‘do’ Arama Sonuçları
HÜCRE BÖLÜNMELERİ
Hücreler ya canlıların büyüyüp gelişmesi, rejenerasyonu ve dokularının yenilenmesi ya da üreme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla bölünür. Bölünmelere detaylarıyla geçmeden önce hücrelerin niçin bölündükleri konusundaki görüşlere yer verelim. Hücre, büyüklük bakımından belirli bir sınıra ulaştığı zaman, kuramsal olarak ikiye bölünmesi gereklidir. Çünkü hücre genel olarak bir küre şeklinde düşünülürse, büyümede hacim yüzey orantısı r3 / r2 ‘dir. Yani hacim yarıçapın küpüyle artarken, yüzeydeki büyüme yarıçapın karesine bağımlı kalır ve bir süre sonra hücrenin yüzeyi gerek besin alış verişini gerek artık maddelerin atılımını ve gerekse gaz alış verişini bütün hücreye sağlayamayacak duruma gelir ve hücre, yüzeyini artırmak amacıyla bölünmeye başlar. Ayrıca büyüyen hücrede sitoplazma çekirdek oranı arttığından ve çekirdeğin etki alanı sınırlı olduğundan bu durum hücreyi ölüme sürükleyebilir, dolayısıyla hücreyi bölünmeye zorlar. (Bu fikri 1908 yılında ilk defa HERTWIG ortaya atmıştır.) hücrenin içine yapay olarak iki çekirdek yerleştirildiğinde ya da çekirdek içindeki kromozom sayısı iki katına çıkarıldığında, hücrenin hacmi normal büyüklüğünün iki misli olabilir. Bu, çekirdeğin sınırlı bir etkiye sahip olduğunu kanıtlar. Uygun x-ışınına tutulan hücrelerde kalıtsal materyal çoğalması olur; fakat bölünme meydana gelmez ve sonuçta hücre büyümesiyle birlikte hızlı hücre çoğalması da görülür (kanserleşmede olduğu gibi). Bölünecek büyüklüğe ulaşan amipin (normal olarak iki günde bir bölünür) protoplazmasından bir miktar kesersek (100 gün süreyle) bölünme durur ve tekrar büyümeye başlar. Bu uygulama sonsuz olarak sürdürülürse, amip, bölünmeden hayatta kalabilir.
Bölünmeye başlayan bağ doku hücrelerinin çapı yaklaşık % 12 kadar artar. Buna karşın büyüklüğü sınırlandırılmış hücrelerde büyüme durur.
Bir hücreli canlılarda mitoz aynı zamanda üremeyi sağlar. Her canlıda ve aynı bireyin farklı dokularındaki hücrelerin mitozla bölünme hızı tamamen farklıdır. Örmeğin bağırsak mukozasındaki, epidermisteki, kan hücrelerini üreten dokulardaki hücrelerin sürekli bölünmesine karşılık, diğer dokuların hücreleri belirli zamanlarda, sinir ve retina hücreleri ise 20-25 yaşın üstünde (insanda çoğunluk ana karnında 4. aydan itibaren sonra) hiç bölünmez.
Mitoz bölünmenin amacı ana hücredeki kalıtım materyalinin eşit şekilde yavru hücrelere verilmesidir. Bir hücrelilerdeki amitoz bölünmede, hem iğ iplikleri işe karışmaz hem de kalıtım materyali yavrulara büyük bir olasılıkla eşit verilmez. Mitoz bölünme sürekli bir olay olmasına karşılık, izlemede ve anlamada kolaylık olsun diye evrelere ayrılarak incelenir. Dinlenme sırasında, kromozomlar boyanmaz. DNA miktarı 2n’dir (G1-Evresi). Daha sonra DNA kendini eşler. DNA miktarı 4n’dir. İnce kromatid iplikler şeklinde boyanırlar (S-Evresi). Üçüncü evre koyu boyanan kromozomlara sahip, 4n’li evredir (G2-Evresi). Son evre ise mitoz bölünmeni gerçekleştiği ve kromozom sayısının 2n’e indiği evredir (M-Evresi). Hücredeki tüm yapıların birleşerek, daha sonra iki yavru hücreye verilmesini sağlayan bu döngüye hücre döngüsü denir.
Bitki ve hayvanlarda hücre döngüsünün tamamlanması yaklaşık 20 saat kadar sürer. Bu sürenin yaklaşık bir saati mitoz bölünmeye ayrılmıştır. Geri kalan süre interfazdaki büyüme için kullanılır. en uygun beslenme ve sıcaklık koşullarında dahi, herhangi bir hücre çeşidinin bölünme süresi sabittir. Uygun olmayan koşularda bu süre uzayabilir. Fakat her hücrenin optimumdan daha hızlı büyümesini hem de optimumdan daha hızlı döngüsünü sağlamak olanaksızdır. bundan şu sonuca varabiliriz; her hücrenin döngü süresi kusursuz bir zamanlamayla gelişecek şekilde programlanmıştır. Bu program iki aşamada yürütülür. İlkinde kromozomlardaki kalıtsal materyal iki katına çıkarılır, ikincisinde ise hücrenin diğer organelleri çoğaltılır.
Döllenmiş yumurtalarda bölünme, alışılmışın tersine bir saatte ya da daha az bir süre içerisinde tamamlanır. Çünkü yumurta hücresine, yumurtanın olgunlaşması sırasında her çeşit molekülden bol miktarda verilmiştir. Böylece yumurta hücresi hızla bölünerek gittikçe daha küçük hücreleri yapar. Bunlardaki hücre döngüsünde büyüme evresi yoktur, yalnız bölünme için hazırlık yapılır. Bu nedenle yaklaşık bir saatte bir bölünebilir.
MAYOZ BÖLÜNME
Bütün döllerde kromozom sayısının değişmez kalabilmesi için (sperm ve yumurtanın birleşmesinden kromozom sayısı iki katına çıkacağından dolayı) farklı bir hücre bölünmesi gelişmiştir. Mayoz bölünme ismini alan bu tip bölünmede, kromozom sayısı yarıya indirgenir. Mayoz bölünmenin sonunda meydana gelen gametler diğer vücut hücrelerinin aksine n sayıda kromozom taşır (bazı bitkilerde ve bir hücrelilerde bireyin kendisi yaşantısı boyunca haploid kromozomlu olduğundan mayoz bölünmeye gerek kalmaz). Normal olarak soma hücrelerinde 2n kromozomlardan homolog olanlar, boyuna, sinaps dediğimiz aralıklarla birbirinin yakınında uzanırlar. Bu homolog kromozomların her biri ayrı bir kutba giderek, yalnız bir tanesinin bir gamete verilmesi sağlanır. Homolog kromozomlar aynı büyüklüğe ve şekle, keza benzer kalıtsal faktörlere sahiptir. Gerek yumurta gerekse sperm oluşumu son iki hücre bölünmesine kadar aynı kurallara göre yürütülür. Daha sonra spermatogenezis (sperm oluşumu) ve oogenesiz (yumurta oluşumu) farklı şekilde meydana gelir.
Mayozda da mitoz gibi profaz, metafaz, anafaz ve telofaz diye dört evre vardır. Bu evreler arada interfaz olmaksızın peş peşe iki kez gerçekleşir ve sonuçta dört yavru hücre meydana gelir. Mayoz bölünme ile mitoz bölünme arasındaki en büyük farka profazda rastlanır.
İnterfaz
Bölünmeye hazırlık evresidir. Mitozdaki interfaza benzemekle birlikte hücrelerin mitozdaki gibi büyüklüklerinin ve hacimlerinin artması gerçekleşmez.
Profaz-I
Kromozomlar kısalıp kalınlaşmaya başlarken, anadan ve babadan gelen homolog kromozomlar sinaps halinde ya yan yana parelel uzanırlar ya da birbirinin üzerine kıvrılırlar. Kısalma sonucunda kromozomlar mitozdaki gibi görülmeye başlar. Her kromozom iki kromatitten yapıldığından, homolog kromozomlar dörtlü demetler halinde görülür, bu görünüşe tetrat denir. Canlının vücudunda homolog kromozom kadar tetrata rastlanılır (insanda 23 tane). Kromozomların sentromerleri ayrılmamıştır. 4 kromatid için iki sentromer vardır.
Ayrıca mitozdan farklı olarak bu evrede tetratlar arasında parça değişimi gerçekleşir. Krossing-over denilen bu parça değişimi tür içinde çeşitliliği sağlar. Bu evrenin sonunda çekirdek zarı parçalanarak kaybolur.
Metafaz-I
Çekirdek zarının parçalanması sona ermiş, sentrozomlar kutupulara çekilmiş ve iğ iplikleri ortaya çıkmıştır. Sentromerleri çift olan tetratlar ekvatoral düzlem üzerine dizilir.
Anafaz-I
Bu evrede tetratlar ikiye ayrılarak kutuplara giderler. Ana ve babadan gelen kromozomlar rasgele olarak birbirlerinden ayrılırlar (özelliklerimizin bazılarının anadan bazılarının babadan geçmesinin nedeni). Bu evrede kromozom sayısı indirgendiğinden kutuplara taşınan yani oğul hücrelere geçecek olan kromozom sayısı vücut hücrelerinin kromozom sayısının yarısı kadardır.
