Dostoyevski , sonraki yazarları büyük ölçüde etkileyen en ünlü Rus yazarlardan biridir. 59 yaşında, birçok zorluk ve iniş çıkışlarla karşılaştı ve yaşadığı her acı, düşünce çizgisine bir çizgi ekledi. Bu yazıda Fyodor Dostoyevski’nin hayatına ve eserlerine bir göz atacağız.
Fyodor Dostoyevski’nin Biyografisi
Tam adı Fyodor Mihayloviç Dostoyevski olan Fyodor Dostoyevski , 11 Kasım 1821’de Rusya’nın Moskova kentinde doğdu. Dostoyevski , en iyi Rus romancılarından biri olarak kabul edilir ve küçük yaşlardan itibaren edebiyatla Rus ve yabancı yazarların kitaplarını okuyarak tanıştı. Dostoyevski bir hikaye anlatıcısı olarak bilinir, ancak aslında derin ve karmaşık düşüncelerini bir hikaye biçiminde yazan büyük düşünürlerden biridir. O zamanın diğer ülkelerde de çok popüler olan birkaç yazarından biridir. Yazıları gibi hayatı da tuhaf ve şaşırtıcı olaylarla doludur. Dostoyevski’nin hayatındaki hayali infaz, Sibirya’da hapis, epilepsi nöbetleri gibi olaylar, sanat eserleri dışında onu zamanında ünlü kılmıştır.
19. yüzyılın ilk on yılında yaşayan pek çok Rus yazarın aksine, Dostoyevski zengin bir ailede doğmamıştı ve eserlerini bir araya getirmek için aceleyle yayınlamak zorunda kaldı. Babası başarılı bir doktordu ve fakirlere tıbbi bakım sağlayan bir yardım hastanesinde çalışıyordu. Annesi 1837’de 15 yaşındayken öldü. Fyodor annesine çok bağımlıydı ve annesinin ölümünün onun için pek kötü sonucu vardı; Ağır travmanın yanı sıra yatılı okula gitmek zorunda kaldı.
Babası, 1839’da aniden ölen ve köydeki bir köylü tarafından öldürüldüğü iddia edilen asık suratlı ve cimri bir adamdı. Dostoyevski , o sırada St.Petersburg’daki Askeri Mühendislik Akademisi’nde öğrenciydi. Ebeveynlerinin karakteri, kitaplarındaki birçok karakterde görülebilir; Annesini acı çeken, nazik bir kadın olarak ve babasının karakteri genellikle zorba biri olarak tanımlıyordu. Annesinin ölümü ona acı verdi ve babasının ölümü ona bir tür hafiflik getirdi. Ivan Karamazov Kardeşler kitabında şöyle diyor: “Babasının ölümünü kim diler ki?”
Mezun olduktan sonra Dostoyevski bir ofiste işe alındı, ancak mühendislik işi ruh haline uygun değildi, bu da bir yıllık hizmetten sonra istifasına yol açtı ve yazar olarak St. Petersburg’da yaşamaya devam etti. Fyodor Dostoyevski 20 yaşında yazmaya başladı ve ilk romanı Aşağı İnsanlar’ı 1846’da 25 yaşındayken yayınladı.
Bir aşk ilişkisinin ardından Maria Dimitriona ile evlendi, ancak bu hayata verdiği imaj suç ve zorluklarla doludur. 1864’te erkek kardeşini ve karısını kaybetti. Dostoyevski’nin sevdiklerinin kaybı ve ölümü burada bitmedi ve birkaç yıl sonra Anna Grigoriona ile evlendiğinde iki çocuğunu da evlenerek kaybetti.
Hayatının bir noktasında Batı Avrupa’ya gitmeye karar verdi. Bu dönemde kumar bağımlısı oldu ve bu konuda etrafındakilerden para istemek zorunda kaldığı ölçüde birçok sorun ve borçla karşılaştı ancak bu durumdan sıyrılıp yolunu yeniden bulmayı başardı.
