Yanlış olarak “bağırsak düğümlenmesi” olarak da bilinen invajinasyon, bağırsakların iç içe geçmesi demektir. Aslında günlük hayatta bağırsaklar birbirinin içine girer ve çıkar. Şayet giren bağırsak geri çıkamazsa, o vakit invajinasyon bulguları ortaya çıkar. En sık olarak süt çocukluğu devrinde (6 ay-1 yaş) görülür. İlkbahar ve sonbahar üzere mevsim değişimlerinde daha sıktır. Bu yaştaki çocuklarda invajinasyon, ince bağırsağın son kısmının (ileum) kalın bağırsağın birinci kısmının (çekum) içine girmesi ile oluşur (ileo-çekal invajinasyon). İshal üzere nedenlerle bağırsak hareketlerinin artması invajinasyona neden olabilir. Rotavirus salgınlarında daha sık olarak görülmesinin nedeni de budur. İnce bağırsağın son kısmı lenf dokusundan zengindir.
Üst teneffüs yolu enfeksiyonu üzere genel sistemik enfeksiyonlarda burada bulunan lenf dokusu da şişer. Kalınlaşan bu doku, rastgele bir nedenle iç-içe girmiş olan bağırsağın geri çıkmasını maniler. Şayet bağırsak içinde polip varsa bu da birebir halde invajinasyona neden olabilir. İki yaşın üzerindeki çocuklarda ise, bağırsaktan köken alan lenfoma (lenf kanseri) invajinasyon nedenlerinden biridir. İnvaginasyon birinci olarak kusmayla başlar. Başlangıçta çocuğun yediklerini içeren kusma bir müddet sonra sarı-yeşil bir renk alır. Bu durum bağırsak tıkanıklığının bulgusudur. Tıkanıklık, bağırsakların geriye gerçek şişmesine neden olur.
Bu da karında şişlik (distansiyon) olarak görülür. Vakit geçtikçe iç-içe geçen bağırsağın iç duvarında oluşan ödem, buradan kanamaya neden olur. İnvajinasyonda anüsten kan gelmesinin nedeni budur. “Çilek jölesi” halinde kanama olarak tanımlanan bu durum invajinasyonun en tipik bulgusudur. İnvaginasyon saptanan hastalar hastaneye yatırılarak damar yolu açılır ve serum tedavisi ile antibiyotik tedavisine başlanır. Sonuç olarak hastalığın temel tedavisi acil koşullarda girişimsel teknikler ve cerrahidir.
Tedavi Seçenekleri:
Hidrostatik-Serum (İzotonik) İle Redüksiyon: Ultrasonografi eşliğinde baryum yahut izotonik sıvının (serum fizyolojik) makat yoluyla barsaklara en fazla 1,5 metre yüksekten 150 mm/Hg basınç altında verilerek içiçe girmiş barsakların açılması prosedürüdür. Gecikmiş ve genel durumu bozuk hastalarda uygulanmamalıdır. En fazla iki ya da üç sefer tekrarlanabilir. Muvaffakiyet oranı %50-90 ortasındadır. Açılma olmazsa açık cerrahi tekniğe geçilmelidir. Hastalığın redüksiyon sonrası tekrarlama mümkünlüğü %2-20’dir ve nüksler çoğunlukla birinci 72 saatte olur.
Pnömotik (hava ile) redüksiyon: Tekrar makat yoluyla havanın barsaklara verilerek içiçe geçmiş barsakların açılması sürecidir. Bebeklerde 80 mm/Hg, büyük çocuklarda 110-120 mm/Hg’yı aşmamalıdır. Muvaffakiyet bahtı %75-90’dır. Hastalığın redüksiyon sonrası tekrarlama mümkünlüğü %2-20’dir ve nüksler çoğunlukla birinci 72 saatte olur.
Cerrahi Tedavi:
Lapasroskopik Redüksiyon: Barsakların laparoskopi yardımıyla açılma sürecidir. Şayet kaideler uygunsa ameliyat sonrası periyot açık cerrahiye nazaran hem daha rahat geçmekte hem de kozmetik sonuçlar daha âlâ olmaktadır.
Açık Cerrahi: Üstteki tedavi seçenekleri başarısız olduğunda ya da hastalar bu seçeneklere uygun olmadığı durumlarda tercih edilmelidir. Açık cerrahide şayet barsakların dolanımı bozulmamışsa ve invaginasyona sebep olacak bir doğumsal anomali kelam konusu değilse elle barsakların açılması (manuel redüksiyon) kafidir. Süreç uzamış ve barsak deveranı bozuksa ameliyat sırasında barsakların bir kısmı çıkartılabilir (segmental rezeksiyon) yahut barsağın ucu karın duvarına ağızlaştırılabilir (stoma yapılması).