Arkadaşlar ZAMBAK yayınları Dil ve Anlatım ders kitabı sayfa 106-118 arası yapamayanlar için yardımcı olur umarım. Not: Lütfen eksik veya hatalı gördüğünüz yerleri yorum ekleyerek belirtiniz. C. Coşku ve Heyecana Bağlı (Lirik) Anlatım - Zamir (Adıl) Sayfa 107 Hazırlık Metindeki boşlukları parantez içindeki uygun sözcüklerle doldurup tekrar okuyunuz. CEVAP: O gitti bilmem nereye? Galiba Plevne'ye gitti ve gelmedi. Ve bir daha hiç gelmedi. Ben, bundan yirmi sene evvel, bugün sizin olduğunuz gibi, ey aziz kardeşlerim, bir şehidin yetimi olmuştum. Benimki de sizinkiler gibi hayatını barut dumanına sarmış, gitmişti. Bugünkü siz, yirmi sene ev­vel bensiniz; ben, sizin hissiyatınızı, bütün ruhunuzu bilirim. Ben o yaranın samimi bir aşinasıyım. O yarayı seviniz; o, sizin ebedî bir nişane-i iftiharınızdır. Söyledim, söyledim, çocukluğumun bütün kalb-i melulünü söyledim. turkeyarena.net Çünkü herkes size vermek istiyor; ben, sizden olmak, âlâmınıza iştirak etmek su­retiyle sizin derdinizin bir kısmını almak istiyorum. Cenap SAHABETTİN Bu kelimelerin metindeki işlevini ve iki metin arasındaki anlam farkını belirtiniz. CEVAP: Bu kelimeler ismin yerini tutan kelimelerdir, yani zamirdir ve anlamlıdır. Bunlar cümleden çıkarıldığında cümlenin ya anlamı değişir ya daralır ya da anlamsızlaşır. Metin İnceleme 1.Metin 1. "Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor" şiiriyle yukarıdaki şiiri karşılaştırınız. Bu iki şiirde aynı duygu yoğun­luğunu bulabildiniz mi? Niçin? 2. Lirik anlatım türünün özelliklerini yazınız. Lirik anlatımın diğer anlatım türlerinden en önemli far­kını belirtiniz. CEVAP: - Coşku ve heyecana bağlı (lirik) anlatımda duygular ve içinde bulunulan ruh hali yansıtılır. - Aşk, ayrılık, hasret, özlem, gurbet, dini hassasiyet gibi duygusal konular işlenirken kullanılır. - Okurun duygularına, kalbine seslenir. - Kelimeler daha çok mecaz ve yan anlamda kullanılır. - Sanatsal özellikler sergilenir. turkeyarena.net - Dil, “heyecanı dile getirme” işlevinde kullanılır. - Daha çok şiir, roman, hikâye, tiyatro ve deneme türlerinde kullanılır. - Öyküleyici anlatımda bir olay ve durumun anlatılması; betimleyici anlatımda kişi, durum ve varlıkların betimlenmesi; coşku ve heyecana bağlı anlatımda ise duyguların ifade edilmesi esastır. 3. Yukarıdaki şiirde ismin yerini tutan kelimeler kullanılmış mıdır? Bunların metindeki görevi nedir? CEVAP: Yukarıdaki şiirde ismin yerini tutan kelimeler: ben, sana, seni, kimseler. Sayfa 108 1. Şiirde kelime ve cümle seviyesindeki tekrarları bulunuz. Bunların anlatıma ne kazandırdığını tar­tışınız. Sonuçları sınıfta belirtiniz. CEVAP: Cümle seviyesindeki tekrarlar: - ben sana mecburum - bilemezsin - bilmiyor Kelime seviyesindeki tekrarlar: - ne vakit bir 2. Her iki şiirde (Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor- Ben Sana Mecburum) heyecan, mutluluk veya mut­suzluk ifade eden; dini duyarlılık, derin düşünce, yüceltme gibi hâlleri dile getiren söz ve söz öbekleri var mıdır? Belirtiniz. Varsa bunların özelliklerini açıklayınız. CEVAP: “Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor” isimli şiirde aşağıdaki mısralar dini duyarlılık ve yüceltme hallerini dile getirmektedir: Türbesi yakışmış bu kutlu tepeye; Yattığı toprak belli. Tuttuğu bayrak belli. Kim demiş meçhul asker diye? … Bir el ki; ahretten uzanmış, Edeple gelip birer birer öpsün diye faniler! Öpelim temizse dudaklarımız, turkeyarena.net Fakat basmasın toprağa temiz değilse ayaklarımız. … Sesinden yüksek çıkmasın nutuklar, kasideler. Geri gitsin alkışlar geri, Geri gitsin ellerin yapma