Rahim duvarını oluşturan dokunun rahim dışına yerleşerek üremesine endometriozis (çikolata kisti) denir.
Endometrium dokusu her regl döneminde vücuttan atılarak yenilenir. Eğer bu doku rahim haricinde başka bir bölgeye (yumurtalıklar, pelvis boşluğu, fallop tüpleri, bağırsak, idrar torbası, rahmin dışı) tutunduysa kanama gözlenir ve bu kahverengi kan birikerek endometriozise (çikolata kisti) neden olur.
Endometriozis jinekolojik muayenede veya ultrasonografide ağrıya yönelik bir şekilde tespit edileceği gibi ağrısız da ortaya çıkabilir. Eğer hastalar çok ağrıdan şikayetçi ise doktor laparoskopik ameliyat önerebilir.
Endometriozisin kalıcı bir tedavisi yoktur çünkü hangi tedavi uygulanırsa uygulansın yenilenme olasılığı yüksektir. Genelde ilaçla veya cerrahi yöntemle yapılan tedavi ağrının şiddetini gidermek ve infertilite sorununu ortadan kaldırarak hastanın gebe kalmasını sağlamaktır.
Çikolata kisti ameliyatı laparoskopik (kapalı) olarak yapılır. Burada önemli olan nokta endometriozis ameliyatı yapılırken çikolata kistlerini yumurtalıklara zarar vermeden çıkartılması, yapışıklıkların açılarak endometriozis sorunlarını ortada kaldırmaktır.
Çikolata kisti ameliyatından önce hastanın yumurtalık rezervine bakılmalıdır. Eğer hasta henüz bebek sahibi olmadıysa ve yumurtalık rezervinde düşüklük varsa böyle bir durumda ameliyattan kaçınılmalıdır.
Endometriozis hastaları ilaç veya cerrahi işlemler uygulanarak aşılama veya tüp bebek tedavisi ile gebe kalabilirler. Yaşı genç olan hastalarda tüp bebek tedavisinde %50 %60 oranında gebe kalma şansı artar.