13 MART’TA Amerika Başkanı Joe Biden, Avustralya ve İngiltere’nin başbakanları Anthony Albanese ve Rishi Sunak eşliğinde San Diego, California’da Virginia sınıfı nükleer enerjili saldırı denizaltısı USS Missouri’nin önünde toplandı. Üç lider, üç ülkenin Eylül 2021’de imzaladığı bir anlaşma olan AUKUS’un uygulanmasına yönelik bir plan duyurdu. Peki AUKUS nedir?
AUKUS’un özü, Amerika ve İngiltere’nin Avustralya’ya SSN’ler (kıtalararası nükleer füzeler taşıyan denizaltılar SSBN’ler olarak bilinir) olarak bilinen en az sekiz nükleer güçle çalışan ancak nükleer silahlı olmayan saldırı denizaltıları inşa etmesine yardım etme taahhüdüdür. B”, “balistik” anlamına gelir). Avustralya, 1990’larda hizmete giren mevcut denizaltılarını değiştirmek için Fransa’dan dizel-elektrikli tekneler satın alacaktı. Ancak nükleer enerjiyle çalışan denizaltılar çok daha uzun süre su altında kalabilir. Konvansiyonel füzeleri taşıyabilirler, ancak aynı derecede önemli olan, istihbarat toplama ve kıyıya özel kuvvetler konuşlandırma yetenekleridir.
SSN-AUKUS olarak adlandırılan yeni denizaltı, Avustralya ve İngiltere tarafından ortaklaşa tasarlanacak. İngiltere’nin yeni nesil saldırı denizaltısı SSNR’ye dayanacak ve füzeleri tutan dikey borular da dahil olmak üzere Amerikan teknolojisi ile güçlendirilecek. İlk denizaltılar İngiltere, Barrow’da inşa edilecek ve 2030’ların sonunda hazır olacak; Avustralya için ilk olanlar Adelaide’de inşa edilecek, ancak muhtemelen 2040 sonrasına kadar bitmeyecek ve belki de Yeni Güney Galler’deki Port Kembla’da olacak. Avustralya hükümeti, programın 8.500 yerli işi destekleyeceğini tahmin ediyor.
Anlaşma aynı zamanda hem Amerika hem de İngiltere’nin donanma pozisyonunda önemli değişiklikler içeriyor. Geçici bir önlem olarak, Amerika 2027 gibi erken bir tarihte Virginia sınıfı saldırı denizaltılarını konuşlandıracak ve bunlardan dördüne kadar sürekli olarak Avustralya’nın batı kıyısındaki Perth yakınlarındaki bir deniz üssü olan HMAS Stirling üzerinden dönecektir. İngiltere, nihai filosunun %14’ü olan bir Astute sınıfı denizaltı göndermeyi umuyor. Son olarak, 2030’ların başlarında Avustralya, mevcut denizaltısının kullanımdan kaldırılması ile nükleer ikameler arasındaki boşluğu doldurmak için Virginia sınıfı üç ila beş denizaltı satın alacak. Bu, üretimi hızlandırmak için mücadele eden Amerikan donanmasını zorlayabilir.
Avustralya için tüm bunlar, yetkililerin “tüm ulusun üstlendiği bir girişim” olarak tanımladığı şey olacak. Yeni Amerikan ve İngiliz denizaltılarını ve sonunda kendi denizaltılarını almak için HMAS Stirling’i genişletmek ve yükseltmek zorunda kalacak. Üretimlerini artırmak için Amerikan ve İngiliz tersanelerine para ve insan gücü yatıracak. Geçen yıl ilk Avustralya Kraliyet Donanması personeli Amerika’nın nükleer tahrik eğitim programlarına girdi; denizcileri bu yıl içinde Amerikan ve İngiliz donanmalarıyla iç içe geçerek deneyim kazanacak. Üst düzey bir Amerikalı yetkili, “Üçümüzü öngörülebilir gelecekte neredeyse hayal bile edilemeyecek şekillerde birbirine bağlıyor” diyor.
AUKUS, nükleer silahların yayılmasının önlenmesiyle ilgili bazı endişeleri dile getirdi. Avustralya, nükleer silaha sahip olmayan ve nükleer denizaltı sahibi olan ilk ülke olacak (Hindistan 1980’lerde ve 1990’larda Rusya’dan bir denizaltı kiralamış olsa da). Ayrıca, denizaltılar hizmet dışı bırakıldıktan sonra radyoaktif atıkları yönetmek zorunda kalacak. Çin, AUKUS’un “nükleer silah malzemelerinin yasa dışı transferi” olduğunu söylüyor. Ancak denizaltıların oldukça zenginleştirilmiş uranyum kullanacağı doğru olsa da, reaktörler kaynakla kapatılacak ve teknenin ömrü boyunca yakıt ikmali gerektirmeyecek. Bir BM gözlemcisi olan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, nükleer riskleri izlemek için AUKUS ülkeleriyle “çok karmaşık, teknik müzakerelere” gireceğini söyledi.
Yine de her şey denizaltılarla ilgili değil. AUKUS ayrıca geniş bir savunma teknolojisi anlaşmasıdır. Üç ülke 17 ortak çalışma grubu kurmuştur; dokuz tanesi denizaltılarla ilgili, ancak geri kalanı diğer gelişmiş askeri teknolojilerle ilgili; su altı dronları, konum için kuantum teknolojileri, navigasyon ve zamanlama (yeni nesil GPS’i düşünün), yapay zeka, siber savunma, hipersonik füzeler ve elektronik savaş. Bir düşünce kuruluşu olan Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü’nün yakın tarihli bir raporu, Çin’in “yüksek etkili” araştırma makaleleriyle ölçülen 44 kilit teknolojinin 37’sinde küresel bir liderliğe sahip olduğunu gösterdi. Fikir şu ki, Amerika ve müttefikleri, ister denizaltı inşasında ister yapay zekada yetenek ve kaynakları bir araya getirerek daha etkili bir şekilde rekabet edebilir ve bu açığı kapatabilir.
© 2023, Ekonomist Gazetesi Limited. Her hakkı saklıdır. The Economist’ten, lisanslı olarak yayınlandı. Orijinal içerik www.economist.com adresinde bulunabilir.