

197- باب تخفيف ركعتي الفجر
وبيان ما يقرأ فيهما ، وبيان وقتهما
SABAH NAMAZININ
SÜNNETİNİN NASIL KILINACAĞI
SABAH NAMAZININ
SÜNNETİNİN FAZLA UZATMADAN KILINACAĞI, BU SIRADA NE OKUNACAĞI VE NE
ZAMAN EDÂ EDİLECEĞİ
Hadisler
1106- عنْ عائشةَ رَضِيَ
اللَّه عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم كانَ يُصَلي
رَكْعتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ بَيْنَ النِّدَاءِ وَالإِقَامةِ مِن صَلاة
الصُّبْحِ . مُتَّفَقٌ عليه .
وفي روايةٍ لهمَا: يُصَلِّي
رَكعتَي الفَجْرِ، فَيُخَفِّفُهمَا حتى أَقُولَ:
هَل قرَأَ فيهما بِأُمِّ القُرْآنِ؟،
وفي روايةٍ لمُسْلِمٍ : كان
يُصَلِّي ركعَتَي الفَجْرِ إِذَا سمِعَ الأَذَانَ ويُخَفِّفُهما .
وفي روايةٍ : إِذا طَلَع
الفَجْرُ .
1106.
Âişe radıyallahu anhâdan rivayet edildiğine göre Resûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem sabah namazının ezanı ile kameti
arasında fazla uzatmadan iki rekat namaz kılardı.
Buhârî, Ezân 12;
Müslim, Müsâfirîn 91
Buhârî ile Müslimin
diğer bir rivayetine göre Hz. Âişe şöyle dedi:
Resûlullah sabah
namazının iki rek`at sünnetini o kadar hafif kılardı ki, acaba Fâtiha
sûresini okudu mu diye kendi kendime sorardım.
Buhârî, Teheccüd 28;
Müslim, Müsâfirîn 92. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tatavvu 3; Nesâî, İftitah 40
Müslimin bir
rivayetine göre Hz. Âişe şöyle dedi:
Resûl-i Ekrem sabah
ezanını duyduğu zaman sabah namazının sünnetini fazla uzatmadan kılardı.
Müslim, Müsâfirîn 90.
Ayrıca bk. Nesâî, Kıyâmül-leyl 60
Diğer bir rivayette
Hz. Âişe, tanyeri ağardığı zaman kılardı, dedi.
Müslim, Müsâfirîn, 93
1108. hadisle
birlikte açıklanacaktır.
1107- وعَنْ حفصَةَ رضِي
اللَّه عنْهَا أَنَّ رسولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم كانَ إِذا
أَذَّنَ المُؤَذِّنُ للصُّبحِ ، وَبَدَا الصُّبحُ ، صلَّى ركعتيْن
خَفيفتينِ . متفقٌ عليه .
وفي روايةٍ لمسلمٍ : كانَ
رسولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم إذا طَلَعَ الفَجْر لا يُصلي
إِلاَّ رَكْعَتيْنِ خَفيفَتيْنِ.
1107.
Hafsa radıyallahu anhâdan rivayet edildiğine göre, müezzin sabah
ezanını okuduğu ve tan yeri de ağardığı zaman Resûlullah sallallahu
aleyhi ve sellem fazla uzatmadan iki rek`at namaz kılardı.
Buhârî, Ezân 12;
Müslim, Müsâfirîn 87
Müslimin diğer bir
rivayetine göre Hz. Hafsa şöyle dedi:
Resûlullah
sallallahu aleyhi ve sellem tan yeri ağardığı zaman hafifçe kıldığı
iki rek`at namazdan başka nâfile kılmazdı.
Müslim, Müsâfirîn 88.
Ayrıca bk. Nesâî, Kıyâmül-leyl 60
1108. hadisle
birlikte açıklanacaktır.
