DMD, öncelikle erkek çocuklarda görülen, hızla ilerleyen bir müsküler distrofi şeklidir. Ailelerde X’e bağlı resesif bir şekilde kalıtılabilen DMD geni adı verilen bir gendeki bir değişiklikten (mutasyon) kaynaklanır, ancak genellikle bilinen bir aile öyküsü olmayan ailelerden gelen kişilerde görülür. DMD’si olan kişilerde, alt ekstremitelerde başlayan ilerleyici kas fonksiyonu kaybı ve zayıflığı vardır. DMD geni, kas proteini distrofini kodlayan bugüne kadarki en büyük ikinci gendir. Duchenne kas distrofisi olan erkek çocuklar, kaslarında distrofin proteini yapmazlar.
Duchenne müsküler distrofisi, dünya çapında yaklaşık 3500 erkek doğumdan 1’ini etkiler. Bu kalıtsal bir hastalık olduğundan, riskler arasında ailede Duchenne kas distrofisi öyküsü bulunur.
Duchenne müsküler distrofisinin belirtileri nelerdir?
Semptomlar genellikle 6 yaşından önce ortaya çıkar ve bebeklik döneminde ortaya çıkabilir. Tipik olarak, ilk göze çarpan semptom, bağımsız olarak oturmak ve ayakta durmak da dahil olmak üzere motor kilometre taşlarının gecikmesidir. Duchenne musküler distrofisi olan erkeklerde ortalama yürüme yaşı 18 aydır. Bacaklarda ve pelvik kaslarda ilerleyici kas güçsüzlüğü vardır, bu da kas kütlesi kaybı (hareket) ile ilişkilidir. Bu kas zayıflığı, sallanan bir yürüyüşe ve merdiven çıkma zorluğuna neden olur. Kas güçsüzlüğü kollarda, boyunda ve diğer bölgelerde de görülür, ancak vücudun alt yarısında olduğu kadar şiddetli veya erken değildir.
Baldır kasları başlangıçta genişler ve genişleyen kas dokusu sonunda yağ ve bağ dokusu ile değiştirilir (psödohipertrofi). Bacaklarda meydana gelen kas kontraktürleri, kas liflerinin kısalması ve bağ dokusunda fibrozis oluşması nedeniyle kasları kullanılamaz hale getirir. Bazen baldırlarda ağrı olabilir.
Semptomlar genellikle 1 ila 6 yaş arasındaki erkek çocuklarda görülür. 6 ila 11 yaş arasında kas gücünde sürekli bir düşüş olur. 10 yaşına kadar, yürümek için diş telleri gerekebilir ve 12 yaşına kadar çoğu erkek çocuk tekerlekli sandalyeye mahkum olur. Kemikler anormal bir şekilde gelişir ve omurga ve diğer alanlarda iskelet deformitelerine neden olur.
Kas zayıflığı ve iskelet deformiteleri sıklıkla solunum bozukluklarına katkıda bulunur. Kardiyomiyopati (büyümüş kalp) hemen hemen tüm vakalarda görülür, bazılarında gençliğin başlarında ve hepsinde 18 yaşından sonra başlar. Zihinsel bozulma meydana gelebilir, ancak bu kaçınılmaz değildir ve bozukluk ilerledikçe kötüleşmez.
DMD’li birkaç kişi 30’lu yaşlarının ötesinde yaşıyor. Solunum komplikasyonları ve kardiyomiyopati yaygın ölüm nedenleridir.
Duchenne musküler distrofisi nasıl teşhis edilir?
Duchenne musküler distrofisi birkaç şekilde teşhis edilir. Bir erkek çocukta ilerleyici simetrik kas güçsüzlüğü olduğunda klinik bir tanı konulabilir. Semptomlar 5 yaşından önce ortaya çıkar ve genellikle aşırı derecede yüksek kreatin kinaz kan seviyelerine sahiptir (aşağıda açıklanmıştır). Tedavi edilmezse, etkilenen erkek çocuklar 13 yaşından önce tekerlekli sandalyeye bağımlı hale gelir.
