KITGUM, UGANDA — Abya Mwaka, jeneratörlerin sürekli iniltisine alışıktır. Uganda’nın kuzeyinde bir ilçe olan Kitgum’da küçük işletmelerin vazgeçilmezi oldular.
Gürültünün bir kısmı, elektrik olmadığında güvendiği kendi jeneratöründen geliyor. 28 yaşındaki haftada sadece üç gün elektrik aldığını söylüyor. Diğer günlerde, daktilo, baskı ve fotokopi hizmetleri sağlayan işletmesi açık kalacaksa, jeneratör yakıtına günde en az 50.000 Uganda şilini (yaklaşık 14 $) ayırması gerekiyor. Zamanla hizmetlerinin maliyetini iki katına çıkarmak zorunda kaldı, bu da daha az müşteri ve daha az kâr anlamına geliyor.
Mwaka gibi, çoğunlukla kırsal olan kuzey Uganda’daki küçük işletme sahipleri, bölgedeki tutarsız elektrik arzı nedeniyle kayıplara maruz kaldıklarını söylüyorlar. Sorun, ülkenin orta ve batı bölgelerine kıyasla yoksulluk düzeylerinin daha yüksek olduğu bir bölümünü marjinalleştirmeye devam ediyor. Uganda İstatistik Bürosu tarafından hazırlanan 2019 raporu.
Ancak kesintiler elektrik eksikliğinden değil. Uganda tüketebileceğinden daha fazla elektrik üretiyor. 2020’de 532 megavat fazlaya sahipti. Elektrik Düzenleme Kurumundan alınan veriler, bir devlet kurumu. Doğu Afrika’nın en büyük barajına sahip Nil Nehri boyunca inşa edilen Karuma Hidroelektrik Projesi tamamlandığında, arz fazlasının 1.000 megawatt’a yükseleceği tahmin ediliyor.
APOPHIA AGIRESAASI, GPJ UGANDA
Fazla elektriğe rağmen, ülke nüfusunun çoğunluğunun yaşadığı kırsal alanlarda yaşayanların sadece %32’si ulusal şebekeye bağlı. Komşu Kenya’da, kırsal nüfusun yaklaşık %62’sinin elektriğe erişimi var.
Kitgum’da bir internet kafe işleten ve baskı ve fotokopi hizmetleri sunan Peter Ocanwat, “Bazen iki saat, diğer zamanlarda ise tüm gün boyunca kapanıyor, bu yüzden yedek bir jeneratörüm olması gerekiyor” diyor.
Yetkililer, bu bölgedeki tutarsız ve düşük güç kaynağının, şebekeye zarar veren avcılık ve çalı yakma gibi yerel kültürel uygulamalar da dahil olmak üzere çeşitli faktörlerden kaynaklandığını söylüyor. Enerjiden sorumlu devlet bakanı Okaasai Sidronious Opolot, Kasım-Haziran arasındaki kurak mevsimde avcıların elektrik dağıtımını engelleyen çalıları yaktığını söylüyor.
Ülkenin ana elektrik dağıtımcısı olan Umeme Limited’in Kitgum bölge sorumlusu Richard Mawugi, bazı toplulukların vahşi hayvanları tuzağa düşürmek için elektrik direklerini yerinde tutan telleri de çıkardığını söylüyor. Ve diğerleri telleri öküz pullukları için cıvata olarak kullanır.
İşletme sahibi Mwaka, yerel halkın kısmen suçlu olduğunu kabul ediyor. Pandemi sırasında insanların sokağa çıkma yasağının ardından et almaya gücü yetmediği için sorunun daha da kötüleştiğini söylüyor.
