Floransa'dan İstanbul'a uzanan cinayetin içyüzü
15. yüzyılın sonlarına doğru Macchiavell, Botticelli, Bocaccio’nun sevgili kenti Floransa’nın semalarında korku ve dehşet bulutları dolaşıyordu. Herkes havada boğuk bir kin ve nefret kokusu olduğunu hissediyordu. Sanatçılara kol kanat geren ünlü Medici ailesinin sarayının duvarlarına yığınla ceset asılacaktı.
Floransa’nın da içinde bulunduğu Toskana eyaleti, o yıllarda siyasi bir rejim bunalımı içindeydi. Toskana deneyimli bir eyaletti. Tüm rejimleri görmüştü: Diktatörlüğü, soyluların muktedirliğini, halkın egemenliğini, sermaye sınıfının yönetimini, derebeylerin egemenliğini, halk ayaklanmalarını, demokrasiyi, totaliter rejimi... Kısaca hepsini...
Sürekli darbeler, katliamlar, sürgünler ve bitmeyen bir kaos egemen olmuştu eyalet ve bundan da en çok Floransa etkileniyordu. Her iki ayda bir seçimler yenileniyor, anayasa işleri çözmekte yetersiz kalıyordu. Bir yığın yeni aile türemişti ve hepsi de birbirine düşmandı. Halk ise olanları yalnızca seyretmekle yetiniyordu.
MEDİCİ HANEDANI KURULUYOR
Floransa, 1434’te Cosme de Medici isimli bir kuyumcuya teslim oldu. Cosme de Medici son derece huysuz ve sevimsiz bir adamdı, ama siyaseti ve iktidar sarhoşluğunu da çok iyi bilen bir adamdı. Elindeki altınları, çevresindekilere borç veriyor, verdiği borcu tahsil edemediği zaman ise son derece acımasız olabiliyordu. Tefecilikle geçiniyordu. Güçlü bir parti kurarak tüm Floransa’yı ele geçirme isteği ise giderek kabarıyordu.
Floransa, tefecilerin gizli egemenliği altında inliyordu. Floransa’nın tüm varlıklı aileleri tefecilik ve kuyumculukla uğraşıyordu. Cosme de Medici, kendisine borçlanan ve ödemeyen müşterilerinden intikamını, onları eyalet sarayının duvarına başaşağı asarak alıyordu ve buna da kimse müdahale edemiyordu. Bu korku, diğer borçluların borçlarını şu veya bu şekilde ödemeleri konusunda dehşet yaratıyordu.
Bir gün Floransa’nın ileri gelenlerinden bir heyet Cosme’yi ziyaret ederek, Floransa’nın giderek tenhalaştığından yakındılar. Sürekli insanlar öldürülüp eyalet sarayının duvarına asılıyordu. Günde en az üç ceset toplanıyordu bu duvarlardan.
Cosme de Medici, gelen heyete, “Kaybetmektense, tenhalaşmasını tercih ederim,” diye cevap verdi ve ekledi: “Elini ceketinin düğmesinden uzaklaştıramayanlar, gücün iplerini zaptedemezler.”
Medici hanedanının kurucusu olan Cosme de Medici, 1 Ağustos 1454’te, yetmiş beş yaşındayken Careci’deki sayfiye evinde öldü. İktidar, ihtiyar Cosme’nin iki torununa, Lorenzo ile Julien’e geçti. Cosme adeta bir krallık kurmuş ve iktidar verasetle babadan oğula geçer hale gelmişti. Daha sonra “Büyük Lorenzo” diye anılacak olan Lorenzo yirmi yaşındayken kendini İtalya’nın en zengin kantonunun başında bulmuştu. İktidar kendisine teslim edilirken, mütevazı bir nutuk çekti. Bu ağır görevi sırf halkının yararı için kabul ettiğini belirtti. Bundan tam üç gün sonra ise, “Sırtıma bir hançer saplanmasına elbette izin vermeyeceğim,” diyerek sözünden çark etti.
Bu sözler, dehşetin yaklaştığının işaretiydi.
Sanatçı olmasına sanatçıydı Lorenzo ve bu yüzden de diktatörlüğünde, dehşet ve zulüm hep güleryüzlü olacaktı.
O sıralarda henüz ününün doruğunda olmayan genç Michelangelo, aç karnını Lorenzo’nun sofrasında doyuruyordu. Brunelleschi, Donatello, Boticelli de Lorenzo’nun emrinde çalışıyor, onun himayesinde varlıklarını sürdürüyorlardı. “Büyük” Lorenzo en çok da kentin varlıklı ve soylu ailelerine bu Floransa’yı dar ediyordu. Bu ailelerden hiçbirinin devlette iş bulması mümkün değildi. Evlenmeleri bile yasaklanmıştı. Lorenzo kimi uygun görüyorsa, ancak onunla evlenebilirlerdi.
