Anayasa ve iktidar krizi Qajar hanedanının mücadelesi
İran'daki devrimci olaylar yirminci yüzyıla başladı. Ülkenin sosyo-ekonomik ihtiyaçları ve İran devletinin siyasi örgütlenmesinin özellikleri arasındaki önemli bir tutarsızlıktan kaynaklandı. Yirminci yüzyılın başlarında. Pers’de, Qajar hanedanı bir asırdan fazla bir süredir iktidardaydı, 1796’te iktidara geldi ve Horasan ve Asterabad’da yaşayan Azerbaycan-Türkmen Kadjar kabilesinin soylu klanlarından biriydi. Asterabad Kajar temsilcileri Pers'te iktidara geldi. Genel olarak, Kadir hanedanlığı, Perslerin Yeni Çağ tarihinde oldukça yaygın olan Türk kökenli bir yönetici soyadıydı. İktidara gelmesi oldukça doğaldı çünkü Pers devletini birkaç yüzyıl boyunca yöneten Türki Safevî hanedanının desteği olarak kabul edilen Kadjarlardı. Ancak, yirminci yüzyılın başında. Siyasi sistem, özellikle yabancı sermayenin İran ekonomisine, özellikle de Rus ve İngilizlere yayılmasının arka planına karşı, büyük ölçüde kendini aşmıştır. Bir yandan, iktidarı korumak için, bir yandan, Qajarlar Persia'daki feodal sistemi korudular, sonuçta ülkenin yönetim sisteminin düşük verimliliği ile nitelendirildiğini, diğer yandan da ülkenin kaynaklarını yavaş yavaş yabancı sahiplere verdiler. Ülkedeki iç çelişkiler, Şah Mozaferdin hükümetinin politikaları ile kentsel tabakaların hoşnutsuzluğuyla ağırlaştırılmış bir biçimde artıyordu (resme bakın). Kent nüfusunun performansının resmi nedeni, bir grup Tahran tüccarına verilen cümledir. Tahran Genel Valisi Ala El Doule, ithal şekerin fiyatını yükseltmek için tüccarlarını topuklu ayakkabılarla dövmesini emretti. Bu Aralık'ta oldu 12 1905 ve 1906'in başında Tahran'da kitlesel huzursuzluk başladı. İsyancı Tahranlılar, Şah hükümetinin başı Sadrazam Ain el Dowle'nin istifasını istediler ve ardından anayasa kabulü ve parlamento oluşturulması - Majlis için talepler vardı.
Mozaferreddin Shah Qajar, Majlis'i yaratmaya ve 25 yaşından büyük erkeklere oy verme hakkını tanıyarak gerekli özellik niteliklerine karşılık geldi. Eylül ayında, 1906, yasama ve adli iktidarın işlevlerini devralmış seçkin bir organ olan Tahran'da kuruldu. Ancak, Meclis’te geliştirilen anayasa taslağını imzalamak için acele etmedi. Gerçek şu ki, Mozaferdin-Şah ölümcül derecede hastaydı ve iç çemberi yaklaşan ölümünü beklerken, son muhafazakar mahkumiyetleri ve anayasanın eski muhalifleriyle tanınan en büyük oğlu Muhammed Ali Mirza'nın Pers tahtına kadar bekledi. Muhammed Ali Mirza'nın en yakın danışmanı ve öğretmeninin Rus bir diplomat ve oryantalist Sergey Markovich (Gri Mordekhaevich) Shapshal (1871-1963) olduğu ve muhafazakar görüşleriyle tanınan milliyet tarafından cezalandırıldığı dikkat çekicidir. Rus etkisinin Pers siyasi çatışmasının her iki tarafından da hissedildiği ortaya çıktı - hem anayasal devrimciler hem de Şah’ın mutlak gücünün korunmasının destekçileri. Bununla birlikte, Şah Mozaferdin Mejlis'e mali yönetim, yollar ve devlet sınırlarının kurulması alanlarında önemli haklar veren anayasanın ilk bölümünü imzalamayı başardı. Ancak, 1 Ocak 1907 Şah vefat etti. Bir hafta sonra, Muhammed Ali Şah Qajar, Majlis'i dağıtmaya karar veren tahtı aldı.
Sattar Han'ın Yükselişi
Vali ve yetkililerin tutuklanması ve hükümet binalarının ele geçirilmesi sonucunda Tebriz'de bir ayaklanma başladı. Pers şehirlerinde angemenler görünmeye başladı - seçilmiş kuruluşlar, sendikalar kuruldu. Devrimci konuşmalar, İran Azerbaycan’da ve Hazar Denizi’nin güney kıyısında yer alan Gilan eyaletinde en geniş kapsamlarına ulaştı. Bu, Gilan ve Azerbaycan'ın Ermeni, Gürcü, Azeri, Rus nüfusunun geniş bir bölümünü kapsayan devrimci hareketin de hız kazandığı Rus Transkafkasya'ya yakın oldukları gerçeğiyle açıklandı. İran Azerbaycan ve Gilan'da Mücahidlerin kentli zanaatkâr sayısından kopması, küçük tüccarlar, küçük bir işçi sınıfı oluşturuldu. 22 Haziran 1908 Şah Muhammed Ali Kaçar başkentte olağanüstü hal ilan etti. Hükümet güçleri, Sepekhsalar camisini, anayasa destekçilerinin bulunduğu top mermileriyle bombaladı ve daha sonra polis, bazıları idam edilen anayasalcıların liderlerini tutukladı. Mejlis resmen dağıldı - ülkedeki siyasi durumun istikrara kavuşması sırasında hükümetin bildirdiği gibi. Bununla birlikte, Şah'ın bu eylemleri, küçük bir bez tüccarının oğlu olan İran'ın Azerbaycan'daki Karadağ köyünün yerlisi olan Sattar Han'ın (1868-1914) başkanlık ettiği İran Azerbaycan topraklarında bir ayaklanmaya neden oldu. Genç yaştan itibaren, Sattar Han (fotoğraftaki), İran Azerbaycan'ın göçebe Şahseven kabileleri arasında tutuklanmaktan saklanarak muhalefet hareketine katıldı. Yaklaşık on iki yıl boyunca Sattar hayatını tam anlamıyla “yüksek yollarda” kazandı - ticari karavanları soydu, ama sonra eski soyguncuyu yol bekçisi olarak işe aldı. Böylece Sattar bir soyguncudan profesyonel bir gardiyana dönüştü, ancak Şah rejimine duyduğu nefretini kaybetmedi. 1907-1908 içerisindeyken İran’da huzursuzluk başladı, anayasalcıların bastırılmasından kaynaklanan Sattar Han, Fedaen’lerin kendi birliğini yönetti. Dekolte başlarında, Tebriz topraklarında askeri çatışmalara katıldı ve kentin tüm alanını ele geçirdi - Sattar’ın birkaç ay boyunca saldırılarını kovmayı başardığı Amirhiz. Sattar Tebriz’de faaliyet gösterirken, Transkafkasya’nın devrimci hareketinin temsilcileri, daha sonra Bakü’nün efsanevi 1876’i arasında bir Sosyal Demokrat olan ve bir Azerbaycan’lı devrimci olan Mashadi Azizbekov (1918-26) dahil olmak üzere onunla temasa geçti.
Bakü'den Tebriz'e taşımacılık koştu silah ve hatta Kafkas devrimcilerinden gönüllüler bile.
İran’daki Rus büyükelçiliği St. Petersburg’a Sattar Han’ın birliklerinin Kafkas devrimcilerinden ciddi yardımlar aldığını ve onsuz çok uzun süre dayanamadıklarını bildirdi. Sattar Han'ın kişisel güvenliğinin Dağıstanlardan, 250 insanlardan oluştuğu ve Rus denizci TAA'nın Sattar Han'ın topçu birimlerine komuta ettiği biliniyor. Goncharovsky, Pers topraklarında olduğu ortaya çıkan eski "Potemkin" savaşçısı olan "Alyosha" lakabını aldı. Şah'ın birlikleri, birlikler tarafından ele geçirilen Sattar Tebriz'i ele geçiremedi. Ancak, İran Azerbaycan’daki karışıklık, cezai durumun kötüleşmesine neden oldu. Böylece, Ardabil civarında, Shahsevens kabilesinin göçebeleri, Rus İmparatorluğu'nun konusu olarak kabul edilen yerel sakinlere saldırmaya ve soymaya başladı. Petersburg bu davaları Perslere asker göndermek için resmi bir bahane olarak kullandı. 20 Nisan 1909 Kafkas Bölgesi Komutanı Adjutant Genel Illarion Vorontsov-Dashkov, imparatordan Rus ordusunun birliklerini Rus İmparatorluğu'nun konusunu korumak için Tebriz'e ilerletme emri aldı. Seferi güçleri arasında 1 Kafkas Tüfeği Tugayı'nın iki taburu, dört atlı yüzlerce Kuban Kazak, bir sapper şirket ve üç topçu bataryası vardı. Başkomiser I.A. Snarsky, 1'inci Kafkas Tüfeği Tugayını yönetti. Rus askerleri, kısa bir süre içinde İran Azerbaycan’a göreceli düzen getirebildiler; hareketsiz nüfustan sürekli yağmalanan Kürtlerin ve Türkmen Yomud’ların göçebe kabilelerini “sakinleştirdi”. Rus birlikleri Tebriz'e girdiğinde, şehir ayrılmak zorunda kaldı ve Sattar Han birlikleri. Asi lider, Türkiye büyükelçiliğine sığındı.
Bununla birlikte, bu zamana kadar ayaklanma ülkedeki diğer bazı şehirlerde başladı. Dahası, militan Bakhtiar kabileleri Şah hükümetine de karşıydı. İranca konuşan göçebe ve yarı göçebe Bakhtiar kabileleri, güneybatı İran'da, İsfahan ve Chekharmekhal ve Bakhtiariya eyaletlerinde (durak) yaşıyor. Etnik ve kültürel olarak, komşu Kürtler ve Lurs'a yakınlar. İran tarihinin birkaç yüzyıl boyunca, Bakhtiari, faydası çok sayıda ve savaşçı olan, önemli bir rol oynadı. 19. yüzyılda İngiliz ajanları, Güneybatı İran kabilelerini yavaş yavaş etkilerinin bir aracı haline getiren Baktari ile güçlü ilişkiler kurdu. Özellikle, 1897'ta güneydeki Huzistan eyaletinde bulunan Shushtera kentinde İngiliz karşıtı ulusal ayaklanmanın bastırılmasına katıldılar.
