Beslenme tarzımızın bağışıklık sistemimizin çalışma şeklini etkileyebileceğini düşünebiliriz. Ancak, yediğimiz şeyler vücudun bağışıklık tepkisini neden ve nasıl etkiler?
Bağışıklık sistemi; vücudu yabancı organizmalar, virüsler ve toksinler dahil olmak üzere, antijenlerden korumak için hiç durmadan çalışan kompleks bir sistemdir.
İki temel bağışıklık sistemi savunma hattı vardır: doğuştan gelen ve uyarlanabilir bağışıklık.
Doğuştan gelen bağışıklık, vücudun ilk savunma hattıdır. Mukoza zarları ile hücresel savunma gibi fiziksel engellerden oluşur. Doğuştan gelen bağışıklık, tüm yabancı işgalcilere aynı şekilde tepki verir. Potansiyel bir tehdide karşı etkisiz olduğunda, uyarlanabilir bağışıklık sistemi devreye girmektedir.
Uyarlanabilir bağışıklık sistemi, doğrudan enfeksiyonun nedenini hedefleyen kan hücreleri ve proteinlerden oluşur. Uyarlanabilir bağışıklık sisteminin bir hafızası vardır. Bu nedenle, ilk kez maruz kaldıktan sonra, vücut belirli hastalıklara karşı bağışıklık kazanır.
Bir kişinin optimal sağlığını koruyabilmesi için, bağışıklık sisteminin iyi çalışması gerekir. Kullanılan bazı ilaçlar, sigara ve alkol tüketimi gibi yaşam tarzı alışkanlıkları ve bazı hastalıklar, bağışıklık sisteminin savunma sistemini olumsuz etkileyebilir. Çalışmalar, beslenme tarzının bir kişinin bağışıklık tepkisini de etkileyebileceğini göstermektedir.
Beslenme Bağışıklık Tepkisini Etkileyebilir Mi?
Yapılan araştırmalar; beslenme tarzının, sağlığın diğer tüm yönleri gibi, bağışıklık tepkisini de etkilediğini göstermektedir.
Belirli diyet listeleri ve belirli yiyecekler; daha fazla alerji riski, bazı hastalıklarda artan risk ve bağışıklık tepkisinin düşmesi ile ilişkilendirilmektedir. Batı tipi beslenme, yüksek oranda doymuş yağ, işlenmiş gıdalar, tuz, ilave şeker içerir ve gün içerisinde yüksek kalori alımı anlamına gelir.
Bu beslenme tarzı; mevsiminde sebze ve meyveler, yağlı balıklar ve diğer sağlıklı yiyecekleri çok fazla içermez ve diyabet, kalp, tansiyon gibi kronik hastalıklarda risk artışı ile güçlü bir bağlantı vardır. Yapılan çalışmalar, Batı tarzı beslenmenin, iltihaplanmayı arttırdığı ve bağışıklık tepkisini değiştirerek hastalık gelişimini teşvik ettiğini göstermektedir.
Bunun aksine taze meyve ve sebzeler, kuru yemişler, yağlı balıklar gibi gerçek gıdalar içeren ve işlenmiş gıdalar içermeyen bir beslenme tarzı ile kronik hastalıkların riski azaltılabilir ve bağışıklık tepkisi güçlendirilebilir.
Ek olarak, C ve D vitaminleri ile çinko dahil olmak üzere, sağlıklı bir bağışıklık fonksiyonu için gerekli olan besinlerin eksikliği de bağışıklık sisteminin savunma hattını etkileyebilir. Besin yetersizliği, işlenmiş gıdaları tüketen kişilerde daha yaygın olabilir.
Besin seçimlerinin bağışıklık sistemi dahil genel sağlık üzerinde etkili olduğu açık olsa da, bu ikili arasındaki ilişki oldukça karmaşıktır. Uzmanlar, tüketilen gıdaların bağışıklık tepkisini nasıl olumlu veya olumsuz etkileyebileceğini hala araştırıyor…
Sağlıksız Beslenmenin Olumsuz Etkileri
İşlenmiş gıda, ilave şeker, katkı maddeleri, trans yağ ve yüksek kalorili yiyecekler içeren Batı tarzı beslenme, bağışıklık sistemini çeşitli şekillerde etkilemektedir.
Yiyeceklerin çoğu, aşırı derecede işlenmiştir ve yüksek oranda ilave şeker içerir. Bu da, bağışıklık sisteminin iltihaplanma tepkilerini arttırabilir.
Örneğin; kola, şeker, şekerli tahıllar, şekerli hamur işleri gibi kan şekeri seviyelerini önemli ölçüde etkileyen yiyecek ve içecekler, T hücreleri ve CRP dahil, koruyucu bağışıklık hücrelerine müdahale ederler.
