Bisiklet Sporu Tarihçesi
Bisiklet sporunun yüz yılı aşan bir geçmişi vardır. Bisiklet sporu, iki tekerlekli bisikletin gelişmesi sonucunda ortaya çıkmış bir spor dalıdır.
DÜNYADA BİSİKLET
bisiklet-tarihi-1İlk bisiklet patenti 1645 yılında Fransız Jean Theson’a, iki kişinin oturarak hareket ettirdiği dört tekerlekli küçük bir alet yaptığı için verildi. 1690 yılında Fransız asilzade Sivrao Kontu tarafından, iki tahta tekerleği olan ve “Celenfer” adı verilen pedalsız bir bisiklet yapıldı. Daha sonra tahta tekerleklerin yerle temas eden yüzleri demir çemberle kaplandı; fakat bu durum süspansiyon sağlamadığı için hızın azalmasına yol açtı. İskoç Kirk Patrick McMillan’ın 1839 yılında pedalı bulmasıyla bisiklet bugünkü görünümüne kavuşmaya başladı. 1868’de ise tekerleklerin sert lâstikle kaplanıp demirin çıkartılması sayesinde sürat arttı. Deneme niteliğinde ilk bisiklet yarışı, 1868’de Saint Cloud’da yapıldı. Bu yarışı İngiliz James Moore kazandı. Günden güne gelişme gösteren bisiklete bağlananların sayısı çoğaldı ve 1881’de “Fransız Bisiklet Federasyonu” kuruldu. Daha sonra zincirli aktarma sistemi ve havalı lâstiğin bulunmasıyla bisiklet bugünkü şeklini aldı. Çağdaş koşullara uygun ilk mukavemet yarışı 1890 yılında Fransa’da yapıldı. 1891 ‘de ise uzun etaplı turların ilk örneğini oluşturan Bodeaux-Paris Yarışı, onu takiben Paris-Brest-Paris Yarışı düzenlendi. 1903 yılında düzenlenen ve uluslar arası bisiklet yarışmalarının en büyüğü olan Fransa Bisiklet Turu’nun Henri Desgrange ve L’auto dergisi tarafından gerçekleştirilmesi bisiklet sporu için önemli bir atılım oldu. 19. yy.ın başlarından itibaren bisiklet, önemli bir ulaşım aracı olması yanında tüm dünyada spor amacıyla da kullanılmaya ve üretilmeye başlandı.
ABD’de 1878’lerde başlayan bisiklet yarışlarının yaygınlaşması sonucu 1921’de Amerikan Amatör Bisiklet Birliği kuruldu ve bu birlik ABD’deki amatör yarışların yönetimini üstlendi.
20. yy.ın ortalarına doğru ABD ve İngiltere’de otomobillerin yaygınlaşması nedeniyle bisiklet yarışlarında gerileme görülmeye başlandı, fakat zamanla ilgi tekrar arttı. Amatör bisiklet yol yarışları 1896’dan, pist yarışları 1900’den itibaren olimpiyat yarışları arasında yer aldı. Ayrıca her yıl, bisiklet yarışlarının her dalında ulusal ve dünya şampiyonlukları yarışmaları yapılmaktadır. Bu şampiyonaların en önemlisi ve en zorlusu, 21 etap üzerinden 2474 millik parkurda düzenlenen Fransa Bisiklet Turu’dur.
1900 yılında kurulan FIAC’ın (Federation International Amateur de Cyclisme; Uluslar Arası Amatör Bisiklet Federasyonu), 1993 yılında yapılan kongrede kendini fesh etmesiyle Uluslar Arası Bisiklet Federasyonu (UCI) bu sporun tek kuruluşu hâline geldi. Böylece uluslar arası yarışları düzenlemek, kategorileri saptamak ve dünya şampiyonalarının yerini ve zamanını belirlemekte yetkili tek kurum UCI oldu. Günümüzde, bisiklete binmenin sağlığa yararlı olduğu görüşünün gelişmesi ile özellikle Avrupa’da uluslar arası nitelikte pek çok bisiklet turları düzenlenmektedir. Bisiklet sporu ile ilgilenenlerin sayısının artmasıyla birçok ülkenin kent caddeleri, ulusal parkları ve belediye parklarında bisiklet yolları ayrılmaktadır.