"Anayasal Devrim" in bastırılması
Mayıs ayında, Gilan'dan Tahran yönündeki 1909 Fedain birimlerini hareket ettirdi, Isfahan ile birlikte, yaklaşık bin savaşçı numaralandırılan Bakhtiar'ın oluşumu ortaya çıktı. 30 Haziran 1909 Fedayin ve Baktariar'ın birimleri Tahran'a girdi ve Majlis'in binasını ele geçirdi. Shah Mohammed-Ali Qajar (resimdeki) devrildi ve Rus temsilciler ofisi topraklarında saklandı ve sadece on yaşında olan oğlu Sultan Ahmad Şah (1898-1930) Persia'nın yeni Şahı ilan edildi. Ülkedeki anayasa restore edildi. Persia'yı kontrol etmek için bir 20 insan dizini oluşturuldu ve Kasım ayında 2 Kasım ayında 1909'te ikinci bir Majlis açıldı. Ülkenin ekonomik durumunu iyileştirmek isteyen dizin, Amerikan liderliği ile müzakerelere girdi. Dünyadaki etkisini hızla genişleten ABD, Pers'teki ekonomik varlıkla da ilgilendi. Nisan ayında, 1911 İran’a Morgan Schuster’in liderliğindeki bir grup Amerikan ekonomi danışmanı tarafından geldi; Schuster’in baskısı altında, İran hükümeti başta ABD’den olmak üzere dış borç uygulamalarına devam etti ve yeni vergiler getirdi. Schuster, kontrolü altında bir askeri güç yaratmaya karar verdi - 15'a kadar bin jandarma ve subaydan oluşan bir mali jandarma. Doğal olarak, Amerikan danışmanının, halk arasında popüler olmayan bir dizi önlem almaktan oluşan politikası, Pers nüfusunun hoşnutsuzluğunun artmasına neden oldu. Buna karşılık, Temmuz ayında İran'ı terk edip Rusya'ya taşınmayı başaran Şah Muhammed-Ali Kaçar, Temmuz ayında 1911, Türkmen aşiret liderlerinin desteğini aldı ve yeniden güçlenmek için intikam almaya çalıştı. Eski Şah'a sadık olan işten çıkarmalar Astrabad'ı ele geçirdi. Ancak hükümet güçleri, eski Şah'ın Türkmen kuvvetlerini yenmeyi başardı ve Muhammed Ali, Rusya'ya döndü. Devrimden önce yaşadığı Odessa'ya yerleşti, daha sonra İstanbul'a ve daha sonra da geri kalan günlerini yaşadığı İtalya'ya göç etti.
Hem Rus hem de İngiliz yönetici çevreleri, İran'daki olaylar hakkında endişeliydi. Rusya ve Büyük Britanya uzun zamandır Farsça'nın gerçek etki alanlarını bölüşmesine hazırlanıyor. İsfahan, Yazd ve Zulfagar'dan önceki kuzey bölgeleri, Rusya İmparatorluğu'nun etki alanına girecekti ve güney bölgeleri Büyük Britanya ile ilgileniyordu. Rus hükümeti Pers'teki devrimci duyguların artması ve Şah'ın yıkılması konusunda endişe duyuyordu, ancak Ruslar ve İngilizler için Amerikan başkentinin ülkeye girişi ve Amerikan danışmanlarının faaliyetleri hakkında endişeliydiler. 16 Kasım 1911 Rusya İmparatorluğu, Pers hükümetinin Morgan Schuster'i derhal görevden almasını ve Rusya ve Birleşik Krallık'a danışmadan yabancı uzmanları işe alma uygulamasını terk etmesini istedi. Rus askerleri Tebriz ve Gilan'daki devrimci gösterileri bastırarak İran Azerbaycan topraklarına girdi. Mart ayında 1912, Pers hükümeti Büyük Britanya ve Rusya İmparatorluğu'nun taleplerini kabul etti. Bununla birlikte, Pers hükümetinin ve özellikle de ülkenin Rus İmparatorluğu ve Britanya'nın etki alanlarına bölünmesi faaliyetleri, “devrimin tadını” hisseden Pers halkının çıkarlarını tatmin etmedi. Özellikle güçlü muhalefet duygusu Gilan eyaletinde devam etti. Burada güçlü bir “Janghel hareketi” kuruldu (“jengel” kelimesinden - bir orman). Gilan “orman kardeşleri” kendilerini silahlandırdılar ve devlet kurumlarına küçük baskınlar düzenlediler. Köylü hareketine en çeşitli sosyal grupların temsilcileri - köylüler, tüccarlar, işçiler, esnaflar ve aydınlar - katıldı. Etnik olarak, Gülenler (Gilan eyaletinde yaşayan İranca konuşan Farsçalar) ve Talysh (ayrıca, İran ve Azerbaycan'da Gililiğin yanında yaşayan İranca konuşan insanlar) hüküm sürdü. Komşu Rusya'daki devrim, Gilan'daki isyan üzerine büyük bir etkiye sahipti.
