Doğum hazırlıkları tamamlandıktan sonra sabır ve sakinlikle doğum beklenmelidir. Eğer tahmin edilen tarih gelmiş ve hatta geçmiş ise, sakin kalınmalıdır. On gün kadar bir gecikme olursa veya biraz daha uzayacak olursa, doktorunuza müracaat edip tavsiyelerini almalısınız. (Doğumun gecikmesi: Sürmatürasyon).
Bir de, doğumun başlangıcını işaret eden belirtilerin, beklenilen tarihten çok evvel, (1-2 ay), kendini gösterme tehlike hali vardır ki (Erken doğum : Prematüre doğum) bu zaman da derhal doktorunuzu telefonla aramanız lâzımdır. Çünkü erken doğan çocuklar zayıf olurlar ve beslenmede güçlük çıkarabilirler.
Erken doğum tehlikesinden korunmak için: Mutlak istirahat etmelisiniz. Bu arada doktorunuzun vereceği, sakinleştirici ve ağrı dindirici ilâçları almak ve kabızlık varsa onu ortadan kaldırmak lâzımdır. Kabızlık için çok hafif ilâçlar kullanılmalıdır. Lavman katiyen yapmamalıdır.
Doğumun yaklaştığını size ilk haber veren işaret belinizde hafif bir çekilme ve tazyik hissi ile muayyen aralıklarla gelen karın sancılarıdır. Bunlar nispeten kuvvetsizdirler. Eğer fasılalar sıklaşırsa (15 dakika kadar) ve kuvvetlice gelmeye başlarsa, artık ebenize veya doktorunuza haber verme zamanıdır. Şayet bir defa doğum yapmışsanız, dikkat etmelisiniz. Bu ikinci veya üçüncü defa daha kısa sürebilir. Onun için bu gibi hallerde acele etmek faydalıdır.
Bu arada eğer ağrılar başlamadan çocuğun su kesesi patlamışsa veya hafif bir kanlı akıntı hali varsa (nişan gelmesi), gene fazla beklemeden doktorunuza bilgi vermelisiniz.
Gebelik ilerledikçe rahim içindeki çocuk da büyümeye başlar. Bu zaman zarfında çocuk beslenmesini, göbeğine bağlı bir kordon ve onun ucundaki rahim adalesine yapışık Plasenta vasıtası ile annenin kanından temin eder. Plasenta rahim iç duvarında annenin damarları ile doğrudan temas halindedir. Böylece göbek kordonu içindeki bulunan çocuğun damarlarına annenin kanı serbestçe geçebilmektedir.
Gebeliğin ilerlemesi ile çocukla beraber son da büyümektedir. Plasentanın kenarlarından çıkan iki katlı ince bir zar, rahmin bütün iç duvarlarını sarar ve içi kapalı bir balon halinde Su Kesesini teşkil eder. Bu kapalı zarlar içinde bir mayi vardır (amnios suyu). Çocuk bu su dolu kese içinde kolayca hareket eder.
Doğumun Seyri Üç Evreye Ayrılır
- Rahmin ağzının açılması,
- Çocuğun doğum kanalından itilmesi (çıkması),
- Doğum sonu safhası (Plasentanın kurtulması).
1-Rahim ağzının açılması
Ağrıların şiddeti ile sıkışan rahim ağzı yavaş yavaş açılmaya başlar. Çünkü her tarafı kapalı olan bu adale yapısı kasılınca, içindekileri atmak için, en zayıf noktası açık yerini genişletmeye çalışacaktır. Bu arada ince bir zardan oluşan olan su kesesi eğer önceden yırtılmamış ise, sıkışmanın neticesi patlar ve içindeki sular (amnios suyu) dışarı akar.
Bu devrede ağrıların fasılaları ve kuvveti farklıdır. Önceleri 10-15 dakika olan aralar gittikçe 5 dakikaya iner. Daha sonraları her 3 dakikada bir gelmeye başlar ve kasılmalar daha kuvvetlenir. Bazen gebelik sırasında ağrılar olmadan su kesesi kendiliğinden yırtılarak su boşalabilir. Bunun kesin sebebi henüz bilinmemektedir.
Kuvvetli doğum ağrıları başlaması ile rahim ağzının açılması takriben 8 saat kadar sürer. Bu zaman daha uzun veya çok kısa sürebilir. Bu kadının bünyesine (adale yapısına), psikolojik (psikolojik, korku vs.) durumuna, ayrıca doğuma hazırlık devresindeki bilgilerine ve ağrıların kuvvetine (hormonal durum)’a bağlıdır.
2-Çocuğun doğum kanalından itilmesi (çıkması).
Doğumun ikinci safhasına uyan bu devre vasatî 1,5 saat kadar sürer. Bu sırada önce baş ve onu takiben gövde, küçük havsalanın (perine) kemik ve yumuşak kısmından müteşekkil doğum kanalını (hazne içinden) geçeceğinden, hareketine muayyen bir şekil ve dönme istikameti tayin eder. Kendini küçük havsalanın biçimine uydurur. Başın sıkışarak dönüşünü omuzlar takip eder.
Bu devrede çok elâstikî bir yapısı olan hazne (vajina) başın geçmesi anında fevkalâde genişler. Bu genişleme, havsala (perine) adalelerinin gevşeme ve açılma kabiliyetlerine göre yavaş veya süratli olarak çocuğun dışarı çıkmasını mümkün kılar.
Havsala adalelerinin elastikiyeti doğuştan sahip olunabilen bir hususiyet ise de, doğum önü hazırlık devresindeki öğrenilen bilgilerle (jimnastik hareketleri, gevşetme talimleri vs.) de elde edilebilmektedir.
Çocuğun itilme safhasında, keza rahim ağzının açılma safhasında, annenin kasılma ve kendini tutma hali, bu gevşekliğin (elâstikiyetin) aksi bir sertlik ve doğuma mani olan bir durum ortaya çıkar. Bu hem ebenizi, hem de sizi yorarak çekmiş olduğunuz ağrıları uzun sürdürür.
Doğumda baş kurtulurken önce tepesi, onu takiben alın, burun ve çene doğar. Ebenin yardımı ile önce üst omuz daha sonra alt omuz çıkar. Bunu gövdenin takip etmesi ile doğum tamamlanmış olur. Bu an göbek kordonunun ucu henüz rahim içinde yapışık bulunan plasentaya bağlıdır. Ebeniz ilk önce itina ile çocuğun ağzını ve yüzünü siler. Bunu takiben göbek kordonunun anne (rahimdeki ucu) ve çocuk ucunu iki pensle tutturup makasla kesip ayırır (Resim: 53). Bu sırada çocuğun ilk çığlıkları duyulmaktadır.
3-Doğum son safhası (plasentanın kurtulması)
Artık çocuk doğmuş, sancılarınız kesilmiş ve siz sakinleşmişsinizdir. Ancak ebeniz-doktorunuz daha tam rahatlığa kavuşmamıştır. Çünkü doğum plasenta çıkması ile nihayetlenmiş olacaktır.
Boş kalan rahim yavaş yavaş sıkışmaya ve ufalmaya başlar. Bu arada plasenta ile irtibatı olan damarlar da büzüşür. Böylece rahim iç duvarı ile yapışıklığı bozulan plasenta, rahim boşluğunda kalır ve onun hafif sıkışması, ayrıca ebenizin yardımı ile hazneden dışarı atılır. Bu ayrılma sırasında rahimden bir miktar kan gelir. Çünkü damarlar henüz büzüşmek üzeredir. Bu kanama miktarı 500 gr’a kadar normal sayılabilir. Ancak daha fazla olursa hemen müdahale etmek (rahime masaj vs.) lâzımdır.
Doğumu müteakip plasentanın çıkması 10-15 dakika kadar sürebilir. Daha uzayacak olursa yardım etmek lâzımdır. Bu sırada ebeniz (doktorunuz) sade çocukla meşgul olmayıp sık sık sizi de kontrol eder. Son çıktıktan sonra uzun zaman (takriben 2 saat) doğum yatağında bekletilip, bilâhare lohusa yatağına nakledileceksiniz.
Doğum Sürecinde Nelere Dikkat Etmeliyiz?
Buraya kadar anlattıklarımızla hafif bir doğum için sizlere bazı gerekli bilgiler verdik. Bunları şu şekilde özetleyebiliriz: Ağrıların başlaması ile doğuma hazırlanırken ilk düşünceniz sadece çocuğunuz olmalı, ebenize – doktorunuza büyük bir güven besleyip korku hissini tamamen yok etmelisiniz.
Rahim ağzının açılma devresinde:
- Ağrılar başlayınca yatağa sakin bir şekilde uzanmalıdır.
- Teneffüs önce karından, sonra göğüsten yapılmalıdır. Ağrı anında ıkınmamalı, vücudu serbest bırakmalıdır.
- Ağrılar şiddetlenmeye başlayınca teneffüs de daha derin ve kuvvetli olmalıdır. Bu çocuğa fazla temiz hava (oksijen) sağlamasından başka acı hissini de hafifletmektedir. Bu arada vücutta devamlı ve tam bir gevşeme bulunmalıdır.
Rahim ağzı tam açılınca :
- Alında ter damlaları gözükür. Çocuğun dışarı itilmesi lâzımdır.
- Bu zaman önce deki gibi uzanıp tam bir gevşeme halinde ağrıların gelmesi beklenir ve sükûnetle derin derin teneffüs edilir.
- Ağrı gelmeye başlayınca kuvvetli bir nefes alınıp içerde tutulur ve ağız kapalı olarak, sanki büyük abdest yapıyormuş gibi ıkınılır.
- Ikınmada karın adaleleri rahmi daha kuvvetle sıkıştırıp çocuğu bir an önce dışarı itmelidir. Ikınma kuvvetinin istikameti aşağıya makata doğru olmalıdır.
- Bir ağrı müddetinde 2-3 defa nefes verip alınır ve tekrar kuvvet toplayıp, yeniden ıkınmaya devam edilir.
- Ağrı geçtikten sonra yeniden tam bir gevşeme ve derin teneffüs eder. Bu böylece çocuk kurtuluncaya kadar devam eder.
İlk Banyo, Göbek Bağlanması, ilk Kundak
Çocuk doğduktan hemen sonra ebeniz ağız, burun ve yüzünü steril (mikropsuz) bir gaz bezi ile temizler. Onu takiben, Göbek Kordonunu çocuktan takriben 10-15 cm. uzağından iki pens ile tutturup keser.
Bazen, yeni doğan süt çocuğunun vücudu beyaz, krem gibi bir yağ ile kaplıdır. Bu, cildin rahim içinde amnios suyundan korunmasını ve vücudun kayarak hareketini temin eder. Bazılarında az bazılarında da fazladır. Az sonra kendiliğinden kaybolur.
Doğumu takiben çocuğun gözüne antiseptik damlatılır. Bu her doğumdan sonra yapılan bir tedbir olup, doğum anında hazne içinden herhangi bir mikrobun göze geçmemesi için faydalıdır.
Bunu takiben ebeniz çocuğun ilk banyosunu yapacaktır. Bu daha ziyade vücudundaki ve başının üzerindeki bulaşık kanlı suları temizlemek içindir. Çocuğu evvelce hazırlamış olduğu küvet içindeki ılık suya alır ve güzelce temizler. Ondan sonra kurulamak için bezlerinin bulunduğu masaya alır.
Başını ve vücudunu iyice kuruladıktan sonra, önce uzun kesilen göbeği tekrar kısa olarak (göbekten 1,5 cm. uzaktan) steril kordon veya kalın ipekle bağlar ve fazlasını kesip atar.
Kesik ucu içinde kan kalmayacak şekilde iki tampon bezi ile sıkar ve sonra ucuna tentürdiyot sürer. Üzerine antiseptik bir yara tozu (dermatol) ekerek, steril bir gaz bezine sarar. Bu göbek ucunu karnın sol tarafına yatırarak bel üzerinden bir göbek sargı bezi ile hafifçe sarar.
Bunu takiben ilk kundağını yaparak çocuğunuzu size göstermeye getirir. Bebeğiniz yanınıza gelir gelmez hemen ivedilikle onu emzirmeye başlamalısınız. Bununla birlikte anne bebek arasındaki bağın güçlenmesi için, bebek kesinlikle anne odasının dışında başka bir odada değil anneyle aynı odada yan yana olmalıdır.
Bu sıra sizde doğumun üçüncü safhası nihayetlenmiş ve son (plasenta) kurtulmuştur. Nihayet bir defa daha rahmin kanaması kontrol edilir ve normal olduğu görülürse, lohusa yatağınıza nakil edilirsiniz.
Sağlıcakla Kalın.