benOcak 2021’in sonlarında Eli Timoner nefes almakta zorluk çekerek hastaneye kaldırıldı. Uzun, yavaş bir fiziksel düşüş olmuştu. 92 yaşındaki girişimci ve üç çocuk babası 53 yaşındayken geçirdiği felç sonrası 40 yıl felç kaldı; Covid’in izolasyonu sırasında hareketliliği kötüleşti ve 55 yıllık karısı Elissa’yı çok zorladı. Şimdi, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve konjestif kalp yetmezliği nedeniyle kalıcı olarak yatalaktı. Hastanede belgesel yapımcısı kızı Ondi Timoner’in telefonla ulaştığı Eli, bittiğini hissettiğini, “ölmeyi beklediğini” bildirdi.
“Ölmeyi mi bekliyorsun?! Bugün beni görmeyi beklediğini sanıyordum,” dedi şok olmuş bir Ondi. Ama Eli kararlı: “Bana veda tozu verseler, alırdım.”
Ondi’nin babasının son günleri ve tıbbi yardımlı ölümü üzerine dikkat çekici belgeseli Last Flight Home, bu kesinlik noktasından başlıyor. Yatalak olmak, Eli için başlangıç olmayan tam zamanlı bir bakım tesisine transfer anlamına geliyordu. Sürekli acı çekiyordu, yorgundu, bitmişti. Filme beş dakikadan kısa bir süre kala: Hastaneye bağlı Eli, Elissa, Ondi ve kardeşleri Rachel ve David arasında tıbbi yardımlı intihar olasılığını tartışan bir Zoom görüşmesi. Konuşma minyatür bir filmdir: hem derin hem de pratik, alaycı ve yıkıcı. Ölüme topluca yaklaşmanın nadir bir örneği. Kaliforniya’nın Yaşam Sonu Seçeneği Yasası’na göre yasal olarak nasıl yapılır. (Washington DC’ye ek olarak, ölümde tıbbi yardıma izin veren 10 eyalet var.) Babasını, en iyi arkadaşını, kocasını, babasını, dedesini kaybeden bir aile olarak manevi olarak nasıl yapılır. Ölümcül bir hastalıkla karşılaştığında sevdiklerinize nasıl cevap verilir: “Bitmesini istiyorum. Derhal.”
Timoners, Eli’nin tıbbi yardımlı ölüm kararını destekledi, ancak bunun nasıl yürürlüğe gireceği konusunda kafası karışmış olsa da, bir doktor tarafından değerlendirilmesi ve ölümcül reçetenin verilmesi arasındaki devlet tarafından zorunlu kılınan 15 günlük bekleme süresi için yaşamak şöyle dursun. “Hiç bir fikrim yoktu. Ondi, Guardian’a verdiği demeçte, ailemin oturma odasında ayda yürümek gibiydi.
Last Flight Home bir geçiş aşamasını yakalar – yapılacak işler, söylenecek sözler, onurlandırılmayı ve kutsanmayı sever. Eli’nin 1970’lerde Air Florida’nın kurucusu ve CEO’su olarak geçirdiği zamandan ve bir arkadaş olarak geçirdiği hayattan anekdotlarla dolu, duygusal ve büyük ölçüde iyimser son Zoom vedaları var. California yasalarına uygun olarak, ilk doktorun reçeteyi onayladığını doğrulamak için Facetime aracılığıyla farklı bir doktorla bir takip randevusu. Eli’nin hayattayken bir tabuta konmaktan korktuğunu ifade ettiği bir ölüm doulasıyla bir toplantı. Eli’nin yine eyalet yasalarına uygun olarak ilacı kendi eliyle alabilmesini sağlamak için pipetle smoothie içme alıştırması yapın. Hayat, utanç ve şükran duyguları, cenaze planları, eski fotoğraflar, aylık faturalar hakkında sohbetler.
Filmde, çoğunlukla oturma odasındaki kanepede kamp kuran Elissa, “Her şeyde bir gerçek dışılık var” diyor. “Sadece bir ayağımızı diğerinin önüne koyuyoruz.”
Ailesel samimiyet ve inceliğin bir karışımı olan gerçeküstülük, “birçok insanın ve ailelerin kendilerini içinde bulduğu bir konumdur, çünkü kültürümüz bizi gerçekten kurmaz – ölüm hakkında konuşmayız”. dedi Ondi. “Bundan gerçekten çok korkuyoruz.”
Babasının kararından önce Ondi de bununla yüzleşmemişti. Başlangıçta “panik yapıyordum” dedi, başlangıçta Kaliforniya’nın Yaşam Sonu Seçeneği Yasası’ndan habersizdi. Babasının hastaneden yaptığı telefon görüşmelerini kaydetmeye başladı. “Yakında olacağını biliyordum. Hissettiği kadar alçalmış olarak öleceği fikrinden dehşete düştüm. Ve burada artık onun için hiçbir şeyin kalmadığını ve dördümüz dışında kimsenin umursamadığını ve hayatının gerçekten bir başarısızlığa dönüşmüş olduğunu hissetti”, bunun büyük bir kısmı, yaşadığı maddi kayıplardan kaynaklanıyordu. sakatlık. (Eli Timoner, 1990’da Engelli Amerikalılar Yasası’nın yürürlüğe girmesinden önce felç geçirmesinin ardından şirketinden ayrılmak zorunda kaldı.)
