Erguvan nedir?
Çiçeklerinin güzelliği ile tanınmış bir ağaçtır. Bahçe ve parklarda süs ağacı olarak yetiştirilir. Baklagillerden olan erguvan, bir Akdeniz iklimi bitkisidir. Bazı ağaçların boyu 8 metreyi bulur. Ağacın gövdesi genellikle düğümlü, eğri büğrüdür. Maki vegetasyonunun tipik bitkilerindendir. Diğer bölgelerimizde park ve bahçelerde yetiştirilir. Yaprakları kalp biçiminde, tam kenarlı; çiçekleri erguvan renginde, yaşlı dal ve gövdelerden çıkarlar ve 6-10’lu bir arada kısa salkım durumunda olup, baharın müjdecisidirler. Çiçeklerin böyle yaşlı dal ve gövdelerden çıkması olayına kavliflori adı verilir. Meyveleri büyük ve çok tohumlu olup, bakla meyvesine benzer.
Erguvan ispanya'dan Afganistan'a kadar olan bölgede doğal olarak yetişir. Ülkemizde de doğal olarak yaşar. 8-13 m boylanabilen ağaç. ağaççık veya çalı lormundadır. Yaprakları düz kenarlı, tam yaprak durumunda, yuvarlak böbrek biçiminde. 9 cm uzunluk 12 cm kadar genişlikte, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü mavimsi-yeşil renklidir. Çiçekleri erguvan rengi, uzunca saplı, 3-8 çiçekli salkım şeklinde, yaşlı dallarda yapraklanmadan önce açarlar. Meyveler fasulye görünümünde 9-10 cm uzunluk 2.5 cm genişlikte, kızıl kahverenginde ve birçok tohuma sahiptir. Tohum kahverengi ve çok serttir. Kayalık, taşlık, kireçli topraklarda yetişir.
Bazı kültür formları elde edilmiştir. Beyaz çiçekli formu. Cercis siliquastrum alba'dır. Erguvanlar genellikle tohumla üretilirler. Ancak tohum kabuğu sert ve tohumlarda embriyo dinlenmesi vardır. Bunun için tohumlar 30-60 dk konsantre H2S04 içinde tutulur ve daha sonra 4 C'de 2 ay katlamaya tabi tutulur. Bunun yanında sonbaharda doğrudan araziye ekilen tohumlarda da güzel çimlenme elde edilir. İlk yıl sonunda fidanlar 15-20 cm boya ulaşırlar. Bu zaman fidanlar ya kaplara dikilirler veya geliştirme yastıklarına alınırlar. Fidanlarda aktarma küçükken yapılmalıdır, aksi takdirde tutma oranı düşer. Bazı türlerde ilkbahar veya yaz başında alınan yumuşak odun çelikleri camekanda kolayca köklenirler.
Erguvan, İngilizce'de Judas Tree yani Yahuda Ağacı olarak anılır. Bazı Hıristiyan inanışlarına göre Hz. İsa'nın ihanet eden havarisi Yahuda kendini bu ağaca asmıştır. Efsaneye göre bu olaydan sonra önceleri beyaz olan erguvan çiçekleri utançtan ya da kandan kırmızıya dönmüştür. Efsaneye göre erguvan, beyaz çiçekli bir ağaçtı. Hz. İsa'ya ihanet eden 13. havari Yahuda İşkariot, ihanetinin verdiği pişmanlık ve vicdan azabıyla kendini asarak intihar etti. Aylardan Mayıstı ve kendini astığı ağaç da erguvan ağacıydı.
Böyle affedilmez bir günahkarı ve böyle büyük bir utancı üzerinde taşıyor olmak ağaca çok ağır geldi. Bunun utancıyla bembeyaz çiçekleri kızarmaya başladı. Daha sonra morardı ve şimdiki rengini aldı. O gün bu gündür her Mayıs ayı geldiğinde, erguvan ağaçları bu utanç verici hadiseyi hatırlar ve kızarmaya başlarlar. Yazın sap kısmından girintili yuvarlak yaprakları olur. Sonbaharda ise fasulye benzeri tohumlar bırakır. Erguvan çiçeği havaların güzel gitmesi durumunda bazı sonbaharlarda da açar.
Erguvan Bizans ve Hristiyanlık için önemli simgedir
Erguvan, Bizans ve Hristiyanlığın önemli imgelerindendir. Yine Hıristiyan inanışına (İncil'e) göre Hz. İsa çarmıha gerilmeden önce Romalı askerler tarafından üzerine erguvani elbiseler giydirilmiştir. Bunun sebebi, "Roma'da erguvan renginin imparatorluk rengi olmasıdır. Bir Roma imparatorunun babası imparator ise, çocuk erguvan renkli örtüler arasında doğacağından, ona "porfirojenet" yani "erguvanlar içinde doğmuş" denilirdi. Romalı askerler Hz. İsa'nın göğsüne "Yahudilerin Kralı" yaftasını asmadan önce onunla alay etmek için erguvan giydirmişlerdir."