Telofaz-I
Hücrenin iki kutbunda bulunan kromozomlar uzayıp incelmeye başlar. Etraflarında çekirdek zarı oluşur. Sitoplazmanın boğumlanmasıyla da haploid sayıda kromozoma sahip iki yavru hücre oluşur.
Buraya kadar geçen olaylar mayoz-I olarak adlandırılır. Bundan sonra mitozdakinin aksine arada interfaz evresi olmaksızın profaz-II’nin başlamasıyla mayoz-II başlar. Mayoz-II mitoz bölünmenin hemen hemen aynısıdır. Hücrelerdeki haploid kromozom sayısı korunarak profaz-II, metafaz-II, anafaz-II ve telofaz-II gerçekleşerek mayoz bölünmenin sonunda n kromozom sayısına sahip 4 yavru hücre meydana gelir.
12 Temmuz 2007
MANTARLAR
Mantarların bitkisel yapıları nasıldır?
Zehirli ve zehirli mantarlar nasıl ayırt edilir?
Mayalanma nedir?
Bira mayası nasıl çoğalır?
Mantarın kısımları nelerdir?
Bazitli mantar nedir?
CEVAPLAR
Mantarların bitkisel yapıları basittir.
Bitkisel yapılarıyla ayırt edilir.
Bira mayası şekerli su içinde şekerin alkol ve karbondiokside dönüşmesini sağlar. Bu olaya mayalanma denir.
Bölünerek , tomurcukla ve sporla ürer.
Şapka , lameller , sap , miselyum , primesyum ve volva bulunur.
Eğer spor kesesi eldiven parmağı gibi dışarıya doğru çıkıntılar oluşturursa bu tip mantara bazitli mantar denir.
12 Temmuz 2007
Mayoz Bölünme
Bütün döllerde kromozom sayısının değişmez kalabilmesi için (sperm ve yumurtanın birleşmesinden kromozom sayısı iki katına çıkacağından dolayı) farklı bir hücre bölünmesi gelişmiştir. Mayoz bölünme ismini alan bu tip bölünmede, kromozom sayısı yarıya indirgenir. Mayoz bölünmenin sonunda meydana gelen gametler diğer vücut hücrelerinin aksine n sayıda kromozom taşır (bazı bitkilerde ve bir hücrelilerde bireyin kendisi yaşantısı boyunca haploid kromozomlu olduğundan mayoz bölünmeye gerek kalmaz). Normal olarak soma hücrelerinde 2n kromozomlardan homolog olanlar, boyuna, sinaps dediğimiz aralıklarla birbirinin yakınında uzanırlar. Bu homolog kromozomların her biri ayrı bir kutba giderek, yalnız bir tanesinin bir gamete verilmesi sağlanır. Homolog kromozomlar ayni büyüklüğe ve sekle, keza benzer kalıtsal faktörlere sahiptir. Gerek yumurta gerekse sperm oluşumu son iki hücre bölünmesine kadar ayni kurallara göre yürütülür. Daha sonra spermatogenezis (sperm oluşumu) ve oogenesiz (yumurta oluşumu) farklı şekilde meydana gelir.
Mayozda da mitoz gibi profaz, metafaz, anafaz ve telofaz diye dört evre vardır. Bu evreler arada interfaz olmaksızın peş peşe iki kez gerçekleşir ve sonuçta dört yavru hücre meydana gelir. Mayoz bölünme ile mitoz bölünme arasındaki en büyük farka profazda rastlanır.
Interfaz
Bölünmeye hazırlık evresidir. Mitozdaki interfaza benzemekle birlikte hücrelerin mitozdaki gibi büyüklüklerinin ve hacimlerinin artması gerçekleşmez.
Profaz-I
Kromozomlar kısalıp kalınlaşmaya baslarken, anadan ve babadan gelen homolog kromozomlar sinaps halinde ya yan yana paralel uzanırlar ya da birbirinin üzerine kıvrılırlar. Kısalma sonucunda kromozomlar mitozdaki gibi görülmeye baslar. Her kromozom iki kromatitten yapıldığından, homolog kromozomlar dörtlü demetler halinde görülür, bu görünüşe tetrat denir. Canlının vücudunda homolog kromozom kadar tetrata rastlanılır (insanda 23 tane). Kromozomların sentromerleri ayrılmamıştır. 4 kromatid için iki sentromer vardır.
Ayrıca mitozdan farklı olarak bu evrede tetratlar arasında parça değişimi gerçekleşir. Crossing-over denilen bu parça değişimi tür içinde çeşitliliği sağlar. Bu evrenin sonunda çekirdek zari parçalanarak kaybolur.
Metafaz-I
Çekirdek zarının parçalanması sona ermiş, sentrozomlar kutuplara çekilmiş ve iğ iplikleri ortaya çıkmıştır. Sentromerleri çift olan tetratlar ekvatoral düzlem üzerine dizilir.
Anafaz-I
Bu evrede tetratlar ikiye ayrılarak kutuplara giderler. Ana ve babadan gelen kromozomlar rasgele olarak birbirlerinden ayrılırlar (özelliklerimizin bazılarının anadan bazılarının babadan geçmesinin nedeni). Bu evrede kromozom sayısı indirgendiğinden kutuplara taşınan yani oğul hücrelere geçecek olan kromozom sayısı vücut hücrelerinin kromozom sayısının yarısı kadardır.
Telofaz-I
Hücrenin iki kutbunda bulunan kromozomlar uzayıp incelmeye baslar. Etraflarında çekirdek zari oluşur. Sitoplazmanın boğumlanmasıyla da haploid sayıda kromozoma sahip iki yavru hücre oluşur.
Buraya kadar geçen olaylar mayoz-I olarak adlandırılır. Bundan sonra mitozdakinin aksine arada interfaz evresi olmaksızın profaz-II’nin başlamasıyla mayoz-II baslar.
Mayoz-II
Başlıca iki büyük dönemdedir.
1-Çekirdek bölünmesi
2-Sitoplazma bölünmesi
Çekirdek Bölünmesi:
4 Dönemden oluşur.
1-Profaz II :
-Profaz 1 deki ve profazdaki tüm olaylar gerçekleşir.
-Tetrat,sinapsis ve crossing-over görülmez.
2-Metafaz II :
-İkili kromatitler hücrenin ekvator düzleminde sıralanırlar.
3-Anafaz II :
-Kromatitler ikiye ayrılarak birer birer zıt kutuplara çekilir.
4-Telofaz II :
-Kutuplara çekilmiş tekli kromatitler(kromozomlar)kromatin iplik haline dönüşür.
-Etrafında çekirdek zarı ve çekirdekçik oluşur.
2-Sitoplazma Bölünmesi:
Hayvansal hücrelerde;
Çekirdek bölünmesi tamamlandıktan sonra sitoplazma ortadan boğumlanarak ikiye bölünür ve iki hücreden tekrar iki ayrı hücre oluşmuş olur
Bitkisel hücrelerde:
Oluşmuş olan iki tane iki çekirdekli hücrelerin ortalarında bir orta lamel(ara lamel) oluşur ve hücre duvarlarına kadar ulaşır.Dolayısıyla birbirine bitişik iki hücreden tekrar iki hücre oluşur
MAYOZ BÖLÜNME SONUCUNDA n KROMOZOMLU 4 HÜCRE (GAMET)OLUŞUR.
12 Temmuz 2007
RNA-DNA
RİBONÜKLEİK ASİT (RNA)
RNA’lar ribonukleotitlerinbirbirlerine bağlanması ile meydana gelen tek zincirli nukleik asitlerdir. DNA molekülleri ile kıyaslandığı zaman boyları daha kısadır. Hemen hemen bütün hücrelerde bol olarak bulunmaktadırlar. Gerek prokaryotik gerek ökaryotik hücrelerde genellikle üç ana sınıf RNA’ya rastlanmaktadır. Bunlar mesencır RNA (mRNA), ribozomal RNA (rRNA) ve transfer RNA (tRNA) dır. Bütün RNA’lar tek zincirli özel bir baz dizisine, karakteristik bir molekül ağırlığına sahip ve belirli bir biyolojik fonksiyonu yerine getirmektedir.
MESENCIR RNA (mRNA)
DNA’da saklı bulunan genetik bilginin, protein yapısına aktarılmasında kalıplık görevi yapan aracı bir moleküldür. mRNA ribozomlara tutunur ve DNA’dan aldığı genetik şifreye göre sentezlenecek proteinin amino asit sırasını tayin etmektedir. Her mRNA molekülü, DNA üzerinde bulunan ve gen adı verilen belirli bir bölge ile komplementerlik göstermektedir. Tek bir ökaryotik hücre yaklaşık 10.000 farklı mRNA molekülü ihtiva etmekte ve bunların her birinden bir veya daha fazla polipeptid zinciri sentezlemektedir.
TRANSFER RNA (tRNA)
tRNA’lar da ribonukleotidlerin polimerize olması ile meydana gelmiş, çok kıvrımlar gösteren ve tek zincirli yapıya sahip bir RNA çeşididir. tRNA’lar yonca yaprağına benzeyen üç boyutlu yapılarında yer yer çift sarmallı bir durum göstermektedir. Zincirde yer alan ribonukleotid sayısı 70 ile 99 arasında, molekül ağırlığı ise 23.000 ile30.000 dalton arasında değişmektedir. Doğada yer alan 20 aminoasitin her biri için en az bir tRNA molekülü bulunmaktadır. tRNA’lar adaptörlük görevi yaparak bir uçlarına bağladıkları amino asiti, ribozoma tutunmuş mRNA’nın taşıdığı kodono göre polipeptid zincirine dizerler. tRNA’lar üç bazdan meydana gelen antikodon adı verilen uçları ile yine mRNA üzerinde bulunan ve kodon adı verilen bölgeye geçici bağlanarak amino asitlerin mRNA üzerindeki şifreye göre doğru bir şekilde dizilmelerini temin etmektedir.
