Tarih, 29 Şubat 1968. Emre Kongar, Ankara’da yaşarken, kısa süreliğine İstanbul'da bulunduğu bir sırada Sahaflar Çarşısındaki bir arkadaşına uğrar. (Elif Sahaf – Aslan Kaynardağ -H.V.) Çok soğuk, karlı bir kış günü dükkana girdiğinde, içeride sahaf arkadaşından baska iki kişi daha vardır. Biri orta yaşlarında bir adam, diğeri de henüz yirmisine bile varmamış genç bir çocuktur. Dükkan sahibi tanıştırır: "Bak, bu İtalyan bir profesör, Umberto Eco, cok değerli bir şahsiyettir. İşte bu da Orhan Pamuk, bak dikkat et, ileride adını çok duyacağından eminim".
Emre Hoca selam verir ama çok da önemsemez bu ikiliyi, zaten onlar da bir kutunun içindeki eski kitapları büyük bir ilgiyle karıştırıyorlardır.
Biraz sohbetten sonra arkadaşı, Emre Hoca'yı da kutunun başına çekip, "Gece birisi bırakmış kapıya, İçinde bir sürü Latince, Osmanlıca el yazmaları var. Bak şu kitap tam sana göre, Allasen al şunu" der ve Hoca’nın eline bir el yazması tutuşturur. Emre Hoca fazla oturmaz, tam kapıdan çıkarken de yine tanıdığı bir yazar arkadaşı Mete Tunçay ile çarpışınca zaten cok sağlam olmayan el yazması yere saçılır. Beraberce toplarlarken Tunçay’ın dikkatini çeker bazı sayfalar, "Bunlar senin işine yaramaz" diye alır bir kısmını. Geri kalanına evde söyle bir göz atar Emre Hoca, ama çok ilgilenmez. Ankara’ya dönme telaşıyla yazmaları annesinin İstanbul’daki evinde unutur. 1974 yılında ölen annesinin evinde kitap tekrar eline geçince değerini anlar. Yazmalar, Osmanlı döneminde İngiliz Krallığı için casusluk yapan Calavela isimli İspanyol Yahudisi (Ladino) genç bir devşirmenin anı ve raporlarından oluşmaktadır. Kongar, yazıları bir kenara ayırır ve 1987 yılında önce bir makale olarak, ardından da 1989’da roman olarak değerlendirir.
İşte Hocaefendi’nin Sandukası kitabı böyle ortaya çıkar.
O dükkana bırakılan esrarengiz kutunun içindeki “Melkli Adso”nun el yazmaları ayrıca, Umberto Eco’nun ünlü “Gül’ün Adı”, Orhan Pamuk’un da meşhur “Beyaz Kale” kitaplarına da esin kaynağı olur.
Siyaset Bilimci ve Sosyolog Emre Kongar’ın Hocaefendi’nin (aslında dönemin YÖK’ü ve başkanı İhsan Doğramacı’ya bir eleştiri maksadıyla yazılan) Sandukası kitabına konu olan el yazmaları, Fatih Sultan Mehmet döneminde İmam Gazali’nin Müritleri denen, Medrese öğrencileri tarafından kurulan gizli bir örgütten ve bu örgütün önlemeye çalıştığı organize bir cinayetten söz eder. Calavela, 30 yıllık bir dönemi kapsayan raporlarının çoğunu, Raşid isimli bir medrese öğrencisinin ağzından kaleme alır.
Elif Sahaf’ın kapısına 1968 yılının 28 şubatında bırakılan kutudan hem Hristiyan dünyasında, hem de İslam coğrafyasında kurulmuş gizli tarikat ve cemaatlerin hikayeleri çıkar.
Hatta Ahmet Oktay, Gazali’nin müritlerinin hasımlarını sınavlı yarışmada ezdiği ve ebediyen susturduğu bölümlere ilişkin, “Müritler Gazali’den o zamana değin pek bir gelişme gösterememiş, bütün fikirler aynıyla Gazali’nin tekrarı” yorumunu yapar.
Kitapta Hurufi’lerin yakılmasına da göndermeler vardır.
Peki, bu yazı da nereden çıktı diye soracak olursanız.
İngilizce’de “connotation”, Almanca’da “Bildenvereinigung” denilen kelime çağrışımı tetikledi. Hem Hocaefendi var hem sanduka, hem de imam…
Günün anlam ve önemine oldukça uygun.
(*) 166 s. Roman, Emre Kongar, birinci basım Aralık 1989 Remzi Kitabevi
Kitabın tanıtım özetinde şunlar yazıyor: Cinayet, aşk, serüven, esrar. İslâm, Egzistansiyalizm, Diyalektik. Medrese öğrencilerinin kurduğu gizli örgüt. İşkence ve entrika. Rakamların sırrı. Bütün bunlar, ünlü bilim adamı Emre Kongar'ın tarihsel roman biçiminde kaleme aldığı, toplumsal eleştiri alegorisinin ögeleri. Keyifle okuyacaksınız.
Hüseyin Vodinalı
Odatv.com