Genç Dan bize çalıştığı Fransa'dan geldi, Marksist edebiyatı okudu, Moskova'da yayınlanan Çince devrimci gazeteler ve ayrıca belki de (bu kanıtlanmamıştır), çeşitli fırsatçılara Çin sözde devrimci hareketlerle rekabet etmeleri için suikast girişimleri hazırladı. Elbette, gazetelerden Sovyet Rusya'da çok zor olduğunu biliyordu: harabe, tifüs ve bazı yerlerde açlık. Ancak vardıklarında her şeyin çok kötü olmadığı ortaya çıktı: dünyanın ilk ülkesinde muzaffer proletarya zaten NEP tarafından beş yıl boyunca yönetildi. Mağazalar ve pazarlar ürünlerle doldu, Sovyet hükümeti ekonominin çeşitli sektörlerinde özel girişimciliğe izin verdi, yabancılarla ilk tavizler çalışmaya başladı. Bütün bunlara birçok sözleşmenin eşlik ettiği açıktır: örneğin, özel bir teşebbüste çalışan işçilerin sayısı iki düzine ile sınırlıydı ve toprağı çalıştırmak için bir çalışanı ancak kiracının ailesi, tam olarak çalışan, iş kapsamıyla baş edemediğinde işe almak mümkündü.
Tabii ki, hala oldukça pahalıydı ve nüfusun yaşam standardı devrim öncesi seviyeye yaklaşacak zaman bile bulamamıştı. Fakat “savaş komünizmi”, şükürler sona erdi, artıklar zamanla daha küçük bir vergi ile değiştirildi ve dünyanın üzerine dökülen ter için nasıl teşekkür edebileceğini unutamayan Rus köylüleri çalışmaya aktif olarak katıldı.
Yani, o zaman genç Dan'in kendisi için kedinin renginin o kadar önemli olmadığını görebiliyordu: Nepman “kedisi” fareleri düzenli olarak yakaladı ve SSCB'yi çok iyi umutları doğuran insanlara vaat etti.
Muhtemelen, kaderin iradesiyle Çin Halk Cumhuriyeti'nin başkanı olduğunda, yaşlı Dan'e güven veren bu deneyimdi.
Ve Çin'de o zamanki durum, devrim sonrası Rusya’dan daha iyi değildi. “Büyük Pilot” un önderliğinde olan Mao, “büyük bir sarsıntı” yaşadı - düşüncesiz, düşüncesiz sanayileşme girişimi. Daha doğrusu Deng Xiaoping’in kendiliğinden, pek çok yönden reformlarından çok daha fazla “düşünülmüş” oldu. Ancak “büyük atılımın” temeli temelde ideolojik dogma ve çıplak devrimci coşkunun profesyonellikten, pozitif teşvikten ve belirli ekonomik normların anlaşılmasından daha önemli olduğuna güveniyordu.
Mao Zedong SSCB'de Stalin ile aynı şeyi yaptı. Stalin'den sadece "daha iyi". Koleksiyonculuk çalışmıyor mu? Ve bunun nedeni çok küçük olması! Daha fazla kolektivasyon! Toplulukların daha büyük hale gelmelerine izin verin, sadece arazileri çiftleştirmelerine izin vermeyin, aynı zamanda ürettiler, ürünlerinin derin işlemesini sağladılar. Sonunda demirin erimesine izin verin!
Ve bunların hepsi, anladığımız gibi, çıplak coşkuyla, çalışmalarının bir sonucu olarak köylülerin ilgisizliğini, bir yandan da bir kamçı ile teşvik ediyor. Ve sonuçları getirdi ...
Demir eritme gelince, hatırladığımız gibi, Çin "yakaladı ve devraldı". Ancak bu yüksek bir bedelle geldi - bu dönemde açlık ve yoksulluktan yaklaşık kırk milyon Çinli öldü. Bu, muhtemelen İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra en büyük ikinci insani trajedi.
