1 99 PHILLIPS EĞRİSİ : ENFLASYON-İŞSİZLİK DEĞİŞ-TOKUŞU TEORİK BİR İNCELEME ÖZET Yrd. Doç. Dr. G. Emel AKKUŞ * Orijinal olarak, A.W.H. Phillips tarafından, 1958 yılında yapılan ampirik bir çalışmanın ürünü olan Phillips eğrisi nin gösterdiği enflasyon-işsizlik değiş-tokuşu (trade-off), iktisadın en temel ilkeleri arasında kabul edilmektedir. Günümüzde, iktisatçılar arasında, enflasyon ve işsizlik arasında uzun dönemli bir ilişkinin bulunmadığı; fakat kısa dönemli bir ilişkinin var olduğu konusunda geniş bir uzlaşma mevcuttur. Enflasyon ve işsizlik arasında kısa-dönemli bir değiş-tokuşun varlığı kabul edilmedikçe, iş çevrimlerini ve özellikle, para politikasının kısa-dönemli etkilerini anlayabilmek olanaklı değildir. Çünkü enflasyon-işsizlik değiş-tokuşu, özünde, para politikasının etkilerine ilişkin bir açıklamadır; para politikasındaki değişikliklerin, bu iki değişkeni zıt yönlere ittiğine dair bir iddiadır. Böyle bir değiş-tokuşun varlığı ve sadece kısa-dönemde geçerli olduğu, çok uzun bir geleneğe dayanmaktadır. David Hume, 1752 yılında yazdığı Of Money başlıklı makalesinde, parasal bir genişlemenin önce üretim ve istihdamı, daha sonra da fiyat düzeyini artırdığını yazmaktadır. Böylece, enflasyon-işsizlik arasındaki ilişkinin, iş çevrimi teorisinin temel bir unsuru olduğu gerçeği yüzyıllar önce anlaşılmıştır. Günümüzde, Hume un haklılığı konusunda geniş bir uzlaşma mevcuttur: Para politikası, hem enflasyon gibi nominal değişkenleri hem de işsizlik gibi reel değişkenleri etkilemektedir; yani kısa dönemde para yansız (neutral) değildir. Diğer taraftan, henüz iktisatçılar, bu ilişkiyi açıklayan tatmin edici bir teori üretemediği için söz konusu değiş-tokuş gizem ini korumaktadır. Bu çalışmada, Phillips eğrisi ile enflasyon-işsizlik değiş-tokuşunu açıklayan teoriler ele alınmaktadır. Bu amaçla, Phillips eğrisi, enflasyon-işsizlik değiş-tokuşu ve doğal oran hipotezi konusundaki temel makaleler ve oluşturulan modeller analiz edilmektedir. Bu bağlamda, orijinal Phillips eğrisi; Friedman ve Phelps in adaptif beklentiler ilave edilmiş Phillips eğrisi modelleri; Lucas ın, rasyonel beklentiler ilave edilmiş, eksik bilgi varsayımına dayanan modelleri ile yeni Keynesyenlerin, nominal rijitliklere dayanan yaklaşımları incelenmektedir. Anahtar Kelimeler : Phillips Eğrisi, Enflasyon-İşsizlik Değiş-tokuşu, Doğal Oran Hipotezi, Doğal İşsizlik Oranı, NAIRU ve Hysteresis Etkisi. * İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi, İngilizce İktisat Bölümü.
2 100 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme ABSTRACT The Inflation-unemployment trade-off shown by the Phillips curve being originally the product of an empirical study of A.W.H. Phillips in 1958, is accepted as one of the essential principles of economics. Today, there is a broad consensus among economists on the fact that there is not a long-term relationship between inflation and unemployment but a short-term relationship exists. It is not possible to understand the business cycles, and in particular the short-term effects of monetary policy, unless we accept the existence of a short-term trade-off between inflation and unemployment. Because the inflation-unemployment trade-off is, at its heart, a statement about the effects of moetary policy; it is the claim that changes in monetary policy push these two variables in opposite directions. There is a long tradition suggesting that such a trade-off exists and that it holds only in the short-term. In his 1752 essay Of Money, David Hume wrote that a monetary expansion first increases output and employment, and later increases the price level. Thus, it has been understood well centuries before that the relationship between inflation and unemployment is a basic element of business cycle theory. There is now a broad consensus that Hume was right: Monetary policy effects both nominal variables such as inflation and real variables such as unemployment; that is, money is not neutral in the short-term. On the other hand, the trade-off remains mysterious since the economists could not produce a satisfactory theory yet to explain it. In this study, we are dealing with the theories explaining the Phillips curve and inflation-unemployment trade-off. For this reason, the basic articles and models on the Phillips curve, inflation-unemployment trade-off and natural rate hypothesis are being analyzed. In this context, the original Phillips curve; the adaptive expectations augmented Phillips curve models of Friedman and Phelps; the rational expectations augmented Phillips curve models with the imperfect knowledge assumption of Lucas; and the approaches of new Keynesians based on nominal rigidities are being studied. Key Words : Phillips Curve, Inflation-Unemployment Trade-Off, Natural Rate Hypothesis, Natural Unemployment Rate, NAIRU and Hysteresis Effect. GİRİŞ A.W.H. Phillips in, 1958 yılında, parasal ücretlerin değişim oranı ile işsizlik oranı arasında bulduğu negatif ve doğrusal olmayan ilişkiyi gösteren orijinal Phillips eğrisi, P. Samuelson ve R. Solow tarafından, fiyatların değişim oranı (enflasyon oranı) ile işsizlik oranı arasındaki ilişkiyi gösteren
3 Emel AKKUŞ 101 bir eğriye dönüştürülmüştür. Phillips eğrisi, 1960 larda, Ortodoks Keynesyen paradigmanın tamamlayıcı bir parçası olarak hemen kabul edilmiştir; çünkü Keynesyen iktisatçılar, söz konusu eğrinin, farklı işsizlik düzeyleri ile enflasyon oranları arasında bir seçim menüsü sunan, hem kısa hem de uzun dönemde geçerli ve istikrarlı bir ilişkiyi temsil ettiğini düşünmüşlerdir. Phillips eğrisinin o yıllarda genel kabul gören yorumuna göre, kalıcı olarak (permanently) düşük işsizlik düzeyleri, kalıcı olarak (permanently) yüksek enflasyon düzeylerine katlanarak gerçekçi bir şekilde başarılabilir (Mankiw, 1990, s. 1647). R. Leeson ve R.G. Lipsey gibi, A.W.H. Phillips ve orijinal Phillips eğrisi üzerine çalışmaları olan iktisatçılara göre, bu yorum, Phillips in, kendi keşfettiği ilişkiye bakışını yansıtmamaktadır. Ekonomik istikrar politikalarına çok mesafeli yaklaşan ve özellikle fiyat istikrarına çok önem veren Phillips e göre, kalıcı ve önemsiz olmayan [nontrivial] enflasyon oranları, işsizlik oranlarında sürdürülebilir azalmalar gerçekleştiremezdi (Leeson, 1997a, s ). Ancak, Phillips eğrisi, en azından 1960 ların sonlarına kadar, aktif toplam talep politikalarının (özellikle maliye politikalarının) sonucunda erişilmesi hedeflenen farklı işsizlik düzeylerinden doğan enflasyon oranını tahmin etmek için kullanılmıştır ların sonunda ve 1970 lerin başında hem enflasyon hem de işsizliğin artmaya başlaması ve böylece tüm dünyada yaygın olarak ortaya çıkan stagflasyon sorunu, Phillips eğrisinin istikrarlılığına olan güvene son vermiş ve yeni soruna teorik ve pratik olarak yeni ekonomik çözümler bulma gereksinimi ortaya çıkmıştır lı yılların sonunda, M. Friedman ve E. Phelps in, birbirlerinden bağımsız olarak, orijinal Phillips eğrisine beklentileri dahil etmeleri ve böylece doğal (denge) işsizlik oranı kavramını iktisat teorisine kazandırmaları ile birlikte, enflasyon ve işsizlik arasındaki değiş-tokuşta, kısa ve uzun dönem ayırımına gidilmiştir. Kısa dönemde böyle bir değiş-tokuşun varlığı kabul edilir ve söz konusu değiş-tokuşun nedenlerini açıklayan teoriler üretilirken; 1960 lardaki modellerin tahmin ettiği uzun dönemli negatif ilişki, 1970 lerdeki verilerin gösterdiği pozitif korelasyonla açıkça çeliştiği için reddedilmiştir. 1 Böylece, 1970 li yıllara gelindiğinde, iktisatçılar arasında, 1 Yeni Klâsik Okul un en önemli iktisatçıları, Robert E. Lucas ve Thomas Sargent, bu durumu, büyük
4 102 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme enflasyon ve işsizlik arasında uzun dönemli bir değiş-tokuşun bulunmadığı ( zero long-run tradeoff ) yönünde bir uzlaşmanın varlığından söz edilebilir. Buna karşılık, enflasyon ve işsizlik arasında kısa dönemli bir değiş-tokuş bulunduğu konusunda büyük bir uzlaşma mevcuttur. Günümüzde, enflasyon ve işsizlik arasındaki değiş-tokuş (tradeoff), iktisadın en temel on ilkesi arasında kabul edilmektedir. N.G. Mankiw, söz konusu değiş-tokuşu, hem değiştirilemez (inexorable), hem de gizemli (mysterious) şeklinde değerlendirmektedir. (Mankiw, 2001, s. 45). Değiştirilemez olmasının nedeni, enflasyon ve işsizlik arasında bir değiş-tokuşun varlığı kabul edilmedikçe, iş çevrimlerini ve özellikle, para politikasının kısa-dönemli etkilerini anlayabilmenin olanaklı olmamasıdır. Diğer taraftan, henüz iktisatçılar, bu ilişkiyi açıklayacak tatminkâr bir teori üretemediği için söz konusu değiş-tokuş gizem ini korumaktadır (Mankiw, 2001, s ). Mankiw e göre, Enflasyon-işsizlik değiş-tokuşu, özünde, para politikasının etkilerine ilişkin bir açıklamadır. Para politikasındaki değişikliklerin, bu iki değişkeni zıt yönlere ittiğine dair bir iddiadır (Mankiw, 2001, s. 46). Aslında, söz konusu iki değişken arasında böyle bir değiş-tokuşun varlığı ve sadece kısa dönemde geçerli olduğu konusundaki bilgi, çok eski bir geleneğe dayanmaktadır. Miktar teorisi nin yaratıcısı David Hume, 1752 yılında yayınlanan ünlü makalesi Of Money de aşağıdaki satırları yazmaktadır (Hume, 1752, s. 3 ) : 2 Bana göre, sadece, paranın elde edilmesiyle fiyatların artışı arasındaki sürede veya ara durumda, altın ve gümüşün artan miktarı sanayi için yararlıdır. Bütün mallarının alındığını gören çiftçi ve bahçıvan, kendilerini hevesle daha fazla üretmeye verirler. Paranın tüm ulus boyunca ilerleyişi kolayca izlenebilir; emeğin fiyatını yükseltmeden önce, ilk olarak her bireyin çalışkanlığını canlandırması gerekmektedir. 3 bir ekonometrik başarısızlık ( econometric failure on a grand scale ) olarak nitelendirrmektedirler. Bkz. Lucas ve Sargent, 1979, s Bkz. 3 Hume, aynı makalesinde, parasal bir daralmanın ise, simetrik olarak, işsizliği ve yoksulluğu artırarak, depresyona neden olacağını yazmaktadır. Bkz. Hume, 1752.
