Zaman aşımı ne anlama gelir ve nasıl engelleyebilirim?
Bir müvekkil avukatına gelip “Falan yerden bana yazı geldi. Benden şu isteniyor“ deyip bir sürü evrakı teslim ettiğinde avukatın baktığı ilk şey zaman aşımı meselesidir. Zaman aşımı,“hakkım olsa da artık isteyemeyeceğim” veya “vermek zorunda değilim” anlamına gelir. Diğer bir tabirle haklı olup haksız çıkmak demek.
Bu, zaman aşımına uğrayan bir haktır. İlk etapta ayırt edilmesi gereken, bu hakkın mahkeme tarafından tespit edilip edilmediği meselesidir. Birinden alacağınız varsa ve bunu mahkeme kararı ile güvence altına aldıysanız, bunu tabii ki icraya veririsiniz. Ama bu mahkeme kararı da 30 sene sonra zaman aşımına uğrar ve icra kapısı kapanır.
Daha önemli olanı ise mahkeme kararının ortada olmadığı durumlardır.
Misal: Komşunuza borç verdiniz ve bir sene sonra geri verecekti. Aradan beş sene geçti ve paradan hala bir haber yok. “Artık yeter” diyor ve durumu mahkemeye taşımaya niyetleniyorsunuz. Problem: Hakkınız zaman aşımına uğramış. Çünkü siz alacağınız süreden sonra fazla beklediniz. Zaman aşımı süresi her zaman aynı değildir. Birçok meselede zaman aşımının süresi üç senedir ve hakkın başladığı senenin sonunda başlar.
Misal: 15.03.2010 senesinde komşunuz siye olan borcunu geri ödeyecekti ama ödemedi. Birçok defa uyarı gönderdiniz paranızı istediniz ama bir sonuç çıkmadı, cevap bile vermedi. Zaman aşımının başlangıcı sene sonundadır. Bu örneğimizde süre 31.12.2010 tarihinde başlıyor ve 3 sene sonra, 01.01.2014 tarihinde zaman aşımına uğramış oluyor. 01.01.2014 tarihinde mahkemeye verseniz karşı taraf “zaman aşımına uğradı“ dediği takdirde mahkeme artık sizin aslında haklı olduğunuza, borç verdiğinizi kolayca ispat edebileceğinize ve komşunuzun borcuna sadık olmadığınabakmaz. Mahkeme sadece “Zaman aşımına uğramıştır, diğer konuların önemi yok” der.
Zaman aşımını engellemek veya ertelemek ise mümkündür. Engellemek, zaman aşımının olmaması anlamına geliyor. Ertelemek ise sürenin bir müddet dondurulması ve sonra aynen devam etmesi şeklinde gerçekleşiyor.
Ertelemek için karşı taraf ile alacak konusunda pazarlık yapmak yeterlidir. Pazarlık süresi zaman aşımını döndürür. Ama bir taraf kesinlikle ‘hayır’ diyorsa bu pazarlık değildir ve zaman aşımı süresini dondurmaz.
Zaman aşımını engellemek için mahkemeye dava açılır. Dava karşı tarafa iletildiği takdirde zaman aşımının olması mümkün değildir.
“Peki zaman aşımının mantığı nedir? Neden haklı olduğum yerde haksız yere düşeyim?” diye aklımızdan geçebilir. İşin mantığı herşeyin kısa bir süre içinde netliğe kavuşması ve hukuki bir güvensizliğin oluşmamasıdır. Bunun için herkes hakkını aradan çok zaman geçmeden aramalı. Yıllarca beklemek ve sonradan “aslında benim de alacağım vardı“ demek netlik ve hukuki güvensizliğin ortadan kaldırılması için önemli görülüyor.
Ceza hukuku davalarında da zaman aşımı var mı?
Ceza davalarında takip ve icra zaman aşımı var. Takip zaman aşımına göre belli süre sonra kişi artık yargılanamıyor. İcra zaman aşımına göre de yargı kararı olmasına rağmen infaz edilemiyor. Süreler çok farklı ve suça göre farklı şekiller alabilir.
29.12.2013 19:34