Kullanma Hırsızlığı Suçunun Cezası Nedir?
MADDE 146- (1) Hırsızlık suçunun, malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmesi hâlinde, şikâyet üzerine, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir. Ancak malın suç işlemek için kullanılmış olması hâlinde bu hüküm uygulanmaz.
Kullanma Hırsızlığı Açıklama
Madde metninde, kullanma hırsızlığı tanımlanmıştır. Bu hırsızlık şeklinin oluşması için kişi sahibinin rızası olmaksızın malı alırken, bunu belli bir süre kullandıktan sonra iade etmek amacıyla hareket etmesi gerekir. Kullanma hırsızlığında, kullanmanın her hâlde kısa sayılacak bir süre devam etmesi temel koşuldur.
TCK’nın 146. maddesi uyarınca, herhangi bir taşınır mal kullanma hırsızlığına konu oluşturabilir. Bu mal bir ulaşım aracı da olabilir. Bu aracın özel ya da toplu taşıma aracı olmasının önemi yoktur.
Bu madde hükmünün uygulanabilmesi için taşınır mal “geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere” alınmış olmalıdır. Maddede malın, “geri vermek düşüncesiyle ” alınmış olması arandığı için, failin henüz çaldığı malı kullanmış olup olmamasının önemi yoktur. Failin kastı, o mal üzerinde kendisi ve başkasına yarar sağlamak olup, iade edilmek üzere değil, sahiplenmek ve zilyedinin sahip olduğu hakları kullanmak ise TCK’nın 146. maddesi uygulanmaz. Bu durumda koşullarının varlığına göre 141., 142. vd. maddelerde öngörülen hükümlerin uygulanmasıyla yetinilir.
Kullanma Hırsızlığı Malın Kullanım Alanı
Bir taşıtın kullanılması, gezmek, bir yere gitmek suretiyle hareket ettirilmesi ve bu eylemin kısa bir süre sürdürülmesi ile olabilir. Nitekim madde metninde, “geçici bir süre kullanıp ..iade” ifadesi kullanılmıştır. Taşıtın yerini birkaç metre değiştirdikten sonra içine girip uyumak, TCK’nın 146. maddesinin uygulanmasını gerektirmez. Taşınır malın kullanım ve iade edilmek üzere alındığını saptamak için, söz konusu malın kullanım alanına bakmak gerektiği düşüncesindeyiz. Bir bıçağı çalıp kaçarken bir kenara atan kimse hakkında bu madde uygulanamaz. Çünkü, maddede öngörülen malın geçici süre kullanılıp iadesidir. Bu durumda failin çaldığı bıçağı hakimiyet alanına geçiremeden bıraktığı, suçun teşebbüs aşamasında kaldığı söylenebilir.
Kullanma Hırsızlığı Geçici Süre Kullanma Ve İade Özel Kastı
TCK’nın 146. maddesinin uygulanabilmesi için, failde malı geçici süre kullanıp zilyedine iade etme bilinç ve iradesi, “özel kastı” bulunmalıdır. Failin malı yaralanmak amacıyla alıp iade düşüncesinin ve kastının bulunmaması, bu madde hükmünün uygulanmasına engel oluşturur.
Bunun yanında suçun, malın geçici süre kullanılıp iade etmek üzere işlenmiş olduğu somut olarak ve açıkça anlaşılmalıdır. Bir kimsenin çaldığı otomobili, iki gün sonra bir yerde terk etmiş bulunması durumunda eylem, zilyede iade etmek üzere kullanmak amacıyla çalınma olarak değerlendirilebilir. Ancak, faillerin çalmış oldukları malı kullandıktan sonra iade etmek düşünceleri açıkça anlaşılamadığı takdirde bu madde hükmünden yararlandırılmaları olanaklı olmayabilecektir.
Eğer mal, kısa bir süre kullanıldıktan sonra zilyedine geri verilmiş veya onun kolaylıkla bulabileceği bir yere bırakılmış ise, malın kullanma niyetiyle alındığı konusunda bir duraksama olmaz. Buna karşılık, henüz bırakılmamış ise, sözgelimi fail malı kullanırken yakalanmış ise, malın geri verilmek üzere alındığının açıkça anlaşılması gerekir.
Kullanma Hırsızlığı Malın Suç İşlenmek İçin Kullanılması
Maddede malın suç işlemek için kullanılmış olması durumunda bu hükmün uygulanmayacağı belirtilmiştir. Burada “suç işlemek”ten söz edildiği için, kullanma hırsızlığına konu malın ancak kasıtlı bir suçun işlenmesi için kullanılması durumunda TCK m. 146’nın uygulanması olanaklı değildir. Yine bunun gibi, malın başka bir suçun işlenmesi, amacıyla geçici olarak kullanmak amacıyla çalındığı anlaşılmakla birlikte, amaç suç, işlenemez suç niteliğinde ise ya da çalınan mal amaç suçu işlemeye elverişli değilse veya fail amaç suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse, amaç suça teşebbüsten dolayı cezalandırılmayacağı gibi TCK’nın 146. maddesinde öngörülen ceza indiriminden de yoksun bırakılmamalıdır. Ancak, amaç suç teşebbüs aşamasında kaldığı ya da failin suçtan gönüllü vazgeçmesinin söz konusu olduğu ancak tamam olan kısmın bir başka suç oluşturduğu durumlarda fail, kullanmak üzere çalmış olduğu malı bir suçun işlenmesinde kullanmış olduğu için hakkında, 146. madde uygulanmamalıdır düşüncesini taşımaktayız.
Bu durumda failin hırsızlığın temel veya nitelikli halleri uyarınca cezalandırılması gerekir. Buna karşılık kullanma hırsızlığına konu olan malın taksirli işlenen suçlarda kullanılmış olması durumunda TCK’nın 146. maddesinin uygulanmasına bir engel bulunmamaktadır.
TCK’nın 145. maddesi uyarınca malın değerinin az bulunarak ceza indirimine gidilmiş olması 146. maddede öngörülen kullanma hırsızlığı nedeniyle cezanın indirilmesine engel değildir. Ancak, faile değer azlığından dolayı ceza verilmekten vazgeçilmişse, zaten 146. madde uyarınca kullanma hırsızlığı nedeniyle ceza indirimine gitmek olanaklı olmayacaktır.
Kullanma Hırsızlığı Yaptırım
- maddede öngörülen suç yaptırımını aslında TCK’nın 141. ve 142. 143, 144. maddelerinde bulur. Bu maddeler uyarınca yapılan yargılama sonucunda verilen hükümde belirlenen ceza 146. madde uyarınca yarı oranına kadar indirilir. Madde metninde “yarı oranında indirilir” denilmemiş ve hakime yarı oranına kadar indirim yetkisi verilmiş olması karşısında, temel cezanın 1/2 oranına kadar. 1/3, 1/4, 1/5, 1/6, vb. oranlarda da indirilmesi olanaklıdır.
Kullanma Hırsızlığı Kovuşturma
Hırsızlık suçu kural olarak doğrudan C. Savcılığınca kovuşturulur. Ancak TCK’nın 146. maddesi uyarınca kovuşturma yapılması mağdurun şikayetine bağlıdır. Eylemin kullanma hırsızlığı niteliği taşıması ve şikayet bulunmaması durumunda fail hakkında kovuşturma yapılamaz. Açılmış olan kamu davasının TCK’nın 73. ve CMK’nın 223/8. maddesi uyarınca düşmesine karar verilir.