DÜNYA BÜLTENİ / HABER MERKEZİ
Irak parlamentosu, 15 ekimdeki anayasa referandumu öncesi seçim kanununu yeniden yorumlayan bir değişiklik yaptı. Değişiklik Irak anayasasının reddini güçleştirmeyi, Sünnilerin hayır demesini imkansız hale getirmeyi amaçlıyor. Şii-Kürt ittifakıyla kabul edilen değişiklikle anayasının reddi için tüm kayıtlı seçmenin üçte ikisi hayır demeli, deniyor. Buna göre, sandığa gitmeyen seçmen, sonuçlarda belirleyici olacak. Irak parlamentosunun seçim kanununda yapmayı kararlaştırdığı değişiklik, "Anayasa taslağının referandumda reddedilmesi için en az üç eyalette kayıtlı seçmenin üçte ikisinin hayır oyu vermesi gerek, anayasanın kabulü içinse kullanılan oyların yarıdan fazlası yani basit çoğunluk yeterlidir" şeklinde ifade edildi. Bu kararla anayasanın reddinin güçleştirilmesi amaçlanıyor. Değişiklik kararı alınmadan önce anayasanın reddi için en az üç eyalette seçmenin üçte ikisinin reddi yeterli görülüyordu. Kayıtlı seçmen ya da sadece oy kullanmaya giden seçmen ayrımı bulunmuyordu.
Sünniler boykot tehdidinde bulunuyor
Irak'taki Sünni Araplar, Şiilerin çoğunlukta bulunduğu Irak parlamentosu tarafından yapılan son dakika değişiklikleri ile referandumda oylarını tesirsiz kılacak düzenlemeler yaptıkları gerekçesiyle referandumu boykot etme tehdidinde bulunuyorlar. Irak seçim kanunları, ülke çapında seçmenlerin çoğundan onay alsa bile ülkedeki 18 vilayetten herhangi üçünde seçmenlerin üçte ikisinin aleyhte oy kullanması halinde anayasanın kabul edilmeyeceğini öngörmekteydi. Bu kanunlar ülkedeki dört vilayette yeterli çoğunluğa sahip olan Sünni Araplara anayasayı reddetme imkanı vermekteydi. Ancak, Irak parlamentosu Pazar günü aceleyle geçirdiği bir kanunla, bu yasayı ''sadece sandığa giderek oy kullananların değil, kayıtlı seçmenlerin 3'te 2'sinin hayır oyu kullanması'' şeklinde yorumlayarak, Sünni Arapların anayasayı bloke etmesinin önüne geçmeye çalıştı. Yasanın bu şekilde yorumlanması Sünni Arapların anayasayı geçersiz kılmasını neredeyse imkansız hale getiriyor. Mesela 1 milyon kayıtlı seçmeni bulunan bir vilayette, seçmenlerin tamamı oy kullanmaya gitmese de 'hayır' oylarının en az 660 bini bulması gerekiyor.
ABD değişiklikler iptal edilsin
Seçim kanunundaki söz konusu maddede yer alan 'seçmen' tanımına dair yeni yorumun referandumdan sadece 2 hafta önce ve anayasanın 5 milyon kopyasının BM tarafından basılarak halka dağıtılmaya başlandığı sırada ortaya çıkması tartışmalara yol açtı. Sünni Arapların karşı oldukları anayasayı geçersiz kılmaktan kendilerini mahrum bırakacak son dakika değişiklikleri yüzünden referandumu boykot etmelerine kesin gözüyle bakılırken, bunun anayasanın meşruluğuna gölge düşüreceğinden endişe ediliyor. Bu yüzden ABD ve BM yetkilileri seçim kanunlarında yapılan son dakika değişikliklerinin iptal edilmesi çağrısında bulunuyor.
Şii-Kürt ittifakı
Irak parlamentosundaki Şii-Kürt çoğunluk, anayasanın reddi için toplam kayıtlı seçmen sayısının dikkate alınmasını karara bağladı. Bu yolla, sandığa gitmeyenler, sandığa gidip hayır oyu verenlerin ağırlığını azaltacak. Böylece sandığa gitmeyenler de, seçim sonuçlarında etkili olacak. Anayasanın kabulü içinse oy kullananların yarısından fazlasının evet demesi yeterli görülüyor, kayıtlı seçmen hesabı yapılmıyor. Şii ve Kürtlerin çoğunlukta olduğu Irak meclisi, aynı yasayı işlerine geldiği gibi iki farklı şekilde yorumluyor. Irak parlamentosunun daha doğrusu parlamentodaki Şii-Kürt çoğunluğun bu manevrası Sünnilerin anayasaya hayır demesini engellemeyi amaçlıyor.
