Amerikan doları 1792 yılında Amerika birleşik devletlerinin resmi para birimi olmuştur. 1 Amerikan Doları 100 sent veya 1000 mill’den oluşmaktadır. Mill vergilendirmede kullanılan bir para birimidir. 1 sentin 10 da biri dir. 1792 Madeni Para Yasası, aşağıdaki paraları oluşturarak ondalık bir para birimini piyasaya sürdü.
1 dolar, 5 dolar, 10 dolar, 20 dolar, 50 dolar, 100 dolar şeklinde kağıt banknot ve 1 sent, 5 sent, 10 sent, 25 sent şeklinde metal para olarak kullanımda bulunmaktadır.
Ayrıca, Kongre tarafından yıllar içinde çeşitli kağıt para biçimleri getirildi. Bunların en sonuncusu olan Federal Rezerv Notu, 1913 Federal Rezerv Yasası tarafından yetkilendirilirken, mevcut tüm ABD para birimleri yasal ihale olmaya devam ediyor. Önceki para biriminin (ABD notları) ihracı Ocak 1971’de durduruldu. Sonuç olarak, şu anda dolaşan kağıt para esas olarak ABD Doları cinsinden Federal Rezerv Notlarından oluşmaktadır (12 ABD § 418).
1971 yılında ABD para biriminin herhangi bir değerli metale dönüştürülebilirliğinin askıya alınmasından , ABD doları fiili fiat paradır. Uluslararası işlemlerde en çok kullanıldığı için ABD doları dünyanın birincil rezerv para birimidir. Bazı ülkeler resmi para birimi olarak kullanır ve diğer birçok ülkede fiili para birimidir. ABD’nin yanı sıra, Karayipler’deki iki İngiliz Denizaşırı Bölgesi’nde tek para birimi olarak da kullanılır: İngiliz Virgin Adaları ve Turks ve Caicos Adaları. Birkaç ülke, kendi paralarını basarken Federal Para Notlarını kağıt para için kullanıyor veya ABD doları paralarını (Sacagawea veya başkanlık doları gibi) kabul ediyor. 31 Ocak 2019 itibariyle yaklaşık 1,7 trilyon dolar dolaşımda, bunun 1,65 trilyon doları Federal Rezerv Notları’nda (geri kalan 50 milyar dolar ABD banknotları ve madeni paralar şeklinde).
Para birimi olarak ABD doları genellikle döviz tüccarları ve Avustralya, Yeni Zelanda, Güney Afrika ve Hindistan gibi diğer ülkelerdeki finansal basın tarafından dolar olarak adlandırılmaktadır.
Amerikan Dolarının Değeri
1913’ten itibaren ABD Tüketici Fiyat Endeksi
ABD Anayasası’nın 1. maddesinin 8. bölümünün 6. paragrafı, ABD Kongresinin yerli ve yabancı madeni paraların “madeni para” ve “değerini düzenleme” yetkisine sahip olmasını öngörmektedir. Kongre bu yetkileri 1792 Madeni Para Yasası’nı yürürlüğe koyduğunda kullanmıştır. Bu Yasa, ilk ABD dolarının paraya çevrilmesi için öngörülmüş ve ABD dolarının “şu anda aynı olan bir tırtıklı İspanyol doları değerine sahip olacağını” beyan etmiştir.
Sağdaki tablo, belirli bir yıl içinde 1 $ ile satın alınabilecek eşdeğer miktarda malı göstermektedir. Tablo, 1774’ten 2012’ye kadar ABD dolarının satın alma gücünün yaklaşık % 97.0’ını kaybettiğini göstermektedir.
ABD dolarının değerindeki düşüş, bir ekonomide belirli bir süre boyunca mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesinde bir artış olan fiyat enflasyonuna karşılık gelir. Tüketici fiyat endeksi hane halkı tarafından satın alınan tüketici malları ve hizmetlerinin ortalama fiyatını tahmin eden bir ölçüdür.
Çalışma İstatistikleri Bürosu tarafından yayınlanan Amerika Birleşik Devletleri Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), Amerika Birleşik Devletleri’ndeki tüketici mal ve hizmetlerinin ortalama fiyatını tahmin eden bir ölçüdür. Tüketicilerin günlük yaşam giderlerinde yaşadıkları enflasyonu yansıtmaktadır.
1982-1984’e göre ABD TÜFE’sini ve TÜFE’deki yıllık değişimi gösteren bir grafik sağda gösterilmektedir.
ABD dolarının değeri savaş sırasında, özellikle Amerikan İç Savaşı, I. Dünya Savaşı ve II. Dünya Savaşı sırasında önemli ölçüde düştü.
1913 yılında kurulan Federal Rezerv, altın, ulusal banknotlar gibi önceki yüksek güçlü para biçimlerinden önemli ölçüde farklı olan, “kısa dönemlerde önemli miktar değişikliklerine” tâbi “esnek” bir para birimi sağlamak üzere tasarlanmıştır.
Çok uzun vadede, önceki altın standardı fiyatları sabit tuttu; örneğin, 1914’teki ABD Doları’nın fiyat seviyesi ve değeri, 1880’lerde fiyat seviyesinden çok farklı değildi. Federal Rezerv ilk olarak 1930’larda ABD fiyatlarında % 30’luk bir deflasyona başkanlık etmeden önce, Birinci Dünya Savaşı’nın neden olduğu enflasyonu tersine çevirerek ve 1920’lerde dolar değerini sabitleyerek ABD doları ve fiyat istikrarını korumayı başardı.
II.Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan Bretton Woods sistemi altında, altın değeri ons başına 35 $ ‘a sabitlendi ve böylece ABD dolarının değeri altının değerine sabitlendi. Bununla birlikte, 1960’larda artan hükümet harcamaları, ABD’nin bu konvertibiliteyi sürdürme yeteneği hakkında şüphelere yol açtı, bankalar ve uluslararası yatırımcılar dolarları altına dönüştürmeye başlayınca altın stokları azaldı ve sonuç olarak doların değeri reddedildi. Ortaya çıkan bir para krizi ve ABD’nin artık altın için dolar kullanamayacağı tehlikesiyle karşı karşıya olan altın konvertibilitesi 1971’de Başkan Nixon tarafından “Nixon şoku” ile sonuçlandı.
Bu nedenle ABD dolarının değeri artık altına sabitlenmedi ve ABD para biriminin değerini korumak için Federal Rezerv’e düştü. Bununla birlikte, Federal Rezerv para arzını artırmaya devam etti ve bu da 1970’lerde stagflasyon ve ABD dolarının değerinin hızla düşmesine yol açtı.
Bu büyük ölçüde enflasyon ve reel ekonomik büyümenin bağlantılı olduğu dönemdeki mevcut ekonomik görüşten kaynaklanıyordu ve bu nedenle enflasyon nispeten iyi huylu olarak kabul edildi. 1965 ve 1981 arasında ABD doları değerinin üçte ikisini kaybetti.
1979’da Başkan Carter, Paul Volcker’ı Federal Rezerv Başkanı olarak atadı. Federal Rezerv para arzını sıkılaştırdı ve 1980’lerde enflasyon önemli ölçüde düşüktü bu nedenle ABD dolarının değeri istikrar kazandı.
1981’den 2009’a kadar otuz yıl boyunca ABD doları değerinin yarısından fazlasını kaybetti.Bunun nedeni, Federal Rezerv’in sıfır enflasyonu değil, düşük ve istikrarlı bir enflasyon oranını hedeflemesidir. 1987 ile 1997 arasında enflasyon oranı yaklaşık % 3,5 ve 1997 ile 2007 arasında yaklaşık % 2’dir. 1970’lerden bu yana ekonomik koşulların “Büyük Ölçülüğü” olarak adlandırılan fiyat istikrarını hedefleyen para politikasına yatırılmıştır.
Merkez bankaları sıfır enflasyonu (zaman içinde ABD doları için sabit bir değer anlamına gelir) veya düşük, istikrarlı enflasyonu (zaman içinde doların sabit fakat kademeli olarak azalan bir değeri anlamına gelir) hedeflemektedir. Şimdi durum).
Bazı ekonomistler sıfır enflasyon politikası ve dolayısıyla ABD doları için sabit bir değer lehine olmakla birlikte, diğerleri böyle bir politikanın Merkez Bankasının faiz oranlarını kontrol etme ve gerektiğinde ekonomiyi canlandırma yeteneğini sınırladığını iddia etmektedir.
Amerikan Doları
Amerika Birleşik Devleti Doları olarak da bilinen ve USD ya da US $ şeklinde kısaltılan para birimi dünya genelinde en çok kullanılan paradır. Resmi olarak 1792 Sikkeler Yasası ile birlikte Amerika Birleşik Devleti topraklarında resmi para birimi olarak kabul edilmiştir. Buna ek olarak bir doların muhasebe ve vergilendirme amacı ile değerlendirilebilmesi için bu yasa içerisinde 100 sent ya da 1000 değirmen üzerinden değerlenmesi yapılması kabul edilmiştir.
Ayrıca yine bu yasaya göre ondalık para birimini oluşturan bozuk para ile nikel ve kuruş paraları dolar, yarım dolar ve çeyrek dolar olarak 2020 yılında bile değer görmektedir.
Yıllar boyunca Amerika Birleşik Devleti Kongresi tarafından en son 1913 yılında çıkarılan Federal Rezerv Yasası tarafından yetkilendirilmiş olan Federal Rezerv Notu başta olmak üzere bazı çeşitli kağıt paraların piyasaya sürülmesi için teklif verilmiştir. Halihazırdaki diğer önerilere rağmen şu an hala kullanılan dolar, yasal ödeme birimi olarak kabul edilmiştir. Buna ek olarak daha önce kullanılan diğer kağıt para birimi cinsi ise 1971 yılının Ocak ayında tedavülden kaldırılmıştır. Bunun sonucunda halihazırda piyasada dolaşan kağıt para tem olarak Federal Rezerv Notları baz alınarak oluşturulmaktadır. Bu notlar ise Amerika Birleşik Devleti doları cinsinden kabul görmektedir.
Bütün bunlara ek olarak konvertibilite için yapılan herhangi bir değişiklik için kağıt ABD para birimi en değerli para olarak 1971 senesinde askıya alınmıştır. Onun yerine konulan Amerika Birleşik Devleti doları ise fiili olarak para birimi olarak kabul edilmiş ve bu tarihten sonra dünya genelinde geniş kitlelerce kabul görmeye başlamıştır. Yalnızca rezerv para birimi gibi çoğunluk ile uluslararası işlemlerde kullanılan bu para birimi aynı zamanda bazı ülkelerde resmi para birimi olarak kullanılmaktadır. Buna ek olarak resmi olarak kabul edilmese de fiili para olarak tedavülde bu parayı kullanan birçok ülke bulunmaktadır.
Amerika Birleşik Devletleri dışında Amerikan Doları’nı resmi para olarak İngiliz Denizaşırı Bölgesinde kullanmaktadırlar. Bunlar ise Karayip yani İngiliz Virgin Adaları ile Turks ve Caicos Adaları’dır. Bu ülkeler kendi madeni paralarını basar iken Amerika Birleşik Devletleri parasının kabul edildiği yerlerden birisi de Sacagawea’dır. Bu ülkeler ABD dolarını kabul etmeleri ile birlikte kağıt para için Federal Rezerv Notlarını kullanmaktadır.
31 Ocak 2019 tarihi itibari ile de dolaşımda olan Amerika Birleşik Devleti doları ise 1,7 trilyon civarındadır. Buna ek olarak yaklaşık 165 milyar FED Notları da rezerv notlar olarak piyasada dolaşmaktadır.
Bir para birimi olarak Amerikan Birleşik Devleti doları genellik ile dolar olarak anılır. Döviz tüccarları olarak bilinen bazı kimselerce de bu şekilde kullanılmasının yanı sıra dünya ülkesindeki çoğu ülkenin mali basınında bu şekilde adlandırılmaktadır.
Dolar’a Genel Bakış
Amerika Birleşik Devletleri Anayasası’nın 1. Maddesi’nin 8. Bölümü’ne göre bu para üzerindeki tüm söz kongreye aittir. Bu gücü uygulamakta olan yasalar ise tek tek belirlenmiştir. Bu yasanın 31. Bölümüne göre Amerikan Doları para birimi olarak basılmalıdır. Yine aynı yasanın 5112. Bölümüne göre bu madeni paralar bütün borçların ödenmesinde “yasal ödeme aracı” olarak kabul edilmiştir.
Sacafawea dolarının bir örneğine göre bu dolar bakır alaşımı iken Amerikan Siver Eagle ise saf gümüş olarak basılmalıdır. Buna ek olarak yukarıda bahsetmiş olduğumuz yasanın 5112. Bölümüne göre bir sent yani ABD Penny’si 100 dolara kadar değişen değerlere sahiptir. Buna ek olarak diğer madeni paraların basılması ve piyasaya sürülmesi bu yasaya göre belirlenmiştir. Bu diğer tüm madeni paralar daha ayrıntılı bir şekilde Amerika Birleşik Devletleri Doları ile ilgili olan kanunlarda belirlenmiştir.
Ayrıca ABD Anayasa’sının 1. Maddesinin 9.Bölümüne göre “Bütün kamu parası alındı ve harcamalarının düzenli bir beyanı ile hesabı zaman zaman yayınlanmalıdır.” kanunu oldukça önem arz etmektedir. Buna ek olarak Amerika Birleşik Devleti Anayasası 31. Başlığın 331. Bölümü’ne göre para ile ilgili diğer bütün her ayrıntı bildirilmiştir. Ayrıca Açıklamalar başlığında bildirilmiş olan paraların toplamları ise şu an içerisinde Amerika Birleşik Devletleri doları cinsinden ifade edilir. Bu neden ile Amerika Birleşik Devletleri doları Amerika Birleşik Devletleri’nin hesap birimi olarak tanımlanmaktadır. Anayasa’nın Dolar başlığının 9. kısmının ilk bölümünde ise İspanyol değirmen dolarının parasal değeri ile doların kıyaslanması yapılır ve bu tam 8 İspanyol para birimine denk gelmektedir. Burada ayrıca bir madeni para üzerinden karşılaştırma yapılarak atıf yapılır.
Madeni Para Yasası
1792 yılındaki Amerika Birleşik Devleti kongresine göre 9. Bölüm ’de yer alan ve çeşitli madeni paraların üretimine izin verildiği Madeni Para Yasası hükümet tarafından kabul edilmiştir. Buna göre ise “Dolar para biriminin her biri şu an içerisinde geçerli olduğu üzere öğütülmüş olan bir İspanyol doları değerinde olmalıdır. Ayrıca üç yüz yetmiş bir tane ve bir saf tanenin on altıncı bölümü ve dört yüz on altı tanesi standart gümüşe denk gelmelidir.”
Ayrıca bu yasanın 20. Bölümü’ne göre de Amerikan Birleşik Devletleri para birimi olan dolarla ilgili olarak: “Amerika Birleşik Devletleri hesap olarak kullandığı para birimi dolar olarak ifade edilecektir.
Buna ek olarak Amerika Birleşik Devletleri mahkemelerinde yer alan bütün hesaplar ile bütün işlemler bu yönetmeliğe uygun bir şekilde tutularak yapılmalıdır.”
Mezhepler Konusu
Değirmen İspanyol dolarının aksine Amerika Birleşik Devletleri doları Kıta Kongresi içerisinden beri ondalık bir değerleme sistemine dayanmaktadır. Bu ondalık sistem ise dolara ek olarak her biri için belirlenmiş olan ağırlık le altın ya da gümüş ile bakır bileşimi ile aşağıda yer alan para birimlerini resmi olarak oluşturmuşlardır. Bu da 1792 Sikke Yasası içerisinde yeniden tanımlanmıştır.
- Mil : Doların binde biri
- Cent: Doların yüzde biri
- On kuruş: Doların onda biri
- Kartal: On dolar
olarak kabul edilmiştir.
Doların günlük olarak kullanım alanlarında yalnızca sent bulunmaktadır. 10 sent değerindeki madeni paralar kuruş olarak adlandırılır iken kartal ismi altında kullanılan para birimi ise çoğunluk ile halk tarafından bilinmemektedir. Buna rağmen değirmen bazı konular için kullanılır ve aynı zamanda çoğunluk ile bilinmez. Buna ek olarak vergi harçlarında ve benzin fiyatlarında litre başına olan dolar cinsi genellik ile $ şeklinde yazılır.
Hali hazırda piyasada dolaşım halinde olan paralara bakıldığı zaman bir dolardan küçük ya da ona eşit olan küpürler Amerika Birleşik Devletleri doları olarak yayınlanmaktadır. Buna göre bir dolardan büyük olan ya da ona eşit olan yukarıda saymış olduğumuz mezhepler Federal Rezerv Notları olarak yayınlanmaktadır. Bunlar da altın, gümüş, platin ya da paladyum sikkeler haricindeki paralar olarak yayınlanır. Buna ek olarak yasal para birimi 100 dolar değerinde olsa da külçe cinsinden madenler daha değerli olmaktadır. Ayrıca bir dolarlık madeni paralar ile banknotlar bugün hala üretilmekte iken banknotların formları önemli bir ölçüde daha yaygın olarak kullanılmaktadır.
