Pratikte gücü 4 kW ve üstü veya etiketinde üçgen 380 V. yazan 3 fazlı asenkron motorlar yıldız-üçgen yol verilmelidir. Bunun nedeni, motorun ilk kalkınma anında yol alırken çektiği (nominal akımının 4-5 katı kadar) akımı en aza indirmektir. Eğer şebekene ve şalt ekipmanlarına güveniyorsan 300 kW'lık bir motora bile direkt yol verebilirsin.
Motor, yükünün cinsine göre enerjilendikten çok kısa bir sürede devrini alabiliyorsa problem yok, fakat motor kayış sistemi ile volan gibi ağır bir cismi veya büyük bir aspiratör pervanesini çevirmeye çalışıyorsa devirinin % 100'e ulaşması zaman alır. Bu yol alma zamanına devresindeki şalt ekipmanları ile koruma zincirinde bulunan donanımlar ( sigorta, Termik many.şalter, termik aşırı akım rolesi gibi) dayanamaz. Bu yüzden motoru yıldız-üçgen kombinasyonla çalıştırmak zorunda kalıyoruz.
3 fazlı bir asenkron motorun sargı yapısına gelince; üç sargı vardır. 1.sargı ( U-x), 2.sargı (V-y), 3.sargı ise (W-z) ile klemens tablosuna çıkar. Eğer motora yıldız-üçgen yol verilecekse klemens kutusunda köprüleme çubukları kullanılmaz, köprüleme işlemi kontaktörler veya şalter üzerinde olur. ( yıldız bağlantı için x-y-z uçları köprülenir, U-V-W uçlarından enerji verilir. Üçgen bağlantı için U-z, V-x, W-y uçları köprülenir ve U-V-W uçlarından enerji verilir.)
Etiketinde yıldız 380 V. / üçgen 220 V. yazan bir motorun çalıştırılması :
Şebeke gerilimi 380 V. olduğunu kabul edersek; (Hat gerilimi, Uh=380 V. - Faz gerilimi, Uf=220 V.)
Bu motoru yıldız bağlantılı olarak çalıştırabiliriz. (yıldız-üçgen veya üçgen bağlayamayız) Yıldız bağlantıda her iki sargıya (bobine) Uh gerilimi uygulanır, ya da sargı başına Uh/1.73 = 220 V. uygulanmış olur. Eğer bu motoru klemens tablosunda üçgen bağlarsak sargı başına Uh gerilimi uygulanır. Bu da sargı başına 380 V. demektir. Sargılar yanar.
Etiketinde üçgen 380 V. yazan bir motorun çalıştırılması :
Bu motoru direkt üçgen veya yıldız-üçgen kombinasyonla çalıştırabiliriz. Motorun her bir sargısı Uh gerilimine uygun sarıldığı için sargılarına uygun gerilim vermiş oluruz. Aynı etiketli motoru yıldız köprüleyip sürekli çalıştırdığımız zaman sargı başına Uh/1.73 = 220 V. gerilim düşer, Bu da motorun verimsiz çalışmasına, çevirme momentinin düşmesine hatta yanmasına neden olur.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi üçgen 380 V. etiketli bir motoru yol alıncaya kadar önce yıldız bağlantı ile yol verirsek sargı başına 1/1.73 gerilim uygulanır, bu da çekilen akımda 1/1.73 azalma olur. Bizimde istediğimiz motor yol alırken tam devrine ulaşıncaya kadar düşük akım çekmesidir. Fakat motor tam devrini aldıktan sonra üçgen bağlantıyı sağlayıp sargılara uygun gerilimi vermeliyiz (Uh.)
OTOMATİK YILDIZ-ÜÇGEN YOLVERME DEVRESİNDE DİKKAT EDİLECEK PRATİK BİLGİLER :
* Yıldız-üçgen yol verilen bir motorun klemens tablosunda köprüleme çubukları kullanılmaz, köprüleme kontaktör kontakları veya şalter kontakları üzerinde oluşur.
* Otomatik yıldız-üçgen kombinasyonu (kontaktörle yapılan) ile yol veriyorsanız termik aşırı akım rolesini ana hat üzerine değilde sargı bağlantıları arasında kullanırsanız termik rolenin ayar sahasını motor nominal akımının % 58'i kadar seçebilirsiniz. ((Motor nominal akımı) (In/1.73)) Bu da daha düşük ayar sahalı ve daha ucuz maliyet demektir.
* Yine otomatik yıldız-üçgen kombinasyonu panosunda kumanda sistemini bağlarken yıldız kontaktörünün ana kontaktörden önce çekmesini sağlayınız. Motora ana kontaktör üzerinden enerji vermeden önce yıldız köprüsü yıldız kontaktörü aracılığıyla kurulmuş olsun. Bu, yıldız kontaktörü ana kontaklarının ömrünü uzatır, daha küçük kapasiteli kontaktör kullanabilmemize imkan sağlar, maliyet düşer.
Günümüzde, artık yıldız-üçgen devrelerinde modası geçti. Yeni nesil SIKOSTART (yumuşak yolvericiler) ile motorlara daha sağlıklı yol verilebiliyor.