Kasta anormal distrofin seviyelerini aramak için distrofin çalışmaları için bir kas biyopsisi (bir kas örneği alarak) yapılabilir. Distrofin proteini, kas örneğini distrofin proteinini görmenizi sağlayan özel bir boya ile boyayarak görselleştirilebilir. Ortalama miktarda distrofin içeren bir kas, boyama tekniği ile sanki tek tek kas hücrelerinin çevresinde kalafat varmış gibi ve onları pencere camları gibi bir arada tutuyormuş gibi görünecektir. Öte yandan Duchenne’li bir erkek çocukta distrofin yokluğu olacak ve kas hücrelerinin çevresinde kalafat yok gibi görünecek. Bazı bireylerde orta miktarda distrofin proteini bulunabilir. Genellikle bu çocuklar Becker müsküler distrofisine sahip olarak sınıflandırılır.
DMD genindeki değişiklikler için bir kan örneğinde yapılan genetik testler (vücudun genetik talimatlarına bakarak), kas biyopsisi yapmadan Duchenne müsküler distrofi teşhisinin konulmasına yardımcı olabilir. Genetik testler sürekli değişiyor, ancak şu anda kullanılan yöntemler gende büyük değişiklikler arıyor (silme/çoğaltma) ve DMD geninde bulunan talimatları heceleyen harflere bakan başka bir yöntem (sıralama). Bu iki yöntem birlikte, hastaların yaklaşık %95’inde değişikliğe neden olan hastalığı tespit edebilir. Bu yöntemle DMD geninde değişiklik tespit edilemeyen ve biyopsi ile DMD tanısı konulan kişilerin genlerinde yine değişiklik vardır ancak genin bu yöntemlerle incelenmeyen bölgelerindedir. . Bununla birlikte, genetik test sonuçları DMD teşhisi için kesin olmayabilir ve sadece kas biyopsisi distrofin proteininin seviyesini kesin olarak söyleyebilir.
Kalan bireyler için, klinik bulgular, aile öyküsü, kan kreatin kinaz konsantrasyonu ve distrofin çalışmaları ile kas biyopsisinin bir kombinasyonu tanıyı doğrular. Kreatin kinaz, vücudumuzun kas hücrelerinde normal olarak yüksek konsantrasyonlarda bulunan bir enzimdir. Kas dejenerasyonu veya yıkımı sürecinde, kas hücreleri kırılır ve içerikleri kan dolaşımına girer. Bu nedenle yüksek kreatin kinaz seviyeleri bir kan testinden tespit edilebilir ve bu, kas hasarının bir ölçüsüdür. Yüksek seviyeler, akut kas yaralanması veya Duchenne kas distrofisi gibi kronik durumlar dahil olmak üzere birçok nedenin sonucu olabilir.
Duchenne müsküler distrofisinin tedavisi nedir?
Duchenne kas distrofisi tedavisi semptomlara yöneliktir. Şiddetli vakalarda kalp nakli de dahil olmak üzere, anti-konjestif ilaçlarla dilate kardiyomiyopatinin agresif yönetimi kullanılır. Özellikle geceleri solunum komplikasyonları için yardımcı cihazlara ihtiyaç duyulabilir. İlaç prednizon – bir steroid – DMD’li bireylerin gücünü ve işlevini geliştirmek için verilir. Prednizonun yürüme kabiliyetini 2 ila 5 yıl uzattığı gösterilmiştir. Bununla birlikte, prednizonun olası yan etkileri arasında kilo alımı, yüksek tansiyon, davranış değişiklikleri ve gecikmiş büyüme yer alır. Avrupa’da Deflazacort adı verilen sentetik bir prednisilon formu kullanılmaktadır ve prednizondan daha az yan etkiye sahip olduğuna inanılmaktadır. Siklosporin adı verilen bir ilaç kullanılmıştır ve çocuklarda klinik işlevi iyileştirmiştir, ancak siklosporinin neden olduğu miyopati nedeniyle kullanımı tartışmalıdır. Bir araştırma çalışmasında kullanılan bir ilaç olan Oxandrolone, daha az yan etki ile prednizon ile benzer etkilere sahiptir. Koenzim Q10, glutamin, pentoksifilin ve PTC124 dahil olmak üzere birçok başka tedavi de araştırılmaktadır.