Geçmiş dönemlerde kağıt aralar ara sıra bir dolardan daha düşük değerlerde ihraç edilmekte idi ve altın sikkeler 20 dolara kadar dolaşım için çıkarılmakta idi. Bu tarz genellik ile çift kartal olarak bilinirdi ve 1930’lu yıllarda durdurulmuştur. Terim olarak ise kartal kullanılmıştır ve 1792 yılındaki Sikkeler Yasası’na göre on dolarlık bahis için kullanılmıştır. Bu tarihten sonra ise altınları adlandırma için kullanılan ve bir doların altında yer alan kağıt para birimi yani kesirli para birimi ise aşağılayıcı olarak “ shinplasters” olarak da bilinirdi.
1854 yılına gelindiği zaman Amerikan Hazine Bakanı James Guthrie sırası ile sendika, yarım sendika ya da çeyrek sendika olarak da anılan 100 dolar, 50 dolar ve 25 dolar altın paralar yaratmayı önermiştir. Böylelik ile 1 birlik 100 dolar anlamına gelmeye başlamıştır. Bunun ile birlikte böyle bir madeni para hiçbir zaman basılmasa da yalnızca 50 dolarlık yarım sendika için bazı modeller bulunmaktadır.
Doların Fiziksel Özellikleri
Günümüzde Amerikan doları banknotlar en çok sıradan kağıt yapımı sırasında kullanılmakta olan ağaç liflerinin aksine pamuk lifli kağıt kullanılarak yapılmaktadır. Buna ek olarak Amerika Birleşik Devletleri madeni paraları ABD Darphaneleri tarafından üretilir. Ayrıca ABD Doları banknotları Gravür ve Baskı bürosu tarafından basılmaktadır ve 1914 yılından bu yana Federal Rezerv tarafından çıkarılır. Ayrıca 1928 yılından önce ölçülür iken o yıl piyasaya sürülmüş olan küçük boyutlu banknotlar yaklaşık olarak 6,14 inç olarak üretilmektedir.
Mevcut sistem içerisinde daha küçük boyutlu olan ABD para birimi piyasaya sürüldüğü zaman daha önceden yasal para birimi olarak Filipin pesosunu kabul eden Filipinler aynı boyutu benimsediği için Filipin büyüklüğünde para birimi olarak adlandırılmıştır.
Etimoloji
16. Yüzyıla gelindiği zaman Kont Hieronymus Schlick’e ait olduğu bilinen ve Bohemya olarak adlandırılan sikke basılmaya başlanmıştır. Buna ek olarak joachimstalers adını ise gümüş mayınlı vadi olan Joachimstal vadisinden almıştır. Daha sonraları bu vadinin adı Aziz Joachim tarafından talasemi ya da tal olarak kullanılmaya başlanmıştır. İngilizce bir kelime olan Dale ise Almanlar için vadi anlamına gelmektedir. Joachimstaler ise sonraları Almanya’da Taler olarak adlandırıldı ve bundan yola çıkarak bir çok dilde değişik anlamlarda isimlendirilmiştir.
- İsveççe ve Danca dilleriinde Daler,
- Norveççe dilinde Dalar ya da daler
- Hollanda’da Daler ya da Daalder
- Etiyopya dilinde Talari
- Macarca da As Taller
- İtalyanca da Taller
- İngilizce de ise Dolar olarak adlandırılmıştır.
Buna alternatif olarak ise thaler Alman sikkelerinin isimlerinden esinlenerek verilmiştir. Bundan dolayı vadi içerisinde basılmış olan sikkeler bu isimlendirmeden kısa bir süre sonra isimlerini başka yerlerden benzer büyüklük ve ağırlıkta olan diğer sikkelere ödünç olarak verilmiştir. Ayrıca bir aslanı betimleyen Hollanda parasına ise leeuwendaler yani aslan doları ismi verildi. Leeuwendaler ise halk arasında 427,16 paraya denk geldiği için yetkilendirilmiştir. Buna ek olarak ince gümüş ise 36 ile 42 lokal olarak geçmiştir. Ayrıca o zamanlarda dolaşım içerisinde yer alan büyük mezhepli madeni paralardan daha hafif olan Hollandalı tüccarlar için leeuwendalersda dış borç ödemeleri daha avantajlı idi. Bu neden ile dış ticaret için böyle bir madeni para tercih etti.
Leeuwendaler Hollanda da ve Doğu Hint Adaları ile birlikte Hollanda Kuzey Amerika bölgesinde ve Yeni Hollanda Colony bugün New York metropolitan alanı içerisinde oldukça popüler oldu. Bu da 17. ve 18. Yüzyıllar içerisinde oldukça popüler olan bu isim Doğu Avrupa’ya da yayıldı ve Romen ile Moldovalı paralar da aslan olarak adlandırılmaya başlandı.
İngilizce konuşan topluluklar içerisinde Hollanda parası halk arasında aslan doları olarak bilinmektedir. İngiliz dolarının kökeni ise doların modern Amerikan- İngiliz telaffuzu hala 17. Yüzyıl içerisinde Daler’in Hollandaca telaffuzuna oldukça yakın olmaktadır. Bu benzetme ise aslan dolar ile İspanyol pezo ile Aslan aynı ağırlık ve şekilde üretilmektedir. İspanyolca dolar ise 18. Yüzyıl ortalarına gelindiği zaman aslan dolarının yerini almıştır. Ayrıca Yeni Dünya’nın İspanyol kolonileri içerisinde ve Filipinlerde’de yaygın olarak kullanılan sekizlik parça yani İspanyol doları üretilmeye başlanmıştır. Sonuç olarak Amerikan para biriminin ismi ise dolar olmuştur.
Takma İsimler
Konuşma dili sözcüğü olarak dolar sıklık ile ABD doları dahil olmak üzere çeşitli ulusların konuştuğu dile de dahil olmuştur. 18. Yüzyıla kadar dayanmakta olan bu terim kolonyal deri ticaretinden de kaynaklanmış da olabilir ya da bir poker terimi sonucu ortaya çıkmış da olabilir. Aynı şekilde 1 dolarlık banknotun lakabı ise hem tek hem de buck olarak bilinmektedir.
Dolar asıl olarak 19. Yüyıl için özel olarak uygulanmakta olan başka takma isimlerin olduğu ve siyah ile arka tarafı yeşil olan dolarlar basılmaya başlanmıştır. Bunun sebebi ise Abraham Lincoln’ün Kuzey İç Savaşı’nı finanse etmesidir. Hala günümüzde Amerikan dolarını ifade etmek için kullanılsa da diğer ülkelerin dolarlarını isimlendirmek için kullanılmaz.
Dolar terimi döviz tüccarları tarafından para birimi olarak ABD doları ya da Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Afrika gibi diğer ülkelerde yer alan finans basını tarafından da kullanılır. Son olarak Hindistan da bu para birimini kullanmaktadır.
Doların bir diğer isimleri arasında ise yeşil posta, yeşil ve ölü başkanlar yer almaktadır. İkinci olarak ise çoğu fatura içerisinde resmi yapılan merhum başkanlara da atıfta bulunmaktadır. Buna ek olarak dolar genellik ile kemikler olarak da bilinmektedir. Yirmi kemik ise 20 dolar olarak kabul görür. Ön yüzünün ana gövdesi içerisinde ise görüntülenmekte olan portreler ile değeri renk kodlu kağıda göre daha yeni tasarımlar yapılmaktadır. Buna ek olarak bazen büyük yüzlü notlar ya da Tekel parası olarak da bilinmektedir.
Piastre yani Louisiana Purchase’n Fransız dilinde geçen ismine göre Amerikan Birleşik Devletleri dolarına göre oldukça yabancı yani Fransızca bir kelime idi. Doların çağrılması ise bir kuruşluk olarak yapılmaktadır. Fransızca’da Cajun olarak kullanılmakta iken modern Fransızca’da bu para birimi için de dolar denilmektedir. Bu terim özellik ile Haiti başta olmak üzere Fransızca konuşulan Karayip adaları içerisinde Amerikan Doları hala argo dilde bir hakaret olarak kullanılmaktadır.