Türkiye’de Bisiklet Sporu
İlk bisiklet yarışı, Osmanlı döneminde, 1896’da Atina’da düzenlenen ilk modern Olimpiyat Oyunları’ndan bir yıl sonra, 1897′de Selanik’te yapıldı. Daha sonra bisiklet satıcılarının girişimiyle İstanbul’da da bisiklet yarışları düzenlendi. Ama asıl gelişme, 1908’de II. Meşrutiyet’ in ilanından sonra gerçekleşti.
Fenerbahçe Spor Kulübü, 1912’de bir bisiklet şubesi kurarak bu sporun gelişmesine öncülük etti.
1923′te Bisiklet Federasyonu kuruldu ve bu tarihten itibaren bölgeleri dolaşmayı amaçlayan bisiklet gezileri düzenlendi. Ne var ki, bir bisiklet ekibi bisiklet bulamadığı için 1924’te Paris’te düzenlenen Olimpiyat Oyunları’na katılamadı.
Türkiye ilk uluslararası yarışmalara 1927′de Bulgaristan’da katıldı.
Türkiye’de ilk kez 1928′de Ege Turu adı altında yarışma düzenlendi.
Daha sonra, 1938, 1939, 1941 ve 1942′de İstanbul-Edirne-İstanbul bisiklet yarışları yapıldı.
1963′te de Marmara Turu adı altında bisiklet yarışları yapılmaya başlandı ve Marmara Turu 1966′da uluslararası nitelik kazandı.
1968′de de Cumhurbaşkanlığı Uluslararası Bisiklet Turu adını aldı.
1970′de de ilk kez Esen Bisiklet Kulübü adıyla bir bayan bisiklet takımı kuruldu.
Türk Dağ Bisikleti tarihi 1997′de ilki yapılan Uluslararası Alanya Dağ Bisikleti Kupası ile başlar.
2007 Avrupa Dağ Bisikleti Şampiyonası’na Türkiye 12-15 Temmuz tarihlerinde Ürgüp’ te ev sahipliği yapacaktır.
2007 yılında Türkiye 3 adet uluslararası yol bisikleti turuna ve 12 adet uluslararası dağ bisikleti yarışmasına ev sahipliği yapacaktır.
Bunların yanı sıra ulusal düzeyde tüm disiplinlerde yarışlar düzenlendiği gibi, Yol Bisikleti, Yol Bisikleti Zaman Karşı, Pist, Olimpik Dağ Bisikleti ve Dağ Bisikleti Maraton disiplinlerinde Türkiye Şampiyonaları organize edilmektedir.
Bisiklet Sporu
A) Yol Yarışları
B) Pist Yarışları
C) Bisikletli Koşu Yarışları
D) Dağ Bisikleti Yarışları
E) BMX Yarışları
olarak düzenlenir. Bisiklet yarışları Türkiye Bisiklet Federasyonu ve Uluslararası Bisiklet Birliği (UCI) yönetmelikleri ile düzenlenir.
A) Yol Yarışları
B) Pist Yarışları
C) Bisikletli Koşu Yarışları
D) Dağ Bisikleti Yarışları
E) BMX Yarışları
olarak düzenlenir. Bisiklet yarışları Türkiye Bisiklet Federasyonu ve Uluslararası Bisiklet Birliği (UCI) yönetmelikleri ile düzenlenir.
A) Yol Yarışları
Erkekler arası amatör bisiklet yarışları, 1896′dan beri Olimpiyat Oyunları’nda yer alır. Kadınlar arası yol yarışları ise 1984’te Olimpiyat Oyunları kapsamına alınmıştır.
Bisiklet sporunda ayrıca amatör ve profesyonel dallarda dünya şampiyonaları düzenlenmektedir
1) Zamana Karşı
Zamana (saate) karşı yol yarışlarında, her bisikletçi kısa aralarla peş peşe çıkış noktasından hareket eder. Takım yada bireysel olarak yapılabilir.
2) Tek Günlük Yol Yarışları
Yol yarışlarında, tüm sürücüler toplu biçimde aynı anda yarışa başlar. Bu tür yarışlarda bitiş çizgisine ilk ulaşan yarışı kazanır. Klasik yarışlar 250km mesafede yapılabilir.
