Periferik Atardamar Hastalığı Nedir?
Periferik vasküler hastalığı olarak da öğrenilen periferik atardamar hastalığı, bir atardamarın astarının plak birikimi sebebiyle giderek kalınlaşmasından kaynaklanır. Kan akışını daraltan veya bloke eden, kanın belirli bir uzuv veya bölgeye dolaşımını eksilten bir hastalıktır. Bedendeki bu süreç arterosklerotik tıkayıcı vasküler hastalığı veya ateroskleroz, genellikle de “arterlerin sertleşmesi” olarak adlandırılır. Damar iç suratındaki plak yüzeyi kumpassızsa […]
Periferik vasküler hastalığı olarak da öğrenilen periferik atardamar hastalığı, bir atardamarın astarının plak birikimi sebebiyle giderek kalınlaşmasından kaynaklanır. Kan akışını daraltan veya bloke eden, kanın belirli bir uzuv veya bölgeye dolaşımını eksilten bir hastalıktır. Bedendeki bu süreç arterosklerotik tıkayıcı vasküler hastalığı veya ateroskleroz, genellikle de “arterlerin sertleşmesi” olarak adlandırılır. Damar iç suratındaki plak yüzeyi kumpassızsa veya ülserli hale gelmişse, minik kan pıhtıları ve plak içeriği birikebilir. Parçacıklar emboli dolaşım sisteminde hareket eder ve neticede beyin gibi duyarlı uzuvlara hasar verebilecek minik kan damarlarının içinden akışı bloke ederek felce neden olur. Hastalığa sahip olan bireyler genellikle hastalık ilerleyene kadar semptomlarla karşılaşmaz. Neredeyse tüm semptomlar, bacak adalelerinin yeterli kan almamasından kaynaklanır. Tipik olarak periferik atardamar hastalığı olan bireyler kalçada, uylukta veya baldırlarda yürüme, merdiven çıkma gibi egzersizlerde istirahat ile gevşeyen acı verici bir kramp yaşar. Hastalığın ilerlemesiyle beraber yürüme mesafesinde kısalma kollanır. Öyle ki hasta şiddetlenen sızı sebebiyle birkaç adımdan fazla yürüyemez. Daha ileri aşamalarda hasta yürümese de dinlenme vaziyetinde dahi sızı sürükler.
Hastalık ciddi vaziyetteyse alttaki bulgular görülebilir:
İhtar işaretleri
*Egzersiz durdurulduğunda kaybolmayan bir kramp sızısı
*Bedenin geri kalanıyla karşılaştırıldığında alt bacağın veya ayağın ısısında gözle görülür bir eksilme
*Çok yavaş iyileşen ya da iyileşmeyen bacak ya da ayak yaraları
*Koyulaşmış ya da soluk renkli cilt
*Kangren
*İnce, parlak cilt
*Bacak kıllarının dökülmesi veya eksilmesi
Tehlike etkenleri
*Periferik atardamar hastalığının gelişimine neden olabilecek veya süratlendirebilecek bir hayli tehlike etmeni vardır. En ehemmiyetlileri şunlardır:
*Vasküler hastalıklara tutulma tehlikesini eksiltmek için hipertansiyonun yüksek tansiyon dikkatli bir biçimde idarenmesi gerekir. Yüksek tansiyon varsa, kumpaslı olarak hakimiyet ettirilmeli ve hakimiyet altına almak için hekimle rehabilitasyon hakkında konuşulmalıdır.
*Sigara içmek her zaman arterleri yüksek oranda tehlikesine sokar. Sigara içmeyi vazgeçmek dolaşım sistemine çok büyük bir fayda sağlar.
*Diyabet şahısları vasküler hastalıklar bakımından yüksek tehlike altında meblağ. Kan şekeri kalp ve damar cerrahı, kardiyolog veya aile doktoru tarafından hakimiyet altında yakalanmalı, gereken ihtiyatlar alınmalıdır.
*Obezite, egzersiz noksanlığı ve yüksek kolesterol vasküler hastalıklara neden olur. Atardamarlardaki yüksek kolesterol bir çeşit yağ toksiktir. Obezite ve egzersiz noksanlığı, arteryel sistemin genel olarak bozulmasına neden olur. Bu etkenlerin hakimiyet edilmesi, vasküler hastalık tehlikesini büyük miktarda eksiltir. Aile doktoruyla yaş ve klasik ağırlık hakkında konuşulmalı, gerekiyorsa doğru perhiz ve egzersizle klasik kiloya erişmek ve sürdürmek için mücadele gösterilmelidir. Ayrıca kolesterol seviyesi ve ne sıklıkta hakimiyet edilmesi gerektiği bilinmelidir. Şayet yüksekse daha sık hakimiyete ve muhtemelen reçeteli ilaçlara gereksinim olacaktır.
