Kaba motor becerileri, vücudumuzdaki büyük kasları kullanmayı gerektiren hareketlerdir, örneğin, oturma, emekleme, yürüme, koşma, zıplama ve bir şeyleri fırlatma gibi eylemler için büyük kaslar kullanılır.
İnce motor becerileri küçük kasları kullanmayı gerektirir, dikkat ve kontrol gereklidir, örneğin, avuç içi ile kavrama, iki parmak arasında tutma, kalemle çizme ve yazma gibi eylemler gerçekleştirilirken küçük kaslar çalışmaktadır. Bu eylemler genellikle gözle takip edilerek gerçekleştirilir, buna el-göz koordinasyonu denir.
Hem ince hem kaba motor gelişimini doğum anından itibaren gözlemlemek mümkündür. Yeni doğan bir bebek hemen küçük ve büyük kaslarını kullanmaya başlar fakat bunu bilinçli değil refleksif olarak yapar, örneğin, yeni doğan bir bebeğin avucuna parmağınızı koyarsanız bebek hemen parmakları ile sizin parmağınızı kavrayacaktır, bebek bu durumda küçük kaslarını refleksif olarak kullanmış olur. (Yavuzer, 2019) Bebeğin ayak tabanlarına dokunduğunuzda ise, ayaklarını göğsüne doğru çeker, bu da daha büyük kaslarını yani kaba motor becerisini refleksif olarak kullanmasına bir örnektir. (Yavuzer, 2019) Bu örneklerden anlaşılacağı üzere, ince ve kaba motor becerileri ilk olarak refleksif şekilde ortaya çıkar, bebek büyüdükçe gitgide güçlenen kaslarıyla bu becerileri bilinçli olarak kullanabilir hale gelir, üstüne de yeni şeyler dener ve öğrenir. Bebek ilk önce kendi kendine başını tutmayı öğrenir, sonra emekler sonra da yürümeye başlar, bu eylemlerin hepsi bebeğin kaslarının zamanla ve belli bir düzen içinde gelişmesinden kaynaklanmaktadır. Henüz yürümeye başlamamış bir bebeğin koşmasını bekleyemeyiz, ilk önce yürümesine elveren kaslar ancak bir sonraki adımda koşmasına elverecektir, her şey birbirini takip etmektedir, bu nedenle çocuğun yaşına uygun olacak şekilde gelişimini gözlemlemek, eğer bir konuda geriden gelen bir nokta varsa onun üzerinde durmak, geliştirmesine yardımcı olmak ve sonrasında bir sonraki aşamaya geçmek yararlı olacaktır. Günlük hayatımızda yaptığımız tüm eylemlerde küçük ve büyük kaslarımızı kullanıyoruz, bu kasları kullanabilme becerimiz günlük yaşamı daha kolay hale getiriyor, bu nedenle refleksif olarak başlayan bu becerileri yaşa uygun şekilde sırasıyla takip etmek ve kimi zaman bazı etkinliklerle çocuğun geliştirmesine yardımcı olmak önem taşır. Her çocuğun gelişimi birbirinden farklıdır, aynı yaşta olan çocuklardan bazılarının ince ve kaba motor becerileri diğerlerinden daha zayıf olabilir, bu konuda fazla endişe edilmemeli fakat çocuk bir pediatrist tarafından düzenli şekilde takip edilmeli, ebeveynler ve öğretmenler de çocuğun okul çalışmalarına ve oyunlara ne kadar rahatlıkla katılabildiğini gözlemlemelidir. Erken doğumla dünyaya gelen bebekler kas becerileri konusunda geriden geliyor olabilir, bu normaldir, genellikle o yaştan beklenen beceriyi birkaç ay sonra gösterebilirler. (Yavuzer, 2019) Bazı nörolojik sebeplerden dolayı da çocuktaki kas becerileri olması gerekenden zayıf olabilir, bu durumda bir değerlendirme yapılmalı ve gerekirse bir ergoterapi uzmanı ile çalışmalar yürütülmelidir. ( Mauro, 2019)
Prof. Dr. Haluk Yavuzer’in (2019) belirttiği üzere, bebekler ve çocuklarda ince ve kaba motor gelişimi aşamaları aşağıdaki gibidir:
Hareketlerin çoğu refleksifdir, örneğin, karnından kavrayıp havada tutulduğunda başı öne düşer, kol ve bacaklarını sarkıtır. El ile desteklenen baştan el yavaşça çekildiğinde bebeğin kafası geriye düşer. Parmaklarını oynatıp, hafif tekmeler atabilir.
