Alexander Brener… Politik bir aktivist mi, yoksa sanat teröristi mi?
İlk önemli çalışmam Van Gogh üzerineydi. Moskova’da Puşkin Müzesi’ne gittim. Onun bir resminin önünde durdum ve bağırdım “Vincent! Vincent!” Aniden altıma sıçtım. Bir Rus metaforu şöyle der; eğer önemli bir şeyin önünde sıçarsanız, onu korkutursunuz. Benim durumumda, modern sanat onu başlatanların önünde sıçıyordu.
Oleg Kulik ile beraber Moskova Aksiyonizmi’nin temelini oluşturan Brener, uzun süredir ses getiren gösterilere imza atsa da sanatı takip edenlerin birçoğu onun adını ilk defa 4 Ocak 1997’de yaptığı performansla duydu. Stedelijk Müzesi’nde sergilenen Kazimir Malevich’in “Suprematisme 1920-1927” eserine yeşil sprey boyayla “$” işareti çizen Brener, o günden sonra müzelerin korkulu rüyası haline geldi. Sanat dünyasındaki yozlaşma ve ticarileşmeyi bu şekilde protesto eden Brener, 10 ay hapis ve ağır para cezasına çarptırıldı. Brener’in üzerine dolar işareti çizdiği eserin tahmini değeri 7.5 milyon dolardan 5 milyon dolara düştü.
Malevich performansı Brener’in ilk ses getiren işi değildi elbette. 1994’te Moskova Puşkin Meydan’ında eşiyle seks yapmaya çalışan sanatçı için performansını sergilediği lokasyon önemliydi. Puşkin Meydanı “demokrasi, özgürlük, batılılaşma” gibi rüyaları olan muhalif sanatçıların toplanma merkeziydi. “Hayır yapamam! Hiçbir şey yapamam!“ diye meydanı inleten performansını Brener şöyle açıklamıştı: “Sadece Rus sanatçıların yenilgisini değil, çağdaş sanatın yenilgisini de temsil ediyorum.”
Brener’in korkularından tamamen arınmış bir aktivist olduğu her eyleminde kendini daha da belli ediyor. 1995’te Birinci Çeçen Savaşı sırasında, Kızıl Meydan’da bir boksör gibi giyinip Boris Yeltsin’i kavgaya davet etmesinin sonu da pek mutlu bitmedi. Savaşa karşı olan sanatçı bu eyleminden sonra tahmin edilebileceği gibi tutuklandı.
1996’ta Stockholm’deki karma bir sergide Brener’in başı yine belaya girdi. Sergi açılışı sırasında davul performansı sergileyen sanatçı, performansı bittikten sonra Çinli sanatçı Gu Wenda’nın eserine saldırdı. Brener, çıkan kargaşadan faydalanıp kaçarken; çıplak şekilde zincirlenmiş bir köpek olarak performansına eşlik eden Oleg Kulik, 2 yaşında bir çocuğu ısırdıktan sonra seyirciler tarafından etkisiz hale getirilip tutuklandı. Kulik, bir yıl sonra bu köpekli performansını “I bite America and America bites me” başlığı ile Amerika Birleşik Devletleri’nde – Joseph Beuys’a gönderme yaparak – tekrarlayacaktı.
Brener, protesto-eylem-performans adına ne derseniz deyin yaptığı işlerle sanat dünyasında büyük tartışmalara yol açmış bir isim. 1997’de Flash Art dergisi Brener ile Stedelijk Müzesi arasındaki davayı yakından takip etti. Flash Art’ın kurucusu Giancarlo Politi, açık bir şekilde Brener’in yanında durduğunu açıkladıktan sonra birçok sanat kuruluşundan tepki aldı. Detroit Çağdaş Sanatlar Müzesi asistan direktörü Peggy Kerr, Politi’yi “sanat teröristi” olmakla suçladı.
Uzun süredir yoluna Avusturyalı bir başka aktivist-sanatçı Barbara Schurz ile devam eden Brener, 2000’li yıllarda da birçok eylem ile aykırı tavrını sürdürmeye devam etti. 2004’te art-ist dergisi, sitüasyonist enternasyonal sayısı için bu ikiliden bir yazı yazmasını istedi. Brener ve Schurz, “bir sanat dergisine sitüasyonist enternasyonal ile ilgili bir yazı yazmayı utanç verici buluyoruz” diyerek sayıya katkıda bulunmayı reddetti.
Brener – Schurz ikilisi, 2008’de ICA Londra’da düzenlenen panel serisini sabote ettiler. Brener, konuşmacıları “bullshit = saçmalık” diyerek bölmekle kalmadı, eline dışkılayıp onu da bir konuşmacının suyunun içine fırlattı. Brener bunları yaparken partneri Schurz da konuşmacılara fıstık atmakla meşguldü.
Alexander Brener, kendini politik aktivist olarak tanımlıyor. Performans mı suç mu olduğu yıllardır tartışılan (Tony Shafrazi’nin Guernica’ya “KILL ALL LIES” yazması gibi) birçok eylem sanat dünyasında yıllardır tartışılıyor. Kimilerine göre Brener bir aktivist – sanatçıyken, kimilerine göre de azılı bir sanat teröristi.