Kırık Pencereler Teorisi, daha çok bilinen adıyla Kırık Camlar Teorisi; bir ortamdaki düzensizlik ya da yanlış davranışın var oluşunun teşvik edici olup ciddi suçların ortaya çıkmasıyla ilgilidir.
Bir yolda yürüyorsunuz. Yürürken de elinizde bir portakal var ve o portakalı yemek üzere, kabuğunu soydunuz. Çöp kutusunun da çok uzakta olduğunu fark ettiniz. Gözlerinizle etrafa ve yere baktınız. Yerde çöp gördüyseniz muhtemelen siz de atarsınız ama eğer yerde hiç çöp yoksa portakal kabuklarını yere atmadan önce iki kere düşünürsünüz.
Kırık Cam Teorisi, insanların olduğu çevrede bozulma varsa yasanın olmadığı düşüncesini öngörüyor.
Teori, ilk olarak 1982 yılında sosyal bilimciler James Q.Wilson ve George L. Kelling tarafından ‘’The Atlantic’’ adlı dergide yayınlanan makalede kullanılmıştır ama bu teori 1969 yılında Amerikalı suç psikoloğu Philip Zimbardo tarafından yapılan bir deneyden esinlenilmiştir. Daha sonra 1990’larda New York’ta komiserlik yapan William Bratton ve belediye başkanı Rudy Guilani’nin uygulamasıyla teorinin işe yaradığı ortaya çıkmıştır. Rudy Guiliani’ye ‘’Sen bu suçlarla nasıl mücadele ettin?’’ diye sorduklarında; ‘’Terk edilmiş bir bina düşünün. Binanın camlarından biri bile kırılsa, hemen tamir ettirmezseniz oradan geçenler bir süre sonra binanın diğer camlarını da bir taş atıp kırmaya başlar.
Ben cam kırılır kırılmaz, hemen tamir ettirdim. Bir elektrik direğinin dibine ya da binanın köşesine biri bir torba çöp bıraksın, hemen kaldırmazsanız herkes oraya bir torba çöpünü bırakmaya başlar ve bir süre sonra dağlar gibi çöp birikir. Ben ilk konan çöp torbasını kaldırttım’’ şeklinde cevap vermiştir. Yani büyük suçları engellemek istiyorsan, küçüklerine izin verme!
Kırık Camlar Teorisi’nin Çıkış Noktası Nedir?
Amerikalı, Standford Üniversitesi’nin psikoloğu Philip Zimbardo’nun önderliğinde 1969 yılında bir deney yapıldı. Zimbardo, suç oranının yüksek olduğu ve gelir seviyesinin az olduğu bir yere ve daha yüksek geliri olan insanların yaşadığı yere 1959 model bir otomobil bıraktı. Terk edilmiş hissi yaratmak için de arabaların plakalarını söktü ve kapıları aralık bıraktı. Gelir seviyesi düşük olan Bronx bölgesindeki araba bırakıldıktan birkaç dakika sonra barbarlar tarafından saldırıya uğradı. Bir baba, anne ve genç yaştaki oğlundan oluşan bir aile tarafından öncelikle aracın radyatör ve aküsü çalındı. Bu durum Zimbardo tarafından kaydedildi. 24 saat içerisinde aracın pencereleri parçalandı, döşemeleri yırtıldı. Gelir seviyesi yüksek olan Polo Alto bölgesinde bulunan araca ise bir haftadır kimse dokunmamıştı.
Daha sonra Zimbardo, aracın yanına bir balyoz ile giderek kasıtlı bir şekilde araca balyozla vurarak zarar verdi. Kısa bir süre sonra bu zarar verme işlemine diğer insanlar da katıldılar. Zimbardo, her iki durumda da zarar veren barbarların çoğunluğunun, öncelikle düzgün ve saygın görünümlü beyazlar olduğunu kaydetti.
Yapılan ilk yanlış düzeltilmezse ‘’Herkes yapıyor zaten’’ diye düşünülüp, insanlara fırsat verilmiş olunacaktır.
Kırık Camlar Teorisi Politikaları İlk Olarak Nerede Uygulandı?
Kırık camlar teorisi, suç oranlarının yükseldiği bir dönemde ortaya atıldı ve çoğu zaman politikacıları, büyük suçları engellemenin ve azaltmanın bir yolu olarak; halka açık alanda içki içme, ücret kaçırma veya duvar yazısı gibi küçük suçlara, polislik faaliyetleri arttırmaya yönelik politikaları savunmaya teşvik etti.
Teori, biraz önce de bahsettiğimiz gibi New York belediye başkanı Rudy Giuliani ve polis komiseri William Bratton tarafından dikkate değer bir şekilde uygulandı ve popülerleştirildi. 2000 yılında bildirilen araştırmada Kelling, kırık cam polisliğinin 1989 ve 1998 yılları arasında New York City’de 60.000’den fazla şiddet suçunu önlediğini iddia etti, ancak teori eleştirmenleri aynı fikirde değildi.
Kırık Pencere Modeli Etkili Mi?
Bu yaklaşımın etkinliği, nasıl uygulandığına bağlıdır. 2016 yılında, Dr. Charles Branas terk edilmiş mülkleri onarmak ve boş arsaları Philadelphia’daki suç oranı yüksek mahallelerde topluluk parklarına dönüştürmek için bir girişim başlattı ve daha sonra silahlı şiddette% 39 azalma gördü. Bu güvenli ve sürdürülebilir çözümlerle “halk için saraylar” inşa edilerek mahalleler yükseltilebilir ve suç azaltılabilir. (Psychology Today)
Bazı akademisyenler kırık camlar teorisinin doğru olmadığını da düşünmektedir. Harvard yayınlarından çıkan ‘’Düzenin İllüzyonu’’ adlı kitabın yazarı Bernard Harcourt kitabında mahalledeki düzensizlikle, suç mağdurları arasındaki bağı gösteren yeterli çalışma olmadığını söylüyor. Kelling ise ‘’Bazıları sadece kendi akademik kariyeri için bizi suçlamasın’’ diyor.
Kelling bunların üzerine bir deneyden daha bahsediyor. Hollanda’da herkesin görebileceği şekilde, bir zarfın içine 5 Euro konup posta kutusuna atılmış. Posta kutusu temizken, insanların %13’ü parayı çalmış. Posta kutusu grafiti yazılarıyla boyandığında insanların %27’si parayı çalmış.
Aslında Kırık Cam Teorisi, insanın ilkel yanlarını ortaya çıkarıyor da diyebiliriz. ‘’Herkes yapıyor zaten’’ dediğimiz anda, hepimiz kaybediyoruz. Yani bir şeyleri yaparken, iki kere düşünmekte fayda var.
Anahtar Kelimeler: Kırık Cam Teorisi, Philip Zimbardo, düzensizlik, suç, deney.
Kaynakça: