Yasakçılarından Daha Uzun Yaşayan Kitaplar
Basıldığında büyük yankı uyandıran fakat içerik olarak döneminin yönetimleri tarafından uygun görülmeyip yasak uygulanan en popüler kitapları sizler için derledik.
1. Vahidüddin-Necip Fazıl Kısakürek
Sultan Vahdettin'in hayatını anlatan bu biyografik eser, 1968'de basıldı. 1968, 1977 ve 1980 yıllarında üç kez toplatıldı. Necip Fazıl Kısakürek hasta yatağında bu kitap yüzünden ceza aldı ancak infazına ölümü engel oldu.
2. Zabıt ve Kumandan ile Hasbihal-Mustafa Kemal Atatürk
Atatürk'ün 1914'te Sofya'da yazdığı kitap, yakın arkadaşı Ali Fethi Okyar'la birlikte 1918'de Mondros Mütarekesi dönemi başlarında İstanbul'da bir süre çıkardıkları Minber Gazetesi'nin matbaasında bin nüsha olarak basıldı. 7,5 kuruş fiyat konan kitabın birkaç nüshasını tanıdıklarına hediye etmek için yanına alan Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçtikten sonra kitabın kalan nüshaları Damat Ferit Paşa tarafından toplatılarak imha edildi. 1956 yılında Hasan Ali Yücel öncülüğünde İş Bankası Kültür Yayınları'nın ilk kitabı olarak yeniden yayımlandı.
3. Sırça Köşk-Sabahattin Ali
Aşk hikayeleriyle başladığı öykü serüveni, yaşadığı fırtınalı hayat ve kıstırılmışlıkla git gide sertleşmiş, ideolojikleşmiş, sonunda hırçın yaklaşımlarla birlikte başkaldırıya dönüşmüş olan Sabahattin Ali’nin 1947 yılında yayınlandığı son öyküsü Sırça Köşk, devlete bir başkaldırış olduğu iddiasıyla yayından kaldırıldı.
4. Medar-ı Maişet Motoru-Sait Faik Abasıyanık
Çok açık bir siyasi söylemin bulunmamasına rağmen bu romanda yazar, kahramanlarından birine eski bir asker kaputu giydirmiş olduğu için yayımlandığı yıl olan 1944’te Türkiye'de sıkıyönetim mahkemelerince toplatııldı.
5. 835 Satır-Nazım Hikmet
6 Mayıs 1931 günü Nazım Hikmet, yazdığı ilk beş şiir kitabında (835 Satır (1929), Jokond ile Sİ-YA-U (1929), Varan 3 (1930), 1+1=1 (1930), Sesini Kaybeden Şehir (1931) ‘bir zümrenin başka zümreler üzerinde hakimiyetini temin etmek gayesiyle halkı suça teşvik ettiği iddiasıyla mahkemeye sevk edildi ve kitaplar yasaklandı.
6. Darağacında Üç Fidan-Nihat Behram
Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Arslan'ın yakalanmalarından idamlarına kadar olan süreci ele alan kitap 1976 yılında yayınlandıktan hemen sonra yasaklandı ve tam 22 yıllık sansürün ardından tekrar 1998 yılında piyasaya sürüldü.
7. Rengahenk-Can Yücel
Muhalif yapısıyla bilinen Can Yücel'in bu kitabı, Türkiye'de 1980 yılında müstehcen unsurları içeriğinde barındırdığı gerekçesiyle toplatıldı.
8. Sınıf-Rıfat Ilgaz
Rıfat Ilgaz 1940’lı yıllar için oldukça anlamlı olarak görülen ”Sınıf” sözcüğünü kitabının adı olarak seçince hakim karşısına çıkmak zorunda kaldı.1944 yılının Ocak ayında yayımlanan Ilgaz’ın ikinci şiir kitabı “Sınıf”ın kapak rengi de kırmızı olunca, kitap yasaklanmaktan kurtulamadı ve yazarı 6 aya mahkum edildi.
9. Georges Politzer-Felsefenin Başlangıç İlkeleri
George Pulitzer’in Paris İşçi Üniversitesi’ndeki öğrencileri tarafından alınan notlara dayanan ve ölümünden sonra (1945) yayımlanan eseri Felsefenin Temel İlkeleri (Principes Elementaires de Philosophie), Türkiye'de de geniş yankı uyandırdı ama 12 Eylül darbesi sonrasında yasaklanan ilk kitap oldu.
10. Fikrimin İnce Gülü-Adalet Ağaoğlu
Fikrimin İnce Gülü, Adalet Ağaoğlu'nun hem Almanya ve öteki olmak gerçeğine, hem de sistemin insanı neye çevirebildiği üzerine öncü ve farklı bakışıyla öne çıkan ikinci romanıdır. Roman hakkında, ‘askeri kuvvetleri tahkir ve tezyif (küçük düşürmek)’ suçlamasıyla dava açıldı. Kitap, 1 Haziran 1981 yılında dördüncü basımından sonra toplatıldı ama iki yıl süren davanın ardından Ağaoğlu aklandı.
11. Asılacak Kadın-Pınar Kür
12 Eylül'den sonra Pınar Kür'ün sırasıyla 'Yarın Yarın' ve 'Bitmeyen Aşk' adlı kitapları yasaklanıp toplandı. Kür, 'Yarın Yarın'da "komünizm propagandası" yapmakla suçlandı ve askeri mahkemede yargılandı. 1986'da yayımlanan 'Bitmeyen Aşk'la birlikte 'Asılacak Kadın' romanı da mahkemelik oldu. Müstehcen unsurların da fazlaca bulunduğu kitaplar oldukça tepki aldı.
