... konulu sunumlar: "Üstün Yetenekli Çocuklar ve Aileleri"— Sunum transkripti:
1Üstün Yetenekli Çocuklar ve Aileleri Sakarya Erenler Rehberlik ve Araştırma Merkezi
2Üstün Yetenekli Çocuk Kimdir? Aynı yaş, deneyim veya çevre şartlarına sahip akranlarına göre, üstün performans gösteren veya yüksek düzeyde başarı elde eden çocuklar ve gençlerdir. Bu çocuklar konunun uzmanları tarafından belirlenir.Üstün yetenekli çocukların 3 temel özelliği;Örneğin; Picasso, Edison, Mozart, EinsteinYETENEKYARATICILIKMOTİVASYON
3Çocuğunuz derslerinde üstün başarı sergiliyor, ödevlerini zamanında ve eksiksiz yapıyor, istenilenleri düzgün ve itinalı bir şekilde öğreniyor ve yerine getiriyor. Çocuğunuz acaba üstün yetenekli midir?Bu soruya genelde olumlu cevap veremiyoruz. Bu tür özelliklere sahip çocuklar üstün yetenekli olmaktan çok parlak çocuklar olarak adlandırılmaktadır.Üstün Yetenekli Mi?Parlak Çocuk Mu?
4PARLAK ÇOCUK ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUK Cevapları bilir.Soru sorar.İlgilidir.Meraklıdır.Eğilimlidir.Zihinsel ve fiziksel olarak katılımcıdır.Parlak düşünceleri vardır.Garip ve saçma düşünceleri vardır.Çok çalışır.Ortalıkta oynar fakat testlerde iyidir.Soruları cevaplandırır.Ayrıntıları sorgular.Grubun üstündedir.Grubun ötesindedir.İlgiyle dinler.Duygusal tepkiler verir ve düşüncelerini söyler.Kolay öğrenir.Zaten bilir.Ustalaşmak için 6-8 tekrar yapar.Ustalaşmak için 1-2 tekrar yapar.Düşünceleri anlar.Soyut düşünür.Akranlarından keyif alır.Yetişkinleri tercih eder.Kolayca kavrar.Çıkarımlar yapar.Ödevlerini bitirir.Projeler tasarlar.Alıcıdır.Yoğundur.Doğru kopyalar.Yeni tasarım yapar.Okuldan hoşlanır.Öğrenmeden hoşlanır.Bilgiyi olduğu gibi alır.Bilgiyi kendine göre değiştirir.Bir teknikerdir.Bir yenilikçidir.Ezbercidir.İyi tahmin edicidir.Düzgün ardışık sunumdan hoşlanır.Karmaşıklıkla mücadele eder.Uyanıktır.Sinsi bir gözlemcidir.Kendi öğrenmesinden hoşnuttur.Kendi kendisini eleştirir.
5Üstün yetenekli çocuklar kendileri için uygun eğitime, gelişime ve psikolojik desteğe ihtiyaç duyarlar.Araştırmacılar, toplumun bu çocuklara karşı çok olumlu tutumlar içinde olmadıklarını, ana babaların zihin engelli çocuğa sahip olmaya benzer tutumlar sergilediklerini, öğretmenlerin de benzer davranışlar gösterdiklerini belirtmektedir.Üstün yetenekli çocukların büyük bir çoğunluğu yüksek enerjiye sahiptir ve akranlarından farklı olarak sürekli yenilik isterler. Bugünkü eğitim sisteminde uygulanan müfredat programları, normal öğrencilerin öğrenme kapasitesi göz önünde bulundurularak hazırlanır.
6Doğru Bilinen Yanlışlar Yardım almaksızın kendi yollarını kendileri bulurlar.Akademik, fiziksel, toplumsal ve duygusal açılardan eşit gelişirler.Bu çocuklar zaten üstün, onlar için fazladan bir eğitime ihtiyaç yoktur.Üstün yetenekliler, her ortamda kendilerini geliştirebilirler.Üstün yetenekli çocuklar sosyal uyumsuz olurlar.Üstün yetenekli çocuklar bencil ve benmerkezcidirler.Üstün veya özel yetenekliler aşırı hareketlidir.Üstün veya özel yetenekli çocuklar diğer insanları aşağılamaktan hoşlanırlar.