Bu, Deng Xiaoping'in miras aldığı miras. Bir kase pirinç için iş bulmayı masum hayal eden dilenci insanlar (bu sanatsal bir abartı değil, sadece kuru pilav anlamına gelir. Bir kaseden bir tencereyi pişirebilirdiniz. Ve birkaç serçe yakalamayı başarırsanız, aile neredeyse yatağa girdi) tarım. İkincisi özellikle vahşi - Çin, genel olarak, çok elverişli bir iklime ve çok çalışkan köylülerin bulunduğu devasa bir ülke. Gerçekten de ülkeyi buna getirmeye çalışmak gerekiyordu.
Ve sonra, 1978'ta her şey başladı.
Bir kez daha dikkatinizi çekiyorum: Deng Xiaoping bir ekonomist değildi. Ve reformları uzun vadeli planlama standardına bile yakın değildi. Reformları en iyi şekilde başka bir cümle cümlesiyle açıklanmaktadır: “Bir nehri geçerken, taşlara dalıyoruz.”
Taşların el yordamıyla ilgili olarak saf bir pragmatistti. İnsanlar açlıktan ölüyor ve "halkın komünleri" doğru bir sonuç vermiyor mu? Bu, onları “aile sözleşmesi” ile değiştirerek ve emekleri sonucu çıkarları köylülere iade ederek ortadan kaldırıldıkları anlamına gelir. Ve bu politikanın meyveleri beklemek uzun sürmedi - seksenlerin başında Çin açlık sorunu ile karşılaşmadı.
Bunu takiben veya neredeyse paralel olarak, hafif ve imalat endüstrilerindeki reformlar yapıldı. Mantıklıydı - eğer nüfusun% 90'inden fazlası kırsal kesimde yaşıyor ve çalışıyorsa, tarım ürünlerinin işlenmesi yakında ekonominin çok önemli bir sektörü haline gelecektir. Ve Çin'in bu alandaki başarısı, beşinci düzine alışverişi yapan birçoğumuz, kelimenin tam anlamıyla kendileri için hatırlıyoruz - Çin ılık iç çamaşırı, terlik ve spor ayakkabılarının perestroyka yıllarında kaç kişi tarafından giyildik. Ve Çin fenerleri, Sovyetin tasarımını ve yapımını tekrarlayan birebir, hatırladın mı? Ve aynı Sovyetteki spor ayakkabıların neredeyse hiç farklı değil mi? Ve Çinliler, ligachevsky lichobesia'sından muzdarip, pazarımızda çıkan garip meyvelerden mi? Elmalar? Armut?
İşte sahip olduğumuz bu malların varlığı o kadar da değil. Önemli olan, Çin reformlarının başlangıcından bu yana on yıldan daha az zaman geçtiği ve Pekin’in “ağabeyi” hem gıda ürünlerini hem de Sovyet teknolojisi kullanılarak üretilen ürünleri satması! Ve Gorbaçov'un yeni teknolojilerin gerekliliği, “nesiller boyu geri kalmışlık” ve bununla ilgili konuşmalarıyla çok çelişiyordu.
İkincisi, bu arada, çok üzücü. Gorbaçov ve “iktisatçıları” otomotiv endüstrimizin ne kadar gerisinde kaldıklarını konuştuğunda, örneğin Çin'de hiç yoktu. Ve o zaman bile arkamızda "sonsuza kadar" kaldı. Ancak otomobillerimiz ve hala kendi pazarlarında zorlukla devam ediyorlar ve Çinli markalar zaten yavaş yavaş Japonları dünyaya itiyorlar.
Öyle oldu, Deng Xiaoping, reformun doğru yolu için hissettik. Temelden - tarım, terzilik, özür dilerim, külot ve tişörtler, inşaat ve altyapı yoluyla - yenilik ve ileri teknolojiye. Rastgele olup olmadığına karar vermek zor. Şahsen, bana göre Çinli reformcunun temel ekonomik yeteneği, kendi halkına olan aşkıydı. İnsanların yiyecek hiçbir şeyleri yok mu? Burada, onların emeğinin sonuçlarını elden çıkarma şansı ve toprağa sahipsiniz. İnsanların giyecek hiçbir şeyi yok mu? Ancak bu sektörde tam bir girişimcilik özgürlüğüne sahipsiniz - dokumacılara, hatta bir terziye, bir parça ekmekle kazandığınız her yere bile.
