Tüm bir Afrikalı kadın nesli, kısıtlamalara göğüs gererek, sömürgecilik karşıtı mücadeleye ve kadın haklarına öncülük etti. Birçoğu AOF'nin normal okullarında okudu.
Bu, bağımsızlık ve kadın davası için militanlaşan Afrikalı öncüler, ebeler ve öğretmenler kuşağının az bilinen hikayesidir.
Aralarında Jeanne Martin Cissé var. Aslen Gine'den, 1972'de BM Güvenlik Konseyi başkanlığını, o zamanlar Konseyin daimi olmayan bir üyesi olan ülkesinin daimi temsilcisi olarak yaptı. 46 yıl önce Fransız kolonizasyonu döneminde doğdu. Kankan'ın küçük kasabasında.
1970'lerin başında, BM organlarını ve uluslararası örgütleri tanıyarak neredeyse yirmi yıldır dünyayı dolaşıyordu. 1954'te ilk kez Afrika'dan ayrıldı ve Gine Demokrat Partisi'nin başkanı tarafından yetkilendirilen Paris bölgesindeki Asnières'e gitti. Ahmed Sékou Touré, komünist harekete yakın bir örgüt olan Uluslararası Demokratik Kadın Federasyonu'nun (FDIF) Fransız bölümünün bir toplantısında.
Mücadele daha sonra Fransız sömürge yetkililerine karşı yoğundu. Ülkesinden onuncu yüksek lisans öğretmeni olan Afrika'da yapılan savaşları tanıtmak için Avusturya, Macaristan, Çin ve hatta SSCB'ye de gitti.
Sıra dışı olan yörüngesi, ancak benzersiz değil. Fransız sömürgeciler tarafından öğretmen, ebe ya da hemşire olmak üzere eğitilen kendi kuşağının kadınları, üzerlerinde ağırlık yapan kısıtlamalara rağmen, cinsiyet, sınıf ve ırk sınırlarını aşarak siyasetle meşgul oldular.
Sömürge okulundan siyasi mücadeleye
Fransız sömürge politikasından sorumlu olanlar, Senegal'de kızlar için federal okullar oluşturarak kesinlikle toplumsal ve toplumsal cinsiyet rollerinin dönüşümüne katkıda bulunmayı amaçlamadılar.
Aksine, Fransız Batı (o zaman Ekvator) Afrika (AOF ve AEF) federasyonlarından genç doktorların, eczacıların, sözde "yerli" öğretmenlerin "kendi seviyelerinde" eş bulmalarına izin verme, onları cesaretlendirme meselesiydi. onları şekillendirmek idarenin "gelişmiş haneler" aracıları ve "anavatana" adanmış.
Amaç aynı zamanda ekonomikti: yeterli sayıda kadın öğretmen ve sağlık personelinin olmaması durumunda, yerel yardımcıların daha düşük maliyetle eğitilmesi, okuma yazma bilmeme ve yüksek anne ve bebek ölüm oranlarıyla mücadeleyi mümkün kılacaktır.
Böylece 1918 ile 1957 arasında (son ebe ve öğretmen kohortlarından ayrılma tarihi) Dakar Tıp Fakültesi ve Rufisque Normal Öğretmen Okulu 1'ı mezun olan 286 kızı ağırladı : 633 ebe, 63 misafir hemşire ve 294 öğretmen.
Fransız yöneticilerin az çok hayırsever ve otoriter yönetimi altında, yatılı okulda üç veya dört yıllık bir eğitim sırasında, Fransız Batı Afrika'sını (AOF) oluşturan farklı kolonilerden gelen bu genç kızlar, yakın dostluk bağları kurdukmanevra alanı sınırlı ama gerçek olan çok küçük bir azınlığa ait olma duygusuna da dayanıyordu.
