... konulu sunumlar: "BİLGİSAYAR DERSİ HAZIRLAYAN ZİNNUR KARAGÜLLÜ 0439 TÜRKÇE ÖĞRETMENLİĞİ 2.SINIF ORHAN VELİ KANIK."— Sunum transkripti:
1 BİLGİSAYAR DERSİ HAZIRLAYAN ZİNNUR KARAGÜLLÜ 0439 TÜRKÇE ÖĞRETMENLİĞİ 2.SINIF ORHAN VELİ KANIK
2 HAYATI ÇOCUKLUĞU VE EĞİTİMİ: Orhan Veli Kanık, 13 Nisan 1914'te Beykoz'a bağlı Yalıköyü'nde dünyaya geldi.Babası İzmirli tüccar Fehmi Bey'in oğlu Mehmet Veli’dir.Annesi Beykozlu Hacı Ahmet Bey'in kızı Fatma Nigar Hanım'dır.Nüfus tezkeresi suretine göre asıl ismi Ahmet Orhan’dır.Şairin babasının adı Veli olduğu için Orhan Veli olarak tanındı.Orhan Veli'nin kendisinden küçük iki kardeşi vardı.
3 Orhan Veli'nin çocukluğu Beykoz, Beşiktaş ve Cihangir'de geçti. Mütareke sırasında Akaretler'de bulunan Anafartalar İlkokulu'nun ana sınıfına devam etti.Bir sene sonra ise bu okuldan alınarak Galatasaray Lisesi'ne yatılı olarak verildi.1925'te Galatasaray Lisesi'nden ayrılarak annesiyle birlikte Ankara'ya taşındı.Kanık, çocukluğunda bazı hastalıklar ve tehlikeler de yaşadı.
4 Kanık'ın edebiyata olan merakı ilkokul sıralarında başladı. Bu dönemde Çocuk Dünyası isimli dergide bir hikâyesi basıldı.Ortaokulun yedinci sınıfındayken Oktay Rifat Horozcu ile tanıştı.Birkaç yıl sonra ise bir müsamere sırasında halkevinde Melih Cevdet Anday ile arkadaş oldu.Şair, lise döneminde arkadaşları Oktay Rifat ve Melih Cevdet'le birlikte Sesimiz isimli bir dergi çıkardı.Sanatçının yaşamının bu evresi aruz vezni kurallarını ve ahengini kavradığı ve ilk şiirlerini yazdığı dönem oldu.
5 Kanık, gene lisede tiyatro çalışmalarına katıldı. Raşit Rıza'nın oynadığı Aktör Kin oyununda rol aldı.Ahmet Vefik Paşa'nın Molière'den uyarladığı Zor Nikah'ta Üstâd-ı Sanî'yi canlandırdı.Maurice Maeterlinck'in Monna Vanna'sında ise baba rolünü üstlendi.Kanık, sonraki yıllarda tiyatro alanındaki çalışmalarına çevirmen olarak devam etti ve pek çok oyunu Türkçe'ye çevirdi.
6 Şair 1932 yılında, liseden mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin felsefe bölümüne kaydını yaptırdı.1933 yılında Edebiyat Fakültesi Talebe Cemiyeti başkanı seçildi.1935 yılına kadar devam ettiği üniversiteyi bitirmeden okuldan ayrıldı.Bir yandan Galatasaray Lisesi'ndeki öğretmen yardımcılığı görevini sürdürmekteydi.Okuldan ayrıldıktan sonra öğretmenliğe bir sene daha devam etti.
7 SONRAKİ YAŞAMI VE SANAT HAYATI: Kanık, daha sonra, Ankara'ya giderek PTT Umum Müdürlüğü, Telgraf İşleri Reisliği, Milletlerarası Nizamlar bürosuna girdi.Şair, Ankara'ya döndükten sonra eski arkadaşları Oktay Rifat ve Melih Cevdet'le tekrar bir araya geldi.Bu üçlü, benzer tarzda şiirler yazmaya başladı.Varlık Dergisi'nde Orhan Veli'nin, Oaristys, Ebabil, Eldorado, Düşüncelerimin Başucunda isimli şiirleri yayınlandı.
8 Dergide, Orhan Veli ve arkadaşları edebiyat dünyasına şöyle tanıtılmıştı: Varlık'ın şiir kadrosu yeni ve kuvvetli genç imzalarla zenginleşmektedir.Aşağıda dört şiirini okuyacağınız Orhan Veli, olgun bir sanat sahibidir.Gelecek sayılarımızda onun ve arkadaşlarının şiirimize getirdikleri yeni havayı daha iyi belirtecektir.
9 Bu ilk şiirlerini, bir kısmı Mehmet Ali Sel mahlasını taşıyan diğer şiirleri takip etti. yılları arasında Varlık'ın yanı sıra İnsan, Ses, Gençlik, Küllük, İnkılâpçı Gençlik dergilerinde şiirleri ve yazıları basıldı.1941 yılının Mayıs ayında Garip seçkisi yayınlandı.Kitabın içindeki şiirler kadar ses getiren önsözünü ise Orhan Veli yazdı.Bu kitap sonradan Birinci Yeni olarak da anılacak Garip akımının başlangıcı oldu.Kitaptaki şiirler ve önsöz edebiyat dünyasında büyük tartışmalara sebep oldu.
10 Kanık Milli Eğitim Bakanlığı'nın Tercüme Bürosu'nda çalışmaya başladı. Fransızca'dan yaptığı çeviriler bakanlığın klasikler serisinden yayınlandı.Şair Şubat 1945'te Vazgeçemediğim isimli şiir kitabını çıkardı.Nisan 1945'te ise Garip'in sadece kendi şiirlerini içeren ikinci baskısını çıkardı.Bu kitapları 1946 yılında yayımlanan Destan Gibi ve 1947'de basılan Yenisi takip etti.
11 Yaprak Dergisi’yle birlikte ise Orhan Veli'nin şairliğinin yanı sıra fikir adamlığı yönü de ortaya çıktı.Şairin yaklaşan seçimlerle ilgili fikirleri bu dergide yayınlandı.Ayrıca, Melih Cevdet ve Oktay Rifat'ın toplumsal şiirleri de Yaprak'ta yer buldu.Orhan Veli, Yaprak'ın yayınlandığı 1949 yılı boyunca Nasreddin Hoca hikâyelerini şiirleştirdi.Karşı isimli son şiir kitabını yayınladı.
12 ÖLÜMÜ:Orhan Veli, Yaprak'ın kapanmasının ardından İstanbul'a geri döndü.Aynı yıl geldiği Ankara'da belediyenin kazdığı bir çukura düştü ve başından hafifçe yaralandı.İki gün sonra İstanbul'a döndü.14 Kasım günü bir arkadaşının evinde öğle yemeği yerken fenalık geçiren şair hastaneye kaldırıldı.Beyinde damar çatlaması yüzünden başlayan rahatsızlığın sebebi anlaşılamadı.Aynı akşam sekizde hayata veda etti.
13 SANAT HAYATI ŞAİRLİĞİ: Orhan Veli'nin edebiyat dünyasına girdiği günlerde etkilendiği isimlerin başında:Baudelaire, Verlaine, Rimbaud gibi Fransız şairler vardı.Onların, özellikle de sembolistlerin Türkiye'deki temsilcilerinden biri olmuştu.Orhan Veli Kanık'ın şiir hayatı üç dönemde incelenebilir:Garip öncesi ( ), Garip dönemi (1941) ve Garip sonrası.