APOPHIA AGIRESAASI, GPJ UGANDA
Ancak vandalizm sorunun sadece bir parçası. Kuzey Uganda seyrek nüfusludur. Çiftlikler, özellikle kasabaların eteklerinde, birbirinden çok uzakta, boş arazilerle ayrılmış. Opolot, dağıtım şirketinin uzun mesafeleri birkaç geri dönüşle kat etmesi gerektiğini söylüyor. “Çok pahalı ve ekonomik olmayacaktı.” Daha az pahalı olan güneş enerjisini seyrek nüfuslu alanlar için tek bir çözüm olarak görüyor. Ancak, yerlilerin kendilerinin kurması gerektiğini söylüyor.
Enerji ve çevre sorumlusu Zeus Misagga, yoksulluğun da büyük bir zorluk olduğunu söylüyor. Ortak Enerji ve Çevre Projeleri, sürdürülebilir enerjiyi teşvik eden yerel bir kar amacı gütmeyen kuruluş. Umeme Limited şebekeyi genişletse bile, insanlar bunu karşılayamayabilir, diyor.
Tutarsız güç kaynağı zaten yerel halkın istihdam fırsatlarına mal oluyor. Kitgum bölgesindeki Chua East County Parlamento üyesi Margaret Lamwaka, bölgede açılmayı planlayan bazı endüstrilerin sabit elektriği olan yerleri tercih ettiğini söylüyor. “Buraya gelen bir petrol fabrikası vardı” diyor, “ama elimizdeki güç yeterli değil.”
Lamwaka, güç kaynağını artırmaya yönelik önceki girişimleri kabul ediyor ancak Umeme Limited’i standartların altında malzemeler kullanmakla suçluyor. “Kullanılan direklerin bir kısmı termitler tarafından yemiş, bir kısmı da ateşte yanmış, bu yüzden şimdi bu kaprislerden etkilenmeyen beton direkler kullanmalarını talep ediyoruz” diyor. Zaman alabileceğini biliyor. “Onları yapmak bir süreçtir.”
APOPHIA AGIRESAASI, GPJ UGANDA
Mawugi, malzemelerin ülke genelinde kullanılanla aynı malzemeler olduğu için standartların altında olduğunu reddediyor. Ancak kültür ve nüfus dağılımı göz önüne alındığında, bölgenin özel bir değerlendirmeye ihtiyacı olduğunu söylüyor. Mawugi, vandalizmi engellemek için dağıtım şirketinin, çalı yakma sırasında alev almamaları için kutupların etrafına ot toplamak için ekipler yerleştirdiğini söylüyor. “Ayrıca ücretsiz bir hat da edindik, böylece topluluk üyeleri, herhangi bir kırık tel veya ağaç yanması olayını bize bildirebilir. Düzenli bir güce sahip olmayı çok isteriz, ancak tüm paydaşların gemide olması ve birlikte çalışmasına ihtiyacımız var.”
Bu, kaynak işi bir jeneratörle çalışmak için çok pahalı olan Charles Komaketch’in memnuniyetle karşıladığı bir hareket. Ancak, şirketin en azından planlı kesintiler hakkında yerel halkı erişilebilir medya aracılığıyla bilgilendirmesi ve kesintileri erken tespit etmek için teknolojiyi devreye sokması gerektiğini söylüyor.
Bu arada Opolot, hükümetin fabrikaları ve küçük işletmeleri çalıştırabilecek bir güneş enerjisi üretim merkezi kurmayı planladığını söyledi. Ancak, planlar Temmuz ayında başlayacak olan bir sonraki mali yılın bütçesine dahil edileceğinden, yerel halkın biraz daha beklemesi gerekecek.
Mwaka, hiçbir zaman hiçbir şey ifade etmediğini söylediği bu sözler için endişeleniyor. Buna iyi bir örnek, hükümetin Aruu Şelaleleri’nde inşa etmeyi vaat ettiği bir baraj olduğunu söylüyor: Dört yıldan fazla bir süredir yapım aşamasında.
Kaynak : https://globalpressjournal.com/africa/uganda/despite-electricity-surplus-uganda-leaves-rural-residents-dark/