Koordinat sistemleri 2
Modern Fiziğin ve teleskopik astronominin kurucularından olan İtalyan bilim adamı Galile (Galileo), 1618 de yazdığı ”İki Kainat Sistemi Üzerine Konuşmalar” adlı kitabından ötürü, dönemin engizisyon mahkemeleri tarafından yargılanmış; önce ölüm cezasına, sonra da hapis cezasına çarptırılmıştır. 70 yaşında hapsedilen ve gözleri kör olan Galileo 1642 yılında ölmüştür.
Kopernik (Coprnicus), Bruno ve Galileo gibi bilim adamlarına gelinceye kadar, Yer Merkezli Evren Modeli geçerliydi. Evrenin merkezi Yer olunca, Yer çevresindeki kat kat tabakalarda Cennet ve Cehenneme de yer bulunabiliyordu. Dönemin din adamları va Papalık, Cennetin anahtarlarını satarak, çok paralar da kazanıyorlardı.Yukarıda sözünü ettiğim bilim adamları, evren modelinde koordinat sistemlerini değiştirdiler.
Galileo, İki Kainat Sistemi Üzerina Konuşmalar adlı kitabında, koordinat sistemleri değiştiğinde, Yer Merkezli Evren Modelinin geçerli olamayacağını savundu ve başı belaya girdi. Bu örneklemede de görülüyor ki, seçeceğiniz koordinat sistemleri, bazen hayati önem taşımaktadır.
Herhangi bir işyerine, iş istemek için başvuruda bulunduğumuzda, ”referanslarınız var mı?” sorusuyla karşılaşırız. Bizden, bizimle ilgili olarak; kariyerimizi, iş disiplinimizi, çalışkanlığımızı ve yaratıcılığımızı gözlemlemiş olan birinin ya da bir şirketin kendilerine ulaştırabileceği bir karneden söz edilmektedir. Biz, kendimizin seçtiği bir koordinat sisteminden olaylara bakarak kendimizi değerlendirmeye alırız. Oysa, bize karne ya da referans verecek olanlar, bizden farklı olan koordinat sistemleridir. Bu nedenle, bizimle ilgili bulguları da bizden farklı olacaktır.
Fizik dersindeki öğretmen, elindeki tebeşiri serbest bıraktıktan sonra öğrencilere dönerek; ”çocuklar; tebeşir mi Yer’e düşmektedir, yoksa Yer mi tebeşire düşmektedir?” sorusunu sormuş olsun. Öğrencilerin büyük bir bölümü, olaya kendi koordinat sisteminden (referans çerçevesinden) bakacağı için ”tebeşir yere düşmektedir öğretmenim” diyeceklerdir. Böyle bir yanıt üzerine öğretmen ”çocuklar, bana bir sorunuz olmayacak mı?” dedikten sonra, ”olay hangi referans çerçevesine göre değerlendirilecektir? sorusunu sormalıydınız bana” diyecektir.
Öğrenciler, Yerçekim Kuvveti ile yere bağlı olduklarından, koordinat sistemleri, Yer Koordinat sistemidir. Bu durumda Yer durgun, tebeşir hareketlidir. ”Tebeşir Yer’e düşmektedir.” yanıtı doğru olacaktır.
Ancak; empati kurmasını bilenler, farklı koordinat sistemlerinde farklı sonuçlar bulunacağı yanıtını vereceklerdir. Bazı öğrenciler öğretmene ”Öğretmenim, tebeşiri koordinat sistemi seçersek, yani kendimizi tebeşire emniyet kemeri ile bağlarsak, tebeşirin hareketini göremeyeceğimiz için, Yer tebeşirin üstüne düşecektir.” yanıtını vereceklerdir.
Arkadaşınız Metin ve Meltem ile çok katlı bir binada asansöre binmek istediğinizde, iki kişilik yer olduğunu görünce, Metin sonraki asansörle çıkmaya karar verdi. Meltem ile siz asansöre bindiniz. Sorumuz şu; ”Size göre Meltem durgun mu, yoksa hareketli mi?” ”Bunu bilmeyecek ne var, elbette Meltem bana göre durgundur.” dediğinizi duyar gibi oluyorum. Şimdi soruyu biraz değiştirerek soralım. ”Asansör size göre durgun mu, hareketli mi.” dersek üzerinde biraz düşünme gereğini duyarsınız. Oysa, Meltem size göre durgun ise, içinde bulunduğu asansör de durgun olmalıdır. Sormaya devam edelim. Size ve Meltem’e göre, ”Metin durgun mu yoksa hareketli mi?” sorusuna yanıt aradığımızda, Metin sizden uzaklaştığı için, hareketlidir. Oysa, aynı Metin asansör bekleyen bir başkasına göre durgundur.
Fizik derslerinde, hareket konusu işlenirken; ”Bağıl Konum ve Bağıl Hız” kavramlarından söz ederiz. 20 m/s lik hızın bir anlamının olamayacağını anlatmaya çalışırız. Sözü edilen hız vektörünün hangi koordinat sisteminde verildiğini öğrenmeye çalışırız.
Yer koordinat sisteminde belirlenen 20 m/s lik hızın; akıntılı bir nehirdeki Suya Göre Hızının ya da hareketli bir Trene Göre Hızının aynı olamayacağını vurgularız. Sosyal yaşam ile bağlantı kurmaya kalktığımızda; Yer Koordinat Sisteminin Avrupa Birliğini temsil ettiğini söyleriz. Suya göre hız kavramı Suriye ve Sedat’ı tanımlarken, Trene göre hız kavramının da Fransa Cumhurbaşkanını tanımlayabileceğini anlatmaya çalışırız.
Farklı referans çerçeveleri ve farklı sonuçlar…
7,763 total views, 1 views today