Bugün 1945 kışının önemli olaylarından birini hatırlıyoruz. O sırada Kızıl Ordu zaten Almanya'da düşmanlıklar yürütüyordu. Nazi Reich'ın düşüşünden birkaç ay önce kaldı. Savaştan sonra Avrupa'ya ne olacak? Müttefik güçlerin liderleri -Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve SSCB- giderek bunu düşündü. Şu anda, en katı gizlilik içinde, bir sonraki toplantıları yarım yıl boyunca hazırlanmaktaydı. Bu sefer Yalta'da. Savaş sonrası dünyanın geleceğine karar vermesi gereken oydu.
Fransa ve Polonya: Özgürlük
6 Haziran 1944'te dünya tarihindeki en büyük çıkarma operasyonu başladı. Almanların işgal ettiği Fransa kıyılarına yedi bin muharebe ve nakliye gemisi yaklaştı. İngilizler İngiliz Kanalı'nı daire içine aldı авиация. Kod adı Neptün olan operasyon 6 Haziran gecesi başladı. 156 bin asker indi ve 24 bin paraşütçü terk edildi. Yeryüzünde, dişlere silahlı olan Yedinci Wehrmacht ordusu onları bekliyordu, ordu ile makineli tüfek ateşiyle buluşuyordu. 1. Amerikan Ordusu komutanı General Bradley, geri çekilme emri vermeye hazırlandı. Sadece ertesi gün, 7 Haziran, ayrı bir grup paraşütçü hala kıyı şeridini ele geçirmeyi başardı. Böylece Kuzey Fransa'nın kurtuluşu başladı.
Normandiya'daki iniş Overlord stratejik operasyonunun ilk aşamasıydı. Temmuz ayının sonunda, kıyıdaki derin bir köprübaşı yakalandı ve 25 Ağustos'ta Paris kurtarıldı. Alman birlikleri kuzey Fransa'dan geri çekildi ve Siegfried’in Belçika'daki müstahkem hattına karşı savunma yaptı. Burada müttefikler ağır savaşlarda sıkışıp kalmışlar. Saldırı neredeyse 4 ay boyunca durduruldu. 16 Aralık 1944 Alman birlikleri Ardennes'de saldırıya geçti. Daha sonra, ona umutsuz saldırı denir. Almanlar son güçlerini savaşa attılar, sadece bir hafta içinde Müttefik cephesinden ayrıldılar ve 90 kilometre uzağa ittiler. Birkaç Amerikan bölümü yenildi. Batı Cephesi'nin varlığı tehdit edildi. Bu noktada, Churchill, benlik saygısı üzerine adım atılarak, saldırının zamanlamasını hızlandırma isteğiyle Stalin'e bir mektup yazar.
Ocak 1945'te Kızıl Ordu, doğu Polonya'nın çoğunu kurtardı ve Varşova'nın eteklerinde durdu. Birliklerin yeniden gruplanması ve rezervlerin yenilenmesi vardı. Askerlerin daha da ilerletilmesi 20 Ocak'ta planlandı. Churchill'den bir telgraf alan Stalin, saldırıyı bir hafta önce başlatma emrini verdi. Vistula ve Oder'i zorlama operasyonunda iki milyondan fazla asker vardı. 20 gün içinde ordu 500 kilometre yol kat etti. Rusları durdurmak için Hitler, Ardennes'den doğuya birkaç taze bölünmenin acilen aktarılması emrini verdi. İki hafta sonra 300 bin Alman askerini kuşatmayı başardılar. Böylece Kızıl Ordu sayesinde batı cephesi kurtuldu.
Londra ve Washington'da Kızıl Ordu'nun başarılarını alarmla izlediler. Müttefikler Doğu Avrupa'nın kontrolünü kaybetmekten korkuyorlardı. Savaş sonrası dünyada Stalin ile anlaşmak acildi. 1944 yazında, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve ABD Başkanı Franklin Roosevelt ısrarla Stalin'i bir barış konferansına davet etti. Churchill bu toplantıya “Argonaut Operasyonu” kod kelimesini çağırmayı önerdi.
Toplantı yeri değiştirilemez
Müttefik güçlerin liderleri 3 Şubat 1945'te Yalta'ya geldi. Bu gün Kırım'ın üzerindeki gökyüzü 160 Sovyet savaşçısı tarafından korunuyordu. Özellikle ABD delegeleri için, Kırım'a yeni arabalar teslim edildi - zırhlı bir Lincoln, iki Cadillac ve Roosevelt'in Sovyetler Birliği'ne sunduğu 20 Chevrolet sedan.