Fizik tedavi, hareketliliği teşvik etmek ve kontraktürleri önlemek için kullanılır. Şiddetli kontraktürler ve skolyoz için cerrahi gerekebilir.
Duchenne müsküler distrofisi kalıtsal mıdır?
Duchenne müsküler distrofisi, X’e bağlı resesif bir modelde kalıtsaldır. Erkeklerde annelerinden alınan X kromozomunun yalnızca bir kopyası ve babalarından alınan Y kromozomunun bir kopyası vardır. X kromozomlarında bir DMD gen mutasyonu varsa, Duchenne müsküler distrofisine sahip olacaklardır. Dişiler ise X kromozomunun iki kopyasına sahiptir. Dişiler bu genin iki kopyasına sahip olduklarından, bir kopya çalışmadığında distrofin proteinini üretmek için ikinci bir yedek kopyaya sahiptirler. İki kopyasından birinde genetik değişiklik olan bir kadının Duchenne kas distrofisi “taşıyıcısı” olduğu söylenir. Taşıyıcılarda Duchenne müsküler distrofisi yoktur ve çoğu, aile öyküsü olmadığı sürece bu değişikliği genetik materyallerinde taşıdıklarının farkında değildir. Bununla birlikte, son araştırmalar, bazı taşıyıcı kadınların (yaklaşık yüzde 20), kas zayıflığı ve kardiyak anormallikler dahil olmak üzere DMD semptomları göstereceğini göstermiştir.
X’e bağlı çekinik bir durumda, genin değiştirilmiş (çalışmayan) kopyasını bir çocuğa aktarma şansı erkekler ve kadınlar için farklıdır.
Genin değiştirilmiş kopyasını taşıyan dişilerin, her hamilelikte yüzde 50’lik bir şansları vardır. Bu nedenle, DMD’li etkilenmiş bir çocuğa sahip olma şansı yüzde 25’tir (örneğin, erkeklerin yüzde 50’si DMD’ye sahip olma şansına sahiptir ve kızların yüzde 50’si taşıyıcı olacaktır). Etkilenmiş bir oğlu olan (ve aile öyküsü olmayan) bir kadının değiştirilmiş DMD geninin taşıyıcısı olma şansı yaklaşık 2/3’tür. Bununla birlikte, DMD’li bireylerin geri kalan üçte birinde, distrofin genindeki değişiklik yeni bir genetik değişikliktir veya yeni değişim ve yeni mutasyonların yaklaşık yüzde 10’u gonadal mozaisizmden kaynaklanmaktadır. Gonadal mozaisizm, bir bireyin yumurtalarında veya spermlerinde genetik yapı bakımından farklılık gösteren iki veya daha fazla hücre popülasyonuna sahip olduğu bir durumu ifade eder.
DMD geninin değiştirilmiş bir kopyası ile kalıtsal olarak doğan veya doğan erkekler, Y kromozomuna sahip oldukları ve yedek X kromozomu olmadığı için DMD’ye sahip olacaktır. DMD’li bir erkeğin çocuğu olsaydı, tüm kızları taşıyıcı olurdu ve oğullarından hiçbiri etkilenmezdi.
Şu anda aileler için çeşitli üreme seçenekleri mevcuttur. Preconception seçenekleri, X kromozomu içeren spermleri ayırabilen ve dişi olma şansını artıran bir teknoloji olan MicroSort’u içerir. İkinci üreme seçeneği, DMD geninde bir değişiklik içerip içermediğini belirlemek için döllenmiş bir yumurtanın hücrelerinin test edilmesini ve ardından olmayan yumurtaları implante etmesini sağlayan bir teknik olan preimplantasyon genetik tanıdır (PGD). Konsepsiyon sonrası seçenekler arasında Koryonik Villus Örneklemesi (CVS) ve gelişmekte olan fetüsten elde edilen örneklenmiş hücreleri analiz eden amniyosentez bulunur.
Yüksek risk altındaki gebelikler için doğum öncesi test seçeneklerinin birçoğu, bir aile üyesinde DMD hastalığına neden olan mutasyon tanımlandığında veya bilgilendirici, genetik olarak bağlantılı belirteçler tanımlandığında kullanılabilir.
Kaynak : https://gafacom.website/what-is-duchenne-muscular-dystrophy/