Fisher’ın 15 Kriteri ile yatırımcıların paralarını nereye yatıracaklarına karar verirken odaklanması gerektiğine inanıyordu. Belirli bir şirket ne kadar çok kriter karşılayabilirse o kadar iyidir. Gelin bu 15 kriteri beraber inceleyelim.
Philip A. FISHER Kimdir?
Değer yatırımcıları arasından ‘Sıradan Hisseler, Sıra dışı Karlar’ isimli kitabın yazarı Philip Arthur Fisher; Thomas Rowe Price, Jr. ile birlikte büyüme yatırım stratejisinin ilk savunucularındandır. 8 Eylül 1907’de doğdu. Çok az röportaj vermesi ve öne çıkmadan yaşamayı tercih etmesi nedeniyle özel hayatına ve gençlik yıllarına dair pek bilgi bulunmuyor. Stanford Üniversitesi Ekonomi bölümünü okudu. Mezuniyetinden sonra bir menkul kıymet analisti olarak çalışmaya başladı. Ardından bir süre bir borsa şirketinde çalıştı.
Fisher, aynı zamanda Hava Kuvvetleri Ordusunda kıdemliydi. Çok vakit kaybetmeden kendi şirketini kurmak istiyordu. İşinden ayrıldı ve 1931 yılında Fisher & Co. ‘yu kurdu. Sessiz ilerliyordu ve müşterilerini özenle seçiyordu. Çok büyük karlar elde ediyordu ama ilk kitabını yayınlayana kadar adı çok bilinmiyordu. Müşterileri çok memnundu, bu adam farklı ne yapıyorsa doğru yapıyordu. 1958’de ‘Paths to Wealth through Common Stocks’ adlı kitabını yayınladı. Bu kitap büyük ses getirdi. Ciddi bir popülarite elde etti ve efsaneler arasına girdi.
Morningstar, onu “tüm zamanların en büyük yatırımcılarından biri” olarak nitelendirdi. Yatırımlarına tam gaz devam ederken, deneyimlerini ve bilgisini paylaşmaktan da geri durmuyordu. 1960 yılında ‘Common Stocks and Uncommon Profits’ adlı kitabı yazdı. Bu kitap, çok satmasının yanında ‘yatırımcılar için bir rehber’ oldu. 2018 Berkshire Hathaway toplantısında Warren Buffett, bu kitabın çok iyi bir yol gösterici olduğunu söyledi. Ayrıca, Fisher’in “scuttlebutt” tekniğini kullanmanın yatırım için iyi bir yol olmaya devam ettiğini açıkladı. Warren Buffett’ı, hocası Benjamin Graham’dan sonra en çok Philip Fisher etkilemişti.
Fisher, 1975 yılında ‘Conservative Investors Sleep Well’ ve 1980’de ‘Developing an Investment Philosophy’ kitaplarını yazdı. Şirketindeki çalışmalarını 1999 yılına kadar sürdürdü. Ve o yıl, 90’lı yaşlarını gördüğü şirketinden emekli oldu. Yatırım ve ticaret dünyasından çekilen Fisher, 11 Mart 2004’te vefat etti.
Fisher, uzun vadeli yatırımın savunucusuydu. Daha ‘Silikon Vadisi’ adı bilinmiyordu ama Fisher, ticaret tarzını o yönde oluşturmuştu. Genellikle, araştırma ve geliştirmeye yatırımları olan yenilikçi şirketleri araştırıyordu. Çalışmalarını titizlikle yürütürdü. Bunun için ‘’scuttlebutt’’ veya ‘’grapevine’’ adlı teknikleri vardı fakat aslında bunlar özel taktikler değildi. Şirket hakkında dedikoduları dinlemek ve söylenenlerden sonuçlar çıkarmaktı.
Fisher’a göre, scuttlebutt yaptığınızda, analiz ve değerleme için daha iyi bir temel oluşturur ve daha bilinçli kararlar verirsiniz. Gelecek vaat eden şirketleri buluyor ve iyi bir fiyata satın alıyordu. Sonrasında yapması gereken dikkatli takip ve beklemekti. Mükemmel fiyata ulaşana kadar satmıyordu. Ama uzun vade denilince aklınıza 2-3 yıl gelmesin. Fisher, henüz radyo üreticisiyken Motorola hissesi aldığında sene 1955’ti ve 2004’e kadar bu hisseyi satmadı.
Ayrıca Fisher, şu an piyasa değeri 40 milyon dolarları aşan hisselerin de ilk yatırımcılarındandı. Bu öngörülü, sabırlı ve bilinçli methodu ile Fisher’ın efsaneler arasında adının olmasına şaşırmamak gerek.
Fisher’ın 15 Kriteri
‘Bir şirket, bunlardan çok azına tam olarak hak kazanamazsa, bir yatırım getirisi olabilir. Birçoğunda kalifiye olamaması durumunda bunun değerli bir yatırım tanımıma gelebileceğini sanmıyorum:
- Şirket, satışlarının en azından önümüzdeki birkaç yıl boyunca önemli ölçüde artması muhtemel mal veya hizmetler üretiyor mu?