Çünkü Sünniler El Anbar, Selahaddin ve Nineveh, eyaletlerinde nüfus çoğunluğunu ellerinde bulunduruyorlar ve anayasayı referandumda geçersiz kılabilirler. Ama bu son değişiklikle tüm kayıtlı seçmen dendiği için Sünnilerin anayasayı reddedecek çoğunluğu bulması çok zor gözüküyor. Sünni politikacılar değişiklik kararıyla anayasayı reddetmenin imkansız hale getirileceğini belirtiyor. Sünni politikacılar bu durumda seçimi boykot etmeyi gündeme aldı.
BM değişikliklerden rahatsız
Birleşmiş Milletler Irak parlamentosunun bu manevrasını yakın takibe aldı. BM seçim yasasındaki bu değişikliğin uluslararası standartlarla örtüşmediğini bundan rahatsızlık ve endişe duyduklarını açıkladı. Seçim yasasındaki değişiklik kararıyla ilgili Iraklı yetkililerle temasa geçen BM, Irak parlamentosunun sözkonusu kararı gözden geçirmesini bekliyor.
BM Sözcüsü Stephane Dujarric, buna rağmen, konu hakkında Irak yetkilileri ile görüşmeler yapan BM yetkililerinin Irak'ın uygun bir seçim kanununda mutabık kalacağı inancında olduklarını kaydetti. Dujarric, ''Neticede, bu Iraklıların kendilerinin egemence karar verecekleri bir durum ve uygun bir seçim çerçevesine karar vermek Irak Ulusal Meclisi'ne bağlı. Ancak, Irak'taki rolümüzün bize yüklediği görev, sürecin uluslararası standartları karşılamadığı durumlarda buna işaret etmektir '' dedi. Dujarric, şu ana kadar ABD ile BM arasında bu konuda herhangi bir görüşmenin olmadığını söyledi.
Referandumu BM denetleyecek
Bu arada, yapılacak referandumlar için hazırlıkların tamamlandığı belirtilirken BM'nin teknik ve planlama desteğiyle Irak Bağımsız Seçim Komisyonu'nun 15 milyon Iraklı seçmen için seçim bölgelerine seçmen pusulası, seçim sandığı gibi ağırlığı 2 milyon tonu bulan seçim malzemesi gönderdiği bildirildi. 45 yabancı uzmandan oluşan BM Seçim Yardım Ekibi'nin Irak Bağımsız Seçim Komisyonu'na ve referandumu organize eden 1000 kişilik personeline tavsiyelerde ve teknik yardımlarda bulunduğu, Komisyon'un sandıklarda görev almak üzere en az 100 bin kişiyi görevlendirdiği kaydedildi.
ABDnin saldırıları devam ediyor
Irak'ta yapılacak anayasa referandumu öncesinde ABD ordusunun ülkedeki saldırıları genişleyerek sürüyor. Irak'ın batısındaki El Anbar eyaletinde dün başlatılan iki ayrı operasyonda şu ana kadar beş ABD askeri öldü. Bu yıl Irakta düzenlenen en geniş çaplı saldırı Hadisa'da yürütülüyor. Buradaki saldırıya iki bin 500 ABD askeri ve 500 kadar Iraklı asker katılıyor. Ramadi'nin güneyindeki Tammin'de ise 500 ABD askerinin görev aldığı bir diğer saldırı düzenleniyor. Suriye sınırı yakınlarındaki Kaim'de cumartesi başlatılan saldırı da devam ediyor. ABD ordusu, eş zamanlı düzenlenen saldırıların El Kaide'nin Irak'taki varlığını sonlandırmaya yönelik olduğunu açıkladı. Irak'taki El Kaide örgütü ise yayınladığı bir bildiride, üyelerinden Ramazan ayı boyunca saldırıları arttırmalarını istedi.