*Yaşla alakalı ehemmiyetli noktalar: Sigara tüketimi fazla olduğundan, östrojen hormonu kalkanı olmadığından bayanlarla mukayese etildiğinde erkeklerde periferik atardamar hastalığı daha sık ortaya çıkar. 60 yaş üstü erkekler periferik atardamar hastalığı bakımından daha büyük tehlike altındadır.
Bayanlarda salgılanan östrojen hormonu gözeticidir ancak emin bir yaştan ve menopoz yarıyılından sonra eksilir. Bu sebeple periferik atardamar hastalıklarının görülmesi çoğalır. Menopoz sonrası bayanlar 60 yaş üstü erkeklerle aynı tehlikeleri gösterir.
Yaş ne olursa olsun, kumpaslı olarak egzersiz yapılmalıdır. Egzersiz kana daha fazla oksijen kazandırır, yüksek tansiyonu düşürür, kan dolaşımını ve genel sıhhati iyileştirir. Hekime danışılarak bir egzersiz programı geliştirilmeli ve yağlı gıda alımı eksiltilmelidir.
*Genetik, tıkayıcı vasküler hastalık gelişiminde hayati bir rol oynar. Kalp ve damar cerrahları kan dolaşımı cılız olan ebeveynler veya büyükanne ve büyükbabalar hakkında bilgilendirilmelidir.
*Stres de hastalığı artıran bir tehlike etkenidir.
Periferik Atardamar Hastalığının Rehabilitasyonu
Damar içi kireçlenme ve damar sertliği neticeyi bacak ve kollara giden atardamarların arterlerin bir ya da birkaç bölgesinin daralıp tıkanması sinsice ilerleyebilir ve hastalığın rehabilitasyonu geciktirilirse ileri aşamalarda bacağın kaybedilmesi gibi ciddi neticeler yaşanabilir.
Periferik atardamar hastalığının birkaç rehabilitasyon alternatifi vardır:
Reçeteli ilaçlar: Kolesterol seviyesini düşürmek, yüksek tansiyonu eksiltmek veya hakimiyet etmek, kan akışını iyileştirmek ve diyabetlilerin kan şekerini hakimiyet etmek için hekimler bazı ilaçlar verebilir.
Arteriyel cerrahi: Periferik vasküler hastalığın neden olduğu semptomlar için ananesel rehabilitasyon hasta atardamarı çıkarmak ya da bypass’tır. Bu teknikler tehlikesiz, tesirli ve dayanıklıdır. Karın veya bacaklarda arteriyel tıkanmada kullanılan bypass cerrahisi, hastalığın daha kapsamlı olması sebebiyle seçim edilen rehabilitasyon usulüdür. Klasik kan akışını hastalıklı kısmın çevresine taşımak için sentetik bir greft yerleştirilir.
Anjiyoplasti ve Stentleme, operasyondan daha az invaziv olan daha yeni bir rehabilitasyon prosedürüdür. Bir katetere yerleştirilmiş minik balonları bir atardamara sokarak tıkanıklıkları açar. Balon daha sonra şişirilir anjiyoplasti. Şişerken, kan akışını iyileştirmek için atardamarı gerer ve açar. Genleşmiş atardamarı gözetmek için “stent” ismi verilen metalik bir aygıt yerleştirilebilir ve böylece bacağın kan akışını iyileştirilir. Cerrahi harekâtlar yürüme mesafesindeki eksilme problemini çözse de zaferde hastaların operasyon sonrasında sürdürdüğü hayat stili de tesirlidir.
Pıhtı giderme: Pıhtılar kan akışını tamamen yasakladığında, pıhtı eritici ilaç vermek için bir kateter kullanılır veya kan akışını yine sağlamak ve uzuvu gözetmek için doğrudan pıhtı çıkarılır.
Periferik Atardamar Hastalığının Önlenmesi
Periferik atardamar hastalığını önlemenin en iyi yolu sıhhatli ve etkin bir hayat stili sürdürmektir.
*Sigara içiliyorsa vazgeçilmelidir.
*Tansiyonun, kolesterol ve glikoz seviyesi hakimiyet altında yakalanmalıdır.
*Kumpaslı egzersiz yapılmalı, hangi egzersiz programının uygun olduğunu tanımlamak için bir hekimle konuşulmalıdır.
*Düşük yağlı ve düşük kolesterollü bir perhizi uygulanmalı, perhize daha fazla meyve, sebze ilave edilmelidir.
*Fazla kilolu veya obez olanlar mantıklı bir kilo verme tasarıyı geliştirmek için hekimiyle beraber çalışmalıdır.