Fyodor Dostoyevski’nin entelektüel görüşü ve ölümü
Fyodor Dostoyevski , kendisi ile Leo Tolstoy veya Ivan Turgenev arasındaki zevk farkını ve bu farklılığın eserleri üzerindeki etkisini sık sık vurguladı. Çocukken ve öğrenci olarak romantik ve Gotik hikayelerle, özellikle Sir Walter Scott, Anne Radcliffe, Nikolai Karamzin, Friedrich von Schiller ve Alexander Pushkin’in eserleriyle ilgilenmeye başladı.
Edebi modernizm, varoluşçuluk ve çeşitli psikoloji, teoloji ve edebiyat eleştirisi okulları Dostoyevski’nin fikirlerine dayanmaktadır. Dostoyevski her zaman sırları keşfetmek ve insanı her zaman rahatsız eden sorunları çözmek istedi. Dostoyevski , 1847’de Petrashevsky çevresine katıldı. Grup ütopik sosyalizmi tartıştı. Dostoyevski ve Petrashevski’nin çevresinin diğer üyeleri 23 Nisan 1849’da hükümet karşıtı materyaller yaymaktan ve Yüksek Mahkeme ve Rus Kilisesi hakkında bariz mektuplar yaymaktan tutuklandı. Dostoyevski , ölüm cezasına çarptırıldığı 22 Aralık’ta Semyonovsky Meydanı’na götürülmeden önce sekiz ay hapis yattı.
Üç mahkum vurulmak üzere çıkarıldılar. Son anda tezar, idam cezasının hapis cezasına çevrilmesi ve Sibirya’ya sınır dışı edilmesi için yeni bir emir çıkardı. Sahte infaz aslında cezanın bir parçasıydı. Olay yerindeki mahkumlardan biri sonsuza kadar çıldırdı, diğeri ise Yargıtay hakkında yazmaya devam etti. Dostoyevski’nin hayatının en güzel günlerinden on yıl alan hapis ve sürgün yılları ve bu hayali infaz nedeniyle yaşadığı tüm gerilimler ve kötü hisler, ünlü kitabı The Stupid’de çok ustaca yazılmıştır. Dostoyevski’nin çalışması başlangıçta okuyucular tarafından göz ardı edildi, ancak Ölüler Evi’nden Notlar’ın yayınlanmasından sonra, en büyük Rus edebiyat yazarlarından biri oldu ve tezar kitabı okuduktan sonra ağladı.
Dostoyevski romanlarında çoğunlukla korkunç binalar, kirli sokaklar ve çok dar, karanlık sokaklar kullanır ve kahramanları genellikle mahrum ve rahatları için toplumda yeri olmayan fakir insanlardır. Dostoyevski , Anton Chekhov ve Ernest Hemingway’den Friedrich Nietzsche ve Jean-Paul Sartre’a kadar birçok yazar ve filozofu etkiledi.
Dostoyevski’nin eserleri arasında 11 uzun metrajlı roman, üç kısa roman, 17 kısa öykü ve çok sayıda başka eser bulunmaktadır. Pek çok edebiyat eleştirmeni, onu dünyanın en büyük edebiyat psikologlarından biri olarak kabul ediyor. 1864 tarihli “Yeraltı Notları” romanı, varoluşçu edebiyatın ilk eserlerinden biri olarak kabul edilir.
Dostoyevski , Karamazov Kardeşler kitabını bitirmeden önce 1881’de akciğer kanamasından öldü ve Rusya, St. Petersburg’daki Tikhvin Mezarlığı’na gömüldü.
Fyodor Dostoyevski’nin Kitapları
Fyodor Dostoyevski en çok kısa romanları “Yeraltı Notları” ve dört uzun romanı olan “Suç ve Ceza”, “Aptal”, “Şeytanlar” ve “Karamazov Kardeşler” ile tanınır. Dostoyevski , Honoré de Balzac’ın Eugene Grande romanını Fransızcadan Rusçaya çevirdi ve bu, yayınladığı ilk çalışma oldu. Derhal ilk romanı The Poor People’ı yazdı ve zamanın en etkili eleştirmenlerinden Wissarion Blinsky, onu Rus edebiyatında büyük bir yeni yetenek olarak tanıttı.
