Kafkasya'daki Rus birliklerinin komutanı Prens Pavel Tsitsianov, Transkafkasya'da Rus birliklerinin tedarik edilme ihtimalini artırma ihtiyacına büyük önem verdi. Transkafkasya'daki Rus garnizonları, yalnızca Gürcistan Askeri Yolunu, barış zamanında bile yeterli olmayan ve Osmanlı İmparatorluğu ve Pers Gücü ile savaş sırasında çok tehlikeli olan Rusya'ya bağladı. Karadeniz kıyısında ya da Hazar Denizi'nin güney kıyısında bir liman edinmek gerekiyordu.
Yılın 1805 kampanyasının başlamasından önce bile, güney Hazar sahilinin bir bölümünü işgal etmeyi ve bazı Fars ordusu güçlerinin askeri harekatların ana tiyatrosundan bir yere aktarılmasını planlayan komutan, Hazar filosunun Astrakhan'dan Kafkas sahilinde güneye ilerlemesini emretti. Asıl görev, zengin Pers eyaleti Gilan'ı ele geçirmekti (bu aynı zamanda Rusya'nın gelişmesi için de büyük ekonomik öneme sahipti). Dönüşte, filosunun da Rusya'ya düşman güçleri Hazar Denizi'nin batı (Kafkas) kıyılarından uzaklaştırması ve Bakü'yü işgal etmesi gerekiyordu.
Prens Tsitsianov, Kafkas valisi olarak atandığında, aynı zamanda Hazar askeri filosunun başına geçti. 1722-1723’te Peter Alekseevich’in eklediği Rusya’ya geri dönmek için Hazar Denizi’nin güneyinde bir deniz gezisi düzenlemeyi planladı. bölge. Geri dönerken, Hazar filosunda Reşat ve Bakü işgal edildi. Bakü Hanlığı’nın, Rusya’ya zaten bağlı olan Şirvan Hanlığı’nın katılımı, iletişim sorununu çözdü. Rusya, Kafkasya'da Hazar Denizi üzerinden asker temin etme fırsatı buldu. 1803'in başlangıcında, Hazar askeri filosunun durumu belirlendi: 2-4 corvette, 2-4 lugger, 2 bombalama gemisi, 6-10 taşımaları. Ancak, seyir başlangıcında, filoda sadece bir fırkateyn, bir yat ve 5 Haliots vardı. Belirlenen büyük ölçekli görevlerin çözümü için bunlar küçük güçlerdi.
Gilyan seferinin doğrudan emri, Binbaşı General Zavalishin'e verildi. Irinarkh İvanoviç Zavalishin muazzam bir savaş tecrübesine sahipti: hizmetine Shlisselburg Piyade Alayı'nda hizmet veren Yaşam Muhafızları Preobrazhensky Alayında başladı ve Suagrov komutası altında Fanagoria Grenadier Alayı'nda savaştı. Yakın arkadaşlarından biri olan Alexander Vasilyevich'in büyük güveninden zevk aldım. Çeşitli deniz seferlerinde Polonyalılara, İsveçlilere karşı düşmanlıklara katıldı. Sadece bir savaş komutanı olarak değil, aynı zamanda yetenekli bir yazar ve şair olarak ayırt edildi. 1790’te, Zavalişin’in Türklere karşı Rus askeri zaferlerini yücelten şiirsel eserleri yayınlandı. Varşova'daki 1795'te Fanagori Grenadier Alayı Teğmen Albay “Suvoroidu” şiirini besteledi. 1804’te Zavalishin, Astrakhan alayının şefi olarak atandı, Astrakhan filosunun ve Astrakhan Kazak ordusunun denetiminde görev aldı. Tsitsianov ona Gürcistan'daki özel vali rütbesi rütbesi olan sivil valiliği teklif etti. Bununla birlikte, bir Suvorov okulu askeri bir askeri üniforma bırakmak istemedi.
Hazar Filosunun komutanı Teğmen Veselago idi. Kazan Piyade'nin 6 ağzının bir parçası olarak Volga saldırı birliklerinin ağzına ve 2 inci korucularının 16 ağzının, 1300 silahlı tüm 4 süngülerinin önüne geçti. Ayrıca, denizciler-"avcılar" dan (gönüllüler) küçük ayrılmalar oluştu. Yegersky Teğmen Albay Aseev doğrudan iniş partisine komuta etti. 23 Haziran 1805, filo, Hazar Denizindeki ana Pers limanına - Enzeli'ye yaklaştı. Rus filosunun ortaya çıkması Şah makamlarını şaşırttı. Bu nedenle, direniş zayıftı, ancak doğa savunma için tüm koşulları yarattı - limanlar tarafından yönlendirilen tahkimatların yönlendirdiği dar bir boğaz. Askeri konsey adım adım saldırmaya karar verdi. Boğaz, 3 haliota içerir. Onlardan biri, diğer gemilerin topçularının yardımıyla, düşmandan ateş altında olan şehre girdi. Persler kalbini kaybetti ve kaçtı. Rus kupaları 3 gemisi ve cephaneli 8 falconet oldu. Enzeli garnizonunun başka bir topçusu yoktu. Bu noktada düşmanın direnci kırıldı.