1108- وعَنِ ابن عُمرَ رَضِي
اللَّه عَنْهما قال :
كانَ رسولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يُصلِّي مِنَ اللَّيْلِ
مثْنَى مثْنَى ، ويُوتِر برَكْعَةٍ مِن آخِرِ اللَّيْلِ ، ويُصَلِّي
الرَّكعَتينِ قَبْل صَلاةِ الغَداةِ ، وَكَأَنَّ الأذَانَ بأُذُنَيْهِ .
متفقٌ عليه .
1108.
İbni Ömer radıyallahu anhümâ şöyle dedi:
Peygamber
sallallahu aleyhi ve sellem gece namazlarını ikişer rek`at kılar,
gecenin sonunda ise bir rek`at vitir kılardı. Sabah namazının farzından
önce de, kulağı kamette olduğu halde, çabucak iki rek`at namaz kılardı.
Buhârî, Vitir 2; Müslim,
Müsâfirîn 157. Ayrıca bk. Tirmizî, Vitir 8
Açıklamalar
Yukarıdaki üç hadis,
Resûlullah Efendimizin sabah namazının sünnetini nasıl kıldığını
anlatmaktadır. Daha aşağıdaki hadislerde onun sabah namazının sünnetinde
zamm-ı sûre olarak neleri okuduğu görüldüğü zaman, bu iki rek`at namazı
fazla uzatmadan, diğer bir ifadeyle hafif bir şekilde kıldığı daha iyi
anlaşılacaktır. Hz. Âişenin, Resûlullah sabah namazının iki rek`at
sünnetini o kadar hafif kılardı ki Acaba Fâtiha sûresini okudu mu?
diye kendi kendime sorardım demesi de bunu göstermektedir. Resûl-i
Ekremin Fâtiha sûresini okuduğundan Hz. Âişenin elbette şüphesi yoktu.
Fakat diğer zamanlarda kıldığı nâfile namazlarda uzun sûreler okuduğu
halde, sabah namazının sünnetini kılarken çok kısa sûreler okuduğunu,
rükû ve sücûdunu daha hafif tuttuğunu böyle anlatmaktadır. Bu tür
ifadelere bakarak sabah namazının sünnetinde hiçbir şey okumamak
gerektiğini veya sadece Fâtiha sûresini okumanın yeterli olacağını
söyleyen âlimler olmuştur. Resûl-i Ekrem Efendimiz sabah namazının
sünnetini çabucak kılsa bile (1105 numaralı hadiste görüldüğü üzere),
bu iki rekat sünneti bütün gereklerini yerine getirerek mükemmel bir
şekilde kılmıştır.
Efendimizin bu
sünneti çabucak kılmasının sebebi, uzun âyetler okuyarak kılacağı sabah
namazının farzına daha fazla zaman kalması içindi. Sonuncu hadisteki,
sabah namazının sünnetini kulağı kamette olduğu halde kıldığına dair
ifade de bunu göstermektedir.
Yukarıdaki
rivayetlerden Efendimizin bu sünneti tanyeri ağarmaya başladıktan sonra
kıldığı da anlaşılmaktadır.
Resûl-i Ekrem
sallallahu aleyhi ve sellemin geceleyin nâfile namazları ikişer
rek`at kıldığını, sonunda bir rek`at vitir kıldığını görmekteyiz (Bu
konu vitir namazının ele alındığı 1134-1140 numaralı hadisler, gece
ibadetinin faziletinden söz edildiği 1162-1189 numaralı hadisler
arasında genişçe ele alınacak, onun gece namazlarını nasıl ve kaç rek`at
kıldığı orada belirtilecektir).
1106 numaralı
hadisimizin rivayetlerinden birinde Hz. Âişenin Fâtiha sûresinden,
Kuranın anası anlamında Ümmül-Kurân diye bahsettiği
görülmektedir. Fâtiha sûresi Kurân-ı Kerîmin özü ve esası mahiyetinde
olduğu için ona bazan Ümmül-Kurân, bazan da yine aynı anlamda olmak
üzere Ümmül-Kitâb denmiştir.
Hadislerden
Öğrendiklerimiz
1. Sabah namazının
sünneti, tanyeri ağardıktan sonra kılınmalıdır.
2. Tanyeri ağardıktan
sonra Peygamber Efendimiz, farzdan önce, sabah namazının sünnetinden
başka namaz kılmamıştır.
3. Gece namazlarını
Resûl-i Ekremin yaptığı gibi ikişer rek`at kılmalıdır.
4. Hz. Peygamber
nâfile namazlarda uzun sûreler okumakla beraber, sabah namazının
sünnetinde kısa sûreler okur, rükû ve sücûdunu da fazla uzatmazdı.
Câmiye ve cemaate gidemeyen kimselerin, sabah namazının sünnetini
kılarken uzun sûreler okumasında bir sakınca yoktur.
5. Sabah namazının
sünneti, her şeye rağmen terkedilmemesi gereken bir sünnet-i müekkededir.
1109- وعَنِ ابنِ عباسٍ
رَضِيَ اللَّه عَنْهمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ
وسَلَّم كانَ يَقْرَأُ في رَكْعَتَي الْفَجْرِ في الأولى مِنْهُمَا : {
قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ ومَا أُنْزِلَ إِليْنَا }
الآيةُ التي في البقرة ، وفي الآخِرَةِ مِنهما : {
آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسلمُونَ }
.
وفي روايةٍ : في الآخرةِ
التي في آلِ عِمرانَ : {
تَعَالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنا وَبَيْنُكُمْ }
رواهما مسلم .
1109.
İbni Abbas radıyallahu anhümâdan rivayet edildiğine göre
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem sabah namazının iki rek`at
sünnetini kılarken birinci rek`atta, Bakara sûresindeki Biz Allaha
ve bize indirilen Kurana...inandık anlamındaki âyeti, ikinci rek`atta
da Biz Allaha inandık; şâhid ol ki, biz müslümanlarız
anlamındaki âyeti okurdu.
Müslim, Müsâfirîn 99.
Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tatavvu 3; Nesâî, İftitah 38
Diğer bir rivayete
göre ise, ikinci rek`atta Âl-i İmrân sûresindeki Söyle onlara: Ey
kendilerine kitap verilenler! Gelin, aramızda müşterek olan bir kelime
etrafında toplanalım âyetini okurdu.
Müslim, Müsâfirîn 100
1111. hadisle
birlikte açıklanacaktır.
1110- وعنْ أَبي هُريرةَ
رَضِي اللَّه عَنْهُ أَنَّ رسولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم
قرَأَ في رَكْعَتَيِ الْفَجْرِ : {قُلْ
يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ }
و {
قُلْ هُوَ اللَّه أَحَدٌ }
رواه مسلم .
1110.
Ebû Hüreyre radıyallahu anhden rivayet edildiğine göre
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem sabah namazının iki rek`at
sünnetinde Kâfirûn ve İhlâs sûrelerini okurdu.
Müslim, Müsâfirîn 98.
Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Tatavvu 3; Nesâî, İftitah 39; İbni Mâce, İkâmet
102
1111. hadisle
birlikte açıklanacaktır.
1111- وعنِ ابنِ عمر رضِيَ
اللَّه عنهُما ، قال :
رمقْتُ النَّبِيَّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم شَهْراً يقْرَأُ في
الرَّكْعَتيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِ :
{ قُلْ
يَا أَيُّهَا الكَافِرُونَ }،
و: { قل
هُوَ اللَّه أَحَدٌ }
. رواهُ الترمذي وقال : حديثٌ حَسَنٌ .
1111.
İbni Ömer radıyallahu anhümâ şöyle dedi:
Bir ay boyunca
Peygamber aleyhisselâmın namazına dikkat ettim, sabah namazının
sünnetinde Kâfirûn ve İhlâs sûrelerini okurdu.
Tirmizî, Mevâkît 191.
