Çağının en güçlü balığı olan Dunkleosteus, yaklaşık 380 milyon yıl önce yaşadı. Deniz yaşamındaki en büyük yırtıcı ve en vahşi yaratıklardan biriydi. Bu deniz canavarının dişleri yerine kemikli sırtları vardı ve ona en güçlü ısırma kuvvetini veren iki dizi diş benzeri çıkıntı vardı. Bununla birlikte, sırtlar zamanla segmentlere dönüştü ve en büyük balıklarla, hatta köpekbalıklarıyla bile beslenmelerine izin verdi!
zırhlı deniz canavarı (Dunkleosteus) soyu tükenmiş büyük çeneli balık cinsine aittir, artrodir placoderm. gibi türlerden oluşur. D. belgicus, D. marsaisi, D. raveri ve D. terrelli, en büyük. Dunkleosteus’un türleri, bazıları yaklaşık 20 fit olarak ölçüldüğü gibi, boyut olarak değişiyordu. Bu dev balık adını bir paleontologdan almıştır ve adı Dunkles Bone anlamına gelmektedir.
İşte Dunkleosteus, büyüklüğü, neyle beslendiği ve nerede yaşadığı hakkında daha fazla bilgi. Bu balık, birçok yırtıcıya sahip bir deniz canavarıydı, ancak yaşam zorluklarıyla karşı karşıya kaldı.
Açıklama ve Boyut
Dunkleosteus Geç Devoniyen döneminde var olmuştur. Adını 1956 yılında David Dunkle’ın onuruna almıştır. Derisi zırhlı ve sertti, neslinin tükenmesinden yıllar sonra hayatta kalmasının nedeni buydu.
Dunkleosteus’un en büyük türü, D. terrelli Yaklaşık 30 fit ölçüldü ve bir tondan fazla tartıldı. Bununla birlikte, bazı dunkleosteus türleri 3 fit kadar kısadır. Bu dev balığın ayırt edici özelliklerinden bazıları şunlardır:
- Balıkların, köpekbalıklarını ve diğer deniz canlılarını parçalayabilecek güçlü çeneleri vardı.
- Kafatası, avcılarından ekstra koruma sağlayan kalın kemikli plakalardan oluşuyordu.
- Güçlü çeneleri vardı ve iki alt çene kemiği bir adamın ön kolu kadar uzundu.
- Dişler çıkıntılıydı ve iki takım dişe benzer diş çene kemiğinin ön kısmına yakın çıkıntı yapıyordu. Bu dişler daha sonra avı yakalamak için daha güçlü olan parçalara dönüştü.
- İki parçalı, kemikli, zırhlı dış yüzeyi, onu yavaş ama güçlü bir yüzücü yaptı.
- bu D. terrelli kuyruğunda bir ön lob ile köpekbalığı benzeri bir vücuda sahipti.
Dunkleosteus Ne Yiyordu?
Dunkleosteus, denizlerin ve okyanusların sığ sularında yaşadı ve çoğunlukla diğer deniz hayvanları ile beslendi. Ancak, güçlü bir gövdeye ve köpekbalığına benzeyen kafasında güçlü yapılı ve zırhlı bir plakaya sahip bir etoburdu. Güçlü çenesi ve gövdesi onu en vahşi deniz canlılarından biri yaptı ve balıklar ve köpekbalıklarıyla beslenebiliyordu.
Çeneler yüksek hızda açıldı ve balık bir timsah ve T-Rex’ten daha güçlü bir ısırık yapabilirdi. Çenelerin hızlı hareketi, çeneler ve kaslar arasındaki hareketli eklemlerden kaynaklanıyordu. Yeni gelişen bölümler avı daha kolay tutabilir ve balık diğer büyük balıkların kemikli bir plakasını ısırabilir.
Bu deniz canavarı kendi türünden daha küçük balıklarla da beslenir. Ancak kalıntılar, dunkleosteus’un hazımsızlıktan muzdarip olabileceğini, çünkü fosilleri arasında sindirilmemiş balık kalıntılarının bulunduğunu gösteriyor.
