Komşularından farklı olarak Karadağlılar, Osmanlılara tam bir boyun eğmekten kaçınmayı başardılar: yüzyıllar boyunca bu ülke belli bir özerkliği korudu, Türkler sadece İşkodra Gölü'ne bitişik toprakları ele geçirdi. Bu, sadece Karadağ sakinlerinin bazı istisnai özgürlük sevgisi ve askeri cesaretiyle değil, aynı zamanda kontrol ettikleri bölgenin tuhaflığıyla da açıklanıyor: o zamanlar modernden çok daha küçüktü ve sert ve erişilemez dağlık bir alandı. Bu haritada, Karadağ'ın XNUMX. yüzyılda nasıl göründüğünü ve bu eyaletin topraklarının giderek nasıl arttığını görebilirsiniz:
Karadağlı yöneticiler, İşkodra'da (İşkodra) bulunan Türk valilerin gücünü hala resmen tanıyorlardı. Crnoevich ailesinden Karadağ prenslerinin oğulları periyodik olarak Konstantinopolis'e rehin olarak gittiler ve hatta orada Müslüman oldular. 1692. yüzyılda Osmanlılar, Karadağ'da haraj'ı (Yahudi olmayanların toprak kullanımına ilişkin vergi) uygulamaya çalıştıklarında durum değişti. Bu, bir dizi ayaklanmaya ve Venedik himayesine girme girişimine yol açtı ve daha sonra Karadağ'a yeterli askeri yardım sağlayamadı. XNUMX'de Türkler, görünüşte zaptedilemez görünen Cetinje Manastırı'nı ele geçirip yok etmeyi bile başardılar.
Karadağ'ın büyükşehir yöneticileri
1516'dan beri, Karadağ bir tür teokratik monarşi olmuştur: Bu ülkenin başında, ilki Vavila olan büyükşehir hükümdarları vardı. Doğru, sözde valiler ilk başta kendilerine bağlı laik işlerden sorumluydu. Ancak 1697'den beri seküler iktidar, bu onuru (ya da - zaten unvanı mı?) Miras yoluyla devretmeye başlayan büyükşehirlerin de elindeydi. Daha sonra bu metropolitlerin torunları Karadağ'ın prensleri oldu. Bu garip hanedanın kurucusu, Birinci Petrovic-Njegos Danila idi.
1692'de (seçilmesinden 5 yıl önce) yıkılan ünlü Cetinsky manastırının restore edilmesi, Danila'nın önderliğinde yapıldı. Eski binadan uzakta yeniden inşa edildi, ancak ilkinden kalan taşlar yapımında kullanıldı.
Cetinje manastırı
Aynı zamanda Karadağ Metropoliti ilk kez Türkiye'ye karşı mücadelede Rusya'nın müttefiki olarak hareket etti ve hatta Çarev Laz (Danila'nın da yaralandığı) savaşında Osmanlı'yı yenilgiye uğrattı. Ancak, Peter'ın başarısız Prut kampanyası Karadağlıları daha güçlü bir düşmanla baş başa bıraktı. Çok sayıda köye ek olarak, Cetinje şehri tekrar ele geçirildi ve yakın zamanda yeniden inşa edilen manastır yeniden yıkıldı.
Danila 1715'te St. Petersburg'u ziyaret ederek kiliselerin restorasyonu için para ve Türklerle savaşta acı çekenlere yardım, kilise kitapları ve mutfak eşyaları aldı.
Karadağlılar 1716'da Ternine köyü yakınlarındaki savaşta Osmanlıları mağlup ettiler ve 1718'de Venedikliler tarafında Türklere karşı savaştılar.
İki yüzyıl boyunca, Karadağ Metropolitleri birlikleri Osmanlı ordularıyla savaştı ve sık sık onları mağlup etti. Ama bazen yenildiler ve ülke kendisini en çaresiz durumda buldu. Sadece Venedik veya Rusya'nın yardımı o zamanki Karadağlıları kızgın Türklerin tamamen fethinden ve intikamından kurtardı. Ortodoks Kilisesi ve Karadağ'ın sıradan halkının geleneksel olarak Rusya ile bir ittifakı savunması ilginçtir, soylu insanlar ise her zaman ticari çıkarlarla bağlı oldukları Venedik Cumhuriyeti'ne odaklanmıştır.