Mezhepler
Nadiren kullanılmakta olan 2 dolarlık banknotlar da bazen deuce, Tom ya da Jefferson olarak adlandırılmaktadır. Bunun aksine 5 dolarlık banknotlar ise Lincoln, fin ya da fiver başta olmak üzere beş spot olarak da adlandırılmaktadır. Son olarak 50 dolarlık faturalar için bazen kıstas ya da hibe denilmektedir. Bu dolarlar da başkan ön yüzdedir. Ayrıca 20 dolarlık banknotlarda çift testere bıçağı vardır ve çift kartal olarak adlandırılır. Ayrıca 10 dolarlık banknotlarda testere bıçağı on spot ya da Hamilton olarak da adlandırılmaktadır.
Benjamin, Benji, Ben ya da Franklin ismi de Benjamin Franklin’e atıfta bulunularak kullanılır ve 100 dolarlık banknot için kullanılmaktadır. Diğer takma isimler arasında ise C-notu bulunmaktadır. Yüzyıllık banknot ya da banknot olarak da adlandırılır.
Bin dolarlık banknotlar ise artık genel kullanım içerisinde olmasa bile bir grand olarak kullanılır. K ya da k soneki de bu miktarı belirtebilme adına kullanılmaktadır. Buna benzer bir şekilde de bir büyük ya da yığının genellik ile 1000 katı değerlendirilmeye alınır.
Dolar İşareti
Genellik ile sayısal tutarlardan önce yazılmakta olan dolar sembolü yalnızca Amerikan doları için kullanılmaz aynı zamanda diğer birçok dolar cinsi için kullanılır. İşaret 18. Yüzyıldan kalmadır ve pesolar için ortak olarak kullanılan isim İspanyol doları idi. Yeni dünya için 19. Yüzyılda İspanyol pesoları veya dolarları İspanyol Amerika’sında yani Mexico City içerisinde basılmaya başlandı. Potosi, Bolivya ve Lima ise Peru içerisinde basılmaya başlandı ve bu olaylaın sonucunda birbirlerinin üzerine yazılmakta olan bu para birimleri doların ortaya çıkmasına neden oldu.
Bir başka yaygın olarak bilinen inanışa göre ise İspanyol dolarının İspanyol arması üzerinde yer alan Herkül sütünlarından oluşur ve bunlar da hercules sütunları için gümüş ispanyol dolarlık paralar dikey iki çubuk şeklinde sallanmaktadır. Yine başka bir açıklamaya göre ise dolar işaretinin üzerinde yazılan ve üst üste yazılmış olan büyük harflerin oluştuğunu öne sürmektedir. Romancılar tarafından kabul gören bir teoriye göre ise Ayn Rand içinde yer alan Atlas silkti sembolü ise ABD’nin oluşumu öncesinde zaten kullanılmakta olduğu gerçeğini değiştirmemektedir.
Tarih
Amerikan doları madeni parası başlangıçta İspanyol Amerika’sı içerisinde 16.yüzyıldan 19.yüzyıla kadar yaygın olarak kullanılmakta olan İspanyol dolarının ya da sekiz parçasının değerine ve görünüme dayanmakta idi. Amerika Birleşik Devletleri Darphanesine göre -ki 1792 yılında kurulmuştur- ve bu kurum tarafından basılmış olan ilk dolar madeni paraların boyutu ile bileşimi Meksika ve Peru içerisinde basılan ilk dolarlık madeni paraların boyutu ve bileşimi olarak kullanılmaktadır. Meksisa ve Peru içerisinde basılan paralar ise İspanyol dolarına oldukça benzemektedir.
İspanyol ABD gümüş doları ile daha sonraları Meksika gümüş pesosu olarak bilinen para ABD’de yan yana kullanılmıştır. Bunun sonucunda ise İspanyol doları ile Meksika pesosu 1857 Sikke Yasası’na göre yasal para olarak kullanılmıştır. Çeşitli İngiliz kolonilerinin madeni paraları da dolaşıma girerek Aslan dolar ortaya çıkmıştır. Hollanda içerisinde oldukça popüler olan aslan dolar 17.yüzyıl ya da 18. Yüzyıl başlarında da İngiliz kolonilerinde kullanılmakta idi. Kolonilerde dolaşmakta olan örnekler genellik ile tasarımın tam olarak ayırt edilmemesi için kullanılırdı ve bu neden ile genellik ile “köpek doları” olarak da bilinirdi.
6 Temmuz 1785 yılında ise Kıta Kongresi ABD’nin para birimi olan doların 375,64 saf gümüş tanesi içermesine karar vermiştir. 8 Ağustos 1786 tarihinde ise Kıta Kongresi bu tanıma devam etmiştir ve madeni paraların bölünmesine karşılık gelmekte olan hesap parasının ondalık bir oranda ilerleyeceğini ve alt birimlerin bir doların 0,0001’inde değirmenler olması kararlaştırılmıştır. 0,010 dolardan ve on senetler için 0,100 dolardan da işlem gördüğü bir dönem olmuştur.
ABD Anayasa’sının kabul edilmesinden sonra ABD doları 1792 tarihinde Madeni Para Yasası ile tanımlanmıştır. Bir dolar İspanyol öğütülmüş doları için 371 tahıl ve bir tanesi için de 16’nın 4’te biri olmak üzere 416 standart gümüş taneleri olarak kabul edilir. Bir kartal 247 tane ve sekiz içerisinde 4 tane ya da 270 tane olan 17 gramlık altın yine saflığına bağlı olarak olacaktır. Değer seçimi ise 371 tahıl olarak Alexander Hamilton’dan ortaya çıkmıştır. Yeni Amerikan birimini aşınmış İspanyol dolarının ortalama ağırlığına dayandırma kararı ise Hamilton’un hazineyi bir İspanyol doları örneğini tartmak için almıştır. Ortalama olarak 371 tane ağırlığın çıktığı bu dolarda aynı zamanda yeni bir İspanyol doları genellik ile yaklaşık olarak 377 tane ağırlıkta idi. Bu neden ile yeni ABD doları, İspanyol dolarına göre hafif bir indirim altında idi.
Aynı para basma işlemi de 10 dolar kartal değeri ve dolar olarak kartal isminde değerlendirilir. Bu banknottan yüzde 90 gümüş alaşımı için paralar bir banknottan yüzde 90 olarak değerlendirilir. Dolarda bulunan altın ya da gümüşün değeri ise daha sonraları malların alım satımı için ekonomi içerisinde göreli değere dönüştürülmüştür. Bu ise ülkenin ekonomisine altın ya da gümüş akışı ile akış dışında kalan şeylerin değerinin zaman içerisinde oldukça sabit kalmasına izin verilmiştir.
Amerikan Birleşik Devletleri içerisinde erken dönem para birimi için şimdi gelenek olduğu gibi başkanların yüzleri sergilenmez idi. Bugün ise yasalara göre sadece ölen bir insanın portresi ABD paralarında görülebilir. Fakat yeni kurulan hükümet Avrupalı monarşilerin politikalarına kıyas ile iyi bir uygulama olan para birimlerinde yer alan liderlerin portrelerine sahip olmaya karşı idi. Bugün bildiğimiz şekli ile para birimleri 20.yüzyılın başlarına kadar şu an içerisinde sahip oldukları yüzleri ise alamamıştır. Bundan önce madeni paraların baş yüzleri ise Yunan ve Roma mitolojisi içerisinden ve birleşik olan Yerli Amerikalılardan profil yüzler ve uzun adımlar ile yürümektedir. Bundan önce madeni paranın baş yüzleri ise Yunan ve Roma mitolojisinden ve birleşik Yerli Amerikalılardan profil yüzler ve uzun adımlar ile yürümekte, oturmakta ve ayakta durmakta olan figürler kullanılmakta idi. Tarihi Amerikalıların profillerine dönüştürülecek son madeni paralar ise 10 sent ve dolar şeklinde idi.
Kolonilerin ve eyaletlerin para birimleri hakkında yer alan bir çok örnek bulunmaktadır. Bunları sıralayacak olur isek: Connecticut poundu , Delaware poundu , Georgia poundu , Maryland poundu , Massachusetts poundu , New Hampshire poundu , New Jersey poundu , New York poundu , North Carolina poundu , Pennsylvania poundu , Rhode Island poundu , Güney Carolina poundu ve Virginia poundu olarak çeşitli başlıklarda bulunmaktadır.
Kıta Para Birimi
Amerikan Devrimi sırasında on üç kolonileri bağımsız hale getiren devletler İngiliz parasal düzenlemelerden kurtuldular. Zira her biri için askeri ödemeleri gerçekleştirebilme amacı ile sd sterlinlik kağıt paralar ortaya çıkmıştır. Buna ek olarak kıta kongresi de İspanyol doları cinsinden kıta para birimi çıkarmaya devam etmiştir. Doların eyaletlere göre para birimi sıralama oranı ise şöyledir:
- Gürcistan için 5 şilin
- Connecticut, Massachussets, New Hampshire, Rhode Island ve Virgina için 6 şilin
- Delaware, Maryland, New Jersey, Pensilvanya için 7 şilin
- Kuzey Carolina ve New York için 8 şilin
- Güney Karolina için ise 32 şilin olmaktadır.
