ATOM MODELLERİ
*Atom modelleri konusuna ait pdf ders notlarına BURADAN ulaşabilirsiniz!
Dalton Atom Modeli (1803)
1. Her bir element atom adı verilen küçük ve bölünemeyen taneciklerden oluşmuştur. Atomlar kimyasal tepkimelerde oluşamazlar ve bölünemezler. (Kütlenin Korunumu Kanununu
destekler)
2. Bir elementin bütün atomlarının kütlesi ve diğer özellikleri aynıdır. (Sabit Oranlar Kanununu destekler)
3. Bir bileşik iki ya da daha çok sayıda elementin basit sayısal bir oranda birleşmesi ile oluşur. (Katlı Oranlar Kanununu destekler)
Dalton Atom Modeline Bugünden Bakış
* Atomlar içi dolu küreler değil boşluklu yapılardır.
* Bir elementin tüm atomları tamamen aynı değildir.
* izotop atomlar farklı kütlelere sahiptir.
* Radyoaktif olaylarda atomlar parçalanabilir
Thomson Atom Modeli (1897)
1897’de J.J Thomson katot ışınlarının yükünün (e) kütlesine (m) oranını (e/m) hesaplamıştır
1. Bir atomda elektronların sayısı protonların sayısına eşittir. Bu nedenle atom yüksüzdür.
2. Elektronlar çok küçük taneciklerdir. Atoma ağırlığını veren protonlardır.
3. Atom bir küre şeklindedir. Bu küre içerisinde protonlar ve elektronlar dağınık halde bulunur. (Üzümlü kek modeli)
Thomson Atom Modeline Bugünden Bakış
(+) yüklerin (proton) ve (–) yüklerin (elektron) atomda homojen dağıldığı iddiası yanlıştır. Ayrıca bu modelde nötrondan ve atom çekirdeğinden bahsedilmemesi modelin eksik bir tarafıdır.
Rutherford Atom Modeli (1911)
Rutherford, Thomson atom modelini kanıtlamak için altın levha deneyi tasarlamıştır. Bu deneyde pozitif yüklü alfa taneciklerinin altın levha üzerindeki saçılmaları incelemiş ve alfa taneciklerinin büyük bir kısmının altın levhadan hiç sapmadan geçtiği bir kısmının ise levhaya çarparak geri döndüğünü gözlemlemiştir. Sapma olmaması atomun büyük boşluklardan oluştuğunu gösterir. Altın levhaya çarpıp geri dönen tanecikler ise çekirdekte küçük bir hacimde toplanmış pozitif yükler olduğunu gösterir.
1. Alfa ışınlarının çoğu levhayı geçtiğine göre büyük bir kısmı boştur.
2. Atomun merkezinde pozitif yüklü protonlar taşıyan bir bölüm vardır. Buraya atom çekirdeği denir.
3. Çekirdek çapı yaklaşık 10-12 – 10-13 cm, atom çapı ise 10– 8 cm olduğundan atom hacminin büyük bir kısmı boşluktur. Elektronlar bu boşlukta bulunur ve çekirdek etrafında döner.
4. Atomun ağırlığının yaklaşık yarısı protona aittir.
*Rutherford çekirdeği güneşe, elektronları ise gezegenlere benzetmiştir. Yüksüz taneciklerin varlığını öngörmüştür.
Rutherford Atom Modeline Bugünden Bakış
Elektronların, çekirdek tarafından çekilmesine rağmen neden çekirdeğe düşmediklerini, elektronların çekirdek çevresinde ne şekilde yer aldığını ve atomların yaydığı spektrumları açıklayamamıştır.
Bohr Atom Modeli (1913)
1. Her elektron çekirdekten belirli uzaklıklardaki yörüngelerde bulunur.
2. Her yörüngeye karşılık gelen bir enerji vardır. Bu yörüngelere enerji düzeyi denir.
3. Elektronlar yörüngelerde hareket ederken çekirdeğe doğru yaklaşmaz.
4. Elektronlar bulundukları enerji düzeyinden daha düşük enerji düzeyine geçerken, enerji düzeyleri arasındaki fark kadar enerji yayınlar (ışıma).
5. Elektronlar dairesel yörüngeler izlerler ve elektronların açısal momentumları belli değerler alabilir.
6. Bu dairesel yörüngeler K,L,M,N.. gibi harfler ya da 1,2,3,4… gibi sayılarla belirtilir.
Modern Atom Modeli (Louis de Broglie ve Hesienberg)
Elektron Bulutu Modeli
1. Gerçeğe en yakın modeldir. Merkezde atom çekirdeği vardır.
2. Tek tek elektronlar ışık veren bir lambanın çevresinde dönen sinekler gibi bir bulut oluştururlar. Elektron bulutu bir küre oluşturur.
3. Modern atom teorisine göre elektronlar atom çevresinde bulunma olaşılığı yüksek olan bölgelere yerleşmiştir. bu bölgelere orbital denir.
Bilim insanları, deneyleri ve atom modellerine katkıları:
W. Crooks: Katot ışınları deneyi
Stoney: Katot ışınlarına (eksi yüklü tanecikler) elektron adını verdi.
Thomson: elektronun yük/kütle oranını buldu.
Goldstein: Kanal ışınları (pozitif ışınlar) deneyi
Millikan: Yağ damlası deneyi. Elektronun yükünü ve kütlesini buldu.
Rutherford: Alfa saçılması (altın levha) deneyi
Chadwick: Nötronun keşfi
Newton: Elektrona davranışına ait tanecik modeli
C. Huygens: Elektrona ait dalga modeli
T. Young: Çift yarık deneyi. Işığın dalgalar halinde yayıldığını açıklar.
Max Planck: Işığın belirli büyüklükler halinde alınıp verilebilen kuantlardan oluştuğunu ileri sürdü.
Einstein: Fotoelektrik olay. Elektronun tanecik özelliğini açıklar.