Zavalishin, Enzeli'de bir garnizon bıraktı ve bir grup 800 adamı 3 toplarıyla Rasht'a taşıdı. Dekolmanın bir kısmı nehre teknelerle taşındı. Yolda Bury Bazar kasabası ele geçirildi. Rasht'ın yarısına kadar, yol 7-th tarafından engellendi. İranlı Kolordu. Zavalishin, baskın yükseklikleri işgal eden, ancak Reşit’e kıramayan düşmana enerjisel saldırdı. Persler taş köprüyü geniş bir sulama kanalı üzerinden tahrip ettiler ve aynı zamanda Rus askerleri de ateşe çarptı. Ayrıca, Teğmen Albay Aseev ağır yaralandı. Perslerin saldırılarını durdurarak sürekli geri çekilmek zorunda kaldık. Dekolman, bir ay boyunca hala Gilyan eyaletinde idi ve sürekli düşman saldırılarını yansıtıyordu. Ek olarak, yüksek nem ve ısı, çok sayıda hastanın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Zavalishin, kendisini Hazar'ın güney kıyısında sağlam bir şekilde kurmak için çok az güç ve kaynağa sahipti. Karşılaştırma için, Farsça Peter I kampanyasında 1722-1723. 37 bin piyade, süvari ve denizcilerin önünde, çok sayıda düzensiz süvarinin katılımıyla (Kazaklar, Kalmıkçalar vb.); Zubov’un 1796’taki Farsça kampanyasına aslen 13’e kadar bin kişi katıldı ve ardından sefer ordusuna 35’e bin kişi katıldı. Başlangıçtaki az sayıdaki kuvvet Tsitsianov, onun tam güçte dönmesine izin vermedi.
Yakında, Pers mahkumları Şah'ın Gilyan valisine - 6 bin askere topçu ile takviye gönderdiklerini bildirdi. Zavalishin, birisinin donanma topçu ateşine güvenebileceği Enzeli'ye dekolte etti. Temmuz 20 kadrosu, Enzeli'den ayrılarak Bakü'de bir kursa katılmak zorunda kaldı. 12 Ağustos filosu Bakü Körfezi'nde demirledi. Binbaşı General Zavalishin, Bakü hükümdarı Hüseyin Kuli Khan'a şehri teslim etmeyi önerdi. Hüsnü Kuli Han, 18 yüzyılın sonunda, Pers istilasından korkan, Rusya'ya teslim edilmesini istedi. Fakat şimdi Han şehri teslim etmek istemedi. Bakuvyalılar direnişe karar verdiler ve mülkü dağlara yolladılar.
Filo, kaleyi birkaç gün boyunca bombaladı. Bununla birlikte, mevcut dörtten iki havanın (parçalanmış) arızalanması ve tüm suçlamaların tek bir tek boynuzlu at için harcanması, az miktarda etkinin daha fazla bombardımanı yaptı. Küçük kalibreli silahlardan çıkan ateş güçlü tahkimatı tahrip edemedi. Ağustos ayının sonunda, iniş gücü gelişmiş tahkimatlarda ve baskın yükseklikte ustalaşmıştı. Han ordusu. Kaleden bir sorti yaptı, kırıldı. Bununla birlikte, Gilya eyaletindeki önceki savaşlar ve özellikle salgın hastalıklar, dekolman boyutunu büyük ölçüde azalttı: sadece yaklaşık 700 insanı savaşa hazır kaldı. Bunun için yiyecek ve mühimmat sona erdi. Aynı zamanda, Derbent Han Şeyh Ali ve Kazıkumik Surkhay Han birlikleri Bakü Hanının yardımına geldiler. Zavalishin kuşatmayı kaldırmak zorunda kaldı. Eylül 9 filosu Bakü Körfezi'nden ayrıldı.