Karadağ tahtında "Peter III"
Karadağ hükümdarlarının en gizemli olanı, herkesin oybirliğiyle Ropsha'da öldürülen Rus İmparatoru III. Peter için aldığı Stefan Maly idi. Kendisi bunu doğrudan reddetmedi, ama kendisine asla Peter demedi.
Türkiye ve Avrupa'da bile, ilk başta Karadağ'da bir sahtekârın ortaya çıktığını güvenle iddia edemezlerdi. Catherine II, "hemoroidal kolikten" öldüğü iddia edilen kocasının cenazesinde görünmeyen şüpheler için bir neden verdi. nezaket). Ek olarak, Peter III'ün mezar yeri Peter ve Paul Kalesi Katedrali'nin imparatorluk mezarı değil, Alexander Nevsky Lavra idi. Bütün bunlar, Peter'ın yerine imparatora uzaktan benzeyen bir askerin ya da bir balmumu bebeğinin gömüldüğü söylentilerinin ortaya çıkmasına neden oldu. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, kısa sürede en ünlüsü Emelyan Pugachev olan 40'tan fazla sahtekar ortaya çıktı.
Stefan, Karadağ'da son derece popülerdi ve altına girdiği takma addı. tarih, geleneksel olarak şu şekilde yorumlanır: diyorlar ki, "iyi insanlarla iyi, küçük - küçük." Halkın baskısı altında, Metropolitan Vladyka Savva iktidarı Stephen'a devretmek zorunda kaldı. Bu sahtekar Kasım 1767'den Ekim 1773'e kadar hüküm sürdü. Kaderi makalede anlatıldı Stephen Küçük. Karadağ'ın Peter III serüvenlerikendimizi tekrar etmeyeceğiz.
Bağımsızlığa giden yol
Karadağ, 1785. yüzyılın sonunda Osmanlı İmparatorluğu'ndan neredeyse bağımsız hale geldi. Türkler onu 1795'te Kara Mahmud Buşati'nin Arnavut ordusunun işgalinden koruyamayınca, XNUMX'te Karadağlılar bu soyguncu prensin ordusunu kendileri mağlup ettiler, ancak Türk paşalarının da kendilerine gelmesine izin vermediler. Bu, efsaneye göre "Kara Mahmud" un başını şahsen kesen Metropolitan Peter I Petrovich-Njegos döneminde oldu. Daha sonra bu Metropolitan Vladyka Ortodoks Kilisesi tarafından kanonlaştırıldı.
Peter I Petrovic-Njegos, Cetinjeli Aziz Peter
Bununla birlikte, Karadağ'ın bağımsızlığı resmi olarak yalnızca 1878'de tanındı.
Metropolitan Peter I Njegos yönetiminde, 1806-1807'de Karadağlılar. Dalmaçya'da Fransızlarla yapılan savaşlarda Rus ordusunun müttefiki olarak hareket etti. Ruslar daha sonra esir alma konusundaki inatçı isteksizliklerini hatırladılar: uzun süredir devam eden bir geleneğe göre, ellerine düşen rakiplerin kafalarını kestiler. Ve aynı kutsanmış yüzyılları ve gelenekleri takip ederek, düşman topraklarındaki herhangi bir mülkü yasal avları olarak görüyorlardı. Sevdikleri eşyaların sahiplerinin uyruğu ve günah çıkarma ilişkisi önemli değildi.
1852'de Vladyka Metropolitan Danilo II Petrovic-Njegos, Karadağ Prensi unvanını aldı (ve o zamandan beri Danilo I olarak adlandırılmaya başlandı).
III.Alexander, yeğeni ve halefi I. Nicholas Petrovich-Njegos'u "tek arkadaşı" olarak adlandırırken, kendisi de bir keresinde Rus elçi Yu. Ya. Solovyov'a şunları söyledi:
Benim için sadece Rus imparatorunun emri var. Cevabım hep aynı: Dinliyorum.
Ve sonra sıradan insanlar arasında iyi bilinen bir söz vardı:
Ruslarla birlikte 150 milyonuz ve Ruslar olmadan - iki kamyonet.
