13.09.2011 - 01:00 | Son Güncelleme: 13.09.2011 - 01:00
Bush Doktrini ölmedi; İsrailde yaşıyor
Bundan sonra hiçbir şey eskisi gibi olmayacak... 11 Eylül 2001de gerçekleşen terörist saldırılardan sonra uluslararası ilişkiler uzmanlarından en fazla duyduğumuz cümle buydu. Kimileri ABDnin tek hiper-güç olarak, dünyada istediği gibi at oynatacağı bir döneme girdiğimizi söylediler.
11 EYLÜL KORKUSU
ABD Başkanı Bush, 2002de ilan ettiği ve Bush Doktrini olarak anılan Ulusal Güvenlik Stratejisinde üç unsuru öne çıkartmaktaydı. Birincisi, ABDnin yeni bir 11 Eylül yaşamaması için her türlü tedbiri alacağıyla ilgiliydi.
KİMİ TEHDİT GÖRDÜYSE
2002 yılında Ulusal Güvenlik Stratejisini ilan eden dönemin ABD Başkanı Bush, ABDye yönelik potansiyel tehdit oluşturduğu değerlendirilen devletlere karşı askerî güç kullandı.
SAHİPLENEN KALMADI
Bushun ön alıcı saldırı yaklaşımı, İsrailde suikast politikası olarak uygulandı. 11 Eylülün 10. yıl dönümünde, George Bushun mirasını sahiplenen bir tek İsrail kaldı.
Bundan sonra hiçbir şey eskisi gibi olmayacak... 11 Eylül 2001de gerçekleşen terörist saldırılardan sonra uluslararası ilişkiler uzmanlarından en fazla duyduğumuz cümle buydu. Kimileri ABDnin tek hiper-güç olarak, dünyada istediği gibi at oynatacağı bir döneme girdiğimizi söylediler. Kimilerine göre ise, 1648 yılında kurulan, egemen devletlerin eşitliğine dayalı Vestefalya Düzeni artık çökmüştü. Bazıları, Soğuk Savaştan sonra yeni bir düşman arayışına giren ABDnin bundan böyle İslamla mücadeleye girişeceğini savundular. Yaşananların, ABDnin dünya hegemonyasının yok olmaya yüz tuttuğunun göstergesi olduğu değerlendirmesini yapanlar da vardı. 11 Eylülün 10. yıl dönümünde, George Bushun mirasını sahiplenen bir tek İsrail kaldı.
Dönemin ABD Başkanı Bush, 2002de ilan ettiği ve Bush Doktrini olarak anılan Ulusal Güvenlik Stratejisinde üç unsuru öne çıkartmaktaydı. Birincisi, ABDnin yeni bir 11 Eylül yaşanmaması için her türlü tedbiri alacağıyla ilgiliydi. Ön Alıcı Saldırı kavramıyla açıklanan bu yaklaşıma göre, ABDye yönelik potansiyel tehdit oluşturduğu değerlendirilen devletlere karşı, tehdidin somut hale gelmesi beklenmeden askerî güç kullanılacaktı. Ön Alıcı Saldırı, kitle imha silahları bulundurduğu iddia edilen Iraka karşı 2003te gerçekleştirildi. Bağımsız kaynaklara göre, ABD saldırısından bugüne kadar en az 1 milyon Iraklı hayatını kaybetti. Irak fiilen ikiye bölündü. Siyasi istikrar bir türlü sağlanamadı. Saldırıya dayanak teşkil eden kitle imha silahları ise hiç bulunamadı.
AMERİKAN İSTİSNACILIĞI
Bush Doktrininin ikinci unsuru ise, ABDnin Birleşmiş Milletlerle ilişkisi hakkındaydı. Başkan Bush, ülkesine yönelik tehditlerle mücadelede kendisine destek veren uluslararası örgütlerle birlikte hareket edebileceğini, fakat hiçbir uluslararası örgütün ABDnin eylemlerini engellemesine izin vermeyeceğini tüm dünyaya ilân ediyordu. Busha göre Birleşmiş Milletler ABDyi durduramazdı. Hatta 21. Yüzyılda Birleşmiş Milletlere ne ölçüde ihtiyaç olduğu da sorgulanmalıydı. Iraka BM kararı olmadan saldıran ABD, uluslararası hukuku göz göre göre ihlâl ederken, BM Antlaşmasında sayılan amaçların ve ilkelerin neredeyse tamamını anlamsızlaştıran faaliyetler yürüttü.
