Uluslararası Voleybol çok hızlı gelişiyor ve tüm alanlarında dinamik. Bu bağlamda “Manuel Aşama”ya başvuruyoruz. Fakat, bu gelişme Elit Voleybolda daha da ortaya çıkıyor.
Orijinalde tepkisel bir oyun olan voleybol, futbol, basketbol, atletizm ve dünya üzerinde yaygınca oynanan diğer sporların bulunduğu bu camiada yarışma sporu olması açısından üst seviyelerde bulunmaya başlamıştır.
Aşağıda statüsünü ve Elit Voleybolun bazı eğilimlerini aktarmaya çalışacağız.
Üst seviyedeki takımların sayılarının ve performansının artması
Elit Voleybol uluslar arası arenaya ellilerin sonunda altmışların başında geldi. Bu dönemde Doğu Avrupa’daki bazı ülkeler uluslar arası müsabakalarda ve Dünya Şampiyonalarında daha başarılıydılar ve URS, TCH, BUL, POL, ROM gibi takımlar daha üstünlerdi.
Günümüzde, uluslararası arenada başarılı olan ve beş kıtanın dördüne yayılmış olan bu takımların sayısı arttı.
Yukarıda bahsedilen klasik Avrupalı güçlü voleybol takımlarının yanısıra, artık bunlara denk güçte aşağıdaki takımlar da bulunuyor:
Asya: JPN, CUN, KOR, PRK
NORCECA: CUB, USA, CAN
Avrupa: ITA, GDR, FRE, FRG
Güney Amerika: BRA, ARG, PER
Bu önde gelen takımlara yaklaşan gelişmekte olan birçok ülkenin takımları da bulunuyor. Afrika bile BOY, TUN, NOD gibi takımlara ilerlemekte.
Üst düzey takımların sayılarının giderek artan sayısı uluslar arası müsabakalarda madalyaya ulaşma mücadelesini gittikçe daha zorlaştırıyor ve seyre değer kılıyor; oyun ve antrenman düzeyi çok hızlı yükseliyor.
Günümüzde, uluslar arası Voleybolda üst seviyelerde bir yer tutturmak hiç de kolay değil. Geçmişte ileride olan takımlar bu ilerlemeyi sürdüremediler, ama bulundukları seviyeyi korudular. Böylece POL, TCH, ROM, HUN gibi eskiden üst seviyede bulunmuş takımlar bayan Voleybolunda KOR, CHN, CUB, USA, PER, BRA gibi takımlara karşı bu seviyeleri koruyamadılar. USA, CUB, BRA, JTA ve diğer erkek Voleybol takımları gelişirken TCH, JAP, GDR, POL gibi Olimpiyat Şampiyonları ve Dünya Şampiyonları arena dışı kaldılar veya tahtlarından oldular.
1976 yılına kadar uzun bir süre uluslar arası Voleybol arenasında sadece iki takım üstündü: URS ve JPN. Ama 1978’den 1980’e kadar CUB, USA, CHN, KOR, GDR gibi diğer takımlar geliştiler ve URS ve JPN’nın düzeyine ulaştılar ve hatta onları geçtiler. İçinde PER, BRA, PRK, FRG, ITA, FRA, CAN’ın bulunduğu başka bir grup takım performanslarını geliştirdiler ve üst seviyedeki takımlara yetiştiler. Şimdiyse uluslararası bayanlar Elit Voleybolu en az 12 – 15 takım içererek sürüyor.
Hemen hemen aynı durum erkekler için de geçerli: 1976’da sadece üç tane en iyi takım vardı: POL, URS, CUB. 1978 ile 1984 arasında durum tamamen değişti: USA en üste yerleşti ve en az on takım en üst seviyeye layık bir duruma ulaştı: BRA, BUL, TCH, ITA, ARG, CHN, KOR, FRA, CAN, ROM, YUG. Bunların sayısı hala artmakta çünkü diğer birçok takım üst seviyeye ulaşmak için oldukça fazla efor harcıyor: GRE, TDE, SPA, BWD, HOL, EGY, TUN, IND, VEN, MEX ve diğerleri. Bu trendin süreceğinden eminiz.
Elit Voleybolun değişik kıtlardaki durumlarına bakacak olursak Avrupa’nın Asya ve Amerika’ya karşı bayan voleybolunda güç kaybettiği açıkça görülecektir. Ve Avrupa erkekler takımları da çaptan düşmek üzereler.