14 GARİP ÖNCESİ:Orhan Veli'nin ilk şiirleri 1 Aralık 1936 tarihinde Varlık Dergisi'nde yayınlandı.Kanık'ın ilk şiirleri, Necip Fazıl, Ahmet Muhip, Ahmet Hamdi ve Cahit Sıtkı kuşağına bağlıdır.Bu eserler, içerik, biçim, dil ve tarz olarak klasik geleneğe bağlıydı.Daha sonraki çalışmalarının aksine şiirlerinde uyak da kullandı.
15 Gün Doğuyor, Oaristys, Ebabil, Eldorado, Kurt, Zeval gibi eserler ilk dönem şiirleridir. Orhan Veli eski şiirlerinde akıldan çok duyguya önem verdi.Gerçeklikten çok romantikliğe, toplumsallıktan çok bireyselliğe önem verdi.
16 Şair, 1937 yılından sonra eski şiir anlayışından uzaklaştı. Garip akımının habercisi olan yeni bir tarz benimsedi.Kanık'ın bu yeni şiirleri Varlık, İnsan, İnkılâpçı Gençlik gibi dergilerde çıktı.Ölümünün ardından Vatan (1952) ve Papirüs'te (1967) yayınlandı.Sayıları 51'i bulan Garip'in bu ilk örnekleri abartılı bir dille yazılmıştır.
17 Dönemin şiirlerinden farklı yapıtlar ortaya koymaya karar verdi. İlk olarak ölçü ve uyağı daha sonra ise süsü şiirinden çıkarttı.Sadelik ve basitliği önemsedi.Halkın kullandığı kelimeleri tercih etmeye başladı.Şairin bu dönemine ait eserleri :Fena Çocuk, Ağaç, Kuş ve Bulut, Tereyağı, Gangster, Pazar Akşamları’dır.
18 GARİP DÖNEMİ:1941 yılında Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat'la birlikte Garip adlı şiir kitabını yayınladı.Bu kitapla birlikte şairin tarzının önceye göre gelişmiş olduğu düşünülür.Kanık, kitabın önsözünü kendi yazdı.Bu önsöz Garip akımının manifestosu kabul edilir.Garip akımı kendisinden önceki şiir anlayışına bir tepki olarak doğdu.
19 Şair bu dönemdeki şiirlerinde klasik uyak düzenini ve vezni kullanmadı. Ona göre hakiki şiir için vezin ve kafiye mutlak gerekli olan şeyler değildi."Kılıksız", "cıgara", "ıspanak", "rakı", "Hitler", "boyacı sandığı" gibi sözcükler kullandı.Bir şiirinde kullandığı "nasır" kelimesi büyük tartışmalara sebep oldu.Kanık, böylece divan ve halk şiirinde egemen olan romantizmi yıkmış oluyordu.
20 Evrensel hümanizmin yerine somut ve belirgin bir hümanizm koyması, Orhan Veli'nin Garip hareketiyle getirdiği yeniliklerin diğer ikisi ise:Evrensel hümanizmin yerine somut ve belirgin bir hümanizm koyması,Belirli kişileri hedef alan taşlama geleneğini ilk kez bir şair olarak kendisine yöneltmesiydi.Orhan Veli, o günlerde kişisel şiirler yazdığı kadar sosyal konulara da eğildi.
21 GARİP SONRASI:Orhan Veli, "Garip sonrası" olarak adlandırılan yılları arasında dört kitap yayınladı:Vazgeçemediğim (1945), Destan Gibi (1946), Yenisi (1947) ve Karşı (1949).Ayrıca şairin vefatı sebebiyle yayınlanamamış şiirleri de mevcuttur.Kanık'ın garip sonrası dönemde yazdığı şiirler:“Garibin devamı" ve “Garipten farklı" olarak iki ana grupta toplanabilir.
