Alerji
Her erişkin kişi, vücuda giren yabancı bir maddeye karşı, o maddeyi etkisiz kılmaya, öldürmeye ve vücuttan dışarı atmaya yönelik tepkiler gösterir. Enfeksiyöz hastalıklara neden olan bakterilere karşı, kan dolaşımında antikorlar oluşur ve bunlar, bakterilerin öldürülmesine, kandaki akyuvarların bu ölü bakterileri yoketmelerine yardımcı olur.
Bundan başka, vücut bu antikorun yapımına yol açan antijeni hatırlar ve aynı antijenin tekrar vücuda girmesi halinde, daha az bir miktarına karşı bile daha çabuk cevap verir. Bu reaksiyon, değişiklik gösterebilir, —allerji kelimesi, değişik tepki kapasitesi anlamma gelmektedir— ve yabancı bir protein, duyarlı bir kişide allerjik bir tepkiye yol açabilir. Etken proteinin cinsine bakmaksızın, kişinin vücudu aynı allerjik reaksiyonu gösterir ve bu reaksiyon, aynı proteine karşı normal bir vücudun gösterdiği reaksiyonla ilgisizdir. Bu olayın nedenini açıklayabilmek için ileri sürülen iddia, bir antikor-antijen reaksiyonunun kanda değil de vücut hücrelerinin yüzeyinde oluştuğudur. Bu allergen -antikor reaksiyonu, hücre duvarlarmı bozmakta ve histamin adı verilen bir maddenin açığa çıkmasına neden olmaktadır. Histamin, diğer bazı maddelerle bir arada, asıl allerjik cevabın nedenini oluşturur.
Histaminin başlıca iki etkisi vardır:
a) İnce kan damarlarının geçirgenliğini artırıp kanın serum adı verilen sıvı kısmının doku arasına sızmasına neden olur.
b) Bazı belirli kas gruplarında özellikle bronşlardaki kaslarda spazmlara yol açar.
Birinci etkisi; şişkinlikler (ödem), kabarcıklar, deri, göz ve burun duyarlılığına; ikinci etki ise, allerjik kişilerde ast-ma krizlerine neden olur.
Bir kişiyi allerjik yapan asıl neden tam olarak bilinmemektedir. Bazı vakalarda soyaçekim önemlidir, diğerlerinde ise psikolojik bir faktör aranmalıdır.
Allerjiye benzer reaksiyonların saf psikolojik nedenlerle oluşabildiği iyi bilinmektedir. Örneğin, güllere karşı aller-jisi olan bir kişinin, gerçek sandığı yapma çiçekler karşısında astma nöbeti geçirdiği sık görülmüştür. Ayrıca, hiçbir allergenin bulunmadığı hallerde, bir psikolojik şokun deride kabarıklıklara neden olduğu da görülmüştür. Aynı kabartılar, hipnoz altında da oluşturulabilir. Allerjik vakalarının tedavisi, kişiye göre değişmekle beraber, şu temellere dayanır:
1. Allergenden uzak durmak, örneğin kuştüyü yastık, ev hayvanı, bitki tohumu, tozdan uzaklaşmak vb. gibi.
2. Desensitizasyon yöntemi: Uzun bir süre boyunca, gittikçe artan dozda aller-gen vermek; en çok saman nezlesinde bu yöntem etkilidir.
3. Bazı seçilmiş vakalarda, psikoterapi.
4. Histamin antagonisti ilaçlar kullanımı, hastalığı tam iyileştirmemekle beraber, belirtileri ortadan kaldırır. Bu tip ilaçlar çok çeşitli olup, en etkeni denenerek seçilmelidir. Allerjik kaynaklı astma bu durumların en güç iyileşenidir; bunun da nedeni, herhalde bu durumda psikolojik nedenin çok önemli bir etken olmasıdır.
Bkz ALLERJİ İLAÇLARI