Hiperaktivite ve Dikkat Eksikliği Sendromu, ömür boyu sürebilen sosyal ve psikiyatrik sorunlara neden olan bir hastalıktır.
Ağırlıklı olarak aşırı hareketlilik, dikkat sorunları ve sabırsızlık gibi belirtilerle kendini gösterir.
Amerikan Pediatri Derneği’ne göre, bu sorun okul sırasında çocukların % 3-5’inde ortaya çıkıyor. Genel olarak nüfusun % 5-7’si bu sorundan muzdariptir.
Bu dönemlerde çocuklar eylemlerini kontrol etmekte ve dikkatlerini vermekte güçlük çekmektedir. “Hareketsiz duramama”, “hayalperest”, “düşünmeden hareket etme”, “unutkan” vb. olarak nitelendirilirler. Çocuklarda veya ergenlerde hiperaktivite ve dikkat eksikliği sendromunu teşhis etmek için semptomlar 7 yaşından itibaren başlamalı ve en az 6 ay boyunca gözlemlenmelidir.
Bu durum en çok erkeklerde görülür. Kızlar daha fazla dikkat eksikliği belirtileri gösteriyor. Bu semptomlar normal bir çocukta beklenenden daha şiddetli olmalıdır. Yani, her aktif çocuk hiperaktif olarak kabul edilemez. Bu sorun, koşullara bağlı olarak okulda, evde veya başka bir yerde de kendini göstermelidir.
Örneğin okulda çok sessiz olan bir çocuk evde çok yaramazsa, bunun ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkiye bağlı olduğu düşünülmektedir. Aktif bir çocuğun eylemleri bir dizi uygun, hedefe yönelik ve devam eden eylemlerdir. Ancak hiperaktivite ve dikkat eksikliği sendromu olan çocuklarda durum böyle değildir. Aile çocuğu şöyle anlatıyor: Futbolda en kaçak çocuktur. Ancak çocuk topun peşinden koşmaz. Çevre ne kadar kapalı, kısıtlayıcı ve konsantre olursa çocuk o kadar aktif olur.
Hiperaktivite ve dikkat eksikliği sendromu olan çocuklar, çok ilgilendikleri aktivitelerde (bilgisayar oyunları gibi) dikkat eksikliği yaşamazlar. Bu bazen ebeveynlerde soru işaretleri uyandırır.
Hiperaktivite sendromunun ve dikkat eksikliğinin nedeni genetiktir. Ebeveynlerin veya öğretmenlerin suçu değil.
Hiperaktivite ve dikkat eksikliği sendromunun belirtilerine göre 3 gruba ayrılabilir:
- Hiperaktif – Dürtüsel tip çocuklar;
- Dikkat eksikliği olan çocuklar;
- Karışık tipte çocuklar.
Hiperaktif – İmpulsiv tip: Çocuklarda yaşamın ilk aşamalarından itibaren kendini gösterebilir. Hatta bazı aileler bu çocukların intrauterin dönemde daha aktif olduklarından şikayet etmektedir.
Dikkat eksikliği bozukluğu olan çocuklar: En önemli belirti düşünmeden hareket etmektir. Örnekler arasında araya girmek, soruları cevaplamak, topun peşinden koşmak ve akla gelen ilk şeyi söylemek sayılabilir. Tam olarak bilgilendirilmemiş veya öğrenilmemiş kararlar almaya çalışırlar. Sonuç olarak, kararlarında ve yanıtlarında başarısız olurlar. Bu çocukların zeka veya zeka ile ilgili herhangi bir sorunu yoktur, ancak sabırsızlıklarından dolayı her zaman sorunlarla karşılaşabilirler. Bu tür sorunları olan ailelerde bile öfkelerini kontrol etmekte zorlanırlar. Bu çocukların genellikle erken yaşlardan itibaren ebeveynlerinin öfkesi ile yüzleşmeleri mümkündür. Bu, gelecekte kişisel yaşamlarında sorunlara yol açabilir. Ayrıca bu çocuklardaki davranışlarının sonuçlarını değerlendiremezler. Örneğin: Sıralarını bekleyemezler, paylaşımda sorun yaşarlar, yenilgiyi kabul edemezler, istemedikleri zaman ortada oyunu terk ederler veya tartışırlar. Bu sorunlar sonucunda arkadaşları tarafından kademeli olarak dışlanırlar, oyunlara alınmazlar ve çocuk yalnız kalır. Bu da çocuklarda depresyona yol açabilir.