Atasözünün ikinci kısmının bir başka çeşidi: "kamyonun zemini yok" kamyonun zemini.
23 Mart 2017'de, bu kulübün basketbol takımının Yunan Oliampiakos ile buluşması sırasında, Crvena Zvezda taraftarları tarafından Belgrad'da bu sözü başka kelimelerle ifade eden bir poster sergilendi. Bu, iki gün sonra 25 Mart'ta "Crvena Zvezda" ile Moskova "Spartak" futbol takımları arasında yapılacak dostluk maçının arifesinde yapıldı:
Nikola I (1875) döneminde, Bosna Hersek Osmanlılara karşı ayaklandı. Nisan 1876'da Bulgaristan'da vahşice bastırılan bir ayaklanma başladı, 30 bine kadar kişi cezalandırıcıların kurbanı oldu. Haziran 1876'da Sırbistan ve Karadağ, Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan etti. Bu savaş için yaklaşık 4 bin Rus gönüllü oldu; aralarında General M. Chernov, sanatçı V. Polenov, devrimci popülist S.M. Stepnyak-Kravchinsky, ünlü cerrah N. Sklifosovsky ve hatta B.'nin kahramanı olan kötü şöhretli Erast Fandorin vardı. Akunina.
V. Polenov. Sırp, bir Türk köyünde, 1876
Bosna Hersek'ten bahsedecek olan başka bir yazımızda da bundan daha detaylı bahsedeceğiz.
Sadece Rus yetkililerin sert pozisyonu hem Sırbistan hem de Karadağ'ı tam bir yenilgiden kurtardı: Rusya'nın savaşa girme tehdidi altında Türkiye bu ülkelerle bir ateşkes imzaladı. Bununla birlikte, 1877 Nisan'ında yeni bir Rus-Türk savaşı başladı - Osmanlılar, Uluslararası Konstantinopolis Konferansı'nın Bulgaristan, Bosna ve Hersek'e özerklik verilmesini sağlayan kararlarını reddettikten sonra. Bu savaş, 3 Mart 1878'de San Stefano'da (İstanbul'un bir banliyösü) barış antlaşması imzalandığında Türkiye'nin yenilgisiyle sona erdi. Karadağ, bu antlaşmanın şartlarına göre, Sırbistan ve Romanya ile eş zamanlı olarak bağımsızlığını kazandı.
Bu arada, Bulgaristan'da 3 Mart hala bir resmi tatil - Osmanlı boyunduruğundan Kurtuluş Günü.
XX yüzyılda Karadağ
Rus-Japon Savaşı'nın patlak vermesinden sonra Karadağ, Japonya'ya savaş ilan etti. Bu ülkenin ordusunun düzenli birimleri Uzak Doğu'daki düşmanlıklara katılmadı, ancak bazı Karadağlı gönüllülerin orada olduğu ortaya çıktı. Belki de en ünlüsü, eşsiz bir kılıç ustası olarak ünlenen Alexander Saichich'ti. 1905'te bir Japon samurayının çağrısına cevap verdi ve onu savaşta öldürdü, alnından yaralandı, "Muromets" lakaplı ve II. Nicholas'tan 300 ruble ömür boyu "emekli maaşı".
Alexander Saichich
Diğer tanınmış Karadağlı gönüllüler, Çin'in İkhetualılara karşı (1900-1901) karşı yürüttüğü kampanyada yer alan tam bir St. George Şövalyesi olan Philip Plamenac ve M.D. Skobelev'in Akhal-Teke seferinin bir üyesi olan Ante Gvozdenovich idi.
Japonya ile Karadağ arasındaki barış anlaşmasının ancak 24 Temmuz 2006'da imzalanması ilginçtir. Genellikle Rus ve Japon diplomatların antlaşma metnine Karadağ'dan bahsetmeyi unutarak yanıldıkları söylenir. Ancak Karadağ'ın kasıtlı olarak Japonya ile savaş halinde kaldığına dair bir görüş var: her iki taraf da Portsmouth Barış Anlaşması'nın şartlarından memnun değildi ve yeni bir savaş için bir nedene sahip olmayı diledi.
