Bel omurlarından biri veya bir kaçının birbirleri üzerinde ileri arkaya veya yana kaymalarına bel kayması veya spondilolistezis denilir.
Hastalığın Bulguları Nelerdir?
Bel kaymasının başlıca semptomu nörojenik klodikasyodur. Bu yürüme ve ayakta durma ile ortaya çıkan ve oturma veya çömelme ile azalan bacaklarda ağrı ve/veya uyuşmadır. Adolesanda hızlı gelişim döneminde ortaya çıkar. Yürüme bozukluğu ve bel ağrısı meydana gelir. Meyerding derecelendirilmesi; Üstteki vertebranın alttakine göre kaymasına göre,
Grade 1: %0-25
Grade 2: %25-50
Grade 3: %50-75
Grade 4:%75 ve üstü
Grade 1: Bel ağrısı vardır. Omurga şekli ve yürüme normaldir.
Grade 2 ve üstünde: Bel ağrısı belirgin, bel çukura artmış, dokunmakla ağrı ve basamak belirtisi alınır. Düz bacak kaldırmada kısıtlılık, hamstring kaslarında gerginlik, diz ve kalça fleksiyon deformitesi nedeniyle ördekvari yürüyüş olur. Kayma %50’den fazla olanların 1/3’ünden fazlasında kuvvet, duyu ve refleks anormallikleri görülebilir. Yürüme ve ayakta durma ile ortaya çıkan ve oturma veya çömelme ile azalan bacaklarda ağrı ve/veya uyuşma olabilir. (nörojenik kladikasyo) Grade 4’de Kauda Equina semptomları görülebilir. İdrar ve gayta kaçırma ve bacaklarda uyuşma tabloya eşlik edebilir. Altta kalan omurun üstündeki disk yalancı fıtık bulgusu verir.
Mobil segment koymanın artabileceğinin bir belirtisi, mekanik açıdan sonunun olmasına, günlük aktivite sırasında sinir köklerinin foramende sıkışmasına ve radiküler ağrıya neden olmasından dolayı araştırılmalıdır. Mobil segment hiperfleksiyonda çekilen yan grafide öne kayma, hiperekstansiyonda kaymada azalmayla saptanır.
Hastanın Tanısı Nasıl Konulur?
Yan grafilerde öne kayma oranına, sagittal rotasyon açısına, sakrumun tepesinin yuvarlaklaşma açısına, kayan vertebradaki kamalaşma derecesine bakılır. Filmler ayakta çekilin Fleksiyon ve ekstansiyon filmleri instabiliteyi gösterebilir. Adele spazmı instabiliteyi maskeleyebilir. Bunun için traksiyon ve aksiyal kompresyon grafileri tercih edilebilir. İnstabilite diyebilmek için devamlı bel ağrısı, radyolojik ve klinik korelasyon olmalıdır. Direkt röntgen filmleri omurga kanal darlığını göstermemesine rağmen, genellikle bu grafilerde anormalliklere rastlanır.
Direkt grafilerde disk mesafesinde daralma, faset eklem kireçlenmesi ve dejeneratif spondilolistezis spinal stenoza eşlik edebilir. Traksiyon spurlannın oluşması instabilitenin önemli bir bulgusudur. Bunlar omurganın restabilizasyon çalışmasının bir belirtisi olarak nitelenebilir. Bilgisayarlı tomografik miyelografı en faydalısıdır. Stenozları iyi gösterir. MRG stenozda daha az faydalıdır.
Hastalığın Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bel kaymasının kesin tedavisi omurgayı sabitleştirici ameliyatlardır. Bu ameliyatlar hastalar için oldukça ağırdır. Sadece ağrı sebebiyle ameliyat yapmak doğru değildir. İsini görebilecek kadar yürüyebilen hastalara ameliyat yapılmamalıdır. Bu hastalara Fizik tedavi ve rehabilitasyon önermekteyiz. Başarısız ameliyatlar kişileri yatağa veya cihazlara bağımlı hale getirmektedir. Bundan dolayı operasyon karan titizlikle tüm cerrahi dışı tedaviler denendikten sonra verilmelidir. Tedavi ağrının giderilmesi ve bel çukurunun azaltılması prensibine dayanır.
Grade 1-2 şikayetsiz olabilir. Mekanik bel ağrısı ve nörolojik bulgu yoksa konservatif tedavi uygulanır. Egzersizler ağrısız dönemde yapılmalıdır. Bel ve karın kasların güçlendirilmesi, öne eğilerek yapılan egzersizler veya izometrik bel güçlendirme egzersizleri verilmelidir. Hamstringler gevşetilmeli. Arkaya doğru kaykılarak yapılan egzersizler yasaklanmalıdır. Ağrı kesiciler, antiinflamatuar ilaçlar, yatak istirahati verilebilir. Eksternal ortezle lomber lordoz düzeltilir, ağrı azaltılmaya çalışır. Elektroterapi ile ağrı azaltılır. Ağır sporlar, kayak ve jimnastik yasaklanır.