Dikkat eksikliği bozukluğu okul yıllarında daha yaygındır. Bu çocukların sınıfta oturabilmek, odaklanmak, yasalara uymak, disiplinli olmak, arkadaşlarına yardım etmek, iyi ilişkiler kurmak gibi önemli alanlarda sorunları vardır. “Konsantre” gibi komutlar vermek bu çocuklara yardımcı olmayacaktır. Dersi tamamlamakta güçlük çekiyorlar. El yazısı iyi değil, sık sık yazım hataları oluyor (ya mektubun kafası karışıyor ya da unutuluyor)
Hiperaktivite Sendromu ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun;
Hiperaktivite ve dikkat eksikliği sendromu olanlar:
- Tüm okul terklerinin % 32-40’ı;
- Üniversite mezuniyeti % 5-10;
- % 50-70’inin birkaç arkadaşı var;
- % 70-80’inin çalışma hayatı kalitesi düşük görünmektedir;
- Antisosyal becerilere ilgi % 40-50 arasındadır;
- Sigara içmek ve zararlı maddelerin kullanımı bu sorundan muzdarip kişilerde daha yaygındır;
- Depresyon insidansı % 20-30 arasında değişir;
- Kişilik bozukluğu % 18-25 arasında ortaya çıkar;
- Hayatlarını riske atmak ve hayatta yanlış yöne gitmek çok yaygındır.
Hiperaktivite Sendromu ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun belirtileri nelerdir?
Aşağıdaki tabloya göre tanı koymak için gruplardan birinde veya her ikisinde semptomların en az 2 / 3’ü (6’dan fazla) mevcut olmalıdır. Ayrıca semptomlar 7 yaşından önce başlamalı, en az 6 ay sürmeli ve en az 2 farklı durumda ortaya çıkmalıdır.
|Hiperaktivite belirtileri||Dikkat eksikliği belirtileri|
|· Hareketsiz duramazlar||· Projeyi baştan sona takip edemezler (emirlere uymazlar)|
|· Gerektiğinde oturamaz (el ayağını hareket ettirir)||· Yaptıkları işe veya oyuna odaklanamazlar|
|· Sessiz oyunlarda zorluk yaşayın||· Ev veya okul kullanımı için gerekli eşyaları kaybetmek|
|· Koşarlar ve yerlerinden çıkarlar||· Onunla konuştuğunuzda, dinlemiyor gibi görünüyorlar|
|· Çok konuşuyorlar||· Nüansları unuturlar|
|· Soru bitmeden genellikle kendileri cevaplarlar||· Düzensiz hareket edin|
|· Her zaman meşgul||· Uzun süre zihinsel çalışma yapmaktan ve ondan uzak durmaktan korkarlar|
|· Sıralarını beklemekte güçlük çekerler||· Unutmuşlar|
|· Etkinliklere veya konuşmalara girin ve ikiye bölün||· İlgi alanları hızla yönlendirilebilir|
Hiperaktivite Sendromu ve Dikkat Eksikliği semptomları yaşla birlikte değişir mi?
Çocuklukta başlar ve hayatın sonraki dönemlerinde vakaların% 60-70’inde devam eder. Bir kişinin yaşam döngüsüne bağlı olarak yıllar içinde değişebilir: çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik döneminde farklı semptomlar gözlemlenebilir.
Hiperaktivite ve Dikkat Eksikliği Sendromu olan çocukların da şu semptomlara sahip olma olasılığı daha yüksektir:
- Davranışsal bozukluklar
- Depresyon
- Psikolojik sorunlar (durmadan düşünme veya bir şeye çok fazla anlam verme, korkular, endişeler vb.)