Sonra, vatandaşların ihtiyaçlarını karşılamaya dayanarak ekonominin böyle olduğu anlaşıldı. Ve en temelinden başlayarak, onları tatmin ederek, çelik kokusunu taşıyabilir, gökdelenler inşa edebilir, tüm dünyadaki kendi üretiminizin bilgisayarlarını ve cep telefonlarını satabilirsiniz.
Ve sonra ulusal para biriminin temel, temel dönüştürülebilirliğinin borsalarda değil, piyasalarda belirlendiği ortaya çıkıyor. Ve yuanı kendi üretim ürünleri için güvenle değiştirebiliyorsanız, hükümetin düşmemesi için değil, aşırı büyümeden kurtarması için özen göstermesi gerekir.
Tabii ki, Çin'in biraz şansı var. Örneğin, PRC'nin SSCB'nin ayakları üzerinde kayda değer bir ağırlık kazanmasını umarak Amerikalıların Çin reformlarını desteklediği için çok şanslıydım. Bu sayede Çin, dış pazarlara çok rahat bir şekilde ulaşabildi; bunun olmasaydı, açıkça söyleyelim, reformların başarısı o kadar açık olmazdı.
Çin için Şanslıydı, SSCB'nin ani çöküşünden sonra Amerikalılar kendilerine gelen ekonomik tehdit seviyesini hemen tanımadılar. Dahası, uzun bir süre boyunca PRC'nin büyümesine gözlerini kapatmaya devam ettiler, çünkü bundan kazanılan kardan önemli bir pay alan Amerikan şirketleri idi.
Önemli bir şeyi anlamak için Çin’in ekonomik genişlemesine eşlik eden jeopolitik yönleri kesinlikle aklımızda tutmamız gerekiyor - Amerikalılar böyle bir hatayı iki kez tekrarlamayacaklar ve yalnızca ihracata yönelik bir ekonomi yaratmamıza izin vermeyecekler. Mallarımızı dış pazarlara erişim ile sınırlandırmak için hala pek çok fırsatları var ve şu anda gördüğümüz durum bunu çok iyi gösteriyor - bizden sadece petrol, gaz ve mineral gübreler bekleniyor. Diğer her şey - yaptırımlar altında, doğrudan veya dolaylı.
Bu nedenle, Çin deneyimimizin kullanımı sadece doğru vurguların formülasyonuyla mümkündür. Yani, iç piyasaya ve iç talebe dayanarak başlangıçta ekonomimizi reform etmeliyiz. Ve bu, DTÖ'den çıkma, adım adım ılımlı korumacılık, gelirlerin artması ve yurt içi tüketimin ulusal üretimden memnun olduğu anlamına geliyor.
Aynı zamanda, dikkat çekici olan, hammaddelerimiz ve askeri ihracatımız hiç acı çekmeyecek. Yani, eğer tamamen dürüst olursak, kalkınma vektöründe böyle bir değişiklikle neredeyse hiçbir şey kaybetmeyiz ...
Ancak şu anki ekonomik "seçkinler" ile böyle bir vektör değişikliği mümkün mü? Ve uzun sürmeyen beklemek için yeni bir hükümetin umutları haklı mı?
Ne yazık ki, şahsen böyle bir umudum yok. Mesele şu ki, bütün ekonomistlerimiz liberaller ve Batılılar değil. Tabii ki olmasa da. Ancak çok daha korkunç bir başka şey - genel olarak, prensipte, emekli bir ekonomik okulumuz yok.