- 1. Müsabakaların dünya çapında yaygın sistemi
Önemli Elit Voleybol karşılaşmalarının sayısı artıyor ve dünya çapında yayılıyor. Bir çok ülke yıldız takımlar oluşturuyor ve erkek ve bayanlar kupaları düzenliyor. Tüm kıtalar en azından dört veya iki yılda bir kendi Konfederasyon Şampiyonalarını ve Kupalarını düzenliyor. Bazıları en iyi kulüp takımları arasında Kupa Müsabakaları düzenliyor.
Birçok bölgesel müsabaka ve şampiyona var (Akdeniz Oyunları, Balkan Oyunları, Avrupa’da Bahar Kupası gibi). Dünya üzerinde her yıl yüzlerce uluslararası turnuva düzenleniyor. Birçok özel organizasyonun Voleybol şampiyonası var (Üniversite, demiryolu çalışanlarının USIC şampiyonaları gibi).
Uluslararası Voleybol Federasyonu Her dört yılda bir Dünya Şampiyonası (A ve B grupları) ve Dünya Kupası müsabakaları düzenliyor. Bunların en önemlisi Olimpiyat Turnuvası.
Bu geleneksel karşılaşmaların yanı sıra, yeni tür Voleybol organizasyonları da yaratılıyor veya hazırlanmakta. Örneğin Hitachi Kupası (Dünya Yıldızları Dünya Şampiyonuna karşı) veya Dünya Ligi.
Bu gittikçe büyüyen müsabaka programı dünya çapında gelişmeye ve elit takımların sayılarının artmasına işaret ediyor.
Üst seviyedeki ülkelerin milli takımları yılda sayısı yüze yaklaşan maçta oynuyor. Müsabaka tecrübesi her takım ve oyuncunun yüksek performansı için vazgeçilmez bir faktör oldu.
Günümüzde, tecrübesiz bir takımın Dünya Kupası veya Olimpiyat Oyunları gibi üst seviye uluslararası bir müsabakada madalya alması neredeyse imkansız hale geldi. Üst seviyeye ulaşmak için bir takımın ortalama bir oyuncusunun 100den fazla, hatta 150-200 arası uluslararası maça çıkmış olması gerekiyor. En iyi oyuncular genellikle 200 den fazla veya 300 uluslararası müsabakaya katılmış en tecrübeli oyuncular oluyorlar ki bunlara ulusal müsabakaların sayısını katmıyoruz.
- 2. Elit Voleybolun tanıtılması
Voleybolun yukarıda anlatıldığı gibi hızlı gelişimi sürpriz ya da mucize değildir. Bu gelişimin önemli bir faktörü Elit Voleybolun artan promosyonu, Kulüp ve kaynaklardır. Birçok ulusal Federasyon kendi Elit Voleybolları için uzun vadeli programlar oluşturmuşlardır. Bu programlar Sosyalist ülkelerde olduğu gibi ya hükümetler ya da şirketler, iş adamları vs. tarafından finanse ediliyor. Bu büyük Ulusal Voleybol Federasyonlarından bazıları kendi ulusal takımlarının programlarını müsabakaların gelirlerinden karşılıyorlar (kamu ilgisi ve TV).
Yerel koşullara bağlı olarak bu programlar geniş çaplı oluyor ve aşağıdakileri içeriyor:
– – profesyonel liderlik ve yönetim
– – bütçe artırma
– – çocukların ve genç Voleybolunun konuyla ilgili geliştirilmesi ve yeteneklerin çocuk yaşta belirlenmesi
– – Uzun vadeli eğitim ve müsabaka programları
– – Güncel teknoloji dahil olmak üzere bilimsel destek ve araştırmalar
– – Antrenörlerin ve çalışanların kalitesi
– – Gelişmiş gözlem ve maç analizi metotları ve antrenman kontrolü
– – Sağlığa özen gösterme
– – Halkla ilişkiler
Takımları üst seviyelere ulaştırmak için kullanılan bu metotlar değişkenlik gösterir:
Bazı federasyonlar oturmuş kulüp sistemleriyle ve ulusal müsabaka programlarıyla yüksek kalibre ulusal takımlar oluşturuyorlar (ITA, USR, POL, BUL gibi).
Diğerleri milli oyuncularını yıl boyu özel kamplarda eğitiyorlar (CUB, USA, FRA gibi).
Bu tür bir ilgi, uzun dönemli programlar ve profesyonel bir yaklaşım olmadan üst seviyeye ulaşmaya imkan yoktur. Bu sadece ulusal takımlar için değil kulüp takımları için de geçerlidir.