Tsitsianov Bakü'de yürüyüş yapıyor
Tsitsianov, seferin bu sonucu yüzünden çok üzülmüştü. Rus zaferinin Zavalishin’in eylemlerinden zarar gördüğüne inanıyordu. Milletvekili Bakü'nü ele geçirmek için yeni bir girişimde bulunma emri verdi. Ancak Bakü'yi ele geçirme girişimi başarılı olamadı. Zavalishin yardım için Tsitsianov'a döndü. Başkomutan, güçlü topçuların olmadığı kansız ekibin güçlü bir kale alamadığını fark ederek kendine saldırmaya karar verdi. Prens 2-bin'i kurdu. 10 silahlarıyla ve karakteristik kararlılığıyla ayrılma, Şirvan Hanlığı'ndan Bakü'ye geçti. Zavalishinu ve Hazar Filosu tekrar Bakü'ye gitme emri verdi. Bakü Hanına bir kez daha Rusya vatandaşlığına geçmesi teklif edildi. Bakü'de bir liman otoritesinin tanıtılması teklif edilen taslak anlaşma, binlerce Rus askerinin 1 garnizonu kaleye tanıtıldı. Khan'a 10 bin ruble'de yıllık bakım teklif edildi.
Kaleye tekrar asker Zavalishin indi. Bakü Han bir kaleye kilitlendi. Tsitsianova zammı kışın başladı. Bir yandan karlıtı, dağlık bölgede Tebriz'den Karabağ'a düşen kar, Farsça'dan askerlerin Bakü'nün yardımına transfer olma fırsatını ellerinden aldı. Şirvan ve Bakü Hanları'na bağlı Tsitsianov, Kura ve Arak nehirleri boyunca imparatorluğun sınırını belirleyerek Tahran'dan barış sağlamayı umuyordu.
Bu kampanyanın Tsitsianov için zor olduğu belirtilmelidir. Ciddi derecede hastaydı ve kasvetli bir havanın içindeydi. Görgü tanıkları, prensin "ölümünü kesin olarak öngördüğünü" söyler. Kadro, 23'i yılın Kasım 1805'inde yaptı. Yolda Tsitsianov ağır hasta. Hastalığın saldırıları onu günde birkaç kez durdurarak birlikleri yakalamaya zorladı. Ocak 30 Qitsian 1806 Bakü'ye yaklaşır ve Han'ın derhal teslim olmasını ister. Bazı görüşmelerden sonra Bakü Han, teslim olmayı kabul etti.
Tsitsianov'un Ölümü
8 Şubat 1806 Bakü Hanlığı'nın Rus devletine geçişi olacaktı. Şehrin gelişmiş tahkimatı, küçük bir piyade dekolmanı ile işgal edildi. Sabah saatlerinde 9 saatinde Tsitsianov teslim olmayı kabul etti. Onunla sadece bir tercüman vardı - Teğmen Albay Prens Elizabar Eristov ve atları takip edecek bir Kazak. O gün Prens Kafkas feodal hükümdarlarına karşı her zamanki önlemini reddetti.
Mekan, kapılardaki 100 kanallarında bir kuyu idi. Zaman geçti, ancak Hüseyin Kuli Han gelmedi. Daha sonra Kafkas valisi Eristov'a kapıya gitmesini ve Bakü yöneticisine Rus imparatorunun temsilcisine hakaret ettiğini hatırlattı. Yakında Bakü yaşlıları çağırıyor ve kaleye sembolik anahtarlar veren komutan kapıyı terk edip ekmek ve tuz sundu. Khan'ın korktuğunu ve toplantıda olmayacağını söylediler. Tsitsianov, han'a bin konvoyla bile ayrılmasını önerdi ve sadece Eristov ile birlikte olacak. Aksi takdirde müzakereler kesintiye uğrayacak ve askerlerle birlikte duvarlara dönecektir.
O sırada Han bir eskortla geldi. Hüseyin Kuli Khan, Tsitsianov ile dostça kucaklaştı, onlar, Pers seferi olan 1796'in yılındaki zamanından haberdardılar. Sonra Han askerleri Tsitsianov ve Eristov'u vurdu ve vali başı kesildi. Büyük bir kopma, hanın ve mağdurun yardımcısı duvarlara geri götüren kalenin kapılarını terk etti. Rapora göre, Zavalishin Tsitsianov, Han’ın yakın arkadaşı İbrahim Bey tarafından öldürüldü. Kafkas valisi İbrahim Bey'in başı ve elleri Pers prensi Abbas-Mirza'yı getirdi. Han ve toprak ünvanının bu hain cinayeti için ona bağışta bulundu.
