Ütopya’ya Giden Yol…
Çin felsefe ve siyaset geleneğinde program ve hedeflerin hep sayılara indirgendiğini görürüz.
Örneğin Çin’in ilk Cumhurbaşkanı Sun Yatsen’in “Üç Halk İlkesi” vardır. Mao Büyük Atılımı “Başarının Sekiz İlkesi” olarak ifade eder; veya mücadeleyi “Dört Kötülük”e indirger, “Liberalizmin 11 Biçimi”ni ilan eder; Deng Xiaoping ise 1978’te “Dört Temel İlke”yi ilan etmişti. Bu yöntem, Çin düşünce tarihinde bir gelenektir.
En eski Çin metinlerinde (MÖ 6-3 yüzyıllarda) bunların aynısına daima rastlıyoruz ve bunun günümüzde de aynen devralındığını görüyoruz.
Peki Çinliler siyasi programlarını, amaç ve hedeflerini neden sayılarla ifade etmişler?
Kadim Çin devlet ve bürokrasi geleneğinde memur olabilmek için belli bazı sınavlardan geçmek gerekirdi. Yani Çin, dünyanın çoğunluğunda devletlerin henüz görülmediği bir çağda muazzam bir gelenek yaratarak uygarlık tarihinde farkını ortaya koymaktadır. Neticede memurlar sınava tabi tutulurken, beş temel eseri (bunların neler olduğu yazmıyorum, yazıyı uzatır) okumuş, kavramış ve esaslarını ezberlemiş olmalıdırlar. Söz konusu eserlerin esaslarını kavramlaştırabilmek için de Çinli filozoflar bu ilkeleri sayılarla açıklamayı gerekli görmüşler, çünkü bu yöntem öğrenmeyi kolaylaştırmaktadır.
Sonuç?
Çin klasiklerinden “Büyük Öğreti”, “Üç İlke” ve “Sekiz Yöntem”le geleceğin toplumunun kuruluşunu bakın nasıl açıklıyor. Üç İlke’yi geçiyorum, fakat yarım paragraflık bir metin deneyselcilik, gerçeğe dayanma, bilgi kuramı, devletleşmenin zorunluluğu ve ütopik mesajlar içeriyor.
“Eğer şeyler incelenirse, bilgi de tamamlanmış olur. Eğer bilgi tamamlanmış olursa, düşünceler de hakikate ulaşır. Eğer düşünceler hakikate ererse, kalp (Çinliler o dönemde bilinci böyle ifade ediyorlarmış) de düzenlenmiş olur. Eğer kalp düzenlenmiş olursa, kişiliğin yapısı da uygarlaşmış olur. Eğer kişi uygarlaşmışsa, aile de düzene sokulmuş olur. Eğer aile düzene sokulmuşsa, devlet de iyi yönetilir. Eğer devlet iyi yönetilirse, toplum da barış ve huzur içinde olur.”
Türkiye dururken niye Çin’e gidiyorsun diyen arkadaşlara: şu sıralar Çin felsefesi hakkında bir makale hazırlıyorum da ondan.