Motor gelişimindeki geriliği anlamanın en iyi yolu, bebeğin o yaştan/aydan beklenen motor becerilerini gerçekleştirip gerçekleştiremediğidir. Kaba motor becerileri, yürümek, koşmak, zıplamak gibi daha kolay şekilde gözlemlenebilirken, ince motor becerilerini gözlemlemek için bebeğin hareketlerine daha detaylı ve dikkatli bakmak gerekebilir: Örneğin, bebek 9 aylıksa genellikle başparmağı ve işaret parmağı arasında küçük objeler tutabilir (Nall, 2018), bunu özellikle görebilmek için küçük bir obje (ör: küçük bir küp) çocuğun önüne konulabilir veya eline verilebilir, küçük objeyi ağzına götürmemesi için de bir yandan gözlenmelidir. Bebek iki parmağı arasında küçük objeyi tutabiliyorsa 9 aylık çocuktan beklenen ince motor becerilerinden birine sahip demektir, henüz bu eylemi gerçekleştiremiyorsa 12 aylık olana kadar gerçekleştirmesi beklenebilir ( Nall, 2018) çünkü daha önce belirttiğim üzere, her çocuğun gelişimi aynı ilerlemiyor. 12 aylık olmasına rağmen hala gerçekleştiremiyorsa o zaman bir pediatrist ile görüşülmesi ve pediatristin çocuğun ince motor becerilerini değerlendirmesi iyi olacaktır. Bu örnekte olduğu gibi, çocuğun o ay içinde göstermesi beklenen ince ve kaba motor becerilerinin gözlemlenmesi önemli, eğer birkaç ay geçmesine rağmen hala bu beceriler gözlemlenemiyorsa bir pediatriste başvurulması sağlıklı bir yol olacaktır.
Öncelikle, çocuktan bir beceriyi gerçekleştirmesi beklenirken çocuğun bulunduğu ay ve yaşı gözetmek gerekir, kendisinden daha büyük bir çocuğun gerçekleştirebildiği şeyi onun gerçekleştirebilmesi genellikle mümkün değildir. Bu nedenle, çocuğun becerilerinin gelişmesine yardımcı olurken onunla yaşına uygun ve onu fazla zorlamayan aktiviteler yapılmalıdır, örneğin, 4 yaşındaki bir çocuktan parmaklarını daha ustaca kullanması beklenebilir, bu beceriyi geliştirmek için ipe boncuk dizme ve bir kutu veya tabakta duran nohut/fasulye gibi baklagilleri bir maşa yardımıyla tutup başka bir kutu veya tabağa koyma aktivitesi hem parmak ve el kaslarını hem de el-göz koordinasyonunu geliştirecektir. Oyun parklarında bulunan salıncak kaydırak, tırmanma oyuncakları gibi aletler de çocukların kaba motor becerilerini geliştirebilecek türdendir, 3-4 yaş civarındaki çocuk parka götürüldüğünde oyuncaklara tırmanmaya veya sallanmaya çalışabilir. Oyun küpleri nerdeyse her yaşta, el-göz koordinasyonu için idealdir, küpleri üst üste koyup sonra aynısını bakarak onun yapmasını beklenebilir, çocuğun bulunduğu yaşa göre belli sayıda küpü üst üste koyabileceği unutulmamalıdır. El ile top fırlatma, ayakla top atma, topu yakalama gibi oyunlar hem kaba motor becerilerini hem de el/ayak-göz koordinasyonunu geliştirir.
Referanslar:
Nall R. (2018). Why a pincer grasp is crucial for a baby’s development. Healthline, 2018.
Mauro T. (2019). Fine and gross motor skills in children. Very Well Family, 2019.
Yavuzer H. (2019). Bedensel, zihinsel ve sosyal gelişimiyle çocuğunuzun ilk 6 yılı. Remzi Kitabevi, 1997.
Başarılı bir şekilde güncellendi
Başarılı bir şekilde silindi
İşleminiz gerçekleştirilirken hata oluştu.