Çin’in üst düzey kademelerindeki kargaşa, moral ve kaosun Tayvan’a yönelik tehdidi azaltıp azaltmadığı konusunda soruları gündeme getiriyor.
Danny Jia, Aralık ayı sonlarında Tayvan’ın Taoyuan şehrinin dışındaki bir sokakta yürürken aniden otomatik silah sesleri duydu.
O sabah Jia’nın bulunduğu yerden çok da uzakta olmayan Tayvan silahlı kuvvetlerinin 249. mekanize piyade tugayı, adanın kuzeybatı kıyısındaki Guanyin plajında askeri tatbikatlar düzenliyordu.
46 yaşındaki memur Al Jazeera’ye “O kadar şaşırmıştım ki neredeyse telefonumu düşürüyordum” dedi.
Jia, “Tatbikatlar aynı zamanda Tayvan’a gelecekte bir savaşın gelebileceğinin korkutucu bir hatırlatıcısıdır” dedi.
Guanyin plajı, Tayvan’ın sözde “kırmızı kumsallarından” biridir; kıyı şeridinin bir kısmı, Çin işgali durumunda amfibi çıkarma saldırıları için en uygun koşulları sunar.
Çin’in askeri planlamacıları için Guanyin plajı, Tayvan’ın ana uluslararası havaalanından 18 kilometreden (11 mil) daha az ve Tayvan’ın başkenti Taipei’nin eteklerinden yalnızca 50 kilometre (31 mil) uzakta olduğu için özellikle uygun olacaktır.
Demokratik ve kendi kendini yöneten Tayvan, hiçbir zaman Çin Halk Cumhuriyeti’nin (PRC) bir parçası olmadı, ancak Pekin, Tayvan’ı kendi topraklarının bir parçası olarak görüyor ve adayı kendi kontrolü altına almak için güç kullanmayı göz ardı etmiyor.
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, yeni yıl konuşmasında Tayvan’ın Çin ana karasıyla birleşmesinin “kaçınılmaz” olduğunu söyledi.
Çin birliklerinin bir gün Tayvan kıyılarına taşması tehdidiyle karşı karşıya olan Jia, kırmızı kumsallardaki askeri tatbikatların Tayvan ordusunu en kötüsüne hazırlamada önemli bir amaca hizmet ettiğine inanıyor.
Ancak son zamanlarda Jia, Çin’in kendi askeri saflarında yaşanan olaylar nedeniyle böyle bir senaryonun kesin olmaktan uzak olduğuna ikna oldu.
Aralık ayının sonunda dokuz yüksek rütbeli subay görevlerinden uzaklaştırıldı.
Baltalananların birçoğu Çin ordusunun, Çin’in taktik ve nükleer füzelerini denetleyen elit “roket gücü”ndendi.
Daha önce, Ağustos ayında roket kuvvetinin önde gelen iki ismi de aynı şekilde görevden alınmıştı.
Aynı ay, dönemin Çin savunma bakanı Li Shuangfu kayboldu.
Li daha sonra görevden alındı ve yerine Dong Jun getirildi.
Üst düzey yöneticiler arasında bu kadar çok değişiklik olması nedeniyle Jia, Çin silahlı kuvvetlerinin yakın gelecekte Tayvan’a yapılacak büyük ölçekli bir saldırıyı içeren karmaşık planlamaya nasıl hazırlanabileceğini göremediğini söyledi.
“Çin ordusunda bunun için çok fazla kaos olduğunu düşünüyorum” dedi.
Sınırlı bir Tayvanlı molası
Tayvan Ulusal Savunma ve Güvenlik Araştırma Enstitüsü (INDSR) düşünce kuruluşunda araştırma görevlisi olan Christina Chen’e göre Tayvan’daki insanların kendilerini daha güvende hissetmek için nedenleri var.
Chen, Al Jazeera’ye şöyle konuştu: “Üst düzey subayların görevden alınması, Xi Jinping’in açıkça orduya güvenmediğini gösteriyor ve bu da yakın vadede Çin’in Tayvan’a saldırması olasılığını azaltıyor.”
Göreceli olarak çok sayıda Çinli subayın bu kadar kısa sürede sınır dışı edilmesi, silahlı kuvvetlerin savaş ruhunu da etkileyebilir, çünkü bundan sonra kimin hedef alınacağına dair belirsizlik yayılıyor.
Chen, “Daha fazla ihraç gelebilir ve bu da ordunun moralini ve savaşma kabiliyetini daha da zayıflatabilir” dedi.
Tayvan Boğazı’nda yakın bir çatışma riski azalmış olsa da Chen, Pekin’in Tayvan’ı ele geçirme yönündeki uzun vadeli hedefinin sağlam bir şekilde yerinde kalacağını düşünüyor.
Çin’in yeni savunma bakanı Dong Jun, Çin donanması komutanı, Güney Tiyatro Komutanlığı komutan yardımcısı ve Çin’in Doğu Deniz Filosu komutan yardımcısı olarak daha önceki görevlerinden Tayvan ile ilgili askeri konularda deneyime sahip.