- 3. Oyunun yaratıcı bir şekilde gelişmesi
Gelişmeye olumlu etki eden vazgeçilmez başka bir faktör de oyunun yaratıcı gelişimidir. Birçok ulus ve birey yaratıcı katılımlarıyla oyunun gelişimine katkıda bulunmuştur. Yein sistem ve stratejiler, becerilerde yüksek kalite ustalık, antrenmanlarda ve z,h,nsel hazırlıkta yeni metotlar başarıyla uygulamaya sokulmuştur. Bilimsel bulgular, modern teknolojik araçlar oyunun gelişimine katkı olarak sunulmuştur.
Bugün, üst seviye takımlar aynı düzeylerde fiziksel ve taktik hazırlığa sahipler. Bu yüzden, sadece bu tür takımlar uluslar arası üst standartlarda olan (rakiplerine oranla zayıf yönleri olmadan) uluslar arası Voleybolda listenin üzerindeki yerlerini koruyorlar. Bu demektir ki: Dünya Voleybolunda bir numara olmak için daha çok ve daha iyi çalışmak zorundasınız, trend belirleyici olmak ve standartları belirlemek zorundasınız.
Bu yolla, uluslar arası Voleybol son 25 yılda gelişti. Neredeyse tüm olimpik altın madalya sahipleri ve dünya şampiyonları trend belirleyiciydiler ve bu yüzden de diğerlerine karşı üstündüler.
Yaratıcı katkılarla uluslar arası Voleybol aşağıdakilerle son üç Olimpiyat oyunlarında zenginleştirildi:
– – Servis: Zıplamalı servis
– – Karşılama: dört, üç ve iki oyuncu tarafından servis karşılaması, yana doğru karşılama tekniği, yüksek olan köşeye veya filenin üzerine çabuk pas
– – Pas (Set): Uluslar arası zıplama seti, bir çok hızlı pas (set).
– – Hücum: Sezgi hücumu, uçan hücum, yaylanmalı hücum, switch ( ) bloğu, servis atılan topun bloke edilmesi.
– – Blok: Aktif yana doğru bloke etme, stack( ) bloğu, switch ( ) bloğu, servis atılan topun bloke edilmesi.
Tüm bu yenilikler hemen taklit edildi. Bir takımın bir şampiyonada uyguladığını diğerleri bir iki yıl içinde kopyalamakla kalmadılar, geliştirdiler de ve bu yenilik diğer şampiyonada standart hale geldi.
- 4. Modern oyunun ana faktörleri
Diğerlerinin yanında, üst düzey modern Voleybolu belirleyen üç ana faktör vardır. Bu üç faktör vazgeçilmezdir:
– – Oyunun hız derecesi ve değişkenliği (V)
– – Filenin üzerindeki hareketin yüksekliği (H)
– – Becerilerin mükemmelleştirilmesi (P)
Bu üç faktör birbirlerine yakından bağlıdır ve “Mucize Üçgeni” gibi bir şey oluştururlar. Bir faktördeki zayıflık diğerlerindeki avantajlara rağmen zorlukla kapatılır. En iyi sonuç eğer tüm üç faktör de dengeli olursa alınır. Bu aşağıdaki resimlerde daha iyi anlaşılır:
- 1. resim: üç faktörün de dengeli ama düşük seviyede olduğu performans.
- 2. resim: bir ya da iki faktörün zayıf, diğerlerini kuvvetli olduğu Düşük Seviyeli Performans.
- 3. resim: tüm faktörler yüksek seviyede ve dengeli: Yüksek Performans
Eğer bir faktörde az da olsa bir dezavantaj varsa (örneğin vücut ağırlığı) bunun kompanse edilmesi ve diğer faktörlerin kuvvetlendirilmesi için çok çalışılmalıdır.
4.1 Hız Derecesi ve oyunun değişkenliği
Bu, dinamik oyun, sezinleme, reaksiyon, hızlı hareket, hareketin hızı, sürpriz, yaratıcı çözümler, gelişmiş işbirliği demektir.
Bu faktör defans oyunu kadar hücum oyununu da içerir. Bu faktörün geliştirilmesi uluslar arası üst düzey Voleybolun son 10, 15 yılki gelişimini sebeplerinden biriydi.
4.2 File üzerindeki hareketlerin yüksekliği
Bu, uzun oyuncular, zıplama yüksekliği, filedeki hareketlerde iyi beceriler, file üzerindeki mücadelede daha üstün olmak demektir.
Tabii ki vücut ağırlığı önemli bir faktör ama tek önemli faktör değil. Zıplama da gerekli.
