Transkript
1 Kızılderili Bir kızılderili kabilesi Kızılderili, Kuzey Amerika yerlilerine verilen genel isimdir. İlk Amerikalılar Buzul Çağı nın en şiddetli döneminde, M.Ö M.Ö yıllarında, dünyadaki suyun önemli bir bölümü büyük kıtasal buz katmanları halindeydi. Bunun sonucunda, Bering Denizi bugünkü düzeyinden yüzlerce metre daha aşağıdaydı ve Asya ile Kuzey Amerika arasında, adına Beringia denilen, bir kara köprüsü oluştu. Beringia nın en geniş döneminde kilometre kadar olduğu sanılıyor. Nemli ve ağaçsız bir tundra olan bölge, otlar ve diğer bitkilerle kaplıydı ve bu da ilk insanların yaşamak için avladıkları büyük hayvanları çekiyordu. Kuzey Amerika ya ilk erişen insanlar, yeni bir kıtaya ayak bastıklarını hemen hemen kesinlikle bilmiyorlardı. Herhalde, atalarının binlerce yıldır yaptığı gibi Sibirya kıyılarında av peşinde koşuyorlardı ve sonra da kara köprüsünü aşmışlardı. M.S ilk yüzyıllarda, bugün Arizona da Finiks kentinin bulunduğu yöreye yakın yerleşim birimlerinde,
2 top oynamak için alanların ve Meksika da bulunanlara benzeyen piramit biçimli kümbetlerin yanı sıra kanal ve sulama sistemleri kuran Hohokumlar yaşıyordu. Bir kızılderili savaşçı Şükran Günü'nün Anlamı 1620'lerde Avrupa'dan yerleşim için ilk kez May Flower (Mayıs Çiçeği) gemisiyle ABD ye gelen Pilgrimler (yerleşimci ve hacı) ilk geldiklerinde aylarca süren yolculuklarından dolayı yorgun, hasta ve açtırlar. Kızılderililer onları karşılar ve yiyecek verir, hindi avlamasını, mısır ekmesini öğretirler. Üç yıl sonra İngiliz Vali William Bradford büyük bir yemek hazırlar ve Kızılderililer i çağırır. Kızılderililerin şefi Massoit 90 kişiyle bu törene katılır. O günden sonra her hasat sonrasında yemek geleneği sürer de Başkan Abraham Lincoln Şükran Günü nün ulusal bayram olmasını önerir, ancak bu öneri Kongre de 1941 de karara bağlanır ve her yılın kasım ayının son perşembesi Şükran Günü olarak ulusal bayram ilan edilir.
3 İlk yerleşimciler Seminoller, Çerokiler ve Mişuki kabileleri ile karşılaştılar. İspanyol kaşifler ise Kaliforniya'da Soson, Payitu, Kahula, Mevuk ve diğer bazı kabilelerle karşılaşmışlardır. 19. yüzyılda, Avrupalı kaşifler batıya doğru göç ederken Kızılderili kabileleri kendi topraklarından sürmüşlerdir. Bu dönem batıda Apaçi, Siyu ve Komançi ve diğer kabilelerle yapılan utanç verici savaşlar dönemidir. Bu savaşlardan geriye kalan çok az sayıda yerli ise, Rezervasyonlar (kızılderililer için ayrılmış araziler) olarak bilinen küçük bir alanda yaşamaya mecbur edilmişlerdir. Bugün ABD'de hükümet tarafından resmen tanınan 554 Kızılderili kabilesi vardır. Kızılderililer 1952 yılına kadar Rezervasyon denilen toplama kamplarında yaşamaya zorlanmışlardır. Kizilderililerin halen önemli miktardaki kısmı bu bölgelerde yaşamaktadır yılında Hollandalıların satın aldığı New York'ta günümüzde 'den fazla Kızılderili yaşamaktadır yılının Aralık ayında, en önemli Kızılderili kabilelerinden biri olan Lakota Siyuları ABD vatandaşlığından çekildiklerini ve kendi devletlerini kuracaklarını ilan etmişlerdir (Bkz. Dış Bağlantılar: Siyular ABD'yi Reddediyor). Toprakları beş ayrı ABD eyaletinin sınırları içerisinde olan Lakotalar'ın bu girişiminin sonuçları henüz kesinleşmemekle birlikte, Kızılderililerin büyük soykırımdan bu yana ilk bağımsızlık girişimleri olarak tarihe geçmiştir. Toplama Kampları Amerika da ilk kızılderili yerleşim bölgeleri, 1840 lı yıllarda oluşturuldu. O yıllarda, Avrupa kökenli
4 Amerikalılar, ülkenin batı bölgelerine yerleşmek için kızılderili kabilelerini de önlerine katarak ilerliyordu. Kızılderililer, doğup büyüdükleri toprakları terk etmek ve rezervasyon adı verilen, anavatanlarından çok daha küçük bölgelere yerleşmek zorunda bırakıldı. Günümüz ABD'sinde Kızılderililerin yaklaşık % 85'i rezervasyonların dışında yaşamaktadırve her büyük kentin kendi Kızılderili toplumları vardır. Amerika da 300 den fazla kızılderili yerleşim bölgesi bulunmaktadır. Ekonomi ABD'de ekonomik olarak 3 büyük kabile bulunmaktadır: Misissippi Choctawlar (5 bin kişi. kumarhane, hoparlör işleri yapıyor) Oklahoma Choctawlar (35 bin kişi. Kumarhane, benzin istasyonu ve oteller zincirleri var) ve Oklahoma Chickasawlar (200 bin kişi). Amerikan Bayanlar Ulusal Basketbol Birliği'nde (WNBA) tek bağımsız takım, sahibi bir Kızılderili kabilesi olan Konektikıt San. Konektikıt eyaletinin Mohegan Kabilesi 2003'te Orlando Miracle kulübünü satın aldı ve Konektikıt'a taşınan takım artık maçlarını Mohegan Sun adlı devasa kumarhane ve eğlence kompleksindeki salonda oynamaya başladı. O zamana kadar her WNBA profesyonel takımı bir NBA kulübüne aitti. Rezervasyon bölgeleri dışındaki ilk yatılı okulda 1879'dan 1918'e kadar okuyan yaklaşık Kızılderili çocuk; medenileştirilme hedefi ile kendi yerli dillerini konuşan ve kültürlerinin diğer yönlerini korumaya çalışan öğrencilerin cezalandırmaya dayandığı bir ortamda yetiştirilmişlerdir.
