1935 yılından beri yürürlükte olan 2762 sayılı Vakıflar Yasası yerine 09.11.2006 tarih 5555 sayılı Vakıflar Yasasını çıkarılmıştı. Onuncu Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, 5555 sayılı Yasanın 5, 11, 12, 14, 16, 25, 26, 41 ve 68. maddelerini bir kere daha görüşülmek üzere TBMM’ne geri göndermişti.
Bu kere TBMM 5555 sayılı Yasanın 5. maddesinde bir değişiklik yaparak ve 26. maddeye 2 cümle ekleyerek 5737 sayılı Yasa olarak yeniden çıkarmıştır. On birinci cumhurbaşkanı Abdullah Gül bu Yasayı onaylamıştır.
5737 sayılı Yasanın meslektaşlarımızı ilgilendirebilecek yönleri aşağıdaki gibi derlenmiştir;
Kapsam; Yasa mazbut, mülhak, yeni vakıflar, cemaat ve esnaf vakıfları ile Vakıflar Genel Müdürlüğü’nü kapsamaktadır. (Madde;2)
Tanımlar;
Vakıf senedi: Mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi ile 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre kurulan vakıfların, malvarlığını ve vakıf şartlarını içeren belgeyi,
Temsilcilik: Vakıf faaliyetlerinin yürütülebilmesi için yeni vakfa bağlı olarak açılan, tüzel kişiliği ve bünyesinde organları bulunmayan alt birimi,
Vakıf yönetimi: Mülhak, cemaat ve esnaf vakıfları ile yeni vakıflarda; vakfiye, 1936 Beyannamesi, vakıf senedi, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu ve bu Kanuna göre vakfı yönetmeye ve temsile yetkili organı,
Vakıf yöneticisi: Mülhak, cemaat ve esnaf vakıfları ile yeni vakıflarda; vakfiye, 1936 Beyannamesi, vakıf senedi, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu ve bu Kanuna göre vakfı yönetmeye ve temsile yetkili kişi veya yetkili organlarda görev alan kişileri,
Hayrat: Mazbut, mülhak, cemaat ve esnaf vakıfları ile yeni vakıfların, doğrudan toplumun istifadesine bedelsiz olarak sundukları mal veya hizmetleri,
Akar: Vakıf amaç ve faaliyetlerinin yerine getirilmesi için gelir getirici şekilde değerlendirilmesi zorunlu olan taşınır ve taşınmazları,
Mukataalı vakıf: Zemini vakfa, üzerindeki yapı ve ağaçlar tasarruf edene ait olan ve kirası yıllık olarak alınan vakıf taşınmazlarını,
İcareteynli vakıf: Değerine yakın peşin ücret ve ayrıca yıllık kira alınmak suretiyle süresiz olarak kiralanan vakıf taşınmazlarını,
Taviz bedeli: Mukataalı ve icareteynli taşınmazların serbest tasarrufa terki için alınan bedeli,
Galle fazlası: Mazbut ve mülhak vakıflarda, vakfın hayrat ve akarlarının onarımı ile vakfiyelerindeki hayrat hizmetlerin ifasından sonra kalan miktarı,
İntifa hakkı: Mazbut ve mülhak vakıflarda, vakfiyelerindeki şartlara göre ilgililere bırakılmış galle fazlaları ve hakları,
İfade eder. ( Madde;3)
Tüzel kişilik; Vakıflar özel hukuk tüzel kişiliğine sahiptir. (Madde;4)
Yönetim ve temsil şekli; Mazbut vakıflar, Genel Müdürlük tarafından yönetilir ve temsil edilir.
Mülhak vakıflar, Anayasaya aykırılık teşkil etmeyen vakfiye şartlarına göre Meclis tarafından atanacak yöneticiler eliyle yönetilir ve temsil edilir. Vakıf yöneticileri kendilerine yardımcı tayin edebilirler. Mülhak vakıf yöneticilerinde aranacak şartlar ile yardımcılarının nitelikleri yönetmelikle düzenlenir. Vakfiyedeki şartları taşımamaları nedeniyle kendilerine yöneticilik verilemeyenler bu şartları elde edinceye, küçükler ile kısıtlılar fiil ehliyetlerini kazanıncaya ve boş kalan yöneticilik yenisine verilinceye kadar, vakıf işleri Genel Müdürlükçe temsilen yürütülür.
Cemaat vakıflarının yöneticileri mensuplarınca kendi aralarından seçilir. Vakıf yöneticilerinin seçim usûl ve esasları yönetmelikle düzenlenir.
Esnaf vakıfları, mülhak vakıfların tabi olduğu hükümlere tabidir. Bu vakıflar, esnafın seçtiği yönetim kurulu tarafından yönetilir.