Kitabı tamamladıktan sonra bir nüshasını arkadaşı Dmitry Grigorovich’e verdi ve kitabı dönemin büyük şairlerinden Nikolai Nekrasov’a götürdü. Dostoyevski’nin el yazmalarını okurken, ikisi psikolojik içgörüsünden etkilendiler ve hikaye Nekrasov’un dikkatini o kadar çekti ki sabah saat dörtte o ve Grigorovich, ilk romanının bir başyapıt olduğunu söylemek için doğruca Dostoyevski’nin evine gittiler. O günden itibaren Blinsky, Dostoyevski’yi çok destekliyordu ve onu iyi ve başarılı bir yaşam bekliyor gibiydi. Birkaç yıl sonra Dostoyevski birçok kitap yayınladı. Şimdiye kadar Dostoyevski’nin kitapları 170’den fazla dile çevrildi.
İşte Fyodor Dostoyevski’nin eserlerinden bazıları.
Suç ve Ceza
Dostoyevski’nin Suç ve Ceza 1866’da Rus kurye dergisinde yayınlandı. Bu kitap, Sibirya’dan döndükten sonra yazan Dostoyevski’nin bir sanat eseridir.
Suç ve ceza kitabı, tüm başyapıtları gibi, bir dizi karmaşık ve birbiriyle bağlantılı olaylardan oluşuyor ve güçlü ve farklı kahramanlara sahiptir. Bu kahramanların tümü toplumdaki kırık ve üzgün insanlardır. Kahramanı “Raskelnikov Radyosu” adlı genç bir adam ve kitabın ana konusu daha çok Raskelnikov ve hislerinin, düşüncelerinin ve vicdan azabının tanımlanması, böylece Raskelnikov kırk sahneden otuz yedi sahnede görünecektir. Suç ve Ceza’da Dostoyevski , on yıllar ve yüzyıllardır insan ruhunu rahatsız eden düşünce ve sorunları inceliyor ve bu düşünceleri kahramanların deneyimleri ve onların doğası ve vicdanını sürekli arayışları ile ortaya koyuyor. Raskelnikov’un vicdanının acısı içindeki diyalogları, analizin en net ve en güzel diyaloglarından biridir.
1983 romanı, ünlü yönetmen Aki Korismaki’nin yönettiği bir uzun metrajlı filme dayanıyor.
Suç ve Ceza kitabının bir bölümünde şunları okuyoruz:
Birkaç kişi apartmandan bir kaç eşya dışarıya götürüyordu. O apartmanda ailesi ve eşyalarıyla birlikte bir Alman kâtibin oturduğunu biliyordu. “Almanya mobilya taşıyor” diye düşündü. “Yani bir süreliğine bu katta, sadece yaşlı kadının dairesi dolu ve hepsi bu.” Ve yine, yaşlı kadın kapı zilini çaldığında kendi kendine, “Harika. Tam olarak istediğim buydu.” Dedi. Zil sanki bakırdan değil de kalaydan yapılmış gibi çok yumuşak bir sesle çaldı. Bu tür bir evdeki dairelerin hepsinde bu tür çanlar vardır. Zilin sesini unutmuştu ve şimdi tuhaf çıngırak ona bunu hatırlattı ve tüm sahne açıkça gözlerinin önündeydi. Sinirleri paramparça olmuştu. Kısa bir süre sonra, dairede dikkatlice bir parmak ucuna kadar açtı ve karanlıkta titreyen bir çift küçük göz, dar bir yarıktan bulundu ve konuğu baştan ayağa çarptı.
Karamazov kardeşler
Dostoyevski , son üç yılını Karamazov Kardeşler romanını yazarak geçirdi ve sonunda 1880’de yayınladı. Fyodor Dostoyevski’nin, bir tutukludan duyduğu gerçek bir hikayeye dayanarak Karamazov kardeşlerin hikayesini yazdığı söylenir ve birçok kişi, kitabın Dostoyevski’nin Rus halkına vasiyeti olduğunu düşünür. Roman dört bölüm ve on iki kitap olarak yazılmıştır ve her kitap birkaç bölümden oluşmaktadır.
