Kan Sulandırıcı İlaçların Uzun Süreli Kullanımı
Atriyal fibrilasyon, bir kalp ritim bozukluğudur. Bu ritim bozukluğuna sahip kişilerin inme gibi embolik olaylar yaşama riski yüksektir. Atriyal fibrilasyonda kalbin üstteki iki odacığı düzensiz şekilde çalışır. Bu bölgede kan birikebilir ve kan pıhtıları oluşabilir; bunlar, vücudun çeşitli organlarına, en önemlisi beyne gidebilir. Hekimler antikoagülan (pıhtı önleyici ya da kan inceltici) ilaçlarla kanı inceltip pıhtılaşmasını önleyerek bu durumu kontrol altında tutarlar.
Bu makalede kan inceltici ilaçların uzun süreli kullanımı, bunların olası yan etkileri ve doktorunuza sormak isteyebileceğiniz bazı sorularla ilgili özlü bilgiler bulabilirsiniz.
Kan Sulandırıcı İlaçlar Nasıl Etki Gösterir?
Atriyal fibrilasyonlu bir hasta, tedavisi boyunca birkaç antikoagülan ilaç kullanabilir. Varfarin (Coumadin) genellikle uzun süreli tedavi için kullanılan bir ilaçtır. Vücudun K vitamini üretimini azaltarak etki gösterir. Karaciğer, K vitamini olmaksızın, kanın pıhtılaşmasını sağlayan proteinleri üretemez.
Varfarin, kan inceltici ilaca ihtiyaç duyan hastalara sıklıkla yazılan bir ilaçtır. Piyasada daha hızlı etki gösteren yeni kan incelticiler de bulunmaktadır. Rivaroksaban (Xarelto), apiksaban (Eliquis) ve dabigatran (Pradaxa) bu ilaçlardandır. Bu ilaçlar herkes için uygun olmayabilir, ama nonvalvüler atriyal fibrilasyonu olan hastalar için uygundurlar.
Antikoagülan ilaçlar inme riskini %50-60 oranında azaltmaktadır. Atriyal fibrilasyon çok fazla belirtiye neden olmadığı için, kimi hastalar, özellikle de geriye kalan hayatları boyunca bir ilaç kullanmaları gerektiğini öğrenince, kan inceltici ilaca ihtiyaç duymadıklarını savunurlar. Aslında bu ilaçlar insanın günlük yaşamını pek fazla etkilemeyen ilaçlardır ve hastanın inme gibi embolik olaylardan korunması açısından büyük önem taşırlar.
Kan Sulandırıcı İlaçların Zararları ve Yan Etkileri
Bazı insanlar kan inceltici ilaçları kullanmamalıdır. Aşağıdaki hastalıklardan birine sahipseniz durumunuzu doktorunuza bildirmeyi ihmal etmeyiniz:
- Yüksek tansiyon
- Mide ülseri gibi iç kanama riskini yükselten hastalıklar
- Hemofili gibi kanama bozuklukları
Kan inceltici ilaçların en hayati yan etkisi kanama riskini arttırmalarıdır. Kan inceltici ilaç kullanan kişilerde küçük kesiklerin bile ciddi kanamalara yol açma riski vardır. Bu tür ilaçlar kullanırken uzun süre devam eden bir kanamanız, örneğin uzun süreli bir burun kanamanız, diş eti kanamanız olursa ya da dışkınızda veya kusmuğunuzda kan görürseniz durumu derhal doktorunuza bildiriniz. Ayrıca vücudunuzdaki morluklara karşı da dikkatli olmalı, bunları da doktorunuza bildirmelisiniz.
Bu ilacı kullanırken deride kızarma ya da kaşıntılı döküntüler oluşabilir. Ayrıca saç dökülmesi de muhtemel yan etkiler arasındadır.
Uzun Süreli Kullanım
Hekimler, varfarin gibi kan inceltici ilaçları uzun süre kullanan hastalarını yakinen takip ederler. Bu hastalar düzenli aralıklarla hastaneye giderek protrombin zamanı adı verilen kan testini yaptırmak durumundadır. Bu test kanın pıhtılaşmasının ne kadar zaman aldığını ölçen bir testtir. Hekim, hasta için uygun ilaç dozunu belirleyene dek, genellikle ayda bir defa uygulanır.
Bu ilaçları uzun süreli kullanan hastaların, tedavileri boyunca belirli aralıklarla kan testine girmeleri gerekir. Bazı hastalarda ilaç dozunun değiştirilmesi gerekmeyebilir. Kimi hastalaraysa sık sık kan testi yapılır ve bu kişilerin aldığı ilaç dozu sık değiştirilir. Bunun amacı, kanama riskinin azaltılması ve diğer yan etkilerin engellenmesidir. Uzun süreli antikoagülan tedavisi gören hastaların cerrahi operasyonlar gibi kanama riskini arttırıcı tıbbî müdahalelerden önce de kan testine girmesi gerekir.
Varfarin içeren tabletlerin kuvvetleri, yani ne kadar etken madde içerdikleri, tabletlerin arka yüzünde yazılıdır. Örneğin 5 mg.lık Coumadin tabletlerin arka yüzünde 5, 10 mg.lık tabletlerin arka yüzünde 10 yazar. Eğer bu ilacın farklı kuvvetteki tabletlerini kullandıysanız, herhangi bir karışıklığa mahal vermemek için bu rakamlara dikkat etmenizde fayda vardır.
Rivaroksaban, apiksaban ve dabigatran gibi çabuk etkili kan incelticiler, genellikle bu denli yakın bir takip gerektirmez. Tedavi süreci ve doz değişikliği ile ilgili daha fazla bilgi almak için doktorunuza danışınız.