Kıta para birimi için savaş sırasında kötü bir şekilde değer kaybeden dolar daha sonraki düşmeler için ünlü bir ifade olarak kullanılan “kıta kıymeti değil” tabirine yol açmıştır. Bu noktada meydana gelen ilk sorun ise para politikasının kongre ile kredi bonosu çıkarmaya devam etmekte olan eyaletler arasında koordine edilmemiş olmasıdır. Ek olarak ne kongre ne de birkaç eyaletin hükümetleri, bonoları vergilendirme ya da tahvil satış yolu ile tedavülden kaldıracak iradeye ya da araçlara sahip değildi. Para birimi en nihayetinde bir gümüş dolardan 1000 kıta dolarına kadar gümüş dolar ile değiştirilmiştir.
Gümüş ve Altın Standartlar
1792 senesinden itibaren Darphane Yasası’nın kabul edilmesi ile birlikte dolar 37.25 tane gümüş olarak tanımlanmıştır. Basılmış olan altın sikkelere herhangi bir şekilde mezhep verilmemiştir. Buna göre gümüş doların Kongre standartlarına göre bir piyasa değeri ile işlem görmüştür ve 1834 altın standardında ise 23,2 taneye bir kayma görülmüştür. Buna ek olarak 1837 tarihinde de 23,22 taneye hafif bir ayarlama yapılmıştır.
1862 yılında meydana gelen İç Savaş nedeni ile değerli metaller desteklenmeden kağıt para basılmıştır. Gümüş ve altın sikkeler basılmaya devam edilmiş ve 1878 yılında kağıt para ile madeni paralar arasında yer alan bağlantı yeniden kurulmuştur. Altın ve gümüş desteğinden bu kopukluk 1812 Savaşı sırasında meydana gelmiştir. Kıymetli metaller ile desteklenmeyen kağıt paranın kullanımı da Konfederasyon Maddeleri kapsamı altında 1777 yılından 1788 yılına kadar gerçekleşmiştir. Sağlam bir destek olmadan ve kolay bir şekilde taklit edilebilen kıtalar hızlı bir şekilde değerlerini kaybetmiştir. Buna göre de bir kıtaya değmez ifadesi ortaya çıkmış ve bu durum birleşik devletler anayasasında yer alan 1. maddenin 10.bölümündeki “Hiçbir devlet borçların ödenmesi konusunda altın ve gümüş madeni paradan başka bir şey yapamaz” hükmünün temel nedenini oluşturmaktadır.
Kongre, 1812 savaşını doğru bir şekilde finanse edebilmek amacı ile kamu borçlarının ödenmesi için kullanılacak faiz içeren kısa vadeli borçlanma senetleri olan Hazine bonolarının çıkarılmasına izin vermiştir. Borç görevi görmeleri amaçlanır iken sınırlı ölçüde para işlevi gören bu şeyler 1837 paniği ve 1857 paniğinden kaynaklanan kamu gelirlerindeki azalmanın çözülmesine yardımcı olabilmek ve ayrıca Meksika- Amerikan Savaşı ve İç savaşı finansa edebilmek amacı ile Hazine Notları yeniden basılmıştır.
Hazine Bonolarına ek olarak 1861 yılında yer alan Kongre Hazine’ye faiz getirmeyen ancak kıymetli madenler için talep üzerine itfa edilebilen talep notları şeklindeki 50 milyon dolar borçlanma yetkisi verilmiştir. Bunun ile birlikte 1861 yılının Aralık ayına gelindiği zaman Birlik hükümetinin her türlü arzı, itfa talebi ile geride kalmıştır ve itfayı geçici olarak askıya almak zorunda kalmışlardır. Ertesi Şubat ayı içerisinde Kongre, talep üzerine paraya çevrilmeyen ve faiz de getirmeyen ancak yasal ihale niteliğinde olan Birleşik Devlet Tahvilleri 182 tarihindeki Yasal İhale Yasası’nı çıkararak kabul edilmiştir. Buna göre alacaklıların kamu borçları ile ithalat tarifeleri dışında yer alan herhangi bir ödeme için bunlar nominal değer üzerinden kabul edilmektedir.
Bunun ile birlikte gümüş ve altın sikkeler basılmaya devam edilmiştir bu da yeni basılan banknotların Gresham Yasası ile birlikte değer kaybetmesine neden olmuştur. 1869 yılında Yüksek Mahkeme ile birlikte Hepburn Griswold davası üzerinden Kongre’nin alacaklılarından birisi olan Birleşik Devletler Tahvillerini kabul etmesini talep edemeyeceğine karar vermiştir. Fakat gelecek yıl Hukuk İhalesi Davalarında bu karar bozulmuş ve 1875 yılındaki Kongre’de Hazine’nin 1 Ocak 1879’dan sonra ABD Bonolarının altına itfa edilmesine izin vermesini gerektirmiştir. Bu da Türk Ödemesini Yeniden Başlatma Yasasını kabul etmiştir. Hazine ise 1971 yılında Amerika Birleşik Devletleri Tahvillerini çıkarmayı bırakmıştır.
Gold Standard Yasası ise 1900 bimetalik standardını terk etmiştir ve bir fiyatı değerleme ve ayarlama konusunda otorite olarak kabul edilmiştir. Bu da altının 23,22 taneleri ise 1,505 gram olarak dolar tanımlanmıştır. Ons ise 20,67 olarak tanımlanmaktadır ve 40 gümüşe düşürüldüğü için 1964 yılında dolaşım için basılmaya devam edilmiştir. Gümüş yarım dolar ise en son 1970 senesinde tedavüle çıkarılmıştır. Son olarak altın sikkeler Franklin Roosevelt tarafından 1933 yılında çıkarılmış olan 6102 Yürütme Emri ile ele geçirilmiştir. Altın standardı 13,71 tane olarak değiştirilmiştir bu da 1 truva ons altının fiyatını 35 dolar olarak belirlemeye eş değerdir. Bu standart kabul ise 1968 yılına kadar devam etmiştir.
1968 ile 1975 yılları arasında çeşitli altlıklar yerleştirilmiştir ve bunun sonucunda 15 Ağustos 1971 yılında aniden sona eren bu yasa ile doların altına çevrilebilirliği sonradan Nixon Şoku olarak adlandırılmıştır. ABD dolarının döviz piyasaları içerisinde serbest bir şekilde dalgalanmasına izin verilmeden önce ise son sabit ons başına 42.22 dolar olarak işlem görmüştür.
Gravü ve Baskı Bürosuna göre ise şimdiye kadar basmış olduğu en büyük not ise 100 bin dolarlık Altın Sertifika olmaktadır. Bu sertifikanın serisi ise 1934 olarak belirlenmiştir. Bu notlar 18 Aralık 1934 ile 9 Ocak 1935 tarihleri arasında basılmış ve ABD Haznedarı tarafından basılmıştır. Federal Rezerv Bankalarınca yalnızca Hazine tarafından tutulmakta olan eşit miktarda külçe altın karşılığında verilen senetler Federal Rezerv Bankaları arasındaki işlemler için kullanılmaktadır. Halk arasında hiçbir zaman hiçbir şekilde dağıtımı gerçekleştirilmemiştir.
Madeni Paralar
Resmi Amerika Birleşik Devletleri parası ise 172 yılından itibaren günümüze kadar her yıl için üretilmektedir. 1934 yılından günümüze ise dolaşım için üretilmekte olan tek mezhepler için bilindik olan kuruş, nikel, kuruş, çeyrek, yarım dolar ve dolar olmuştur. Nikel, orijinal versiyonundan esasen değiştirilmemiştir ve günümüzde hala kullanımda olan tek madeni para olmaktadır. 1866 yılından beri her yıl nikelin yüzde yetmiş beş oranında bakır ve yüzde yirmi beş oranında nikel olmuştur. Savaş için 2. Dünya Savaşı sırası içerisinde nikele ihtiyaç duyulduğu için 4 yıl haricinde kullanılmıştır.
Kuruşun en düşük değeri ise bozuk paranın dolaşımda olduğu kuruşu ortadan kaldırmak amacı ile ayarlanmıştır.