Tsitsianov'un ölümünün başka bir versiyonu daha var. Bu toplantıya katılan nükleer savaşçının hikayesi. Ona göre, o sırada Bakü'de, daha önce Rusya vatandaşlığını kabul etmek için daha önce iletişim kurduğu Ruslarla olan yakınlaşmasını önlemek için Hüseyin Quli-Han'a bakan iki Pers Hanı vardı. Han'ın kuzeni İbrahim-bey ile akrabalarından nefret edip, kendileri tarafından talep edilen gücü kullanarak hareket ettiler. Müzakere sürecini kesintiye uğratmak ve Rusları sonsuza dek Bakü'lerle sınırlamak için Tsitsianov'u öldürmeyi taahhüt etti. Hüseyin Khan bu konuda hiçbir şey bilmiyordu. İbrahim ve askerleri Tsitsianov ve Eristov'u öldürdü, Khan bu cinayeti karşısında şok oldu, ama hiçbir şey yapamadı. İbrahim gece, Tsitsianov'un başkanını Perslere teslim ettiği Tebriz'e kaçtı.
Ne yazık ki, Zavalishin bu durumda eşit değildi. Tsitsianova'nın trajik ölümü onu üzücü bir şekilde etkiledi. Bu saatler boyunca, Rus İmparatorluğu ve Rus ordusunun şerefine ve şerefine karar verildi, ancak askerleri kaleden çekmeyi tercih etti. Yiyecek kıtlığı ve çok sayıda hasta tarafından haklı çıkarıldı. İstenilen müfrezelerin memurlarının derhal saldırıya uğraması ve komutanın ortalama cinayetinin intikamını almasına rağmen. Bütün birlikler Hazar Filosunun gemilerini yükledi ve önce Sary adasına gelen denize açıldı. Bir ay sonra, Tsitsianov'un ayrılmasının Kıyı Kalesi için ayrıldığı Kuzey Dağıstan kıyılarına. Doğru, düşmanlar uzun sürmedi, bir yıl sonra Bakü Hanlığı Rusya'ya dahil edildi.
Tsitsianov’un faaliyetlerinin sonuçları ve önemi
Pavel Dmitrievich Tsitsianov kişisinde, Rus İmparatorluğu büyük bir kayıp yaşadı. Bu akıllı, kararlı ve aktif devlet adamı Kafkasya'ya sadece üç yıl hükmetti, ancak kısa bir süre içinde güç dengesini Rusya lehine tamamen değiştirdi. Göreceli olarak küçük bir bölgenin - Doğu Gürcistan (Kartli-Kakheti) kontrolünü ele geçirdi ve imparatorluğun sınırlarını Kara ve Hazar Denizlerine doğru itti. Rus Transkafkasya'yı geride bırakarak neredeyse 20 yüzyılın başlarında. Ve tüm bu eylemler, İsveç, Fransa ve Osmanlı Devleti ile savaşa hazırlanmak zorunda kaldıklarında, Rusya için zor zamanlardaydı. O sırada, Tsitsianov Rusya'dan ciddi yardımlara güvenemedi. Tek bir piyade alayı gelmesi büyük bir takviye olarak kabul edildi. Rus askerlerinin siyasi iradesine, kararlılığına ve azmetine dayanan, kesinlikle önemsiz güçlere sahip olan Kafkas valisi, Güney Kafkasya'da sağlam bir şekilde durmaya ve birkaç feodal mülkiyete el koyma yeteneğine sahipti.
Tsitsianov Gürcistan'ı sakinleştirdi, Lezbiyenleri sakinleştirdi, Imereti krallığını ve Mingrelian prensliğini Rusya'ya ekledi. Gürcistan, Türkiye ve İran’daki sürekli tehdit tehdidinden kurtuldu, Lezgins’e haraç ödemeyi durdurdu. Yaylaların baskınları hakkında efsaneler, köyün yıkılması, mahkumların kaldırılması efsaneler bölgesine taşındı. Gürcistan harem konforu için sadece parayla değil, genç erkek ve kadınlarla birlikte haraç ödemeyi bıraktı. Sadece Imeretia, Türk Türklerine 80 çiftlerini kız ve erkek çocuklarına Türk haremlerinde gönderecekti. Gone, Gürcistan'ın İslamlaştırılması tehdididir. Yüzyılın 17-18'inde Gürcistan, Persler tarafından o kadar fethedilmişti ki, onu diğer Pers eyaletlerinden ayırt etmek zordu. Tahran, Gürcü aristokrasisinin evi oldu. Şahlar, Gürcü krallarının ve prenslerinin İslam'a dönmesini istedi. Lazika bölgesindeki bütün bir millet, İslam'a çevrildi. Gürcistan bölgeleri - Kakheti, Kartli, İmereti, Mingrelia, Guria, Abhazya, Svaneti, 12 yüzyılda Kraliçe Tamar zamanında olmadığı gibi, yalnızca Rus gücüyle bir araya geldi. Gürcistan, hâlâ Türk egemenliği altında kalan bölgeleri iade etme ihtimalini aldı. 1801'ten itibaren Tiflis aslında Transkafkasya'nın başkenti oldu.
