Swap sözlük anlamı olarak “değiş tokuş, takas” gibi anlamlara gelmektedir. Swap; iki tarafın bir varlık veya yükümlülüğe bağlı olan faiz ödemelerini veya döviz cinsini karşılıklı olarak değiştirmelerine verilen isimdir. Geniş kapsamlı olarak 3 tür swaptan bahsedebiliriz bunlar; faiz swapları, para swapları ve diğer swaplar olarak gruplayabiliriz. Bu yazıda ise Merkez bankalarının kendi aralında yaptığı ve bir süre gündemde kalan para swaplarını ele alacağız.
Para swapları
Tarihteki ilk modern anlamdaki para swapı Dünya Bankası ve IBM arasında 1982 yılında gerçekleştirilmiştir. Para swapları belirli bir süre sonunda değiştirilen ve belirlenen tutarlardaki bir paranın başka bir para ile takas edilmesi anlamına gelmektedir. Vade sonu geldiği zaman ise takas tersine işleyerek ana paralar asıl sahibine geri döner. Merkez Bankaları arasında yapılan swap anlaşmaları ise aynı mantık ile işler. Örnek vermek gerekirse Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ECB arasında swap anlaşması olsun. Bu anlaşma kapsamında TCMB ECB’ye TL verirken ECB TCMB’ye karşılık olarak EUR verir ve vade sonunda bu takas işleminin tam tersi yapılır.
Genel olarak swap işlemlerinin bazı avantajları ve dezavantajları mevcuttur.
Avantajları ;
- Etkin bir şekilde aktif ve pasif yönetimi sağlar.
- Yeni kredi kullanma maliyetinin altında bir maliyetle yeni kaynaklara ulaşım imkanı sağlar.
- Belirli dövizlere erişebilme yeteneği sağlar.
- Farklı vadelerle sözleşme imkanı sağlar.
- Üstlenilmiş olan riskleri azaltıcı veya ortadan kaldırıcı etki yaratır.
Dezavantajları;
- Kredi, faiz ve kur riski tamamen ortadan kalkmaz.
- Resmi ve organize bir piyasası bulunmamaktadır.
- Sözleşmelerin belirli bir standardı bulunmamaktadır.