5 Emel AKKUŞ 103 Görüldüğü gibi, enflasyon-işsizlik arasında kısa dönemde ortaya çıkan negatif ilişki yüzyıllar önce anlaşılmıştır. Para miktarındaki artış, önce üretim ve istihdamı artırmakta (işsizliği azaltmakta), daha sonra ise fiyat düzeyini yükseltmektedir. İktisatçılar arasında, enflasyon ve işsizlik arasında kısa dönemli bir değiş-tokuş bulunduğu konusunda bir uzlaşma olmakla birlikte, söz konusu negatif ilişkiyi açıklayan farklı teoriler vardır. Friedman ve Phelps, enflasyon ve işsizlik arasındaki ilişkiyi, adaptif beklentiler ilave edilmiş Phillips eğrisi modeliyle açıklamaya çalışırken; Lucas ve Sargent gibi, yeni klâsik okulun temsilcileri olan iktisatçılar, Phillips eğrisine rasyonel beklentiler hipotezini ve eksik bilgi varsayımını ekleyerek açıklamışlardır. Adaptif beklentileri içeren modellerde, beklentiler gecikmeli olarak yeni duruma uyum sağladıklarından, para politikası kısa dönemde reel değişkenleri etkilemekte ve böylece, enflasyon ve işsizlik arasında negatif bir ilişki ortaya çıkmaktadır. Rasyonel beklentileri içeren modellerde ise, Lucas ın eksik bilgi varsayımı altında, sadece öngörülemeyen (unanticipated) para politikası, kısa dönemde etkili olmakta ve negatif eğimli Phillips eğrisi (veya pozitif eğimli arz eğrisi) ortaya çıkmaktadır (toplam arz hipotezi) li yıllarda ortaya çıkan yeni Keynesyen modeller ise, üretim ve enflasyon arasındaki değiş-tokuşu, emek ve mal piyasalarındaki ücret ve fiyat rijitlikleri ile açıklamaya çalışmakta ve bu arada, ortodoks Keynesyen yaklaşımda veri olarak alınan rijitliklerin mikro ekonomik temellerini ortaya koymaya çalışmaktadırlar. Yeni Keynesyen modellerde, nominal fiyat rijitlikleri, bir taraftan statik fiyat ayarlama modelleri ile, diğer taraftan da, dinamik modellerle açıklanmaya çalışılmaktadır. Söz konusu yeni Keynesyen modellerde, Walrasyen olmayan emek piyasaları ile monopolistik rekabete dayanan mal piyasaları esas alınmaktadır. Diğer taraftan, yeni Keynesyen modeller, Friedman ve Phelps in doğal işsizlik oranı yerine, farklı mikro temellere dayanan 4, NAIRU (nonaccelerating inflation rate of unemployment) kavramını kullanmayı tercih etmişlerdir. Gerek A.B.D. de, gerekse Avrupa ülkelerinde, doğal işsizlik 4 Buna rağmen, birçok iktisatçı, doğal işsizlik oranı ve NAIRU arasında önemli bir fark görmemektedir. Bkz. Ball ve Mankiw, 2002, s
6 104 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme oranının (veya NAIRU nun), sabit kalmayıp, zaman içinde değiştiği gözlendiğinden, geleneksel yaklaşımın, cari işsizlik oranı ile uzun dönemli, denge işsizlik oranı arasında yaptığı ayırım anlamını yitirmeye başlamıştır. Bu bağlamda, hysteresis etkisi, doğal işsizlik oranının (veya NAIRU nun), geçmiş cari işsizlik oranlarına bağlı olarak, zaman içinde değiştiğini açıklamaktadır. Phillips eğrisini ve enflasyon-işsizlik değiş-tokuşunu teorik olarak ele aldığımız bu çalışmada, orijinal Phillips eğrisi ile, bu eğrinin gösterdiği ilişkiyi açıklayan başlıca teoriler incelenmektedir. Çalışmanın ilk bölümünde, orijinal Phillips eğrisinin ortaya çıkışı ve Keynesyen modellere dahil edilmesi anlatılmaktadır; bu bağlamda, A.W.H. Phillips in makalesi ve onu izleyerek yapılan çalışmalar, yorumlar ve eleştiriler ile teorik ve politik gelişmelerden söz edilmektedir. İkinci bölümde, enflasyon-işsizlik değiş-tokuşunu açıklayan başlıca teoriler çerçevesinde, M. Friedman ve E. S. Phelps in adaptif beklentiler ilâve edilmiş Phillips eğrisi ve doğal oran hipotezi ile, R.E. Lucas ın rasyonel beklentiler ilâve edilmiş Phillips eğrisi ve ilgili modelleri analiz edilmektedir. Üçüncü bölümde ise, enflasyon-işsizlik değiştokuşuna yeni Keynesyen yaklaşım ve nominal rijitlikler incelenmektedir. Son bölümde sonuç ve değerlendirme yer almaktadır. 1. Orijinal Phillips Eğrisi : A. W. H. Phillips Keynes sonrası dönemde Keynesyen iktisatçılar, A. W. H. Phillips in geliştirdiği Phillips eğrisi yardımıyla, enflasyon ve işsizlik arasındaki ilişkiyi ampirik olarak çalışmalarına dahil ettiler. Phillips eğrisi, Alban William H. Phillips in, Birleşik Krallık ta İşsizlik ile Parasal Ücret Oranlarının Değişim Oranı Arasındaki İlişki, (The Relation Between Unemployment and the Rate of Change of Money Wage Rates in the United Kingdom, ) başlıklı istatistiksel bir araştırmasından elde edilmiştir. Phillips bu çalışmasının sonucunda söz konusu iki değişken arasında, negatif ve doğrusal olmayan (non-linear) bir ortalama ilişki bulmuştur (Phillips, 1958, s ). 5 5 Phillips eğrisinin yaratıcısı A.W. Phillips hakkında birçok çalışması olan Robert Leeson a göre, Phillips in makalesi, bilimsel değerlendirme kriterlerine göre, bilimsel bir araştırmada olması gereken üç niteliğe de sahiptir : açıklayıcı güç (explanatory power); aydınlatıcı güç (clarifying power)
7 Emel AKKUŞ 105 Phillips, bu iki değişken arasında ampirik olarak ortaya koyduğu negatif ilişkinin gerisinde yer aldığını düşündüğü teorik nedenleri çalışmasının ilk satırlarında anlatmaktadır (Phillips, 1958, s. 283) : Bir mal veya hizmete yönelik talep, arzına göre daha yüksekse, fiyatının yükselmesini bekleriz, talep fazlası arttıkça, [fiyatın] yükselme oranı da artarak. Tersine, arza göre talep düşük olduğunda, fiyatın düşmesini bekleriz, talep yetersizliği arttıkça, [fiyatın] düşüş oranı da artarak. Bu ilkenin, emek hizmetlerinin karşılığı olan parasal ücret oranlarındaki değişim oranını belirleyen faktörlerden biri olarak çalışması gerektiğini [düşünmek] akla yakın görünmektedir. Emek talebi yüksek ve çok az işsizlik olduğunda, diğer firmalardan ve endüstrilerden en uygun emeği çekebilmek için her firma ve her endüstri, sürekli olarak cari oranların biraz üzerinde teklif sunma yönünde istekli olduğundan, işverenlerin oldukça hızlı bir şekilde ücret oranlarını yükseltmelerini beklemeliyiz. Diğer taraftan, emek talebi düşük ve işsizlik yüksek olduğunda, işçiler cari oranların altında hizmetlerini sunmaya isteksiz gibi göründüğünden, ücret oranları çok yavaş bir şekilde düşmektedir. Bu yüzden, işsizlik ile ücret oranlarındaki değişim oranı arasındaki ilişkinin [highly] doğrusal olmaması [non-linear] olasıdır. Parasal ücretlerdeki değişim oranını etkileyen ilk faktör olarak, emek talebinin emek arzına göre daha yüksek olmasını gösteren Phillips, ikinci faktör olarak, emek talebindeki ve dolayısıyla işsizlikteki değişim oranını göstermektedir (demand - pull). Emek talebinin arttığı ve işsizliğin yüzde olarak