RİBOZOMAL RNA (rRNA)
rRNA’lar ribozomların ana yapısal elementi olup yaklaşık olarak ribozom ağırlığının % 65’ini teşkil ederler. Prokaryotik hücrelerde 3 çeşit, ökaryotik hücrelerde ise 4 çeşit rRNA bulunmaktadır. Ribozomal RNA’lar ribozomların yapı ve fonksiyonlarında önemli rpller oynamaktadır.
Bunlara ilave olarak ökaryotik hücrelerde iki çeşit RNA daha bulunmaktadır. Bunlardan birincisi heterojen nuklear RNA (hnRNA)’lardır. Bunlar ökaryotik hücrede sentezlenen ve prosese uğramamış öncül mRNA molekülleridir. İkincisi ise küçük nuklear (snRNA)’dır ve yine öncül mRNA moleküllerinin prosese uğraması esnasında ortaya çıkmaktadırlar.
DEOKSİRİBONÜKLEİK ASİT (DNA)
Genetik olayların hücrede moleküler düzeydeki temeli genetik materyal görevini üstlenen nükleik asitlerin yapı ve özelliklerine dayanır. Nükleik asitlerin iki türü olan deoksiribonükleik asit DNA ve ribonükleik asit RNA temelde aynı yapısal özelliklere sahiptir.
Genler, DNAdaki bazı kimyasal dizilimler olan nükleotidlerden meydana gelmiştir. Çoğunluk kromozomların içersinde bulunurlar. Ayrıca DNA molekülü prokaryotlarda (Bakteriler) kromozom dışı genetik sistem, olan plazmidlerde, Ökaryotik hücrelerde genetik materyalin kromozomlar (Nukleus) dışında temel olarak (hayvan ve bitkilerde) mitokondri ve (sadece bitkilerde ve alglerde) kloroplastlarda bulunduğu bilinmektedir.
1953 yılında Watson ve Crick DNA molekülünün kendine has özelliklere sahip bir çift sarmal yapı halinde bulunduğunu ileri sürdüler. Bu araştırıcıların önerdikleri DNA yapısı o tarihlerde başka araştırıcılar tarafından ortaya konulan DNA ya ilişkin önemli bulgulara dayanmaktadır. Bunlardan biri, Wilkins ve Franklin tarafından, izole edilmiş DNA fibrillerinin X-ray ışınlarını kırma özelliklerinin açıklanmasıdır. Elde edilen X ışını fotoğrafları, DNA nın zincirlerindeki bazların diziliş sırasına bağlı olmaksızın, çok düzenli biçimde dönümler yapan bir molekül olduğunu göstermektedir. Ayrıca TMV (tütün Mozaik Virusu) üzerinde yapılan çalışmalar da DNA ile ilgili çalışmalarda ışık tutmuştur.
Bir başka önemli bulguda Chargaff tarafından saptanmıştır. Herhangi bir türe ait DNA nın nükleotidlerine parçalandığında serbest kalan nukleotidlerde adenin miktarının timine, guanin miktarının da sitozine daima eşit olduğunun saptanmasıdır.. Yani Chargaff kuralına göre doğal DNA moleküllerinde adeninin timine veya guaninin sitozine oranı daima 1e eşittir. (A/T=1 ve G/C=1).
İşte Watson ve Crick bu bulguları değerlendirerek böyle özelliklere sahip DNA makro molekülünün sekonder yapısına ait bir model geliştirdiler. Bu modele göre, bir çok sorunun açıklanması yapılabildiğinden dolayı 1962 yılında bu iki bilim adamına Nobel Ödülü verildi.
Bu modele göre;
DNA molekülü, heliks (=sarmal) şeklinde kıvrılmış, iki kollu merdiven şeklindedir. Kollarını, yani merdivenin kenarlarını, şeker (deoksiriboz) ve fosfat molekülleri meydana getirir. Deoksiriboz ile fosfat grupları ester bağlarıyla birbirlerine bağlanmıştır. İki kolun arasındaki merdiven basamaklarında gelişigüzel bir sıralanma yoktur; her zaman Guanin (G), Sitozinin (C ya da S); Adenin (A), Timinin (T) karşısına gelir. Hem pürin (yani adenin ve guanin) ile pirimidin (yani sitozin ile timin) arasındaki hidrojen bağları, hemde diğer bağlar, meydana gelen heliksin düzgün olmasını sağlar. Pürin ve pirimidin bazları, yandaki şekerlere (Riboz), glikozidik bağlarla bağlanmıştır. Baz, şeker ve fosfat kombinasyonu, çekirdek asitlerinin temel birimleri olan nükleotidleri meydana getirmiştir. Dört çeşit nükleotid vardır. Bunlar taşıdıkları bazlara göre isimlendirilirler (Adenin, Guanin, Sitozin,Timin).
DNA molekülü kendini oluşturan nukleotidlerin sayısına bağlı olarak, büyüklüğü türden türe değişen, uzun zincir şeklinde bir yapı gösterir. İnsanda bu zincirin uzunluğu açıldığında 2 metreye kadar varabilir. Bütün halinde eldesi zincirin hassas ve kırılgan yapısından ötürü çok güçtür.
İki polinükleotid zincirin şeker fosfat omurgaları, ortak bir eksen çevresinde eşit çaplı ve sağ yöne doğru dönümler meydana getirir. Nükleotidlerin bazları molekülün omurgasının iç kısmında bulunur. Bazların konumları sarmalın eksenine 90 derece açı yapacak şekilde konumlanmıştır. Birbirine komşu baz çiftlerinin dönümleri arasındaki uzaklık 3,4A dür. Ayrıca her baz çifti komşusuna 36 derecelik açı yapacak şekilde yerleşmiştir. Buna göre, yaklaşık 10 baz çifti 360 derecelik tam bir dönümü tamamlayacağından, her dönümün boyu 34A dür.
İki polinükleotid zincirdeki nukleotidler karşılıklı olarak birbirlerine hidrojen bagları ile bağlanmıştır. Bu bağ fosfor bağları kadar kuvvetli olmadığı için pH değişikliği, sıcaklık basınç gibi faktörlerde kolaylıkla birbirlerinden ayrılabilmektedir. DNA nın kendi kopyasını yapması ve gen anlatımı, nukleotidler arasındaki hidrojen bağlarının ayrılması ile gerçekleşmektedir.
Nükleotidler birbirlerine fosfat bağlarıyla bağlanarak, şeker ve fosfat kısımlarının birbirlerini izlediği serilerden oluşan bir omurgaya sahip uzun ve dallanmış polinükleotid zincirlerini meydana getirmiştir. Kovalent ester bağları veya fosfodiester bağları olarak da bilinen bu bağlar son derece kuvvetlidir. Fosfodiester bağlarının varlığı DNA molekülünün tek zincirli yapı halinde iken bile dayanıklı ve stabil yapıda olmasını sağlar. Genetik mühendisliğinin hedeflerinden biri olan klonlama çalışmaları, doğal yolla gerçekleşmesi mümkün olmayan kovalent bağ kırılmalarını gerçekleştirerek yeni türler oluşturma çabalarını içerir.
Nukleotidlerin yapısı bazik olmasına karşın oımurgadaki PO4(fosforik asit) grubunun varlığı polinükleotid zincirlerin asit özellikte olmalarına yol açar ve nükleik asit terimi de bu özellikten kaynaklanır.
Hidrojen bağları daima bir pürin(A,G) ile bir pirimidin (T,C) bazı arasından meydana gelir. A-T baz çiftinde 2 hidrojen bağı, G-C baz çiftleri arasında ise 3 hidrojen bağı bulunmaktadır. Hidrojen bağlarının özelleşmesi; anahtar kilit modelinini andıran, uygun nukleotid moleküllerinin karşılıklı gelerek birbirlerine yine uygun sayıda hidrojen bağları ile bağlanmasını sağlar. Böylece zincirin bir kolunda bulunan nukleotidlerin dizilişi,karşı kolda bulunan nukleotidlerin dizilişini bir çeşit dikte ve kontrol eder. Tesadüfe bırakmayan bir titizlikle molekül yapısı oluşturulur ve kontrol edilir.
DNA molekülünün en önemli özellik iki polinükleotid zincirin birbirinin tamamlayıcısı olmasıdır. Pozitif (+) ve negatif () iki polinukleotid zincirlerinin tamamlayıcılık özelliği,genetik materyalin işlevlerini doğru biçimde nasıl yapabildiğinin açıklanması açısından DNAnın en önemli temel özelliklerinin başında gelir.