- Gelişimsel gecikmeler
- Öğrenme gecikmeleri (okuma, yazma, matematik)
- Tik sorunlar
- Geceleri altını ıslatma
Teşhis genellikle okul yılının başında konur. Elbette okul öncesi yıllarda aile de bundan şikayet ediyor. Bu, ailede büyük bir sorun olmasa da, bu belirtiler en çok okul gibi çok sayıda çocuğun bulunduğu yerlerde fark edilir. Bu durumlarda, ebeveynler durumu açıklayacak ve öğretmenlere yardım etmenin yolunu gösterecektir. Ancak bu tür durumlarda dikkatli olunmalıdır. Çünkü bazen çocuklarda sadece “dikkat eksikliği” belirtileri olur. Bu özellikle sessiz çocuklarda gözden kaçabilir. Şu anda hiperaktivite ve dikkat eksikliği sendromunu teşhis etmek için spesifik bir laboratuvar veya psikolojik test bulunmamaktadır.
Hiperaktivite ve Dikkat Eksikliği Sendromu için tedavi seçenekleri nelerdir?
Burada sendroma karmaşık bir yaklaşım önemlidir. Ebeveynleri eğitmek, aile psikolojik terapisi, psikiyatrın çocuğa tedavisi, çevresindeki insanların davranışlarındaki değişiklikler, dikkat ve becerileri artırmak için özel yöntemler kullanılabilir.
Doktorunuz bu sorunu tedavi etmek için çeşitli ilaçlar (uyarıcılar) yazabilir. Tedavi edilmediğinde, hiperaktivite ve dikkat eksikliği bozukluğu olan bir çocuk gelecekte her zaman sorun yaşayacaktır. Yani ilk yıllarda sadece okul sorunları yaşanırken, ilerleyen yıllarda özellikle evlilikte arkadaşlar ve aile ilişkilerinde sorunlar yaşanmaktadır.
Hiperaktivite ve dikkat eksikliği sendromu olan çocukların ebeveynleri için 17 temel ipucu:
- Çocuğunuzu diğer çocuklarla karşılaştırmayın ve çocuklarının bazı zorluklar yaşadığını kabul edin.
- Çocuğunuz için kuralları ve programı hazırlarken yaşını ve kişisel özelliklerini dikkate alın. Spesifik olduğundan emin olun ve bir yere yazın ve görebileceğiniz bir yere asın.
- Çocuğunuzu ara sıra cezalandırsanız bile, sizi sevdiğini her zaman bilmelidir. Bu, kendine olan güvenini artıracak ve psikolojik gelişimi üzerinde olumlu bir etkiye sahip olacaktır.
- Çocuğunuzla okul dışında ve ciddi aktivitelerle zaman geçirin.
- Çocuğunuzla konuşurken göz teması kurmaya çalışın. Bu durumda çocuğunuz hem dinlendiğini hem de değer verildiğini hissedecektir. Ayrıca çocuğunuz size odaklanmaya çalışacaktır.
- Hiperaktivite ve dikkat eksikliği bozukluğu olan çocukları olan aileler genellikle ilişki kurmakta zorluk çekerler. Bu nedenle aileleri sabırlı olmaya çağırıyoruz.
- Çocuğunuzun zayıf yönlerinin yanı sıra güçlü yönlerini de bilmesini sağlayın. Bu arada bu olumlu nitelikleri için onu ödüllendirin. Bu ödüller onun için anlamlı ve güçlü olmalıdır.
- Sık sık yapmanız gerekeni tekrarlayın. Her zaman kontrolün sizde olduğunu hissedin.
- Fazla konuşmak ve öğüt vermek yerine çocuğunuzun bunu hissetmesine izin verin.
- Çocuğunuza inanın, kendine inanması çok önemli.
- Her çocuğun farklı özellikleri, ilgi alanları ve yetenekleri vardır. Onları keşfetmek ve desteklemek ebeveynlerin sorumluluğundadır.
- Çocuğunuzu aşırı yüklememeye çalışın. Daha sonra başarısızlık olasılığı artacaktır.
- Çocuğunuza “Tembel, Şımartan” adını verme. Çocuğunuza böyle şeyler söylemek onun üzerinde olumsuz bir etki yaratacaktır.
- Çocuğunuzun sorunlarını çözmeye çalıştığınızda onunla tartışmak ve gereksiz yere ısrar etmek sorunu daha da kötüleştirebilir. İzin vermemeye çalışın.
- Hiperaktivite ve dikkat eksikliği sendromu olan çocuklar ne kadar erken belirlenir ve tedavi edilirse, iyileşme o kadar iyi olur. Ebeveynler, öğretmenler ve psikiyatristler bu sorun üzerinde birlikte dikkatle çalışmalıdır.