28 Ağustos 1910'da Karadağ bir krallık oldu ve Nikola Njegos bu ülkenin ilk ve son kralı oldu.
8 Ekim 1912'de Osmanlı İmparatorluğu'na ilk savaş ilan eden ülkenin küçük Karadağ olması ve sadece 10 gün sonra diğer Balkan devletlerinin - Sırbistan, Bulgaristan ve Yunanistan'ın buna katılması ilginçtir.
Karadağlı mitraleses (Fransa'da artık tüm makineli tüfekler böyle adlandırılıyor) Türk mevzilerinden 500 metre uzakta, 1912
Nikola I Njegos'un iki kızı, Rus imparatorluk ailesinin üyeleriyle evlendi: Militsa, Büyük Dük Peter Nikolaevich'in karısı oldu, Anastasia, Büyük Dük Nikolai Nikolaevich'in karısı oldu (ikinci kocasıydı). Mahkemede onlara "Karadağlılar" veya "siyah kadınlar" deniyordu.
Militsa ve Anastasia
Grigory Rasputin'i imparatorluk sarayına getiren onlardı (ancak II. Nicholas ve özellikle karısı Alexandra üzerinde "aşırı" etki kazandığında, "yüksek sosyete muhalefetine" geçtiler ve "Yaşlı" nın düşmanları oldular). Arşidük Franz Ferdinand'ın 28 Haziran 1914'te Saraybosna'da öldürülmesinden sonra, kocaları aracılığıyla Rusya'nın I.Dünya Savaşı'na girmesi için umutsuzca merak ettiler. Bu savaş Karadağ krallığını yok etti. 1914'ün ilk başarılarının yerini 1915'in başarısızlıkları aldı, Ocak 1916'da Karadağ cephesi çöktü, ülkenin başkenti Cetinje 14'ünde düştü ve 19 Ocak'ta Kral I. Nicholas Avusturya-Macaristan'ın işgal ettiği ülkeyi terk etti.
20 Temmuz 1917'de İtilaf'taki Müttefikler, 26 Kasım 1918'de Karadağ topraklarını Sırbistan'a devretmeye karar verdiler. Sırp birlikleri Karadağ'a girdi; 17 Aralık 1918'de Njegos hanedanı tahttan indirildi. Böylelikle Karadağ krallığı sadece 8 yıl sürdü.
Ancak Karadağ'da herkes Sırbistan'a katılmayı kabul etmedi, sonuç olarak birkaç yıl boyunca Karadağlıların bir kısmı partizan savaşı verdi.
Nicholas Karadağ'a hiç dönmedim. 1 Mart 1921'de öldü, oğlu Danilo 24 Eylül 1939'da Viyana'da öldü.
1941'de Yugoslavya kraliyet birliklerinin hızla yenilgisinden sonra Mussolini, Karadağ'ı İtalya'ya dahil etmek istedi ve Hırvatlar ve Arnavutlar, Karadağ topraklarını kendi aralarında bölme niyetindeydiler. Ancak, I. Nicholas'ın kızı olan eşi Elena'nın etkisi altındaki İtalyan hükümdarı Victor Emmanuel III, Karadağ krallığını restore etti, ancak beklenmedik bir sorunla karşılaştı: Sahte bir Karadağ kralı olmak isteyen kimse yoktu. Kral Nikola'nın torunu ve Danila'nın oğlu Mikhail Njegosh, bir İtalyan kuklası rolünü oynamayı reddetti; Ondan sonra, Rus İmparatoru I. Nicholas Roman Petrovich'in torunu ve oğlu Nikolai bu şüpheli onurdan kaçtı. Böylelikle kağıt üzerinde bir krallık olan Karadağ, önce İtalyan valiler tarafından yönetildi, ardından Alman yönetiminin yetkisine girdi.
Partizan müfrezeleri ile işgalciler arasındaki ilk çatışmalar Temmuz 1941'de Sırbistan'da başladı. Ve sonra Karadağ'da partizanların neredeyse ülkenin tüm topraklarının kontrolünü ele geçirdiği bir ayaklanma başladı. En önemlisi, işgalciler bu ayaklanmanın 13 Temmuz'da - Karadağ'ın sahte bağımsız krallığının kurulmasının ilanından sonraki gün (ancak bildiğimiz gibi, hükümdar yoktu) başladığında şok oldular.