DNA çift sarmalının dikkate değer ve önemli bir özelliği, molekülü oluşturan zincirlerin birbirlerinden kolaylıkla ayrılabilmesi ve yeniden birleşebilmesidir. Protein sentezi ve Dna replikasyonu (kendi kopyasını oluşturması) bu özellik sayesinde meydana gelebilir. DNAnın iki zinciri, birbirine sadece H bağları ve hidrofobik etkileşimlerle bağlı olmaları nedeni ile, nükleotidleri arasındaki kovalent bağlardaki herhangi bir kopma olmaksızın çözülebilir (denatürasyon). Aynı şekilde çözülmüş molekülün zincirleri tamamlayıcı bazları arasında H bağlarının oluşumu ile birleşip sarmal yapıyı yeniden oluşturabilir (renatürasyon).
Nükleotidler arasındaki fosfor bağlarının kopması nedeniyle nükleotidlerin yerine başka nukleotid veya nukleotid dizisinin geçmesi mutasyonlara yol açar.Bu mutasyonların tek zincirli RNA molekülünde oluşma olasılığı çift zincirli DNA molekülüne göre daha fazladır.Mutasyonların neticeleri ölümcül olabilir. Evrimsel gelişim içinde mutasyonların menfi yada müspet etkileri gözardı edilemeyecek noktadadır. Günümüzde viral hastalıkların başında gelen AIDSin önüne geçilememesinin en geçerli nedeni genomu tek zincirli RNA olan virusun sürekli mutasyonlar geçirerek kendini sürekli yenilemesi gösterilebilir..
12 Temmuz 2007
SİNDİRİM SİSTEMİ
Yediğimiz besinler, vücudumuz için gerekli olan enerjiyi doğrudan sağlayamazlar.Önce kana gelip, sonra da hücrelere taşınmaları gerekir.
Besinlerin parçalanarak kana geçe bilecek hale gelmelerine SİNDİRİM denir.
Sindirim olayı SİNDİRİM SİSTEMİ tarafından gerçekleştirilir.Sindirim sistemi iki bölümdür:
Sindirim borusu
Sindirim bezleri
SİNDİRİM BORUSU
Sindirim borusu, sırayla aşağıdakilerden oluşur:
Ağız
Yutak
Yemek borusu
Mide
On iki parmak bağırsağı
İnce bağırsak
Kalın bağırsak
AĞIZ: Ağızda;
Dişler,
Dil,
Tükürük bezleri bulunur.
DİŞLER:Görevi ağızdaki yiyecekleri; kesmek, parçalamak ve öğütmektir.
DİŞLERİMİZİ SAYALIM
Yetişkinlerin çocuklardan daha fazla dişleri vardır.
Çocukların Dişleri: Çocukların ilk önce 20 dişi vardır.Gerideki azı dişleri daha sonra çıkar.
Yetişkinlerin Dişleri: Büyüklerin toplam 32 dişi vardır.Bunlar; 8 kesici diş, 4 köpek dişi, 8 küçük azı ve 12 büyük azı dişi bulunur.
Çocuklar ilk süt dişlerini aşağı yukarı yedi aylıkken çıkarmaya başlarlar.Üç yaşına geldiklerinde yirmi dişe sahip olmaları gerekir.Yetişkin dişleri yaklaşık altı yaşında ve süt dişleriyle aynı sırayı izleyerek çıkar.Azılarda o sırada görünmeye başlar. Hem altta hem üstte, her iki yan dada üçer azı dişi vardır.
BİR DİŞ KAYBETTİĞİMİZDE NE OLUR?
Çocukların ilk dişleri, yetişkin dişlerinin üzerine oturmuş durumdadır. Birkaç yıl içinde büyük dişleri bebek dişlerini dışarı iter. Bu yalnızca bir kez olur.Büyük dişlerimiz çıktığında onlara iyi bakmamız gerekir, çünkü onların altında gelecek yeni bir dizi diş daha yoktur.
HAYVANLARDA DİŞ DEĞİŞTİRİR
Atlar, aslanlar ve benzeri hayvanların hayatlarında bir kez, tıpkı insanlar gibi dişleri dökülüp yerine yeni dişler çıkar. Yetişkin dişleri büyüyerek bebek dişlerini dışarı doğru iter. İnsanlarda bebek dişleri kendiliğinden dökülmezse yeni dişlerin çarpılmaması için çekilmeleri gerekir. Yılanlar ve timsahlar hayatları boyunca birkaç kez diş değiştirebilirler.
NEDEN DİŞLERİMİZ ÇÜRÜR?
Dişlerimizin yüzeyi, vücudumuzda bulunan en sert madde olan mineyle kaplıdır.Bu tabakanın altında dentin
12 Temmuz 2007
Kuruluş Gerekçesi
1950 li yıllarda DNA molekülünün ikili sarmal yapısının aydınlatılmasıyla biyolojik bilimlerde yeni bir bakış açısı doğmuş,
moleküler biyolojinin temelleri atılmıştır. 1960 larda genlerin haritalarını çıkarmak ve kromozomların kimliklerini
belirlemek için yöntemler geliştirilmeye başlanmış, 1970 lerde ise birbiriyle ilişkisiz canlıların herbirinden izole edilen
genetik materyeller yeniden birleştirilerek bu canlıların genetik özelliklerinin değiştirildiği ve insanlık için ekonomik
fayda sağlar hale getirildiği genetik mühendisliği ya da rekombinant DNA teknolojisi geliştirilmiştir.
Bugün bütün dünyada genlerin tam yerlerini saptamak, kimliğini belirlemek ve biyolojik çeşitliliği oluşturan canlı
sistemlerdeki işlevleri üzerinde araştırmalarda bulunmak için yüzlerce, binlerce milyon dolar harcanmaktadır. Bu
araştırmaların sonucunda oluşturulan yeni biyoteknolojilerin insanlığa sağladığı ekonomik faydanın 100 milyar doları
aştığı çeşitli yayın organlarında belirtilmektedir. ABD, Japonya ve Avrupa Birliği ülkeleri gibi gelişmiş ülkelerde modern
biyolojinin ağırlık noktası moleküler biyoloji alanında öğretim ve temel araştırma olmuş, bundan sonra biyoteknoloji
ve biyolojinin diğer uygulamaları düzenli ve verimli olarak çalışmaya başlamıştır. Dolayısıyla moleküler biyoloji eğitimi
ve öğretimi biyolojinin farklı dallarında uzmanlaşmak için de gerekli ve zorunlu bir hale gelmiştir. Bu durum dikkate
alınarak dünyada birçok ülkede moleküler biyoloji eğitim, öğretim ve araştırma stratejileri geliştirilip uygulamaya
konulmuştur.
Türkiyenin yukarıda sözü edilen temel alt yapı ve moleküler biyoloji bilgileri ile donatılmış şekilde yetişmiş moleküler
biyologlar hususunda çok büyük bir açığı olduğu gerçektir. Bu nedenle özellikle biyoteknolojik araştırma programları
oluşturulurken gereksinim duyulan yetişmiş insan gücünün sağlanmasıda güçlüklerle karşılaşılmaktadır. Türkiye bu
alanda çağın gerisinde kalmamak için biyolojiye devrimci bir anlayışla bakan, eğitim-öğretim-temel araştırma ve
teknoloji kavramlarını entegre bir şekilde hayata geçirecek moleküler biyoloji bölümlerini üniversitelerinde oluşturmak
zorundadır. İ.T.Ü Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde kurulan, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü bu zorunluluk göz
önüne alınarak kurulmuştur.
İ.T.Ü Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde yer alması önerilen Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Programı
oluşturulurken ülkemizin aşağıda özetlenen gereksinimleri göz önüne alınmıştır:
a) İnsan sağlığının korunması ve temiz çevre oluşturulması için risk faktörlerinin belirlenmesine yönelik gereksinimler
b) Tarım ve ormancılık, gıda, endüstriyel biyoteknoloji sektörlerinin gereksinimleri
c) Çevre kirliliğinin önlenmesi ve ekosistemlerin korunması için olan gereksinimler
d) Genetik hastalıkların tanısı ve tedavisinde duyulan gereksinimler
Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü, 1998 yılında İ.T.Ü Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde programı büyük ölçüde
moleküler biyoloji ve genetik ağırlıklı olan Biyoloji Bölümü olarak kurulmuş ve bu bölüme 1999 yılında 22 öğrenci
kaydolmuştur. Biyoloji Bölümü; ÖSYMde tercih yapma aşamasında olan öğrencilerden gelen yoğun talep göz önüne
alınarak ve Üniversitemiz Senatosunun teşvik ve desteği ile programını revize ederek 2000 yılı Ocak ayında Yüksek
Öğretim Kurumunun da onaylamasıyla Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümüne dönüşmüştür.
12 Temmuz 2007
iiÖÖçsKromozomlarim Nereden Geldi?
Dr. Engin Sayin
Ben kromozomlarimin yarisini annemden, diger yarisini da babamdan aldim. Onlar da kendi anne ve babalarindan, baska bir deyisle benim büyükanne-babalarimdan aldilar. Büyükanne ve babalar da kromozomlarini, mutlak bir esitlikle, kendi anne ve babalarindan aldilar. Bu süreç, 2, 4, 8, 16, 32, 64… seklinde devam eder. Ayni satranci bulan kisinin kraldan istedigi; her bir satranç karesine bir bugday tanesinden baslayarak, ikinci kareye iki, üçüncü kareye dört…. bugday tanesi konularak istedigi ödülün birkaç yillik dünya bugday üretimini geçmesi gibi.
