Bağlantıcılık Nedir?
Beynin nasıl çalıştığını anlamak, psikoloji alanındaki en büyük zorluklardan biridir. Bu nedenle, farklı yaklaşımlar ve bakış açıları mevcuttur. Aslında bilişsel psikolojinin ve Turing makinesinin ortaya çıkmasından sonra bir devrim yaşandı. O andan itibaren, araştırmacılar beyni bir bilgi işlemcisi olarak görmeye başladılar.
Bilgisayar metaforu, beynin işleyişini açıklamak için oluşturulan ilk teoriyi temsil eder. İnsanlar kısa sürede bunun ne kadar yüzeysel bir açıklama olduğunu gördüklerinde, yeni açıklamalar aramaya başladılar ve bilişsel psikologlar bağlantıcılık olarak bilinen bir teori yarattılar.
Bununla birlikte, bağlantıcılığı açıklamadan önce, işlemsel zihin teorisinin beyni nasıl gördüğünü anlamak önemlidir. Bu nedenle, aşağıda bu kuramın ana yönlerini gözden geçireceğiz.
Bilişsel psikoloji ve işlemsel zihin kuramı
Bilişsel psikoloji, insan beynini bir bilgi işlemcisi olarak görür. Bu, ortamdan gelen verileri kodlayabilen, değiştirebilen ve ondan yeni bilgiler çıkarabilen bir sistem olduğu anlamına gelir. Ayrıca, sistem bu yeni verileri girdi ve çıktıların sürekliliği içinde birleştirir.
İşlemsel zihin teorisi, beynin bir bilgisayar olduğunu varsayar. Bir dizi programlanmış algoritma aracılığıyla, bilgi girdilerini bir dizi çıktıya dönüştürür.
Bu teorinin en önemli hataları arasında bilgiyi işleme hızımız, hareket etme esnekliğimiz ve yanıtlarımızın kesin olmaması yer alır. Beynimiz algoritmaları programlamış olsaydı, başka tür tepkilere sahip olurduk. Tepkilerimiz, gerçekleştirilmesi gereken tüm işlem adımlarından dolayı gerçekte olduğundan daha yavaş, daha katı ve çok daha kesin olurdu. Kısacası, bilgisayarlar gibi olurduk.
Bu teoriyi yeni kanıtlara uyarlamaya çalışabilsek de, işlemsel zihin teorisinin hala kusurları var. İşte burada bağlantıcılık devreye giriyor. Bir öncekinden çok daha basit bir teori ve beynin işleyişini çok daha iyi açıklıyor.
Bağlantıcılık nedir?
Bağlantıcılık, bilginin aktivasyon yayma kalıpları yoluyla işlendiğini öne sürer. Peki bu kalıplar nelerdir? Daha basit kalıplarla açıklayacak olursak, beyninize bilgi girdiğinde, nöronların aktive olmaya başladığı ve belirli bir çıktı üreten belirli bir model oluşturduğu anlamına gelir. Bu, nöronlar arasında ağlar oluşturur ve bu ağlar sayesinde nöronlar önceden programlanmış algoritmalara ihtiyaç duymadan bilgiyi hızlı bir şekilde işleyebilirler.
Bunu anlamak için basit bir örneğe bakalım. Bir kişinin sizden köpek kavramını tanımlamanızı istediğini hayal edin. “Köpek” sözcüğü kulağınıza ulaştığında, onunla ilişkili nöronlar otomatik olarak beyninizde etkinleşir. Bu nöron grubunun aktivasyonu, bağlı olduğu diğer nöronlara da yayılır. Bu, memeli, havlamak veya tüy kelimeleriyle ilgili sinirsel kalıpları içerebilir. Bu da sizi köpeği “havlayan tüylü bir memeli” olarak tanımlamaya götürecektir.
Bağlantıcı sistemlerin özellikleri
Bu bakış açısına göre, bu sistemlerin insan beyni gibi davranabilmesi için belirli şartları yerine getirmeleri gerekmektedir. Karşılanması gereken temel özellikler şunları içerir:
- Yayılma aktivasyonu: Bu, nöronların aktive olduklarında bağlı oldukları diğer nöronları etkilediği anlamına gelir. Bu, aktivasyonlarını kolaylaştırarak veya inhibe ederek gerçekleşebilir. Önceki örnekte, köpek nöronları, memelilerle ilgili olanların aktivasyonunu kolaylaştırır, ancak sürüngenlerle ilgili olanları engeller.
- Sinirsel öğrenme: Öğrenme ve deneyim, nöronlar arasındaki bağlantıları etkiler. Böylece çok sayıda tüylü köpek görürsek, her iki kavramla ilgili nöronlar arasındaki bağlantılar güçlenmiş olacaktır. Bilgileri işlememize yardımcı olan nöral ağları bu şekilde oluşturuyoruz.
- Paralel işlem: Nöronlar birbiri ardına aktive olmaz. Aktivasyon tüm nöronlar arasında paralel olarak gerçekleşir. Ve aktivasyon modellerini birbiri ardına işlemek gerekli değildir. Aynı anda birden fazla modele sahip olabilirsiniz. Bu sayede birçok veriyi aynı anda yorumlayabiliyoruz. Ancak kapasitemizin bir sınırı var.
- Nöral ağlar: Sistem, inhibisyon ve aktivasyon mekanizmalarıyla gruplandırılmış geniş bir nöron ağından oluşur. Bilgi ağları ve davranışsal çıktılar da bu ağlarda bulunur. Bu gruplamalar, beynin sahip olduğu yapılandırılmış bilgiyi temsil eder ve aktivasyon kalıpları, bilginin nasıl işlendiğini temsil eder.
Sonuçlar
Sinirsel işleyişin bu şekilde yorumlanması sadece çok ilginç görünmekle kalmıyor, aynı zamanda üzerinde yapılan çalışmalar ve araştırmalar da verimli oluyor. Bellek ve dil üzerine bağlantıcı sistemlerin birçok bilgisayar simülasyonu vardır. Bu simülasyonlar insan davranışına çok benzer. Ancak yine de beynin tam olarak bu şekilde çalıştığını iddia edemeyiz.
Ayrıca bu model bilgisayar ve yapay zeka alanına da katkı sağlamıştır.
Sonuç olarak, bağlantıcılığın bu makalede anlattıklarımızdan çok daha karmaşık olduğunu anlamak önemlidir. Bu konuyu merak ediyorsanız, onu ve sonuçlarını araştırmaya devam etmekten çekinmeyin.İlginizi çekebilir ...