7Üstün yetenekli çocukların karşılaşabileceği zorluklar; Üstün yetenekli çocuklar evlerinde, okulda ve çevrelerinde fark edilmez ve desteklenmezse, bu özelliği çocuğa ağır bir yük getirebilir. Çevresi ile ilişkisinde de bir problem oluşturabilir.Okulda yapılan çalışmalar ve verilen ödevler seviyelerine uygun olmazsa, okul onlar için sıkıcı bir hale gelebilir.Üstün yetenekli bir çocuğun okulda elde ettiği kolay başarı veya zorlanmaması çocukta etkili çalışma alışkanlıklarının gelişmesini engelleyebilir.
8Üstün Yetenekli Çocukların Belirgin-Kişisel Özellikleri Mükemmeliyetçi eğilimleri yüksektirSorumluluk almaktan ve onu yerinegetirmekten hoşlanırlar.Gruptan çok yalnız oynamayı ve çalışmayı tercih ederler.Çok fazla meraklıdırlar ve sürekli soru sorarlar, sorgularlar.Grup normlarına fazla uymazlar. Kendilerince doğru olanda ısrar ederler.Otorite ile çatışırlar, kendilerine bir şeylerin dayatılmasından hoşlanmazlar.Günlük aktivitelerde sakar, dikkatsiz ve yavaş olabilirler.Zorluk derecesi yüksek olan görevlerden hoşlanırlar.İnandıkları konularda kararlı ve inatçıdırlar.
9Üstün yetenekli bir çocuğa ‘Sen üstün yeteneklisin.’ demek doğru mudur? Bu durum sürekli olarak üstün yetenekli olduğuna ilişkin bir değerlendirme yapılmasına neden olabilir.Bu değerlendirmenin sürekliliği çocukta üstesinden gelemeyeceği bir yük oluşturur.Her çocuğun ayrıcalıklı bir birey olarak değil, normal bir birey olarak diğer insanlarla etkileşim kurmaya ve kabullenilmeye ihtiyacı vardır.Kendisinden aşırı beklenti geliştirilmesine neden olur.Zayıf ve daha az yeterli olduğu yönleri sürekli göz ardı edilir.
10Üstün Yetenekli Çocuğun İhtiyaçları Nelerdir? Sevgiye, disiplinli bir ilgiye, ana-babasınca kabul edilmeye, kişisel bağımsızlığını kazanmaya ve sorumluluk almaya ihtiyacı vardır.Akranları gibi bir birey olarak gelişimini her yönüyle tamamlamaya ihtiyaç duyar.Bir bütün olarak değerlendirilmeye; yetenekli olduğu alanların dışında da özellikleri ve fiziksel, duygusal, sosyal ihtiyaçları olduğunun bilinmesine ihtiyaç duyar.Her çocuk gibi, üstün yetenekli çocuklar da fiziksel aktivitelerle (oyun oynamak vb.) ilgilenmeye ihtiyaç duyarlar.Yeteneklerini geliştirebilmelerine yönelik eğitime ve ebeveyn-öğretmen işbirliğine ihtiyaçları vardır.Eğitim yaşantılarının başından itibaren uzun süreli, düzenli ve planlı çalışma alışkanlığını kazanma konusunda rehberliğe ihtiyaçları vardır.
11Üstün Yetenekli Çocukların Yaşayabileceği Durumlar Korku-KaygıDüşük BaşarıDüşük MotivasyonMükemmelliyetçilikAşırı DüşünmeAşırı Soru SormaEtkinlikler İle ÖğrenmeEş Zamanlı Olmayan Gelişim
12Türkiye’de Üstün Yetenekli Çocukların Eğitsel Değerlendirme/Tanılama ve Yerleştirme Süreci İzlemeBEP hazırlamaYerleştirme-yönlendirmeAyrıntılı değerlendirmeBaşvuru süreciBaşvuru öncesi süreçTarama - ilk belirleme süreci
13Eğitim Modelleri Ayrı Eğitim Birlikte Eğitim Özel Okul HızlandırmaZenginleştirmeAyrı Eğitim: Üstün veya özel yetenekli çocuklar belirli özellik ve düzey yakınlıklarına göre gruplanmakta, bu grubun özelliklerine ve gereksinmelerine göre özel eğitim programları geliştirilmekte ve bu programlar uygulanmaktadır.Birlikte Eğitim: Akran gruplarından ayırmadan aynı eğitim ortamında destek hizmetlerinin ve programların sunulduğu eğitim ortamlarıdır.