Kazanan takım, ilk üç sıradaki takımlardan daha uzundu ama nadiren uzun takım birinci sırada yer alırdı.
20 yıl önce erkek hücum oyuncuları zıplama sırasında 3.30-3.40 m ‘ye, bayan smaçörler (spiker) ise 3.00-3.10m. Şimdi ise zıplama yüksekliğinin standardı erkeklerde 3.50-3.60m’nin ve bayanlarda 3.10- 3.20’nin daha da yukarısında ve birçok oyuncu daha da yükseğe eriyor.
4.3 Becerilerin mükemmelleştirilmesi
Bu, güvenlik, dakiklik, becerilerin taktik açıdan etkili olması demektir.
Bireysel ve takım oyunlarında tüm temel becerilerde hücum ve defans arasındaki denge kadar ustalık ve uzmanlık aranmaktadır. Mükemmel hareketlerin ve hataların oranı karar verici etkendir. Önde gelen takımlar özellikle servis, pas, set ( ) ve smaçta (spike) oldukça düşük yüzdeli hata oranlarıyla ve hücumda ve stuff ( ) bloğunda yüksek yüzdeli başarılarıyla ayırt edilir.
Aslında, erkek Voleybolunda smaç (spike) ve blok başarı için daha önemlidir; bayan Voleybolunda ise servis ve saha defansı daha hayatidir. Bununla ilgili de değişim belirtileri gözlenmektedir.
4.4 Diğer Faktörler
Tabii ki yukarıda belirtilen faktörlerin yanı sıra üst seviyeli performans için gerekli başka önemli faktörler de vardır. Bunlar fiziksel hazırlık (kondisyon, güç, dayanıklılık, esneklik), zihinsel ve sosyal durumdur (motivasyon, mücadele ruhu, takım ruhu, kalıcılık, vs.). bu niteliklerin veya becerilerin birinden yoksun olan takımlar dünya şampiyonalarında madalya alma şansından uzaklaşırlar.
- 5. Güncel Antrenman
Uluslar arası arenada başarılı bir müsabaka çıkartmak her zaman için antrenmanın bir sonucudur. Antrenman en dinamik ve performansın gelişimine karar vermede etkili faktördür. Son 20 yılda uluslar arası Voleyboldaki tüm ilerlemelere antrenmanın gelişmesiyle ulaşıldı. Oyun seviyesinde ileri atılan her adım daha da zor, daha etkili daha karmaşık antrenman yapmaktan geçti. Son bilimsel bulgular ve bunların antrenman sürecinde uygulanması antrenman sürecinin hem teorik hem de pratik gelişiminde faydalıydı ve hem pratik tecrübeler ve hem de bilgi yeni antrenman metotlarına yol açtı.
Günümüzde dünya çapında lider takımların üst düzey performansları bazı bilimlerin desteği ile üretildi: Spor tıbbı, spor biyolojisi, Biyomekanik, Psikoloji, Sosyoloji, Bilgisayar bilimi. Modern teknoloji mikro bilgisayarlar, video kayıtları, kısa vadeli ve telemetrik ölçüler şeklinde kendini ortaya koydu.
Netice olarak, elit takımların profesyonel liderliğe ve antrenmanda yönetime ihtiyaçları vardır. İyi antrenörler genellikle bilimsel bilgilerle, pratik tecrübeyle iyi eğitilmiş uzmanlardır ve liderlik kabiliyetleri vardır veya en azından mükemmel yöneticilerdir. Takım çalışması antrenman sürecini yürütmekte ve takımı hazırlamakta hayati önem taşır. Başarılı takımların baş antrenörleri yardımcı antrenörler ve çeşitli bilim dallarında uzman bir grup uzman tarafından asiste edilirler. Örneğin A.B.D. erkek takımının baş antrenörü Dr. Doug Beal takımını olimpiyat madalyasına hazırlamak için içinde 20den fazla uzmanın bulunduğu bir grupla çalışır.
