ALS (Amyotrofik Lateral Skleroz), motor nöronların (sinir hücreleri) zamanla hasar görmesiyle karakterize olan ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır. ALS, hareketi kontrol eden kasları etkiler ve kasların zayıflamasına, güçsüzleşmesine ve erimesine yol açar.
ALS’nin tam nedeni bilinmemektedir, ancak genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi hastalığın ortaya çıkmasında rol oynayabilir. Bu hastalıkta, motor nöronlar zamanla harap olur ve iletişimlerini kaslara gönderememeye başlarlar. Bu da kasların zayıflamasına ve kontrolünün kaybedilmesine neden olur.
ALS (Amyotrofik Lateral Skleroz) belirtileri
Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS), sinir hücrelerinin yavaş yavaş dejenerasyonu ve kasların zayıflamasına neden olan bir nörodejeneratif hastalıktır. ALS’nin belirtileri, hastalığın ilerleyişine bağlı olarak farklılık gösterebilir. İşte ALS’nin yaygın belirtilerinden bazıları:
- Kas zayıflığı: ALS’nin en yaygın belirtisi, kaslarda güçsüzlük veya zayıflıktır. Başlangıçta genellikle bir kol veya bacakta hissedilir ve zamanla diğer kas gruplarına yayılabilir. İşlev kaybı, el becerilerinin azalması, zorlukla yürüme, düşme eğilimi ve ellerin güçsüzlüğü gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
- Kas krampları ve seğirmeler: ALS hastalarında, kas krampları, seğirmeler veya kasılmalar gibi istemsiz kas hareketleri sıkça görülebilir. Bu durum, sinir hücrelerinin bozulmasıyla ilişkilidir.
- Konuşma zorluğu: ALS, konuşma kaslarını etkileyebilir ve konuşmada zorluklara neden olabilir. Konuşma yavaşlayabilir, net olmayabilir, sesin titremesi veya boğuklaşması gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
- Yutma güçlüğü: Yutma kaslarının etkilenmesi, yutma güçlüğüne yol açabilir. Yemek yeme ve su içme gibi günlük aktivitelerde zorluklar yaşanabilir. Ağızda tükürük birikimi, boğazda takılma hissi veya sık sık boğulma belirtileri görülebilir.
- Solunum zorluğu: ALS, solunum kaslarını da etkileyebilir ve solunum zorluğuna yol açabilir. Nefes almada güçlük, hızlı yorulma, hırıltılı solunum veya solunum sırasında zorluk gibi solunum belirtileri ortaya çıkabilir.
- İskelet kaslarında sertlik ve kramp: ALS hastalarında, kaslarda sertlik, gerginlik veya kramp hissi olabilir. Bu durum, kaslardaki sinir bozulmasıyla ilişkilidir.
- Koordinasyon kaybı: ALS ilerledikçe, koordinasyon ve denge sorunları ortaya çıkabilir. Tutarsız yürüme, düşme eğilimi ve zayıflamış kaslar nedeniyle günlük aktivitelerde zorluklar yaşanabilir.
ALS’nin semptomları kişiden kişiye değişebilir ve hastalığın ilerleyişine bağlı olarak şiddetlenebilir. ALS şüphesi durumunda, bir sağlık uzmanına başvurmak ve tanı almak önemlidir.
ALS tedavisi
Maalesef, günümüzde ALS için kesin bir tedavi bulunmamaktadır. ALS, ilerleyici bir nörodejeneratif hastalık olduğu için sinir hücrelerinin kaybı geri dönüşümsüz ve tedavi edilemezdir. Ancak, ALS semptomlarının yönetimi ve yaşam kalitesini iyileştirmek için çeşitli tedaviler ve yaklaşımlar mevcuttur. İşte ALS tedavisinde kullanılan bazı yöntemler:
- İlaç tedavisi: ALS semptomlarını hafifletmek veya kontrol altına almak için çeşitli ilaçlar kullanılabilir. Riluzole adı verilen ilaç, ALS ilerleyişini yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Baclofen, baklofen, gabapentin ve benzodiazepinler gibi kas spazmlarını ve kas sertliğini hafifletmek için kullanılan ilaçlar da reçete edilebilir.
- Fiziksel terapi: Fiziksel terapi, kas gücünü, esnekliği ve hareket aralığını korumak için kullanılır. Fizyoterapistler, hastaların kasları güçlendirmek, esnekliği artırmak, dengeyi geliştirmek ve fiziksel fonksiyonları korumak için egzersizler ve terapi teknikleri uygular.
- Solunum terapisi: ALS ilerledikçe solunum kasları da etkilenebilir. Solunum terapisi, solunum egzersizleri, solunum cihazları veya ventilatörlerin kullanımı gibi teknikleri içerir. Bu, solunum fonksiyonlarının sürdürülmesine yardımcı olabilir ve solunum zorluğunu azaltabilir.
- Beslenme ve yutma desteği: ALS hastaları, ilerleyen yutma güçlüğü nedeniyle beslenme ve sıvı alımı konusunda zorluklar yaşayabilir. Diyetisyenler, beslenme planı ve yutma teknikleri konusunda rehberlik yapabilir. Bazı durumlarda, tüp beslenme veya gastrostomi (beslenme tüpü) yerleştirilmesi gerekebilir.
- Psikososyal destek: ALS, hastalar üzerinde duygusal ve psikolojik etkileri olan bir hastalıktır. Psikososyal destek, psikolog veya danışmanlar aracılığıyla sağlanabilir. Hastalar ve aileleri, hastalıkla başa çıkmak, ruh hali yönetimi, stres azaltma ve destek gruplarından faydalanma konusunda destek alabilir.
Tedavi ve bakım yaklaşımı, ALS hastalarının bireysel ihtiyaçlarına ve semptomlarının seviyesine göre belirlenmelidir. Hastaların yaşam kalitesini iyileştirmek, semptomları yönetmek ve destek sağlamak ön planda olmalıdır. Tedavi planı, bir multidisipliner ekibin işbirliğiyle oluşturulmalı ve düzenli olarak güncellenmelidir.
Dış bağlantılar;
- Amyotrofik lateral skleroz – Vikipedi (wikipedia.org)
- https://www.memorial.com.tr/hastaliklar/als-amyotrofik-lateral-skleroz-hastaligi-nedir-belirtileri-nelerdir