Şeyh Hiabani'nin Tebriz İsyanı
Nisan ayında, Kuzey İran'daki 1920, ünlü devrimci Şeyh Mohammad Khiabani'nin (1880-1920) liderliğindeki güçlü bir hükümet karşıtı ayaklanmaya başladı. Tebriz'in eteklerinde bulunan Hâhamen köyünün yerlisi olan Muhammed, yerel bir tüccar olan Hacı Abdul Hamid'in oğluydu ve gençliğinde, Rusya'da da dahil olmak üzere Petrovsk'ta (şimdi Makhachkala) babasının işinde yardım etti. Daha sonra Muhammed ticaret faaliyetlerinden emekli oldu ve Tebriz'de din eğitimi aldıktan sonra, Tebriz medresesi Talibiye'de astronomi öğretmeni olarak işe başladı. İlerici görüşlere bağlı kalarak, 1908-1909 ayaklanmasına katıldı. Tebriz’de ve Khiabani’nin Tebriz ilçesinde sokak kavgası yaptıktan sonra, ismine bir ek aldı - Muhammed Khiabani. 1909’te, Bay Khiabani, İran Demokrat Partisi’ne katıldı, ancak devrimin yenilgisinden sonra, İran’ı terk etmek ve önce Petrovsk’a sonra da Vladikavkaz’a olmak üzere Rusya’ya gitmek zorunda kaldı. Politikacı, İran’a Tebriz'deki İran Demokrat Partisi’nin il komitesinin başkanlığını yürüten sadece 1914’ta döndü. Rusya'daki devrimden sonra, onu selamlayan Khiabani, harekete geçme zamanı olduğunu anladı. 1917’te FDP’den ayrılan Azerbaycan Demokrat Partisi’nin (ADP) liderlerinden biri oldu. Parti, ülkedeki yabancı nüfuzla mücadele hedefini ve İngiliz yanlısı politikalar uygulayan Vosuga od Doule hükümetini devirmeyi ilan etti. Türk birlikleri, 1918 yazında İran Azerbaycan'ı işgal ettiğinde, Khiabani komutasındaki 500 halkının ayrılması, Tebriz'i ele geçiren Türk ordusuna direndi. Ancak, Khiabani ve ortakları Mirza İsmail Noubari ve Hacı Mammadli Badamchi tutuklandı ve Kars'a gönderildi. Sadece 1919’te, Khiabani şehri Tebriz’e geri döndü ve ayaklanma hazırlıklarına başladı. 6 Nisan 1920 Azerbaycan Demokrat Partisi Tebriz'de isyan verdi. Muhammed Khiabani, Pers hükümetine karşı bir ayaklanmanın başladığını resmen açıklayan bir 20 bininci toplantısı düzenledi. Kısa süre sonra Tebriz, Khoy ve Ardabil de dahil olmak üzere İran Azerbaycan'ın en önemli şehirleri isyancı ordunun kontrolünü ele geçirdi. Azerbaycan Demokrat Partisi konferansında, İran Azerbaycan'ın adı Azadistan, “Özgürlük Ülkesi” olarak değiştirildi ve Mohammad Khiabani ulusal hükümete başkanlık etti. Khiabani hükümetinin önderliğinde, sosyal ve demokratik reformlar başladı. Bunlardan en önemlileri listelenmelidir: Azerbaycan dilinde ücretsiz okul eğitimi verilmesi, gıda fiyatlarının azaltılması ve pirinç, şeker, gazyağı için sabit fiyatların oluşturulması, ücretsiz kadın okulunun oluşturulması, 200 yataklar için bir hastane, sokak çocukları için bir eğitim evi, engelliler için bir ev ve yaşlılar
25 Haziran 1920 Şah, Azerbaycan’daki olaylar hakkında endişeli, Vosuga od-Doule hükümetini kovdu. Bununla birlikte, Khiabani artık yalnızca başbakanın istifası ile tatmin değildi - ülkenin siyasi yapısındaki radikal değişikliklere destek verdi. Daha sonra Tebriz Genel Valisi tarafından atanan Mohber os-Soltan ayaklanmanın bastırılmasını örgütlemeye başladı. Şehir çevresinde yer alan İran Kazak bölümünün, Kürt Shakkak kabilesinin ve Azerbaycan Şahsevens kabilesinin desteğini aldı. Eylül 12’in 14-1920’i sırasındaki bu kuvvetlerin yardımı ile Tebriz ayaklanması bastırıldı. Kazaklar isyancı lider Muhammed Khiabani'yi ele geçirdi ve evlerden birinin bodrumunda vurdu. Şehir, eşleri ve çocukları da dahil olmak üzere 300 isyancı ailelerin öldürüldüğü, yüzlerce evin yakıldığı ve yıkıldığı sonucu gerçek bir sivil katliamıydı.