Epidural steroid enjeksiyonu bel ve bacak ağrısını geçirebilir. Dejeneratif ve travmatik tiplerde kanal daralması, sinir kökü basısı varsa dekompresyon bazen de füzyon ameliyatları önerilmektedir. %25-33 ilerleyici kayma, %50’den fazla kayma, konservatif tedaviye rağmen nörolojik semptomların devamı, ilerleyici postur bozukluğu veya yürüme bozukluğu cerrahi tedavi gerektirebilir.
Bütün tedavilere rağmen hastaların %4’ünde ilerleme olur ve bunlarda posterior füzyon yapılır. Genç yaş, bayan, inatçı semptomlar, displastik tip kayma, kayma açısında artış, fleksiyon-ekstansiyon instabilbitesi durumlarında konservatif tedavi risklidir. Cerrahi füzyon tavsiye edilir. Wiltse ve Jakson’a göre 10 yas altında istmik tipte ilk yıl 4 ayda sonra 6 ayda bir 15 yasına kadar klinik ve radyolojik takip gerekir.
Hastalıktan Nasıl Korunulur?
Hastaların şikayetleri tedavi ile tamamen geçse bile, günlük yaşantısı düzenlenmeli, ağrıyı azaltan ve artıran durumlar kendisine hatırlatılmalıdır. Tedavilerin hiçbiri, hastanın kendi katkısı olmadan kalıcı başarı sağlayamaz.
• Ağırlık kaldırmaması,
• Ağır işler yapmaması,
• Ters hareketlerden kaçınması,
• Kaykılarak is yapmaması, göz hizasından yukarıda iş yapmaması, gerektiğinde merdiven kullanması,
• Orta sertlikte bir yatakta yatması,
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmaması,
• Mesleğine göre nasıl hareket etmesi gerektiği, başım yukarı kaldırarak yapılan işlerden uzak durması gerektiği,
• Ağrıları tamamen geçse bile egzersizlerini her gün düzenli olarak yapması gerektiği vurgulanır.
• Hastanın kendi alacağı önlemlerle hastalığın ilerlemesi yavaşlayacak ve çok daha rahat, az, yada hiç ağnsız bir yaşam sağlayabilecektir.
• Mutfakta, iş yerinizde yada bir toplantıda uzun süre ayakta kalmayan. Mutfakta ve iş yerinizde en azından zaman zaman oturarak belinizin üzerindeki yükü azaltan. İş yaparken tezgahınızın, masanızın ve hatta evinizdeki musluğun belinizi eğmeden çalışabilecek yükseklikte olmasına dikkat edin.
• Yerden bir şey almanız gerektiğinde eğilerek değil, çömelerek alın.
• Alışverişte elinizde çanta veya fileyle saatlerce dolaşmayın, vitrin önlerinde gereksiz yere dikilmeyin. Gideceğiniz yere, gidebildiğiniz kadar hızlı gidin ve artan sürede oturun. Hızlı yürürken bel kasları çalışacağından beliniz de ağrımayacaktır.
• Ayakta durmak kadar, uzun süre oturmak da belinizi yorar. İş yerinizde yada televizyon seyrederken arada sırada kalkarak dolaştın, yada bir iki bel egzersizi yapın. Arabayla uzun yola giderken en az saatte bir arabadan inip belinizi, sırtınızı, omuzlarınızı ve boynunuzu çalıştırarak egzersizler yapın. Arabada otururken, belinizin arkasına bir yastık sıkıştırarak belinizi destekleyin.
• Ayaklarınızda taban düşüklüğü vb. biçim bozuklukları, bacaklarınızın birinde o güne kadar fark edemediğiniz bir kısalık yada omurganızda eğrilik olup olmadığını araştırın. Bunlar omurganın statik düzenini bozarak bel kaymanızın artırıcı nedeni olabilir.
• Bel ve karın kaslarının zayıflığı, özellikle hanımlarda doğumlardan sonra özel egzersizlerle güçlendirilmeyen karın kasları, omurgaya gerekli yeterli desteği veremediği için, bel zorlanmaktadır. Bel ve karın kaslarını güçlendirecek egzersizler kaymayı önleyecektir.
• Tüm hareket sistemi için olduğu gibi, bel içinde en yararlı spor, sistemli ve programla yüzmelerdir.
• Topuklu ayakkabı giymeyin. Topuk yükselince, beldeki çukurlar artacak ve omurganın statiği daha da bozulacağı için bel kayması ve ağrılarınız artacaktır.
• Fazla kilolar tedaviyi çok zorlaştıracaktır. Özellikle büyük göbekler bel kaymasını da artıracaktır.
• Beliniz çok ağrıdığı zaman sert bir yere yatan ve bacaklarınızın altına bir tabure koyarak 20 – 30 dakika dinlenin.
• Bel kayması cinsel yaşama ve anne olmaya engel değildir. Sağlıklı insanlar gibi gebe kalarak doğum yapabilirler. Hatta, şikayetleri gebelik süresince ya çok azalır yada tümüyle yok olabilir.