Solucan Humusu ve Bitki Paraziti Mücadelesi
Solucan Humusu ve Bitki Paraziti Mücadelesi
Solucan Humusu Kullanımı ile Bitki Paraziti Nematod Nüfusunun Yönetimi
N Q Arancon, C A Edwards, S S Lee, The Ohio State University, 1735 Neil Avenue, Columbus, OH 43210 USA
E Yardim, Yuzuncu Yil Universitesi , Bitki Koruma Bolumu, Van, Turkey
ÖZET:
Domates (Lycopersicon esculentum), dolmalık biber (Capsicum anuum grossum), çilek (Fragaria ananasa) ve üzüm (Vitis vinifera) ekili olan arazi parsellerine sığır gübresi, gıda atıkları ve geri dönüştürülmüş kağıt atıklarından elde edilen ticari solucan humusu 5 t/ha, 10 t/ha and 20 t/ha oranlarında uygulanmıştır. Kontrol parsellerine sadece inorganik gübreler uygulanmış ve solucan humusu uygulanan diğer tüm parsellere, kullanılabilir N düzeylerini eşitlemek amacıyla inorganik gübre takviyesi yapılmıştır. Nematod nüfusu, Baermann hunilerine çekildikten (ekstraksiyon) sonra tahmin edilmiş ve nematodlar tanımlanarak trofik seviyede sınıflandırılmışlardır. Bitki paraziti nematod nüfusu, inorganik gübre kullanılan parsellerle karşılaştırıldığında, toplam dört alan deneyinin solucan humusu kullanılan üçünde belirgin bir biçimde baskılanmıştır. Tersine, fungivor ve bakterivor nematodların nüfusu ise, inorganik gübre uygulanan parsellere kıyasla sürekli artış eğiliminde olmuştur.
GİRİŞ:
Tarımsal üretimde gerek inorganik gübrelerin ve gerekse de böcek ilaçlarının (petisitlerin) kullanımını azaltmaya yönelik yöntem arayışlarına olan ilgiler gitgide artmaktadır. Bunlar arasında toprak besinleri daha verimli ve organik maddeyi daha etkin kullanan yeni ürün çeşitlerinin benimsenmesi sayılabilir. Geleneksel termofilik kompost gibi organik düzenleyicilerin kullanılması toprağın iyileştirilmesi, bitki büyümesinin ve verimin arttırılması ve bitki hastalıklarının baskılanması anlamında uzun süredir etkili bir araç olarak bilinmektedir.
Solucan humusu, bitkisel üretimde önemli bir potansiye sahip olan yeni bir organik toprak düzenleyici formudur. Solucanlarla mikroorganizmalar arasındaki etkileşimin neticesinde kararlı hale gelen (stabilize olan) organik atıklardan üretilen solucan humusu yüksek poroziteye, havalandırmaya, drenaja, su tutma kapasitesine ve düşük C:N oranına sahip olan ince dokulu turba benzeri bir materyaldir (Edwards, 1998). Solucan humusu nitrat, değişebilir kalsiyum, fosfor ve bitkiler tarafından kolaylıkla alınabilen suda çözünür potasyum gibi besinleri içermektedir. Solucan humusu geniş bir yüzey alanına sahiptir ve bu sayede mikrobiyal faaliyetler için birçok mikrosite meydana getirir ve ayrıca da besinlerin kalıcılığını daha kuvvetli bir biçimde mümkün kılar. İlaveten, solucan humusunun üstün biyolojik özellikleri bulunduğu belirtilmekte ve geleneksel termofilik kompostla karşılaştırıldığında daha geniş ve daha farklı çeşitlilikte mikrobiyal nüfusa sahip olduğu belirtilmektedir (Edwards, 1998).
Ancak, artık günümüzde bitkilerin filizlenmesini ve daha iyi büyümesini mümkün kılan diğer biyolojik faktörlerin de var olduğuna dair ciddi deliller söz konusudur (Edwards, 1998). Solucan humusu uygulamalarının Phytophthora, Fusarium, domates ve lahanada Plasmodiophora, salatalık ve turpta Rhizoctonia ve çilekte Verticillium gibi bitki hastalıklarını baskıladığı raporlanmıştır (Chaoui ve ark., 2002). Yapılan kapsamlı bir çalışma, organik madde düzenleyicilerinin çeşitli biçimlerinin bitki paraziti nematod popülasyonlarını baskıladığını ortaya koymuştur (Addabdo, 1995). Bizim deneyimiz ise solucan humusunun bitki paraziti nematodu nüfusunu baskılama özelliğine sahip olup olmadığı değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.