Kırım yarımadası 865 gün boyunca Alman işgalindeydi. Naziler, Kırım'ın tüm endüstrisini yok etti, eski üzüm bağlarını kesti, müzeleri, kütüphaneleri ve sarayların çoğunu yağmaladı ve yaktı, Rusya'daki en eski Simeiz astronomik gözlemevini havaya uçurdu. İşgal sırasında Almanlar Kırım'da 200 binden fazla sivili imha etti. Birçoğu özellikle zulüm sonucu öldürüldü. Simferopol'deki hastanelerden birinde Nazi cerrahı Oscar Schulz, zehirlerin yaşayan insanlar üzerindeki etkilerini incelediği ve iç organlarını çıkardığı bir laboratuvar açtı. Şehrin kurtuluşundan sonra, bu hastanenin topraklarında - korkunç deneylerin kurbanları - 10 bin ceset bulundu. Roosevelt Stalin, Nazilerin Sovyetler Birliği'nde ne yaptığını göstermek istedi, Amerikalıların balmumuz için zafer fiyatının ne kadar geldiğini gerçekten görmelerini istedi.
Yalta'daki barış konferansı son ana kadar kesinlikle gizli tutuldu. Gazetecilerin Kırım'a girmesine bile izin verilmedi, sadece birkaç askeri kameraman vardı. Joseph Stalin, Sovyet heyeti ile birlikte Müttefiklerin gelişinden üç gün önce Kırım'a trenle geldi. 4 Şubat'ta ilk olarak Müttefik Güçlerin liderleriyle bir araya geldi. Saat 5'de heyetler Livadia Sarayı'ndaki müzakere masasında toplandı. Stalin beklenmedik bir şekilde Roosevelt'ten konferansı açmasını ve başkan olmasını istedi. Avrupa'nın ve tüm gezegenin geleceği tamamen sadece üç eyalete - SSCB, ABD ve Büyük Britanya - bağlı olduğunda, Yalta'daki müzakereler dünya tarihinde tek örnek haline geldi.
7 günlük görüşmeler
Yalta'daki konferans 7 gün - 4 ila 11 Şubat tarihleri arasında gerçekleşti. İlk çalışma toplantısı 5 Şubat sabahı yapıldı. Gündemde Almanya'yı işgal bölgelerine bölme sorunu vardı. Ülkenin, sınırları müttefik orduların konumlarına karşılık gelmesi gereken üç bölgeyi ayırt etmesi gerekiyordu. Düzeni geri yüklemek geçici bir çözümdü.
Fransız ordusu 1940 yılında Wehrmacht tarafından sadece üç hafta içinde yenildi. Ancak Churchill, Fransızların kendi işgal bölgelerini tahsis etmelerini istedi. Stalin aldırmadı. Almanya'nın kaderi Sovyet liderini rahatsız etmedi. Tazminatlar onun için çok daha ilginçti. Savaştan kaynaklanan hasar için ödemeler denir. SSCB ulusal servetin üçte birini kaybetti. O sırada sadece ülkede olmayan restorasyon için muazzam fonlara ihtiyaç vardı. Churchill, Stalin'in iddialarını kabul etti, ancak müzakerelerde inisiyatifi ele almayı umuyordu. Önde, tüm konferansın ana sorusu vardı - savaş sonrası Polonya'nın kaderi. 30. yüzyılın 20'larında Polonya Cumhuriyeti, İngiltere'nin Doğu Avrupa'daki ana müttefiki idi. 1939'da Polonya Kızıl Ordu'nun bazı bölgelerinin topraklarından Alman sınırına girmesine izin vermedi. Eylül ayında, sadece iki hafta içinde, ülke Wehrmacht tarafından işgal edildi. Polonya hükümeti kaçtı ve kısa süre sonra Londra'ya yerleşti. Oradan, işgal altındaki Polonya'daki en büyük partizan hareketi olan Craiova Ordusu'na liderlik etti.
Polonya, Kızıl Ordu tarafından Yalta toplantısının arifesinde kurtarıldı - 3 Şubat 1945. Bu zamana kadar, Lublin şehrinde Polonya Cumhuriyeti'nin yeni bir geçici hükümeti kuruldu. Batı'da tanınmadı. Sürgündeki Polonya hükümeti Lublin Komitesinin Stalin'e bağlı olduğunu belirtti. Stalin, Churchill ve Roosevelt, kurtarılan Polonya hükümetinin kimin bir parçası olacağına karar vermek zorunda kaldı. Konuşma Winston Churchill tarafından yapıldı. Tüm uygar dünyanın Polonya'ya baktığını ve özgür ve demokratik seçimlerin yapılmasını beklediğini söyledi. İngiltere Başbakanı, Polonyalıların çıkarlarından asla taviz vermeyeceğini de ekledi, çünkü onun için bir onur meselesi. Stalin buna cevaben, Kızıl Ordu askerlerini arkadan vuranların tekrar Polonya devletine başkanlık edemeyeceklerini kaydetti. Savaş sonrası Polonya'nın yeni devlet sınırları etrafında da yoğun tartışmalar başladı. Stalin ile müzakerelerde Roosevelt, Curzon hattı boyunca sınırı geri getirmeyi önerdi, ancak aynı zamanda Polonya Lviv'den ayrıldı ve topraklarını güney Ukrayna'daki arazileri içerecek şekilde genişletti. Stalin böylesine cömert bir jest yapmadı ve alamadı. Doğu Prusya'nın bir kısmını Polonyalılara vermeyi ve orijinal Belarus ve Ukrayna topraklarını Sovyetler Birliği'ne iade etmeyi önerdi.