3) Turlar
Çok etaplı yol yarışlarıdır. 3 gün yada 21 gün olabilir. Etapların bazıları takım yada bireysel zamana karşı olabilir. Bu yarışların en ünlüsü, Fransa Turu’dur ve Fransa’nın çeşitli yerlerinde 4.000 km dolayında bir yol boyunca yapılır.
Benzer 21 günlük turlar İspanya ve İtalya’da da düzenlenmektedir.
Türkiye’de düzenlenen 8 günlük Cumhurbaşkanlığı Turunun 43.’sü 2007 yılında 12 ülkenin katılımı ile organize edilmiştir.
B) Pist Yarışları
Oval biçimindeki pistlerde yapılan bisiklet yarışları kısa mesafeli yarışlardır.
Pistin bir tur uzunluğu, katları 1000′i verecek şekilde, 500, 400, 333,3 ya da 250 metre olabilir. Bisiklet pistleri, dış kenarı yüksek olacak biçimde içe doğru eğimlidir ve bir fincan tabağını andırır.
Bu eğim, yarışçıların köşeleri hızla dönerken savrulmalarını önler.
500-1.000 metre arasındaki kısa mesafeli yarışlar, sürat yarışlarıdır.
Sürat yarışlarında, bitiş çizgisinde bisikletin hızı saatte 65 kilometreye kadar ulaşabilir.
4.000-5.000 metre yarışları takip yarışlarıdır.
5 km, 10 km ya da 20 km’lik orta mesafe yarışlarında ise, zamana karşı yarışılır.
Bu yarışların tümü tek kişilik bisikletlerle yapılan yarışlardır. Aynı zamanda iki kişilik bisikletlerle yapılan yarışlar da vardır.
C) Bisikletli Koşu Yarışları (Cyclocross)
Diğer bisiklet yarışları arasında, bisiklet yarışı ile krosun (kır koşusu) bir bileşimi olan bisiklet krosu vardır. Bisiklet krosu inişli çıkışlı ve bozuk yollarda yapılır.
Yarışçıların bazen bisikletten inerek yürümeleri ve bisikletlerini omuzlarında taşımaları gerekir. Bisiklet krosu, genç sürücüler arasında çok ilgi görmektedir.
D) Dağ Bisikleti Yarışları
Dağ sürüşlerinde her türlü arazide yol alınır. Son zamanlarda yaygınlaşan bisiklet sporlarından biri de maratondur.
İlk dağ bisikleti Dünya şampiyonası 1990 yılında düzenlenmiş, 1996 yılında ilk defa Atlanta Olimpiyat Oyunlarında yer almıştır.
1) Olimpik Dağ Bisikleti Yarışı
5-9km uzunluğunda parkurda düzenlenir. Parkurun asfalt kısımları %15′i geçemez. Yeterli miktarda tırmanma, patika ve teknik iniş içermelidir. Büyük erkekler yarışı yaklaşık 2 saate denk gelecek sayıda tur atılarak yapılır.
2) Dağ Bisikleti Maraton Yarışı
80km’den uzun parkurlarda yapılır.
3) Dağ Bisikleti İniş Yarışı
5-3km uzunluğunda tamamı iniş olan parkurlarda yapılır.
4) Dağ Bisikleti Dörtlü Eleme Yarışı
BisikletBisiklet sporu maliyeti ve özgür çalışma alanı sayesinde diğer spor branşlarından farklıdır. Hem mekanik bir düzen olması hem de doğa ile iç içe çalışma imkanı tanıması bu spor dalı için avantaj olmaktadır.1645 yılında ilk bisiklet patenti Fransız Jean Theson’a, iki kişinin oturarak hareket ettirdiği dört tekerlekli küçük bir alet yaptığı için verildi. 1690 yılında Fransız asilzade Sivrao Kontu tarafından, iki tahta tekerleği olan, “celenfer” adı verilen pedalsız bir bisiklet yapıldı. Bir-iki geliştirme denemesinin ardından İskoç Kirk Patrik McMilan’ın 1839 yılında pedalı bulmasıyla bisiklet de bugünkü görünümüne kavuşmaya başladı. Sert lastik kullanımıyla birlikte süratin artması da sağlanınca, deneme niteliğindeki ilk bisiklet yarışı 1868’de Saint Cloud’da yapıldı. Yarışı İngiliz James Moore kazandı. Bisiklete gönül verenlerin artması ile birlikte 1881’de “Fransız Bisiklet Federasyonu” kuruldu. Çağdaş koşullara uygun ilk mukavemet yarışı 1890 yılında Fransa’da, uzun etaplı turların ilk örneği de bir yıl sonra yine Fransa’da yapıldı.(Bordeux – Paris, Paris Brest- Paris).1903 yılında düzenlenen ve yarışmaların en büyüğü olan Fransa Bisiklet Turu’nun Henri Desgrange ve L’Auto dergisi tarafından gerçekleştirilmesi bisiklet sporu için önemli bir atılım oldu. ABD’de 1878’lerde başlayan bisiklet yarışlarının yaygınlaşması sonucu 1912’de Amerikan Amatör Bisiklet Birliği kuruldu.
