Tanım
Trombositoz, kandaki trombosit sayısının normalden yüksek olduğu bir durumdur. Aynı zamanda trombositemi olarak da adlandırılır. Trombositler kanın önemli bir bileşenidir ve kanın pıhtılaşma sürecinde ayrılmaz bir faktördür. Çoğu trombositoz vakası geçicidir ve durum herhangi bir semptom üretmez. Tanı genellikle diğer tıbbi durumlar için tarama sırasında yapılır.
Ancak trombositlerin kanın pıhtılaşmasında bu kadar merkezi bir rol oynaması, trombositozda pıhtı oluşumu riskinin daha yüksek olduğu anlamına gelir. Daha da önemlisi, trombositoz, özellikle kemik iliğindeki çeşitli bozukluklardan kaynaklanabilir ve bazıları hemen tedavi edilmezse ölümcül olabilir.
patofizyoloji
trombosit oluşumu
Kemik iliğinde hematopoietik kök hücreler, megakaryositler olarak bilinen çok büyük hücrelere dönüşür. Bu hücreler, kırmızı kan hücrelerinden yaklaşık 10 kat veya daha büyüktür. Megakaryositlerin tomurcuklanması, trombosit olarak bilinen hücre parçalarını oluşturur. Her megakaryosit, 5.000 ila 10.000 arasında trombosit üretebilir. Ortalama sağlıklı yetişkinler her gün yaklaşık 100 milyar trombosit üretir. Kalan trombositler kan dolaşımında dolaşırken ekstra trombositler dalakta depolanır.
Wikimedia Commons’tan trombositlerin resmi
Bu trombositler aslında sadece hücre parçalarıdır. Çekirdeği yoktur ve kendi kendine çoğalamaz. Trombositler dolaşımda yaklaşık 5 ila 9 gün arasında bir ömre sahiptir ve eski trombositler dalaktaki fagositler ve karaciğerdeki Kupffer hücreleri tarafından kan dolaşımından uzaklaştırılır. Vücudun normal seviyeleri geri yüklemek için yeni trombositlere ihtiyacı olduğunda, dalak trombosit depolarını serbest bırakmak için esasen sıkılır. Bu şekilde dolaşımdaki trombositlerin miktarı normal bir aralıkta tutulur.
trombositlerin işlevleri
Kan damarlarının iç astarı (endotel) hasar gördüğünde, trombositler yanıt veren ilk kan bileşenlerinden biridir. Normalde düzensiz şekilli trombosit hücre parçaları. Trombositler, kan damarının hasarlı kısmına yapışır ve aktive olur. Trombosit yüzeyinden neredeyse yıldız şeklinde bir parçaya yol açan çıkıntıların oluşumu ile daha küresel bir şekle dönüşür. Bu değişiklikler, kan damarı hasarının saniyeler içinde meydana gelir ve pıhtılaşma sürecinin geri kalanını hızlandırır.
Trombositler kan damarı yaralanmasına ilk tepki verenler olmasına rağmen, kırıkları kalıcı olarak onaramazlar. Çeşitli doku faktörlerinin aktivasyonu ve daha sert fibrin ipliklerinin daha fazla trombosit ve kan hücresi ile birlikte döşenmesi ile bir kan pıhtısı oluşur. Aspirin gibi pıhtılaşma önleyici ilaçlar aslında antiplatelet ajanlardır. Bu ilaçlar, pıhtı oluşumu olasılığını azaltmak için trombositlerin normal işlevini engeller. Trombosit aktivitesini tamamen nötralize etmez ancak azaltır.
Anormal trombosit sayısı
Trombositozda üretilen trombosit sayısı normalden fazladır ve bu trombositlerin ömrü daha uzundur. Bu, dolaşımdaki yüksek trombosit seviyelerine yol açar. Çoğu durumda, bu yüksek trombosit seviyeleri kişinin sağlığı için önemli bir tehdit oluşturmaz. Doğal olarak pıhtı oluşma riski daha yüksektir. Bununla birlikte, atardamarların daralmasına neden olan ateroskleroz gibi altta yatan problemler olmadıkça, çoğu insan için bu mutlaka bir tehlike değildir.
Daha kolay pıhtı oluşturma potansiyelinin yanı sıra, daha büyük bir kanama riski de vardır. Bu, yüksek trombosit sayısı ile beklenebilecek olanla çelişkilidir. Aşırı yüksek trombosit sayısı ve buna bağlı olarak von Willebrand faktörü (vWF) olarak bilinen başka bir kan pıhtılaşma bileşeni eksikliği ile ortaya çıkması daha olasıdır. Çoğu hastada trombositoz iyi huyludur, yani herhangi bir komplikasyona yol açmayacaktır. Bununla birlikte, vakaların küçük bir yüzdesinde yaşamı tehdit eden komplikasyon potansiyeli vardır.
