TTK m. 1263 hükmüne göre zarar sigortalarında sigortacı, “… bir prim karşılığında diğer bir kimsenin para ile ölçülebilir menfaatini halele uğratan bir tehlikenin (bir rizikonun) meydana gelmesi halinde tazminat vermeyi …” taahhüt eder. VVG § 1 hükmünde de zarar sigortalarında sigortacının rizikonun gerçekleşmesi halinde sigorta ettirenin bu yüzden uğradığı zararı sözleşmede öngörüldüğü şekilde tazmin etmeyi üstlendiği öngörülmüştür. Buna göre sigorta sözleşmeleri, “tam iki taraflı” (karşılıklı) sözleşmelerdir. Sigorta ettirenin sözleşmeden doğan borcu borcu prim ödemektir. Buna karşılık sigortacının sözleşmeden doğan temel borcunun içeriği, Alman hukukunda tartışmalıdır. VVG § 1 hükmüne dayandırılan bir görüş (para ödeme teorisi – Geldleistungstheorie), sigortacının sözleşmeden doğan temel ediminin, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesi şartına bağlı (zarar sigortalarında) tazminat ödeme borcu olduğunu; riziko gerçekleşmeden önce sigortacı tarafından yerine getirilmesi gereken ve tazminat ödeme borcunun ifasına yönelik olan hazırlık işlemlerinin bu borcun ifası ile karıştırılamayacağını; sigortacının tehlike taşımasının BGB § 241 anlamında alacaklının ifasını talep edebileceği bir edim değil, şarta bağlı edimden kaynaklanan sorumluluk hâli olduğunu ileri sürmektedir. Diğer görüş (Gefahrtragungstheorie – tehlike taşıma teorisi) ise, sigortacının (zarar sigortalarında) sözleşmeden doğan temel ediminin “sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesi ihtimâli sebebiyle sigortalının sigorta konusu menfaati dolayısıyla zarara uğrama tehlikesini taşımak” olduğu, rizikonun gerçekleştiği ana kadar statik durumda olan bu edimin rizikonun gerekleşmesi ile dinamik hâle geldiği yönündedir.
Sigortacının edimini rizikonun gerçekleşmesi şartına bağlı para ödeme borcu olarak kabul eden görüş, sigorta ile kumar ve bahis arasındaki farkın açıklanmasını güçleştirmektedir. Ayrıca bu görüş, sigortanın aynı veya benzer rizikolara maruz sigortalılar arasında zarara uğrama tehlikesinin dağıtılması esasına dayandığını gözardı ettiği gibi, sigortanın mahi yetine de aykırıdır24. Sigorta, tehlike birlikteliği oluşturan sigortalıların maruz bulunduğu zarara uğrama tehlikesinin bunlar arasında dağıtılması esasına dayanır. Bu da, primin rizikonun gerçekleşme ihtimâli hesaplanarak tahakkuk ettirilmesi, tahsil edilen primlerin değerlendirilmesi, reasürans sözleşmeleri akdedilmesi gibi bazı işlemlerin yerine getirilmesini zorunlu kılar. Sigortacı sigorta tekniğinin zorunlu kıldığı bu işlemleri yerine getirmek suretiyle tehlike birlikteliği oluşturan sigortalılar arasında bunların maruz bulunduğu zarara uğrama tehlikesinin dağıtılmasını sağlar. Para ödeme teorisi, sigorta sözleşmesi ile sigortalının maruz bulunduğu zarara uğrama tehlikesinin sigortacı tarafından devralındığı sonucuna varılmasını gerektirir; ancak sigortacı sözleşme ile sigortalının maruz bulunduğu tehlikeyi devralmaz, prim karşılığında bu tehlikeyi taşımayı üstlenir. Bundan başka zarar sigortalarında sigorta ettiren rizikonun gerçekleşmesi ihtimâli kadar gerçekleşmemesi ihtimâlini de dikkate alarak sigorta sözleşmesi akdeder; her iki ihtimâli de içeren zarara uğrama tehlikesinin üstlenilmesi karşılığı prim öder. Bu durum da, sigortacının sözleşmeden doğan-borcunun sigortalının zarara uğrama tehlikesini taşımak (sigorta himayesi sağlamak) olduğu sonucuna varılmasını gerektirmektedir. Sigortacının tehlike taşıma edimi, riziko gerçekleşmeden önce primlerin değerlendirilmesi, reasürans sözleşmeleri akdedilmesi gibi sigorta tekniğinin zorunlu kıldığı işlemleri yerine getirmek, rizikonun gerçekleşmesi halinde ise sigortalının bu yüzden uğradığı zararı sözleşmede öngörüldüğü şekilde tazmin etmeyi kapsar. Dolayısıyla riziko gerçekleşmeden önce yapılması gereken işlemler hazırlık işlemleri değil, tehlike taşıma ediminin gereği olan işlemlerdir. Buna göre sigortacı, kanun veya sözleşme ile aksi öngörülmüş olmadıkça, primin ödendiği andan itibaren tehlike taşıma edimini ifa eder. Sigorta sözleşmesinin teminat süresi dolmadan önce (örneğin tarafların anlaşması ile) sona ermesi halinde, sigortacının sadece sona erme gününden sonraki zamana ait olan primi iade etmekle yükümlü olduğunun (TTK m. 1298 / II, 1371 / III), diğer bir anlatımla sona erme gününden önceki zamana ait prime hak kazanacağının öngörülmüş olması da bu sonucu doğrulamaktadır.
B. SİGORTA TAZMİNATININ ÖDENMESİ
Diğer zarar sigortası türlerinde olduğu gibi tekne sigortasında da sigortacı, sözleşme ile üstlendiği himaye sağlama borcunun gereği olarak teminat kapsamındaki bir rizikonun gerçekleşmesi halinde sigortalının uğradığı zararı sözleşme ile kararlatırıldığı şekilde tazmin eder. Dolayısıyla rizikonun gerçekleşmesi halinde sigortalı, sigortacının sözleşme gereğince zararı tazmin etmekle yükümlü olduğu sonucuna varılmasını gerektiren hususların ispatlanmış olması koşuluyla zararın tazminini talep edebilir. Deniz sigortalarında ispat yükümlülüğü ve sigorta tazminatının ödeme zamanı, “sigortacının borçlarının muacceliyeti ve zararın tazmini şartları” başlığı altında TTK m. 1441 vd. (HGB § 882 vd.) hükümleri ile düzenlenmiştir. TPGŞ m. B.2 hükmü de bu hususa ilişkin düzenleme içermektedir.