Durdurulan ve İptal Edilen Küpürler
- Yarı yüzde : 1793-1857
- Gümüş merkez sent : 1792 (dolaşımda değil)
- Yüzük senti : 1850–1851, 1853, 1884–1885 (dolaşımda değil)
- İki kuruş milyar : 1836 (dolaşımda değil)
- İki kuruş bronz : 1863–1873
- İki buçuk sentlik parça : (planlanmış ancak basılmamış)
- Üç sent bronz : 1863 (dolaşımda değil)
- Üç sentlik nikel : 1865–1889
- Trime ( Üç sentlik gümüş ): 1851–1873
- Yarım kuruş : 1792–1873
- Yirmi yüzde parça : 1875–1878
- Altın dolar : 1,00 ABD doları, 1849–1889
- İki dolarlık parça : 2,00 $ (planlanmış ancak basılmamış)
- Çeyrek kartal : 2,50 ABD doları, 1792–1929
- Üç dolarlık parça : 3,00 ABD doları, 1854–1889
- Stella : 4,00 ABD doları, 1879–1880 (dolaşımda değil)
- Yarım kartal : 5,00 $, 1795–1929 (bazı modern anma törenleri bu mezhepte basılmıştır)
- Kartal : 10,00 $, 1795–1933 (bazı modern anma törenleri bu mezhepte basılmıştır)
- Çift kartal : 20,00 ABD doları, 1849–1933, 2009
- Yarım sendika : 50.00 $, 1877 (dolaşımda değil)
- Birlik (madeni para) : 100,00 $ (planlanmış ancak basılmamış)
Toplayıcı Paralar
Toplayıcı paralar günlük işlemlerin var olmadığı paralardır. Bunları sıralayacak olur isek :
- Amerikan Kartalları: Başlangıç olarak Darphane’den bireyler için mevcut olmayan bu para ancak yetkili satıcılardan temin edilebilmekte idi. 2006 senesinde ise Darphane, özel yüzeyli ve W darphane işareti taşımakta olan sirkülasyonsuz külçe madeni paraların bireylerine doğrudan satışa başlanmıştır.
- American Silver Eagle 1 $ (1 Troy ons ) Gümüş külçe sikke 1986-günümüz
- Amerikan Altın Kartal 5 $ $ 10 , $ 25ve 50 $ (1 Troy oz) Altın külçe sikke 1986-günümüze
- Amerikan platin $ 10 , $ 25 , $ 50, ve 100 $ (1 Troy ons) Platin külçe bozuk 1997,
- American Palladium Eagle 25 $ (1 Troy ons) Paladyum külçe madeni para 2017-günümüz
- Amerika Birleşik Devletleri hatıra paraları ise özel olarak basılmaktadır. Bunlar: ise 50 bin dolarlık yarim birlik ve başkanlık kanıtlarıdır.
Teknik olarak bütün bu madeni paralar hala göründüğü kadarı ile yasal değerdedir fakat bazıları bugün nümizmatik değerleri ve altın ile gümüş sikkeler için değerli metal deerleri için çok daha değerlidir. 1965’ten 1970’e kadar Kennedy yarım doları 1971’de çıkarılan cupronickel ile değiştirilen herhangi bir gümüş içeriğine sahip olan dolaşımdaki tek madeni para idi. Bunun ile birlikte 1992 yılından bu yana ABD Darphanesi standart olarak bakır- nikel versiyonları yerine gümüş on sent ve çeyreklik ile yarım dolar olan normal yıllık prove setlerine ek olarak özel Gümüş Prova Setleri üretilmektedir. Ek olarak deneysel bir 4 dolarlık stella para da 1879 yılında basılmıştır. Fakat bu ancak asla dolaşıma sokulmamıştır ve gerçek bir madeni para değerinden ziyade bir kalıp olarak kabul edilmiştir.
Bahsedilmekte olan elli dolarlık madeni para da Panama Kanalı’nın açılışını kutlamakta olan Panama- Pasifik Uluslararası Fuarı için yalnızca 1915 yılında üretilmiştir. 645’i sekizgen olmak üzere 1,128 yapılmıştır ve bu şimdiye kadar üretilmiş olan en büyük ve en ağır ABD parasının yanı sıra yuvarlak olmayan tek ABD parası olmaya devam etmektedir. Genel dolaşım için değil öncelik ile koleksiyoncular için üretilmiştir fakat buna rağmen 2015 senesinde High Reilief’te 100 dolarlık bir altın üretilmiştir.
Prova Setleri
Amerika Birleşik Devletleri Darphanesi özellik ile koleksiyoncular ve spekülatörler için Prova Setleri üretmektedir. Buna ek olarak gümüş kanıtlar standart tasarımlar olmak eğilimindedir fakat yüzde doksan gümüş içermekte olan kuruş, çeyrek ve yarım dolar olarak basılmıştır. 1983 yılında başlayıp 1997 yılında biten Darphane ise normal madeni paraların yanı sıra yılın hatıra paralarını içeren kanıt setlerini de üretmiştir. Diğer bir kanıt seti türü de her yıl bir başkan içermekte olan dört özel 1 dolarlık madeni paranın basılmış olduğu Başkanlık Dolar Kanıtı Seti de bütçe kısıtlamaları ve nispeten popüler olmayan bu madeni paraların artan stokları nedeni ile ABD Hazine Bakanı Timothy Geithner tarafından dolaşım için yeni Başkanlık dolarlık madeni paraların üretimi ise 13 Aralık 2011 yılında askıya alınmıştır. 2012 yılından itibaren ise basılmakta olan başkanlık doları diğer tüm dolar madeni para serileri ile birlikte yalnızca koleksiyoncular için yapılmıştır. Bunları sıralayacak olur isek :
- 2007’de George Washington , John Adams , Thomas Jefferson ve James Madison vardı
- 2008’de James Monroe , John Quincy Adams , Andrew Jackson ve Martin Van Buren vardı
- 2009’da William Henry Harrison , John Tyler , James K. Polk ve Zachary Taylor vardı
- 2010’da Millard Fillmore , Franklin Pierce , James Buchanan ve Abraham Lincoln vardı
- 2011’de Andrew Johnson , Ulysses S. Grant , Rutherford B. Hayes ve James A. Garfield vardı.
- 2012’de Chester A. Arthur , Grover Cleveland (1. dönem), Benjamin Harrison ve Grover Cleveland (2. dönem)
- 2013’te William McKinley , Theodore Roosevelt , William Howard Taft ve Woodrow Wilson vardı
- 2014’te Warren G. Harding , Calvin Coolidge , Herbert Hoover ve Franklin D.Roosevelt vardı.
- 2015’te Harry S. Truman , Dwight D.Eisenhower , John F.Kennedy ve Lyndon B. Johnson vardı.
- 2016’da Richard Nixon , Gerald Ford , James E. Carter ve Ronald Reagan vardı .
Dolar Paraları
İlk olarak ABD doları olarak da bilinen Akan Saç Dolar 1794 yılında basılmıştır. Bu 416 tane içermektedir ve 13. Bölümde belirtilmiş olduğu üzere standart gümüş olarak piyasaya sürülür. 1792 yılında Sikkeler Yasasına göre bu kanunun 9. bölümü tarafından değirmen İspanyol dolarının değerine sahip olduğu belirlenmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri’nde dolarlık paralar pek de popüler olmamıştır. Gümüş dolar 1794 ile 1935 yılları arasında aralıklı olarak basılmıştır. Başkan Dwight Eisenhower’ın da yer aldığı aynı büyüklükte bir bakır nikel dolar yer almaktadır bu da 1971 yılından 1978 yılına kadar basılmıştır. Altın dolar da 19. Yüzyılda basıldı ve Susan Anthnoy dolar para da 1979 senesinde tanıtılmıştır bunlar nerede ise eşit büyüklükleri ile frezelenmiş kenarları ve benzer renkleri nedeni ile genellik ile çeyreklik ile karıştırıldıklarından dolayı oldukça popüler olmuştur. Bu dolarların dolaşımı için basılması ise 1980 yılında askıya alınmıştır. Koleksiyoncu parçaları 1981 yılında basılan bu para bütün geçmiş Amerika Birleşik Devletleri madeni paralarında olduğu gibi yasal ödeme olarak kalmıştır.
Federal Rezerv tarafından tutulmakta olan ve esas olarak posta ve transit otomatlarında değişiklik yapmak amacı ile tutulmakta olan ve esas olarak posta ya da transit otomatlarda değişiklik yapmak için dağıtılan Anthony dolarlarının sayısı nerede ise tükenmiş olduğundan dolayı 1999 yılında ek Anthony doları vurulmuştur. 2000 yılında Sacagawea içermekte olan yeni bir dolar madeni parası tanıtıldı ve bu düzeltilmiştir. Anthony dolarını kabul etmiş olan otomat makinelerinde ise değişiklik yapılmasına gerek olmadan pürüzsüz bir şekilde kenara ve altın rengine sahip olması ile Anthony dolarının bazı sorunları ortaya çıkmıştır. Bunun ile birlikte bu yeni madeni paralar hala var olan dolar banknotunun popülaritesini ise aşmayı başaramamıştır. Günlük işlemler konusunda nadiren kullanılan bu dolarlar banknotlarını eşzamanlı olarak geri çekememe ve zayıf tanıtım çabaları madeni para savunucuları tarafından doğal madeni paranın popüler bir şekilde destek kazanamamasının birincil nedeni olarak gösterilmiştir.