Erguvan moru Bizans hükümdarlarının kıyafetlerinde kullanılan bir renktir. Doğal yollarla üretilen en zor renk olduğu için, bir zenginlik ve güç belirtisiydi; imparator dışında hiç kimse mor pelerin takamazdı. Bizans İmparatorları, erguvan sarayının erguvan odasında doğarlardı. Ayrıca bu rengi imparatorluk ailesi dışında hiç kimse kullanamazdı. Hatta Bizans asilzadeleri, asaletlerinin simgesi olarak kanlarının dahi erguvan rengi olduğunu söylerlerdi.
Erguvan ağacına Araplar arcuvan, arguvan veya zamzarik, hazrik gibi adlar verirken Farsçada ergavan biçiminde kullanılır. Osmanlıcada da bu şekilde ergavan biçiminde kullanılmıştır. Eski edebiyatımızda bir gül ve lale kadar olmasa da zaman zaman şairlerce şiire sokulmuştur. Rengi kırmızı olduğu için şarap ve dudak ile de anıldığı olur. Mevcut bilgileri göz önüne alarak on altıncı yüzyıldan itibaren şiirimizde kullanıldığını söyleyebiliriz. Özellikle de Osmanlı Devleti'nin en ihtişamlı döneminin sultanü'ş-şuarası Baki, erguvanı bütün güzelliği ve debdebesiyle şiirine koyar ve gül harmanını yakmak, gülün saltanatına son vermek (belki de güle rengini vermek) için erguvanların nasıl tutuştuğunu anlatır:
Toprak isteği
Erguvan ağaçları bahçe ve peyzaj düzenlemelerinde oldukça rağbet gören bir ağaç cinsidir. Doğal yaşam alanlarında ağır topraklar haricinde bütün toprak cinslerinde yetişebilmektedir. Ancak, Erguvan ağaçları için en uygun toprak türünün kuru, taze ve kireçli toprak olduğunu söyeyebiliriz. Ayrıca toprağın ph derecesinin nötr civarında olması da Erguvan ağacının gelişimi için önemli bir etkendir.
Budama
Erguvan ağaçları için budama çok dikkatle yapılması gereken bir ihtiyaçtır. Ağaç dalları kesilirken açık yara bırakılmamasına özellikle dikkat edilmelidir. Çünkü, Erguvan ağaçları kolaylıkla mantar hastalığına yakalanabilmektedir. Bu riskleri önlemek için budama yapılan dalların macunla kapatılması önemlidir.
Hastalıklardan koruma
Bitki bitleri ve mantarlar Erguvan ağaçlarında en sık görülen hastalıklardır. Bu hastalıklarla başa çıkmak için uzman kişilerin kontolü altında az miktarda ilaç kullanabilirsiniz. Ancak en önemli koruma yöntemi, ağacı uygun ortamda yetiştirmek ve özellikle sıcaklık, nem, ışık gibi temel ihtiyaçlarını karşılamaktır.
Sıcaklık ve nem isteği
Erguvan ağaçları ılıman ilkim kuşağında yetişmektedir. Özellikle sıcaklığın -10 derecenin altına indiği soğuk bölgelerde korunmaya ihtiyacı vardır. Bu sebeple kışları soğuk geçen bölgelerde yetiştirilmemesi önerilmektedir. Erguvan ağaçlarının nem isteğine bakacak olursak orta nemli bölgeler bu ağaç cinsi için gayet ideal bölgelerdir.
Sulama
Erguvan ağaçları kuru topraklarda yetişebilmektedir. Ancak yine de ağaçların çok susuz kalmaması sağlanmalı, dönem dönem sulanmalıdır.
Işık isteği
Erguvan ağacı, ışıklı ve rüzgarlı bölgeleri sever. Bu sebeple, Erguvan ağacı dikmek istediğiniz bölgenin bol güneş ve rüzgar aldığından emin olmalısınız. Aksi takdirde ağacın gelişimini yavaşlatır hatta gerekli olan ihtiyaçlarını karşılayamadığı için ağacınızı kaybedebilirsiniz.
Kullanıldığı yerler
Sözlükte "erguvan" ne demek?
Cümle içinde kullanımı
Erguvan dallarından örülmüş çardağın içi loştu iyice.
- N. Cumalı
Erguvan kelimesinin ingilizcesi
n. judas tree
Köken: Farsça