azaldığı, ekonominin yükselme dönemlerinde, ortalama işsizlik oranının değişmediği veya yükseldiği dönemlere göre, işverenler, emeğin hizmetleri için daha yüksek ücret tekliflerinde bulunma eğiliminde olacaklardır (Phillips, 1958, s. 283). Phillips e göre, parasal ücretlerdeki değişim oranını etkileyen üçüncü faktör ise, yaşam maliyeti üzerindeki etkisi dolayısıyla ücretleri de etkileyen, perakende fiyatlarındaki değişim oranıdır (cost- push). Phillips, bu duruma örnek olarak, ithalat fiyatlarındaki çok hızlı bir artışın neden olacağı bir ücret-fiyat spiralini göstermektedir (Phillips, 1958, s ). Bu teorik çerçevede, Phillips in amacı, Birleşik Krallık ta, parasal ücretlerdeki değişim oranının, işsizlik düzeyi ve işsizlikteki değişim oranı ve orjinallik (the feat of originality). Çok orijinal ve dikkat çekici bir tarzda sunulmuştur, uzun bir dönemi içeren veriler hakkında mükemmel açıklayıcı güç içermektedir ve Samuelson ve diğerlerinin, 1930 lardan beri boğuştuğu ikilemi (enflasyon-işsizlik değiş-tokuşu) çözmüştür (?). Bkz. Leeson, 1997b, s
8 106 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme tarafından, istatistiksel olarak açıklanıp açıklanamayacağını görmektir. Bu nedenle, dönemini, , ve şeklinde üç alt döneme bölerek ayrı ayrı incelemiştir. 6 Phillips, alt döneminde 7, parasal ücretlerin değişim oranıyla işsizlik oranı arasında, net bir şekilde, negatif ve doğrusal olmayan bir ilişki tespit etmiştir. 8 İşsizlik düşük olduğunda, parasal ücretlerin değişim oranı yüksek, işsizlik yüksek olduğunda ise düşük veya negatif olma eğilimi göstermektedir. Ayrıca, iş çevriminin yükselme aşamasında, işsizlik azalırken, bu işsizliğe karşılık gelen parasal ücretlerin değişim oranı ortalamanın üzerindeyken, iş çevriminin alçalma aşamasında, işsizlik artarken, ortalamanın altında kalma eğilimi göstermektedir (Phillips, 1958, s. 290) alt döneminde, periyodu dışında, parasal ücretlerdeki değişim oranıyla işsizlik oranı arasında düzenli bir ilişki gözlenmemektedir. Phillips bu durumu, ithalat ve gıda fiyatlarındaki değişikliklerin yaşam maliyeti üzerindeki etkisi ve bunun ücretlere yansımasıyla açıklamaktadır. 9 Böylece, parasal ücretlerdeki değişiklikler, sadece işsizlik oranlarındaki değişiklikleri yansıtmamaktadır (Phillips, 1958, s ). Phillips, alt döneminde ise, işsizlik oranının yedi aylık gecikmeli değerleriyle parasal ücretlerin değişim oranları arasında negatif ve doğrusal olmayan düzenli bir ilişki bulmuştur. İthalat fiyatlarında ve dolayısıyla perakende fiyatlarında yüksek oransal değişikliklerin olduğu, 1948, 1951 ve 1952 yılları dışında, parasal ücretlerdeki değişiklikler, işsizlik oranındaki değişiklikleri yansıtmaktadır (demand- pull). Perakende fiyat indeksinin yüksek olduğu söz konusu yıllarda ise, parasal ücretlerin değişim oranları maliyet kaynaklı (cost- push) görünmektedir (Phillips, 1958, s ). 6 Birçok iktisatçı, söz konusu aralıklar ve özellikle bu araların düzensiz karakteri konusunda eleştiri yöneltmekte; Phillips in ampirik makalesinde, tatmin edici, teorik bir perspektifin yokluğundan söz etmektedir. Bkz. Leeson, 1997a, s Phillips, söz konusu alt dönemde, ortalama 8 yıllık dönemler halinde 6,5 iş çevrimi tespit etmiş ve her iş çevrimi dönemini de ayrı ayrı diyagramlar (Phillips eğrileri) şeklinde göstermiştir. Bkz. Phillips, 1958, s Phillips in, alt döneminde, parasal ücretlerdeki yüzde değişikliklerle işsizlik oranı arasında bulduğu oldukça yakın ilişki, söz konusu dönemde sendikal hareketlerin henüz zayıf olmasına da bağlanmaktadır. Bkz. Samuelson ve Solow, 1960, s Bu dönemde, ücret oranlarında otomatik yaşam maliyeti ayarlamaları artık resmi olarak yaygın bir şekilde yapılmaktadır. Bkz. Phillips, 1958, s. 293.
9 Emel AKKUŞ 107 Böylece Phillips, dönemi için elde ettiği istatistiksel kanıtların, genel olarak, yukarıda kendi satırlarından aktardığımız hipotezini desteklediği sonucuna varmıştır. 10 Buna göre, parasal ücretlerdeki değişim oranı, işsizlik düzeyi ve işsizlikteki değişim oranı tarafından açıklanabilmektedir. Bunun istisnası, ithalat fiyatlarında, artan verimliliğin yaşam maliyetini azaltma yönündeki etkisini telâfi edecek ölçüde hızlı artışların olduğu ve böylece bir ücret-fiyat spiralinin ortaya çıktığı yıllardır (Phillips, 1958, s. 299). 11 Phillips in bulgularına göre, yıllık verimlilik artışı % 2 olarak varsayıldığında, ürün fiyatlarını istikrarlı bir düzeyde sürdürebilmek için gerekli toplam talep düzeyine karşılık gelen işsizlik düzeyi, yaklaşık % 2.5 civarındadır. 12 Phillips, istikrarlı ücret oranları için gerekli talep düzeyine karşılık gelen işsizlik düzeyini ise % 5.5 civarında bulmuştur. Phillips, elde ettiği sonuçların kesin olmadığını (tentative); işsizlik, ücret oranları, fiyatlar ve verimlilik arasındaki ilişkilere yönelik çok daha ayrıntılı araştırmalara gerek olduğunu da özellikle vurgulamaktadır (Phillips, 1958, s. 299). 13 A. W. Phillips in ampirik olarak ortaya koyduğu Phillips eğrisine güçlü bir teorik destek sağlama yönündeki ilk önemli çaba ise Richard G. Lipsey (1960) tarafından gerçekleştirilmiştir. Lipsey, burada iki varsayılan ilişkinin kombinasyonu yoluyla Phillips eğrisine teorik dayanak sağlamaya çalışmıştır: 1)- parasal ücretlerdeki artış oranı ile emeğe yönelik talep fazlası arasındaki pozitif, doğrusal bir ilişki ve 2)- emeğe yönelik talep fazlası ile işsizlik arasındaki doğrusal olmayan negatif bir ilişki. Bu iki varsayılan ilişkinin kombinasyonu yoluyla Lipsey, Phillips in, parasal ücretlerdeki değişim oranıyla işsizlik arasında bulduğu doğrusal olmayan, negatif ilişkiye ekonomik bir gerekçe sağlayabilmiştir. Sonuç olarak Lipsey, parasal 10 Meslektaşları Phillips in, 1913 sonrası dönem için ikna edici bir kanıt ortaya koyamadığını düşünmektedirler. Bkz. Leeson, 1997a, s Phillips, bu durumun çok seyrek olduğunu, sadece bir savaş sonrasında görülebileceğini belirtmektedir. Bkz. Phillips, 1958, s Mark-up fiyatlama hipotezine göre, fiyat enflasyonu (P) = parasal ücret enflasyonu (W) verimlilikteki büyüme oranı. 13 Phillips, çalışmasıyla ilgili olarak R 2 ve t istatistikleri vermemektedir. Leeson a göre, Phillips in amacı söz konusu ilişkiyi tahmin etmek (estimate) ten ziyade, eğriyi bir yere yerleştirmek (locate) tir ve tek denge pozisyonu da istikrarlı fiyatlara karşılık gelen pozisyondur. Tüm diğer noktalar dengesizlik pozisyonları olduğundan, sürdürülebilir bir şekilde hedeflenebilir değillerdir. Bkz. Leeson, 1997a, s. 165.
10 108 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme ücretlerdeki değişim oranının, işsizlik düzeyi tarafından temsil edilen, emek piyasasındaki talep (veya arz) fazlasının derecesine bağlı olduğunu ifade etmiştir (Lipsey, 1960, s ; Snowdon ve Vane, 2005, s ). Lipsey, Phillips in çalışmasını tekrar etmiş ( dönemi için 14 ) ve O da, ücret enflasyonu ile işsizlik arasında negatif ve doğrusal olmayan bir ilişki bularak, Phillips in bulgularını doğrulamıştır. 15 Hem Phillips, hem de Lipsey, söz konusu ilişkide zamana bağlı bir istikrarsızlık tespit etmiştir; parametre değerleri ve bazen işaretler bir dönemden diğerine değişmektedir. Fakat bu durum için ne kendileri ne de başka teorisyenler bir açıklama getirememiştir. Bu zamansal istikrarsızlık için en olası neden, Phillips eğrisini açıklayabilmek için gerekli bazı değişkenlerin ihmal edilmiş olmasıdır (Santomero ve Seater, 1978, s. 504). Gerek Phillips in çalışmasında, gerekse daha sonra yapılan çok sayıda ampirik çalışmada, ücret enflasyonu ile işsizlik oranı arasında anlamlı bir ilişkinin ortaya çıktığı dönem, büyük çoğunlukla savaş öncesi dönemdir; savaş sonrası yıllar için yapılan tahminler genellikle anlamsızdır (Santomero ve Seater, 1978, s. 506). Phillips eğrisi ilişkisi üzerine olan ampirik literatüre ilişkin ayrıntılı bir çalışma yapan Santomero ve Seater a göre, bu konuda elde edilen sonuçlar, ülkelere, ele alınan dönemlere, değişkenlerin ölçü birimlerine ve hatta tahmin tekniklerine göre farklılık göstermektedir. Ciddi ekonometrik problemler (otokorelasyon, çoklu doğrusal bağlantı gibi) mevcuttur. Bu metodolojik 14 Lipsey de, Phillips gibi, söz konusu dönemi çeşitli alt dönemlere ayırmıştır; ilk alt dönem, Phillips in çalışmasıyla uyumlu şekilde, iken, sonraki alt dönemler açısından Lipsey in çalışması bazı küçük farklılıklar göstermektedir. Bkz. Lipsey, 1960, s Ancak, Lipsey in kullandığı eşitlik Phillips inkinden farklıdır : Phillips, Dw / w = bu c eşitliğini kullanırken (w = nominal ücret oranı ve U = işsizlik oranı); Lipsey, Dw / w = a + bu -1 + cu --2 eşitliğini tahmin etmiştir. Lipsey, bu eşitliğe ayrıca işsizlikteki ve fiyatlardaki değişim oranlarını (DU ve Dp) da eklemiştir. Bu nedenle, Lipsey in bulduğu parametre değerleri, Phillips inkilerden oldukça farklıdır. Fakat her ikisi de bulunan değerlerin standart hatalarını açıklamadığı için, istatistiksel olarak anlamlı olup olmadıkları bilinmemektedir. Bkz. Santomero ve Seater, 1978, s ve not : 3. Lipsey in modelinde, emek arzı emek talebine eşit olduğunda da, friksiyonel ve yapısal işsizlik nedeniyle, işsizlik oranı sıfır olmayıp, pozitif bir değer almaktadır. İşsizlik hiçbir zaman sıfırdan az olamayacağı için, talep fazlası sonsuza yaklaşırken, işsizliğin sıfıra yaklaşması gerekir. Böylece Lipsey, Phillips eğrisinin doğrusal olamayacağı sonucuna varmıştır. Bkz. Santomero ve Seater, 1978, s
11 Emel AKKUŞ 109 sorunların yanında, teorik güçlükler de vardır. Çeşitli açıklayıcı değişkenlerin söz konusu eşitliğe dahil edilip edilmemesine ilişkin teorik alt yapı sağlam değildir. Santomero ve Seater, Phillips eğrisinin gösterdiği ilişkinin iyi bir şekilde anlaşılabilmesi için daha yeterli bir teorik açıklamaya gereksinim olduğunu vurgulamaktadır (Santomero ve Seater, 1978, s ). 16 Parasal ücretlerdeki değişim oranıyla işsizlik oranı arasındaki ilişkiyi gösteren orijinal Phillips diyagramını, fiyat düzeyi değişiklikleri (enflasyon oranı) ile işsizlik oranı arasındaki ilişkiyi gösteren bir diyagrama dönüştürenler ise Paul A. Samuelson ve Robert M. Solow olmuştur (Samuelson ve Solow, 1960, s ). 17 Samuelson ve Solow, Phillips eğrisinin, farklı işsizlik düzeyleri ile fiyat istikrarı arasında bir seçim menüsü sunduğunu ifade etmektedir. Son 25 yılın Amerikan verilerine dayanarak tahmin ettikleri değiştirilmiş Phillips eğrisi (modified Phillips curve), fiyat istikrarı için % 5.5 oranında bir işsizliği göstermektedir 18 ; işsizlik oranı % 3 e düştüğünde, fiyat artış oranı % 4.5 a çıkmaktadır. Böylece, yüksek istihdam ve üretimin maliyeti, daha yüksek fiyat artışı olmaktadır (Samuelson ve Solow, 1960, s ). Samuelson ve Solow a göre, enflasyon oranı ile işsizlik oranı arasında kısa dönemde mevcut olan kombinasyon menüsünün uzun dönemde de devam edeceğini düşünmek doğru değildir; yakın gelecekte uygulanacak politi- 16 James Galbraith e göre, Phillips eğrisi nin en belirgin kusurlarından biri, teorik gerekçelerden yoksun olmasıdır. Her zaman sadece ampirik bir ilişki olan Phillips curve, bir enflasyon teorisi olmayan, Keynesyen IS-LM modelin bu açığını kapatmak için oraya dahil edilmiştir. Bkz. Galbraith, 1997, s. 94. James Tobin, Phillips eğrisini, 1934 yılı Nobel edebiyat ödülü sahibi İtalyan yazar, Luigi Pirandello nun, bir plân (konu) arayışında olan karakterleri gibi, teori arayışında olan bir grup ampirik gözlem olarak tanımlamaktadır. Bkz. Galbraith, 1997, s. 94, not :2. 17 Samuelson ve Solow, Phillips in Birleşik Krallık için yaptığına benzer bir çalışmanın A.B.D. için yapılmamış olmasını tuhaf bulmaktadır. Eldeki yetersiz verilere göre, A.B.D. de, parasal ücretlere istikrar kazandırmak için gerekli işsizlik oranı daha yüksek olup, % 8-10 civarındadır. Bkz. Samuelson ve Solow, 1960, s.187. Diğer taraftan, Leeson, Phillips in özel çalışmalarından elde ettiği bilgiye göre, Samuelson ev Solow un bu saptamasının aksine, Phillips in, ücret enflasyonu ile işsizlik arasındaki ampirik soruşturmayı Birleşik Krallık için gerçekleştirdiği sırada, Birleşik Devletler için de bir Phillips eğrisi oluşturmakta olduğundan söz etmektedir. Leeson un elindeki sınırlı bilgilere göre, Phillips in A.B.D. Phillips eğrisinde, isitkrarlı fiyatların maliyeti olan işsizlik oranı, Samuelson ve Solow un tahmin ettiğinden daha yüksek olup, % 7 - % 8 arasındaydı. Bkz. Leeson, 1997a, s Amerikan ekonomisinin karakteristik yıllık verimlilik büyüme oranının % 2.5 olduğu varsayıldığından, fiyat istikrarı (sıfır enflasyon) için parasal ücretlerin artış oranının % 2.5 un üzerine çıkmaması gerekmektedir. Bkz. Samuelson ve Solow, 1960, s.192.
12 110 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme kalar, Phillips eğrisinin kesin bir şekilde yukarıya veya aşağıya kaymasına neden olabilir. Yani, fiyat istikrarını korumak için gerekli olan işsizlik oranı daha yüksek veya daha düşük olabilir (Samuelson ve Solow, 1960, s. 193). Phillips eğrisi, 1960 larda, o zaman dominant olan ortodoks Keynesyen paradigmanın tamamlayıcı bir parçası olarak hemen kabul edilmiştir; bunun en önemli nedeni, çok sayıda Ortodoks Keynesyen tarafından, söz konusu eğrinin, iktisat politikası alanında otoritelere, olası bir enflasyonişsizlik kombinasyonları menüsü sağlayan, istikrarlı ve uzun dönemli bir değiş-tokuşu ifade ettiğinin düşünülmesidir. Akademik çevrelerde, Phillips eğrisinin ders kitabı yorumuna göre, kalıcı olarak (permanently) düşük işsizlik düzeyleri, kalıcı olarak (permanently) yüksek enflasyon düzeylerine katlanarak gerçekçi bir şekilde başarılabilir (Snowdon ve Vane, 2005, s ; Mankiw, 1990, 1647). James Galbraith e göre, ana akım Amerikan Keynesyenler, Phillips eğrisinin, Samuelson ve Solow (1960) versiyonuna bağlanmışlardır (Galbraith, 1997, s. 96). Phillips eğrisinin yaratıcısı A.W.H. Phillips hakkında birçok çalışması olan Robert Leeson a göre 19, bu yorum, Phillips in, kendi keşfettiği ilişkiye bakışını yansıtmamaktadır (Leeson, 1994, s. 1420) : Phillips, süregiden ve önemsiz olmayan [nontrivial] enflasyon oranlarının, işsizlik oranlarında sürdürülebilir küçültmeler satın alabileceği bilgisine karşıyken, aynı zamanda, spesifik istikrar hedefleri konusunda da çok şüpheciydi. [Phillips e göre], iktisat politikası, [sıfır enflasyondaki] makroekonomik denge pozisyonundan sapmaları ve ayrılmaların şiddetini minimize etmek için makroekonomik sistemin işleyen karakteristiklerini geliştirmeye çok ihtiyatlı bir şekilde çalışmalıdır. Görüldüğü gibi, Phillips, ekonomik istikrar politikalarına aşırı ihtiyatlı bir şekilde yaklaşmaktadır; Phillips e göre, kanıtlar yeterince analiz edilmeden uygulanan yanlış politika istikrarsızlığa neden olabilir. Phillips, politikaların tahminlerden ziyade, gerçek gözlemlere dayanması gerektiğini düşünmektedir; çünkü, zaten tahminler büyük ölçüde söz konusu gözlemlerden 19 Robert Leeson, Phillips ten yaptığı aktarmaları, ölümünden sonra ortaya çıkan, özel çalışmalarından ve seminer kayıtlarından derlediğini yazmaktadır. Bkz. Leeson, 1997a, s Bu arada, Phillips in iktisat politikalarına bu mesafeli yaklaşımının, Milton Friedman ın yaklaşımıyla benzerlik gösterdiğini söylemek gerekir.