Lorenzo döneminde Floransa halkı, işin açıkçası, mutlu günler yaşıyordu. Lorenzo da müthiş bir diplomatik zekaya sahipti.
DEHŞETE GİDEN YOLDA TUĞLALAR DÖŞENİYOR
Sonunda 1477 kışı geldi. Floransa göklerinde beklenen kara bulutlar belirmeye başladı. Medici ailesinin en büyük düşmanlarından Pazzi ailesinin bir üyesi, Roma’daki Katolik Kilisesi’nde mali işlerden sorumluydu. Roma Katolik Kilisesi’nin mali durumu o sıralarda hiç iyi değildi. Papa’nın yakın akrabaları hazineyi boşaltmıştı ve para sıkıntısı had safhadaydı. Pazzi ailesi, maliyeci akrabaları Francesco Pazzi aracılıyla bu konumdan yararlanmaya karar verdi ve Papa’yı kurtaracak kentin, o sıralarda çok zengin durumdaki Floransa olduğuna yeğeni Riario ikna etti. Arkasında maliyeci Francesco Pizza ve Piza Başpiskoposu Salviatti de vardı. Bu plan Roma’yı da rahatlatacaktı elbette ve Papa için de cazipti. Sonunda Papa razı oldu ama tek bir şart koştu: “Kan dökülmeyecek.”
Üç kafadar, Floransa kapısında Pazzi ailesinin en yaşlısı Jacopo Pazzi ile buluştular. Komploda kullanacakları adamları da çağırdılar. İki genç rahip de onlara katılmıştı, ama Lorenzo’ya asıl darbeyi indirme görevi Papalık Muhafız Taburu’ndan Montesecco adlı bir subaya verilmişti.
DARBE GİRİŞİMİ BAŞLIYOR
Plana göre her iki kardeşi aynı mekanda buluşturmak ve ikisini birden orada öldürmek gerekiyordu. Mediciler çok temkinli bir aileydi. Onları yuvalarından çıkarmak ve ikisini bir araya getirmek için çok kurnazca bir şeyler bulunmalıydı.
Bilerek ya da bilmeyerek bunda Papa yardımcı oldu. 20 yaşında olan yeğenlerinden Rafael Riario’yu Kardinal tayin etmişti. Yeni Kardinal kendi bölgesine giderken Floransa’ya uğrayacaktı. Dolayısyıla da onun onuruna büyük bir şölen düzenlenecekti. Lorenzo ve Julien’in bu ziyafete katılmaması söz konusu bile olamazdı.
Darbeciler için müthiş bir fırsattı bu. Ama beklenen olmadı. Rafael Riario için düzenlenen şölene Lorenzo yalnız geldi. Julien rahatsızdı, gelememişti.
Darbeciler telaşlandılar. Zaman onların aleyhine işliyordu. Sonunda 26 Nisan 1478 gecesi bu kez Floransa’da ve Medicilerin sarayında büyük bir ziyafet vardı. Francesco Pazzi ve adamları bu kez işi bitireceklerinden emin, hazırlıklarını tamamladılar, ama Julien bu davete de katılmadı.
Darbeciler zamanlarının giderek daraldığının farkındaydı. İşler uzadıkça, darbenin ortaya çıkması da kolaylaşacaktı, zira bir çok insan bu darbeden haberdar olmuştu bile. Bir şekilde bunun Medicilerin kulağına gitmesi herşeyi altüst edeceği gibi, kendi hayatlarını da tehlikeye sokuyordu.
Son bir şans önlerine düşüverdi: Ertesi gün öğleden sonra Sainte-Reparate Katedrali’nde yeni Kardinal dua edecekti. İki Medici’nin buraya katılmaması düşünülemezdi.
KİLİSEDE DEHŞET
Kilise içinde cinayet işlemek her ne kadar hoş karşılanmasa da tanrı katında, darbecilerin yapacağı fazla bir şey yoktu. Ama aralarından buna itiraz eden de oldu: Suikast işini üstlenen Montesecco özür dileyerek, artık bu hareketin içinde olamayacağını belirtti.
Onun yerine komploya dahil olan iki rahip, Antonio ve Stefano bu işi üstlendiler. Suikast, kutsal şaraba ekmeğin bandırıldığı anda gerçekleşecekti. Çanların çalması harekete geçme işareti sayılacaktı. Kilisede Lorenzo ile Julien hançer darbeleri altında can verirken, Başpiskopos Salviatti de silahlı adamları ile harekete geçerek sarayı işgal edecekti.
