1550 yıllarında Londra’da Bill KNEW adında bir emanetçi yaşıyordu. İşi pek iyi gitmediğinden kendisinin boş zamanı çoktu ve canı sıkılıyordu. Bir gün aklına ülkesinin sembolü olan ve kapının üstünde duran üç topla tezgahın üzerinde oy- nama fikri geldi. Topları oynatmak için “Yard” denilen bir çubuk kullandı (yard=0,914 m. uzunluğundaki ölçüm çubuğu). Kısa zaman sonra komşuları da oyuna katıldılar ve toplara vurdukları çubuğa “Bill’in yardı” adını verdiler. Buradan daha sonra bilardo oyununun ad ve fikrinin çıktığı kabul edilir.
Fakat Fransızlarda bilardonun buluşunu kendilerine mal ederek terimi “Billes” = Top ve “art” = Sanat kelimelerinden üretirler. Böylelikle bilardo “Top oynamanın sanatı” olarak kolayca çevrilebilir. Belkide bilardo, o adı taşıyan adamın adının verilmesiyle oluşturulmuştur, ancak bu konuda hiçbir bilgi yoktur. Şair Edmund SPENSER (1553-1559) bilardoyu anlatan ilk ingiliz yazardır. Ancak kendisinin bu oyunu tasvip ettiği söylenemez: “Bilardo oyunu (Top oyunu) insanı tembel yapar, erkek ruhunu ise çirkinleştirir.”
“Nother Hubbards Tale” de maymunları “Binlerce işi ona öğretebiliyoruz, zor olan her türlü oyunu biliyor, her şeyi taklit edebiliyor, zar ve kart oyunlarını bile; sadece bilardo da yetersizdi.” sözleriyle tarif ettiğini düşünürsek, oyunu denediğini anlıyor ve bir saygı duyduğunu hissedebiliyoruz.
Eski çağlarda bilardo oyunu bilinmediğinden, William SHAKESPEARE’in (ölüm 1616) “Antonius ve Kleopatra” adlı dramında Kleopatra’yı “Haydi bilardoya gidelim.” şeklinde konuşturduğu(nda) için bunun serbest bir biçimde yazılmış şiirsel bir şaka olduğunu anlıyoruz.
18. yüzyılın başlarında Brite STRUTT “ingiliz Halkının Oyun ve Eğlencesi” adlı kitabını yayınladı. Kitabın içinde bilardo oyununun masaya yerleştirilmiş çimenler üzerinde oynanan Pall-Mall-Oyunundan farklı olmadığını iddia ediyor. Gerçekten de daha sonraki yüzyıl içinde bilardo bu oyunla benzerlik gösterecekti.
Bell ya da Beilketafel oyunu bilardonun öncüsü olarak görülür. 1630 yılına ait bir oyun masasının üzerinde yazılmış olan mısra şöyle der:
“En lapis, in medio qui tendit exto-ria appositum sumens poda meretur ovans.” yani “Kim kendi taşını sonuna kadar iterse, o kesinlikle kendini kurtarabilir ve bu yol için ortaya koyulan her şeyi de beraberinde götürür”. J.M.MARCİ’ye ait eserdeki “De Proportione Motus” adlı resim, bize 1639’a ait eski bir bilardo şeklini göstermektedir. Vurucular (istakalar) yamuk, bantlar çıtalardan oluşmuş, oldukça büyük toplar, bir kavis ve bir çamı farkediyoruz.
ilk defa 1610 yılında Fransa’da umumi bilardoların kurulmasına izin verildi. Kavis, çam ve vurucunun ortadan kalkması için 100 yıl geçmesi gerekiyordu. Istaka denilen ve günümüzde düz bir biçim olan çubuk sadece kalın tarafı kullanılarak oynanabiliyordu. “Vuruş için oyun çubuğunun ince tarafını kim kullanırsa, oyunu o kaybeder.”
1707 yılında Berlin’de ilk bilardo oyunu gerçekleşti. Zamanla o kadar çok oynandı ki, Kursachsen Prensi “Kahvelerde ve çay ocaklarında kadınların bulunması yasaklansın ve bilardo dışındaki zar, kağıt ve diğer şans oyunlarına müsaade edilmesin… Bu tür evlere gidenlere erkek hizmetkârlar hizmet etsin, hizmetçi ve diğer gençler buralara sokulmasın… Ayin zamanlarında kimse bu evde bu- lunmasın.” şeklindeki açıklamayı yaptı. Görülüyor ki kadınlar bilardonun dışında tutuluyor. 1737 yılında Hamburg’ta 12 puanlık 8 parti oyun için 2,5 Şilin ödenmeliydi, kırılan oyun çubuğu yenilenmeliydi ve herhangi bir nedenle örtüyü delen kişi o deliği altınla doldurmalıydı. Bunun yanında oyuncular “Beş şilin cezayı fakirler adına ödemek istemiyorsan, tanrının adını kötüye kullanma” gibi yasaklara da maruz kalmıştır.