Enzeli'de Sovyet denizcilerin gösterişli baskını
Tebriz'le neredeyse aynı anda patlak veren Gilan'daki ayaklanmanın daha uzun ve daha üretken olduğu ortaya çıktı. Arka planı Rusya'daki İç Savaş ve Hazar sahilindeki devrimci olaylarla yakından ilgilidir. 18 Mayıs 1920 sabahı, İran'ın Gilan eyaletinin Hazar kıyısındaki küçük liman kenti Anzeli sakinleri liman bölgesinde topçu toplarını duydular. Böylece Astrahan'dan İran'a yirmi üç gemi alan Denikinitlere karşı Sovyet deniz operasyonu başladı. Söz konusu olaylar sırasında Anzely, İngiliz gemilerini, 51. İngiliz Piyade Tümeni'nin askeri birliklerini ve General A.I. Gönüllü Ordusu'ndan yaklaşık 3-5 bin Beyaz Muhafızı barındıran bir deniz üssüydü. Denikin, yirmi üç gemide Astrahan'dan tahliye edildi. İran'daki Sovyet deniz baskınının nedeni haline gelen gemilerdi - genç Sovyet Rusya'nın Bakü petrolünü taşımak için yeterince geri çekilmiş gemisi yoktu. 28 Nisan 1920 Volga-Hazar Komutanı filotilla Fedor Raskolnikov Moskova'ya - Troçki, Lenin, Chicherin ve RSFSR Nemitz deniz kuvvetlerinin komutanı, gemilerin geri dönüşünün Anzeli limanına yapılan bir baskıyla gerçekleştirilebileceğini söyledi. 1 Mayıs'ta Nemitz'den Sovyet liderliğinin genel görüşünü ifade eden ve Lenin ve Troçki tarafından desteklenen bir cevap aldı: “Hazar Denizi'nin Beyaz Muhafız filosundan temizlenmesi her ne pahasına olursa olsun yapılmalıdır. Bu hedefe tam olarak ulaşmak için, İran topraklarına iniş yapılması gerekeceğinden, sizin tarafınızdan tamamlanmalıdır. ”
- Fedor Raskolnikov. Fotoğraf 1920
Operasyon için, çok önemsiz kuvvetler tahsis edildi - iki yardımcı kruvazör “Rosa Luxemburg” ve “Avustralya”, dört eski yıkıcı “Hızlı”, “Aktif”, “Verimli” ve “Karl Liebknecht”, iki gemi “Kars” ve “Ardagan” , Bir mayın tarama gemisi ve üç ordu taşıyan bir Kızıl Ordu müfrezesi taşıyan üç nakliye gemisi. Operasyonun komutanı Çarlık filosunun tanınmış devrimci ve eski ortancası Volga-Hazar Filosu Komutanı Fyodor Raskolnikov'a verildi. Fedor Fedorovich Raskolnikov - Ilyin (1892-1939), St. Petersburg rahip ailesinde doğdu ve genç yaştan itibaren St. Petersburg Politeknik Üniversitesi'nde okuduğu andan itibaren devrimci etkinliklere katıldı. 1910'te, 18 yaşındaki Ilyin, RSDLP'nin bir üyesi oldu. 1912-1914 içinde Zvezda ve Pravda gazetelerinde işbirliği yaptı ve 2. Dünya Savaşı başladıktan sonra 1917 şubatında mezun olduğu ayrı subaycı sınıflarına girdi.Bu nedenle resmen Ilyin-Raskolnikov denizcilik eğitimi aldı ama aslında profesyonel bir denizciydi değildi. Şubat Devrimi Raskolnikov'un hayatında yeni bir aşamaydı. Kronstadt Konseyi başkan yardımcılığına seçildi, Temmuz ayında 1917 Geçici Hükümet tarafından tutuklandı ve St. Petersburg'un “Haçları” na yerleştirildi, ancak Ekim ayındaki 13, 1917, Ekim devriminden hemen önce serbest bırakıldı. Ardından Raskolnikov, General Lavr Kornilov kampanyasının bastırılmasına katıldı. 1918'in baharında, Askeri ve Denizcilik Komiser Yardımcısı Lev Trotsky'nin görevinden ve Denizcilik ve Kızıl Deniz Kuvvetlerinin oluşumundan sorumlu oldu. Ağustos ayında, 1918.Rolkolnikov, Volga filosunun komutanı oldu, Kazan'ın ele geçirilmesine katıldı. Aralık ayında 1918, Tallinn'e karşı düzenlenen bir kampanya sırasında Raskolnikov, Avtroil ve Spartak'ın avcılarıyla birlikte Britanya'da ele geçirildi. Sovyet Rus 1919 İngiliz askerlerinin Sovyet Rus 17 mahkumlarının serbest bırakılması karşılığında, bir Sovyet devlet adamının yalnızca Mayıs 10'te serbest bırakıldığı Brixton Hapishanesine transfer edildi. 1919 Haziran 31 Raskolnikov, Astrakhan-Hazar komutanlığına ve 23 Temmuz - Enzeli kampanyasına liderlik ettiği Volga-Hazar filosuna atandı. Raskolnikov’un komisyon üyesi olarak, çok daha ünlü bir Sovyet siyasi figürü vardı - Sergo Ordzhonikidze. Üç nakliye gemisine binen denizcilerden bir kopma, Rus Donanması'nın eski ordusu 20 yaşındaki Ivan Kozhanov'a komuta etti. Zengin bir Kabaryan ailesinin yerlisi olan 1918 yaşındaki Batyrbek Abukov, filosunun amfibi saldırı müfrezelerinin komiseri olarak atandı, Nisan ayına kadar XNUMX Kislovodsk'taki Gorsky Konseyi eski sekreteriydi. Daha sonra, Ayrı Dağ Süvarileri Bölümüne komuta etti ve daha sonra askeri komiser olduğu Volga-Hazar filosunda görev yapmak üzere gönderildi.