13 Emel AKKUŞ 111 türetilmişlerdir (Leeson, 1997a, s. 156). Leeson a göre, buna rağmen Phillips in çalışması, politika yapıcıların seçim yapabileceği bir seçim menüsü, bir değiş-tokuş denge noktaları serisi şeklinde yanlış yorumlanmıştır (Leeson, 1997a, s. 156). denge seçim menüsü, Phillips in dinamik istikrar çalışmasının yanlış bir yorumudur (Leeson, 1997a, s. 155). Phillips in dinamik istikrar çalışması, makro ekonominin model [design] kapasitesini geliştirmek ve böylece sıfır enflasyon pozisyonundan sapmaları minimize etmekle ilgiliydi (Leeson, 1997a, s. 167). Phillips eğrisi hedeflemesi nin, onu izleyen parasal hedefleme kadar başarısız olduğu kanıtlandı. O nun ismini bu politika başarısızlığıyla ilişkilendirmek, Bill Phillips in anısına çok büyük bir haksızlıktır (Leeson, 1997a, s. 156). Leeson, Phillips in modelinde, önemsiz olmayan (nontrivial) enflasyon oranlarının sürdürülebilir olmadığını ve bu yüzden hedeflenebilir de olmadığını belirtmektedir. Phillips, ancak yıllık % 1 lik enflasyon oranını geçici olarak kabul edilebilir bulmaktadır (Leeson, 1997a, s ). Phillips e göre, toplam istihdama istikrar kazandırmak için önerilen politikalar, uyumun dengesizlik dinamiklerini yeterli ölçüde incelemeyi ihmal etmişlerdir; bazı politikalar, ekonomide arzu edilmeyen dalgalanmalara yol açabilir veya daha önce istikrarlı olan bir sistemin istikrarsız hale gelmesine neden olabilir. Bu nedenle, Phillips, ancak uyumun zaman içindeki gidişatını analiz ederek, denge noktasından sapmaları minimize edecek uygun politikaların formüle edilebileceğini düşünmektedir (Leeson, 1997a, s. 159). Bu bağlamda, işsizliği azaltmanın bir fiyatı olarak enflasyonu kabul etmeye hiç toleransı yoktu. 20 Phillips in modelinde sistem, istikrarlı fiyatlar pozisyonundan minimum sapmalarla işlemelidir; özellikle önemsiz olmayan (nontrivial) enflasyon oranlarıyla kombine edildiğinde, büyük dengesizlik pozisyonları hedeflenebilir değildir (Leeson, 1997a, s. 160). Leeson a göre, Phillips in politika konusundaki yaklaşımı son derece 20 Leeson, bu alıntıyı, Richard Lipsey den gelen 19 Şubat 1993 tarihli bir mektuptan yaptığını yazmaktadır. Bkz. Leeson, 1997a, s
14 112 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme nettir; ekonomiyi enflasyonist baskılardan kurtarabilmek için işsizlik oranının ne kadar yüksek olabileceği sorusuna bir yanıt aramaktadır. O na göre, batılı ülkelerin başlıca sorunlarından biri, yüksek ekonomik faaliyet düzeylerini korurken, tüketici mallarının fiyatlarının sürekli olarak artmasının önlenip önlenemeyeceğidir (Leeson, 1997a, s. 160). 21 Leeson ve Lipsey gibi, A.W. H. Phillips ve orijinal Phillips eğrisi üzerine çalışmaları olan iktisatçıların, yanlış bir yorum olarak nitelendirmelerine rağmen, en azından 1960 ların sonlarına kadar, o zamanlar egemen olan ortodoks Keynesyen yaklaşım (neo-klâsik sentez), Phillips eğrisini, aktif toplam talep politikalarının (özellikle maliye politikalarının) sonucunda erişilmesi hedeflenen farklı işsizlik düzeylerinden doğan enflasyon oranını tahmin etmek için kullanmıştır (Snowdon ve Vane, 2005, s. 142). 22 Bu sırada A.B.D. de seçim yarışında olan Demokratların, ekonomi stratejilerinin, seçim açısından potansiyel olarak tehlikeli iki unsuru arasında bir uyum sağlaması gerekiyordu. Yüksek istihdam ve üretim, olumsuz enflasyonist sonuçlar olmaksızın ve savaş zamanındaki fiyat kontrollerini yeniden canlandırmaksızın başarılabilmeliydi. Samuelson ve diğerleri için Phillips eğrisi, yüksek istihdam düzeylerinin yarattığı enflasyon problemine, devlet kontrollerine başvurmadan, açık bir çözüm şeklinde anlaşılmış olabilirdi (Leeson, 1997b, s. 134). Samuelson ve Solow un, Phillips eğrisini, farklı işsizlik düzeyleriyle fiyat düzeyi değişiklikleri arasındaki seçim menüsünü gösteren bir eğri şeklinde yorumlamaları, 1960 A.B.D. başkanlık seçim kampanyası sürecinde oldukça faydalı olmuştur. 23 Kennedy nin, yüksek istihdam ve büyüme hedeflerine 21 Diğer taraftan, Phillips, eğrisinin konumunun sadece talep (demand-pull) faktörlerine değil, sendikaların gücü gibi, maliyet (cost-push) faktörlerine de bağlı olduğunu düşünmektedir. Bu bağlamda, sendikaların güçlerini kullanarak, parasal ücretleri yükseltmeye çalışmaları, sadece, belirli bir işsizlik düzeyinde, daha yüksek bir enflasyon oranına ve hükümetin enflasyonu kontrol altına almak amacıyla talebi düşürmesi sonucunda da, işsizlikte yükselmeye neden olacaktır; bu nedenle, Phillips, cost-push faktörlerinin mimimize edilmesi gerektiğini düşünmektedir. Bkz. Leeson, 1997a, s James Tobin e göre, Phillips in kendisi, yaratıcısı olduğu eğri ile ilişkili doktrinin ( Phillips eğrisi doktrini ) bir peygamberi (prophet) değildir. O nun 1958 makalesi, büyük bir olasılıkla, son çeyrek yüzyılın en etkili makro-ekonomik makalesiydi. Fakat Phillips sadece bazı çarpıcı ampirik bulgular sunmuş; diğer iktisatçılar ise, bu bulguları defalarca çok sayıda ekonomi için kopya etmişlerdir. Dolayısıyla Phillips, söz konusu bulgularının teşvik ettiği teoriler ve politika sonuçlarından sorumlu değildir. Bkz. Tobin, 1972, s. 4, not : Demokrat parti adayı John F. Kennedy nin A.B.D. başkanlığına seçilmesinden sonra (1960),
15 Emel AKKUŞ 113 karşılık, bazı (özellikle Cumhuriyetçi) anti-enflasyonist iktisatçılar 24, sadece sıfır enflasyonun güvenli olacağına; sürünen (creeping) enflasyonun hızlı bir şekilde hiperenflasyona dönüşeceğine ve enflasyonu düşürmeye çalışmanın da hem acılı hem de uzun süreli olacağına inanmaktaydılar. Samuelson ve Solow un Phillips eğrisi yorumu, kabul edilebilir ve istikrarlı enflasyon oranlarıyla yüksek istihdamın ilişkili olduğunu öngören kanıtların ortaya çıktığına olan inanca dayanmaktaydı. Ayrıca sistemi tersine çevirmek de mümkündü; gerekli olduğunda, ekonomiyi Phillips eğrisinin aşağısına hareket ettirmek için toplam talep yönlendirilebilirdi. Bu durumda, politik açıdan popüler olmayan fiyat ve ücret kontrollerine başvurmaksızın, bir anti-enflasyon programı yürütülebilirdi. Demokratik parti iktisatçıları, bu görünen (apparent) ampirik uyumluluğu aşırı bir telaşla ekonomik modellerine adapte etmişlerdir (Leeson, 1997b, s. 145). Böylece, Phillips eğrisi, Keynesyen makro ekonomik modelde (IS- LM modeli) mevcut olmayan, fiyat belirlenmesi ve enflasyon konularına bir açıklama sağlaması nedeniyle söz konusu modeldeki önemli bir açığı kapatmıştır. Bilindiği gibi, IS-LM modeli içinde, fiyat düzeyinin ve parasal ücretlerin, tam istihdama ulaşıncaya kadar sabit olduğu ve böylece bu noktaya kadar, toplam talepteki değişikliklerin sadece reel gelir ve istihdam düzeyini etkileyeceği varsayılmaktadır. Ancak tam istihdama ulaşıldıktan sonra toplam talepteki değişiklikler fiyat düzeyini etkilemektedir. Phillips eğrisi sayesinde, Ortodoks Keynesyen üretim ve istihdam teorisi ile ücret ve fiyat enflasyonu teorisi arasında bir bağlantı sağlanabilmiştir lı yıllarda geçerli olan varsayım, Phillips eğrisinin istikrarlı olduğu, tüm mekân ve zamanlar için geçerli olduğu ve bu nedenle güvenilir bir politika aracı olduğuydu. 25 Ancak, 1960 ların sonunda ve 1970 lerin P.Samuelson, R.Solow ve J.Tobin (G.Ackley ve A.Okun ile birlikte), makroekonomik politika tartışmalarının dominant sesleri olmuşlar ve Kennedy nin etkili politika danışmanları durumuna gelmişlerdir. Bkz. Leeson, 1997b, s Dolayısıyla, bu yıllardan itibaren, Amerikan ekonomisinin yönetiminde Keynesyen politikaların egemen olduğunu söyleyebiliriz. 24 A.B.D. de, Cumhuriyetçi Parti iktisatçılarının (Arthur F. Burns gibi) başlıca karakteristiği, antienflasyonist olmaları iken; Demokrat parti iktisatçılarının (Samuelson ve Solow gibi) ise, antiişsizlik yanlısı olmalarıdır. Tam istihdam politikalarının enflasyonist sonuçları hakkındaki aşırı hassasiyet ve dikkat, anti-keynesyen geleneğin geçmişten beri bir parçası olmuştur. Bkz. Leeson, 1997b, s Oysa, daha önce de açıkladığımız gibi, gerek Phillips in çalışmasında, gerekse daha sonra yapılan çok sayıda ampirik çalışmada elde edilen sonuçlar, zamana, bağımlı ve bağımsız değişkenlerin
16 114 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme başında hem enflasyon hem de işsizliğin artmaya başlaması ve böylece tüm dünyada yaygın olarak ortaya çıkan stagflasyon sorunu, Phillips eğrisinin istikrarlılığına olan güvene son vermiş ve yeni soruna teorik ve pratik olarak yeni ekonomik çözümler bulma gereksinimi ortaya çıkmıştır. 26 Milton Friedman, Nobel ödülünü alırken sunduğu, Enflasyon ve İşsizlik (Inflation and Unemployment) isimli çalışmasında, bir bakıma Phillip Eğrisi nin evrimine ve doğal oran hipotezinin doğuşuna yönelik bir analiz yapmaktadır (Friedman, 1977, s ). Friedman a göre, 1930 lardaki Keynesyen devrimin bir sonucu, kısa-dönemde ortaya çıkan ekonomik değişiklikleri analiz ederken başlangıç noktası olarak, rijit bir mutlak (absolute) ücret düzeyinin ve hemen hemen rijit bir mutlak fiyat düzeyinin kabul edilmesiydi. Friedman, Keynesyen analizde, fiyat ve ücretlere kurumsal veriler olarak bakıldığını ve ekonomik birimler tarafından da böyle görüldüklerinin kabul edildiğini belirtmektedir; böylece, toplam nominal talepteki değişikliklerin hemen hemen tamamiyle üretime yansıması ve fiyatlara neredeyse hiç yansımaması mümkün olabilecektir (Friedman, 1977, s ). Friedman, bu entelektüel atmosferde, iktisatçıların işsizlik ile, reel ücretler yerine nominal ücretler arasındaki ilişkiyi analiz etmelerini ve kapalı bir şekilde (implicitly), nominal ücret beklentilerindeki değişiklikleri reel ücret beklentilerindeki değişikliklere eşit kabul etmelerini anlaşılabilir bulmaktadır. Ayrıca, işsizlik düzeyi ile nominal ücretlerdeki değişim oranı arasında istikrarlı bir ilişki olduğuna ilişkin başlangıçtaki ampirik kanıtlar, fiyatlardaki şiddetli kısa-dönemli dalgalanmalara rağmen, göreli olarak istikrarlı bir uzun-dönem fiyat düzeyinin olduğu ve istikrarın sürekliliğine ilişkin bir beklentinin yaygın olarak paylaşıldığı bir dönemden elde edilmiştir. Friedman, bu yüzden, sözkonusu verilerin, varsayımların özel karakteri hakkında hiçbir uyarıcı işaret vermediğini düşünmektedir (Friedman, 1977, s.469). niteliklerine, tahmin yöntemine ve daha pek çok faktöre bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Bu yüzden, Keynesyen iktisatçıların, Phillips eğrisinin gösterdiği ilişkiye bu kadar büyük bir güven atfetmeleri düşündürücüdür. 26 Phillips eğrisinin çöküşü, Cumhuriyetçi partili anti-keynesyenlere, politik, entelektüel ve iktisat politikası bağlamında bir zafer kazandırmıştır. Bunun sonucunda, hem Keynesyenlerin kendilerine olan güvenlerini yeniden sağlamaları için bir on yıl geçmesi gerekmiş; hem de, yirminci yüzyılın son çeyreğinin önemli bir bölümünde, Birleşik Krallık ta İşçi partisi (Labour party) ve Birleşik Devletlerde de Demokrat parti (Democratic party) iktidarın dışında kalmıştır. Bkz. Leeson, 1997b, s. 146.
17 Emel AKKUŞ 115 Böylece, işsizlik düzeyi ile enflasyon oranı arasında istikrarlı bir ilişki olduğuna ilişkin hipotez (negatif eğimli Phillips eğrisi), iktisatçılar arasında büyük bir memnuniyetle benimsenmiştir. Çünkü bu hipotez, Keynes in teorik yapısındaki bir boşluğu doldurmuştur. 27 Ayrıca iktisatçının, politika yapıcıyı mevcut alternatifler hakkında bilgilendirmesini mümkün kılarak, iktisat politikası açısından güvenilir bir alet sağladığı izlenimini yaratmıştır (Friedman, 1977, s.469). Friedman, Phillips eğrisi ile ilgili gelişmeleri şöyle ifade etmektedir (Friedman, 1977, s.469) : Her bilimde olduğu gibi, deneyimler hâkim hipotezle tutarlı gibi göründüğü sürece, her zaman olduğu gibi, birkaç muhalif onun geçerliliğini sorgulamasına rağmen, [sözkonusu hipotez] kabul görmeye devam etti. Fakat 50 ler 60 lara, ve 60 lar 70 lere dönerken, hipotezi basit şekliyle kabul etmek giderek daha da güçleşti, İşsizlik düzeyini aşağıda tutmak için giderek daha büyük dozlarda enflasyona gerek varmış gibi görünüyordu. Stagflasyon çirkin başını kaldırmıştı. Friedman, enflasyon-işsizlik değiş-tokuşuna ilişkin hipotezi kabaca onarma yönünde çok çaba gösterildiğini; fakat deneyimlerin bu sözde onarılmış versiyonlara uyum göstermeyi inatla reddettiğini belirtmektedir. Bu nedenle, daha radikal bir düzeltme kaçınılmaz hale gelmiş ve böylece söz konusu hipotezin, sürprizlerin önemini, daha açık bir deyişle, gerçek ve beklenen büyüklükler arasındaki farkları vurgulayan bir yorumu ortaya çıkmıştır. Friedman, bu düzeltilmiş yorumun, reel ve nominal büyüklükler arasındaki farkın önemini vurgulayarak, daha önceki hatayı onardığını belirtmektedir Keynes in Genel Teori de eksik olduğunu ifade ettiği eşitliğin yerini almıştır. Bkz. Keynes, 1936, s Leeeson, Phillips in çalışmasının, monetarist karşı devrim için çok önemli olan iki değişkeni, enflasyon beklentileri ve paranın rolünü ihmal etmekle suçlanmasının haksızlık olduğunu belirtmektedir. Phillips in modelinin büyük bir parasal sektör içerdiğini; 1958 öncesi çalışmalarında da, gelecekteki fiyat değişiklikleri ile ilgili olarak beklentilerin rolü üzerinde çalıştığını yazmaktadır. Hatta, Milton Friedman, 1960 yılında, LSE de Richard Lipsey e, gelecekteki enflasyon beklentileri konusunda, kendisine adaptif beklentiler yaklaşımını önerenin Phillips olduğunu açıklamıştır. Bkz. Leeson, 1997a, s Leeson, bu bilgiyi, Richard Lipsey den gelen 25 Ağustos 1993 tarihli mektuptan elde ettiğini yazmaktadır. Leeson a göre, Friedman Phelps kritik olarak bilinen beklentiler eklenmiş Phillips eğrisi yaklaşımının, gerçekte Phillips Friedman Phelps kritik olarak adlandırılması gerekmektedir;
18 116 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme Bu yeni yorum, Milton Friedman (Monetarist) ve Edmund S. Phelps (Keynesyen) tarafından, birbirlerinden bağımsız olarak öngörülmüş ve çözüm olarak Phillips eğrisinde kısa-dönem uzun- dönem ayırımına gidilmiştir. Friedman ve Phelps, enflasyon ve işsizlik arasında kalıcı (uzun-dönemli) bir ilişki olmadığını ve uzun dönemde işsizliğin denge oranına dönme eğiliminde olduğunu iddia etmişlerdir. 2. Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşunu Açıklayan Başlıca Teoriler 2.1. Adaptif Beklentiler İlave Edilmiş Phillips Eğrisi ve Doğal Oran Hipotezi : M. Friedman ve E. S. Phelps Friedman, beklentiler-ilâve edilmiş Phillips eğrisini iktisat literatürüne kazandırdığı, Para Politikasının Rolü (The Role of Monetary Policy) başlıklı ünlü makalesinde (Friedman, 1968, s. 1-17), para politikası-faiz oranları ilişkisini açıklamak için yararlandığı, Wicksell in doğal 29 oran yaklaşımından, para politikası ile işsizlik oranı arasındaki ilişkiyi açıklamak için de yararlanmaktadır. Friedman, faiz oranlarına ilişkin analizin, istihdam piyasasında yakın bir karşılığı olduğunu belirtmektedir (Friedman, 1968, s. 8). Friedman a göre, denge durumunda olan bir ekonomide, bu dengeyle tutarlı bir işsizlik düzeyi her zaman mevcuttur. Friedman, bu işsizlik düzeyine karşılık gelen işsizlik oranını doğal işsizlik oranı olarak isimlendirmekte ve şöyle tanımlamaktadır (Friedman, 1968, s. 8):... Piyasa kusurları, talep ve arzdaki stokastik değişkenlikler, iş olanakları ve çalışabilir emek hakkında bilgi elde etmenin maliyetleri, hareketliliğin maliyetleri, vs. dahil olmak üzere, emek ve mal piyasalarının cari yapısal karakteristiklerini içermeleri şartıyla, Walrasyen genel denge eşitlikleri sistemi tarafından oluşturulan bir [işsizlik] düzeyi. 30 çünkü, yukarıdaki paragraftan da anlaşılacağı gibi, çok daha önceden formüle edilmiştir. Bkz. Leeson, 1997a, s Friedman, Wicksell gibi kendisinin de, doğal terimini, reel güçleri parasal güçlerden ayırabilmek amacıyla kullandığını söylemektedir. 30 Friedman, bu doğal oranın, işsiz sayısı ile iş olanakları arasındaki eşitliğe karşılık gelmesinin gerekmediğini vurgulamaktadır. Bkz. Friedman, 1968, s. 8, not 3.
