Parkinson Hastalığı Nedir?
Parkinson hastalığı nörodejeneratif bir bozukluktur ve en yaygın yaşanan hareket bozukluklarından biridir. Özellikle dinlenirken uzuvlarda titreme başlamasıyla fark edilen Parkinson hastalığının ilerleyen zamanlarda kas kontrolünün ileri seviyede kaybedilmesi, sertlik, yavaşlık ve denge bozukluğu meydana gelmektedir. Belirtiler kötüleşirken, yürümek, konuşmak gibi günlük hareketleri yapmak bile zorlaşabilir. (1)
Parkinson hastalığının ilerlemesi ve hasar görme derecesi kişiden kişiye göre değişir. Parkinson hastalığı olan birçok insan çok uzun süre verimli hayatlar yaşarken, diğerlerinin problemler ile boğuşmaya başlaması çok daha hızlı ilerlemektedir. Erken ölüm genellikle düşmeye bağlı yaralanmalar veya pnömoni gibi komplikasyonlardan kaynaklanmaktadır.
Parkinson hastalığını geliştiren bireylerin çoğu 60 yaş ve üzerindedir. Genel yaşam beklentisi arttıkça, gelecekte Parkinson hastalığı olan bireylerin sayısı da artacaktır. Yaşlı bireylerde Parkinson hastalığı çok sık görülür, ancak erken başlangıçlı Parkinson hastalığı (21-40 yaş arasında başlar) ve çocuklarda başlayan Parkinson hastalığı (21 yaşından önce başlar) da mevcuttur. (2)
Parkinson Belirtileri
Parkinson hastalığı başlangıcında süreç yavaş ilerledikçe, ilk nörolojik değişiklikler çok hafif olabilir. Bazı Parkinson hastalarında fark edilen ilk belirtiler baş ve ellerin titremeye başlaması olabilmektedir. Diğer belirtiler ise genellikle zayıflık hissi, yürüme güçlüğü ve kas sertliği olarak belirtilmektedir. Parkinson nasıl anlaşılır? Bu başlangıç belirtiler zamanla aşamalı olarak kötüye gitmektedir ve büyük ihtimalle aşağıdakileri içermektedir:
- Yavaşça gönüllü hareketler, özellikle yatakta yürümek ya da dönmek
- Azalan yüz ifadeleri, monoton konuşma ve göz kırpma azalması
- Parkinson yürüyüşü olarak da bilinen dimdik şekilde yürüme durumu
- Denge zayıflığı, ayakta durma zorluğu ve ayağa kaldıktan sonra başın dönmesi ya da bayılma
- Başparmak ve işaret parmağının sürekli titremesi
- Eklemlerde olağandışı bir sertlik
- Yutma ve sindirim problemleri (genellikle sonraki aşamalarda) (3)
Parkinson Nedenleri
Parkinson neden olur? Sinir hücreleri, kas hareketini kontrol etmeye yardımcı olmak için dopamin adlı bir beyin kimyasalını kullanırlar. Parkinson hastalığında, dopamini yapan beyin hücreleri yavaş yavaş ölür. Dopamin olmadan hareketi kontrol eden hücreler kaslara mesaj gönderemezler. Bu da kasları kontrol etmeyi zorlaştırmaktadır. Yavaş yavaş, zamanla bu hasar daha da kötüleşir.
- Parkinson hastalığı çoğunlukla 50 yaşından sonra gelişir. Yaşlı erişkinlerde görülen en yaygın sinir sistemi problemlerinden biridir.
- Hastalık, kadınları da olmasına rağmen, erkekler daha fazla etkilemektedir. Parkinson hastalığı bazen genetik faktörler nedeniyle aile bireylerinden de gelebilmektedir.
- Hastalık genç yetişkinlerde de görülebilir. Bu gibi durumlar, çoğunlukla kişinin genlerinden kaynaklanır.
- Parkinson hastalığı çocuklar oldukça nadirdir. (4)
Parkinson hastalığının kesin nedeni bilinmemektedir. Bilim adamları, Parkinson’un muhtemelen genetik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonundan kaynaklandığını düşünmektedir. (5)
Parkinson Tedavisi
Parkinson nasıl geçer? Şu anda Parkinson hastalığının bir tedavisi bulunmamaktadır, ancak belirtileri gidermek ve yaşam kalitenizi korumaya yardımcı olan tedaviler mevcuttur.
Bu tedaviler şunları içerir:
- Destek terapileri – fizik tedavi gibi
- İlaç
- Ameliyat (bazı insanlar için)
Genellikle belirtilerin hafif olduğu Parkinson hastalığının erken dönemlerinde herhangi bir tedaviye ihtiyaç duyulmaz. Bununla birlikte, durumun izlenebilmesi için uzmanla düzenli olarak görüşülmelidir. Sağlık bakımı ekibiniz, aileniz veya bakıcılarınızla bir bakım planı üzerinde anlaşmaya varılmalıdır. Böylece hem erken dönemlerinde hem de ilerideki zamanlarda nasıl bir yol izleneceği gözden geçirilir. (6)
Parkinson Ameliyatı
Parkinson ameliyatı sadece ilaçlar belirtileri yeterince kontrol edemediğinde düşünülmektedir. Parkinson için kullanılan iki cerrahi yaklaşım ise pallidotomi ve talamotomidir. (7)
Parkinson İçin Hangi Doktora Gidilir?
Parkinson hastalığı teşhisi ve tedavisi için öncelikli olarak fiziksel hareketi etkileyen hastalıklarla ilgili bir nöroloji (sinir sisteminin anatomi, fizyoloji ve hastalıkları ile ilgilenen tıp dalı) uzmanına başvurulmalıdır. (8)
Parkinson Hastalığına Ne İyi Gelir?
