Truman dönemini anlamadan, onu iyice araştırmadan bugünün Türkiye’sini anlamak pek mümkün görünmüyor.
İkinci Dünya Savaşı sonrası... Avrupa perişan durumda, ama ABD’nin de durumu pek öyle parlak değil. Normal iş hayatına dönüşte büyük zorluklar var. Savaş yıllarında sanayi her şeye karşın gelişmiş, üretim de, talep de artmıştı, ama bu yetmiyordu. Zira üretilen mallara yeni dış pazarlar bulma sorunu had safhadaydı.
Büyük şirketler bazı olumlu kararlar aldılarsa da, 1945-46 yıllarında işsizlerin adlarının yazılı olduğu listeler ABD Kongre’sine sunuldu. İşlerin ve işçi kuruluşlarının yetkilerini kısıtlayan yasalar çıkarıldı ve en önemlisi de 1947 yılında çıkarılan Taft-Hartley yasasıydı. Bu yasa, ABD tarihinin en gerici yasalarından biri sayılıyordu. Sendikaların hakları kısıtlanmış, ABD başkanına grevleri süresi erteleme yetkisi verilmişti.
İşte bu yıllar hangi yıllardı biliyor musunuz?
Harry Truman’ın Başkan olduğu karanlık sekiz yıl.
Kolay mı, Truman’ın yanında “Cadı Avı” yaratıcılarından ve daha sonra da ABD Başkanı olacak Temcilciler Meclisi California üyesi Richard Nixon vardı.
O Nixon ki, Truman’ın sadık adamı McCarthy ile birlikte “komünist” listeleri hazırlayanların en başında geliyordu.
ABD’nin kendi içinde ve tüm dünyada ortalığı alabildiğine karıştırdığı yıllar...
McCarthy “cadı avında” binlerce insan devlet hizmetinden mahrum bırakıldı, binlerce insan da gözaltına alındı.
Aslında Harry Truman’ın başkan falan olacağı da yoktu. Başkan Roosevelt’in ani ölümü sonrası başkan yardımcısı olarak görevi devraldı.
Ekonominin durumu kötüydü. Sanayi malları üretiminde yüzde 8’lik düşüş söz konusuydu. Bunu örtmek için de ülkede ve ülke dışında bir dizi kaos yaratmak gerekiyordu.
Hiroşima ve Nagazaki’ye atom bombaları Truman zamanında atıldı.
Kore savaşı Truman zamanında patlak verdi...
Marshall Planı’nın mimarı da oydu. Bu plan sayesinde aralarında Türkiye ve Yunanistan’ın da bulunduğu devletler üzerinde ekonomik ve siyasi baskı oluşturdu.
İsrail devleti onun döneminde kuruldu.
Soğuk savaş onunla başladı...
NATO onun zamanında kuruldu.
Kore savaşı için sevkedilen 450 bin askerin yarattığı can, mal ve ekonomik kayıplar onun zamanında gerçekleşti...
Artık esamisi bile okunmayan “komünizm”, bütün dünyada en büyük tehlike olarak onun zamanında ortaya atıldı. Öyle ki, birçok insan “komünist” olarak yargılandı ve ya öldürüldü ya sürüldü veya hapsedildi.
Truman Doktrini böyle başladı.
Truman’ın Dış İşleri Bakanı General George Marshall ile birlikte “Marshal Planı” adı verilen yardım paketleri o sırada gündeme geldi.
1945 yılında Başkan Franklin Roosevelt’in ölümüyle başlayan Başkanlığı, 1953 yılına kadar sürdü ve bir yığın acıyı da ABD’ye ve dünyaya yaşattı.
Truman doktrini aslında dünyada komünizmle savaşmak için batı Avrupa ülkelerinden bazılarıyla yapılan bir anlaşmaydı. Vietnam konusu da o sıralarda gündeme gelmişti. Ancak, Truman zamanında Fransızlar Vietnam’a hakimdi ve Ho Chi Minh liderliğindeki komünistlere karşı alabildiğine savaşıyorlardı. Doğal olarak da, kendisini komünizmin baş düşmanı olarak gören Truman başkanlığındaki ABD de Fransızlara silah ve cephane konusunda yardımcı oluyordu.
Hiroşima ve Nagazaki’ye atılmasını emrettiği atom bombaları nedeniyle ABD tarihinin en tartışmalı başkanı olarak ün yaptı.
Ocak 1949’da ikinci dönem başkanlık görevi için yemin ettikten sonra ulusal sağlık sigortası, konut programları, asgari ücrette iyileştirme, çiftçilere yardım, Taft-Hartley yasasının yürürlükten kaldırılması, sosyal güvenlik yasalarında iyileştirme gibi bir yığın reform çabalarına girişti. Truman’ın bu çabalarının bir kısma muhafazakar ABD senatörleri ve temsilciler meclisi üyeleri tarafından engellendi.
Ama kafasında komünizm tehdidi sürüyordu. McCarthy dönemindeki “cadı avı” da 1949 yılında, ikinci başkanlık döneminde başladı. Sovyetler Birliği’nin ilk nükleer denemesi de açıkçası ödünü patlattı.
Truman, bir kez daha seçimlere girme hakkı varken, bu hakkından vazgeçti ve seçimlere girmedi. Memleketi Missouri’ye dönerek, birçok gazetede köşe yazarlığı yapmaya başladı ve 26 Aralık 1972 tarihinde de öldü. Cesedi yakıldı.
Tarihin en geri planında kalmış bir lider görünümüne rağmen, yine dünyanın en çok değişime uğradığı bir dönemde başkanlık yaptı ve hala tartışılan birçok karara da imza attı.
Truman dönemini anlamadan, onu iyice araştırmadan bugünün Türkiye’sini anlamak pek mümkün görünmüyor.
Mümtaz İdil
Odatv.com
Biz "Türkiye İncirlik'i kapatacak mı" diye tartışırken...