Bozuk bir buzdolabına yiyecek koymaktaki sorun, bir süre sonra kokmaya başlamalarıdır. Dağlık Karabağ’ın engebeli dağlık arazisinde Ermeniler ve Azeriler arasındaki çirkin çekişmesinde de olan buydu. Vladimir Putin onları, Doğu Ukrayna, Güney Osetya, Transdinyester ve diğer çeşitli bölgelere de yaptığı gibi çekmecesine koydu, dondurdu ve unuttu.
Şimdi Rusya’nın güney sınırlarında, yakında jeopolitik bir patlama noktasına dönüşebilecek tam ölçekli bir savaşla karşı karşıya.
İmparatorluk gücü böyle çözülür: Merkez çevreyi ihmal eder, kan dökülür ve liderden güç azalır. Putin’in 20 yıl önce iktidara geldiğinde iki amacı vardı. İlki, çökmekte olan Sovyetler Birliği’ni eski imparatorluk genelinde bir etki ağıyla değiştirmekti. Kurnazca diplomasi, hedeflenen silah satışları ve enerji tedarikiyle büyütüldü; amacı, Rusya’nın gerilemesini engellemekti.
Güçlü, istikrarlı bir devlet yarattıktan sonra, Kremlin’in otoritesini dünyanın dört bir yanına yansıtacak ve elinden geldiğince fırsatları değerlendirecekti. İstihbarat servisleri, her kıtada Amerika’nın geri çekildiğini tespit ettiklerinde haber yaptılar. Cybertroops, batı güvenlik duvarlarındaki boşlukları araştırdı.
Putin, Kremlin’deki zamanına Kuzey Kafkasya’da Çeçenya’ya karşı bir gaflet askeri operasyonuyla başladı. Grozni’nin düzleşmesinden ve sivillere yönelik büyük ölçüde cezasız zulümden sonra, bu düşük yoğunluklu savaşın yürütülmesini GRU’ya ve sadık bir vasal olan haydut Ramzan Kadirov’un Rus yanlısı Çeçenlerine devretti. Çeçenya sustu, “istikrarlı” görüldü ve Putin’in dondurucu bölgesine yerleştirildi.
Batıda, Belarus’u Rusya ile resmi bir birliğe sevk etti. Ukrayna’dan Kırım’ı kaptı ve Donbas’ta huzursuzluk yarattı, böylece Ukrayna’nın NATO’nun tam üyesi olamayacak kadar istikrarsız olarak görülmesini sağladı. Doğuda, Orta Asya diktatörlerini Kremlin’e sadakat karşılığında kendilerini zenginleştirmeye teşvik etti.
Şimdi sadık uşaklarının sistemleri çöküyor.
Dağlık Karabağ’da, Azerbaycan’ın haklı olarak kendisine ait olduğunu söylediği etnik Ermeni yerleşim bölgesi, Eylül sonunda çatışmalar başladığından beri belki 1500 kişi öldü. Putin’e artık dürüst bir komisyoncu olarak güvenilemeyeceği için ateşkesler çöktü. Savaş İran sınırına yayılırsa, rejime karşı silah ambargosu kalktığı için Tahran’a tampon teslimatları satmaya güvenen Putin daha da derin bir çıkar çatışması yaşayacak.
Bu arada Türkiye, Azerbaycan’a gözetleme ve silahlı intihar insansız hava araçları sağlıyor. Teneke kutular gibi Ermeni tanklarını parçalıyorlar. Aksi takdirde, esas olarak bir tür siper savaşıdır.
Yakında Ermeniler daha fazla silah almak için Putin’e dönecek ve o olay yerine konacak. Güney sınırlarının istikrarını tehdit eden bir tartışmayı düzeltmeye çalışırken, savaşı tırmandırıp Ermenistan lehine bahşiş veremez. Bir kere, Azerbaycan’ı Suriye’nin kuzeyinde ve Libya’da Moskova ile zaten kavgada olan Türkiye ile kalıcı bir eksene itecektir.
Belki de Recep Tayyip Erdoğan bunun drone liderliğindeki ilk büyük blitzkrieg olacağını düşünüyordu; bunun yerine Türkiye’nin katılımı kesinlikle uzun bir savaşı garanti edecektir. Ermeniler, yüzbinlerce Ermeninin Osmanlı Türkleri tarafından katledilmesi olan 1915 “büyük felaketinin” kolektif hafızasıyla birbirine bağlanmıştır.
Birinci Dünya Savaşı’nda Ermeni gönüllüler, Türklere karşı Çar’ın Kafkas ordusuna katıldı. Umutları savaştan sonra bağımsız vatanlarını Rus koruması altında kazanmaktı. Bu, kolayca sarsılacak bir şey değil.
Bu, Vladimir Putin’in daha geniş felçinin bir parçası. Görünüşe göre kazanılamaz çatışmalarla çevrili. Belarus cumhurbaşkanı Alexander Lukashenko’yu utanç verici buluyor ve Moskova’daki en az bir toplantıdan kaçtı, ancak Minsk’in baskısı altında, Litvanya’da sürgün edilen Belarus muhalefet lideri Svetlana Tikhanovskaya’yı Rusya’nın arananlar listesine koydu. Putin Rusya’nın batı cephesinde sessizlik istiyorsa, Lukashenko’nun desteklenmesi gerektiğine karar verdi.
Kırgızistan’da, popüler yolsuzlukla mücadele protestoları 2005 yılından bu yana üçüncü cumhurbaşkanını devirdi. Komşu Çin, Covid-19 aşıları vaatleriyle potansiyel yeni liderleri ikna ediyor. Birden doğuyu güvence altına almak için Putin, kendi arka bahçesinde nüfuz sahibi olmak için Çin ile daha aktif bir şekilde rekabet etmek zorunda kaldı.
Acaba Kremlin’de mışıl mışıl uyuyor mu? Teknik olarak 2036’ya kadar iktidarda kalabilir. Aslında, yeni bir nesil yollarını yükseltiyor.
Habarovsk’ta, Sibirya’da ve fiziksel olarak Çin’e yakın yerlerde, göstericilerin cinayetle suçlandığını söylediği popüler bir vali adına aylarca sokak protestoları yapıldı.
Akla yatkın bir teori, Rus muhalefet lideri Alexei Navalny’nin, ustaca protesto yöntemlerini Sibirya ilçelerine getirmesini engellemek için Ağustos ayında zehirlendiğidir. Bu doğruysa bu, Putin çevresinin, soğuktan asla tam olarak gelmeyen eski KGB casusunun buza koyduğu derin sorunlardan bıkmış olanlardan, taşra şehirlerindeki hoşnutsuzluk gürültüsünü duymakta ne kadar başarısız olduğunun bir ölçüsüdür.