Bu kadınlar, isimleri tarihe geçmiş olan daha geniş okuryazar erkekler ağına dahil edildi. Böylece karşılaşmışlar Félix Houphouët-BoignyFildişi Sahili'nin ilk başkanı, Modibo Keita, ülkesini bağımsızlığa götüren eski öğretmen, pan-Afrikanizm şampiyonu, 1950'lerde Mali Federasyonu başkanı, Léopold Sédar Senghor'a karşı çıkan Senegal Başbakanı Mamadou Dia veya Senegalli yazar Abdoulaye Sadji.
“Bilimsel kadınların” bu ilk terfileri hiyerarşileri sarstı. O zamanlar ender olarak, eğitimlerine Senegal'de devam etmek için önce ailelerini terk ettiler. Dahomey'den (şimdi Benin), Gine veya Nijer'den Dakar'a ve çok uzak olmayan Rufisque'e ilk yolculukları, oluşumlarında önemli bir adımdır. dünyaya ilk açıklık anı olarak.
İkinci Dünya Savaşı sonrasında, sömürgeleştirilmiş halklar için vatandaşlığa erişim yoğun tartışma konusu ve reform talepleri çoğaldıkça, sömürgecilere karşı mücadeleye kardeşleri, babaları ve kocalarıyla birlikte katılarak, sömürgecilik karşıtı mücadeleye ve kadın hakları mücadelesine öncülük etmeye çalıştılar.
Dengeleyici bir hareket
Kendilerini hiçbir zaman feminist olarak tanımlamayan bu kadın kuşağının önündeki zorluk iki yönlüdür: ırksal eşitsizliklerle mücadele etmek ve kadın olarak daha fazla hak talep etmek. İlk hedef önceliklidir. Önce beyazlar ve siyahlar, sömürgeciler ve sömürgeleştirilenler arasında eşitliği talep etmek, sömürgeci şiddeti kınamak ve sonra bağımsızlığı elde etmek için bu kadınların devreye girmesidir.
çoğu üye oluyor Afrika Demokratik Rallisi (RDA)Ekim 1946'da sömürgeci otoritelere karşı ana muhalefet partisi kuruldu. Orada, karma seferberliklere katılım ile özerk olmasa da bağımsız kadın komitelerinin oluşumu arasında bir yer buldular.
Eğitimleri onları partinin kadın kollarının sekreterleri veya saymanlık görevlerini üstlenmeye yöneltiyor. Fransız Sudan'ında (bugünkü Mali), ebe Aoua Keita BKA'ya 1946'da katıldı ve 1949'da Nara'da ilk kadın komitesini kurdu.
Öğretmenler, atandıkları şehirlerde BKA'nın alt bölümlerine başkanlık ederler. Bazıları XNUMX'ların sonunda Gine'deki öğretmenler birliğine katılan Nima Bâ gibi sendikalara aynı anda katıldı. “Belli bir düzeyi” olduğu için çağrıldığını açıklıyor.
1954'te Sorbonne'da öğrenci olan Jacqueline Coulibaly gibi bazıları anakara Fransa'da aktiftir. Joseph Ki-Zerbo Fransa'daki Siyah Afrikalı Öğrenciler Federasyonu (FEANF) bünyesinde kocası oldu. Duruşları, kendi kuşağının kadınlarının karşı karşıya olduğu ikilemleri gözler önüne seriyor. İçinde Tam tam, Afrikalı Katolik öğrencilerin haber bülteni, 1956'da şunları yazdı:
“Asıl sorun, Batı unsurlarının ve Afrika geleneklerinin bir sentezini bulmak, okullarda verilen eğitimi aile eğitiminin geleneksel unsurlarıyla bütünleştirmenin bir yolunu bulmaktır. Afrikalılar, erkekler ve kızlar bu sorunun farkına vardıkça, Batı'nın kendilerine getirdiğinin en iyisini seçmeleri ve ataların geleneklerinden kurtarılabilecek ve kurtarılması gerekenleri tutmaları gerektiğini mutlaka anlayacaklardır. »
Eğitime erişimi savunmak, eksizyonla mücadele etmek, erken veya zorla evlilikler ve hepsinden önemlisi çok eşlilik genellikle Afrika kültürlerine ihanet olarak görülüyor. Genellikle küçük batılılaşmış bir burjuva azınlık olmakla suçlanan ve gerçeklikten kopuk olan ilk mezunlar zor bir sentez girişiminde bulunurlar.