1795 yılında ilk defa karambol oyunundan bahsedildi. Bu oyun biçiminin Fransa’da ortaya çıktığı bilinmektedir. İki beyaz ve bir kırmızı topla oynanan bu oyunda topların birbirine değmesi söz konusudur. Zamanla kare masaların yerini dikdörtgen masalar aldı ve bantların çevresinde bulunan cep ve delikler de kaybolmaya başladı. Cepsiz olarak oynanan ilk bilardo “Fransız Bilardosu” olarak adlandırılıyor.
ingilterede bilardo oyununun gelişimi daha farklı olmuştur. Gerçi çam ve kavis kaybolmuştur ama cepler kalmıştır ve iki topla oynanan oyun Pool Bilardoya dönüşmüş, bu oyundan da daha sonra Snooker oyunu doğmuştur. Ama biz Fransız Bilardosunda kalalım. 1788 yılında Berlin’de 8 tane bilardo kahvesi vardı ve ilk defa aynı gazinoda iki bilardo masasının kurulması ise küçük bir devrimdi. Almanya’da karambol oyununun yayılma hızının çok yavaş olmasına karşın Fransa’da, özellikle özgürlük savaşından sonra resmi engellerin kaldırılmasıyla, patlama şeklinde bir yayılma meydana geldi. 1822’de Leipzig Üniversitesi’nin “Gençlik Gazetelerinde” öğrencilerin ne kadar borç yapabileceklerine ilişkin (paragraf 27) bir kanun çıktı: “Cafelerde, şarap ve bira- hanelerde bilardo oyunu için yapılacak harcama miktarı 1 Talerdir. Bu tarihlerde Fransa’daki bazı oyuncular, istakayı ters çevirerek başarılı bir biçimde ince tarafıyla oynuyorlardı. Bunun da ötesinde oyun çubuğunun ağaçlı ucunu havalandırmaya başlıyorlardı. Oyun çubuğunu alçılı duvarlara vurarak havalandırıyor ve çubuğu döndürüyorlardı. Eski resimlerde görülen bilardo odasının duvarlarındaki delikler böyle bir uygulamanın ispatıdır. Oyun çubuğu alçılı duvarlara vurulmasına rağmen yinede elden kayıyor ve topların ıskalanmasına neden oluyordu. Bu durum 1818 yılında ingiliz bilardo ustası John CARR’ın aklına, istakanın ucunun oyun topundan kaymasını engellemesi için, hap kutularının içini bildiğimiz yumuşak tebeşirle doldurup satma fikrini getirdi. CARR bu kutuları çok pahalıya satıyordu.
1825 yılında Fransız MENGAUD siyasi düşüncelerinden, sahtekarlık ve kumar yüzünden hapiste yatıyordu. Hapishanedeki bilardo masasında oynamasına izin verildi. Ancak MENGUAD’un oynadığı istakada bir hata vardı ve bu nedenle çizmesinden kopardığı bir parça deri ile onu tamir etmeye çalıştı. Bu işlemden sonra falsolu vuruşların, hatta topun geri geri gitmesine neden olan diğer vuruşların yapılabildiğini fark etti. Böylelikle bilardo konusunda bir devrim gerçekleşmiş oldu. Falsolu vuruşlar MENGAUD’a “Bilardonun Profesörü” unvanını getirdi ve kendisi “Le billard, appris sons maitre” adlı kitabı yazdı. 1840 yılında Fransız ROMAİN seri halde oynamaya ilişkin (duruş oyunu) bilinçli tahminlerde bulundu ve 1850 de MENGAUD bandları saç veya telle doldurulmuş olan bilardoda bir seride 100 puana ulaştı. Amerika’da icad edilen lastik bantlarla yeni bir devrim yaşanacaktı. Karambol oyunu yeni ve eski dünyada hızla yayılıyordu. İlk defa 1873 yılında New York’ta büyük bilardoda oynanan “Serbest Parti Dünya Şampiyonası” yapıldı. Bilardoyu meslek haline getiren Fransız oyuncu GARNİER toplam 9.32 puan alarak birinci oldu. Aynı tarihlerde Paris’te 20.000 (!) civarında bilardonun olduğu söylenmektedir.
1870 yılında Amerikalı bir bilardo fabrikatörü, fildişi toplarında görülen hataların sebep olduğu şikayetlerle uğraşmaktan bıkmıştı. Yeni bir malzemeyle, daha ucuz ve daha iyi topların yapılması için 10.000 Dolar’lık bir ödül koymuştu. Selüloytu bulan John HYATT bu ödülü kazandı. Sentetik toplar o ana kadar kullanılan fildişi toplarını ortadan kaldırıyor ve oyuncuların başarı seviyesini de gün geçtikçe artırıyordu. Bizim yüzyılımız bilardonun teknik donanımına daha da katkıda bulundu. Masalar ısıtılıyor, kumaşlar daha da yumuşak, topun birleşimi daha kurnazca ve oyuncunun başarısı daha iyi. Ancak 20. yüzyıl sistemli oyunun ve stratejilerin arenası olacaktı. Yeni yeni disiplinler ortaya çıkarak oyun daha da zorlaşacaktı. Büyük ve Küçük Cadre, tek ve çift topla oynanan Cadre disiplinleri, Tek bant, Üç bant ve sanatsal vuruş gibi oyun türleri eklendi. Gerçi 1891’de Stuttgart’ta bir bilardo kulübü kurulmuştu ama, asıl 1901 yılında kurulan Mainzer Bilardo Klubü ilk Alman Bilardo Birliği olarak kabul edilir.
1911 yılında birçok klüp yan yana gelerek “Alman Amatör Bilardo Birliği”ni kuruyorlar. (DABB). Bu birlik “Alman Bilardo Birliği’nin (DBB) öncüsü, “Avrupa Bilardo Konfederasyonu” (CEB) ve Alman Spor Birliğinin de üyesidir.
1921 yılında DABB’nin ihtisas organı olan “Bilardo Gazetesi” ilk baskısını yapıyor. Bu gazete “Bilardo Spor Magazini”nin öncüsü olup, bugünkü Alman Bilardo Birliği’nin resmi yayın organıdır.