Fisher, bir defaya mahsus bir büyüme veya büyümede zorunlu olarak yıldan yıla istikrarlı artışlarla değil, sadece önümüzdeki birkaç yıllık dönemde de değil, önemli bir süre için normalden daha fazla büyümeyle ilgileniyordu. Fisher yalnızca geçmiş satış büyümesini tahmin etmekle kalmıyor, aynı zamanda geçmiş büyümenin gelecekte nasıl devam edebileceğini anlamaya ve bu nedenle bunu doğrulamaya çalışıyor.
- Yönetim yeni mal veya hizmetler geliştirmeye kararlı mı?
Fisher’a göre, mevcut hatlara olan yeni talep nedeniyle önümüzdeki birkaç yıl için önemli bir büyüme beklentisi olan, ancak bunun ötesinde daha fazla gelişme sağlayacak politikaları ve planları olmayan şirketler, tek seferlik güzel bir kar sağlayabilir. Finansal başarıya giden en kesin yol olan 10 veya 25 yıl boyunca sürekli kazanımlar için karlar sağlama eğiliminde değiller.
- Bir şirketin araştırma ve geliştirmesi (ar-ge) ne kadar etkilidir?
Araştırma için yapılan yıllık harcamalar veya bilimsel derecelere sahip çalışanların sayısı gibi nicel ölçümler, bir şirketin olağanüstü bir araştırma organizasyonuna sahip olup olmadığına dair nihai cevap değil, yalnızca kaba bir kılavuzsa, dikkatli yatırımcı bu bilgiyi nasıl elde eder?
- Şirketin ortalamanın üzerinde bir satış organizasyonu var mı?
Mal ve hizmet satışı, bir işletmenin üstlendiği en temel faaliyettir; yine de bir şirketin satışlarının, reklamlarının ve dağıtımının etkinliği yatırımcılardan olması gerekenden çok daha az ilgi görmektedir. Fisher burada da büyük ölçüde scuttlebutt’a güveniyor: ‘Bir şirketin faaliyetinin tüm aşamalarından hiçbirini öğrenmek kolay değil. Hem rakipler hem de müşteriler cevapları biliyor. Eşit derecede önemli olan, görüşlerini ifade etmekte nadiren tereddüt ederler. Dikkatli yatırımcı tarafından harcanan zaman bu konuyu araştırmak genellikle zengin bir şekilde ödüllendirilir!
- Şirketin değerli bir kar marjı var mı?
Zamanla artmaları gerekmese de Fisher, mümkün olan en yüksek işletme marjlarına sahip şirketler arıyor. Buna göre, şirket ister büyük ister küçük, ister yeni veya köklü olsun, ‘yıllar içinde maksimum kazanç elde etmek isteyen yatırımcılar, en iyisi düşük kar marjından veya marjinal şirketlerden uzak dursun.‘
- Şirket kar marjını korumak ve hatta iyileştirmek için ne yapıyor?
Büyük ölçüde basitleştirilen şirketler, fiyatlarını artırabilir veya maliyetlerini düşürebilir. Fisher, marjlarını yalnızca fiyatlarını artırarak koruyan veya geliştiren ve aynı zamanda üretim, pazarlama ve diğer maliyet etkinliklerine, sermaye iyileştirmelerine ve diğer yeniliklere yönelik keskin bir gözü olanları arayan şirkete şüpheyle yaklaşıyor.
- Şirket olağanüstü iş ve personel ilişkilerine sahip mi?
Fisher’in teknolojik mükemmellik ve yeniliğe olan ilgisi, onu çalışanları bir sendikaya üye olma eğiliminde olmayan şirketlere yöneltti. Dahası, ‘bulunduğu bölge için ortalamanın üzerinde ücretler öderken ortalamanın üzerinde kar elde eden şirketin iyi iş ilişkileri olması muhtemeldir. Kazancının önemli bir kısmının ilgili alan için ortalamanın altında ücret ödemekten geldiği bir durumda satın alan yatırımcı, zamanla elinde ciddi sorunlar yaşayabilir. ‘
- Şirketin olağanüstü yönetici ilişkileri var mı?
“En büyük yatırım fırsatlarını sunan şirket, iyi bir yönetim ortamının olduğu şirket olacaktır.” Fisher bununla (diğer şeylerin yanı sıra) yöneticilerin başkanlarına ve CEO’larına güven duyduklarını ve maaş ve terfinin yeteneklere ve sonuçlara dayandığını kastediyordu. Bir şirket bu standartlardan ne kadar uzaklaşırsa, gerçekten olağanüstü bir yatırım olma olasılığı o kadar azdır.
- Şirketin bir avuçtan fazla yetenekli yöneticisi var mı?