Büyüme Sırasında Dunkleosteus Değişiklikleri
Fosillerin incelenmesi sırasında araştırma ekibi, yaşamın farklı evrelerinde ağız boyutları ve çene türlerini karşılaştırdı. Sonuç olarak, segmentin ergenlik döneminde büyümesi ve çene şeklindeki evrim gibi değişiklikleri keşfettiler.
Araştırma, balıklar büyüdükçe bir niş değişimine karar verdi. Ayrıca vücudundaki değişikliklerle beslenme yetenekleri de değişmiştir. Örneğin, gençken yumuşak gövdeli avlarla beslenmiştir, dolayısıyla makas benzeri çeneleri vardır.
Büyüdüğünde çenesi uzadı ve dişleri yetişkin uzunluklarına ulaştı. Çeneler de güçlendi ve her şeyi ezebilirdi, bu da balıkların daha büyük avlara saldırmasını sağladı. Güçlü çeneler ve segmentler onu Devoniyen Okyanusu’ndaki en güçlü yaptı.
Doğal ortam
Dunkleosteus, diğer placodermler ve serbest yüzen balıklarla birlikte denizlerin ve okyanusların sığ sularında yaşayan bir balıktır. Mavi balinalar ve kirpi balıkları da benzer bir ortamda yaşayan diğer deniz canlılarıdır.
Ancak, yetişkin D. terrelli okyanusların ve denizlerin derin kesimlerinde, ergen ise sığ kesimlerde yaşadı. Ayrıca D. terrelli, zamanında yaşayan dinozorların aksine hızlı hareket eden bir sürüngendi.
Dunkleosteus’un fosilleri Kuzey Amerika, Polonya ve Belçika yakınlarında keşfedildi. İlk olarak 1873’te keşfedildi, ancak paleontologlar, 1956’da Cleveland Müzesi’nde omurgalı paleontolojisinin küratörü David Dunkle’ın onuruna adını verdiler.
Tehditler ve Yırtıcılar
Deniz yaşamının bu kralı diğer su hayvanları için bir tehdit oluştursa da, yaratık da tehdit altındaydı. Evrim devam ettikçe, yavaş yüzen dunkleosteus’la rekabet eden kemikli balıklarda ve daha fazla köpekbalığında bir artış oldu.
Yeni evrimleşen köpekbalıkları, yüzme ve okyanustaki yiyeceğin çoğunu elde etme konusunda bir yarışma oluşturmanın yanı sıra, deniz ortamı tarafından da tercih edildi. Yine de, dunkleosteus terrelli onların büyük yırtıcısıydı.
bu D. terrelli güçlü bir çene ve zırh kaplı kemiklerle daha büyüktü. Çeneleri, en güçlü timsahlardan daha güçlü ısırma kuvvetine sahipti ve herhangi bir balık ve deniz canlısı ile beslenebilir ve ayrıca diğer dunkleosteus’larla da beslenirdi.
Dunkleosteus’un Keşifleri ve Fosilleri
Dunkleosteus’un ilk fosilleri 1867’de çeşitli ABD eyaletlerinde keşfedildi. Ancak D. marsaisi Fas’ta fosiller bulundu ve D. amblodoratus Kanada’da. Texas, California ve Ohio, bu dev balığın kalıntılarıyla ilişkili diğer eyaletlerdir. Tarih ayrıca Pennsylvania’da dunkleosteus için bir fosil alanı olduğunu söylüyor. Ancak bu balığın en ünlü örneği Kuzey Ohio’daki Cleveland Shale’den.
Bugün, Cleveland Doğa Tarihi Müzesi’nde dunkleosteus kalıntılarını bulabilirsiniz. Müze, güçlü kafatasını ve korkunç çenelerini barındırıyor, ancak omurgasından ve yumuşak vücut dokularından hiçbir kalıntı yok. Bu kalıntıların bir kısmı, Ohio Ulaştırma Departmanı’nın deniz balıklarının önemli keşfini kazmasından sonra 1965’ten 1967’ye kadar korunmuştur.