Karamazov kardeşlerin romanının bölümleri arasında Nazanin’in küçük ailesi, garip kalabalık, şehvetli, kalbi kırık, artıları ve eksileri, Rus keşiş Alyosha, Mitya, ilk soruşturma, çocuklar, Ivan Fyodorovich’in erkek kardeşi ve yanlış yargı yer alıyor. Bu roman, edebiyat tarihinin en ünlü romanlarından biridir.
Karamazov Kardeşler, Esmerdiakov, Ivan, Alyosha ve Dmitry Fyodorovich adlı dört oğlunun babası Fyodor Pavlovich Karamazov’un her biri babalarının ölümünü planlayan hikayesidir. Bu kitap aracılığıyla Dostoyevski , insanın gerçek duygularını göstermektedir. Roman, yayınlandığı günden bu yana Sigmund Freud, Albert Einstein, Kurt Wangat ve Martin Heidegger gibi birçok bilim insanı ve düşünür tarafından beğenildi.
Karamazov Kardeşler, Dostoyevski’nin diğer kitapları gibi mükemmel ve öğreticidir.
Karamazov Kardeşler’den bir alıntıda şunu okuyoruz:
Tövbe etmen koşuluyla, fark etsen bile günahlarından korkma, ama Allah’a bahse girme. Yine, kibirli olmayın. Üstüne karşı kibirli olma, üstüne karşı kibirli olma. Ve seni öldüren, sana hakaret eden, ve sana iftira edenlerden intikam alma. kafirlere veya materyalistlere kin beslemeyin, kötü olanlardan, iyilik yapmayanlardan bile.Çünkü çoğu iyidir, özellikle günümüzde. Dualarınızda bunlardan şöyle bahsedin: Allah, kendileri için dua etmeyenleri korusun, size dua etmek istemeyenleri kutsasın.
Devamını oku: Tarihe İz Bırakan Yazarlar
Budala
Suç ve Ceza’yı tamamladıktan sonra, Fyodor Dostoyevski , aşırı yoksulluk, amansız kumar, küçük çocuğunun ölümü gibi zorlu yaşam koşullarına rağmen ikinci şaheseri Budala’yı yazdı. Dostoyevski , The Stupid’ı 1800’lerin ortasında 26 günde yazdı. Aptal Kitap ilk olarak Rusça yayınlandı. Bu kitap, Dostoyevski’nin politik düşüncesinin açık bir yansımasıdır. Dostoyevski , aptal adlı kitabında siyasi ve dini fikirleri bir arada kullanıyor. Dostoyevski kitabı İsviçre’de yazmaya başladı. Romanın ana karakteri ve kahramanı “Mishkin Liu Nikolayevich” dir ve tedavi için İsviçre’ye giden epilepsi hastasıdır.
Kitabın bir bölümünde şunu okuyoruz:
Colia, Prens’i birkaç bilardo masasının bulunduğu yakındaki bir konağın zemin katındaki Litina Caddesi’ndeki bir kafeye götürdü. Kafenin tam zamanlı müşterisi olan Ardalion Alexandrovich, köşenin sağındaki özel bir odada bir masada oturuyordu, önünde bir şişe tutuyordu, gerçekten de Belçikalı Pandance gazetesi olan bir gazete. Prensi bekliyordu ve onu görür görmez hemen gazetesini bir kenara bıraktı ve ona çok detaylı bir şekilde açıklamaya başladı. Ama prens, açıklamasından neredeyse hiçbir şey anlamadı, çünkü general öfkeliydi ve dili sıkıştı ve sözleri anlamsızdı. Prens sözlerinin arasında koştu: Benim on rublelik banknotum yok. Buyrun. Bu yirmi beş ruble. Ezin ve on beş rubleye geri verin, çünkü bundan başka bir kuruşum yok.