Parkinson Bitkisel Tedavisi
Zerdeçal: Zerdeçal bitkisinde bulunan kurkumin isimli bir bileşen hastalığa neden olan proteinleri bozabilmektedir. Bu nedenle, Parkinson hastalığına karşı savaşılmasına ve söz konusu proteinlerin bir araya gelmesinin önlenmesine destek olmaktadır. (9)
Keten tohumu: Keten tohumu, Parkinson, depresyon, bipolar bozukluk, Alzheimer hastalığı, demans ve şizofreni gibi çeşitli beyin hastalıklarının önlenmesi ve tedavisinde yardımcı olur. Bu, omega-3 yağ asitlerindeki DHA’ya dönüştürülen alfa linoleik asitlerin bolluğu beyin sağlığına verimli bir şekilde katkıda bulunmaktadır.
Balık: Diyetinize somon gibi yağlı balıkların dâhil edilmesi zihinsel sağlığınızı geliştirebilir ve Parkinson, depresyon, şizofreni ve bipolar bozukluk gibi çeşitli bozuklukların iyileşmesine katkıda bulunur. Antidepresan etkilere sahiptir ve ruh halinin iyileştirilmesine yardımcı olan omega-3 yağ asitleri ile doludur. Yağsız balık yerine yağlı balık seçimi, diğerlerine kıyasla daha fazla DHA ve EPA sağlar. (10)
Tarçın: Tarçın baharatı, beyin hastalıkları dahil sayısız sağlık koşullarında rahatlama sağlayan sağlık artırıcı bir gıdadır. Tarçın, sinnamil alkol, sinnamaldehit, sinnamil asetat gibi aktif etkili yağ bileşenleri içermektedir. Bu nedenle, kognitif bozuklukları iyileştirir ve Alzheimer hastalığı dâhil olmak üzere pek çok nörodejeneratif bozuklukların önlenmesi ve tedavisinde katkıda bulunur.
Ginkgo biloba: Ginkgo biloba otu, beyin hastalıklarının ilerlemesini geciktirmeye yardımcı olmaktadır. (11)
Yeşil çay: Yeşil çay, serbest radikallerle mücadele etmeye yardımcı olan polifenol antioksidanları içermektedir. Ayrıca beyindeki dopamin düzeylerini yükselten theanine maddesini de sağlamaktadır. En fazla yararı elde etmek için her gün yeşil çay içmeyi deneyebilirsiniz. (12)
Çikolata: Çikolata Parkinson hastalığı için faydalı olabilmektedir. Çikolatada bulunan kakao flavanolleri, antioksidan bileşiklerle dolu kakao ekstraktlarıdır. Bunların birçoğu doğrudan dopamin üretimi ile ilişkilidir. Bu nedenle, kakao dopamini iyileştirmek için mükemmel bir araç olarak görev yapar. (13)
Parkinson Evde Tedavi Yöntemleri
Vitamin E: Vitamin E, Parkinson hastalığı için en iyi evde tedavi yöntemlerinden biri olabilir. Yapılan son çalışmalara göre, vitamin E tüketimi hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olmaktadır.
Sebze ve meyve suyu: Taze ve doğal olan sebze ve meyve suları Parkinson hastalığıyla beraber pek çok hastalığın belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilmektedir. Vücut sistemini temizlemek için mümkün olduğunca doğal sebze ve meyve suları tüketmek önemlidir. (14)
Lif: Kabızlık Parkinson hastaları arasında oldukça yaygındır, bu yüzden bol miktarda lif tüketilmelidir. Diğer yandan, bağırsak fonksiyonlarını iyileştirmek için yeterince su içildiğinden de emin olunmalıdır.
Sağlıklı yağlar: Sağlıklı yağ tüketimi, nörolojik sağlığı destekleyebilir ve ruh hallerinin kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabilir. Balık, avokado, hindistancevizi, gerçek tereyağı, ceviz ve keten tohumu gibi yiyecekleri sıklıkla tüketmeye çalışın. (15)
Yağlar: Salata sosu olarak kullanılan zeytinyağı, antioksidan görevi gören gerekli E vitaminini sağlayabilmektedir. Hindistan cevizi yağı ve palmiye yağı da antiinflamatuar etkilere sahip olduklarından beslenmeniz için faydalı yağlardır.
Vitamin D: Kemik sağlığını korumak için, diyetinizin bol miktarda kalsiyum ve D vitamini içerdiğinden emin olun. 50 yaşın üstündeki insanlar günlük olarak kalsiyum tüketmeli ve D vitamini (güneş ya da gıdalardan) almalıdırlar. (16)
Kaçınılması Gerekenler
- Çok fazla protein: Protein alımının azaltılması Parkinson belirtilerini iyileştirebilir.
- İşlenmiş gıdalar: Bu gıdalardaki toksinler ve katkı maddeleri Parkinson’u daha da kötüleştirebilir.
- Yapay tatlandırıcılar ve şeker: Bunlar zararlı kabul edilir ve Parkinson belirtilerini daha da kötüleştirebilir.
- Alkol: Nörolojik işleyişi bozabilir ve ruh hali değişikliklerine veya komplikasyonlara katkıda bulunabilir.
- Olası besin alerjenleri: Gıda alerjileri bağırsak sağlığını ve iltihabı kötüleştirerek Parkinson belirtilerini daha da kötüleştirebilir. Duruma gluten, süt, kabuklu deniz ürünü ve yerfıstığı içeren yaygın allerjenleri sınırlandırarak başlayabilirsiniz. (17)