20. yy’ ın ortalarına doğru otomobillerin yaygınlaşması sonucu bisiklet sporunda bir gerileme yaşansa da zamanla ilgi yeniden arttı. 1896’da bisiklet pist yarışları arasında yer almaya başladı.
1900 yılında kurulan FICA’nın (Federation International Amateur de Cylisme- Uluslararası Amatör Bisiklet Federasyonu), 1993 yılında yapılan kongrede kendini fesh edince Uluslararası Bisiklet Federasyonu(UCI), bu sporun tek kuruluşu haline geldi.
İlk Yarışlar
Tespit edilen en eski yarış 31 Mayıs 1868’de Paris Pare de St.Cloud’la 2 km.’lik bir parkurda koşulmuştur. Yarışı Dr. James Moore kazanmıştır. Amatörler arasındaki ilk mukavemet yarışının birincisi ise Terront olmuştur. Paris – Longcihamp arasında 1889 yılında düzenlenen bu yarış 3 saat 40 dakika 20 saniyelik derece elde edilerek bitirilmiştir. 1890 yılındaki 10 kilometrelik ilk sürat yarışının galibi Catteroau idi.
1890 yılından itibaren bisiklet sporu artık bir kitle sporu haline geldi. Amatörlere mahsus pist mukavemet dünya şampiyonası 1893’te Chicago’da yapılmış, Güney Afrikalı Ment jes 2.46.12 ile birinci olmuştur. Profesyonellere ait Yol Dünya Şampiyonası çeşitli dallarda 1927’de ilk kez yapılmıştır.
Olimpiyatlar
1896’daki ilk modern olimpiyatlarda organize edilen yol yarışı, o zamanın maraton parkurunda koşulmuştu. Yarışçılar parkur etrafında iki tur atarak toplam 87 km kat etmişlerdi. Bayanlar ise 1984’te ilk olimpiyat yarışını koştu. 1996 Atlanta Olimpiyat Oyunları’nda ise zamana karşı ferdi yarışma da kategoriler arasına alındı.
Turlar
Dünyanın en büyük üç turu Fransa, İtalya ve İspanya turlarıdır. Yaklaşık 3000 kilometreden oluşur ve sporcular 3 hafta gibi bir sürede, yalnızca bir gün ara vererek pedal basarlar. Alpler ve Pireneler’in yer yer 3000 metre yüksekliğe ulaştığı zirvelerine tırmanırlar ki, temmuz ayında o zirveler karla kaplı olur.
Türkiye’de Bisiklet Sporu
Türkiye’de bisiklet sporu 1923’te kurulur ve bu branşın ilk faaliyetine 1924 yılında başlanır. İlk resmi yarışmalar da 1927 yılında Bulgaristan’la yapılır. Yine aynı yıllarda Bandırma – İzmit yarışı ile bisiklet sporu yoğun bir işlev kazanır. O günlerde Cavit CAV 1924 – Paris Olimpiyatlarında milli forma giyen bisikletçi olarak adını duyurur. Cumhuriyetimizin ilanı ile birlikte büyük önder Atatürk’ün Türk sporuna verdiği önem bu spor dalında da kendini gösterir ve İstanbul, Ankara ile Konya’da bisikletçi sayısı da hızla artar. Daha sonra bu üç ilimizde Adana, Eskişehir, Kütahya, İzmir, Edirne ve Çanakkale’de eklenir.
Bu haber, bisiklet sporu tarihçesi, türkiyede bisiklet sporu, ilk bisiklet sporcuları, ilk bisiklet yarışları, bisiklet sporu dalları, bisiklet yarışları, bisiklet sporu kuralları, ile ilgilidir.