Miras Payları ve Miras Payı Hesaplama
Bu yazıda yasal mirasçılar, bunların miras payı ve miras paylarının ölüme bağlı tasarruflarla değiştirilebilmesi hususu üzerinde durulmuştur. Miras hukukuna ilişkin diğer yazılarımıza ulaşmak için tıklayınız.
1. Miras Payının Değiştirilmemiş Olması
1.1. Yasal Mirasçılar
Miras bırakan kişi (müteveffa), miras sözleşmesi veya bir vasiyetname yaparak aksini kararlaştırmadıkça, miras, kanunun öngördüğü kişiler arasında ve yine kanunun öngördüğü oranda paylaştırılır.
Türk Miras Hukuku yasal miras paylaşımı hususunda zümre sistemini kabul etmiştir. Buna göre:
1. zümre: Miras bırakanın altsoyu (Çocuklar, torunlar ve onların çocukları diye devam eder.)
2. zümre: Miras bırakanın anne ve babası ile onların altsoyu (Buna anne ve babadan sonra kardeşler ve onların altsoyu girer.)
3. zümre: Miras bırakanın büyükanneleri ve büyükbabaları ile onların altsoyu (Buna büyükanne ve büyükbabalardan sonra amca, hala, dayı ve teyze ile onların altsoyu girer.)
Sağ kalan eş: Miras bırakanın eşi yaşıyorsa o da mirastan pay alacaktır.
Zümre sistemine göre önce gelen zümrede bir veya birden çok mirasçının bulunması durumunda sonra gelen zümrede bulunan hiç kimse mirasçı olamayacaktır. Mirasçı olacak zümrenin farklı olması eşin mirasçı olup olmaması hususu üzerinde etki yaratmamaktadır.
İyi anlaşılması açısından aşağıda biraz karışık bir örnek verilmiştir. Okuyucular bu örneği bir kağıda tablo çizerek daha iyi anlayabilir:
- Miras bırakan A’nın B ve C adlarında iki çocuğu vardır.
- B’nin D adında bir çocuğu, C’nin ise E ve F adlarında iki çocuğu vardır.
- C, A’dan önce ölmüştür.
- A’nın annesi yaşıyor ve babası ölmüş olsun.
- A’nın bir de G adında bir eşi olsun.
Bu durumda A’ya birinci zümrede mirasçı olan kimseler vardır. D mirasçı olamaz çünkü kendisinden önce B vardır. A’nın torunu olan E ve F ise mirasçı olacaklardır çünkü C, A’dan önce ölmüştür. G ise A’nın eşi olduğundan mirasçısıdır. Anne ise ikinci zümrede yer aldığı için somut durumda mirasçı olamayacaktır. Dolayısıyla bu olayda yasal mirasçılar B,E,F ve G’dir.
Bir başka örnek, miras bırakan A’nın altsoyu olmasın. Annesi, A’dan önce ölmüş ve babası yaşıyor olsun. A’nın aynı anne ve babadan C ve D adında kardeşleri ve sadece anne tarafından kardeşi olan yarım kan kardeşi E’nin yaşadığını varsayalım. Bu durumda 2. zümrede mirasçı olup olmadığına bakılacaktır. Baba yaşıyor olduğundan mirastan pay alacaktır. Ancak annesi, A’dan önce ölmüştür. Bu durumda annenin miras payı kendi altsoyu arasında paylaştırılacaktır. A’nın altsoyu C, D ve E’dir. Dolayısıyla yasal mirasçılar A’nın babası, C, D ve E olur.
1.2. Yasal Miras Payı
Daha önce de belirttiğimiz gibi önceden bir ölüme bağlı tasarruf ile miras payları değişmemişse yasal miras payları uygulanacaktır. Bu payların oranı o zümrede bulunan kişi sayısına göre farklılık gösterecektir. Mesela mirasbırakan geride sadece üç çocuğunu bırakmışsa çocukların miras payı her biri için 1/3 olarak hesaplanacaktır. Mirasbırakanın eşi de hayattaysa eşin payı 1/4 olacak, çocukların payı ise her biri için 1/4 olacaktır. Eşin miras payı asağıda daha detaylı açıklanmıştır.
Biraz daha detaylı bir örnek vermek gerekirse:
- Miras bırakan A’nın B, C,D ve E adında dört çocuğu olsun.
- B yaşıyor ve F ve G adında iki çocuğu vardır.
- C, A’dan önce ölmüştür ve ardında bir altsoy da bırakmamıştır.
- D ölmüş ve ardında H adında bir çocuk bırakmıştır.
- E de ölmüştür ve ardında çocuğu K’yi ve vefat eden çocuğu L’nin çocukları olan M ve N’yi bırakmıştır.
- A’nın eşi de kendisinden önce ölmüş olsun.
Bu durumda C, A’dan önce ölmüş olduğuna göre ve ardında bir altsoy bırakmadığına göre miras öncelikle üçe bölünecektir. B yaşıyor olduğundan F ve G pay alamayacaklardır. B’nin payı 1/3’tür. D, ardında çocuğu H’yi bıraktığından H’de mirastan 1/3 pay alacaktır. E’nin yaşayan altsoyları ise K,M ve N’dir. E’nin altsoyu öncelikle K ve L olarak iki dala ayrıldığından K, E’ye düşmesi gereken 1/3’lük miras payının yarısını alacaktır. Yani K’nin terekeden alacağı miras payı 1/6’dır. L’ye düşmesi gereken 1/6 miras payı ise onun ardında bıraktığı M ve N’ye kalacaktır. Dolayısıyla M 1/12 ve N de 1/12 pay alacaklardır.
Sağ kalan eşin miras payı bulunduğu zümreye farklılık gösterecektir. Şöyle ki sağ kalan eş:
- Birinci zümreyle birlikte mirasçı olmuşsa mirastan 1/4 pay,
- İkinci zümreyle birlikte mirasçı olmuşsa mirastan 1/2 pay,
- Miras bırakanın büyükanne ve büyükbabaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa mirastan 3/4 pay, bunlar da yoksa mirasın tamamını alacaktır.
2. Miras Payı Oranlarının Değiştirilmesi
Müteveffa, sağlığında yaptığı bir ölüme bağlı tasarrufla yasal mirasçılarına veya bunlar dışındaki kişilere belirli mallar bırakmış olabilir. Veya bunlara tüm mirasından belirli bir pay bırakabilir ya da var olan oranları değiştirebilir. Ancak pay oranlarının sınırsızca değiştirilmesi hukukumuzda mümkün değildir. Dolayısıyla vasiyetname hazırlarken tasarruf yetkisinin aşılmaması hususunda dikkatli özen gösterilmelidir. Örneğin üç çocuk sahibi olan birisi, mallarının büyük kısmını tek bir çocuğuna bırakabilir ancak tümünü ona bırakamaz. Aynı husus elbette bu zümreler dışındakiler lehine yapılan kazandırmalar için de geçerlidir.
Tasarruf sınırı, yasal miras payı üzerinden çıkarılan yeni bir orandır. Mirasın tümü üzerinden bu oranların hesaplanması yanlış miras paylarının yanlış hesaplanmasına yol açacaktır.
Miras bırakan, kural olarak vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla tasarruf yetkisini geçerek, mirasçılarının alması gereken minimum miras payını almasını engelleyemeyecektir. Eğer ki böyle bir durum yaşanırsa, payları ihlal edilen mirasçılar dava açarak haklarını isteyebileceklerdir. Böylece miras payları korunabilir.
Müteveffaya karşı olumsuz ve kötü niyetli kimi davranışlar, bu davranışları sergileyenleri mirastan mahrum bırakmaktadır. Mahrumiyete sebep durumlar kimi zaman kendiliğinden mirastan yoksunluğa da yol açabilir, miras bırakanın bu yönde iradesiyle bu sonucun doğmasına da sebep olabilir. Bu ihtimalde bunların dava açarak miras paylarını korumaları mümkün değildir.