Dokularda fibrozis oluşturan iğsi hücrelerdir
ecm ve kollajen sentezleyen, hayvanlarda hücre iskeletini oluşturan ve yara iyileşmesinde önemli rolü olan hücre tipi. hayvanlarda en sık rastlanan bağ doku hücresidir.
fibroblast ve fibrosit aynı hücrenin farklı 2 evresidir. birincisi aktive edilmiş durum, ikincisi doku metabolizmasıyla ilgili diğerine nazaran daha az aktif durum. halen günümüzde ikisinin de fibroblast olarak ele alınması gerektiğini savunanlar vardır. "-blast" ekiyle biten sözcükler hücresel biyolojide bir kök hücreyi veya bir hücrenin metabolizmadaki aktif halini ifade eder.
fibroblastların yer ve aktivitelerine göre dış görünüşleri farklıdır ve morfolojik olarak heterojendir. gerçi morfolojik olarak göze çarpmayan, ektopik olarak nakledilen fibroblastlar en azından birkaç nesil boyunca daha önce bulundukları yerin pozisyonel hafızasını tutabilirler, yani koruyabilirler. bu olağanüstü davranış, nadiren de olsa fibroblastlar önceki olduğu yerde fazla durdukça rahatsızlıklara sebep olabilir.
fibroblastların temel fonksiyonu, hücre dışı matrixin öncüllerini sürekli salgılayarak bağ dokularının yapısal bütünlüğünü korumaktır. fibroblastlar öncelikle bağ dokuda jele benzer amorf maddeyi ve çeşitli lifleri salgılar, daha sonra ecm'nin tüm bileşenlerini salgılar. hücre dışı matrisin bileşimi, bağ dokularının fiziksel özelliklerini belirler.
diğer bağ dokusu hücreleri gibi, fibroblastlar da primitif (ilkel) mezenşimden türemiştir. böylece orta filament proteini vimentini eksprese edebilirler. vimentin, mezodermal kaynaklarını ayırt etmek için bir işaretleyici olarak kullanılır. bununla birlikte, yapışkan alt tabaka üzerinde in vitro olarak kültürlenen epitel hücreleri de bir süre sonra vimentin eksprese edebileceğinden, bu test spesifik değildir.
bazı durumlarda epitel hücreleri fibroblast ortaya çıkmasına da neden olabilir. bu olaya da EMT(epithelial-mesenchymal transition/epitelyal mezenkimal geçiş) denmektedir.
tersine, bazı durumlarda da fibroblast da MET(mesenchymal to epithelial transition/mezenkimal epitel geçiş)' e girerek yoğunlaştırılmış ve polarize edilmiş gerçek bir epitel hücresi haline dönüşebilir. bu süreç, birçok gelişimsel durumlarda (örneğin nefron ve notokord gelişimi) yanı sıra, yara iyileşmesi ve tümörigenezde görülür.
fibroblastlar dallanmış bir sitoplazmaya sahiptir ve elips şeklinde, iki veya daha fazla çekirdeği olan benekli çekirdeği çevreler. Aktif fibroblastlar bol kaba e.r. (pürüzlü/granüllü e.r.) ile tanınabilir. Aktif olmayan fibrositler daha küçük, mil şekilli ve azaltılmış granüllü e.r.ye sahiptir. geniş bir alanı kaplamak zorunda kaldıklarında parçalanmış ve dağılmış olmalarına rağmen, fibroblastlar kalabalık olduğunda, genellikle yerel olarak paralel kümelenmelerde hizalanırlar.
fibroblastlar, kollajenler, glikozaminoglikanlar, retiküler ve elastik lifler, ecm'de bulunan glikoproteinler ve sitokin TSLP'yi üretirler. bireyin büyüyen fibroblastları bölünür ve temel maddeyi sentezler. doku hasarı fibrositleri uyarır ve fibroblastların mitozunu indükler.
Vücut yapılarını örten epitelyal hücrelerin aksine fibroblastlar, bazı durumlarda bazal lamina bileşenlerine katkıda bulunmalarına rağmen düz tek tabakalar(monolayer) oluşturmazlar ve bir yanda bazal tabaka polarizasyonuna katkıda bulunmalarıyla sınırlandırılmazlar (örn. Bağırsak alt epitelyal miyofibroblastlar, miyofibroblast astar eksikliği bulunan folikül ilişkili epitelyum bölgelerinde bulunmayan lamininin komponenti taşıyan α-2 zinciri bileşenini sekrete eder.) Fibroblastlar yine epitel hücrelerden farklı olarak özgün hücreler olarak alt tabaka üzerinden yavaşça göç edebilir.
Epitel hücreler vücut yapılarının astarını oluştururken, bir organizmanın "yığını" nı şekillendiren fibroblastlar ve ilgili bağ dokularıdır.
not: bu çeviri bana aittir. yer yer hatalar olabilir. mesaj ile belirtmeniz halinde düzeltebilirim
kaynak: vikipedi, fibroblast