Şubat 2007 tarihinde ise ABD, Nane adı altında 2005 Cumhurbaşkanlığı 1 Coin Yasası ile yeni 1 dolarlık ABD Başkanlık dolar sikke tanıtılmıştır. 50 Eyalet Mahallesi serisinin başarısına dayanmakta olan yeni madeni paranın ön yüzünde ise George Washington’dan başlayarak açılış sırasına göre bir dizi başkan içermektedir. Arka yüzünde Özgürlük heykeli yer alır iken daha büyük ve ayrıntılı portrelere izin verebilmek amacı ile geleneksel Unum ve Tanrıya güveniyoruz ibareleri yer alır.
Ayrıca darphane ya da ihraç yılı olan bu sene aynı zamanda nane işaretini ve madalyon yüzü yerine madalyon kenarına yazdıkları ile dikkat çekmektedir. Buna ek olarak ABD madeni paralarının doğaları gereği ilk olarak farklı mezheplerden ABD sikkeleri dolaşıma girmiş ve aynı başkan ön tarafta yer almıştır. Bunları sırlayacak olur isek Lincoln penny parasında, Jefferson nikelde, Franklin Roosevelt dimede, Washington çeyrekte, Kennedy yarım dolarda; Eisenhower ise dolarda kullanılmıştır. Yeni 1 dolarlık madeni para ile ilgili bir başka olağandışı gerçek ise iki ardışık olmayan dönem için seçilen tek ABD başkanı olan Cleveland Grover’ın iki farklı portreli iki madeni paraya sahip olmasıdır.
Washington madeni parasının ilk sürümleri öncelik ile Philadelphia darphanesinden Florida ve Tenesse bankalarına gönderilmekte olan hatalı paraları içermekte idi. Koleksiyonerler tarafından en çok rağbet gören ve keşif işlemlerinden sonraki bir hafta içerisinde 850 dolara kadar alım satım yapılan hatalı madeni paralar ise kenar izlenimlerinin olmaması ile belirlenmiştir. Kaynak darphanesinin genellik ile Philadelphia olduğu kabul edilmiştir fakat yine de işaretli birimler içeren bir darphane paketi açmadan kaynak darphanesini tanımlamak imkansızdır. Kenar harfleri kafalar ile ilgili olarak her iki yönde de basılmış olmasına rağmen bazı amatör koleksiyoncular başlangıç kısmında ters yazı hatası nedeni ile madeni paraları satın almak için aldatılmıştır.
Bazı kimseler ki bunlar genellik ile alaycı insanlar başta olmak üzere Federal Rezerv’in dolar paralarından daha fazla kar sağladığını zira birkaç yıl içerisinde yıpranır iken madeni paraların daha kalıcı olduğunu belirtmişlerdir. Bu argümanın yanlışlığı ise dolaşımdan çekilmiş olan eskimiş banknotların yerine basılmış yeni banknotların yeni banknot basma ve eskilerini yok etme maliyetlerini dengeleyebilmek amacı ile hükümete net gelir getirmemesinden kaynaklanır. Otomatların çoğu ise banknotlarda değişiklik yapılmadığı için genellik ile yalnızca 1 dolarlık banknotları kabul ederler. Fakat birkaçı dolarlık madeni paralar için değiştirilmiştir.
Banknot
ABD Anayasası Kongrenin ait olduğu yetkilere göre ABD’nin kredi ödünç verme yetkisini vermiştir. Kongre aynı zamanda Federal Rezerv Bankalarına Federal Rezerv Senetleri ihraç etme yetkisi vererek bu yetkiyi kullanmıştır. Bu senetler ABD yükümlülükleri arasındadır ve ABD Hazine Depertmanı içerisinde Washington şehrinde Columbia Bölgesinde ya da herhangi bir Federal Rezerv bankasında talep üzerine yasal para ile kullanılacaktır. Federal Rezerv Senetleri kanunen borçların ödenebilmesi için yasal ödeme olarak belirlenmiştir ve kongre buna göre ondan fazla farklı türden banknot basılmasına izin vermiştir. Buna ek olarak Birleşik Devletler FED Banknot’a Federal Rezerv Notu 1970’li yıllardan itibaren beri tedavülde kalan tek tür olmaktadır.
Şu an içerisinde yazılan adlandırmalar olan 1, 2, ,5, 10, 20, 50 ve 100 dolarların üzerindeki banknotlar 1946 yılında basılmayı bırakmıştır. 1969 yılında resmen tedavülden kaldırılan bu banknotlar öncelik ile bankalar arası işlemlerde ya da organize suçlar için kullanılmıştır. Başkan Richard Nixon’u 1969 yılında kullanımları durduran bir idari emir çıkarmaya iten ise ikinci kullanım olmakta idi. Elektronik bankacılığın ortaya çıkması ile daha az gerekli hale gelen 500 dolar, 1000, 5000,10000,100000 dolar değerindeki banknotların tümü bir seferde üretilmiştir. Buna ek olarak 100000 dolarlık banknot haricinde ise ki yalnızca 1934 yılında Altın Sertifikası olarak yayımlanarak hiçbir zaman kamuya dağıtılmamış ve bu neden ile sahip olunması yasadışı olan bir üründür, bu banknotlar artık koleksiyoncular için üretilmiştir ve koleksiyoncular için nominal değerlerinden daha değerlidir.
Hala ağırlıklı olarak yeşil olmasına rağmen 2004 sonrasında çıkan seriler farklı mezhepleri daha iyi ayırt etmek için diğer renkleri içermektedir. Buna ek olarak Körler Amerikan Konseyi ve Gravür ve Baskı Dairesi tarafından açılan ve erişilebilir olan bir davada 2008 yılında verilen bir kararın sonucu olarak bir dolar ve geçerli sürümün haricinde kalan her bir notun sonraki yeni tasarımda yükseltilmiş dokunsal özelliği uygulamayı planlamaktadır. Ayrıca 100 dolarlık banknotlara göre geçiş döneminde görme engelli kişilere yardımcı olmak için daha büyük ve daha yüksek kontrastlı rakamlar ve daha fazla renk farkı ile para birimi okuyucuların dağıtımını planlamaktadır.
Sorun Araçları
Para tabanı Federal Rezerv Bankaları ve ABD Hazinesi dışında kalan ve dolaşımda olan madeni paralara ve Federal Rezerv Notlarına göre ayrıca Federal Rezerv Bankalarında saklama kuruluşları tarafından tutulmakta olan mevduatları içermektedir.
Düzeltilmiş olan para tabanı 1994 senesinde yaklaşık olarak 400 milyar dolardan ve 2005 senesinde 800 milyar dolara ve 2013 yılında 3000 milyarın üzerinde çıkmıştır.
Dolaşımda kalan nakit miktarı ile Federal Rezerv Sisteminin eylemleri ile arttırılır ya da azaltılır. Yıl içerisinde sekiz kere 12 kişilik Federal Açık Piyasa Komitesi ise ABD para politikasını belirlemek için toplanmaktadır. Ayrıca her iş günü Federal Rezerv Sistemi bu para politikasını uygulamak için açık piyasa işlemlerine girişmektedir. Merkez Bankası para arzını arttırmak istenir ise anonim bir şekilde bankalardan dolar karşılığında menkul kıymetler satın alacaklardır. Bunlar da ABD Hazine Tahvilleri olmaktadır ve tersine olarak bankalar dolar karşılığında menkul kıymetler satacak ya da dolarları tedavülden alacaktır.
Federal Rezerv bir satın alma işlemi yaptığı zaman ise satıcının rezerv hesabına federal rezerv üzerinden alacaklandırılır. Bu para mevcut herhangi bir fon üzerinden transfer edilmemektedir. Bu noktada Federal Rezerv yeni yüksek güçlü para yaratarak ticari bankalar herhangi bir fazla rezervi ise Merkez Banka’sındaki rezerv hesaplarından serbest bir şekilde nakit olarak çekebilmektedirler. Federal Rezervler bu talepleri yerine getirmek için ABD Hazine Bakanlığı tarafından basılan para siparişi vermektedir. Buna ek olarak Hazine Bakanlığı sırası ile bu talepleri Gravür ve Baskı Bürosuna yeni dolar banknotları basabilme amacı ile Darphane Bürosuna madeni paraları damgalayabilme amacı ile gönderilmektedir.