Yeni vakıfların yönetim organı vakıf senedine göre oluşturulur ve bu vakıfların yönetim organlarında görev alanların çoğunluğunun, Türkiye'de yerleşik bulunması gerekir. (Madde;6)
Vakıf organlarının tamamlanması: Yeni vakıfların organlarında ölüm, istifa ya da herhangi bir nedenle eksilme olduğu takdirde; vakıf senedindeki hükümlere göre hüküm bulunmaması halinde vakıf senedi değişikliğine yetkili organın, bunun bulunmaması halinde ise icraya yetkili organın kararı ve Genel Müdürlüğün görüşü alınarak mahkemece yenisi seçilebilir. (Madde;8)
Vakıf Yöneticisi olamayacaklar: Vakıflarda; hırsızlık, nitelikli hırsızlık, yağma, nitelikli yağma, dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılık, zimmet, rüşvet, sahtecilik, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık suçları ile Devletin güvenliğine karşı işlenen suçların birinden mahkum olanların yönetici olamazlar. (Madde;9)
Vakıflar Meclisi: Genel Müdürlüğün en üst seviyedeki Vakıflar Meclisi 15 kişiden oluşur. Meclis; Genel Müdür, üç Genel Müdür Yardımcısı, I. Hukuk Müşaviri, Başbakan tarafından atanacak olan vakıf konusunda bilgili beş kişi, yeni vakıflarca belirlenen üç kişi ve mülhak ve cemaat vakıflarından seçilecek birer kişiden oluşur. (Madde 41)
Taşınmazların vakıfları adına tescili; Mazbut vakıfların tescil görmemiş hayrat taşınmazları, Genel Müdürlüğün isteği üzerine tapu idaresince vakıfları adına tescil edilir.
Mazbut ve mülhak vakıflara ait akar taşınmazların satış ve taviz bedelleri ile satın alınacak, trampa ile edinilecek veya yeniden yaptırılacak taşınmazlar, vakıfları adına hisseleri oranında tapuya tescil ettirilerek kayıtlara işlenir. (Madde;13)
Taşınmazların vakfına dönmesi; Tasarruf edenlerin veya maliklerin mirasçı bırakmadan ölümleri, kaybolmaları, terk veya mübadil gibi durumlara düşmeleri halinde icareteynli ve mukataalı taşınmaz malların mülkiyeti vakfı adına tescil edilir. (Madde;17)
Yabancıların Türkiye’de vakıf kurabilmesi ve Karşılıklılık: Yabancılar Türkiye’de, hukuki ve fiili mütekabiliyet esasına göre vakıf kurabilirler. (Madde; 2, 5)
Şube ve temsilcilik açılması: Yeni vakıfların vakıf senetlerinde yazılı amaçlarını gerçekleştirmek üzere Genel Müdürlüğe beyanda bulunmak şartıyla şube ve temsilcilik açabilirler. (Madde;5)
Vakıfların yurtdışı faaliyet ve işbirlikleri: Vakıfların; vakıf senetlerinde yer almak kaydıyla, amaç veya faaliyetleri doğrultusunda, uluslar arası faaliyet ve işbirliğinde bulunabilirler, yurt dışında şube ve temsilcilik açabilirler, üst kuruluşlar kurabilmesi ve yurt dışında kurulmuş kuruluşlara üye olabilirler, (Madde;25)
Yurtdışından ayni ve nakdi yardım alınması, verilmesi: Vakıflar yurt dışındaki kişi, kurum ve kuruluşlardan ayni ve nakdi yardım alabilirler, Vakıfların yurtiçi ve yurtdışında benzer amaçlı vakıf ve derneklere ayni ve nakdi yardımda bulunabilirler. (Madde; 25)
Yurtdışından nakdi yardımların alınması veya yurt dışına yardım yapılması banka aracılığıyla olur ve sonuç Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne bildirilir. (Madde; 25)
İktisadi işletme ve şirket kurulması: Vakıfların amacını gerçekleştirmeye yardımcı olmak ve vakfa gelir temin etmek amacıyla, Genel Müdürlüğe bilgi vermek şartıyla iktisadi işletme ve şirket kurabilmesi, kurulmuş şirketlere ortak olabilirler.