13 Temmuz, birleşmiş bir sosyalist Yugoslavya'da Karadağ halkının ayaklanma günü olarak kutlandı. SFRY'nin çöküşünün ardından bu tarih Karadağ Devlet Günü olarak kutlanıyor.
Bir hafta içinde Karadağlı isyancıların sayısı 30 bin kişiye ulaştı. Sonuç olarak, İtalyanlar buraya 70 binden fazla asker ve subay ile Yugoslav Müslüman ve Arnavut oluşumlarını transfer etmek zorunda kaldı. Ağustos ortasına kadar ayaklanma bastırıldı, ancak 5 bine kadar partizan dağlarda işgalcilere karşı faaliyet göstermeye devam etti. Sırbistan'da, Tito'nun partizanlarının birlikleri güçleniyordu. İtalyanlar başa çıkamadı ve isyancılarla savaşmak için Almanlar 80 bine kadar Yugoslavya'ya ve iki havacılık Yunanistan'dan filolar ve Kasım 1941'de - Doğu Cephesinden bir tümen bile. Hırvat Ustaşa ve Bosnalı Müslümanların birlikleri de, özellikle SS Khanjar gönüllü dağ tüfeği bölümü (Hırvatlar, Yugoslavya'daki etnik Almanlar ve Müslümanların hizmet ettiği) yaygın olarak kullanıldı. Hırvat Ustash ve SS gönüllü bölümleri hakkında daha fazla ayrıntı diğer makalelerde tartışılacak.
Aynı zamanda, Yugoslavya'daki Direniş güçleri iki kısma ayrıldı: Tito'nun "kızıl" partizanları ve sayıca önemli ölçüde az olan Chetnik monarşistleri.
2. Ravnogorsk kolordu Chetniks
Müttefiklerin İtalya'ya inişinden sonra, İtalyan "Taurinense" ve "Venedik" tümenlerinden birçok askerin, Aralık 1943'te Yugoslavya Halk Kurtuluş Ordusu'nun 2. kolordu haline gelen "Garibalbdi" tümeninin kurulduğu Yugoslav partizanlarının tarafına geçmesi ilginçtir. ...
1944 sonbaharında NOAU ve Kızıl Ordu oluşumlarının darbeleri altındaki Alman Ordu Grubu "E" birlikleri, Karadağ ve Bosna topraklarından Macaristan'a gitti. Toplamda, işgal yıllarında 14 buçuk bin Karadağlı partizan ve 23 binden fazla Karadağlı sivil öldürüldü.
Temmuz 1944'te Kolasin'deki Anti-Faşist Ulusal Kurtuluş Meclisi'nde, savaşın sona ermesinden sonra Karadağ'ın tekrar Yugoslavya'nın bir parçası olmasına karar verildi. Yeni sosyalist Federasyonda cumhuriyet statüsü aldı.
1992'de SFRY'nin çöküşünden sonra, Sırbistan ve Karadağ, kaderi üzücü olan yeni bir birlik devleti haline geldi: Karadağlıların bağımsızlığa oy verdiği Mayıs 2006'da yapılan bir referandumdan sonra dağıldı.
XXI yüzyılda Karadağ
2004'te, son Yugoslav devletinin çöküşünden önce bile, Karadağ'da, Sırp dilinin Iekava formu (Srpski ezik ekavskogo komplosu) "anne ezik" (yerli) olarak yeniden adlandırıldı. Bu, "Sırpça demeden konuşmayı mümkün kılmak" için yapıldı. Bu arada 2011'de Karadağlıların% 43'ü Sırpçayı ana dili olarak seçerken, Karadağ'daki etnik Sırpların% 32'si. İlginçtir ki, 1909 nüfus sayımına göre, Karadağ'da hiç "Karadağlı" yoktu: Ankete katılanların% 95'i daha sonra kendilerini Sırp,% 5'i Arnavutlar olarak adlandırdı. Yani, 1874. yüzyılın sonunda, N. Kostomarov'un (XNUMX'te) yazdığı Ukrayna'daki durum aynıydı:
Halk konuşmasında "Ukraynaca" kelimesi kullanılmaz ve halk anlamında kullanılmaz; sadece bölgenin bir sakini anlamına gelir: Polonyalı veya Yahudi olması fark etmez: Ukrayna'da yaşıyorsa bir Ukraynalı; Örneğin, bir Kazan vatandaşı veya bir Saratov vatandaşının, Kazan veya Saratov'da ikamet eden anlamına geldiği önemli değil.