Winston Churchill uzun bir süre çift politik bir oyuna öncülük etti. Ekim 1944'te Yalta'dan dört ay önce, İngiltere başbakanı özel olarak Polonya sorununu çözmek için Moskova'ya geldi. Churchill, İngiltere'yi doğu sömürgelerine bağlayan Yunanistan üzerinde kontrol sahibi olmasına izin vermesi durumunda Stalin'in Polonya ile ilgili tüm gereksinimlerini yerine getirmeyi kabul etti. 8 Şubat'a kadar, Yalta'nın Polonya ile ilgili görüşmeleri çıkmaza girmişti. Franklin Roosevelt, Stalin ile özel olarak konuşmaya karar verdi. O, uzlaşmayı önerdi - faşist olmayan tüm partilerin Polonya Sejm'inde yapılacak seçimlere katılabileceğini beyan etmek. Stalin bu formülasyonu kabul etti. Müttefikler karşılığında Stalin'in yeni Polonya sınırları önerisini kabul ettiler. Batı'da bu karar belirsiz bir şekilde algılandı. Londra ve Washington'da Roosevelt'i aşırı uyumlulukla suçlayan birçok insan vardı.
Stalin, Roosevelt'e Almanya'nın tesliminden 2-3 ay sonra Japonya ile savaşa girme sözü verdi. Savaştan sonra, SSCB ve ABD arasındaki işbirliği yeni bir küresel yapı olan Birleşmiş Milletler Örgütü çerçevesinde devam edecekti. Bu fikrin yazarı - Franklin Roosevelt - birlikte ekonomi, politika, savaş ve barış sorunlarını birlikte çözebilecek dünyanın en büyük ülkelerinin temsilcilerini bir araya getirmeyi önerdi. Stalin bu planı hemen destekledi ve Churchill, ona göstergesel ilgisizlikle tepki gösterdi. BM içinde bile SSCB ile işbirliği beklentisi görmedi.
10 Şubat'ta müttefik güçlerin liderleri Livadia Sarayı'nın avlusunda toplandı. Fotoğraf ve film kameralarının merceklerinin önünde gülümsediler ve birbirleriyle el sıkıştılar. Stalin, SSCB'nin çıkarlarını Doğu Avrupa'daki savunmayı ve tazminat almayı başardı. Roosevelt, savaşın erken sona ermesi ve uluslararası ilişkilerde yeni bir çağın başlangıcı umuduyla yaşadı. Ancak Churchill tüm hedeflere ulaşamadı. ABD ve Sovyetler Birliği'nin dünya politikası üzerindeki etkisini sınırlamak zaten imkansızdı.
İki gücün çatışması
9 Nisan 1945'te Yalta'dan sadece iki ay sonra, Başkan Roosevelt aniden öldü. Halefi, dünya görüşü Amerikalılar tarafından "bir şirket komutanının ufuklarıyla" karşılaştırılan sert ve kendine güvenen bir politikacı olan Senatör Harry Truman'dı. Hemen hemen Truman, selefinin tüm girişimlerini, Sovyetler Birliği'nin sınırlandırılmasına yöneldi. Churchill yeni Amerikalı meslektaşı sıcak bir şekilde destekledi.
6 Ağustos 1945'te Amerikalılar Hiroşima'ya atom bombası attı. Bu nükleer savaşın ilk kullanımı оружия. Birkaç ay sonra, Amerikan özel servislerinin gizli direktiflerinde, 20 Sovyet şehrinin olası bir nükleer saldırıya uğradığı belirtildi. Nükleer silahların geliştirilmesi savaş boyunca ABD'de gerçekleştirildi, ancak bu SSCB'den dikkatle gizlendi.
Yalta'dan sadece iki yıl sonra, bugün Soğuk Savaş olarak adlandırılan dünyada bir çatışma başladı. Bu süre kırk yıldan fazla sürdü. Bu süre zarfında, gezegenimiz birkaç kez nükleer bir savaş sırasında yok edilebilirdi. İki büyük gücün ideolojik çatışması, Rusların ve Amerikalıların dünyanın geleceği hakkında, SSCB ve ABD'nin gezegenimizi daha iyi ve daha güvenli hale getirebileceği zaman hakkında düşündükleri çağımızdan neredeyse silinmiştir. Belki de tam olarak Franklin Roosevelt'in Kırım'dan ayrılırken düşündüğü şey buydu. Ayrıldıktan sonra, insanların barışçıl bir şekilde var olmalarına dair son umut da kayboldu.