Çin devlet adamı (1893-1976).
Çocukluk Yılları
26 Aralık 1893’te Çin’in Hunan eyaletinde doğdu. Bir toprak sahibinin oğludur. İçinde bulunduğu ortama göre ailesi varlıklıydı. Sekiz yaşına geldiğinde köyündeki okulda eğitim almaya başladı. Babası, Mao’yu 13 yaşına geldiğinde tarlada çalışmaya ve 14 yaşına geldiğinde evlenmeye zorladı. Mao bu durumu kabul etmedi. 17 yaşına geldiğinde, Hunan Eyaletinin başkenti Changsha’daki ortaokula kaydolmak için evinden ayrıldı.
Komünizmle Tanışma
1911’de, monarşi yönetimine karşı Xinhua Devrimi başladı. Mao, Devrimci Ordu’ya ve milliyetçi bir parti olan Kuomintang’a katıldı. Sun Yat-sen liderliğindeki Kuomintang, 1912’de monarşiyi devirdi ve Çin Cumhuriyeti’ni kurdu. 1918’de Mao Zedong, Hunan Okulu’ndan öğretmen olarak mezun oldu. Pekin’e gitti ve Pekin Üniversitesinde kütüphane asistanı olarak göreve başladı. 1921’de Çin Komünist Partisi’ne katıldı.
1923’te Çin lideri Sun Yat-sen, gücü ve sayısı artan Çin Komünistleriyle işbirliği yaptı. Mao Zedong, hem Kuomintang’ı hem de Komünist Partiyi desteklemişti. Ancak sonraki yıllarda Leninist fikirleri benimsedi. Çiftçi köylüleri cezbetmenin tek yolunun Asya’da komünizmi kurmaktan geçtiğine inanıyordu. Komünist Parti’de Delege meclis üyesi ardından da partinin Şangay şubesinin yöneticisi olarak parti saflarında yükseldi.
Uzun Yürüyüş
1925’te Çin Devlet Başkanı Sun Yat-sen öldü. Onun yerine Çan Kay-şek Kuomintang’ın başkanı oldu. Daha muhafazakâr ve gelenekçi olan Çan Kay-şek, 1927’de komünistlerle ittifakı bozdu. Komünistlere karşı şiddetli bir tasfiye başlattı. Mao Zedong, Kuomintang’a karşı köylülerle birlikte ayaklandı ancak ayaklanma kolayca bastırıldı. Kendisini destekleyenlerle birlikte Jiangxi Eyaletine kaçtı. Burada yeniden örgütlenen Mao Zedong küçük ama güçlü bir gerilla ordusu kurdu.
1934 yılına gelindiğinde Jiangxi Eyaletinde Komünistlerin kontrolü altında 10’dan fazla bölge bulunuyordu. Komünizmin artan gücü karşısında Çan Kay-şek, ciddi bir ordu ile komünistleri kuşattı. Mao, bu güç karşısında geri çekilmek zorunda kaldı.
Bu geri çekilme neticesinde 100.000’den fazla Komünist, “Uzun Yürüyüş” olarak bilinen olayda, Çin dağları ve bataklıktan geçerek kuzey Çin’deki Yanan’a doğru hareket etti. 100.000 kişiden yalnızca 30.000’i bu yolculuktan sağ çıktı.
İktidara Yükseliş
1937’de Japon İmparatorluk Ordusu Çin’i işgal ederek Çan Kay-şek’i kaçmaya zorladı. Çan’ın güçleri kısa süre sonra kıyı bölgelerini ve büyük şehirlerin çoğunu kaybetti. Bunun üzerine Komünistlerden destek istedi. Bu yardım çağrısının kabul eden Mao Zedong Japonlarla savaşta askeri lider olarak görev aldı.
1945’teki Japonlar yenildi. Bunun üzerine Mao Zedong ciddi bir güç kazandı. Mao’nun yükselişi ve iktidar arzusu Çin’de çok şiddetli bir iç savaşa neden oldu. 1 Ekim 1949’da Pekin’in Tiananmen Meydanı’nda açıklama yapan Mao, Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurulduğunu duyurdu.
Danışma meclisi tarafından hükümet başkanlığına getirildi. Yeni anayasa ilan edilince, 1954’te cumhurbaşkanı oldu. İlk iş olarak kapsamlı bir toprak reformu başlattı. Eğitimde, sağlıkta, kadın haklarında ve yaşam kalitesinde olumlu gelişmeler yaşandı. Ancak bu reformlar şehirlerde başarısızdı ve hoşnutsuzluk gittikçe arttı.
1956’da “Yüz Çiçek Hareketi”ni başlattı. Eleştirilere izin verdi. Ancak eleştiriler çok sert olunca bu hareketten vazgeçerek muhalefeti susturdu. Yüzbinlerce Çinli hapsedildi ve öldürüldü.
İleri Atılım Hareketi
1958’de Mao Zedong, tarımsal ve endüstriyel üretimi artırmaya çalıştı. Bu çerçevede “Büyük İleri Atılım” programını başlattı. Program çerçevesinde tarlada çalışan 75.000 kadar insanın bulunduğu büyük tarımsal komünler kuruldu. Her aile, kârdan pay ve küçük bir arazi parçası alıyordu. İlk etapta programın başarısına dair raporlar umut vericiydi. Ancak, gerçekte işler farklı yürüdü. Tarımsal üretim beklentilere yaklaşamamıştı. Raporların büyük kısmı da yanlıştı. Bir yıl içinde, köylerde korkunç bir kıtlık başladı ve insanlar açlıktan öldü. İnsanlık tarihinde insan eliyle oluşmuş en büyük kıtlıkta, 1959 ile 1961 arasında, 40 milyon insan açlıktan öldü. Felaketin boyutu halktan ve dünyadan gizlendi.
Büyük İleri Atılım’ın başarısızlığı neticesinde, 1962’de Mao Zedong siyasetten uzak durmaya başladı. 25 yıldır ilk defa pasif hale gelmişti. Dönmesi için zamanını beklerken ateşli bir destekçisi olan Lin Piao, Mao’nun bazı yazılarını Başkan Mao’dan Alıntılar adlı bir el kitabında derledi. “Küçük Kırmızı Kitap” olarak bilinen kopyalar tüm Çinlilere sağlandı.
Kültürel devrim
1966’da Mao Zedong tekrar siyasete döndü ve Kültür Devrimi’ni başlattı. Kontrolü ele geçirmek için klasik bir otokratik yöntemle Mao Zedong, yalnızca kendisinin çözebileceği bir kriz yarattı. Mao, takipçilerine Çin’deki burjuva unsurların kapitalizmi yeniden kurmayı amaçladığını söyledi ve bu unsurların toplumdan uzaklaştırılması gerektiğini ilan etti. Muhalefete ve bazı kesimlere yönelik kitlesel tasfiyeleri başlattı. Bu dönemde yalnızca ekonomik olarak değil sosyal ve kültürel olarakta ülke kaosa sürüklendi.
Başlattığı kültürel devrim kendi mensupları tarafından da destek görmedi. 1969’da yapılan kongrede Mao taraftarları yenilgiye uğradı. Komünist partisi, ordu ve kültür devrimi örgütlerini devlet yönetiminden uzaklaştırdı; iktidarı tam olarak ele geçirdi.
Miras ve Ölüm
Mao Zedong, 9 Eylül 1976’da 82 yaşında Parkinson hastalığından öldü. Milyonlarca insanın ölümüne sebep olan Mao Zedong’un siyasi mirası günümüzde de devam etmektedir.