14Birlikte Eğitim 1. Hızlandırma Eğitimin sunuluş biçimiyle ilgili bir yaklaşımİki farklı uygulanma şekli var;a. Okula Erken Başlatma: Takvim yaşına bakılmaksızın okula başlama yaşından bir ya da iki yıl erken başlatılması biçimindeki uygulamadır.b. Sınıf Atlatma: Öğrenim ve zekâ düzeylerine uygun bir ya da iki üst sınıfa atlatılarak yapılan bir uygulamadır.
152. ZenginleştirmeÜstün veya Özel Yetenekli çocukların kendi akranları arasında ve normal sınıflarda tutularak programların gereksinmelerine yanıt verecek şekilde çeşitlendirilmesi ve zenginleştirilmesi yoluyla yapılan uygulamadır. Günümüzde, Türkiye dışındaki hemen hemen gelişmiş her ülkede en yaygın biçimde uygulanan program modeli zenginleştirmedir.
16Özel OkulFen Liseleri, Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri, İnanç Vakfı Lisesi gibi okullar bu amaçla kurulmuştur.YararlarıÖğrencilerin birbirlerini desteklemelerini ve aynı zamanda yarışmalarını sağlar.Tek başına olma duygusunu azaltır.Eğitsel gereksinmelerini karşılayacak, özel geliştirilmiş programlar kullanılır.Üstün veya özel yetenekli çocukların eğitimi, özel olarak seçilmiş ve yetiştirilmiş öğretmenlerle sağlanır.
17SakıncalarıÜstün veya Özel yetenekli çocukların, diğer çocuklarla etkileşimde bulunmalarını önleyeceği için, toplumla bütünleşmemelerini ve bencil olmalarını sağlar, liderlik özelliklerinin gelişimini engeller.Çocukları çok erken yaşta uzmanlık alanlarına yönlendirmesi, daha sonra başka alanlara kaymalarını engelleyebilir.Çocukların birçok üstün özelliklerinin toplum için işlevsel hale gelmesini engelleyebilir.Tüm önlemler içerisinde en pahalı olanıdır.Burada belirtilen ve belirtilmeyen bir çok sakıncaları nedeniyle özel okullarda üstün veya özel yeteneklilerin eğitimi artık gelişmiş ülkelerde öğrencinin düzeyi akranlarından çok üstün olmadığı yani deha düzeyinde olmadığı takdirde tercih edilmemektedir.
18Ülkemizdeki Uygulamalar Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM)1994’te açılan kuruma bireysel zeka testinin (WISC-R) zeka bölümünden 130 ve üstü puan alan öğrenciler kabul edilmektedir.Öğretmenlerin öğrenciye öğretmesi yerine, öğrencilerin kendi belirleyecekleri projeler içinde kendi çözümlerini uygulamaları ve ilgili konuyu öğrenmeleri modeli uygulanır.Eğitim Programları;UyumDestek eğitimiBireysel yetenekleri fark ettirici programÖzel yetenekleri geliştirme programıProje üretimi ve hazırlama programı
19Beyazıt Ford Otosan İlköğretim Okulu Üstün zekalı öğrenciler için ilköğretim okuluİstanbul Üniversitesi Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü Üstün Zekâlılar Ana Bilim Dalı ile birlikte çalışmalar yürütülüyor.Tev İnanç Türkeş Özel LisesiÜstün zekalı öğrenciler için lise (yatılı)Kocaeli-GebzeTürkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Eğitim VakfıÜstün yetenekli çocukların doğumlarından, yüksek öğrenimlerini tamamlamalarına kadar geçen süre içinde, aile ve okullarındaki eğitim ve gelişme ortamına katkıda bulunmak amacıyla 1993 yılında kurulan bir vakıf
20Üstün Yeteneklilerin Eğitimi Federasyonu Üstün yeteneklilerin eğitimini destekleme derneklerini bir çatı altında toplamak amacıyla kurulmuşMerkezi AnkaraTÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu)Anadolu Üniversitesi Üstün Zekâlıların Eğitimi Anabilim Dalı Başkanlığı tarafından, TÜBİTAK’ın işbirliği ile özel yetenekli öğrencilere, örgün eğitimlerine ek olarak bireysel farklılıklarına uygun destekleyici eğitim etkinlikleri sunmayı amaçlayan “Üstün Yetenekliler Eğitim Programı” (ÜYEP) uygulanmaktadır. ÜYEP öğrencileri, üniversitede çalışan öğretim üyelerinden ve bilim insanlarından dersler alarak kendilerini geliştirme olanağı bulmaktadırlar.Ayrıntılı bilgi için;
21Aileye ÖnerilerAnne-babaların birlikte çabalamaları, ortak sorumluluk almaları, tutarlı olmaları çocuğun sağlıklı gelişimi için oldukça önemlidir.Üstün yetenekli çocuğun ilgi alanlarının çeşitliliği unutulmamalıdır. Ancak ilgisini belli bir konuda uzun süre yoğunlaştıramayabilir. Bu nedenle çocuğun ilgilerini desteklenerek, bir konuya daha uzun süre ayırmasını sağlanabilir.Ana-babalar çocuklarının tüm yaşantısını aşırı biçimde yönlendirmekten de kaçınmalıdır.