Bu temele dayanilarak iki bin yil içerisinde kromozomlarimin kaç kisi tarafindan tasinarak bana ulastigi hesaplandiginda dörtkatrilyonyüztrilyonüçyüzellibesmilyarelliüçmilyonikiyüzdoksanaltibin altiyüzyetmisiki (4.100.355.053.206.672) gibi inanilmaz bir sayi ortaya çikmaktadir. Aslinda bu sayi daha fazladir. Hesaplama yöntemi incelendiginde anne-baba ile çocuklari arasindaki yas farki oldukça abartilidir. Tablo incelendiginde ilk iki yüzyil için bu yas farki 50, daha sonraki yillar için 40 olarak alinmistir ve oldukça fazladir. Bu rakam bir tek kisinin 2000 yilda kromozomlarinin yasadigi kisi sayisidir. Bir baska deyisle benim ya da sizin ikibin yillik süreç içerisinde kaç akraba tarafindan tasinarak bizlere ulasmasidir.
Insanlarda 46 kromozom vardir. 2n=46 seklinde gösterilir. Normal vücut hücreleri anadan ve babadan gelen birer kromozom takimina sahiptir. Genler kromozomlar içindeki DNA bölümleridir. Canlilar dogar, büyür ve ölürler. Genler ölümsüzdür.
Primatlarin insani içeren ailesinin adi Haminidae’dir. Bunlar yaygin olarak hominid adiyla tanimlanirlar. Birçok homo türlerinden en sonuncusu, yani günümüz insan türü Homo Sapiens ‘tir. Geç palaeolitik zamanda, son buluslara göre yüz bin yildan beri yasamaktadir. Iki bin yillik süre için yaptigimiz hesaplama, yüz bin yila kadar uzatilmalidir. Yüz bin yillik süre sadece h.sapiens için geçerlidir. H.sapiens’den önce de DNA ve genler olduguna göre açiklanan hesaplama yöntemi 3 milyar yil geriye kadar vardirilabilir. Dünya yasi 4,5 milyar yildir. Ilk yasamin da 3 milyar yil öncesi basladigi kabul edilmektedir.
Günümüzde bile; Darwin ‘le baslayan ve DNA, genler, enzimler, fosillerle dogrulugu kanitlanan Evrim olayina, çesitli nedenlerle karsi çikilmaya çalisilmaktadir. Bugün dünya bilim çevrelerince tartismasiz kabul edilen evrim olayinin eksik halkalari bulunmaya çalisiliyor. Okul kitaplarina yeniden Darwin ve evrim görüslerinin eklenmesi, geçte olsa bir yanlisin, bir büyük eksikligin giderilmesidir. Bir tek bakteri uygun kosullarda 16 dakikada bir bölünerek dörtkatrilyonyüzüçtrilyonluk sayiya yaklasik 15 saatte ulasir. Dogal dengeler olmasaydi, dünyamizin her noktasinin bakterilerle dolmasi çok kisa zamanda gerçeklesirdi. 2, 4, 18, 16… kurali bakteriler için geçerlidir.
Önerilen hesaplama ve düsünce yöntemi, evrim kuramini bir anlamda baska yönüyle destekler gözükmektedir..
Yillar Kisi sayisi
2000 1
1950 2
1900 4
1850 8
1800 16
1860 32
1820 64
1780 128
1740 256
1700 512
1660 1024
1620 2048
1580 4096
1540 8192
1500 16384
1460 32768
1420 65436
1380 130872
1340 261744
1300 523488
1260 1046876
1220 2083742
1180 4167484
1140 8.234968
1100 16.469936
1060 32.939872
1020 65.879744
980 131.759488
940 263.518876
920 527.037752
880 1.054.075504
840 2.108.151008
800 4.216.302016
760 8.432.604032
720 16.865.208068
680 33.730.416136
640 67.460.832272
600 134.921.664544
560 269.843.329088
520 539.686.658176
480 1.079.373316552
440 2.158.746633104
400 4.317.493266208
360 8.634.986432416
320 17.269.972864832
280 34.539.945729664
240 69.067.891459328
200 138.135.782918646
160 256.271.565837292
120 512.543.131674584
80 1.025.086.263349168
40 2.050.172.526698336
0 4.100.355.053296672
(DÖRTKATRILYONYÜZTRILYONÜÇYÜZELLIBESMILYAR ELLIÜÇMILYONIKIYÜZ DOKSANALTIBINALTIYÜZYETMISIKI)
12 Temmuz 2007
BİTKİLERİN GENEL YAPISI
Bugün karada yaşayan bitkilerin çoğu çiçekli bitkilerdir. Çiçekli bitkilerin yeryüzünün büyük bölümüne dağılıp uyum sağlayabilmesi,üreme özelliklerinin üstünlüğü ile açıklanabilir. Çiçekli bitkiler başlıca 4 kısımdan oluşur:
1-KÖK:
Bitkileri toprağa bağlayan ve topraktan su ve mineral maddelerin alımını sağlayan organıdır. Tohumdan çıkan ilk kök ana kök, ana kökten çıkan ve yanlara uzanan köklere yan kökler denir. Ana ve yan kökün uç kısmındaki tüysü yapılara emici tüy denir. Kök uçlarındaki büyüme bölgelerini koruyan yapılara yüksük adı verilir. Kök yerçekimi yönünde büyür. Kök hücreleri klorofil içermez. Bitkilerdeki farklı kök tipleri şunlardır:
a)Kazık kök: Belirgin,uzun ve iyi gelişmiş olan bir ana kök hakimiyetiyle oluşan kök sistemidir. Örn:fasulye,papatya,ebegümeci,gelincik,yonca ve yüksek yapılı ağaçlar.
b)Saçak kök: Belirgin bir ana kök hakimiyeti olmayan, yaklaşık hepsi aynı boy ve kalınlıkta olan kök sistemidir. Örn:soğan,buğday,arpa,yulaf,mısır,pırasa.
c) Yumru(Depo) kök: Besin depo eden kazık köklerdir.Örn:turp,havuç,şeker pancarı,kereviz.
d) Tutunma kökü: Tırmanıcı bitkilerde, gövdenin duvara yada ağaçlara tutunmasını sağlayan köklerdir. Örn:sarmaşık.
Bu köklerin dışında, hava ve destek kökleri de vardır.
Kökün görevleri:
Bitkinin toprağa tutunmasını sağlar
Topraktan su ve suda çözünmüş minerallerin alınmasını sağlar
Bazı bitkilerde besin depolar.
2-GÖVDE:
Bitkinin toprak üstünde gelişen,dik durmasını sağlayan,üzerinde dal,yaprak ve çiçekleri taşıyan kısmıdır. Gövdenin uç kısmında büyüme noktası bulunur ve buradaki hücrelerin çoğalmasıyla bitki uzar ve büyür. Büyüme noktasının üzeri yapraklarla örtülü olup buna tepe tomurcuğu denir. Gövde üzerindeki yan dalları oluşturan tomurcuklara ise yan tomurcuk denir. Gövdenin büyümesi genelde yerçekimine zıt yönlüdür. Gövde tipleri:
a)Otsu gövde: Tek yıllık bitkilerdeki,ince,zayıf gövde tipidir. Örn:buğday,mısır.
b)Odunsu gövde: Çok yıllık bitkilerin sahip olduğu, sert,dayanıklı gövde tipidir.Örn:ağaçlar.
c)Sarılıcı gövde: Başka bir bitki üzerine veya duvar gibi yerlere sarılarak büyüyen bitkilerin gövdeleridir. Örn:sarmaşık,asma,fasulye.
d)Sürünücü gövde: Toprak üstünde sürünerek büyüyen bitki gövdesidir. Örn:kavun,karpuz,salatalık.
e)Yumru gövde: Besin depolayan toprakaltı gövdesidir. Örn:patates
f)Yassı gövde: Kısalarak yassılaşan ve yaprakların sık dizilerek gövdeyi örttüğü gövde tipidir. Örn:soğan,sarımsak,lale,pırasa.
g)Su depolayıcı gövde: kurak ve sıcak bölgelerde yaşayan, su depolamış etli gövdelerdir. Örn:kaktüs
Gövdenin görevleri:
Bitkinin dik durmasını sağlar. Dal, yaprak ve çiçekleri üzerinde taşır.
Kök ile yapraklar arasında su,mineraller ve besinlerin taşınmasını sağlar.
Bazı bitkilerde besin, bazılarında su depo eder.
3-YAPRAK:
Bitkilerin yassılaşmış yeşil organlarıdır. Bir yaprakta yaprak tabanı, yaprak sapı ve yaprak ayası olmak üzere 3 farklı kısım görülür. Yaprak ayası fotosentez yüzeyini arttırmak için yassılaşmıştır. Yaprağın yapısında çok miktarda klorofil ve gözenek bulunur. Su bitkilerinde gözenekler yaprak yüzeyinde, kurak bölge bitkilerinde ise alttadır. Gözenekler (stoma), bitkinin gaz alışverişini sağlayan yapılarıdır. Ayrıca bitkiler bu gözenekler sayesinde tıpkı insanlar gibi terleyerek yüksek sıcaklıklara karşı kendilerini korurlar. Terleme sayesinde, kökteki emici tüylerle besin alma işi devam eder. Bitkinin sıcaklığı ayarlanır ve bazı artık maddeler atılmış olur. Terleme ve gaz alış verişini sağlayan gözeneklerin yardımıyla yaprak görevlerini başarıyla gerçekleştirir.