çiçekleri! “Ben Sana Mecburum” isimli şiirde aşağıdaki mısralar ise ihtiras (tutkunluk) derecesindeki aşkı ve mutluluk hallerini dile getirmektedir: ben sana mecburum bilemezsin adını mıh gibi aklımda tutuyorum büyüdükçe büyüyor gözlerin ben sana mecburum bilemezsin içimi seninle ısıtıyorum Aynı şiirdeki şu mısralar ise mutsuzluk halini dile getirmektedir: ne vakit bir yaşamak düşünsem bu kurtlar sofrasında belki zor 3. Bu şiirler okuyucuya bilgi vermek için mi, okuyucunun duygularını harekete geçirmek ve okuyu­cuya edebi zevk tattırmak için mi yazılmıştır? Tartışınız. Sonuçları defterinize yazınız. CEVAP: Bu şiirler okuyucunun duygularını harekete geçirmek ve okuyu­cuya edebi zevk tattırmak için yazılmıştır. 4. Şiirlerde kimin duygularından söz ediliyor, şiir kime hitaben yazılmıştır? Duygular nasıl ve niçin yo­rumlanmıştır? CEVAP: -Birinci şiirde dini ve tarihi hassasiyeti olan bir vatandaşın, ikinci şiirde ise aşkı ihtiras derecesine varmış olan bir aşığın duygularında söz ediliyor. -Birinci şiir şehit düşmüş askerlere, ikinci şiir ise sevgiliye hitaben yazılmıştır. 5. “Adını mıh gibi aklımda tutuyorum.” “içimi seninle ısıtıyorum” “Bulutlar parçalanıyor” gibi ifadelerin farklı duygu değerleri var mıdır? Metinden hareketle açıklayınız. CEVAP: Bu ifadeler, âşığın sevgiliye bağlılığını, tutkunluğunu, onun adının bile onun için ne kadar kıymetli olduğunu dile getiriyor. turkeyarena.net 6. Şiirde ilk anlam değeri dışında kullanılmış kelimeler var mıdır? Metinden örnekler vererek açıkla­yınız. CEVAP:Şiirde ilk anlam değeri dışında, yani mecaz anlamda kullanılmış olan kelimeler şunlardır: Aklımda tutuyorum, büyüyor gözlerin, içimi seninle ısıtıyorum, ağaçlar sonbahara hazırlanıyor, saçlarını götürüyor, kurtlar sofrası, ellerimizi kirletmeden. 2. Metin 10. Metindeki cümlelerin kuruluşunda ve cümleler arasındaki ilişkilerde nelere dikkat edilmiştir? CEVAP: Anlamın parçanın bütününden kopup gitmemesine, önceki cümle ve yargıyla bütünlük içinde olmasına ve birbirini çağrıştıracak anlam ilgisi içinde olmasına dikkat edilmiştir. 11. Metinde "O sanki sessizlikten ürkmüş." cümlesindeki "o" sözcüğü "Namık Kemal" isminin ye­rini tutmuştur. Metinde isimlerin yerini geçici olarak tutan sözcüklerin kullanılma nedenlerini açıklayınız. CEVAP: Metinde devamlı aynı isimleri kullanmak suretiyle itici olmamak için bu isimlerin yerini tutan kelimeler (zamirler) kullanılmıştır. Örneğin; Namık Kemal konuşurken her defasında adını söylemesi hem zor hem de itici olacaktı. Oysa bunun yerine “ben” zamirini kullanması anlatım açısından daha kolaydır. 12. Bu sözcüklerin yerlerine gerçek isimlerini koyup metni yeniden okuyunuz ve anlatımda ne gibi değişikliklerin olduğunu belirtiniz. 13. Metinlerde isimlerin yerini tutan sözcüklerin cümledeki işlevini ve neden kullanıldığını açıklayınız. CEVAP: Bu kelimelerin cümledeki işlevi zamirdir. Zamirler, anlatıma zenginlik katmak ve kolaylık sağlamak için kullanılır. 14. Metinlerde isimlerin yerini belli belirsiz tutan sözcükleri bulunuz. Bunların ifadeye neler kazandır­dıklarını belirtiniz. CEVAP: 1.metinde ismin yerini belli belirsiz tutan sözcük (belgisiz zamir): kimseler 2.metinde ismin yerini belli belirsiz tutan sözcük (belgisiz zamir): şey 15. Metinlerde hangi şahıs zamirinin daha çok kullanıldığını belirtiniz. CEVAP: 1.metinde “ben” ve “sen” şahıs zamirleri; 2.metinde ise “ben”, “siz” ve “o” şahıs zamirleri kullanılmıştır. 16. Bu çeşit anlatımlar daha çok hangi metin türlerinde kullanılmaktadır? CEVAP: Bu çeşit anlatımlar (lirik anlatımlar) daha çok şiirlerde kullanılmaktadır.