Diğer İlaçlar ve Gıdalarla Etkileşimler
Varfarin, başka ilaçlarla çeşitli etkileşimlere girebilir. Ayrıca kimi gıdalar da varfarinin vücuttaki etkisini değiştirebilir. Bu ilacı uzun süreli bir tedavinin parçası olarak kullanacaksanız, doktorunuza nasıl beslenmeniz gerektiğini sormayı, ondan özellikle K vitamini açısından zengin ya da bu vitaminin vücuttaki üretimini arttıran gıdalarla ilgili bilgi almayı ihmal etmeyiniz.
Söz konusu gıdalar yeşil yapraklı sebzelerdir:
- Kıvırcık lahana
- Kara lahana
- Pazı
- Hardal otu
- Şalgam yaprağı
- Pırasa
- Ispanak
- Hindiba
Ayrıca doktorunuza aldığınız bitkisel gıda takviyelerini ve omega-3 takviyelerini de bildirmeniz gerekir. Yeni antikoagülan ilaçların bu denli fazla etkileşimi yoktur. Bu ilaçlardan birini kullanıp kullanamayacağınızı doktorunuza danışınız.
Ne Zaman Doktora Görünmek Gerekir?
Uzun süreli varfarin kullanımı ile ilgili olarak doktorunuza danışınız. Bu etken maddeyi içeren ilaçların her gün aynı saatte alınması önemlidir. İlacınızın bir dozunu almayı unuttuğunuzda ne yapmanı z gerektiğini doktorunuzla görüşünüz.
Bazı durumlarda ilaç birkaç saat geç alınabilir. Bazı durumlardaysa unutulan dozun atlaması, ertesi gün normal biçimde ilacı kullanmaya devam edilmesi gerekebilir. Doktorunuz sizin durumunuzda hangisinin en uygun olduğunu size bildirecektir.
Kan inceltici ilaçları kullanırken aşağıdaki durumlardan biriyle karşılaştığınızda derhal 112’yi arayarak ambulans çağırınız ya da en yakın hastanenin acil servisine başvurunuz:
- Şiddetli ya da alışılmadık baş ağrısı
- Zihin bulanıklığı, halsizlik ya da uzuvlarda uyuşma
- Durdurulamayan kanama
- Kusmukta ya da dışkıda kan
- Düşme ya da kafa travması
Bu durumlar aşırı kan kaybıyla sonuçlanabilir yahut iç kanamanı göstergesi olabilir. Böyle bir durumla karşılaşıldığında hızlı davranmak hayat kurtarabilir. Acil bir durumda varfarinin etkilerini nötralize ederek kanın tekrar pıhtılaşmasını sağlayan ilaçlar vardır. Bu tür ilaçlar varfarin kullanan hastalara hastane ortamında uygulanabilir.
Kan inceltici ilaçların uzun süreli kullanımındaki en büyük risk kanamadır. Bu riskten çekindiğiniz için kan inceltici ilaç kullanmak istemiyorsanız, yaşam tarzınız ve alışkanlıklarınızda bazı değişiklikler yaparak tedbir alabilirsiniz. Aşağıda gündelik yaşamınızda kanama riskini düşürecek bazı değişiklikleri listeledik:
- Sert kıllı diş fırçaları yerine diş etlerinize zarar vermeyecek yumuşak kıllı fırçaları tercih edin.
- Diş ipi kullanıyorsanız mum kaplamalı diş iplerini tercih edebilirsiniz.
- Jilet yerine tıraş makinasıyla tıraş olabilirsiniz.
- Makas ya da bıçak gibi kesici aletleri kullanırken daha dikkatli olabilirsiniz.
- Düşmenize ve yaralanmanıza sebep olabilecek aktivitelerle ilgili olarak doktorunuza danışın. Şiddet içeren ya da rakiple yakın temas gerektiren veya düşme riskini arttıran sporlar yapmak yerine yüzme gibi, kanama ve iç kanama riskini arttırmayan sporlar yapabilirsiniz.
Yukarıda belirttiğimiz gibi, kan inceltici ilaçlarla etkileşime giren belli gıdaları da sınırlamanız gerekir. Bunların yerine K vitamini yönünden fakir gıdaları tercih edebilirsiniz. Bu gıdalardan bazıları şöyle sıralayabiliriz:
- Havuç
- Karnabahar
- Salatalık
- Biber
- Kabak
- Domates
Kan inceltici ilaçların günlük yaşamınıza fazla etki etmeyeceğini, kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlamayacağını tekrar hatırlatalım. Bu ilaçlar inme geçirme riskinizi azaltan ilaçlardır. Bu ilaçları kullanmakta tereddüt ediyorsanız, bu ilaçların faydaları ve riskleri konusunda doktorunuza danışın.
Bu makale Appvice Psikoloji Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.
Kaynakça
- Antikoagülan ilaçların yan etkileri (16 Haziran 2015)
uk/Conditions/Anticoagulant-medicines/Pages/Side-effects.aspx
- FDA atrial fibrilasyon ve kan inceltici ilaçlar (16 Ekim 2015)
gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm467201.htm
- K vitamini ve varfarin kullanımı (3 Aralık 2015).
clevelandclinic.org/2015/12/vitamin-k-can-dangerous-take-warfarin/
- Mayo Clinic. (5 Aralık 2015). Atriyal fibrilasyon
org/diseases-conditions/atrial-fibrillation/home/ovc-20164923
- Varfarin kullanan hastalar için rehber (21 Aralık 2016)
org/HEARTORG/Conditions/Arrhythmia/PreventionTreatmentofArrhythmia/A-Patients-Guide-to-Taking-Warfarin_UCM_444996_Article.jsp#.WNOiAyv3Qso
- (16 May 2016)
nhs.uk/conditions/Anticoagulants-warfarin-/Pages/Introduction.aspx