Türler
Genel olarak iki tip trombositoz vardır – birincil ve ikincil.
Birincil trombositoz
Primer trombositoz, esansiyel trombositoz olarak da bilinir. İki alt tipi vardır. Bunlardan biri, trombositler de dahil olmak üzere birçok kan bileşeninin aşırı üretimiyle sonuçlanan kemik iliği bozukluklarıdır. İkinci alt tip, megakaryosit üretiminin düzenlenmesini etkileyen genetik mutasyonlardan kaynaklanmaktadır.
ikincil trombositoz
Sekonder trombositoz, reaktif trombositoz olarak da bilinir. Altta yatan bir olay, hastalık veya belirli ilaçların kullanımının bir sonucu olarak ortaya çıkar. Kalıcı değildir ve genellikle altta yatan neden ortadan kaldırıldığında düzelir. Altta yatan neden, mutlaka kemik iliğinin kendisinde bir sorun olmayabilir, daha ziyade abartılı bir fizyolojik tepkinin bir sonucudur.
Belirtiler
Sekonder (reaktif) trombositoz daha yaygın tiptir ve genellikle herhangi bir semptom üretmez. Çoğu durumda mevcut semptomlar, trombositozun kendisinden değil, altta yatan bozukluğa bağlıdır. Primer (esansiyel) trombositozu olan hastalarda genellikle semptom öyküsü vardır.
- Baş ağrısı en sık görülen semptomdur.
- Baş dönmesi ve bazen bayılma.
- Bulanık veya çift görme bölümleri.
- Uzuvların karıncalanması ve/veya uyuşması.
- Göğüs ağrısı.
- zayıflık.
- Aşırı morarma.
- Bağırsakta ve ameliyattan sonra kanama.
nedenler
Primer trombositoz esas olarak kemik iliği bozuklukları ve trombosit üretimini düzenleyen süreçleri etkileyen genetik mutasyonlardan kaynaklanır. Reaktif trombositoz aşağıdaki durumlarda ortaya çıkabilir:
- Alerjik reaksiyonlar
- Anemi ve diğer kan hastalıkları – demir eksikliği, orak hücre, talasemi
- Kanama
- yanıklar
- Yengeç Burcu
- Kronik inflamatuar bozukluklar
- Kırıklar
- Kalp krizi
- Enfeksiyonlar :
– kemik
– gastrointestinal sistem
– HIV
– böbrek
– meninksler
– solunum yolu
– septisemi
– deri
– idrar yolu
- Nefrotik sendrom dahil böbrek hastalıkları
- Büyük travma
- Yeni doğanlar – erken doğum, düşük doğum ağırlığı
- pankreatit
- ameliyat sonrası
- Dalak çıkarma (cerrahi)
Trombositoza katkıda bulunabilecek ilaçlar şunları içerir:
- Kemoterapi
- epinefrin
- Heparin (düşük moleküler ağırlıklı)
- Tretinoin (akne ilacı)
Teşhis
Trombositoz genellikle varsa belirti ve semptomlara dayanarak teşhis edilmez. Bunun yerine teşhis araştırmaları gereklidir. Yağda trombositoz genellikle rutin bir kan testi sırasında tesadüfen keşfedilir. Bu soruşturmalar şunları içerir:
- Tam kan sayımı (CBC)
- Periferik kan yayması
- Kan pıhtılaşma faktörleri
Şimdi Çevrimiçi Bir Doktora Sorun!
Normal referans aralığı, litre kan başına 150 ila 450 milyar trombosit arasındadır. Altta yatan açık bir neden yoksa, trombositozun nedenini belirlemek için çeşitli başka testler gereklidir. Farklı kan pıhtılaşma faktörlerinin test edilmesi, birincil ve ikincil trombositozu ayırt etmede faydalı olabilir. Genetik testler ve kemik iliği biyopsisi de araştırmanın bir parçası olarak düşünülebilir.
Tedavi
Reaktif trombositoz genellikle geçicidir ve spesifik bir tedaviye gerek yoktur. Trombositozun daha hızlı çözülmesi için altta yatan neden tanımlanmalı ve tedavi edilmelidir. Tedavi, yalnızca trombositoz komplikasyonlarının mevcut olduğu veya hastanın komplikasyon geliştirme riskinin yüksek olduğu düşünülen aşırı yüksek trombosit düzeyine sahip hastalar için düşünülür. Kullanılabilecek ilaçlar şunları içerir:
- Aspirin kan pıhtılarının oluşumunu önlemek için.
- Anagrelid trombosit sayısını azaltmak için ve birincil trombositoz için daha sık kullanılır.
- Hidroksiüre kan hücresi sayısını azaltır ancak trombositlere özgü değildir.