Birkaç yıl önce, Çin ekonomik fenomenine ilk kez ilgi duyduğumda, bu konuda ciddi Rus ekonomistlerinin çalışmalarını bulmak bana mantıklı geldi. Nitekim, planlanan ekonomiyi de yeniden düzenleyen ve kademeli olarak piyasa ekonomisine dönüştüren en büyük ülke. Dahası, bu deneyimin inanılmaz derecede başarılı olduğu ortaya çıktı ve tüm farklılıklarla birlikte çalışması kesinlikle ekonomistlerin kendileri ve muhtemelen ekonomimiz için son derece yararlı olacaktı.
Binlerce isim, on binlerce eser bulmayı umuyordum ... Bu tekrar ediyorum, mantıklı olurdu!
Ama neredeyse hiçbir şey bulamadım. Çin’in deneyimi, ekonomik "gurularımız" tarafından tamamen açıklanmamıştı. Ve ne bulunabilirdi o kadar mutsuzdu ...
Genel olarak, ekonomistlerimiz her şeyi nasıl hayal ettikleridir (ve bu şaka değildir!): Deng Xiaoping, Çin'de iktidara geldiğinde, piyasa ekonomisine ve serbest ekonomik bölgelere izin verdi. Yabancı yatırımcılar bu serbest ekonomik bölgelere keskin bir şekilde koştu, para, teknoloji getirdi ve her şey dönmeye başladı. Ve sonra SSCB de piyasa ekonomisine ve serbest ekonomik bölgelere izin verdi, ancak kimse gelmedi ve hiçbir şey olmaya başladı.
Ve sonuç: biz denedik, ama bizim için işe yaramadı, bu da Çin deneyiminin bize uymadığı anlamına geliyor.
Eğer yazarın kasıtlı olarak ilkel olduğunu düşünüyorsan, o zaman boşuna - ekonomistlerimizin başında her şey tam anlamıyla, kelime kelimesidir.
Açıkçası, tüm eğitimi Başkent'i inceleyen insanlardan daha fazlasını beklemememiz gerekip gerekmediğini ve yaşam deneyimini, Marx'ın yanlış olduğu gerçeğine bağlı olarak bilmemiz gerekir, bu nedenle, Sermaye'de, artıları eksiler için aptalca bir şekilde değiştirmeniz gerekir; Ben kendim onlardan hiçbir şey beklemiyorum.
Rusya, göründüğü gibi paradoksal, gerçek ekonomik sorunları olmayan az sayıdaki ülkeden biri. Evet, başarılı bir gelişim için her şeye sahibiz - büyük bir iç pazar, eğitimli ve yetenekli bir nüfus, yeterli düzeyde teknolojik gelişim, neredeyse bütün gerekli kaynaklar vb. Bunu başarabilen sadece insanlar var. Yani, asıl ekonomik sorunumuz, Gorbaçov ve Yeltsin’in altında bile sıcak yerlere giren ve kategorik olarak gerçek kontrol kollarını nasıl kullanacaklarını bilen ve tanıyan kimseye izin vermeyen sözde-ekonomik kabuktur.
Ağacın meyveleri tarafından tanınabileceği açıktır ve uygulamanın gerçeğin tek kriteri olduğu açıktır. Ancak, bu meyvelerin değerlendirilebileceği düzeyde, uygun sonuçlar çıkardığı ve bu kabuğu kırmaya çalıştığı görülüyor, sadece herkes her şeyden memnun.
Bu nedenle, yeni hükümetten iyi bir şey beklemiyorum. Yine Medvedev mi yoksa galaksideki en beceriksiz Maliye Bakanı, Bay Kudrin mi, yoksa Oreshkin, Siluanov klonu mu ... yoksa affet beni, biraz Glazyev - yani ne?
Ve eğer öyleyse, sana vereyim, sevgili okurlar, kişisel bir ekonomik strateji seçme konusunda tavsiyeler vereyim: bitki patatesleri, bu önümüzdeki beş yılın en iyi gelecekleri!
Şakalar dışında, yine de siyasi zaferlerimiz olacak. Belki ordu.
Patatesin bitmediği en önemli şey!