Yaprağın görevleri:
Fotosentezle besin (glikoz) üretir
Solunum yapar
Terleme yapar
YAPRAK ÇEŞİTLERİ
Yaprak sapı dallanmamış yapraklara basit yaprak, yaprak sapının parçalanıp dallara ayrılmasıyla oluşan yapraklara bileşik yaprak denir. Yaprakların dalda dizilişi, güneş ışığından en iyi yararlanabilecek şekilde, birbirini örtmeyecek biçimdedir. Yapraklardaki klorofil sayesinde, güneş ışığının etkisiyle gerçekleştirilen fotosentezle bitkiler kendi besinlerini üretirler. Böyle kendi besinini kendisi yapabilen canlılara ototrof (üretici) canlı denir. İnsanlar ve hayvanlar gibi besinlerini dışarıdan hazır alan canlılara ise heterotrof (tüketici) canlı denir. Fotosentez (Karbon özümlemesi), ışık enerjisi ile su ve karbondioksitin birleştirilerek besin oluşturulması olayıdır. Bitkiler fotosentez sırasında havaya oksijen verirler.
Fotosentez denklemi:
4-ÇİÇEK:
Çiçekli bitkilerde, bitkinin üreme organlarını taşıyan yapısına çiçek denir. Tam bir çiçek dıştan içe doğru 4 bölümde incelenebilir:
Çanak yaprak: Yeşil renkli, çiçeği dıştan koruyan dış yapraklardır.
Taç yaprak: Renkli, kokulu, gösterişli yapraklardır.böcekleri çiçeğe çekerek tozlaşmayı sağlarlar.
Dişi organ: Genelde tek ve çiçeğin ortasında,dişicik tepesi,dişicik borusu ve yumurtalıktan oluşur. Dişi üreme hücreleri yumurtalıkta gelişir. Yumurtalık döllenmeden sonra meyveyi oluşturur.
Erkek organ: Dişi organın çevresinde, sapçık ve başçıktan oluşan organlardır. Erkek üreme hücreleri olan polenler, başçıklardaki keselerde oluşurlar.
Olgunlaşan polenlerin böcekler,rüzgar,su yada insan gibi etmenlerle dişi organın tepesine taşınmasına tozlaşma denir. Polenin içindeki dölleyici çekirdek (sperm), polen tüpü sayesinde yumurtalığa ulaşır ve yumurtayla birleşir. Buna döllenme denir. Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir, zigot gelişerek embriyoyu verir.
Embriyo ileride bitkiyi oluşturacak yapıdır. Embriyo ve onu besleyecek olan besin doku ve tohum içinde bulunur. Yani tohum embriyoyu içinde barındıran ve onu koruyan yapıdır.
Döllenmeden sonra, döllenen yumurta embriyoyu oluşturduğu gibi, yumurtalıkta etli ve sulu bir hal alarak meyveyi oluşturur. Meyve tek bir yumurtalıktan oluşursa, basit meyve (erik, kiraz,şeftali,vişne,fındık,ceviz,kestane) birden fazla yumurtalıktan oluşursa bileşik meyve (ahududu,böğürtlen,çilek) sadece yumurtalıktan oluşursa gerçek meyve (üzüm,şeftali,kiraz erik),yumurtalık dışındaki diğer organlarda (çanak yaprak,taç yapraklar vs.) oluşumuna katılırsa yalancı meyve (elma,armut,ayva) adını alır.
Bitkilerin meyve ve tohumları olgunlaştıktan sonra su,rüzgar,hayvan ve insanlar aracılığıyla çevreye yayılır. Meyveler hayvanlar yada insanlar tarafından yendikten sonra tohumlar toprağa atılır. Toprakta uygun nem ve ısı olduğunda tohum içine su alarak kabuğunu çatlatır, böylece çimlenme olayı başlar. Çimlenmeyle yeni bir bitki oluşur.
Açık tohumlular denen bitki grubunda, tohum taslakları meyve yapraklarıyla örtülü değildir. Örn;çam,ladin,sedir,köknar. Bu bitkiler her zaman yeşil kalan odunsu bitkilerdir. Kapalı tohumlular denen grupta ise tohum taslakları meyve yapraklarıyla örtülü durumdadır. Örn;gül,gelincik,elma vs. Bu grupta otsu ve odunsu türler bulunur, genelde bitkiler bu gruptandır.
Bazı bitkilerse suda yaşarlar. Böyle bitkilerin suda tutunmasını sağlayan hava ve destek kökleri vardır. Su içinde olan gövdeden çıkan yaprak ve çiçekler su yüzeyinde görülürler. Bunların yapraklarındaki gözenekler üst yüzeydedir. Böyle bitkilere su bitkileri denir. Örn;nilüfer,su mercimeği,saz,su kamışı.
ÇİÇEKSİZ BİTKİLER (Sporlu bitkiler):
Çiçek ve tohum yapısı olmayan bitkilerdir. Üremeleri spor keselerinde oluşan spor denen yapılarladır. Çiçeksiz bitkilerin kök,gövde,yaprak gibi organları da iyi gelişmemiştir. İletim demetinin bulunup bulunmamasına göre, damarlı ve damarsız bitkiler olmak üzere 2 gruptur. Su yosunları, karayosunları, ciğerotları damarsız çiçeksiz bitkiler grubundandır ve iletim demetleri bulunmaz. Eğreltiotları, kibrit otları ve atkuyrukları damarlı sporlu bitkilerdir ve iletim demetleri bulunur.
Su yosunları (Algler): Deniz, göl, bataklık, nemli toprak ve ağaç gövdelerinde yaşarlar. Hücrelerinde klorofil vardır ve fotosentez yaparlar. Klorofilden başka renk maddesi de taşırlar ve bu pigmentlerine göre mavi-yeşil, yeşil, kahverengi, sarı, kırmızı suyosunu gibi gruplara ayrılırlar.
Karayosunu: Nemli yerler, ağaç kabukları, kayalar ve toprak üzerinde görülen, küçük yeşil renkli bir bitkiciklerdir. Boyları 1-2cm. kadardır.
Eğreltiotları: Ormanların nemli topraklarında yaşarlar. İletim demetleri olduğundan çiçekli bitkilerin en gelişmiş grubudur. Geniş yapraklarının alt yüzeyinde küçük kahverengi spor keseleri bulunur.
BİTKİLER VE ÇEVRE
Bitkiler tüm dünya üzerinde karalardan denizlere geniş bir alana yayılmışlardır. Karalarda bitkiler, diğer ortamlara göre daha fazladır ve daha gelişmiştir. İklim bitkiler üzerinde önemli etkiye sahiptir. Bu yüzden kara bitkileri iklime bağlı olarak, çöl bitkileri, orman bitkileri, çayır bitkileri, step bitkileri gibi isimler alır. Her grup bulunduğu iklime ve ortama uyum sağlamış durumdadır.
Bitkilerin yaprakları ne kadar büyükse kaybedecekleri su o kadar fazla olacaktır. Bu yüzden ılık ve nemli alanlarda yaşayan bitkilerin yaprakları büyük, soğuk ve kurak bölgelerde yaşayan bitkilerin yaprakları küçüktür. Bu yüzden bazı ağaçlar kışın yapraklarını döker.
Çöl bitkileri suyun bulunmadığı kurak ortamlarda yaşadıklarından, su kaybını en aza indirmelidir. Bunun için, gövde su depo etmiş, yapraklar dikensi şekle dönüşmüş ve küçülmüştür. Kökleri daha fazla suya ulaşabilmek için derine iner. Çayır ve step bitkileri, genelde otsu ve çalımsıdır.Yağmur ormanları ise uzun ve sık ağaçlardan oluşur. Tropik yağmur ormanları, oksijen, karbon ve su çevrimlerinde önemli görev üstlendiklerinden, dünya ikliminin dengede tutulmasında büyük önem taşırlar.
Yeryüzündeki farklı ikim kuşakları:
1)Sıcak kuşak(tropikal iklim): Ekvatorun iki tarafındaki dönenceler arasında kalan bölgedir. Sıcaklık yüksektir.ekvator çevresi çok yağışlı, bitki örtüsü zengin ve ormanlıktır(tropik yağmur ormanları). Dönencelere yaklaştıkça çayırlar ve seyrek ağaçlar görülür. Dönenceler çevresinde bozkırlar ve çöl bitkileri görülür.
2)Orta kuşak(ılıman iklim): Dönenceler ile kutup daireleri arasında kalan bölgedir. Bu kuşakta 4 mevsim yaşanır. Yağışı bol olan yerlerde ormanlar, diğer yerlerde bozkırlar görülür.
3)Kutup kuşağı(soğuk iklim): kutup daireleri ile kutup noktaları arasındaki bölgedir. Çoğu kar ve buzlarla kaplıdır. Bodur çalılar,yosunlar,az sayıda otsular yetişir.
Bitkiler ormanlık alanlara daha çok yağmurun yağmasını sağlar. Ayrıca kökleriyle toprağı tutar ve toprağın oluşmasını da sağlar. Yağan yağmurun bitki kökleri tarafından tutulması sonucu yer altı suları oluşur.
Bitkilerin en önemli özelliği güneş enerjisini kullanarak besin ve oksijen üretmeleridir (Fotosentez). Hayvanların yaşamaları için gerekli enerji, bitkilerin ürettikleri besin ve oksijenden sağlanır. Canlılarda birinin diğerini yemesi sonucu besin zinciri oluşur. Bitkilerde besin olarak depolanan enerji, bir besin zinciri biçiminde tüm canlılara dağılır. Bitkilere besinlerini ürettiklerinden üreticiler denir. Sadece bitkilerle beslenen hayvanlara birincil tüketiciler, bunlarla beslenenlere ikincil tüketiciler denir. İkincil tüketicilerle beslenen diğer bir gruba ise üçüncül tüketiciler adı verilir. Zincirin her basamağında oluşan bitkisel ve hayvansal kalıntıları topraktaki humus ve minerallere dönüştüren bazı bakteriler ve mantarlardan oluşan ayrıştıcılar bulunur.
Ot ® çekirge ® kurbağa ® yılan
(Üretici) (birincil tüketici) (ikincil tüketici) (üçüncül tüketici)
Çevre kirliliği:
Çevre kirliliğini oluşturan etmenler:
1)Bitki örtüsünün tahribi: İnsanlar yerleşme,tarla açma, tesis kurma, yol yapma ve orman yangını gibi nedenlerle bitki örtüsünü tahrip ederler. Çıplak kalan arazilerde toprağın verimli üst katmanı su, rüzgar, çığ, buzul, yağmur, sel ve yerçekimi gibi etmenlerin etkisiyle aşınıp taşınır,buna erozyon denir. Erozyonun önlenmesi için bitki örtüsünün korunması, eğimli arazilerin teraslama ile eğime dik olarak sürülüp ekilmesi gerekir.
2)Toprak kirliliği: Toprağa karışan zararlı maddeler toprağın özelliğini bozar. Toprağı verimsiz hale getir. Kirlenen toprakta verim düşer, üretim azalır ve arazi çoraklaşır. Toprağın kirlenmesi özellikle tarım alanlarında kullanılan yanlış ilaçlama, yanlış gübreleme ve aşırı sulama ile gerçekleşir. Aşırı sulama, topraktaki minerallerin çözünerek taşınmasına neden olur. Buda bitkilerin büyüme ve gelişmesini engeller. Kirlenen toprakta zehirli maddeler bitkisel ürünlerde birikir ve böylece besin zinciri yoluyla kirlilik insana kadar ulaşabilir.
3)Su kirliliği: Su, doğada bir döngü içindedir.canlılar suyu kullandıktan sonra çeşitli şekillerde döngüye geri verir. Deterjan, tarım ilaçları, makine yağları, sıcak su,petrol ürünleri gibi maddelerin su ortamına taşınması ile su kirliliği oluşur. Bu durum sudaki canlıları olumsuz etkileyerek,ölümlerine neden olur.
4)Hava kirliliği: Sanayi kuruluşları, termik santraller yada evlerin bacalarından ve taşıtların egzozlarından çıkan gazlar, hava kirliliğine neden olur. Özellikle kükürt içeren düşük kalorili kömürlerin yakılmasıyla oluşan kükürt dioksit (SO) gazı, havada su buharıyla birleşerek yeryüzüne asit yağmuru olarak iner. Asit yağmurları bitkilerin solunum ve fotosentez işlevini azaltarak, ölümüne sebep olur. Ayrıca atmosferde biriken karbondioksit (CO) gazı, yeryüzüne yansıyan güneş ışınlarını tutar ve atmosfere gitmesini engeller. Bu olay sonucu yeryüzünün ısınmasına sera etkisi denir. Sera etkisi anormal hava koşullarına ve iklimde değişmelere neden olur.
12 Temmuz 2007
Biyoenerji
Biyoenerjinin kelime anlamı; doğal olan enerjidir. Bilim; insan organizmasının yalnız moleküllerden oluşan, fiziksel bir yapıya sahip olmadığı, tüm kainatta olduğu gibi,bir enerji alanına sahip olduğunu doğrular.
Vücut içerisindeki, devamlı bir titreşim ve düşük voltajlı elektromanyetik akım vardır. Elektromanyetik akım; fiziksel bedenle sınırlanmamıştır. Böylece, bir bedenden diğerine akış yapılabilir. Bu elektromanyetik akım; bedenin sağ tarafında toplanmıştır. Biyoenerji akışı insanla sınırlı değildir. Tüm maddeye akar. Bitkilerin insanlarınkine zıt bir kutbu vardır. Onlarla aramızda hür bir kanal açılır.
Sağlıklı bir vücutta negatif bir enerji bulunmaz. Vücudun herhangi bir yerinde problem varsa; o bölge negatif enerji üretmeye başlar. Daha doğrusu; beyin ile o bölgenin iletişimi kopmuş demektir. Bun nedenle; bedenimizin tümünü ayakta tutan beyinin düşünce ve yapılandırma bölümü ile aradaki bağı kopartmamak gerekir.
Prana; Sanskrit dilinde kelime anlamı yaşam gücü demek olan, iyi sağlık durumunu muhafaza eden ve bedeni canlı tutan görünmez biyoenerji ya da yaşamsal enerjidir.
Japonlar; bu esrarengiz enerjiye Kİ, Çinliler CHİ, Yunanlılar PREVMA, Polonyalılar MANA, İbraniler RUAH derler. Yaşam nefesi anlamında pranik şifacılık, çok çeşitli hastalıkların tedavisinde, yaşamsal enerji yada enerji şifacılığının (ki Prananın kullanımıdır) bir çeşididir.
Görünmez Enerji Nedir?
Bilimsel kanıt, biyoenerjinin varlığını ve fiziksel bedenin iyi ve sağlıklı oluşuyla ilgisini anlaşılır şekilde ispatlar. Seçkin Rus bilim adamları tarafından yönetilen bilimsel deneylere dayanarak, Semyon Kirlian; fotoğrafladığı insanların, hayvanların ve bitkilerin ultrahassas bir kamera yöntemiyle fiziksel bedenin etrafındaki renkli ışık enerji alanını göstermiştir. Bu tekniğe Kirlian Fotoğrafçılığı adı verilmektedir. Enerji alanı (Aura) görülebilir fiziksel bedene nüfuz ederek, cilt yüzeyinden yaklaşık 8 yada 10 cm yayılır. Kirlian fotoğrafçılığındaki deneyler, fiziksel olarak hastalık ortaya çıkmadan beden enerjisindeki ilk görünen hastalıklı enerjileri de ortaya çıkarmıştır. Bir kişinin düşünceleri ve hisleri, beden enerjisini önemli ölçüde etkilemektedir.
Nazar
Din kitaplarında,değişik tarzlarda ifade edilen bir negatif enerjidir. Nazarı iki türlü incelemek gerekir:
Birincisi: İnsanın kendi kendine veya çocuğu gibi çok yakınına hiç bir kötü amaç taşımadan ürettiği negatif enerji şeklidir. Beyinde sürekli kodlanan bir kelime mevcuttur: Maşallah Bu kelime söylendiği anda nazar değmeyeceğine beyin şartlandırılırsa veya başka bir deyimle kodlanırsa, beyin bu kelime söylendiğinde negatif enerji üretimini yapmamaktadır. Ama o Maşallah kelimesi söylenmediği anda negatif enerji üretmeye başlıyor. Burada şunu belirtmeden geçemeyeceğiz; nazara kesinlikle inanmayan insanlarda bu enerji üretim tarzı harekete geçmeyecektir. Dolayısıyla böyle insanlara nazar değme olasılığı çok zayıf olacaktır.
İkincisi: İnsanın bir başkasına nazar etmesi. Beyin kıskançlık duygusu ile hareket ettiğinde yine negatif enerji üretimine yol açar. Bazı insanlarda bu türde kıskançlık duygusu çok yüksek olduğundan o insanların nazarı daha çok değer. Daha doğrusu yaydıkları negatif enerji çok yoğun olur. Bir hayli maddi veya manevi zarar verebilirler. İnsan beyni negatif veya pozitif enerjiyi sadece %50 kadar üretir.
Pozitif Enerji
İnsanda mevcut olan olumlu bir enerjidir. Yalnız; zaman, zaman bu enerjinin de çok olması çeşitli hastalıklara da yol açabilir. Örneğin bu insanların vücutlarındaki yüksek pozitif enerji manyetik kartları, pilleri bozmakta bu şahıslar bu türde cihazlar kullanamamaktadırlar. Bu şekilde yüksek pozitif enerjiye sahip olanlar; eğitim alarak şifacı olarak çalışabilirler veya üzerlerinde mevcut bu yüksek pozitif enerjiyi atmak zorundadırlar. Pozitif enerjisi normal düzeyde olan insanlar; son derece ılımlı ve kesinlikle hem sağlıkları yerinde, hem de etraflarına neşe saçan insanlardır. Bu insanların, stres problemleri yoktur. Zihinsel olarak ta son derece sağlıklılardır.
Negatif Enerji
Vücutta; hastalıklı olan bölgelerin ürettiği olumsuz enerjidir. Bu türde enerji; nerede olursa o nokta sürekli olarak negatif enerji üretmektedir. Hatta negatif enerji üretmeye başladıktan 1-2 ay sonra hastalık ortaya çıkabilir. Travma sonucu ortaya çıkan enerji de negatif bir enerjidir. Çok stresli insanlar da sürekli negatif enerji üretirler. Çoğunlukla bu türde insanlar; çeşitli ağrı ve psikolojik rahatsızlıklar duyarlar. Negatif enerjinin yok olması insanların ya kendi kendilerine meditasyonla gerçekleşir, ya da tıbbi tedavi ile ortadan kalkar. Negatif enerjinin ortadan kalkması için; her türlü şartlarda ilk önce tıbbi tedaviye, eğer çare yok ise alternatif tıbba başvurulmalıdır.