Dilbilimcilere göre Karadağ dili, Sırpçanın lehçelerinden biridir - "Ekovitsa" ya atıfta bulunan daha önce bahsedilen Iekava formu (ünlüler daha yumuşak telaffuz edilir), Sırbistan'da ise "Ekovitsa" yaygındır (ünlüler daha sıkı telaffuz edilir).
Yeni icat edilen Karadağ dilinin ilk yazım seti ancak 2009'da yayınlandı: Sırpçadan farkını vurgulamak için iki yeni mektup eklendi. Ve 2010'da ilk Karadağ dilbilgisi ortaya çıktı.
Karadağ'daki Kiril alfabesi (vukovitsa), artık tüm resmi belgelerin hazırlandığı Latince (gaevitsa) tarafından dışarıda bırakılıyor. Sırbistan'da iş akışı bir mektupta ve hatta Latin alfabesinin kullanımı için para cezası önerileri bile var.
Vukovitsa ve Gayevitsa
2008'de Karadağ makamları, Sırpların ihanet ve "arkadan bıçaklama" olarak nitelendirdiği Kosova'nın bağımsızlığını tanıdı; Karadağ büyükelçisi bile Belgrad'dan sınır dışı edildi.
Aralık 2013'te, Karadağ hükümeti Rus savaş gemilerinin, ödeme garantili olan yakıt ve gıda malzemelerini ikmal etmek için liman kenti Bar'da 72 saatlik teknik durmasını reddetti. Rus medyasında, bu sonraki dış politika başarısızlığı pratikte yer almadı, ancak Karadağ'ın uzun süredir Rusya'nın en sadık ve tutarlı müttefiki olarak görüldüğü Balkanlar'da bu haber büyük bir etki yarattı. Mart 2014'te Karadağ, Rusya'ya yönelik Avrupa yaptırımlarına bile katıldı. Ve Haziran 2017'de Karadağ NATO'ya katıldı, 29. üyesi oldu ve savunma harcamalarını 2024 yılına kadar GSYİH'nın% 2'sine çıkarmayı vaat etti. Bu ülkenin kiminle savaşacağını ancak ABD, İngiltere, Almanya, İtalya, Türkiye ve bu ittifakın diğer devletleriyle birlikte tahmin edebiliriz.
Karadağ Cumhurbaşkanı Milo Djukanoviç, 2019 yılında “Karadağlılar ve ülkede yaşayan Sırplar arasındaki ayrılığın üstesinden gelmek için” Karadağ'ın Sırpça'dan ayrı bir otosefal kiliseye ihtiyacı olduğunu söyledi. Şu anki başı, daha çok Filaret olarak bilinen Ukraynalı Mikhail Denisenko gibi Kilise'den aforoz edilen Mirash Dedeich'tir. Ukrayna'da, bazı nedenlerden dolayı, bu tür eylemler, farklı kiliselerin cemaatçileri arasında barışın sağlanmasına büyük katkı sağlamadı ve Karadağ'da polis, Dedeich taraftarlarını, ele geçirmek istedikleri Cetinje manastırından uzaklaşmaya zorlamak zorunda kaldı. Ayrıca bildiğiniz gibi, kurnaz Konstantinopolis Patriği Bartholomew, Ukrayna sismatiğini onlara tamamen külfetli tomolar vererek aldatmıştır.
11 Haziran 2019'da Filaret şunları söyledi:
Bu tomoları kabul etmiyoruz çünkü bize verilen tomosların içeriğini bilmiyorduk. İçeriği bilseydik, 15 Aralık'ta otosefali için oy vermezdik.
Ancak herkes başkalarının hatalarından ders almayı sevmez, birçoğunun kendi hatalarına ihtiyacı vardır.
Aşağıdaki yazılarda Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Hırvatlar, Makedonlar, Boşnaklar ve Arnavutlar hakkında konuşacağız.