5 Kanadalı araştırmacı Ethel G. Stewart, 250 bin nüfuslu Navaho kabilesinin Orta Asya Türkleri'nin konuştuğu Atabaşkan dilini konuştuğunu gösterdi. ABD Yayılmacılığı Altında Yok Olan Kabilelerin Ürünlerde Yaşayan İsimleri Amerikalılar ise tüm dünyaya pazarladıkları ürünlerinden birkaçına Kızılderili kabileleri isimleri vermiştir. Örnek olarak; Cherokee: Chrysler tarafından üretilen bir Jip Apache: ABD Hava Kuvvetleri tarafından üretilen bir Helikopter markası, bir bilgisayar donanım ürünleri üreten marka, bir server ismi Comanche: ABD Hava Kuvvetleri tarafından üretilen bir Helikopter Markası Chevrolet: Dünyanın önde gelen spor otomobil üreticilerinden bir ABD firması. Corvette: Chevrolet markasının bir modeli. Pontiac (Ünlü Kızılderili Şefi): 80 li yılların ABD kaynaklı en meşhur spor araba markalarından biri Chayanne: Porsche nin ilk kez ürettiği Jip e verdiği isim Fox: ABD de bir TV kanalı Kentucky: Kökeni; Iroquois Kızılderililerinin kullandıkları dilde ken-tah-ten sözcüğünden gelen ve Yarının Ülkesi anlamına gelen kelime. Aynı zamanda tüm dünyaya yayılmış bir restoranlar zincirinin ismidir. (Kentucky Fried Chicken).''
6 Kızılderili ve Türk Dillerinde Kullanılan Ortak Kelimeler Bazı örnekler Kızılderili lehçelerinde Türkçe Tepek Tepe Yatkı Ev, yatılan yer Dodohişça Dudak T-sün Uzun Yu Su, yu-mak, yıkamak Lı-ık Vatan, ili Tete Dede Tamazkal Hamam, temiz kal Hogan Kerpiç ev, Hopan Kuşa Kuş Missigi Mısır Türe Türe, Töre Hu Hu, Hu hu(selam) Yanunda Yanında Aş-köz Yemek İldiş Dişleme Atış-ka Ateş Tapa Tuba Koloni Dönemi ve Kızılderililer Avrupalı kaşifler Amerika'ya geldiğinde, Amerika'da yüzlerce farklı kabile bulunmaktaydı. Bu kabilelerden bir çoğu ortak bir dili ve kültürü paylaşıyorlardı. Önce İspanyol asıllı denizciler İspanyol Kraliçesi adına bu topraklara ayak basmış daha sonra başta İngiltere olmak üzere diğer Avrupa sömürgeci devletleri de
7 aynı rotayı izleyerek Amerika'ya askerlerini, kaşiflerini göndermişlerdir. Avrupalı beyaz adamın şiddet düşkünlüğünden haberdar olmayan yerliler onları sevinçle karşılamış, ellerindeki altın vs. gibi şeyleri onlarla paylaşmak istemişler ancak sömürge güçlerinin baskısı hatta katliamı altında soykırıma uğramışlardır. Kaynaklar 1:(Erken iç Asya Tarihi- Prof. Dr. Sinor- S. 102) (Tanrının Türkleri-Cilt.1- S.314- Semih Tufan Gülaltay) 2. H. Cemil Tanju-Tunç derililer. S.106 (Age.s.316) 3. Süleyman Nazif, Hz.İsa'ya Açık Mektup, -Eski ve Yeni Harflerle- Lamure, 2006 (Kitabın ilk baskısı 1924 tarihinde eski Türkçe harflerle yapılmıştır)