- Sovyet Askeri Ansiklopedisi'nden fotoğraf
Mayıs 17 gecesi Volga-Hazar Filosunun gemileri ışıkları söndürdü ve düşük hızda kaldılar, sabahları Perslere doğru hareket etmeye başladıkları yerden Nargen adasına taşındılar. Gemilerin Persler yönündeki hareketine paralel olarak, Astara bölgesinde, askeri denizcilerin süvari bölünmesi, görevi kıyı boyunca hareket etmek ve Enzeli'yi batıdan almak olan Pers sınırını geçti. Denizden süvariler bölümü, Proletary kruvazörü ve bir denizci şirketi olan Yunanistan taşımacılığı ile kaplandı. Sonunda, Azerbaycan'ın Kızıl Ordusunun bir parçası olarak listelenen ve Kafkas Cephesi'nin 7'inci Ordusuna bağlı olan 11 inci Shirvan Piyade Alayı'nın askerleri arkadan hareket ediyordu. Önce Şirvan okları, Ardabil şehrini almakla ve çevresini kontrol altına almakla görevlendirildi.
Sovyet denizcilerinin inişi, 8 mayısındaki 18 sabah saatlerinde 1920'te başladı, ilk olarak, Sovyet gemileri, İngiliz askeri kampının bulunduğu Enzeli banliyösü Kazyan'ı bombaladı. Aynı zamanda, denizcilerin inişi başladı. Kısa bir süre için Sovyet denizciler şehri ele geçirdi. Olaylara katılan Sovyet denizci Ivan Isakov, daha sonra Sovyetler Birliği filosunun amiralliği yaptı. Enzeli'nin şu şekilde yakalandığını şöyle açıkladı: “İngiliz ordusunun temsilcileri ihmal edilen şortlarla çalılıklara dağıldı ve hatta her zaman gece pijamalarını atmak için zaman bulamadılar. Mizah duygusunu kaybetmeyen İngilizler bile, bunu daha sonraki konuşmalarda kabul ederek, "kurallara göre savaşmadığımız için" bizi suçladı. Denikin hiç kavga etmedi, ama şehirde dolaştı ve saklandı. Doğal olarak, Kızıl Ordu askerleri ve Farsça Şah Ordusunun demoralize edilmiş birimleri direnmedi. İngiliz kuvvetlerinin komutasındaki General Champaign, İngiliz birliklerinin Enzeli'den tahliye edilmesinin başladığının yüksek emrini verdi. Sovyet denizciler Astrahan ve İngiliz ana gemiye, İngiliz hava taşımacılığı elinden alınan on yardımcı kruvazör, Denikin'le yakalanan dört torpido botları, dört deniz uçağı, taşıma gemileri, topçu ve 50 20 bin. Kabuklar, gümüş ve beyazlar arasında 100 pound Astrahan altın dışarı atılmıştır. İngiliz filosunun komutanı Freser, Enzeli'deki İngiliz deniz üssü tarafından ele geçirildi. Enzeli’deki Sovyet saldırısı, Rus denizcilerle savaşmayı başaramamış, üslerini ve silahlarını bırakmayı, geri çekilmeyi tercih eden İngiliz birliklerinin yenilgisinin eşsiz bir örneğidir.
Gilya Cumhuriyeti'nin İlanı
Anzeli'ye yapılan Sovyet baskınının Gilyan isyancıları - Jangeliler üzerinde muhteşem ve ilham verici bir etkisi oldu. Sovyet komutanlığı, durumdan yararlanmaya ve Gilan'da devrimci bir güç oluşturmak için kullanmaya karar veren Jangheliler lideri Mirza Kuchek Khan ile müzakerelere başladı. Açıklanan olaylar Kuchik Hanının emri altındayken, daha önce Kuchik Han'ı Kuzey İran'daki İngiliz etkisine karşı mücadelede önemli bir müttefik olarak gören Türk ve Alman eğitmenler tarafından eğitilmiş 3 hakkında toplamda ayrılmalar vardı. Sovyet askeri desteğiyle Kuchik Khan, tüm Gilan ve hatta komşu kuzey eyaletlerinin kontrolünü ele geçirmek için gerçek bir fırsat elde etti. 4 Haziran 1920 Kuchik Han'ın birliklerinin birlikleri Gilan eyaletinin başkenti Rasht'a girdi. Ertesi gün, Haziran 5 1920, Gilan Sovyet Cumhuriyeti Reşat'ta ilan edildi. Mirza Kuchek-Khan (1880-1921), Gilan Sovyet Cumhuriyeti hükümetinin başı oldu. Siyasi faaliyete geçmeden önce Mirza Kuchek Han'ın hayatı hakkında çok az şey bilinmektedir. Rasht ve Tahran'da ilahiyat okudu, ancak Anayasa Devrimi sırasında okulu bıraktı ve devrimci harekete katıldı. 