SONUÇ:
Solucan humusunun bitki paraziti nematodları üzerindeki etkileri Şekil1’de özetlenmiştir. Aynı şekilde fungivor nematodlar üzerindeki etkileri Şekil2’de ve bakterivor nematodlar üzerindeki etkileri de Şekil3’de verilmiştir. (Not: Şekiller için çalışmanın orjinal metnine bakınız. Link yazının sonundadır-SGönen.) Sadece inorganik (kimyasal) gübre uygulanan parsellerle karşılaştırılığında, solucan humusu uygulanan toprakların tamamında bitki paraziti nematodlarının nüfusu tüm bitkiler için belirgin bir biçimde baskılanmıştır. Hiç gübre kullanılmayan parsellerle karşılaştırıldığında, bitki paraziti nematodlarının nüfusu inorganik gübre kullanılan parsellerde daha yüksek olmuştur. Çilek ve üzüm deneylerine bakıldığında, inorganik gübre kullanılan parsellerle karşılaştırıdığında solucan humusu kullanılan parsellerin çoğunda bakterivor ve fungivor nematodların nüfusları önemli ölçüde daha büyük olmuştur. Ayrıca istatistiksel olarak anlamlı olmasa da domates ve biber deneylerinde de aynı nematod artışları olmuştur. Elde edilen bu etkiler, solucan humusunun kullanım oranı ve üretildiği hammadde tipiyle alaklıymış gibi görünmemektedir. Solucan humusu ve benzer biçimde inorganik gübre uygulanan parsellerle karşılaştırılığında, gübre kullanılmayan üzüm parsellerindeki fungivor ve bakterivor nematod nüfusu belirgin bir biçimde daha az olmuştur.
TARTIŞMA:
Dört adet deneyin tamamında, farklı türlerdeki solucan humusunun topraklara uygulanması bitki paraziti nematod nüfusunu belirgin bir biçimde baskılamıştır (Şekil1). Bir başka makalede raporlanan benzeri bir baskılama olayına göreyse, çeşitli kompostlanmış olan veya diğer tür organik maddelerin toprağa verilmesiyle bitki paraziti nematod nüfusu genellikle düşmüştür (Addabdo, 1995). Ayrıca geleneksel termofilik kompostun dahi bitki paraziti nematod nüfusunu baskılayabildiğine dair, örneğin McSorley & Gallaher (1995) gibi, sayısız çalışma da söz konusudur. Biz de bitki paraziti nematod nüfusununun, domates, biber, çilek ve üzüm yetiştirilen topraklara uygulanan solucan humusu sayesinde benzer bir biçimde baskılanabildiğini ortaya koyduk (Şeki1 A, B, C, D). Solucan humusunun bitki paraziti nematod nüfusunu baskıladığına dair birçok ön çalışma da mevcuttur. Swathi ve diğ., (1998) göstermiştir ki, 1 kg/m2 şeklinde kullanılan solucan humusu tütün bitkisinde Meloidogyne incognita saldırılarını baskılamıştır.
Morra ve diğ. (1998), solucan humusu sayesinde domates-kabak rotasyonunda Meloidogyne incognita kısmi konrolünü kanıtlamışlardır. Ribiero ve diğ. (1998) solucan humusunun kökteki urları ve Meloidogyne javanica’nın yumurta kitlelerinin sayısını azalttığını bildirmektedirler. Solucan humusunun ve kompostun bitki hastalıklarını ve bitki paraziti nematodlarını baskılama mekanizması hala kuramsal düzeydedir fakat bunun nedeni, solucan humusu ve kompost uygulamaları sonrasında gıda kaynaklarının artan kullanılabilirliğinden kaynaklanan fungivorous ve bacterivorous nematodlarının artan rekabeti olabilir. Solucanların, toprak bakterileri ve mantarlarının mikrobiyal büyümesi için büyük miktarda parçalanmış organik madde sağlamak suretiyle, organik atıklardaki genel mikrobiyal etkinliği büyük oranda arttırdığına dair sağlam kanıtlar vardır (Edwards, 1998). Sadece inorganik gübreler uygulanan topraklar, solucan humusu uygulanmış olan topraklarla karşılaştırıldığında, mikrobiyal büyüme için gereken organik maddelere daha az miktarda sahiptir.
Toprağa solucan humusu uygulamasının etkileri, bakterivor nematod nüfusundan ziyade fungivor nematod nüfusu üzerinde daha fazla olmuştur. Solucanlar ana besin kaynağı olarak mantarlara (fungi) bağlıdır, bu nedenle dışkılarıyla beraber dışarı atılan mantar sporlarını sayesinde, dışkılarındaki mantari (fungal) aktiviteyi arttırma eğilimindedirler (Edwards & Fletcher, 1988); ki bu durum neden bakterivor nematodların değil de fungivor nematodların nüfusunda büyük artışların meydana geldiğini de açıklamaktadır. Ayrıca bitki paraziti nematodları, solucan humusu uygulaması sonrası artan kist mantarı ve nematod yakalayan mantar nüfusu tarafından da saldırıya uğramaktadır (Kerry, 1988). Enerji kaynağı olarak büyük miktardaki mikroorganizmanın mevcut olması, bitki paraziti nematodlarıyla karşılaştırıldığında bakterivor ve fungivor nematodların her birinin rekabet yeteneğini arttırmaktadır.
Çalışmanın tamamı için kaynak:
http://www.sierra-worm-compost.com/support-files/managementofparasiticnematodebyuseofvermicomposts.pdf