Antrenman sürecinin gelişimindeki en önemli şey antrenman saatlerini artmasıydı. 20 yıl önce haftada 3-4 çalışma ile mükemmel bir oyuncu olunabiliyordu. Şimdi mükemmel oyuncular günde en az 4-6 saat çalışma yapmak zorundalar. Bazı dünya çapında önde gelen takımlar günde 8 saate yakın ve haftada 40 saatten sazla çalışıyorlar (CHN, JPN, USA bayan takımları). Japon bilim adamları başlangıç düzeyindeki genç bir voleybolcunun uluslar arası seviyeye ulaşması için 10bin saat antrenman yapması ve 500 den fazla maça çıkması gerektiği sonucuna vardılar. Sonuç olarak, Japon Voleybol Birliği yükselen oyuncular için on yıl ile başlayan ve 18 yaşında 10 bin saatlik antrenmanı tamamlayacak bir program hazırladı. Antrenman metotları ve yükü daha oyuna yönelik oldu. Antrenman metotlarındaki başka bir önemli değişiklik motor öğrenmede oldu. Egzersizler gerçek oyun durumlarından alındı. Beceri eğitiminin kalitesi geri besleme, görsel anlatım, video vs ile geliştirildi. Elit Voleybolun tanınması, zaferin daha da değer kazanması, ticari etkinin ortaya çıkması sonraki gelişenler için itici güç olacaktır.
- 6. Elit Voleybolun Problemleri
Doğal olarak, uluslar arası Voleybolun hızlı gelişimini engelleyen problemler de var. Bunlarla yüz yüzeyiz. Voleybol dünya çapında bir numaralı spor olma yolunda fakat, hala seyircisi az ve izleyiciye, basına ve sponsorlara diğer sporlar (futbol, beyzbol ve buz hokeyi) kadar çekici gelmiyor. Bunun iki temel sebebi var:
– – Denge Problemi:
Hücum defansa göre daha üstün. Bu birçok engel yaratıyor. Topun oyunda kalma süresi çok kısa (ortalama 6-8 dakika) ve bu yüzden seyredilebilirlik azalıyor.
– – Kalıcılık Problemi
Oyun süresi kısıtlı değil. Bazen maçlar 30 dakikada bitiyor, bazen 3 saat ve daha fazla sürebiliyor. Bu basın ve organizasyon için problem yaratıyor.
Bu iki problem de birbirlerine bağlantılı. Hücum ve defansın birbirlerine karşı üstünlüğünün olmadığı bir durumda servis atan takımın sayı alma şansı daha yüksek oluyor, topun havada kalış süresi uzuyor ve seyredilebilirlik artıyor; ama top ne kadar az süre havada kalırsa maçlar o kadar kısa sürüyor (Voleybol paradoksu: Kısa süreli top – uzun maç (bayan takımlarında – ki bu takımlarda denge daha iyidir – olduğu gibi) uzun süreli top – daha kısa maçlar).
Uluslar arası Voleybol Federasyonu oyunun kurallarını değiştirmek için çözümler arıyor. Ama bu zor olacak. Daha iyi dengenin sağlanması defansın geliştirilmesiyle de mümkün olabilir. Bu antrenörlerin ve oyuncuların sorumluluğudur. Özellikle erkek Voleybolunda yeni taktikler geliştirmeliler. Bu sadece çekiciliğe yaramaz, oyunun performansını da arttırır. İlk umutlandırıcı adımlar Asya bayan takımları (JPN, KOR, CHN) ve bazı erkek takımları (BRA, ITA, FRA) tarafından atıldı bile.
- 7. İleriki Gelişmeler
Gelecekte olacakları öngörmek her zaman zordur ve risklidir.Fakat, yukarıda açıklanan durumları baz alacak olursak Elit Voleybolun gelecek gelişmeleri ile ilgili ana faktörleri kaba taslak belirtebiliriz.
Bu bağlamda aşağıdakilerin olması öngörülüyor:
– – oyunun ana faktörlerinde başka dikkate değer gelişmeler:
– – oyunun taktik ve stratejisinde başka dikkate değer gelişmeler; daha yaratıcı ve esnek oyun
– – zihinsel hazırlıkta başka dikkate değer gelişmeler
– – erkeklerin ve bayanların oyunlarının birbirine daha da yaklaşması
Önceki taktiklerin yeniden kullanıldığını (örneğin İlk Pas Hücumu) veya daha geliştirilmiş hücum ve defansla ve formasyonla oluşturulan yenilikler görürsek de şaşırmayız. Oyuncuların uzmanlaşmaları trendi devam edecek.
Oyuncuların bireysel yeteneklerinin yanı sıra ulusal özellikler de takım oyununda ve antrenmanda giderek artan önemli roller alacaklar.
Antrenman süreci performansın gelişiminin en dinamik faktörü olarak kalacak. Antrenman sürecinin her aşaması için güncel bilim ve teknolojiyle yeni ve daha etkili metotlar geliştirilecek.
Her antrenörden geleceğe kendi çabalarıyla oluşturduğu yaratıcı çalışmalarıyla katkıda bulunması istenecek.