2012 yılında, şeker hastası olmayan 80 yaş üzeri 562 kişinin katıldığı bir çalışmada; daha yüksek kan şekeri seviyelerine sahip katılımcıların, bağışıklık tepkisinin daha düşük olduğu bulunmuştur. Ayrıca, iltihaplanmanın daha yüksek olduğunun bir göstergesi olarak, daha yüksek CRP seviyelerine sahip oldukları görülmüştür.
Daha yüksek kan şekeri seviyeleri, şeker hastalarında da bozulmuş bağışıklık tepkisi ile ilişkilendirilir. Ayrıca, işlenmiş karbonhidrat ve ilave şeker içeren beslenme tarzları da bağırsaklardaki iyi bakterilerin sayısını azaltarak şişkinlik gibi sindirim problemlerine neden olabilir.
Bağışıklık sistemi için, sağlıklı bir bağırsak sağlığı şarttır. Çünkü, bağırsak bakterileri bağışıklık tepkisinin işlevinde önemli bir rol oynamaktadır.
Uzmanlar ayrıca, yüksek oranda doymuş yağ ve tuz tüketimini de değiştirilmiş bağışıklık tepkisi ile ilişkilendirmektedir. Yüksek oranda tüketimi, beyaz kan hücrelerinin işleyişini ve bağırsaktaki iyi bakterileri de olumsuz etkileyebilir.
Batı tarzı beslenme; belirli kanser türleri, şeker hastalığı, tansiyon ve kalp hastalıkları dahil olmak üzere, kronik hastalıklara yakalanma riskinde artış ile de bağlantılıdır. Bu ayrıca, iltihaplanma, hareketsiz yaşam tarzı ve toksik maddelere maruziyetin neden olduğu değişen bağışıklık tepkisine de bağlanmaktadır.
Sağlıklı Bağışıklık Sistemi İçin Beslenme
İşlenmiş gıda, ilave şeker ve yüksek kalorili yiyeceklerin aşırı tüketimi, bağışıklık sistemini zayıflatabilir. Bununla birlikte, besleyiciliği yoğun gıdalar sağlıklı bir bağışıklık tepkisi için faydalı olarak gösterilmektedir.
Akdeniz tipi beslenmede yer alan zeytinyağı, kuruyemişler, taze sebzeler, bakliyatlar, meyveler ve diğer sağlıklı yiyecekler; hastalık riskini ve iltihaplanmayı azaltabilir. Lif içeriği yüksek bir beslenme tarzı, kısa zincirli yağ asitlerinin üretimini de teşvik eder.
Bu yağ asitleri, bağışıklık tepkisini güçlendirmek için sistematik olarak hareket eder ve bağışıklığın savunma işlevini iyileştirirler. Yabancı organizmalara karşı bir bariyer görevi gören bağışıklık sisteminin önemli parçalarıdır. Aynı zamanda, iltihaplı proteinlerin üretiminin azaltılmasına da yardımcı olur.
Taze sebze ve meyveler, zeytinyağı, kuruyemişler, tohumlar ve yağlı balıklar açısından zengin bir beslenme; A, B6, B12, C, D vitaminleri ve demir, selenyum, folat ve çinko gibi besin maddelerini içerir. Bu besin maddeleri, bağışıklık sisteminin en iyi şekilde çalışması için hayati bir öneme sahiptir.
Uzmanlar, bitkisel ağırlıklı beslenmenin, kronik iltihaplanma belirteçlerini azalttığını da belirtmektedir. Bu, meyve ve sebzelerin içerdiği bileşenler dizisinden kaynaklanıyor olabilir.
Sağlıklı yağlar, vitamin ve mineraller, proteinler, lifler ve bitkisel bileşikler yönünden zengin bir beslenme; iltihaplanmayı azaltma, bağırsaktaki bakteri dengesini iyileştirme, hücre hasarına neden olan oksidatif stresi azaltma, kan şekeri ve insülin direncini iyileştirme gibi faydalara sahiptir.
Araştırmalar ayrıca; C ve D vitaminleri ile çinko gibi mineraller içeren besinler tüketmenin, bağışıklık tepkisini güçlendirmeye ve iltihaplanma riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini de göstermektedir.
Bağışıklık sisteminin savunma hattını desteklemek isteyen bir kişi; taze sebze ve meyveler, zeytinyağı, kuruyemişler, sağlıklı yağlar, bakliyatlar ve tohumlar gibi bitkisel besinler yönünden zengin, dengeli bir beslenme tarzını takip etmeye odaklanmalıdır. İşlenmiş yiyecekler ve rafine şeker içeren gıdalardan kaçınmaya da özen göstermelidir.
Sağlıklı bir beslenme düzenine sahip olmanın dışında; stres yönetimi, iyi bir uyku, düzenli egzersiz ve diğer sağlıklı alışkanlıkları içeren bir yaşam tarzı, bağışıklık sistemini desteklemek ve hastalık riskini azaltmanın en iyi yoludur.