uykusuzluk, diğer ruh sağlığı bozukluklarında yaygındır.
İlaçlar: Bazı antidepresanlar, astım ilaçları veya tansiyon ilaçları gibi birçok reçeteli ilaç uyku bozukluklarına neden olabilir. Bazı ağrı kesiciler, alerji ve soğuk algınlığı ilaçları veya kilo verme ürünleri gibi reçetesiz satılan birçok ilaç, kafein gibi uykunuzu etkileyebilecek uyarıcılar içerebilir.
Koşullar: Uykusuzluğa neden olan durumlar arasında kronik ağrı, astım, kanser, kalp hastalığı, diyabet, reflü hastalığı (GERD), hipertiroidizm, Parkinson hastalığı ve Alzheimer hastalığı yer alır.
Uyku ile ilgili bozukluk: Uyku apnesi, gece boyunca düzenli aralıklarla nefes almanızı engelleyen tıbbi bir durumdur. Uyku apnesi olan kişiler, uykuda sık sık aralardan şikayet ederler. Ayrıca HBS gibi durumlar uykuya dalmayı zorlaştırabilir.
Kafein, nikotin ve alkol: Kahve, çay, kola ve diğer kafeinli içecekler uyarıcıdır. Bu tür ürünleri öğleden sonra veya akşam geç saatlerde yemek, geceleri uykuya dalmayı zorlaştırır. Tütün ürünlerindeki yüksek miktarda nikotin, uykudan aldığınız verimi etkileyebilecek bir diğer etkili unsurdur. Alkol uykuya dalmanıza yardımcı olabilir, ancak daha derin uyku evrelerini önler ve sizi genellikle gecenin ortasında uyandırır.
Uykusuzluk (Insomnia) Hangi Durumlarda Görülür?
Bazen herkes uykusuzluk yaşayabilir. Bununla birlikte, aşağıdaki özelliklere sahip kişilerin uykusuzluk hastalığına yakalanma ihtimali daha yüksektir:
Kadınlar: Adet döngüsü sırasında görülen hormonal değişiklikler ve menopoz uykuyu etkileyebilir. Menopoz sırasında gece terlemeleri ve sıcak basmaları genellikle uykuyu etkiler. Uykusuzluk, hamilelik sırasında da yaygındır.
60 yaş üstü: Uykusuzluk, uyku düzenindeki ve sağlıktaki değişiklikler nedeniyle yaşla birlikte artar.
Ruh sağlığı sorunları veya fiziksel koşullar: Zihinsel veya fiziksel sağlığınızı etkileyen birçok sorun uykunuzu da etkileyebilir.
Stres: Stresli anlar ve olaylar geçici uykusuzluğa neden olabilir. Yüksek veya uzun süreli stres de kronik uykusuzluğa neden olabilir.
Düzensiz yaşam: İş yerinde veya hareket halindeyken değişikliklerin değiştirilmesi uyku-uyanma döngüsünü bozabilir.
Uykusuzluğun Doğurduğu Sonuçlar Nelerdir?
Uyku, sağlıklı beslenme ve düzenli spor aktiviteleri kadar büyük önem taşır. Uyku kaybınızın nedeni ne olursa olsun, uykusuzluk sizi hem mental olarak, hem de fiziksel olarak etkileyebilir. Uykusuzluk hastalığına sahip insanlar, iyi uyuyanlara göre daha düşük yaşam kalitesine sahiptir.
Uykusuzluk komplikasyonları şunları içerebilir:
İş yerinde veya okulda kötü performans
Uzun tepki süresi ve sürüş sırasında daha fazla kaza riski
Depresyon, anksiyete bozuklukları veya uyuşturucu kullanımı gibi zihinsel sağlık bozuklukları
Yüksek tansiyonla beraber kalp hastalığı gibi uzun vadeli hastalıkların veya durumların artan riski ve şiddeti
Uykusuzluk İçin Ne Yapılmalı?