Bu başarılara rağmen, pek çok Gürcü araştırmacı Tsitsianov'u sevmiyor ve bölgenin Rusyalaşması, Kakheti-Kartalinski Çar'ın Evi'nin tüm üyelerinin Gürcistan'dan çıkarılması ve Gürcü aristokrasisinin zulmü için onu suçluyor. Özellikle vali Gürcülere benzer mesajlar gönderdi: “Yanlış piçler! Muhtemelen Gürcü olduğumu düşünüyorsun ... Rusya'da doğdum, orada büyüdüm ve bir Rus ruhu var. "
Vali Pers ile savaşı başarıyla başlattı, Pers ordusunun Rusya tarafından kontrol edilen malları istila etme girişimlerini engelledi. 1804'te fırtına ile, Ganja Hanlığı'na boyun eğdiren Ganja kalesini aldı. Rusya'ya bağlı Şuragel bölgesi, Karabağ, Şeki ve Şirvan hanlıkları. Tsitsianov'un trajik ölümü, Rusya İmparatorluğu'nun muzaffer yürüyüşünü durdurmadı. Diğer Kafkasyalı valiler konuyu mantıklı bir sonuca varacaklar: iki savaşta Pers gücünü ezecekler, Rus Erivan hanlığı Doğu Ermenistan'a ve diğer Kuzey Kafkasya ve Transkafkasya topraklarına ekleyecekler. Meşhur “dağcıların fırtınası” olan Yermolov, Tsitsianov'u Kafkasya'daki öğretmeni olarak gördü ve onu sürekli hatırladı: “Şanlı Prens Tsitsianov'un ölümünden bu yana, herkes için bir örnek olabilir ve sadece eşit olmayan, seleflerim bana çok iş bıraktı. ". “Bu ülkedeki her hareketi inanılmaz; ve emrettiği küçük araçlara bakarsanız, birçok şeyin anlaşılmaz görünmesi gerekir. ”
Tsitsianov, sivil idare alanında kendini iyi gösterdi. Kafkasya hattından Gürcistan'a giden yolu geliştirmeye başladığında, Vladikavkaz kalesi güncellendiğinde, Gürcistan Askeri Karayolu boyunca kalıcı bir posta mesajı belirledi. Vali, Tiflis'teki eğitim sisteminin gelişmesine, Rus öğretmenlerin gönderilmesine, kitapların ve ders kitaplarının teslim edilmesine dikkat etti. Gürcistan gençliğinin imparatorluğun eğitim kurumlarında eğitimini teşvik etti. Yasama alanında düzen kurdu, yerel hanların ve bekslerin keyfi olduğunu ortadan kaldırdı. Tarım, el sanatları ve ticaretin gelişmesini teşvik etti. Prens, Transkafkasya'daki Rus İmparatorluğu'nun askeri ve idari politikasının temellerini attı.
Bakü Rusya'ya katıldıktan sonra, Kafkas kahramanı kalıntıları kentin Ermeni kilisesine gömülecek. Birkaç yıl içinde Tsitsianov’un külleri Gürcistan’ın başkentine, Tiflis Zion Katedrali’ne devredilecek. Transfer Kasım 27, 1811 yılın başladı. Tabut, Bakü garnizonunun memurları tarafından büyütülmüş ve teslim edilmiştir. Tiflis'in cenaze törenine askerlerin eşlik etmesi, liderlerine askeri şeref verilmesi eşlik etti. Tiflis'in tamamı, alayı karşılamak için dışarı çıktı ve sessizce, son Kartli-Kakhetian krallarının hanedanına inen, cesur bir komutanın ve prensin küllerine eşlik etti. Yeni Genel Vali Marquis Paulucci'nin emriyle mezarın üzerine bir anıt dikildi. Yazılı sözler şöyle dedi: “Bu anıtın altında, Tsitsianov'un bozulabilir kalıntıları gizlendi, zaferi küllerinden kurtulacak.” 1846’te, Bakü’de Tsitsianovskaya Sokağı’nın sonunda, komutanın ölüm yerinden yüz metre uzaklıktaki “ebedi hafıza” için bir anıt yapıldı.
Bahçede Prens Tsitsianov Anıtı (Bakü)