N Bu ünite boyunca, atom yapısı ile bağlar ve element özellikleri arasında ilişki kurulurken, gerçek elementlerin gerçek sembolleri esas alınacak, X, Y, Z, Q gibi gerçek olmayan semboller kullanılmayacaktır.
N Öğrenciler, kendi periyodik tablolarını hazırlarken sadece ilk 20 elementi kullanır; karşılaştırma yaparken, periyodik tablonun tamamının ilgili kısmı ile karşılaştırır.
N Benzer özellikler aranırken fiziksel hal, sertlik, yumuşaklık, iletkenlik, kararlılık, ışık geçirgenliği, tel/levha hâline gelebilme iyon yükü ve benzeri özellikler kullanılır.
N Elementlerin toplam sayısı ve doğal elementlerin sayısı verilirken kesin rakamlar kullanmaktan kaçınılmalıdır. Çünkü yeni elementler bulunabileceği gibi, bazı elementlerin(mesela 112 numaralı elementin)bulunup bulunmadığı da tartışmalı bir konudur. Ayrıca Radon gibi bazı radyoaktif elementler,kimilerine göre doğada vardır;kimilerine göre yoktur.
N 1.3 Metal, ametal ve yarı metal sınıfı elementler, görünüm, elektriksel iletkenlik ve iletkenliği sıcaklık ile değişimi, fiziksel hal ve haddelenme özelliği temelinde açıklanacaktır. Metalik ve ametalik özellikler bu düzeyde erken sayılabilir kavramlardır. Metalik ve ametalik özelliklerin karşılaştırılmasında iyonlaşma enerjisi, elektron ilgisi kavramları kullanılmayacaktır.
N -1.5 Farklı elementlerin kullanım alanlarına ilişkin bilgiler, değişik yörelere uyacak şekilde zengin olmalıdır.“Elementler ve onların bileşikleri çok farklı özellikler taşır ve kullanım alanları da buna göre farklıdır” fikri
AÇIKLAMA Aşaması (Explain): "
*Elementlerin sınıflandırılmasının tarihi bir gelişim üreci içinde gerçekleştiğine dikkat çekmek için bu konuda çalışma yapan bilim adamları ile ilgili sınıfa getirilen araştırmalar incelenir.
I Periyodik tablo, bilinen tüm elementleri belirli bir düzene göre içeren ve incelemeyi kolaylaştıran bir sistemdir.
I İlk olarak 1867 yılında J.A.R Newlands, elementleri artan atom kütlelerine göre sıralamış ve bir elementin, kendisini izleyen sekizinci elemente benzer özellikler gösterdiğini ifade eden "Oktavlar Yasası"nı ortaya koymuştu.
I Daha sonra 1869 yılında Dmitri Mendeleev, benzer özellikler taşıyan elementleri arka arkaya dizdiğinde, atom kütlesine dayanan bir tablo elde etmiş ve o zamanlar bilinmeyen bazı elementlerin varlığını, hatta özelliklerini tahmin edebilmişti.
I Lothar Meyer isimli araştırmacı da, 1886 yılında, Mendeleev'den bağımsız olarak, atom kütlelerine göre bir periyodik tablo oluşturmuş ve "valans" kavramını ortaya atmıştı.
I
o Özellikle Dimitri Mendeleyev ile Alman Julius Lothar Meyer’in birbirinden habersiz aynı zaman diliminde çalışarak elementlerin sınıflandırılmalarına dikkat çekilir.Fakat Mendeleyev’in çalışmaları çizelge içindeki bağıntıları açıklayabildiği için kabul gören çalışma olmuştur.
-syf 80-81 okunur.
*Ders kitabı syf81’da 2.etkinlik “ELEMENTLERİN MAHALLESİ” okunur.
PERİYODİK ÇİZELGE
S Günümüzde kullandığımız tablo, yeni elementlerin de yerleştirilebilmesine olanak tanıyan Mendeleyev'in periyodik tablosudur. Ancak ilk halinden farklı olarak, elementler atom kütlesine değil, atom numarasına göre düzenlenmiştir.
S Mendeleyev in tablosuna son şeklini veren “Henry Moseley” adlı İngiliz fizikçidir.Son tablonun temeli ”atom altı parçacık olan protonun keşfidir.”
*Çalışma kitabı 4.etkinlik “Periyodik Sistemin Sakinleri"
üElementler benzer özelliklerine göre sınıflandırılırlar. Elementlerin benzer özelliklerine göre sınıflandırılmasıyla oluşturulan tabloya periyodik cetvel denir.
üSORU:”Neden “periyodik SİSTEM” adı verilmiştir bu tabloya?
üPeriyodik cetvelde, elementler artan atom numaralarına göre dizilmiş ve benzer özellikteki elementler alt alta gelmiştir. Belli aralıklarla bu özellikler tekrar ettiği için “periyodik” ifadesi kullanılmıştır.
PERİYOTLAR
FPeriyodik cetvele periyodik tablo ya da periyodik çizelge de denir. Periyodik cetveli oluşturan yatay sıralara periyot adı verilir.
FBir elementin periyot numarası, o elementin sahip olduğu elektronların bulunduğu en yüksek enerji seviyesini gösterir.
F1.periyotta 2 element, 2.periyotta 8 element bulunur.
F Periyotlarda soldan sağa doğru gidildikçe ATOM NO artar
FAynı periyottaki elementlerin YÖRÜNGE SAYILARI aynıdır.
FPeriyotlarda soldan sağa doğru gidildikçe SON YÖRÜNGEDEKİ ELEKTRON sayısı artar.
*syf 82 deki tabloda her periyotta bulunan elementler sayılır.82 okunur.
*82deki iki soru okunup cevaplandırılır.
GRUPLAR
FYatay sıralarda atom numaraları arttıkça, elementlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri değişir. Periyodik cetveldeki düşey sütunlara grup denir.
FAynı gruptaki elementler benzer kimyasal özellikler gösterir. Periyodik cetvelde 8 tane A ve 8 tane B olmak üzere 16 tane grup vardır. Periyodik cetvel 18 sütundan oluşur. B gruplarından üç tanesi birden 8B olarak isimlendirilir.
F1A,2A,3A,4A,5A,6A,7A,8A Grupları A grubu elementleri içerir.
SORU: Aynı grupta yer alan elementleri benzer özellikleri ve farklıları neler olabilir?
FAynı grupta (dikey sırada) yer alan elementlerin elektron dizilimleri büyük benzerlik gösterir ve bu nedenle de kimyasal tepkimelerde benzer şekilde davranırlar.
FAynı gruptaki elementlerin sertlik, parlaklık, iletkenlik gibi özellikleri elektron almaya ve vermeye olan yatkınlıkları bakımından birbirine benzerdirler.
FBir grupta yukarıdan aşağı doğru inildikçe ATOM NO artar.
FGruplarda yukarıdan aşağı doğru inildikçe elementlerin YÖRÜNGE SAYISI artar.
FBir Grupta yukarıdan aşğı doğru inildikçe SON YÖRÜNGEDEKİ ELEKTRON SAYISI değişmez.
Elementlerin Sınıflandırılması
Elementler, metaller, ametaller, yarı metaller ve soy gazlar olmak üzere sınıflara ayrılır.
1-METALLER
Metallerin Genel Özellikleri
o Periyodik çizelgenin sol tarafında bulunurlar.
o Parlak ve serttirler.
o Şekil verilebilirler, tel veya levha hâline gelebilirler.
o Oda sıcaklığında katı hâlde bulunurlar. Civa (Hg) hariç.
o Elektriği ve ısıyı iyi iletirler.
o Bileşik oluştururken elektron verirler. Elektron verince (+) pozitif yüklü olurlar.
o Kendi aralarında bileşik oluşturmazlar.
Not: Li elementinin kullanım alanları olarak kılavuz kitap 82 deki şema incelenebilir.
2-AMETALLER
Ametallerin Genel Özellikleri
o Periyodik çizelgenin sağ tarafında bulunurlar.
o Mat görünüşlüdürler.
o Vurulunca kırılabilirler, şekil verilemezler.
o Grafit hariç elektrik ve ısıyı iyi iletmezler.
o Oda sıcaklığında brom sıvı, karbon, kükürt ve bor katı, diğerleri gaz hâldedir.
o Metallerle yaptıkları bileşiklerde (–) negatif yüklüdürler.
o Kendi aralarında bileşik oluşturabilirler.
*syf87-88 okunur.
3-YARI METALLER
o Periyodik çizelgede metallerle ametalleri ayıran zig-zag çizginin sağ ve solunda bulunurlar.
o Bazen metal, bazen ametal özellik gösterirler.
o Bor, silisyum, germanyum, arsenik, antimon, tellür, polonyum ve astatin yarı metallerdir
Periyodik sistemde her grubu bir aile kabul edebiliriz, çünkü benzer özellikleri var:
J 1A grubu elementlere ALKALİ metaller denir:(H ,Li , Na ,K ,Rb, Cs , Fr )
ª -Bileşiklerinde +1 değerlik alırlar.
ª -Aktif metallerdir.
ª -Tabiatta serbest bulunmayıp bileşik halinde bulurlar.
ª -bütün bileşikleri suda çok çözünür.
ª -Atom numarası arttıkça sertliği azalır, erime ve kaynama noktaları düşer.
J 2A grubu lementlere TOPRAK ALKALİ metaller denir.(Be , Mg , Ca , Sr , Ba , Ra )
ª