Genellik ile açık piyasa işlemlerinin kısa vadeli hedefi ise belirli bir kısa vadeli faiz oranı hedefine ulaşmaktadır. Diğer durumlar için ise para politikası bunun yerine belirli bir döviz kurunun bazı yabancı para birimlerine göre ya da altına göre kıyaslama yapıldığı zaman hedeflenmesini gerektirebilmektedir. Buna bir örnek verecek olur isek Amerika Birleşik Devletleri örneğinde olduğu gibi federal rezerv üye bankaların bir gece içerisinde birbirlerine borç verdikleri oran olan federal fon oranlarını hedef almaktadır. Ayrıca para politikası yürütmenin diğer ilk yolları da şunu içermektedir: İndirim penceresi kredisi ki bu son çare olarak verilen borçtur, Kısmi mevduat kredisi ( rezerv şartındaki değişikliklerdir), Ahlaki ikna ki bu da belirli sonuçlara ulaşabilme amacı ile belirli piyasa oyuncularını kandırmak ve Açık ağız operasyonları ile piyasa ile para politikasını konuşmaktadır.
Değer
Amerika Birleşik Devletleri Anayasasının 1. Maddesinin 8. Bölümünde yer alan 6. paragrafa göre ise Amerika Birleşik Devletleri Kongresinin yerli ve yabancı madeni paraları para basma ya da değerini düzenleme yetkisine sahip olmasını öngörmektedir. Ayrıca Kongre 1792 Madeni Para Yasasını çıkarır iken bu yetkileri kullanmıştır. Bu kanun ilk Amerika Birleşik Devletleri dolarının basılmasını sağlar iken aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri dolarının şu anda geçerli olduğu gibi bir İspanyol öğütülmüş dolar değerine eşit olacağını ilan edilmiştir.
Belirli bir yıl içerisinde yalnızca 1 dolar ile satın alınabilecek olan eş değer mal miktarını gösterebilmektedir. Tablo, 1774 yılından 2012 yılına kadar Amerika Birleşik Devletleri dolarının satın alma gücünün yaklaşık olarak yüzde doksan yedisine yaklaşık bir oranda değer kaybettiğini göstermektedir. Bu ise önemli bir oran olduğu gibi bu alana oldukça dikkat edilmesi gerektiğini gösterir.
Amerika Birleşik Devletleri değerinde olan bu düşüş ise bir ekonomi içerisinde belirli bir süre boyunca mal ya da hizmet fiyatlarının genel seviyesinde bir artış olan fiyat enflasyonuna karşılık gelmektedir. Bir tüketici fiyat endeksi yani TÜFE olarak bilinen kuruma göre tüketim malları ve hane halkları tarafından alınmakta olan hizmetlerin ortalama fiyat tahmin ölçüsü olmaktadır. Buna göre Amerika Birleşik Devletleri Tüketici Fiyat Endeksi tarafından yayınlanmakta olan İşgücü İstatistikleri Bürosu Amerika Birleşik Devletleri tüketici mal ve hizmetlerin ortalama fiyat tahmin ölçüsü olmaktadır. Tüketicilerin günlük yaşam giderleri konusunda ise tecrübe ettiği enflasyonu yansıtmaktadır. 1982 ile 1984 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri CPI’sini ve yıllık TÜFE için yıllık değişimi gösteren bir grafik sağ tarafta gösterilmiştir.
Bütün bunlara ek olarak Amerika Birleşik Devletleri dolarının değeri savaş sırasında özellik ile Amerikan İç Savaşı, 1. Dünya Savaşı ve İkinci Savaşı sırasında çok ama çok önemli ölçüde azalmıştır. Buna ek olarak FED 1913 yılında kurulmuş olan önceki formlarından önemli ölçüde farklı kısa dönemler içinde önemli miktarda değişiklikler göstermiştir ve bir elastik para konusu verecek şekilde tasarlanmıştır. Yüksek güçlü paralar altın gibi ulusal banknotlar ve gümüş sikkeler yer almıştır. Buna göre çok uzun vade içerisinde önceki altın standardı fiyatları sabit tuttu örneğin Amerika Birleşik Devletleri dolarının 1914 yılındaki fiyat seviyesi ve değeri 1880’li yıllardaki fiyat seviyesinden çok da farklı değil idi. Buna ek olarak Federal Rezerv başlangıç kısımda Amerika Birleşik Devletleri dolarının değerini ve fiyat istikrarını korumayı ve Birinci Dünya Savaşı’nın neden olduğu enflasyonu tersine çevirmeyi ve 1920’li yıllarda yer alan doların değerini dengelemeyi başarmıştır. 1930’lu yıllarda ise Amerika Birleşik Devletleri dolarlarının fiyatlarında yüzde otuzluk bir deflasyona başkanlık etmiştir.
Altında Bretton Woord sisteminin Dünya Savaşı sonrasında kurulmuş olan altının değeri ons başına otuz beş dolara sabitlenmiştir. Amerika Birleşik Devletleri dolarının değeri dolayısı ile altının değerine sabitlenmiştir. 1960’lı yıllara gelindiği zaman artmakta olan hükümet harcamalarının yanı sıra Amerika Birleşik Devletleri’nin bu konvertibiliteyi sürdürme kabiliyeti konusunda birçok şüphe ortaya çıktı ve bankalar ile uluslararası yatırımcılar doları altına çevirmeye başladıkça altın stokları azaldı ve sonuç olarak doların değeri düşmüştür. Ortaya çıkmış olan bir döviz krizi ile Amerika Birleşik Devletleri’nin artık doları altına çeviremeyeceği tehlikesi ile karşı karşıya kalan altın kovertibilitesi nihayet 1971 senesinde Başkan Nixon tarafından sona erdirilmiş ve bunun ismi Nixon şoku olmuştur.
Bu neden ile Amerika Birleşik Devletleri dolarının değeri artık altına bağlı olarak değildir. Buna ek olarak Amerika Birleşik Devletleri para biriminin değerini koruyabilmek amacı ile Federal Rezerve düşmüştür. Bunun ile birlikte Federal Rezerv para arzını arttırmaya devam ederek stagflasyona ve 1970’li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri dolarının değerinin hızlı bir şekilde düşmesine neden olmuştur. Bu durum büyük bir ölçüde enflasyon ile reel ekonomik büyümenin bağlantılı olduğu phillips eğrisi ve bu neden ile enflasyonun nispeten zararsız olduğu zamanki hakim ekonomik görüşlerden kaynaklanmakta idi. 1965 ile 1981 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri doları değerinin üçte ikisini kaybetmiştir.
1979 yılında Başkan Carter Paul Volcker’ı Federal Rezerv Başkanlığına atamıştır. Federal Rezerv para arzını sıkılaştıran ve enflasyon 1980’li yıllarda önemli ölçülerde azalmıştır. Dolayısı ile Amerika Birleşik Devletleri dolarını değeri ise sabitlenmiştir.
1981 yılından 2009 yılına kadar otuz yıllık dönem içerisinde Amerika Birleşik Devletleri doları değerinin yarısından fazlasını kaybetmiştir. Bunun nedeni ise Federal Rezervin sıfır enflasyonu değil daha düşük ve istikrarlı bir enflasyon oranının hedeflemesidir. 1987 ile 1997 arasında enflasyon oranı yaklaşık olarak yüzde üç buçuk civarında idi. Bu durum 1997 ile 2007 yılları arasında yaklaşık olarak yüzde iki civarına geldi ve 1970’li yıllardan itibaren ekonomik koşulların sözde büyük moderasyonu fiyat istikrarını hedeflemekte olan para politikasına borçlu olmaktadır.
Merkez bankalarının sıfır enflasyonu ki bu zaman içerisinde Amerika Birleşik Devletleri doları için sabit bir değer anlamına gelmektedir bunun düşük mü yoksa istikrarlı bir enflasyonu mu ki bu da doların zaman içerisinde sürekli ama yavaş düşen bir değer olduğu anlamına gelmektedir. Hedefleme konusunda gerektiği konularda devam eden tartışmalar da bulunmaktadır. Bazı iktisatçılar sıfır enflasyon politikasından ve dolayısı ile Amerika Birleşik Devletleri doları için sabit bir değerden yana olsalar da diğerleri böyle bir politikanın merkez bankasının faiz oranlarını kontrol etme ve gerektiği zaman ekonomiyi canlandırma kabiliyetini sınırladığını iddia etmektedir.