22KARDEŞLER ARASINDA KIYASLAMA YAPILMAMALI!! Normalin üstünde yetenekle donatılmış çocuğun kardeşleri ile arasındaki farklılık, anne-baba tarafından iyi idare edilmezse tüm aile ilişkilerini bozan ve çocukların özgüvenini ciddi ölçüde zedeleyen sonuçlar doğurabilir.Ana-babanın zamanını, enerjisini ve kaynaklarını kullanan üstün yetenekli çocuk, diğer kardeşlerinin hakkını yemekle suçlanabilir.Üstün yeteneğe sahip olmayan kardeş her koşulda kendi yaşamı ile kardeşininkini kıyaslayabilir. Bu da hem kardeşler arası ilişkiyi zedeler.Ailelerin tarafsız olması, normal çocukların da yaptığı iyi işleri de ödüllendirmesi; belirli bir ayırım yapmaması önerilir.
24Üstün Yetenekli Çocukların Öğretmen ve Ailelerine Yönelik Birlikte Yapabilecekleri Etkinlikler Karşılaştırma ve ZıtlıkKitaptaki iki karakter, tanıdığı iki insan, iki televizyon şovu, iki köpek arasındaki benzerlik ve farklılıkların neler olduğunu sormak. Buna çocuğun yaşı ve düzeyine göre eklemeler yapılabilir.Farklı Yollarla Gruplama YapmakÇocuğun alışageldiğinden farklı olarak, sevdiği televizyon şovları, tanıdığı insanları, oyuncakları, içecekleri, günün saatleri, duyguları, kıyafetleri, farklı geometrik şekilleri gruplama konusunda farklı yollar bulmasına olanak vermekFarklı OyuncaklarDeğişik oyuncaklar sunmak ve bu materyallerle özgün tasarımlar üretmesine fırsat vermek
25Tahmin Etme Becerisini Geliştirmek “Sonra ne olacak?”, “Ne düşünüyorsun?” veya “Sence ne düşünüyor?” gibi tahminlerde bulunmasını istemekEğer Olursa …“ Dışarıda çimlerin üstüne bir parça ekmek bırakırsak” veya “İnsanlar uçabilseydi ne olurdu?” veya “Eğer insanlar uçabilseydi”, “Bütün arkadaşlarına kızsaydın ne olurdu?” gibi sorular sormakBu tür sorular çocukların hayal dünyalarını zenginleştirir, imgeleme yapmalarına olanak sağlar ve varsayımsal/soyut düşünme becerilerini geliştirir.Karma HayvanlarBirkaç tane hayvan seçmesini isteyip bazılarının özelliklerini değiş tokuş etmesini istedikten sonra ortaya çıkan yeni tür hayvanı çizmesini veya oyun hamuru modelini yapmasını veya onunla ilgili bir hikâye yazmasını istemek (ya da Makine)
26Aileler ÖnerilerÇocuğunuzun düşüncelerini dinlemek için ona zaman ayırın.Fikirlerini asla eleştirmeyin. ‘Çok saçma, çok mantıksız, bu yanlış’ gibi onun üreticiliğini öldürebilecek ifadeler kullanmayın.Çocuğunuzun yaparak ve yaşayarak öğrenmesini sağlayın. Mesela, onuhayvanat bahçesine götürüp,hayvanlar ve özellikleri hakkındabilgi verebilirsiniz.Zihinsel başarılarını aşırı derecedevurgulamayın.Ürettiği şeyleri sergileme imkanı verin.Bir usta öğretici ile çalışması, kendisine rol modeli alabileceği nitelikte bir yetişkinle iletişim içine girmesi, gelişimini hızlandırır ve yönlendirir.