1914'te, Mirza Kuchek Khan kasabası, Gilan'ın ormanlık alanlarında isyancıların açılmasına neden oldu. Mahkumiyetle, Kuchik Khan oldukça milliyetçiydi ve RSFSR'nin Gilan'ın iç işlerine müdahalesine karşı çıktı. Bununla birlikte, İran kaynaklarında Kuchek Han sosyalist olarak konumlanmışken, Sovyet tarihçileri cumhuriyetin başbakanı olarak çalışmalarının devrimci olmadığını belirtti. Ancak Kuchik Han, Sozel'in askeri yardımına ve Enzel'e inen Sovyet denizcilere desteğine dayandığından, çok daha solcu çevresi ile hesaplaşmaya zorlandı. 9 Haziran 1920 Cumhuriyetin Devrim Askeri Askeri Konseyi Gilan’da kuruldu, bunlardan oluşan başkan: Mirza Kuchek-Han, Başkan olarak Ehsanullah Han, Başkomutan olarak, Mozaffer-Zade, Hasan Eliani Moin-ur-Ruaya ve Rus Kızıl Ordu askeri Ivan Kozhanov , Farsça adı "Ardashir" tarafından daha iyi bilinir. Gilyan Cumhuriyeti Devrimci Askeri Konseyi, Sovyet Rusya Komiseri Lev Trotski'yi telgrafladı: ““ İran'daki işçi halkın isteği üzerine, köleleştirilmiş Pers halkını yok etmek için Rus Kızıl Ordusunu yaratma ilkeleri üzerine Kızıl Pers Ordusunu yaratmaya başlayan Sovyet gücü kuruldu. ”
Azerbaycanlı bir devrimci, RSDLP üyesi olan ve Marksizm ve sosyalizmin ilk propagandacılarından biri olan İran’daki Seyid Jafar Pishevari cumhuriyet hükümetine Dışişleri Komiseri olarak atandı. Başkonsolos Vasily Dmitrievich Kargaleteli (1892-?), Birinci Dünya Savaşı sırasında teğmen albay olarak görev yapan ve savaşın bitiminden önce Kuzey Cephesi Baş Ordu Genel Sekreteri başkan yardımcısı olarak görev yapan eski bir Çarlık memuru, Gilyan Cumhuriyeti ordusunun komutanı oldu. Daha sonra, Kargaleteli daha önce Azerbaycan'da bağımsız Gürcistan'ın askeri ataşesi haline geldi ve daha önce Albay rütbesinde oldu ve sonra Azerbaycan hizmetine kabul edildi ve büyük ordunun rütbesini alarak Azerbaycan ordusunun genel başkanlığını yaptı. Gilyan Cumhuriyeti filosunun komutanı Sovyet denizci İvan Kozhanov ("Ardashir") olarak atandı. Kozhanov, Enzeli'de karaya çıkan bir deniz uçağının sökülmesini emretti. Gilyan filosunun komutanı olmak için, RSFSR vatandaşlığını geçici olarak terk etmek zorunda kaldı. Gilyan ordusunun süvarileri, bunun için Azerbaycan SSR vatandaşlığından çıkan Batyrbek Abukov tarafından yönetiliyordu. Gilyan ordusunun komutanları, çoğunlukla Kızıl Ordu'ya katılan Azerbaycan ordusunun eski memurları tarafından görevlendirildi. Gilan'da daha birçok renkli kişilik ortaya çıktı. Böylece, ünlü Yakov Blumkin (1947-1880) komutasındaki ünlü Jacob Blumkin (1900-1929), özel operasyonları yönlendirmek için Persia'ya gönderildi. Pers Kızıl Ordusunun kurulmasından sonra Blumkin, askeri komiserinin görevini üstlendi. Bir başka Sovyet Chekist, Yakov Serebryansky (1891-1956), Persarmia özel bölümünün başına geçti. Gilyan Cumhuriyeti birliklerinin eline bir dağ bataryası ve bir iletişim taburu yerleştirildi. Daha sonra, Gilyana Cumhuriyeti Devrim Askeri Askeri Konseyi, Pers Kızıl Ordusu'na şu askeri birimlerin dahil edilmesine ilişkin bir kararname imzaladı: tek bir iniş denizci ekibi (750 halkı), bir süvari bölümü, Kozhanov filosu, iki yanlısı bir yanlısı olan Suril-A-of-of-of-the-the-yan-of-the-the-be-yan-la-yan-zan ile birlikte Ayaz-of-of-of-of-of-of-of-of-be-yanl Daha sonra Pers Kızıl Ordusunun yapısı değişmiştir. İçindekiler: 7-I F. Kalmykov ve 1-th Shirvan alayı askerlerinden gelen 3 ve 4 tüfek taburlarının komutasındaki iki tabur Sovyet denizciden oluşan ayrı bir tüfek tugay; 7-I Eski partizanlardan “Dzhegeliytsev” Kuchik Han'dan oluşan ve Kürd Hal Kurban emrinde faaliyet gösteren 2-th ve 5-th tüfeği taburlarından oluşan ayrı bir tüfek tugaydı. İran Kızıl Ordusu'na ayrıca Azerbaycan Kızıl Ordu birimleri 6 avcıları, 800 atlı yüz, 1 dağ topçu tabancaları ve 3 zırhlı araçları verildi.