Chen’e göre, her ne kadar savunma bakanı Çin’de çoğunlukla diplomatik ve kamusal bir görev üstlense de, son derece tecrübeli Dong Jun’un atanması keyfi değildi.
Bunun, Pekin’in Çin’i ABD’ye rakip olabilecek ve sonunda Tayvan’ı ilhak edebilecek bir deniz gücüne dönüştürme yönündeki genel amacını yansıttığını söyledi.
Pekin son yıllarda büyüyen deniz ve hava gücünü giderek Tayvan’a yöneltti.
Tayvan’ın hava ve deniz sahasına havadan ve denizden saldırılar, Çin silahlı kuvvetleri tarafından günlük bir olay haline geldi.
Özellikle gerilimli dönemlere, sert söylemler ve Tayvan’a yakın sularda yapılan büyük ölçekli askeri tatbikatlar da eşlik ediyor.
Dönemin ABD Temsilciler Meclisi Sözcüsü Nancy Pelosi’nin 2022’de Taipei’ye yaptığı ziyaretin ardından ve Tayvan Devlet Başkanı Tsai Ing-wen’in geçen yıl San Francisco’da Pelosi’nin halefi Kevin McCarthy ile bir araya gelmesinin ardından da durum böyleydi.
Bazı gözlemciler, 13 Ocak’ta Tayvan’da yapılan başkanlık seçimlerinde kazandığı zaferin ardından, Başkan seçilen William Lai Ching-te’nin Mayıs ayında göreve başlamasına yol açacak benzer şekilde iddialı bir Çin tepkisi bekliyor.
Pekin, Lai’yi ayrılıkçı olarak damgaladı ve seçim sonucunun Çin hükümetinin Tayvan’ın ana karayla birleşmesi konusundaki tutumunu değiştirmeyeceğini açıkladı.
Chen, Pekin’in Tayvan’a yönelik baskı kampanyasının, Çin askeri kademelerindeki ihraçlara rağmen devam ettiğini düşünüyor.
“Ne kadar subay görevden alınırsa alınsın bu değişmeyecek” dedi.
En büyük tasfiye
Singapur Ulusal Üniversitesi’nde Çin’deki yolsuzluk ve yönetişim konusunda uzmanlaşmış bir akademisyen olan Doçent Alfred Wu’ya göre, Çinli askeri yetkililerin görevden alınması basit bir sarsıntıdan daha fazlasıdır.
Wu, El Cezire’ye “Yolsuzlukla mücadele çabalarına ek olarak bu bir tasfiyedir” dedi.
“Xi Jinping, ordu üzerindeki hakimiyetini güçlendiriyor ve kendisiyle tam olarak aynı çizgide olmayan herkese sıradakinin kendileri olabileceği ve bu nedenle korkmaları gerektiği yönünde bir sinyal gönderiyor” dedi.
Wu, korkunun kullanımını, gözetim ve şeffaflığın eksikliğinin kolayca yolsuzluğa ve kötü yönetime yol açabileceği Çin’in otoriter devlet yapısında sadakati güvence altına almak için kullanılan bir araç olarak tanımladı.
Xi’nin 2012’de iktidara gelmesinden bu yana, çeşitli yolsuzlukla mücadele kampanyaları Çin devlet aygıtında tasfiyelerle sonuçlandı.
Çin ordusu uzun süredir yolsuzluk konusunda bir üne sahip ancak ordunun elit roket kuvvetlerinin hedef alınması eşi benzeri görülmemiş bir durum.
Baskının boyutu, gözlemcilerin bunu Çin askeri tarihindeki en büyük baskılardan biri olarak tanımlamasına neden oldu.
Ordunun mutlak sadakati çağrısında bulunan Xi’nin yönetimi altında tasfiyeler, Wu’nun deyimiyle “sürekli bir süreç”.
Wu’ya göre, Çin hükümetinin ülkenin ekonomik patlama yaşadığı yıllarda sahip olduğu meşruiyet, Çin ekonomisinin zayıflık işaretleri gösterdiği bir dönemde baskı altında kalması nedeniyle tasfiyelerin sıklığı ve büyüklüğü bile artabilir.
“Ekonomik durum, Çin hükümeti içinde güvensizliğin artmasına neden olabilir ve bu durum onların devlet içinde ve orduda sadakati güvence altına almak için daha şahin adımlar atmasına neden olabilir” dedi.
Ancak Çin ordusunda devam eden tasfiyeler, onun yetenekleri üzerinde kalıcı bir etkiye sahip olabilir.
Wu, “Generallerinizin çoğu hapisteyse savaşa girmek zordur” dedi.
Tayvan’ın “kırmızı kumsallarından” birinin yakınındaki Taoyuan şehrinin eteklerinde, Aralık ayındaki askeri tatbikatlardan korkan memur Jia, kimsenin kötülüğünü istemediğini söyledi.
Ancak barışın korunması halinde tasfiyelerin devam etmesini de umuyor.
“Umarım savaşa girmeyeceğimiz anlamına gelirse daha fazla Çinli subay işini kaybeder.”