Ormanlar Nasıl Oluşur ? Ne İşe Yarar ?
Dünya’nın üçte biri ormanlarla kaplıdır. Genel olarak “sık ağaçlı alan” anlamına gelen ormanın aslında birçok tipi vardır. Kuzey yarıkürenin geniş ve soğuk taygalarından, Amazon havzasının, bilinen hayvan ve bitki türlerinin yaklaşık yarısını barındıran tropikal yağmur ormanlarına kadar uzanan çeşitli alanlar, orman olarak tanımlanır.
Orman Kesiti
Ormanlar, birkaç bitki tabakasından oluşurlar. Bu çizimde yağmur ormanı tabakaları görülmektedir. Yağmur ormanları, dünyanın, yılda 200 cm’den fazla yağmur alan yerlerinde yetişirler. Bütün yıl yeşil kalan geniş yapraklı ağaçlardan oluşurlar ve karaların % 6’sını kaplarlar.
En üst tabaka: Uzun ama seyrek ağaçlar, kubbenin üstüne çıkıp bu tabakayı oluştururlar.
Kubbe ya da orta tabaka: 30-40 m yükseklikte, sık ağaçlardan oluşan bu tabaka, ormanın üstünü bir kubbe gibi kapatır. Yağmur ormanı hayvanlarının çoğu, yeterince ışık ve yağış alan, sıcaklık ve yağış bakımından zengin olan kubbede yaşar. Yağmur ormanı ağaçlarının gövdeleri uzun ve incedir.
Alt tabaka: Alt tabakada, palmiye gibi gölgede yaşayabilen bitkiler ile yukarı doğru uzayan fidanlar bulunur. Orman tabanına düşmüş kuru yapraklar ile ölü organizmalar, nemliliğin yüksek oluşu nedeniyle kısa sürede ayrışırlar.
Orman tabanı: Neredeyse hiç ışık almayan yağmur ormanı tabanı, kuru yapraklar dışında çıplaktır. Bu tabakada ancak, mantar ve asalaklar gibi, ışık gereksinmesi olmayan canlılar bulunabilir.
ORMANLARLA İLGİLİ BİLGİLER
- Geçen her saniyede, bir futbol sahası kadar yağmur ormanı alanı, her günde de 50’den çok yağmur ormanı bitki ve hayvan türü yok olmaktadır.
- Amazon yöresindeki tek bir ağaç, 43 karınca türüne yaşama alanı sağlamaktadır. Bu sayı, bütün İngiltere adalarında yaşayan toplam karınca sayısı kadardır.
- Ormanların yok edilmesi, başka etmenlerle birlikte, yılda 50 milyar ton tarım toprağının (toprağın ekilebilen üst tabakası) yitirilmesine neden olmaktadır.
- Muson rüzgârları sırasında, Nepal’ın ormansız bölgelerinde, günde 20000 kadar toprak kayması olabilmektedir.
- Dünya kuşlarının beşte biri Amazon yağmur ormanlarında yaşamakladır.
ORMANLARIN YOKEDİLMESİ
On bin yıl önce, dünyanın yarısı ormanlarla kaplıydı. Günümüzde, bu ormanların yaklaşık %33’ü yok olmuş, geriye kalanın %65’iyse büyük ölçüde değişmiştir. Tropikal yağmur ormanlarının yarısı 10. yüzyıl içinde kesilmiştir.
– Kuzeybatı Amerika, ormanlarının büyük bölümünü yitirmiştir: Kanada’da %60’ı, ABD’de de %90’ı kesilmiştir.
– Orta Amerika ormanlarının %90’ı artık yoktur.
– Eskiden ABD’nin üçte ikisi kadar bir alan kaplayan Amazon yağmur ormanlarının, Avrupa’nın yüzölçümü kadar bir bölümü kesilmiştir.
– Eskiden, batı ve orta Avrupa’nın %95’i ağaçlarla kaplıydı. Ortaçağ’ın sonlarına gelindiğinde ise, bu ormanlardan geriye yalnızca %20’sı kalmıştır.
– 1950 yılına kadar Himalaya ormanlarının en az %40’ı kesilmiştir.
– Etiyopya’nın yüksek topraklarındaki ormanların %90‘ı bu yüzyıl içinde yok olmuştur.
Yağmur Ormanı Ürünleri
Parfümler: Birçok parfüm ve esansta, yağmur ormanı bitkileri kullanılır.
Kauçuk: İlk kez Güney Amerika Kızılderilileri tarafından oyuncak yapımında kullanılan kauçuk, günümüzde büyük bir sanayi dalı haline gelmiştir.
Bambu: Çeşitli türleri olan bambu gövdelerinden eşya yapımında yararlanılır.
İlaç: İlaç tiplerinin dörtle birinde, yağmur ormanı türlerinden geliştirilmiş maddeler bulunmaktadır.
Böcekler: Malezya’daki hurma ağaçlarının tozlaştırılmasında, Kamerun ormanlarında yaşayan bir bitki kurdu kullanılmaktadır. Bu iş eskiden zahmetli yöntemlerle, insanlar tarafından yapılırdı.
Orman Rekorları
EN BÜYÜK ORMAN
Avrupa’nın kuzeyi ile Asya ve Kuzey Amerika boyunca uzanan geniş bir kuşak oluşturan taygadır.
EN BÜYÜK YAĞMUR ORMANI
7 milyon km2 kaplayan Amazon ormanıdır.