Gilan'daki Rus şairleri
Sovyet kültürünün önde gelen isimleri Gilan'a geldi. Demek ki, Pers Kızıl Ordusunun bir bölümünde ajitatör olan ünlü fütürist şair Velimir Khlebnikov ve arkadaşı sanatçı Mechislav Dobrokovsky idi. Velimir Khlebnikov, Rusça ve Farsça Rasht'ta yayınlanan Krasny Iran gazetesinin bir çalışanı oldu ve editörü şair Musa Altman'dır. Gazete yalnızca kampanya materyalleri değil, aynı zamanda editörlere göre, Şah rejiminin aleyhinde olan devrimci mücadeleye Kızıl Ordu’daki erkeklere ve yerel sakinlere ilham vermek amacıyla tasarlanan Rus şairlerin şiirleri tarafından yayınlandı. Gazetede Musa Altman, “Yaşasın İran ve onunla birlikte Azerbaycan ve bütün Doğu Kırmızı” dedi.
Ancak, bu ifadenin fütürizmin avangard şiirine uygulanabilir olması halinde, gazetenin en değerli edinimi Velimir Khlebnikov'du - gerçek bir “klasik”. Gazetenin yayın kurulunun bir üyesi olan Aleksey Kosterin şöyle hatırlıyor: “Sabahın erken saatlerinde, dar sokakların, sokakların ve ölülerin labirentinde güneşin çok sıcak olduğu günlerde, Farsça Kızıl Ordu'nun ordusu Krasny Iran gazetesi için editörlüğüme gittim. Çok garip bir insanı fark ettim: uzun, geniş omuzlu, çıplak başlı. Karışık, tatsız saçlar neredeyse omuzlara düşüyordu. Uzun kollu bir frak palto giyiyor ve frak paltosunun altından uzun bacakları kırmızı Farsça ev bezinden dar pantolonlara bakıyordu. Adam parke taşı döşemesinde bir şey düşünüyordu. Üzerinde, parlak yeşil çimen hariç, taşların arasına girerken hiçbir şey farketmedim. Ehsanollah hükümetindeki ve ordunun Devrim Askeri Konseyi'ndeki bütün Rusları biliyordum. Ve kocaman bir kafalı ve uzun saçlı, manastır bir şekilde, bir devenin akıllı yüzüne benzeyen bir yüzü olan bu garip adam bana yabancı. Çimen bıçaklarında veya yumuşak parke taşları arasında nelere dikkat eder? ”(Alıntı yapıldı: Starkina S. Khlebnikov. M., 2007). Hlebnikov, Dobrokovsky ve bir çok şair, sanatçı ve gazetecinin Gilan'daki varlığı, ilk devrim sonrası yıllarda birçok Rus edebiyatı temsilcisinin Bakü'ye yerleştiği gerçeğiyle açıklanıyor. Burada yaşadı: Transkafkasya'ya taşınan ve askerleri çar ordusuna götüren Alexey Kruchenykh; Hazar Filosunun Siyasi İdaresinin edebi kısmına başkanlık eden ve Bakü'yi propaganda posterleriyle süslemekten sorumlu olan Sergey Gorodetski; Yerel bir üniversitede ders veren Vyacheslav Ivanov; Vyacheslav Ivanov'un eski bir öğrencisi olan Musa Altman, GROWTH'de çalıştı ve daha sonra Krasny Iran gazetesini yayınlamaya başladı. Kendisini Volga-Hazar Filosunun Siyasi Eğitimine okul kütüphanesinde okuyan bir sivil öğretim görevine giren Bakü ve Khlebnikov'da buldu. Farsça destanı, şairin hayatındaki en ilginç dönemlerden biridir. Bakü'de yaşayan Khlebnikov, komşu İran da dahil olmak üzere Doğu'da devrim temasıyla ciddi olarak ilgilenmeye başladı. “Gurriet El Ain'in kıllarına yemin ediyoruz, Zarathustra'nın altın dudaklarına yemin ediyoruz - Persia bir Sovyet ülkesi olacak. Yani peygamber diyor! ", - Velimir Khlebnikov'u" Bakın Persler, işte gidiyorum ... "şiirinde yazdı. Pers olayları, antik bir doğu ülkesinde yeni bir devrimci toplumun inşasını denemek için en şaşırtıcı fırsat olan Khlebnikov'u çekti.
Başka bir yazar, Osetyan Khadzhi-Murat Muguev, Pers Kızıl Ordusunun istihbaratını yönlendirdi. Ne de olsa, 1914'te tamamlanmış bir askeri süvari okulu vardı. Son olarak, Sergey Yesenin'in Kızıl Ordu birliklerinin bir parçası olarak ve daha sonra 1924-1925'te Gilan Cumhuriyeti'ni ziyaret ettiği yaygın bir sürümü var. yolculuğunun etkisi altında yayınlanan bir şiir döngüsü "Farsça motifleri". Bununla birlikte, Esenin’in İran’da kalmasının güvenilirliği hakkında, tarihçiler arasındaki tartışmalar ve edebiyat eleştirmenleri bu güne kadar durmadılar. Ancak Yesenin olmasa bile, Güney Kafkasya ve Gilan'daki “kültürel devrime” katılan Rus şair ve yazarların listesi, gördüğümüz gibi oldukça önemlidir.
Devam edecek ...