Doktrinin üçüncü unsuru ise Amerikan istisnacılığı olarak adlandırılan, ABDnin diğer tüm devletlerden farklı haklara sahip olduğu söylemiydi. Busha göre, ABDyi hangi hukuk düzenlemesinin bağladığına ancak ABDnin kendisi karar verebilirdi. Gerekli gördüğü hallerde, istediği hukuk kuralını ihlâl edebilir, istediği uluslararası sözleşmeden çekilebilirdi. Nitekim Bush döneminde ABD, 1972 tarihli Antibalistik Füze Antlaşmasından çekildi. Kyoto Protokolünü onaylamadı. Uluslararası Ceza Mahkemesi Statüsünden imzasını çekti. Şüphesiz ABD İstisnacılığı en çarpıcı biçimde işkence ve kötü muamele konusunda ortaya çıktı. Tüm ülkeler için yıllık insan hakları raporu hazırlayan ABD Dışişleri Bakanlığı, Ebu Gureyb ve Guantanamodaki tutsaklara ABD askerlerinin reva gördüğü utanç verici muameleyi ve CIA tarafından kiralanan uçaklarda yapılan işkenceleri görmezden gelmeyi yeğledi.
Aslında Bush Doktrinini hazırlayan ve buna uygun ABD politikaları yürütülmesini sağlayanlar, Yeni Muhafazakârlar (Neo Conservatives) olarak adlandırılan, daha çok bürokrat ve akademisyenlerden oluşan bir gruptu. 11 Eylülü kendilerince bir fırsat olarak görüp, 1997de ilan ettikleri Yeni Amerikan Yüzyılı Projesini yürürlüğe soktular. Daha sonra Bush Doktrininde yer alan tüm unsurlar, daha önce Yeni Muhafazakârlar tarafından yapılmış çalışmalara dayanıyordu. Yeni Muhafazakârlar arasında, ABDyi Şere karşı bir savaş yürüten İyiliklerin Temsilcisi olarak gören, Evanjelistler olduğu gibi, yeni savaşların büyük kârlar getireceğini hesaplayan silah ve petrol şirketlerinin temsilcileri de vardı.
SUİKAST POLİTİKASI
Bush Doktrinini hararetle destekleyen ülkelerin başında İsrail gelmekteydi. Dönemin İsrail Başbakanı Ariel Şaron sadece Doktrini desteklemekle kalmadı, kendi bölgesinde harfiyen uyguladı. Zaten Doktrinin ilan edilmesinden önce Filistin kentlerini abluka altına alan, Filistin Devlet Başkanı Yaser Arafatı Ramallahtaki karargâhına hapseden İsrail, Doktrinden sonra kendisini daha rahat hissetti. Tüm Filistin kentlerinin etrafını beton duvarlarla çevirerek Filistinlileri açık hava hapishanelerinde yaşamaya mahkûm eden İsrail, Uluslararası Adalet Divanının Duvarı yasadışı bulan 2004 tarihli hukuki mütalaasına rağmen, bildiğini okumaya devam etti.
Tel Aviv yönetimi, Washingtondakilere öykünerek, İsrail İstisnacılığını savunmaya başladı. İsraile göre, hiçbir uluslararası hukuk kuralı, İsrailin potansiyel tehditlere karşı alacağı tedbirleri engelleyemezdi. Bushun ön alıcı saldırı yaklaşımı, İsrailde suikast politikası olarak uygulandı. Çok sayıda Filistinli önde gelen isim, tedbiren ortadan kaldırdı. Şarondan sonraki İsrail hükümetleri de aynı politikaları sürdürdüler. 2006da Lübnana saldıran İsrail, 2008de Gazzede aşırı güç kullanarak yüzlerce sivili öldürdü. Tıpkı Duvar gibi uluslararası hukuka aykırı olmasına rağmen Gazzeye abluka uygulamaya başladı. Yaklaşık 1 milyon Filistinliyi açlık ve sefalete mahkûm etti. Kendisini uluslararası alanda dokunulmaz olarak gören İsrail, başkalarına dokunmaktan hiçbir zaman geri durmadı. 31 Mayıs 2010da Gazzeye yardım götüren gemilere saldırıp, Mavi Marmaranın güvertesinde 9 silahsız insanı hunharca öldürürken, meşru müdafaa hakkından söz edebilecek kadar pervasızlaştı. Bugünlerde Türkiyeyle yaşadığı krizi aşmak için adım atmak yerine, Türkiyeye zarar verebilecek -terör örgütünü desteklemek dâhil- tedbirleri tartışan İsrail Güvenlik Kabinesi, dünyanın İsrailin etrafında döndüğü yanılgısının asıl İsraili felakete sürüklediğini hiç aklına getirmedi.
Bush Doktrinini ilân eden Yeni Muhafazakâr kadrolar, Barack Obamanın 2008de iktidara gelmesinden sonra bürokrasiden tasfiye edilmişlerdi. Fakat 11 Eylülün 10. yıl dönümünde onların fikirlerini ve davranış biçimlerini hâlâ yaşatan bir devlet var. İsraildeki makûl kitleler, Bush Doktrininin mirasçılarını tasfiye etmedikçe, İsrail bölgesinde yalnızlaşmaya devam edecek. Barış içinde, bir arada yaşanabilecek bir bölge yerine sürekli çatışma ortamında yaşamayı tercih edenler, kendi halkları için de sıkıntılı bir gelecek inşa etmekte olduklarını akıllarından çıkarmamalılar.
Dönemin İsrail Başbakanı Ariel Şaron, Bushun doktrinini kendi bölgesinde harfiyen uyguladı.