22 Bu dönemde düşünceleriyle birlikte eserleri de farklılaşmaya başladı. Orhan Veli'nin şiirinin estetik yönünü zenginleştirmeye çalıştığı gözlemlenebilir.Diğer bir değişim ise şairin Vazgeçemediğim ile birlikte uyak kullanmaya başlaması oldu.Bu döneminin en ayırt edici özelliği ise şairin halk şiirine duyduğu ilginin eserlerine yansımasıydı.Çoğunlukla kişisel duyguların yanındaYenisi ve Karşı'da toplumsal konulara da değindi.Şairin halk kültürüne olan bu yakınlaşması vefatı sebebiyle yarım kalmıştır.
23 DİĞER ÇALIŞMALARI ÇEVİRİLERİ: Orhan Veli, Türkçe'ye şiir, hikâye ve oyun çevirileri yaptı.İlk kez 1947 yılında Varlık Yayınları tarafından basıldı.Fransız Şiirleri Antolojisi'nin önsözü ve kitapta yer alan şairlerin biyografileri de sanatçı tarafından yazıldı.Batıdan Şiirler isimli kitaptaki 31 şiirin altı tanesi Kanık tarafından çevrilmişti.1948 yılında, La Fontaine'nin 49 masalını çevirdi.Bunların dışında çevirisini yaptığı daha pek çok eser vardır.
24 NESİR YAZILARI: Orhan Veli altı öykü yazdı. Bu eserler Tanin, Seçilmiş Hikâyeler ve kendi çıkardığı Yaprak dergilerinde yayınlandı.Kanık'ın 21 makale, 6 öykü ve 7 eleştiri yazısı vardır.Bunlar 1953 yılında Varlık Yayınevi'nce Nesir Yazıları ismiyle yayınlandı.Daha sonra şairin nesirlerini bir araya getirerek farklı kitaplar olarak yayınladı.Bunlar Edebiyat Dünyamız ve 1982 yılında yayınlanan Bütün Yazıları'dır.
25 ETKİLERİ:Orhan Veli'nin öncüsü olduğu Garip akımı dönemin genç şairlerine örnek oldu.Bir çok ünlü şairi de etkiledi.1950'ler boyunca Garip'in Türk edebiyat dünyası üzerindeki etkisi devam etti.Dergilerde bu akımın kopyası olan şiirlere sık sık rastlanıyordu.İkinci Yeni hareketi de o günlerde Garip'e tepki olarak doğdu.
26 Rıfat Ilgaz'dan Suphi Taşhan'a pek çok farklı şairi değişik derecelerde etkiledi. Cahit Irgat'ın imgelerinin altında dahi Garip şiirinden çok şey bulunabilir.Sabahattin Kudret Aksal, Salâh Birsel, Behçet Necatigil, Necati Cumalı gibi isimler de etkilenmiştir.Şairin pek çok şiiri farklı sanatçılarca bestelendi.Murathan Mungan, Orhan Veli'nin şiirlerini Bir Garip Orhan Veli ismiyle oyunlaştırdı.Metin Üstündağ ise 2002 yılında Orhan Veli'lemeler isimli bir kitap yayınladı.
27 Beyoğlu'nda açılan Orhan Veli Şiir Evi'nde ise şiir ve fotoğraf alanında etkinlikler düzenlenmektedir.Şairin ölüm yıldönümlerinde Orhan Veli yürüyüşü düzenlenmektedir.O günlerde Taksim'den sanatçının mezarının bulunduğu Aşiyan'a kadar yürünmektedir.
28 ŞİİR KİTAPLARI: Garip (1941, Resimli Ay Matbaası) Vazgeçemediğim (1945, Marmara Yayınevi)Destan Gibi (1946, Ölmez Eserler Yayını)Yenisi (1947, İnkılâp Yayınevi)Karşı (1949, Güney Matbaacılık ve Gazetecilik)Bütün Şiirleri (1951, Varlık Yayınları)
29 Beyoğlu'ndaki İmam Adnan Sokak'ta yer alan Orhan Veli Şiir Evi Rumelihisarı sahilinde bulunan Orhan Veli heykeli.