Kurucuların çoğunluğu yabancı uyruklu olan vakıfların kurduğu şirketlerin mal edinmesi konusunda, vakıfların mal edinmeleri hükümleri uygulanır. (Madde; 26)
Özel vakıf ormanı: Vakıflar özel vakıf ormanı kurabilir. (Madde; 2)
Kuruluş Mal Varlığı: Yeni Vakıflar için kuruluşta özgülenecek asgari mal varlığı, her yıl Vakıflar Meclisince belirlenir. (Madde;5)
Mal tasarrufunda serbestlik; Vakıflar, mal edinebilirler ve bu mallar üzerinde her türlü tasarrufta bulunabilirler; (Madde;12)
Kurucularının çoğu yabancı uyruklu olan vakıfların taşınmaz mal edinmeleri 2644 Sayılı Tapu Kanunun 35 nci maddesine tabidir. (Madde;12)
Mal varlığının değiştirilmesi: Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait akar mallar ve haklarının değiştirilmesine, paraya çevrilmesine veya değerlendirilmesine Vakıflar Meclisi yetkilidir. (Madde;12)
Mülhak, cemaat, esnaf vakıfları ile yeni vakıflar, denetim makamının görüşü alınarak mahkeme kararı ile sonradan edindikleri mal ve hakları bağımsız ekspertiz kuruluşlarınca düzenlenecek rapora dayalı olarak vakıf yetkili organının kararı ile değiştirebilirler veya paraya çevirebilirler.(Madde;12)
Vakıf kültür varlıklarının devri; Vakıf yoluyla meydana gelip de her ne suretle olursa olsun Hazine, belediye, özel idarelerin veya köy tüzel kişiliğinin mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıkları mazbut vakfına devrolunur. (Madde;30)
Kültür ve tabiat varlıklarının korunması: Vakıflara ait taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları; Genel Müdürlük, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile kullananlar tarafından korunur. (Madde 29)
Vakıf kültür varlıklarının imar uygulamalarının bildirilmesi; Kamu kurum ve kuruluşları, koruma imar planlarını düzenlerken vakıf kültür varlıklarıyla ilgili hususlarda Genel Müdürlüğün görüşünü almak zorundadırlar.
Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait taşınmaz mallarla ilgili olarak belediyeler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan uygulama imar ve parselasyon planlarının, askıya çıkarılmadan önce ilgili idareler tarafından Genel Müdürlüğe bildirilmesi zorunludur.
Mazbut vakıf taşınmazlarında akar niteliğini koruyacak şekilde imar düzenlemesi yapılır.
Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait olup uygulama imar planlarında okul, hastane veya spor alanlarında kalan taşınmazlar; ilgili kurumlar tarafından, imar planının tasdik tarihinden itibaren iki yıl içerisinde kamulaştırılmadığı takdirde ilgili bakanlığın görüşü alınarak Genel Müdürlükçe özel okul, özel hastane veya özel spor tesisi olarak değerlendirilebilir. (Madde;22)
Zilyetlik; Vakıfların malları üzerinde zilyetlik yoluyla kazanma hükümleri uygulanmaz. (Madde;23)
Vakıf hayrat taşınmazları: Vakıfların hayrat taşınmazları haczedilemez, rehnedilemez, bu taşınmazlarda mülkiyet ve irtifak hakkı için kazandırıcı zaman aşımı işlemez. (Madde;15)
Muafiyet ve istisnaları: Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ve mazbut vakıflara ait taşınmazlar Devlet malı imtiyazından yararlanır, haczedilemez, rehnedilemezler. Tüm iş ve işlemleri, her türlü vergi, resim, harç ve katılım payından istisnadır.
Kuruluşunda veya kurulduktan sonra vakıflara bağışlanan taşınır ve taşınmaz malların Veraset ve İntikal Vergisinden istisnadır. (Madde 77)
Vakıfların hayrat taşınmazları haczedilemez, rehnedilemez, bu taşınmazlarda mülkiyet ve irtifak hakkı için kazandırıcı zamanaşımı işlemez.(Madde;15)
Taviz Bedeli; Tapu kayıtlarında, icareteyn ve mukaatalı vakıf şerhi bulunan gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetinde veya tasarrufundaki taşınmazlar, işlem tarihindeki emlak vergisi değerinin yüzde onu oranında taviz bedeli alınarak serbest tasarrufa terk edilir. Ancak miri arazilerden mukaatalı hayrata tahsis edilmeyenler ile aşar ve rüsumu vakfedilen taşınmazlar tavize tabi değildir.
Taviz bedelinin hesaplanmasında; ortaklığın giderilmesi veya cebri icra yoluyla satılanlarda satış bedeli, kamulaştırmalarda ise kamulaştırma bedeli esas alınır.
Taviz bedelinin tamamı vakfı adına ödenmedikçe, taşınmaz üzerindeki temliki tasarruflar tapu dairelerince tescil olunmaz.
Vakıf şerhleri ile ilgili olarak, diğer kanunlarda yer alan zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere ilişkin hükümler uygulanmaz. (Madde;18)
Taviz bedelinin tahsil şekli; Taviz bedelleri, yapılacak tebligat üzerine altmış gün içerisinde peşin olarak ödenebileceği gibi eşdeğer bir taşınmazla takas edilebilir veya yarısı peşin, kalanı bir yılda beş eşit taksitte ödenebilir. Taksitlendirme halinde, taşınmaza birinci derece ve birinci sırada ipotek konulur. (Madde;19)
* * *