Hikmet PALA yazdı
1922 yılında Fatsa'dan Yunanistan'a göçmek zorunda kalan Fatsalı terzi Themistoklis Lazaridis ile 22 yaşına kadar Fatsa Kösebucağı köyü Küçükmiri mahallesinde hayat sürmüş Paraskevi Lazaridis'in oğulları, Yunan tarihi öğretmeni, eğitim müfettişi, yakın tarih üzerine beş kitap sahibi araştırmacı yazar Diamantis Lazaridis, organize edip rehberliğini yaptığı tur kapsamında 48 kişiyle birlikte Fatsa ve Ordu'yu ziyaret etti.
91 yaşına rağmen gayet hızlı hareket eden, hızlı hızlı yürüyen Diamantis Lazaridis, Fatsa'da baba evini görmek için Dumlupınar mahallesine gitti. Evin yerine büyük ve çok katlı bina dikilmişti. Kendisine buranın eski haline ait fotoğraflar gösterildi. Atalarının yaşadığı yerleri gören birçok kişi duygulandı, göz yaşı döktü. Okulu görmek istedi. Dumlupınar İlkokulu'nun eski binası Rum okuluymuş. Yakın zamanda bu bina yıkılarak yerine daha büyük bir okul binası yapıldı.
Yason Burnu'nda kafilenin tamamı çoraplarını çıkartarak ayaklarını suya soktu. Eski bir ritüeli anımsatan bu davranışın sebebinin, burada denize girenin Karadenizli olacağına dair inanış olduğunu ifade ettiler.
Ordu'a restorasyonu devam eden Taşbaşı Kilisesini, Memekşe sokağı, Düz Mahalle Kilisesini ve 19 Eylül Ortaokulu binasını (eskiden kilisenin okuluydu) ziyaret eden kafile, hemşehrileri 95 yaşındaki Harut Artun ile de karşılaştı.
Diamantis Lazaridis, burada 1984 yılında Ordu Aziziye camii avlusunda yaşadığı ilginç bir olayı anlattı. Cami avlusunda yanına oturan Ordulu bir kişiyle sohbet etmeye başlamışlar.
Adam "mübadil olduklarını, anne babasının Drama'dan Ordu'ya göçtüğünü" söyleyince Diamantis "hangi köyden göçtüklerini" soruyor. Köyün ismini söyleyince Diamantis şaşırıyor, çünkü şimdiki kendi köyleri burası! Emin olmak için bu köye nasıl gidilir, etrafında neler var falan diye sorunca adam ayrıntısına kadar anlatıyor köyü. Çünkü doğup büyüdüğü köy.
Adam "biz bir süre Türkiye'den göç eden bir Rum aile ile birlikte yaşadık. Yunan hükümeti Rum aileyi bizim eve yerleştirdi. Daha sonra biz 1924 yılında mübadele ile Ordu'ya göçtük" diyor. Diamantis "birlikte yaşadığınız Rum aileden kişilerin isimlerini hatırlıyor musun?" diye sorunca adam "Nasıl hatırlamam! Ailenin en büyük beyi Themistoklis, eşi Paraskevi, kız kardeşi Avrupa.." (Themistoklis Diamantis'in babası!)
Diamantis'in ailesi Drama'da bir yıl bu Türk aileyle aynı evde yaşıyor. Ve iki ailenin çocukları 1984 yılında Ordu Aziziye camii avlusunda karşılaşıyor. Kucaklaşıp ağlaşıyorlar.
Diamantis Lazaridis ve Yunanistanlı turist kafilesi akşam üzeri yemeklerini yedikten sonra Giresun'a doğru yola koyuldular.
Kendilerine gezilerinin Ordu kısmında kılavuzluk yaptım. Gün boyu birlikte olduk. Bize benziyorlar, samimi, konuşkan, bazen inatçı, tartışmaya hazır ve hararetli.