Bir kuruluşun hayatta kalması ve başarısı, bir veya az sayıda kişiliğe ne kadar az bağlıysa ve bir yönetici diğerinin işine ne kadar az müdahale ederse o kadar iyidir. Üst düzey yöneticilerin kişisel olarak müdahale ettiği ve günlük işleyişle ilgili rutin meseleleri halletmeye çalıştığı kuruluşlar, nadiren en çekici yatırım türü haline gelir. Kendilerinin sık sık oluşturdukları yetki sınırlarını aşmak, iyi niyetli yöneticilerin, yönettikleri şirketlerin yatırım kalibresini önemli ölçüde azaltmalarına neden olur.
- Şirketin maliyet analizi ve muhasebe yöntemleri ne kadar iyi?
Maliyetlerini en karlı faaliyetlerini (devam etmesi ve muhtemelen genişletmesi gereken) en az kârlı ve kârlı olmayan faaliyetlerinden ayırt edebilecek kadar ayrıntılı olarak bilmiyorsa, hiçbir şirket olağanüstü başarı yaratmayacak veya herhangi bir süre devam ettirmeyecektir. (iyileştirmesi veya durdurması gerekir).
- Yatırımcıya şirketin rakipleriyle kıyaslandığında ne kadar üstün olabileceği konusunda önemli ipuçları verecek, işin bir şekilde ilgili sektöre özgü başka yönleri var mı?
Örneğin perakendecilikte, bir şirketin kiralama işlemlerinin yeri ve süresi gibi konuları ele alma şekli çok önemlidir. ‘Teknoloji’ alanında, arzu edilen bir yatırımın çekiciliğinin değerlendirilmesinde önemli bir faktör olan sadece yeniliklerin kendileri değil, aynı zamanda patent ve diğer koruma dereceleridir.
- Şirketin kısa mı yoksa uzun mu menzil görünümü var?
Bazı şirketler bugün mümkün olan en yüksek kârı elde etmek için işlerini yürütmektedir. Diğerleri, yarın daha fazla reçelin tadını çıkarmak için bugün kasıtlı olarak reçel yemiyor. Fisher ikincisini arar ve eski şirket tipinden kaçınır. Yöneticiler, örneğin müşterilere ve satıcılara yönelik muamelelerinde şu anda ve burada çok fazla odaklanırlarsa, uzun vadeli kötü kararlar verebilirler.
- Şirketin büyümesi, o kadar çok öz sermaye finansmanı gerektirecek ki, çok daha fazla sayıda hisse senedi, bu beklenen büyümenin faydasını büyük ölçüde ortadan kaldıracak mı?
Fisher, büyümesi çoğunlukla kendi mevcut kaynaklarına (hissedar fonları ve birikmiş kazançlar) ve sadece tesadüfen dış kaynaklara dayanan şirketleri arıyor. Başka bir deyişle, operasyonlarını finanse etmek için yoğun şekilde borçlanan veya büyük miktarda öz sermaye ihraç eden şirketleri reddediyor.
- Yönetim, işler iyi gittiğinde yatırımcılarla işleri hakkında özgürce konuşuyor, ancak sorunlar çıktığında susuyor mu?
Yatırımcı, kötü haberleri alıkoyan veya saklamaya çalışan herhangi bir şirketi yatırımdan dışlamakta başarılı olacaktır.
- Şirketin tartışılmaz bir dürüstlük yönetimi var mı?
Fisher, bir şirketin yöneticilerinin bir şirketin işlerine hissedarlarından çok daha aşina olacağını belirtti. Bu nedenle yöneticiler, birçok yönden hissedarlar pahasına kendilerine fayda sağlayabilirler. Diğerlerinden on yıllar önce Fisher, “muhtemelen yatırımcı için en maliyetli olanın, adi hisse senedi opsiyonları ihraç etme gücünün içeriden kişiler tarafından kötüye kullanılması olduğunu” fark etti. Fisher’ın cevabı? “Bunun gibi suistimallere karşı tek bir gerçek koruma var. Bu, yatırımları, yönetimleri son derece gelişmiş bir güven duygusu ve hissedarlarına karşı ahlaki sorumluluk sahibi olan şirketlerle sınırlamaktır. Bu,” scuttlebutt “yönteminin olabileceği bir noktadır. “çok yardımcı oldu“. Fisher, belirli bir şirketin bir ‘büyüme şirketi olup olmadığına karar vermek için tutarlı ve haklı bir yöntem yayınlayan ilk yatırımcıydı.
Şuna inanıyordu: Olağanüstü işletmeler, yıllar içinde önemli bir rekabeti sürdürme ve genişletme becerileriyle – karakterize avantaj, teknolojik ve pazarlama uzmanlığı – böyle bir avantajın temelini oluşturur. Bu avantaj, bu işletmelerin satışlarını ve kazançlarını olağanüstü bir şekilde artırmalarını sağlar. Avantaj, sayılar ve matematiksel formüllerle anlamlı bir şekilde ölçülemez.