Abaza alfabesinde kaç tane harf vardır?
2014 yılının sonunda Abaza Bölgesi Belediyesinin kültür ve eğitim bölümü, okul öğrencilerinin arasında Abazaların tarihi ve kültürü ile ilgili en iyi çalışma yarışmasının duyurusunu yaptı.
Abaza alfabesinde kaç tane harf vardır?
2014 yılının sonunda Abaza Bölgesi Belediyesinin kültür ve eğitim bölümü, okul öğrencilerinin arasında Abazaların tarihi ve kültürü ile ilgili en iyi çalışma yarışmasının duyurusunu yaptı. Yarışmanın konularından bir tanesi, “Abaza alfabesinin yapılması” konusu oldu. Bu konuyu seçenler, “Abaza alfabesinde kaç tane harf var?” sorusunun cevabını aradılar. Bu soru ile ilgili çeşitli kaynaklar, 67, 68, 69, 74 başta olmak üzere farklı cevapları vermektedir.
P.K.Çekalov, bilimsel ve popüler çalışmalarında Rusya’nın Abazalarının alfabe sahibi olmalarının önemini vurgulamıştır: “Milli kültürün gelişimi için hayati önem taşımaktadır. Dergilerle gazetelerin yayınlanması onunla ilgilidir. Dolayısıyla ulusal gazetecilik, radyo ve televizyonun gelişimini desteklemiştir. Alfabe olduktan sonra anadilinde hikayeler, romanlar yazılır. Drama geliştikçe ulusal tiyatro kurulur. Şiir sanatının gelişimi ise her zaman şarkıcılığı geliştirir. Bunun sonucu olarak da anadilini öğrenmek isteyenler ortaya çıkarlar”.1932 yılında azınlık olan Abazalar için Latin alfabesinin temelinde ulusal alfabe hazırlanmıştır. 6 sene sonra 1938 yılında bu alfabe, Rus alfabesinin temeline geçip bugün kullandığımız alfabe olmuştur.
Latin alfabesi bazında alfabe, eğitimci Tatlustan Tabulov tarıfından hazırlanmıştır. 1933 yılında T.Tabulov’un yayınladığı “Gramer ve İmla” adlı Abazaca ders kitabında yer alan alfabe aşağıdaki gibidir:
Basit hesap sonucunda alfabede 52 tane harfin olduğunu görebiliriz. Fakat daha sonra alfabe ile ilgili çalışmalara devam etmiş olmalı ki 1938 yılında Kiril alfabesine geçme konusu güncel iken alfabede 69 tane harf vardı. Profesör Serdüçenko G.P., Abaza alfabesinin Kiril alfabesinin temeline geçmesi ile ilgilendi. Onun hazırladığı varyant “Kızıl Çerkesya” gazetesinde yayınlandı.
Kiril alfabesinin temelinde hazırlanmış Abaza alfabesinde 69 tane değil 70 tane harf vardır. Latin alfabesinden “İ” harfini anımsayan “I” harfi de alfabede yer alır. Açıktır ki, sonraki yıllarda dilbilimcilerle ders kitaplarının yazarları Abaza alfabesi konusuna birkaç kez dönmüşlerdir. Alfabenin şekli ve harf sayısı birkaç kez değişti. “Sovyet Ansiklopedisi” yayınevinde yayınlanan (Moskova, 1967) “Abazaca-Rusça Sözlük” kitabının önsözünde alfabenin harf sayısı 71 iken “Abazaca İmla Kılavuzu” kitabında (Tabulova N.T., Çerkessk, 1992) alfabede 67 harf vardır. 1991 yılında yayınlanan “Rusça-Abazaca Konuşma Kılavuzu”nun sayfalarında (Candarov A.M., Çerkessk) alfabenin harf sayısı 68’dir.
Son yıllarda ders kitaplarının tekrar yayınlanmasından dolayı alfabenin harf sayısı konusu yine gündeme geldi. Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti Eğitim ve Kültür Bakanlığı’nın Eğitim-Metodoloji Konseyi üyeleri, farklı Abazaca ders kitaplarında yer alan alfabe sayfasında farklı harf sayısının olduğunu fark ettiler. Teori sorunlarına çözüm bulunamadı. Bilim topluluğuna bu sorunları tanıtmak isteriz. Uygulama açısından bakılırsa Abazaca metinlerde görebileceğimiz her harf ve her işaretin, özgün ya da ek olmasına bakmaksızın harf olarak sayılmasından yanayız. Bu makalenin yazarı da aynı fikir paylaşmaktadır. Bu şekilde olursa Abaza alfabesinde 72 tane harf var ve bu alfabe aşağıdaki gibidir:
Bilal Hasarokov,
“Abazaların Ülkesi” için özel
Kaynak:alashara.org