Ondi, “Onu eve getirmek, yatağını oturma odasının tam ortasına koymak ve sonra onu sevgiyle sarmak en büyük hediyeydi” dedi. “Bu şansım olmasaydı bugün nerede olurdum bilmiyorum. O benim en iyi arkadaşımdı, dostumdu ve harap olmuştum, kesinlikle harap olmuştum.”
Kameralar kısa bir süre sonra, filmden ziyade bir arşiv olarak dönmeye başladı. Ondi, “Çok fazla kayıt yapıyorum ve ailem buna alıştı, bu yüzden ben dahil kimse bir film yaptığımı bilmiyordu” dedi. “Onu bir şekilde şişirmek için çaresizdim.”
Böyle hassas, ham anları çekmek bir aile anlaşmasıydı. Ondi’nin çalışmalarını her zaman destekleyen Eli, oturma odasına yerleştirilmiş kameralardan yapılacak herhangi bir gelecek projesinde yer aldı. (Ondi ayrıca filmin kurgusunu da yaptı.) Elissa ve David de öyle. Brooklyn’deki Beth Elohim Cemaati ile kıdemli bir haham olarak yaşamının sonunda birçok insanı ve sevdiklerini destekleyen Rachel, daha dikkatliydi.
“Çok özel hissettirdi,” dedi. “Ölüm hakkında konuşmaktan ve bu konuşmaları yapmaktan çekinmesem de, bu gerçekten sadece bizim içinmiş, kimsenin gözüne göre değilmiş gibi hissettim.
“Ölme süreciyle ilgili önemli olan şeyin bir kısmı, arabuluculuk yapılmamasıdır” diye ekledi. “Sadece özel olabilir.” Yavaş yavaş önce çekimlere, sonra da halka dağıtımına geldi. Eli’nin ölümünden sonra bu görüntülerde teselli bulan, aylarca her gece onu izleyen annesi gibi babası da her şeyden önce destekleyiciydi. Rachel, “Annem bundan teselli buluyorsa, o zaman en önemli şey bu,” dedi. Ve sonra seyirciler üzerinde etkisi oldu. Filmi izleyenler, “hayata, aşka, ölüme dönecek kadar cesur olursak hayata döneceğimize hayran kalarak tiyatrodan ayrıldı” dedi. “Bu bana gerçekten kutsal bir amaç gibi geliyor. Ve sahip olduğum tüm endişeleri bıraktım. ”
Ayrıca, diğer devletlerin şefkatli seçim yasalarını benimsemelerine yardımcı olabileceğini söyledi. Film, New York yasama organı tarafından hâlâ yürürlükte olan şefkatli bir seçim için kararlıdır – “Eğer ölümcül bir hastalığa yakalanırsanız, daha fazla acı çekmek istemiyorsanız, hayatınıza son verme hakkına sahip olmalısınız. Bu, kendi bedenlerimiz üzerinde bir haktır” dedi Ondi.
Ancak film, şu anda var olan süreçten rahatsızlık duymaktan çekinmiyor. İlacın uygulanması, son vedayı belirli, kritik talimatlarla dengelemeye çalışan bir koreografi ve ciddiyet çilesidir; son karışım iki dakikadan kısa bir sürede tamamen tüketilmelidir. Çocukların ve torunların elinde tuttuğu Eli’nin zamana karşı acı zehri yutmaya çalıştığı ve “yapamam” dediği o geri sayım düzenleniyor ama yine de 10 dakika sürüyor, zamana karşı stresli bir yarış.
Ondi, “Bir engel parkuru gibi hissettim” dedi. “Bunu yapmanın daha insancıl bir yolu olmalı… Etrafını sarıyorduk ve bu gerçekten huzurlu bir yolculuk olacaktı ve ‘dayanamıyorum’ dediğini görmek” – tadına atıfta bulunarak son ilaç – “bu onun dünyadaki son deneyimiydi benim için gerçekten çok üzücüydü.”
Ama sonunda barış. Eli ilacı bitirdikten kısa bir süre sonra 3 Mart 2021’de öldü. O zamana kadar şefkatli, cömert, komik biri olarak karşımıza çıkıyor. Rachel, “Bu film tam olarak onun olduğu kişi” dedi. Ondi, “Diğer herkese dikkat etti ve herkesi köklendirdi” dedi. “Ve ben sadece bu cömertliğin ve zarafetin onda birine sahip olmayı arzuluyorum.”
Son bir cömertlik eylemi: ölüm hakkında açıkça konuşmaya istekli olmak, sonun nasıl kucaklanabileceğine dair bir model sunmak. Filmden Rachel, “Umarım insanlar kendilerinin ve sevdikleri herkesin öleceği gerçeğiyle yüzleşmek için ilham alırlar” dedi. “Ve eğer bunun hakkında konuşmaya ve bunun için biraz plan yapmaya cesaretleri varsa, güzel, iyi bir ölüme sahip olmak için gerçek bir şansları var demektir. Ve bu onların hayatlarını ele geçirmelerinin bir yolu. Bu onların yaşamlarını benimsemelerinin bir yolu.”