Enerjiyi Hissetmek
Rahat bir yere oturun. Gözlerinizi kapatın ve gevşeyin. Hiç bir şey düşünmeyin. Ellerinizi; 15-20 saniye kadar birbirine sürtün. Avuç içleri birbirine bakacak şekilde 10 cm den çok olmamak şartı ile, karşılıklı tutun. Yirmi saniye sonra biraz ellerinizi uzaklaştırın. Hemen ellerinizi yavaş, yavaş yaklaştırmaya çalışın. Ellerinizin arasında çok hafif bir basınç hissedeceksiniz. İşte, en açık bir biçimde sizin enerji sınırınız.
Enerjiyi Görmek
Loş bir odaya gidin. Çok rahat bir şekilde oturmaya çalışın. Ellerinizi hızla 20 saniye kadar birbirine sürtün. Ellerinizi, yine avuç içleri birbirine bakacak şekilde 5-6 cm de tutarak avuç içlerini ileri geri oynatmaya başlayın. Bu ara, ellerinizin arasına odaksız bir şekilde bakın .Enerji sınırını, dumanlı bir şekilde göreceksiniz.
Şakralar
Evrenden gelen enerjinin canlı vücuduna girdiği noktalardır. İnsanda 7 ana şakra mevcuttur:
1- Taç şakrası mor renkte olup bıngıldağın olduğu yerde,
2- Üçüncü Göz şakrası lacivert renkte iki kaşın ortasında,
3- Boğaz şakrası mavi renkte boğazın olduğu yerde,
4- Kalp şakrası yeşil renkte,
5- Karın şakrası sarı renkte, mideyle omurga arasındaki boşlukta yanlarda,
6- Hara şakrası turuncu renkte, göbekte hafif solda,
7- Kök şakrası kırmızı renkte, omurilikte kuyruk sokumunda.
Yeni doğan bebekte; mavi-grimsi renktedir. Şakra kapanması o bölgeye enerji gelmesinin önlenmesi ve dolayısıyla de bölgede negatif enerji oluşmasına yol açar. Daha sonrada o bölgede fiziksel rahatsızlıklara neden olur. Ölümde ise Parlak ışık taç şakrağından çıkar.
İnsanın enerji alanı, kullandıkça çoğalır. Kaynak sonsuzdur.
12 Temmuz 2007
HÜCRELERARASI BAĞLANTILAR,
Hücreler arasında genellikle 20-25 nm genişliğinde bir aralık vardır. Bu aralıkta bulunan proteoglikanlar ve hücre membranındaki glikoproteinlerin bağlayıcı özelliği vardır. Bazı glikoproteinler kalsiyum yokluğunda yapışkanlıklarını kaybederler. Kalsiyumla bağlanma özelliği olan EDTA’ın hücre yapışmasını azalttığı bilinmektedir. Bunun dışında aynı türden hücre zarlarını birbirine yakınlaştıran ya da birleştiren yapısal farklanmalar vardır ki bunlara da hücrelerarası bağlantılar denir. Bu bağlantılar yalnızca yapışma bölgeleri olarak görev yapmakla kalmaz, aynı zamanda intersellüler aralıktan madde akışını önler ve komşu hücreler arasında iletişim sağlarlar. Bağlantı birimleri genellikle hücrenin apeksinden tabanına doğru belirli bir düzen içinde bulunurlar.
SIKI BAĞLANTI: TİGHT JUNCTION : ZONULA OCCLUDENS: Zonula, bağlantının bir kuşak ya da kemer şeklinde bütün hücreyi sardığını tanımlar. Okludens ise membranın hücrelerarası aralığı kapatacak şekilde birbiriyle kaynaşmış olduğunu belirtir. Bağlantıların en yüzeyel olanıdır. Elektron mikroskopik incelemelerde membranların kaynaşma yerleri izlenebilir. İncelenen hücre tipine bağlı olarak bir veya birkaç kaynaşma noktası gözlenebilir. Bu kaynaşmalar hücrelerarası aralıktan molekül ve sıvı geçişini engeller. Bunun güzel bir örneği olarak aralarında az sayıda kaynaşma noktaları içeren böbrek proksimal tubul epitelinde su ve eriyik maddelere geçirgenliğin fazla olmasına karşın, çok sayıda kaynaşma noktası içeren mesane epitelinde bu maddelere geçirgenliğin daha az olmasıdır.
ARA BAĞLANTI: ZONULA ADHERENS: KUŞAK DEZMOZOM: Sıkı bağlantıda olduğu gibi hücreyi bir kuşak gibi sarar ve hemen onun altında izlenir. Hücreler arasında 20-25 nm kadar bir aralık oluşur. Bu bağlantının olduğu yerlerde aktin filamanları, bağlantı bölgesi membranlarının sitoplazmik yüzeylerinde bulunan aktin bağlayıcı alfa-aktinin ve vinkulin proteinlerinin oluşturduğu, yoğun plaklar olarak izlenen yapılara bağlanırlar. Alfa-aktinin ve vinkulin ise hücre bağlantısında aracılık eden bir grup hücre yüzey glikoproteini olan kadherinler olarak isimlendirilen transmembran proteinlere bağlanırlar. Bu tip bağlantı yerlerinde E-kadherinler bulunur ve Ca++ varlığında hücreleri birbirine bağlarlar. Sıkı bağlantı ve ara bağlantı birlikte ışık mikroskobik düzeyde Terminal Bar olarak adlandırılan yapıyı oluştururlar.
DEZMOZOM: MACULA ADHERENS: Desmos; bağ, Soma; gövde, beden, Macula; benek, Adherens; yapıştırıcı anlamlarına gelen kelimelerdir. Zonula adherens ve zonula okludens yan yüzde kesintisiz olarak bulunduğu halde, dezmozom değişik seviyelerde kesintili yamalar, diskler biçiminde görülür. Bu diskler, komşu hücredeki özdeşi ile bağlantı sağlar. Bu bölgede hücre membranları çok düzdür ve genellikle birbirinden 20-30 nm aralıklıdır. Herbir dezmozom, desmoplakin esas olmak üzere bazı bağlayıcı proteinlerin meydana getirdiği hücre içi plaklar ya da tutunma plakları ve bunlara tutunan tonofilamanlardan meydana gelirler. Hücre yapışması, bağlanması desmoglein olarak adlandırılan transmembran proteinler ile olur. Dezmozomlar pek çok hücre tiplerinde bulunmakla birlikte, özellikle mekanik baskılara maruz kalan epitel hücrelerinde daha çoktur. Derinin çok katlı yassı epitelinde sadece bu tip bağlantı bulunur.
Zonula okludens, zonula adherens ve makula adherens birlikte birleştirici (bağlayıcı) kompleks olarak adlandırılır. İnce barsakları döşeyen silindirik epitelde bağlantı kompleksi belirgin şekilde bulunur.
HEMİDEZMOZOM: Yunancada, hemi-yarım, desmos-bağ anlamlarındaki kelimelerdir. Mekanik stresin olduğu epitel hücrelerinin bazal yüzünde bulunan dezmozomdur. Özellikle epidermisin bazal tabakasındaki hücrelerde iyi gelişmiştir. Bu bağlar, epitel hücrelerini hemen alttaki bazal laminaya tuttururlar.
Dezmozomdan farkları;
a. Diğer bir hücrenin komşu dezmozomuyla değil de ekstrasellüler matriks ile etkileşim içindedir.
b. Dezmozomun aksine tonoflamanlar sitoplazma içine geriye kıvrılma yerine genellikle hücreiçi desmoplakin plak içinde sonlanırlar.
GAP JUNCTİON: NEKSUS: YARIKLI BAĞLANTI: Hücrelerarası boşluk sadece 2-3 nm kadardır. Dezmozomlara benzer tarzda yamalar şeklindedir. Zonula ya da kuşak tarzında hücreyi sarmaz. Yarıklı bağlantı bölgelerinde bu yapıyı oluşturan proteinler merkezlerinde yaklaşık 1.5 nm çapında delik içeren altıgenler oluştururlar. Bu yapılar konnekson olarak adlandırılır. Komşu hücre membranlarındaki konneksonlar iki hücre arasında bir kanal oluşturmak üzere aynı düzeyde yer alırlar. Herbir bağlantı biriminde birkaç yüz konnekson bulunur. Yarıklı bağlantılar molekül ağırlığı 1500’ün altındaki moleküllerin ve iyonların geçişine müsaade ederler. Ayrıca elektriki direncin düşük olduğu yerlerdir. Bu bağlantı birimi vücutta yaygın olarak dağılmasına karşılık kan ve iskelet kası hücrelerinde yoktur. Düz ve kalp kası gibi dokularda elektriki impulsları iletme fonksiyonu ağırlıktadır. Embriyonel hücreler arasında da gap junction tipi bağlantılar izlenir.
Fonksiyonel olarak bakıldığında hücreler arasındaki bağlantılar şöyle sınıflandırılabilir.
a. Tut
12 Temmuz 2007
Sonraki
Önceki