Abidjan'ın popüler bölgesi Treichville'deki bir okulda 1944'ten beri öğretmenlik yapan Jeanne Chapman, 1960'ta erkekleri bir ahırdaki horozlara benzeterek çok eşliliği kınadı (Kardeşlik, Ocak 1960) ancak bir yıl sonra bir “Zenci-Batı uygarlığının” icadı için çağrıda bulundu (Abican Sabah, 9 Nisan 1961).
Kadın ve erkek arasındaki tamamlayıcı sosyal roller temelinde eşit haklar talep eden bu dengeleme eylemi, onların Afrika'da deneyimleyen ilk kadınlar oldukları uluslararası bir militanlıkla bağlantılı olarak inşa edilmiştir.
Uluslararası deneyim, kurtuluş için bir kaldıraç
Bu öncülerin kariyerlerinde, uluslararası kongrelere katılmaları, ülkelerini ve bazen de kıtayı terk edip dünyanın geri kalanından kadınlarla tanışmaları, militan bir söylemin inşasında belirleyicidir.
1949'da, eski bir "normal" değil, bir öğretim eğitmeni olan Célestine Ouezzin Coulibaly, arkadaşları tarafından Pekin'e gitmek üzere görevlendirildi. Uluslararası Kadın Demokratik Federasyonu Kongresi'nde.
Daha fazla hak için savaşmaya kararlı bir şekilde geri döner. Jeanne Martin Cissé, Asnières'teki FDIF kongresine katılan, ister Batı Hint Adaları'ndan, ister Afrika'dan ya da Çinhindi'den gelsinler, kadınlar arasında hüküm süren dayanışma ruhundan etkileniyor. "Yeni bakış açıları" keşfediyor ve yazarken daha iyi bilgilendirilmiş hissediyor. Milo'nun kızı (Afrika Varlığı, 2009).
İki yıl sonra, Haziran 1956'da, Budapeşte'de Dünya Sendikalar Federasyonu tarafından düzenlenen ilk Dünya Emekçi Kadınlar Konferansı, Jeanne Martin Cissé'ye bir araya gelme fırsatı verdi. Malili öğretmen Aïssata Sow Coulibaly .
Viyana'da, Haziran 1958'de, FDIF'in IV. tüm kıta değil.
Proje, dört yıl sonra, 1962'de geleceğin Tanzanya'nın başkenti Darüsselam'da meyvelerini verdi. Kıtanın hem kuzeyinden hem de güneyinden 21 ülkeden yaklaşık otuz temsilci, daha sonra Pan-Afrika olarak adlandırılan ilk Afrikalı Kadınlar Konferansına orada katıldı.
Bunların arasında öğretmenler ve ebeler, eski Fransız kolonilerinden gelen çeşitli delegasyonların 11 üyesinden 18'ini temsil ediyor. Merkezi Mali'nin başkenti Bamako'da bulunan örgütün Genel Sekreteri Jeanne Martin Cissé oldu.
Bir dergi röportajında Awa, ilk sayısı Ocak 1964'te çıkan siyah kadınlar için dergi, Afrikalı kadınların tüm dünyadaki kadınlarla diyalog içinde seslerini duyurma ihtiyacında ısrar ediyor.
Bu makale “Afrika Moderniteleri” sempozyumu kapsamında yayımlanmıştır. 9-11 Haziran 2022 tarihleri arasında ENS-PSL'de Jourdan ve Ulm kampüslerinde gerçekleşecek olan konuşmalar, dolaşımlar, merkezden uzaklaşmalar”. Programı burada bulun bu değiş tokuşlardan.