12. Mahmut Makal-Bizim Köy
1948 yılında ‘Köy Edebiyatı’nın da çığır açıan bir yazar olarak görülen Mahmut Makal’ın “Bizim Köy” adlı romanına toplatılma kararı alındı. Makal, ‘Anadolu köylerinin ekonomik ve sosyal yapısını kötü göstererek komünizm propagandası yaptığı’ gerekçesiyle 1949 yılında tutuklandı. Makal 1967'de Unesco tarafından dünya gençliğine örnek insan olarak seçildi
13. Böyle Bir Sevmek-Attila İlhan
Ne kadınlar sevdim zaten yoktular / yağmur giyerlerdi sonbaharla bir / azıcık okşasam sanki çocuktular / bıraksam korkudan gözleri sislenir / ne kadınlar sevdim zaten yoktular / böyle bir sevmek görülmemiştir… Dizeleriyle başlayan ‘Böyle Bir Sevmek’ isimli şiirin de yer aldığı 1979 yılında basılan Attila İlhan kitabı 80 darbesi sonrası yayından kaldırılan ve toplatılan kitaplar arasında yer aldı.
14. Trabzonlu Delikanlı-Yaşar Miraç
Şair Yaşar Miraç’ın şiir kitapları da 12 Eylül 1980 sonrasında yasaklanan kitaplar arasında yerini aldı. “Trabzonlu Delikanlı”, “Taliplerin Ağıdı” ve “Gül Ekmek” adlı şiir kitapları yasaklanan şairin kitaplarının yasağı tam yedi yıl sürdü.
DİĞERLERİ
5 Soruda Edward Said'in Hayatı
Entelektüel kime denir, sorumlulukları nelerdir? gibi soruların tam karşısına devasa bir cevap olarak dikilen Edward Said, ahir ömrü boyunca fikirlerini, eylemlerini ve akademik çalışmalarını hissettiği üst seviye entelektüel sorumlulukla ifade eden önemli bir düşünürdür. Özellikle oryantalizm üzerine yaptığı çalışmalarıyla dünya çapında ün kazanan düşünür, Filistin sorununa dair düşüncelerini içinde bulunduğu konjonktürel yapıyı karşısına alarak özgürce savundu. O halde gelin birlikte yakın geçmişe damga vuran bu değerli düşünürü etraflıca inceleyelim.
Büyük Sanatçıların Gizli Hayatları
Bütün ressamlar eziyetli, acı ve zor bir hayat yaşamadı. Ancak en meşhur sanatçıların bunalımlı bir yaşam sürdüğü ve birçoğunun mutlu sonla biten bir hayatının olmadığı bilinir. Buna en iyi örnek ise Hollandalı ressam Rembrandt’ın zirvede olan sanat hayatının birden bire yerle bir olması ve sefil bir halde ölmesidir. Kimi büyük sanatçılar suikasta kurban gitti, kimi (Van Gogh gibi) kendi uzuvlarını kesti. Kimi türlü ailevi sıkıntılar çekerken kimi sıra dışı eğilimlere sahipti. Bu yazıda belli başlı sanatçıların sıra dışı hikayelerine değineceğiz. Okullarda hocaların anlatmak istemedikleri sanatçıların hayatlarından birer parça olan bu hikayelerin es geçildiği bölümleri şimdi okuyacak ve kesinlikle sanata aynı gözle bakamayacaksınız.
5 Maddede Milli Mücadele’nin Kadın Kahramanlarından Şerife Bacı'nın Faaliyetleri
Milli Mücadele’de erkek, kadın, çocuk farketmeksizin ortaya koyulan milli kurtuluş iradesi, memleketin farklı yerlerinden, farklı kahramanlık öyküleriyle dillerde dolanıyordu. İsimsiz onlarca, yüzlerce hatta binlerce kahraman bu uğurda canını vatan uğruna feda etti. Kastamonu insanı da bu noktada gerekli iradeyi koymaktan geri durmadı. Ancak Kastamonu erkekleri kadar kadınlarının da ortaya koyduğu fedakârlık örneklerinden biri var ki, kendini mücadelesiyle öne çıkartıyordu. Bu kadın kahraman Şerife Bacı’ydı.
5 Soruda Geleneksel Türk Tiyatrosunun Önemli Kolu Orta Oyunu
Seyircinin ortasında oynanan, doğaçlamaya dayanan, müzik, dans, taklit gibi unsurlardan da yararlanan orta oyunu, geleneksel Türk tiyatrosunun en önemli unsurlardan biridir. Gerek Kavuklu ve Pişekar tiplemeleri gerekse de işlenen konular ile bir dönem Anadolu coğrafyasının vazgeçilmez sanatsal faaliyetlerinden olan orta oyunu, ne yazık ki Tanzimat sonrası dönemle birlikte önemini yitirmeye başladı. Son temsilcisi İsmail Dümbüllü’nün 1973’teki vefatının ardındansa sadece belirli yörelerde kısıtlı bir alan ve özel günlerde oynanan bir oyun haline geldi.
İnsanlığın Kaybedildiği Yer: Hiroşima ve Nagazaki
II. Dünya Savaşı’na giden süreçte başlayan hızlı silahlanma yarışı ve nükleer silahlanma adeta bir gövde gösterisine dönüştü. Dünyanın farklı kutuplarını oluşturan devletler bu yarış içerisine giriştikleri sırada bütün insani ve ahlaki değerleri bir kenara koyarak üstünlüklerini kanıtlama çabasına girişti. Bu durumun en bilinen örneği ise Hiroşima ve Nagazaki şehirlerinde ABD tarafından gerçekleştirilen vahşi atom bombası saldırısıdır. Bu saldırı neticesinde yüzbinlerce masum sivil canlarını vahşice kaybetti ve ABD’nin kirli atom bombası deneyinin denekleri oldu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun