

|Evliyânın
büyüklerinden. İsmi, Nimetullah bin Abdullah bin Muhyiddîndir.
Abdülkâdir-i Geylânî hazretlerinin soyundandır. 1564 (H.972) senesinde
Hindistanda doğdu. 1636 (H.1046) senesinde Mekke-i mükerremede vefât
etti.


Nimetullah Geylânî, güzel hasletleri ve vasıfları kendisinde toplamıştı. Çok kerâmetleri görüldü. 1605 senesinde Mekke-i mükerremeye gitti. Birkaç sene Mescid-i haramdan ayrılmadı. Bu müddet içerisinde hiç konuşmadı. Sonra, Şab-ı Amir denilen mahallede ikâmet etti. Orada evlendi. Mekke-i mükerreme ve Medîne-i münevvereliler arasında sevilip sayılırdı. Kerâmetlerini ve iyi hâllerini gören büyük âlimler onu medhettiler. Allâme Ali bin Ebû Bekr, onu öven kasîde yazdı.
Nimetullah Geylânî, Aynât adlı eserin sâhibi Şeyh Ebû Bekr bin Sâlim Balevîden tasavvuf yolunu öğrendi. Başlangıçta riyâzetle meşgûl oldu. Birkaç ay, bir mağarada yalnız başına kaldı. Mağaradan çıktığı zaman ilim ve mârifetler konuşmaya başladı. Çok kerâmetleri görüldü. Allâme İbrâhim Dehhân, onun kerâmetlerini bir eserde toplamaya başlamıştı. Fakat bunu kimseye söylememişti. Bu sırada Nimetullah Geylânî, Allâme İbrâhim Dehhân'ın yanına gitti ve; Ey İbrâhim! İnsanın yağmur damlalarını sayması mümkün mü? diye sordu. İbrâhim Dehhân; Hayır, mümkün değil dedi. Bunun üzerine Nimetullah Geylânî; İşte bizim kerâmetlerimiz de böyledir buyurdu. O zaman İbrâhim Dehhân böyle bir eseri hazırlamaktan vazgeçti.
Birgün Nimetullah Geylânî, makam ve mevkî sâhibi birisinin yanına gitmişti. Orada, Mekke-i mükerreme âlimlerinden Şeyh Ferrûh da bulunuyordu. Nimetullah Geylânî içeri girince, Şeyh Ferrûh derhal ayağa kalkıp hürmette bulundu. Makam ve mevkî sâhibi şahıs ise, Allahü teâlânın sevgili kullarından olan bu zâtı küçümseyerek, ona karşı gereken saygı ve hürmeti göstermedi. Nimetullah Geylânî, o kibirli şahsın yanından ayrılınca, o şahıs humma hastalığına yakalandı. Bunun üzerine o şahıs hatâsını anlayarak, Şeyh Ferrûhu, Ni'metullah Geylânîye gönderdi. Onun vâsıtasıyla özür dileyip af taleb etti. O zaman Nimetullah Geylânî; Ondaki o kibir hâli gidip tevâzu sâhibi oluncaya kadar, üç gün humma hastalığı onda devâm edecek dedi. Nitekim, humma hastalığı üç gün devâm etti. Hummadan dolayı çok perişân oldu. Yaptığı işten dolayı pişmân oldu ve tövbe etti. O olaydan sonra herkese karşı tevâzu ile davranmaya başladı.
Nimetullah Geylânî, devlet ileri gelenlerinden birisinin yanına gitti. Haksız yere cezâ gören bir garibin affedilmesini taleb etti. Fakat o yetkili onun bu isteğini kabûl etmedi. Oradan çıkınca, Nimetullah Geylânî; O bizim bu isteğimizi kabûl etmedi. Kendisi yakın zamanda falanca yerde cezâsını görür dedi. Çok geçmeden, Mısırdan gelen askerler, o şahsı ve kardeşini yakalayıp, Nimetullah Geylânî hazretlerinin dediği yerde astılar.
Bulunduğu şehrin vâlisi birisine kızıp; Bu şehirde durma hemen ayrıl diye haber gönderdi. Ayrılması için sekiz gün de mühlet vermişti. O şahıs da Nimetullah Geylânîye gelip hâlini arz eyledi. Nimetullah Geylânî vâliye haber gönderip, o şahsı affetmesini istedi. Fakat vâli, Nimetullah Geylânînin bu isteğini kabûl etmedi. Ni'metullah Geylânî bir müddet sustuktan sonra vâlinin şehirden çıkarmak istediği zâta; Bu şehirden sen çıkmayacaksın fakat o çıkacak. dedi. Vâli iki-üç gün sonra görevden alındı ve şehirden çıkarıldı. Yerine başkası tâyin edildi.
Evliyânın büyüklerinden Hasan Acîmî şöyle anlattı: Babam, Nimetullah Geylânîye; Çocuklarımın açlık çekmesinden korkuyorum dedi. Nimetullah Geylânî de; Çocukların inşâallah açlık çekmezler buyurdu. Elhamdülillah sıkıntı ve meşakkat olacak bir açlık çekmedik.
SÖZÜMÜZDE DURURUZ
Orta hâlli tüccarlardan birisi, Nimetullah Geylânînin giyecek ve benzeri ihtiyaçlarını temin ederdi. Nimetullah Geylânî, birgün o tâcirin yanına giderek, ne kadar borcu biriktiğini sordu. Tâcir, elli dirhem borcu olduğunu söyledi. Nimetullah Geylânî; İstersen, sana o elli dirhemi vereyim, istersen o elli dirhemi benden alma, biz de buna karşılık sana, elli bin dirhem veririz dedi. Tüccar; Siz bilirsiniz dedi. Nimetullah Geylânî, tâcire; Yalnız elli dirhemi benden almamak husûsunda gönlün râzı mı? dedi. Tâcir; Evet, râzı dedi. Nimetullah Geylânî; O zaman git, güvendiğin birisi ile bana bu elli dirhemi bağışlayıp bağışlamayacağın husûsunda istişâre et dedi. O tüccar da gidip halası ile istişâre etti. Halası onu çok severdi. Halasına, Nimetullah Geylânînin söylediklerini anlattı. Halası o elli dirhemi, Ni'metullah Geylânî'den almamasını tavsiye etti. Sonra tâcir, Nimetullah Geylânînin yanına gelerek; Efendim, o elli dirhemi gönül rızâsı ile size bıraktım dedi. O zaman Nimetullah Geylânî tâcire; O hâlde git biz sana vâdimizi yerine getiririz. dedi. Çok geçmeden, tâcir çok para kazandı. Elli bin dirhemden fazlasına sâhip oldu.
1) Câmiu Kerâmât-il-Evliyâ; c.2, s.277
2) Hulâsat-ül-Eser; c.4, s.455
3) İslâm Âlimleri Ansiklopedisi c.16, s.155