Hudson Institute: Erivan ve Bakü normalleşmesi bölgede büyük fırsatlar yaratabilir
Ermenistan Türkiye sınırını yeniden açmak, sadece Ermenistan'a değil, bölgeye de fayda sağlayabilecek yeni ekonomik ve yatırım fırsatları yaratabilir.
Geçen ay Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki sınırda yoğunlaşan çatışmalarda düzinelerce asker öldü ve çok daha fazlası yaralandı.Bu son çatışma dalgası, 1991'de Sovyetler Birliği'nin çöküşünün ardından Ermeni birliklerinin Azerbaycan'ın uluslararası alanda tanınan topraklarının büyük bir bölümünü işgal etmesinden bu yana otuz yıldan fazla süren sıcak ve soğuk çatışmanın devamıydı.
Ancak o süreçten sonra en ciddi çatışmalar, 2020'deki İkinci Karabağ Savaşı'nda yaşandı ve bu da Azerbaycan'ın galip gelmesi, Ermenistan'ın yenilmesi ve bölgede yeni bir Rus barış gücü kurulmasıyla sonuçlandı.
Kasım 2020'de Rusya'nın aracılık ettiği ve savaşı sona erdiren anlaşma, Azerbaycan ve Ermenistan'ın uygulaması gereken bir dizi hüküm içeriyordu. Ancak, neredeyse iki yıl sonra Rusya, Ermenileri anlaşmaya uymaları konusunda tam olarak ikna edemedi. Bu durum anlaşılır bir şekilde, Bakü'de çok fazla sıkıntı yarattı. Geçen ayki çatışmalar da muhtemelen bu hayal kırıklığının bir tezahürüydü.
Ancak son günlerde durum sakinleşti. Rusya'nın Ukrayna ile dikkati dağıldığı açık. Moskova'nın Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki geleneksel arabulucu rolünü oynama konusundaki yetersizliğini algılayan ABD ve AB, boşluğu doldurmaya başladı.
ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken, her iki ülkenin liderleriyle telefon görüşmeleri yaptı ve ulusal güvenlik danışmanı Jake Sullivan, geçtiğimiz ay Beyaz Saray'da Azeri ve Ermeni mevkidaşlarıyla bir görüşmeye ev sahipliği yaptı.
Avrupalılar da aktif. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel, geçen hafta Prag'daki Avrupa Siyasi Topluluğu'nun açılış toplantısında iki kez bir araya geldi.
Prag'daki toplantının ilginç gelişmelerinden biri, dikkate değer bir girişim olan Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki sınır boyunca bir AB sivil izleme misyonu oluşturulmasıydı. Böyle bir misyon, çok ihtiyaç duyulan şeffaflığı getirebilir ve iki ülke arasında güven inşa edebilir. Zira, 2008'de Rusya'nın işgalinden sonra Gürcistan'da kurulan benzer bir AB misyonu etkili olmuştu.
Güney Kafkasya, barış ve istikrara umutsuzca ihtiyaç duyan bir bölgedir. Bu kolay olmayacak, ancak bu çabaya değmesinin çok önemli iki nedeni var.
Birincisi ekonomik. Ermenistan, Azerbaycan ile donmuş ihtilaf nedeniyle son yıllarda bölgenin büyük altyapı ve boru hattı projelerinin çoğunu kaçırmış fakir, denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Bu, Erivan'ı Moskova ve Tahran'a daha bağımlı olmaya zorlarken, Ermenistan'ın bölgeye entegre olma yeteneğini de engellemiştir.
Barış ile birlikte, Ermenistan'ı da içeren bölgesel enerji, ulaşım ve altyapı fikirlerinin hayata geçirilme zamanı gelmiş olabilir. Eskiden Ermeniler ve Azeriler birbirleriyle ticaret yapar ve barış içinde yaşarlardı. 1990'ların başından beri iki ülke arasındaki donmuş çatışmanın bölgeye kaç milyar dolarlık doğrudan yabancı yatırıma mal olduğunu hesaplamak mümkün değil.
İkincisi, Erivan ve Bakü arasındaki normalleşme, son birkaç on yılda zorlu ilişkiler yaşayan Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşmenin önünü açabilir.
Türkiye, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Ermeni bağımsızlığını tanıyan ilk ülkelerden biriydi. Ancak 1990'ların başında Ermenistan'ın Türkiye'nin müttefiki Azerbaycan'ı işgal etmesiyle ilişkiler hızla bozuldu.
1993 yılında Ermenistan'ın Azerbaycan'ın Kelbecer bölgesini işgal etmesi üzerine diplomatik ilişkiler kesildi ve sınır kapatıldı. İkinci Karabağ Savaşı'ndan sonra Kelbecer Azerbaycan'a iade edilerek Ermenistan ile Türkiye arasında normalleşmeye giden bir yol açıldı.
Ermenistan ile Azerbaycan arasında kapsamlı bir barış anlaşması muhtemelen Türkiye ile Ermenistan arasında normalleşmeye yol açacaktır. Ve Türkiye sınırını yeniden açmak, sadece Ermenistan'a değil, bölgeye de fayda sağlayabilecek yeni ekonomik ve yatırım fırsatları yaratabilir.
Şimdi tüm tarafların birbirleriyle ilişkilerini geliştirmek için cesur ve cesur adımlar atma zamanıdır. Bu durum, uzun vadede, bölgeye çok ihtiyaç duyulan istikrar ve ekonomik refahı getirecektir. Aynı zamanda Rusya ve İran'ın Güney Kafkasya'daki etkisini de azaltacaktır.