Öğleden sonra saat ikide kiliseye geldikleri zaman darbecileri bir sürpriz daha bekliyordu: Lorenzo oradaydı, ama Julien yine ortalıkta yoktu. Artık kaybedilecek zaman kalmamıştı. Francesco Pazzi ile genç Bandini, kiliseden ayrılıp Julien’i bulmaya gittiler. Julien evdeydi. Onunla hoş bir sohbete başladılar, güldürdüler, yakınlaştılar ve kiliseye birlikte gitmeyi önerdiler. Son derece soğukkanlıydılar. Macchiavelli onların bu soğukkanlılıkları için daha sonraları şöyle yazacaktı: “Gerçekten iktidara layık kişilermiş.”
Sonunda iki kardeşi bir araya getirmeyi başardılar. Julien ve Lorenzo Medici kardeşler en ufak bir kuşku bile duymaksızın ayini izlemekteydi. Bir kilisede, bir rahibin önünde, tanrının evinde birinin başka birini öldürebileceği akıllarının ucundan bile geçmiyordu.
Rahip kutsal şarap kabını kaldırdı, canlar çalmaya başladı. O anda Francesco Pazzi ve Bandini hançerlerini çektiler. Önce Bandini vurdu. Jülien darbeyi tam göğsünün ortasına yemiş, sarsılmış, bir iki adım gerilemiş, sendelemiş ve yere yığılmıştı. Francesco hemen üzerine atıldı, hançerini Julien’in vücuduna acımasızca batırıp çıkarıyordu. Bu arada kendini de ağır biçimde yaraladığını neden sonra fark edecekti.
Diğer yandan Atonio ile Stefano da Lorenzo’nun üzerine atılmışlardı. Lorenzo, kardeşine göre daha uyanık ve deneyimliydi. Peleriniyle gelen ilk saldırıları savuştururken, boğazından yaralandı, ama bu onu yere yıkmadı. İki acemi katil Lorenzo’nun direnişi karşısında duraksadılar. Bu andan yararlanan kilisedeki Lorenzo’nun sadık adamları hemen etrafında güvenlik çemberi oluşturdu. Ama bir anlık tereddütten sıyrılan Francesco ve Bandini hançerlerini rastgele savurmaya başladılar. Bu arada Lorenzo’nun sadık adamlarından Francesco Nori’yi öldürdüler. Lorenzo ellerinden kaçmayı başarmış ve kilisenin güvenli bir odasına sığınmıştı.
DARBE BAŞARISIZLIKLA SONUÇLANIYOR
Kilisedeki Lorenzo taraftarları sokağa fırlayıp, “Yetişin, Lorenzo’yu öldürmeye çalışıyorlar. Julien’i öldürdüler. Lorenzo’yu kurtarın,” diye bağırmaya başladılar.
Darbe başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Halk Medicilerden yanaydı.
Kilisedeki bu dehşet anlarından haberdar olan Başpiskopos Salviatti, 50’ye yakın silahlı adamıyla saraya sızdı. Amaç Medici sarayını ele geçirip iktidarlarını ilan etmekti. Demir kapıdan içeri girdiler ve en büyük hatalarını yaptılar. Saray kapısı ancak içeriden özel şifreyle açılabiliyordu ve onlar da şifreyi bilmiyorlardı. Kendi kendilerini kapana kıstırmışlardı.
Salviatti, adamlarıyla birlikte Floransa Valisi Petrucci’nin bulunduğu yere çıktı. “Papa hazrelerinin emriyle tutuklusunuz,” dedi. Vali yanıtını adamlarını çağırmakla verdi ve Salviatti’nin tüm adamları oracıkta boğazlandı. Salviatti ise tutuklanmıştı.
Tam bu sırada atıyla birlikte her şeyi düzenleyen yaşlı Jacopo Pazzi saraya geldi. Ardındaki çapulcu ordusu “Özgürlük! Özgürlük!” diye bağırıyordu. Macchiavelli, “Halk bu çağrıya katılmadı,” diye yazar. “Zira Floransalılar için özgürlük o sıralarda hiçbir anlam ifade etmiyordu.”
FLORANSA ÇILDIRIYOR
Meydanda toplanan kalabalığın arasında kayın biraderi Semiztori, yaşlı Jacopo Pazzi’ye seslendi: “Bune rezalet Jacopo? Durma evine dön! Burada herkes en az senin kadar Floransa’nın iyiliğini ister ve özgürlüklerine düşkündür.
Bu sağduyunun sesiydi. Jacopo o an adamlarını da yanına katarak kentten uzaklaştı.
Suikast tüm kentte duyulmuştu. Genç Julien’in öldürüldüğü haberi Floransalıları adeta çılgına çevirmişti. Petrucci’nin emriyle Başpiskopos Salviatti ile sağ kalan adamları çoktan saray duvarına asılmıştı. Halk cesetleri yere indirerek parçalıyor ve mızrak uçlarına takarak kentte dolaştırıyordu. Floransa çıldırmıştı. Herkes “hainlere ölüm” diye naralar atıyor, kentin sokaklarının inletiyordu. Lorenzo çılgınca alkışlanıyor, balkona çağrılıyor, o da balkona çıkarak sevgili Floransalılara teşekkür ediyordu.
Çocuklar bile Pazzi avına çıkmışlardı. Bu ailenin fertlerinden başka, dostları ve hizmetçileri de öldürülüyordu. Köşeye bucağa saklanan, kadın ve köylü kıyafetiyle kentten kaçmaya çalışan Pazzi mensupları tek tek yakalandılar ve sarayın duvarına asıldılar. Duvardaki cesetler giderek artıyordu. Pazzi’lerin iki acemi rahibi Antonio ve Stefano da aynı şekilde duvara asıldılar, ama asılmadan önce kulakları ve burunları kesildi.
Halk şimdi de Pazzilerin sarayına hücüm ediyordu. Julien’in katili Francesco bir odada, kendi bacağında açtığı yaranın acısıyla kıvranıyordu. Çevresinde toplananlar küfretmeye, yüzüne tükürmeye başladılar. Francesco hiç ürkmeden, cesaretini yitirmeden etrafında toplananlara küstah bakışlarla bakıyordu. Francesco’yu çırılçıplak soyarak kent sokaklarında dolaştırdılar. Francesco yine de metanetini kaybetmiyordu. Ne bir yakınma, ne bir sızlanma, küfür veya başka bir şey. Yüzüne tükürenlerin gözlerinin içine dik dik bakmaya devam ediyordu. Saraya kadar götürdüler.
Bir tarihçi, “İpi boynuna, geçirdiler, sonra beline bir tekme vurup kale duvarından aşağı attılar. Boşlukta bir süre sallandı. Birkaç kez Başpiskopos’un cesedine çarptı, sonra bacakları titredi ve son kez gözlerini açıp etrafına bir baktı. Ardından da kendisine edilen küfürleri duyamaz oldu,” diye anlatır.
SULAR DURULUYOR
Birkaç saat içinde genç Julien’in intikamı, hem de çok kanlı biçimde alınmış, yüze yakın kadın, erkek, genç, yaşlı yakalanıp asılmış, boğazlanmış hatta paramparça edilmişti.
Yaşlı Jacopo Pazzi kaçmayı başarmıştı. Appeninler geçidinde dağ köylüleri tarafından yakalandı. Kendisini bekleyen korkunç sondan en ufak kuşkusu bulunmadığı için üzerindeki tüm paraları köylülere verip kendisini teslim etmemelerini, oracıkta öldürmelerini istedi. Ama bunlar boşunaydı. Saray muhafızlarına teslim edildi. Floransa’ya getirildi. 27 Nisan sabahı da asıldı. Resmi makamlar cesedin önce Santa Croce’deki aile mezarlığına gömülmesine izin verdiler, ama daha sonra ihtiyar Pazzi’nin hayaletinin ortalıkta dolaştığı söylencesi karşısında mezarı yeniden açılıp, ceset çıkarıldı ve kentin çok uzaklarında bir yere, boş bir alana bırakıldı.
17 Mayıs’ta ceset yeniden ortaya çıkacaktı. Floransalı çocuklar Jacopo Pazzi’nin çürümek üzere olan cesedini bulumuşlar, boynuna bir ip geçirerek kapı kapı dolaştırmaya başlamışlardı: “Açılın, senyör Jacopo Pazzi geldi!”
Jacopo Pazzi olayı böyle tüyler ürpertici olayla sürüp gidince hükümet işe yeniden el koymak zorunda kaldı. Sonunda ceset Rubaconte köprüsü üzerinde Arno nehrine atıldı ve böylelikle bir daha geri dönmemek üzere Jacopo Pazzi’den Floransa kurtuldu.
Katillerden yalnızca biri, Julien de Medici’ye ilk hançeri saplayan Bandini bir yolunu bulup kaçmış ve İstanbul’a sığınmıştı. Ama Lorenzo onun izini bulmakta gecikmedi. Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmet’ten Bandini’yi iade etmesini istedi. Fatih, bir kilisede cinayet işlemiş bu adamın bağışlanmaması gerektiğini düşündüğünden isteği tekrarlatmadı ve Bandini’yi Lorenzo’ya teslim etti.
Darbe girişiminden tam bir yıl sonra 29 Aralık 1479’da Bandini Floransa’da idam edildi. Lorenzo, Leonardo da Vinci’den, bu idam sahnesinin resmini yapmasını istedi.
Floransa’da çok kanlı bir dönem kapanmıştı, ama kara bulutlar bir süre sonra yeniden Floransa semalarında kümelenmeye başlayacaktı.
Mümtaz İdil
Odatv.com