Merhaba Zovovo okurları. Gündelik yaşamımızda acı veya tatlı yoldan öğrendiklerimizin ve deneyimlediklerimizin beynimiz üzerindeki etkisini anlatan Nöroplastisite nedir, plastisite ve plastik ile ilgili olan bağı nedir, inceliyoruz.
Nöroplastisite Nedir?
Beyin sinir ağlarının yapısı veya işlevi, deneyimler, öğrenme, travma veya hastalık gibi değişkenler nedeniyle değişebilir. Bu durum nöroplastisitedir. Bu işlem, sinir hücreleri arasındaki bağlantıları güçlendirmek, zayıflatmak veya yeniden yapılandırmaktır. Başka bir deyişle, nöroplastisite nedir denildiğinde, beynin uyum ve adaptasyon yeteneği akla gelir.
Nöroplastisite, beynin yeni bilgileri öğrenmesini, deneyimleri kabul etmesini ve iyileşme süreçlerini başlatmasını sağlar. Örneğin, yeni bir dil öğrenmek veya yeni bir enstrüman çalmak, beynin sinir ağlarını değiştirir ve uyum sağlar. Benzer şekilde, beyin hasarı sırasında nöroplastisite meydana gelir. Bu, hasarlı bölgenin işlevlerini kısmen veya tamamen diğer bölgelere devretmeye izin verir.
Beynin değişmez olduğuna dair eski görüşler, nöroplastisite yoluyla ortadan kaldırılır. Bu, beynin yaşam boyunca gelişebilir ve değiştirilebilir olduğunu gösterir. Bu fikir, özellikle öğrenme bozuklukları, zihinsel sağlık bozuklukları ve nörolojik rehabilitasyon gibi birçok alanda tedavi ve iyileşme stratejilerinin geliştirilmesinde çok önemlidir.
Bireylerin deneyimleri, öğrenme süreçleri, duygusal etkileşimler ve çevresel faktörler gibi çeşitli faktörlerin sürekli olarak şekillendiği kavram, nöroplastisite olarak bilinir. Bu süreç, beyindeki sinir devrelerinin yeniden yapılandırılması, yeni sinir hücrelerinin oluşturulması (nörojenez) ve sinir hücreleri arasındaki bağlantıların güçlenmesi veya zayıflaması gibi mekanizmaları içerir.
Nöroplastisite ile ilgili araştırmalar, beynin öğrenmeye olan yatkınlığını ve yaşam boyu değişebilirliğini göstermektedir. Bu işlem, beynin öğrenme ve uyum sağlama yeteneğini geliştirir. Örneğin, sürekli olarak yeni bir beceri veya bilgi edinmek, beynin sinirsel yapılarını ve bağlantılarını değiştirir. Bu değişiklikler, bu yeni bilgileri işlemek ve saklamak için gerekli olan işlevleri değiştirir.
Birçok terapi, nöroplastisite prensibini kullanarak beyin sağlığını korumak, hastalıkların etkilerini azaltmak ve beyin üzerinde olumlu değişiklikler yapmak için çalışır. Hayalet Uzuv gibi sendromların rehabilitasyon süreçlerinde, hasarlı beyin bölgelerinin iyileştirilmesi ve fonksiyonların geri kazanılması, nöroplastisiteyi hedefleyen egzersiz ve beyin eğitimi teknikleri kullanılarak gerçekleştirilir.
Sonuç olarak, beyindeki sürekli değişim ve adaptasyon yeteneği, nöroplastisite olarak bilinen kavram tarafından tanımlanır. Bu işlem, beynin esnekliğini, öğrenme yeteneğini ve iyileşme potansiyelini vurgular. Nöroplastisite ile ilgili daha fazla araştırma yapılırsa, beyin sağlığını korumak, hastalıkları tedavi etmek ve öğrenme süreçlerini en üst düzeye çıkarmak için yeni yöntemler geliştirilebilir.
Plastisite Nedir?
Peki Nöroplastisite ile Plastisite ile ne gibi bir ortak nokta olabilir, plastisite neymiş gelin ona da bir bakalım.
Bir malzemenin şeklinin kalıcı olarak değiştirilebilmesi plastisite olarak bilinir. Malzeme, ısı ve basınç gibi faktörlerin etkisiyle fiziksel olarak şekil değiştirebilir. Genellikle plastikler için kullanılan bu terim, diğer malzemeleri de kapsayabilir.
Plastisite, belirli sıcaklık ve basınç koşullarında malzemenin esnekliğini, değiştirilebilir şeklini ve yeni şeklini korumasını ifade eder. Bu özellik sayesinde malzemeler çok sayıda endüstriyel işlemde ve üretim süreçlerinde kullanılabilir.
Genellikle plastisite özelliği gösteren maddeler plastiklerdir. Isı ve basınç altında eriyen plastik malzemeler, arzu edilen şekli veya formunu koruyarak eriyebilir. Plastik, bu özelliği nedeniyle endüstride yaygın olarak kullanılır. Malzemenin tekrar şekillendirilmesi ve geri dönüşümü için plastisite kavramı çok önemlidir. Malzemenin esnekliği nedeniyle geri dönüşüm ve tekrar kullanım mümkündür.
Sonuç olarak, bir maddenin şeklini kalıcı olarak değiştirebilme yeteneği, özellikle plastik gibi malzemeler için plastisite terimi ile ifade edilir. Bu özellik sayesinde malzemelerin üretiminden geri dönüşümüne kadar çok sayıda alanda kullanılması mümkündür.
Plastik Nedir?
Ve gelelim Plastisite ve Nöroplastisite başlıklarının ortak noktası olan, günlük yaşamımızda çokça karşılaştığımız ve kullandığımız bir materyal olan plastik ne anlama geliyormuş, incelediğimiz bu iki başlıkla ortak noktası neymiş bir bakalım
Etimolojik(kökenbilimsel) olarak plastik, Yunanca “şekil verilebilir” veya “şekillendirilebilir” anlamına gelir. Bu terim malzemelerin kolay olarak farklı şekiller alabilme özelliğini ifade eder.
Plastik olarak isimlendirdiğimiz materyaller, genellikle uygun ısı ve basınç düzeyleri altında yumuşar, istenilen şekil verilir ve sonrasında soğutulduklarında bu şekillerini korurlar.
Fakat plastik terimi yalnızca bu fiziksel özellikler ile sınırlı değildir. Aynı zamanda plastik materyallerin hafiflik ve dayanıklılık gibi özelliklerine de atıfta bulunulabilir.
“Nöro-(neuro-)” ise, yine Yunanca kökenli bir ön ek olup “sinir sistemi” anlamına gelmektedir.
Bu nedenle, “nöroplastisite” terimi, “sinir sisteminin şekil değiştirme veya şekillendirilme yeteneğini” ifade eder. Bu terim, yukarıda da değindiğimiz gibi, sinir sisteminin adapte olma ve esnekliğini ifade ederken, nörolojik düzeyde sinir hücreleri arasındaki bağlantıların güçlenmesi, zayıflaması veya yeniden yapılandırılması anlamına gelir. “Nöroplastisite” terimi, beyin fonksiyonlarının değişmesi, öğrenme süreçleri ve rehabilitasyon için beyin yeniden yapılandırılması gibi konuları kapsar.
Daha ayrıntılı ve görsel anlatım için KhanAcademyTurkce Youtube kanalının videosunu izleyebilirsiniz: