Hücre Organelleri
Hücre, yaşamın en temel ve fonksiyonel yapı birimidir. Hücre için daha fazla bilgi için buraya tıklayarak hücre nedir isimli makaleye ulaşabilirsiniz. Hücrenin içerisinde adeta birer fabrika gibi çalışan hücre organelleri mevcuttur. Hücre organelleri hücrenin özel fonksiyonlara sahip özelleşmiş yapılarıdır. Her biri yağ tabakasından oluşan zarlarla kaplıdırlar.
Hücre Organelleri Nedir?
Hücre organellerinin her biri çeşitli hayati aktivitelere odaklanmıştır. Ökaryot hücreler ve prokaryot hücrelerin ikisinde de hücre organelleri bulunurken, prokaryot hücrelerde organeller daha basit manada vardır ve zarları mevcut değildir.
Organel Çeşitleri
Ökaryot Hücre Organelleri
Endoplazmik Retikulum
- Bütün ökaryotik hücrelerden bulunur.
- Hücre çekirdeğine kadar uzanır.
- Çekirdek zarının oluşmasına yardımcı olur.
- Hücreye desteklik vererek hücrenin şeklinin korunmasını sağlar.
- Karmaşık yapıda geçit ağlarıdır.
- İçerisi akıcı bir sıvı ile doludur.
- Endoplazmik retikulumun temel görevi hücre içinde madde taşınmasını sağlamaktır.
- Üretilen proteinleri diğer organellere taşınmasını sağlar.
- Hücre bölünmesi daha kolay yapılabilmesi için, bu sırada eriyerek kaybolur.
- İki tipi vardır
Granülsüz endoplazmik retikulum, yüzeyinde ribozom bulunmayan çeşidine denir.
Granüllü endoplazmik retikulum, yüzeyinde ribozom bulunan çeşidine denir.
Golgi cisimciği
- 1898 yılında İtalyan Camila Golgi tarafından bulunmuştur.
- Uzatılmış basık bir organeldir.
- Paralel bir şekilde sıralanmıştır.
- Bir zar ile çevrilmiştir.
- Çekirdeğe yakın bulunur
- Hücre zarına da yakın bulunur.
- Golgi cisimciğinin zarı ile endoplazmik retikulum birleşik gibidir.
- Kesecikler şeklindedir.
- Proteinlerin taşınması için onları modifiye eder.
- Golgi cisimciğinin temel görevi paketleme, tasnif etme, modifiye etme, salgı üretmedir.
- Tükürük bezi hücreleri gibi salgı üreten hücrelerde çok bulunur.
- Kofulların üretilmesine yardımcı olur.
- Bitkilerde hücre çeperinin oluşumuna da katılmaktadır.
- Olgun sperm hücrelerinde ve eritrosit hücrelerinde bulunmaz
- Lizozom ve peroksizomun yapısında da bulunur.
Lizozom
- Christian de Duve adlı araştırmacı tarafından fareler üzerinde araştırma yaparken gözlenmiştir.
- Tek zara sahiptir.
- Lizozom zarının herhangi bir nedenle yırtılması, içerisindeki enzimlerin hücreyi sindirmesine neden olur. Bu duruma otoliz denir.
- Bitki hücrelerinde bulunmaz
- İnsan vücudunda yaşlanmış hücrelerin yok edilmesinden sorumludur.
- Sitoplazmanın her yerinde bulunur.
- Ana fonksiyonu sindirimdir. Sindirim enzimlerini içerir.
- Sindirim görevi çok olan beyaz kan hücreleri gibi hücrelerde çok bulunur.
- Açlık sırasında lizozom hücrenin proteinlerini ve yağlarını sindirmeye başlar.
Peroksizom
- Tek zarlı bir yapıdan oluşur
- Yağdan şeker üretimi gerektiğinde bu işlemi başlatırlar.
- Böbrek ve karaciğerde çok bulunur.
- Zararlı atıkların hücreden atılmasını sağlar.
Ribozom
- En küçük organeldir.
- Hücrenin protein üretiminden sorumlu organelidir.
- İki alt birimden oluşur.
- Çekirdekten gelen RNA’ları kullanarak, aminoasitlerle protein üretimini yapar.
- Enzim sentezini yapar.
- Eğer çok protein üretilecek ise birleşerek polizomları oluştururlar.
- Serbest halde ya da zarlara yapışık halde bulunabilir.
- Zarsız bir organeldir.
Sentrozom
- Bitki hücrelerinde bulunmaz.
- Hücre iskeletini ayakta tutmaya yarayan organellerdendir.
- Hücre iskeletini meydana getiren mikrotüpler üretir.
- Hücre bölünmesi esnasında da iki sentroite bölünerek hücrenin bölünmesinin başlamasında rol alır.
Mitokondri
- Çok çeşitli şekilde ve tipte bulunabilir.
- Ökaryot hücrelerde çok sayıda bulunur.
- Çift zarlı bir organeldir.
- Hücrenin enerji gücünü sağlayan organeldir.
- Kendi içerisinde kendi DNA’sına sahip olduğu için kendini çoğaltma yeteneğine sahiptir.
- Ana fonksiyonu metabolizma içi enerji üretmektir.
- Şeker yakılarak İçerisinde tüksek enerji depolanabilen ATP üretilir. Hücrede enerji olarak bu kimyasal kullanılır.
Plastidler
- Bu hücre organelleri sadece bitki hücrelerinde bulunan organellerdir.
- Kloroplast, kromoplast ve lökoplast olmak üzere üç çeşittir.
- Kloroplast klorofil içeren organeldir. Klorofil ise dünyamız için hayati öneme sahip fotosentez olayını yapmak için güneş enerjisini absorbe eden kısımdır. Yapraklara yeşil rengi bu organel verir
- Kromoplast ise meyveye rengini veren organeldir.
- Lökoplast renksizdir. Daha çok köklerde ve gövdelerde bulunur. Ayrıca besin depolanmasında da yardımcı olur.
Çekirdek
- Hücrenin en büyük organelidir
- Çekirdek zarı, çekirdekçik ve kromozomlar olmak üzere 3 parçadır.
- Çekirdek zarı iki zarlı bir yapıdır. Çekirdekçik ve kromatin ipliklerini sitoplazmadan ayırır ve korur.
- Çekirdekçik ise kromatin ipliklerini içinde saklar.
- Aynı zamanda çekirdekçik ribozom da üretir.
- Çekirdek hücrenin beyni görevindedir.
Prokaryot Hücre Organelleri
- Zarlı organellerin hiçbiri bulunmaz.
- Nükleotid, çekirdeğe benzeyen bir yapıdır.
- Ribozom, Bu hücrelerde de protein üretimini sağlar.
- Mezozom, ribozomları içerir. Enerji üretimini sağlar.