Ayrıca bk. Nesâî, İftitah 68; İbni Mâce, İkâmet 102
Açıklamalar
Yukarıdaki üç
hadiste, Peygamber Efendimizin sabah namazının sünnetini kılarken
Fâtihadan sonra okuduğu sûre ve âyetler belirtilmektedir. Konumuzun
daha önce geçen hadislerinde de, Resûl-i Ekrem Efendimizin sabah
namazının iki rek`at sünnetini fazla uzatmadan kıldığını görmüştük. Bir
namazın fazla uzatmadan, hafifçe kılınabilmesi, şüphesiz o namazda
okunan sûrelerle yakından ilgilidir.
İbni Abbasın rivayet
ettiği ilk hadisten, hatta onun Sünen-i Ebî Dâvûddaki rivayetinden
öğrendiğimize göre, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem sabah
namazının sünnetinin ilk rek`atında çoğu zaman Bakara sûresinin,
Biz Allaha ve bize indirilen Kurana; İbrâhim, İsmâil, İshâk, Ya`kûb
ve torunlarına indirilenlere, Mûsâ ve Îsâya verilenlere ve bütün
peygamberlere Rableri tarafından verilen kitap ve âyetlere inandık.
Onlardan hiçbirini diğerinden ayırt etmeyiz. Biz Allaha boyun eğen
müslümanlarız, deyin anlamındaki 136. âyetini okurdu. Sabah
namazının sünnetinin ikinci rek`atında de Âl-i İmrân sûresinin
Allaha iman ettik; Sen de bizim müslüman olduğumuza şâhid ol!
anlamındaki 52. âyetini okurdu. Bir başka rivayete göre ise, ikinci
rek`atta, Âl-i İmrân sûresinin Söyle onlara: Ey kendilerine kitap
verilenler! Gelin aramızda müşterek olan bir kelime etrafında
toplanalım: Allahtan başkasına tapmayalım; hiçbir şeyi Ona ortak
koşmayalım. Allahı bırakıp da kimimiz kimimizi ilâhlaştırmasın. Yine de
yüz çevirirlerse: Bizim müslüman olduğumuza şâhid olun! deyin
anlamındaki 64. âyetini okurdu.
Ebû Dâvûddaki bir
rivayete göre ise (Tatavvu 3), sabah namazının sünnetinin birinci rek`atında
Âl-i İmrân sûresinin De ki: Biz Allaha, bize indirilene, İbrâhim,
İsmâil, İshak, Ya`kub ve Ya`kub oğullarına indirilenlere...iman ettik
anlamındaki 84. âyetini, ikinci rek`atta da yine Âl-i İmrân sûresinin
Ey bizim Rabbimiz! İndirdiğine inandık ve Peygambere uyduk. Şimdi
bizi, birliğini ve peygamberlerini tasdik eden şâhidlerden yaz
anlamındaki 53. âyetini veya Bakara sûresinin Şüphesiz biz seni
Kuranla müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik. Sen cehennemliklerin
suçundan sorumlu olmayacaksın anlamındaki 119. âyetini okurdu.
Ebû Hüreyre ve
Abdullah İbni Ömer de bu konuda görüp duyduklarını anlatmışlardır. Hatta
Sünen-i Tirmizî ve İbni Mâcedeki rivayete göre İbni Ömer bir ay
boyunca, Nesâîdeki rivayete göre de yirmi gün boyunca Resûlullah
Efendimizin sabah namazının sünnetinde ne okuduğuna iyice dikkat
ettiğini, birinci rek`atta Kul yâ eyyühel-kâfirûn diye
başlayan Kâfirûn sûresini, ikinci rek`atta ise Kul hüvellâhü ahad
diye başlayan İhlâs sûresini okuduğunu tesbit ettiğini söylemektedir.
Hadislerden
Öğrendiklerimiz
1. Peygamber
Efendimiz sabah namazının farzında uzun sûreler ve âyetler okuyabilmek
için sabah namazının sünnetinde kısa âyet ve sûreler okurdu.
2. Sabah namazının
sünnetinde, bazan Bakara ve Âl-i İmran sûrelerinden kısa âyetler, bazan
da birinci rek`atta Kâfirûn, ikinci rek`atta İhlâs sûrelerini okurdu.