Dunkleosteus’un Yok Olmasının Nedeni
Dunkleosteus, yaklaşık 358-382 milyon yıl önce Devoniyen döneminde nesli tükenmeye başladı. Bu süre zarfında, balıkların %70’inden fazlası sonsuza kadar kayboldu. Bazı bilim adamlarının denizdeki düşük oksijen seviyelerine, bir asteroidin eyaletlere çarpmasına ve enkaz tarafından boğulmasına bağladığı bu balığın ortadan kaybolmasının farklı nedenleri var. İşte bu nedenlerin ayrıntılı bir açıklaması:
Düşük Oksijen Seviyeleri
Devoniyen döneminde iki önemli olay gerçekleşti: Kellwasser ve Hangenberg. Bunlara okyanus anoksisi veya düşük oksijen seviyeleri eşlik etti. Bu fenomen, paleontologlar okyanus anoksisi nedeniyle oluşan bir tabaka olan siyah bir şeyl keşfettiklerinde doğrulandı.
Azalan oksijen miktarı, dunkleosteus da dahil olmak üzere birçok hayvanın ve sürüngenlerin ölümüne yol açtı. Ayrıca mercanlar gibi resif yapıcılar da trilobitler ve diğer canlılarla birlikte öldüler.
Volkanik Faaliyetler
Dunkleosteus’un neslinin tükenmesinin bir başka nedeni de volkanik faaliyetlerdi. Devoniyen döneminde dağların patlaması, okyanusta daha az oksijen kaynağına katkıda bulundu; bu, Permiyen neslinin tükenmesi sırasında bir faktör değildi. Volkanlar ayrıca cıva zehirlenmesine yol açmış olabilir.
asteroit grevi
Devoniyen neslinin tükenmesi sırasında devasa bir asteroit saldırısı, tüm dunkleosteus’un ölümüne yol açtı. Bu olay Meksika Körfezi’nde bir sandık oluşmasına neden oldu. Asteroit çarpması çok güçlüydü, okyanusun bir kısmını kaynattı ve sudaki her şeyi öldürdü.
Artan ısı, balıklar için önemli bir besin olan planktonların çoğunu da öldürdü. Bu nedenle, asteroidin kaptığı alanın yakınında olmayan türler bile sonunda açlıktan öldü.
Asteroitten Enkaz
Asteroit okyanusa çarptığında, denizde çok fazla hareket vardı. Sonuç olarak, balıklar ve diğer deniz yaşamı enkazla kaplandı ve havanın yeterince akmasını engelleyerek boğulmaya neden oldu. Enkaz ayrıca planktonları ve bitkileri kapladı ve hayatta kalacak hiçbir şey bırakmadı.
Dunkleosteus’a Benzer Hayvanlar
Diğer hayvanlar, dunkleosteus ile ortak özelliklere sahipti. Onlardan bazıları:
- Dinichthys: Şekli, boyutu ve ekolojik rolü bakımından Dunkleosteus’a benzeyen, Geç Devoniyen’den (Famenniyen evresi) soyu tükenmiş dev bir deniz arthrodire placodermidir. İlk başta, ikisi de Dinichthyidae ailesinde gruplandırıldı. Ancak, 2010’daki Carr & Hlavin filogenetik çalışması, Dunkleosteus ve Dinichthys’in iki ayrı klada ait olduğunu ortaya koydu.
- Lamprey: Doğrudan çok fazla ortak noktaları yok gibi görünse de, Dunkleosteus’a en yakın yaşayan canlı olduğu düşünülüyor. Bununla birlikte, bu eşsiz balıkların başlarını ve göğüslerinin bir kısmını çevreleyen ve onlar için bir tür “dış iskelet” görevi gören bir zırhı vardı.