Vestibuler Nöroepitelin Mikro Yapisi
Makula utriculi, makula sacculi ve semisirküler kanallarda ampulla’da yer alan duyu hücreleri, farklı tiplerde yardımcı yapılarla donatılmış olsalar bile temel yapıları aslında birbirine benzerdir. Vestibuler nöroepiteli, duyu ve destek hücreleri ile birlikte nöral yapılar oluşturmaktadır. Duyu hücreleri, apikal kısımlarında tüy benzeri silya demetlerine sahiptir. Bu özelliğinden dolayı duyu hücrelerine ‘tüy hücreleri’ de denilmektedir. (resim 10) Resim 10:Tüy hücresinin şematik ve elektron mikroskobu ile elde edilen görüntüsü. Vestibuler tüy hücrelerinin tamamı, iki tip silyaya sahiptir; bunlar sterosilya ve kinosilya’dır. Sterosilyalar, hücrenin en üst kısmına doğru ilerledikçe uzunlukları artacak şekilde düzenlenmiştirler. Bu açıdan merdiven basamağı şeklinde yerleşim gösteren sterosilya’ların en kısa olanı bir tarafta iken en uzun olanı diğer taraftadır. Sterosilya’ların içinde en uzun olanın yanında, daha uzun ve tek başına olan bir uzantı vardır ki buna kinosilyum denir. (resim 11)
Resim 11 : Sterosilya ve kinosilyumun elektron mikroskobu ile elde edilen görüntüsü.
Tüy hücreleri, makula sacculi’de kinosilyum striola’dan uzakta olacak şekilde yerleşim gösterirken, makula utriculi’de striola’ya yakın olacak şekilde yerleşim göstermektedir (resim 12 ve 13). Bu yerleşimin sacculus ve utriculus’un vestibuler sistem fizyolojisindeki rolünün anlaşılmasında önemi büyüktür.
Resim 12 : Makula utriculi’de kinosilyumların yerleşimi. Kinosilyum’ların, her iki tarafta striola’ya yakın olacak şekilde yerleşim gösterdiklerine dikkat ediniz (kırmızı oklar).
Resim 13 : Solda sacculer, sağda utriculer macula yer almaktadır. Striola referans alınarak, tüy hücrelerinin yerleşimini gösteren şema. Oklar, kinosilyumların yönünü ifade ederken, kesikli çizgi striolayı ifade etmektedir.
Morfoloji, fonksiyon ve inervasyon bakımından birbirinden farklı iki tip vestibuler duyu hücresi bulunmaktadır. Bunlara tip I ve tip II duyu hücreleri denilmektedir. (resim 14)
İstirahat halinde iken, tüy hücrelerinin afferent sinirlerinde devamlı bir sinirsel boşalım söz konusudur. Buna tonik uyarılma denilmekte olup, sağlıklı bir kişide her iki taraftan gelen tonik cevaplardaki simetri aracılığı ile denge sağlanmaktadır. Sterosilyaların kinosilyum’a doğru eğilmesi, nöral aktiviteyi artırırken; kinosilyum’un sterosilyalara doğru eğilmesi azaltmaktadır. Bu duruma fazik uyarılma denilmekte olup, vestibulo-oküler ve vestibulo-spinal reflekslerin oluşmasını sağlamaktadır. (resim 15)
Resim 15 : Sterosilyaların hareketinin nöral boşalım üzerindeki etkisini gösteren şema. a) istirahat durumunda iken, b) sterosilyalar kinosilyuma doğru eğilince, c) sterosilyalar kinosilyumdan uzaklaşır tarzda eğilince meydana gelen nöral uyarılar gösterilmektedir.