Günümüzde neredeyse tüm evlerin demirbaşı halini alan bulaşık makinesinin, hizmetlilerinden şikayetçi bir ev kadını tarafından geliştirildiğini biliyor muydunuz?
Bulaşık makineleri türlü çeşitli olsa da genel olarak aynı prensiple çalışır: Deterjanlı suyun kirli bulaşıklar üzerine püskürtülmesi. Bulaşık makinesi elle yıkamaya göre daha az su kullandığı için hem su tasarrufu, hem de bu suyu ısıtmak için daha az enerji kullanılmasından dolayıenerji tasarrufusağlar. 2003 yılında yapılan bir çalışmaya göre tam dolu bulaşık makinesi 15-22 litre arası su ve 1-2 kWh enerji harcarken, aynı miktarda bulaşığın elle yıkanması 20-300 litre su ve 0,1-8 kWh enerji gerektiriyor.
İlk tasarımlar kullanışsız
İlk bulaşık makinesi 1850’de Amerikalı Joel Houghton tarafından geliştirildi. Elle çevrilerek bulaşıklara su püskürten bir çark içeren bu tahta makine pek kullanışlı olmasa da ilk bulaşık makinesi patentidir. 1865’te L.A. Alexander tarafından alınan patentte ise bulaşıkların dizildiği bir raf makinanın içinde çevriliyordu. Ancak bu tasarım da bulaşıkların yeterince temizlenmesini sağlamıyordu.
Çin porselenlerinin kırılmasından bıkan ev kadını
Elle çalıştırılan makinelerin en başarılısı ise 1887’de Amerikalı Josephine Cochrane tarafından geliştirildi. Rivayete göre zengin bir ev kadını olan Cochrane, hizmetlilerinin Çin porseleni yemek takımlarını kırmasına dayanamadı ve bir tamirci olan George Butters ile birlikte bugünki bulaşık makinelerinin atasını tasarladı. 1893 yılında Chicago kentindeki dünya fuarında görücüye çıkan makineye Lavaplatos adı verildi.
1924’te İngiliz William Howard Livens, bugün mutfaklarımızda olan makinenin birçok özelliğini taşıyan ilk makineyi tasarladı. Bu makinede ön kapak, dönen su püskürtme mekanizması ve tel raf yer alıyordu. Avrupa’daki ilk motorlu bulaşık makinesi ise 1929’da Miele tarafından üretildi. 1970’te bulaşık makineleri çoğu evde görülmeye başladı, 2012’de ise ABD ve Almanya’daki evlerin %75’inde bulaşık makinesi olduğu hesaplandı.
Tabaklardaki kiri ölçen makine
Günümüzde bulaşık makineleri mümkün olduğunca az su ve enerji harcayacak şekilde üretiliyor. Es son kullanılan yenilik ise, bulaşıklardan gelen yiyecek artıklarının miktarını ölçerek temizliğin tamamlanıp tamamlanmadığını ölçebilen akıllı makineler.