19 Emel AKKUŞ 117 Enflasyon-işsizlik değiş-tokuşunun (Phillips eğrisinin) bu yeni yorumuna göre, her zaman reel faktörler tarafından belirlenen bir doğal işsizlik oranı vardır. Sözkonusu bu doğal orana erişilebilmesi, ortalama olarak beklentilerin gerçekleşmesine bağlıdır. Aynı reel pozisyon, fiyatların veya fiyat değişikliğinin herhangi bir mutlak düzeyi ile tutarlıdır (fiyat değişikliğinin, para balansları tutmanın reel maliyeti üzerindeki etkisinin göz önüne alınması şartıyla). Bu bakımdan, para yansızdır (Friedman, 1977, s.469). Diğer taraftan, toplam nominal talepteki veya enflasyondaki öngörülmeyen değişiklikler, hem işverenler, hem de işçiler için benzer şekilde sistematik algılama hatalarına neden olur ve başlangıçta işsizliğin doğal orandan sapmasına yol açar. Bu bakımdan ise, para yansız değildir. Ancak, böyle sapmalar geçicidir; Friedman, beklentiler düzeltildikçe, bu sapmaların tersine çevrilmesinin ve sonuçta tamamen ortadan kalkmasının uzun bir kronolojik zaman alabileceğini kabul etmektedir (Friedman, 1977, s ). Friedman, doğal işsizlik oranı nın sabit ve değiştirilemez olmadığını; tersine, bu oranı belirleyen çoğu piyasa karakteristiklerinin insanlar ve politikalar tarafından oluşturulduğunu vurgulamaktadır. Örneğin; yasal minimum ücret oranları, sendikaların gücü, vb. faktörler, doğal işsizlik oranı üzerinde etkili olur. Friedman a göre, iş değişimlerinde, iş olanakları ve emek arzı hakkındaki bilginin elde edilebilirliğinde, vs. ortaya çıkan gelişmeler doğal işsizlik oranını düşürme yönünde etkili olur (Friedman, 1968, s. 9). Bu işsizlik düzeyine karşılık gelen reel ücret oranları, ortalama olarak normal bir oranda artma eğilimi gösterirler; sözkonusu normal oran, sermaye oluşumu, teknolojik gelişme gibi faktörler uzun-dönemli trendlerini korudukları sürece sonsuza kadar sürdürülebilecek olan istikrarlı bir oranı temsil etmektedir (Friedman, 1968, s. 8). Milton Friedman, doğal işsizlik oranı kavramını Phillips eğrisine adapte etmeye çalışmaktadır. 31 Friedman a göre, Wicksell in analizinin, nominal ve reel faiz oranları arasında bir ayırım yapmakta başarısız olması gibi, Phillips analizinin de, nominal ve reel ücretleri birbirinden ayırmakta başarısız olması, A.W. Phillips in, kapalı bir şekilde, herkesin nominal fiyatların istik- 31 James Tobin e göre, Phillips eğrisi doktrini, Keynesyen ücret ve istihdam teorisinin savaş sonrası benzeri iken; doğal oran doktrini, Keynes in karşı çıktığı klâsik yaklaşımın çağdaş versiyonudur. Bkz. Tobin, 1972, s. 4.
20 118 Phillips Eğrisi: Enflasyon-İşsizlik Değiş-Tokuşu Teorik Bir İnceleme rarlı olacağı yönünde bir beklenti içinde olduğu ve cari fiyatlar ile ücretler ne olursa olsun bu beklentilerin değişmeden kalacağı bir dünya varsayımı yapmasının bir sonucudur. Böylece, cari fiyatların beklenen fiyatlardan farklılık göstermesi durumunda işsizlik oranında önemli değişiklikler meydana gelmekte ve Phillips eğrisi istikrarını kaybetmektedir. Örneğin; cari enflasyon oranının beklenen enflasyon oranının gerisinde kalması durumunda, nominal ücretler beklenen enflasyon oranına göre yükselmeye devam ettiğinden, işsizlikte ani bir artış meydana gelir. Friedman a göre bu sonuç, enflasyon oranını, beklenen oranın altına düşürmek yönündeki tüm çabalardan beklenen bir sonuçtur (Friedman, 1968, s. 8-9). 32 Friedman, piyasa işsizlik oranı ile doğal işsizlik oranı arasındaki ilişkileri ve böylece para politikası-işsizlik oranı ilişkisini, Phillips eğrisi ve beklentilerle bağlantılı olarak ayrıntılı bir şekilde açıklamaktadır (Friedman, 1968, s. 9-10). Eğer para otoritesi, piyasa işsizlik oranını, doğal işsizlik oranının altına düşürmek istiyorsa, genişlemeci bir politika izler ve paranın büyüme oranını artırır. Fiyatların istikrarlı olduğu bir zamanda, nominal balansların, arzu edilen düzeyin üzerine çıkması, başlangıçta faiz oranlarının düşmesine neden olur. Ayrıca, nominal balansların artması ve faiz oranlarının düşmesi sonucunda, toplam harcamalar ve buna bağlı olarak gelir de yükselmeye başlar Önce, gelirdeki artışın büyük kısmı fiyatlardan ziyade üretim ve istihdamdaki bir artış şeklinde ortaya çıkar. Çünkü insanlar, fiyatların istikrarlı olmasını beklediklerinden, geleceğe ilişkin ücret ve fiyat beklentilerini buna göre oluşturmuşlardır ve beklentilerini yeni cari duruma uydurmaları zaman alır (Adaptif Beklentiler). Böylece toplam talepteki ilk genişlemeye, üreticiler üretimi artırarak, çalışanlar daha uzun saatler çalışarak ve işsizler eski nominal ücretlerde teklif edilen işleri şimdi kabul ederek tepki gösterirler. Böylece para miktarındaki artışın kısa dönemdeki etkisi, istihdam ve üretim artışı şeklinde ortaya çıkar. 32 Fiyatlardaki değişim oranının büyük ölçüde farklılık gösterdiği dönemler veya ülkeler için Phillips eğrisi iyi bir şekilde tanımlanamaz. Bkz. Friedman, 1968, s. 9, not 5.
Modern Konjonktür Teorileri ve İktisat Politikası Giriş Modern konjonktür teorileri : - Reel iş ÇevrimleriTeorisi - Yeni Keynesyen Model Modern konjonktür teorileri iktisat politikası analizlerine neler
SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM Neler Öğreneceğiz? Makroekonominin tanımı Makroekonomi ve Mikroekonomi Ayrımı Makroekonominin Gelişim Süreci ve Tarihi Düşünce Okullarının Makroekonomik
BOCUTOĞLU 109 yemek pişirirken yağı, salçayı, soğanı, eti, sebzeyi, suyu aynı anda tencereye doldurmaz; birinci adımda yağı ve salçayı hafifçe kızartır, ikinci adımda soğanı ve eti ilave ederek pişirmeye
1 BÖLÜM 8: HASILA VE FİYAT DÜZEYİ: ALTERNATİF MAKRO MODELLER Bu bölümde AD ve farklı AS eğrileri birlikte ele alınarak farklı makro modellerde P ve Y düzeylerinin nasıl belirlendiği incelenecektir. 8.1
SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik
İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...
IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI Soru KPSS 2001 Otonom tüketim harcamalarının artması aşağıdakilerin hangisine neden olur? a) Denge üretim düzeyinin artmasına, LM eğrisinin sağa doğru kaymasına b) Denge üretim
BÖLÜM 9 Ekonomik Dalgalanmalara Giriş Çıktı ve istihdamdaki kısa dönemli dalgalanmalara iş çevrimleri diyoruz Bu bölümde ekonomik dalgalanmaları açıklamaya çalışıyoruz ve nasıl kontrol edilebileceklerini
İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,
1 DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI Durgunluk Tanımı Toplam arz ile toplam talep arasındaki dengesizlik talep eksikliği şeklinde ortaya çıkmakta, toplam talebin uyardığı üretim düzeyinin o ekonominin üretim
İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM
Ekonomi II 20.Para Teorisi ve Politikası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 20.1.Para Teorisi Para miktarındaki
Bölüm 12 Rasyonel Beklentiler Teorisinin Politika Yansımaları ve Enflasyonla Mücadele Geçen haftaki derste rasyonel beklentiler kavramını açıklamış ve bu kavramla birlikte ortaya çıkan Yeni Klasik ve Yeni
İçindekiler Önsöz İçindekiler Ayrım I. Genel Çerçeve 1 Bölüm 1. Makro Ekonomiye Giriş 3 1.1. Ekonominin Tanımlanması ve Bir Bilim Olarak Ekonomi 4 1.2. Ekonomi Teorisi ve Politikası 5 1.3. Makro Ekonomi
FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde Fiyatlar genel düzeyi (Fgd) ile MG dengesi arasındaki ilişkiler incelenecek. Mg dengesi; Toplam talep ile toplam arzın kesiştiği noktada bulunacaktır.
SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik
BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise
ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden
Para Teorisi ve Politikası Ders Notları A. YASEMIN YALTA TÜRKİYE BİLİMLER AKADEMİSİ AÇIK DERS MALZEMELERİ PROJESİ SÜRÜM 1.0 (EKİM 2011) İçindekiler 1 Paranın Tanımı ve İşlevleri 1 1.1 Para Tanımı..............................
DERS NOTU 06 IS/LM EĞRİLERİ VE BAZI ESNEKLİKLER PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ TOPLAM TALEP (AD) Bugünki dersin içeriği: 1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ... 1 2. LM EĞRİSİ VE PARA TALEBİNİN
DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ
1. Her arz kendi talebini yaratır. şeklindeki Say Yasasını aşağıdaki iktisatçılardan hangisi kabul etmiştir? A İKTİSAT 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli
Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında
2015-2016 BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI 1. Toplam Talep (AD) doğrusunun eğimi hangi faktörler tarafından ve nasıl belirlenmektedir? Açıklayınız. (07.03.2016; 09.00) 2.
İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri
A. ANALZ A.. Analizi (Mal Piyasası) (Investment aving) (atırım Tasarruf) Eğrisi, faiz oranları ile gelir düzeyi arasındaki ilişkiyi gösterir. Analizin bu kısmında yatırımları I = I bi olarak ifade edeceğiz.
Ders Notları Dr. Murat ASLAN Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. genişleme trend Daralma Kriz, küçülme 12,00 Reel Büyüme Hızı Oranı 1950-2008
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ 11 1.1. Makro Ekonomi Biliminde Yöntem 12 1.2. Kavramsal Çerçeve 13 1.3. Makro Ekonomi Bilimi Literatürü 16 1.3. 1. Klasik Makro Ekonomi Bilimi
BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide
2009 VS 4200-1. Gayri Safi Yurt içi Hasıla hangi nitelikte bir değişkendir? ) Dışsal değişken B) Stok değişken C) Model değişken D) kım değişken E) içsel değişken iktist TEORisi 5. Kısa dönemde tam rekabet
PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ Bu bölümde faiz oranlarının belirlenmesi ile faizin denge milli gelir düzeyinin belirlenmesi üzerindeki rolü incelenecektir. IS LM modeli, İngiliz iktisatçılar John
Ekonomi II 21.Enflasyon Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 21.1.Nedenlerine Göre Enflasyon 1.Talep Enflasyonu:
İktisat Politikası ve Toplam Talep Toplam Arz Analizi Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Amaçlar İktisat politikasının amaçlarını anlamak Enflasyon ve çıktı da istikrar arasındaki ilişkiyi anlamak Para politikasının
TOLAM TALE VE TOLAM ARZ: AD-AS MODELİ AD-AS IS LM ve IS LM B modellerinde fiyatlar genel düzeyinin sabit olduğu varsayılırken, bu analizde fiyatlar genel düzeyi () ile reel milli gelir (Y) arasındaki ilişkiler
1-John Maynard Keynes in en önemli eseri ve bu eserin içeriği nedir? İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 2-Keynes in geliştirdiği görüş nedir? Toplam talebin istihdamı
Ekonomi II 16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır.
İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu
İÇİNDEKİLER Önsöz BİRİNCİ BÖLÜM PARA, EKONOMİ VE FİNANSAL SİSTEM 1.1.Paranın Doğuşu 1.2.Para ve Ekonomi 1.3. Finansal Sistem 1.3.1. Finansal Sistemin Tanımı Ve Yapısı 1.3.2. Finansal Sistemin Temel Fonksiyonları
7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Makroekonomi ECO202 Bahar 4 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları Dersin
Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)
ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL İKTİSADİ KAVRAMLAR 11 1.1. İktisat Biliminin Temel Kavramları 12 1.1.1.İhtiyaç, Mal ve Fayda 12 1.1.2.İktisadi Faaliyetler 14 1.1.3.Üretim Faktörleri 18 1.1.4.Bölüşüm
Bölüm 11 Rasyonel Beklentiler Teorisi Bu bölümde beklentilerin ekonomideki rolü üzerinde duracağız. Daha önceki derslerde beklentilerin ekonomiyi bir çok farklı şekilde etkilediğinden bahsetmiştik. Fakat
Ekonomi II 23.Uluslararası Finans Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 23.Uluslararası Finans 23.1.Dış Ödemeler
1 BÖLÜM 9: ENFLASYON ve HASILA-İŞSİZLİK Bu bölümde AD ve AS modeline ilişkin daha önceki açıklamalara dayanarak enflasyon ve hasıla-işsizlik arasındaki ilişkiler ele alınacaktır. 9.1 DİNAMİK TOPLAM ARZ
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz
Türkiye de işsizler artık daha yaşlı Esen Çağlar, Ozan Acar, Haki Pamuk Mart 2007 2001 krizinden günümüze Türkiye ekonomisinde iki önemli yapı değişikliği birlikte yaşanmıştır. Bir yandan makroekonomik
PARA TALEBİ VE KURAMLARI Kişilerin servetlerinin bir kısmını ellerinde para olarak tutmalarına para talebi adı verilir. İktisadi düşünceler anlamında bakıldığında para talebi kuramları paranın fonksiyonlarına
BÖLÜM 6 İŞSİZLİK İŞSİZLİK İşsizlik insanları doğrudan ve en şiddetli şekilde etkileyen makroekonomik sorundur ILO kriterlerine göre bir kişinin işsiz olarak tanımlanabilmesi için, bu kişinin durumu aşağıda
T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.
7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç
MALİYE POLİTİKASI KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKAT Burada ilk 4 sahife gösterilmektedir. Özetin tamamı için sipariş veriniz www.kolayaof.com 2 Sayfa 2 1. Ünite Maliye Politikası: Kavramlar, Etkinliği ve Sınırları
ENFLASYON (Genel bakış) Gazi Üniversitesi Ekonometri Bölümü -KADİR ÖZKAN - SUNUM KİTLESİ: İKTİSADİ İDARİ BİLİMLER ÖĞRENCİLERİ 1 ENFLASYON NEDİR? Latince bir kelime olan "enflasyon", şişkinlik ya da genişleme
Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI email@example.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki
Ödemeler Bilançosunda Denge: BP Eğrisi Dışa açık bir ekonomide ekonomi politikalarını ve çeşitli şokların etkilerini inceleyebilmek için IS-LM modelinin kapalı ekonomi için geliştirilen versiyonu yeterli
8. BÖLÜM STAGFLASYONLA MÜCADELEDE MALİYE POLİTİKASI 1 STAGFLASYON Stagflasyon: Üretimde görülen durgunluk ve fiyatlarda yaşanan artışın bir araya gelmesidir. - Durgunluk içinde enflasyon: Reel ekonomik
2017 YILI İLK ÇEYREK GSYH BÜYÜMESİNİN ANALİZİ Zafer YÜKSELER (19 Haziran 2017) TÜİK, 2017 yılı ilk çeyreğine ilişkin GSYH büyüme hızını yüzde 5 olarak açıklamıştır. Büyüme hızı, piyasa beklentileri olan
BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.
Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı
8. DERS: IS/LM MODELİ 1 Mal Piyasası ve Para Piyasası...2 2. Faiz Oranı, Yatırım ve IS Eğrisi...2 A.IS eğrisi nin özellikleri:...3 B.Maliye Politikası IS Eğrisini Nasıl Kaydırır?...5 3. Para Piyasası ve
15.433 YATIRIM Ders 19: Menkul Kıymet Analizi Bahar 2003 Giriş Piyasada gözlemlediğimiz fiyatlar nasıl açıklanır? Etkin bir piyasada, fiyat kamuya açık olan tüm bilgileri yansıtır. Piyasa bilgisini piyasa
DERS NOTU 06 IS/LM MODELİ Bugünki dersin içeriği: 1. MAL PİYASASI VE PARA PİYASASI... 1 2. MAL PİYASASI İLE PARA PİYASASININ İLİŞKİSİ... 1 3. FAİZ ORANI, YATIRIM VE IS EĞRİSİ... 2 IS EĞRİSİNİN CEBİRSEL
DEĞERLENDİRMENOTU Nisan2011 N201127 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Ayşegül Dinççağ 1 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Hasan Çağlayan Dündar 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri 2008 Krizinin
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Dönem Yarıyıl Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS İktisata Giriş II ECO 102 Bahar 2 3+0+0 3 6 Ön Koşul MATH103 MATH104 Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı
BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir. IS-LM modeli ; J.M.KEYNES tarafından ortaya atılmıştır. Buna göre ekonomide; 1. MAL PİYASASI
DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar
Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Ekim 2014 ILIMLI BÜYÜME DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 24 Ekim 2014 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)
Dersin Adı DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Kodu ECO 815 Dersin Türü Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Açık Ekonomi Makroiktisatı
3. TAHMİN 3.1. En Küçük Kareler (EKK) Yöntemi 1 En Küçük Kareler (EKK) yöntemi, regresyon çözümlemesinde en yaygın olarak kullanılan, daha sonra ele alınacak bazı varsayımlar altında çok aranan istatistiki
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MAKRO İKTİSAT TEORİSİ MAK214 4 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi
TARIM DIŞI İŞSİZLİK ARTIŞTA (Temmuz Ağustos - Eylül) HAZIRLAYAN 18.02.2014 Prof. Dr. Halis Yunus ERSÖZ Prof. Dr. Mustafa DELİCAN Doç. Dr. Levent ŞAHİN ÖZET Türkiye genelinde Eylül ayında geçen yılın aynı
DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te
BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ NAZİLLİ İİBF İKTİSAT BÖLÜMÜ VE AVRUPA ARAŞTIRMALAR MERKEZİ TARAFINDAN DÜZENLENEN GÜNCEL EKONOMİK SORUNLAR KONGRESİ NDE YAPACAĞI Açılış Konuşmasının
T.C. KALKINMA BAKANLIĞI İŞGÜCÜ PİYASASINDAKİ GELİŞMELERİN MAKRO ANALİZİ EKONOMİK MODELLER VE STRATEJİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ekonomik ve Stratejik Araştırmalar Dairesi Mayıs 2014 Tem.05 Oca.06 Tem.06
3.Ders Talep ve arz kavramları ve bu kavramları etkileyen öğeler spor endüstrisine konu olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi ve tüketilmesi açısından önemli unsurlardır. Spor endüstrisi içerisinde yer
1 PARA POLİTİKASI AMAÇLARI VE ARAÇLARI TÜRKİYE UYGULAMASI Para Politikasının Amaçları 2 1. Fiyat İstikrarı: Enflasyonu yıllık yüzde 1-2 seviyelerinde devam ettirmek. TCMB nin şu an izlediği politika enflasyon
To ensure the functioning of the site, we use cookies. We share information about your activities on the site with our partners and Google partners: social networks and companies engaged in advertising and web analytics. For more information, see the Privacy Policy and Google Privacy & Terms.
Your consent to our cookies if you continue to use this website.