İyi uyku alışkanlıkları uykusuzluğun önlenmesine ve sağlıklı uykunun desteklenmesine yardımcı olabilir:
Düzenlilik: Hafta sonları da dahil olmak üzere uyku ve uyanma saatlerinizi tutarlı tutun. Yatak odanızı uyuması için rahat hale getirin ve yalnızca uyku için kullanın.
Egzersiz: Düzenli aktivite, iyi bir gece uykusunun korunmasına yardımcı olur.
İlaçlarınızı kontrol edin: Aldığınız ilaçların uykusuzluğa neden olup olmadığını kontrol edin.
Şekerlemelerden kaçınma: Gün içinde şekerlemelerden kaçının veya sınırlayın.
Uyarıcılardan kaçının: Kafein ve alkolden kaçının veya sınırlayın ve nikotin kullanmayın.
Yiyecek alımına dikkat etmek: Yatmadan önce aşırı gıda alımından kaçının.
Bir rutin oluşturun: Ilık banyo yapmak, kitap okumak veya hafif müzik dinlemek gibi rahatlatıcı bir uyku zamanı ritüeli oluşturun.
Uykusuzluk (Insomnia) Nasıl Anlaşılır?
Duruma bağlı olarak, uykusuzluğun nedenini teşhis etmek ve bulmak için aşağıdaki adımlar atılabilir:
Fiziksel Muayene: Uykusuzluğun nedeni bilinmiyorsa, doktorunuz uykusuzluğunuzla ilgili olabilecek sağlık sorunlarının belirtilerini bulmak için fizik muayene yapabilir. Bazen tiroid problemlerini veya uyku ile ilgili olabilecek diğer durumları ekarte etmek için bir kan testi istenebilir.
Uyku Alışkanlığı Testi: Doktorunuz sizden bir uyku anketi doldurmanızı isteyebilir. Bazen hastadan birkaç hafta uyku günlüğü tutması istenir.
Uyku Merkezi Testi: Uykusuzluğunuzun nedeni net değilse veya uyku apnesi veya huzursuz bacak sendromu gibi diğer uyku bozukluğu semptomlarınız varsa, geceyi bir uyku merkezinde geçirmeniz gerekebilir. Siz uyurken beyin dalgaları, kalp ritmi, nefes alış-veriş, göz hareketleri ve beden hareketleri gibi işlevler izlenir ve kaydedilir.
Uykusuzluk (Insomnia) Nasıl Tedavi Edilir?
Reçeteli ve reçetesiz satılan ilaçlara ek olarak, uykusuzluğu giderebilecek çeşitli terapiler ve terapiler vardır. Aşağıdaki gibi özetlenebilirler:
Uykusuzluk için Bilişsel Davranış Terapisi: Davranış Terapisi, sizi uyanık tutan olumsuz düşünceleri ve eylemleri kontrol etmeye veya ortadan kaldırmaya yönelik yardımcı olabilir. Genellikle uykusuzluktan dolayı muzdarip insanlar için birinci basamak tedavi olarak önerilir. Tipik olarak, bu yöntem uyku haplarına eşit veya ondan daha etkili olabilir.
Reçeteli ilaçlar: Reçeteli uyku hapları uykuya geçmenize, uykuda stabil kalmanıza veya her ikisi için yardımcı olabilir. Doktorlar genellikle reçeteli uyku haplarını birkaç haftadan fazla önermemektedir. Bununla birlikte, uzun süreli kullanım için birkaç ilaç onaylanmıştır.
Reçeteli uyku hapları belirli yan etkilere neden olabilir veya bağımlılık yapabilir, bu nedenle doktorunuzla bunlar ve diğer olası yan etkiler hakkında konuşun. Reçetesiz satılan hipnotikler, antihistaminler adı verilen bir grup aktif bileşen içerir ve düzenli kullanım için uygun değildir. Doktorunuz sağlıklı uykuyu ve gündüz uyanıklığı teşvik eden alışkanlıklar geliştirmenize yardımcı olacak başka yaşam tarzı ve uyku ortamı stratejileri önerebilir.