Güneş Fırtınası (Carrington Olayı) nedir, neden olur? Güneş Fırtınası etkileri nelerdir?
- Yazdir
- Arttir - Azalt
- Yorum 0
1582 yılında gökyüzünde ‘büyük bir ateş’e benzeyen ve ‘Büyük Yangın’ olarak da anılan bir Güneş Fırtınasının tekrar meydana gelebileceği açıklandı.
1582 yaşanan Güneş fırtınası tam 3 gün sürmüş ve önce Avrupa sonra Asya kıtasını etkisi altına almıştı. O dönem teknolojik cihazlarının bulunmaması nedeniyle fırtına ciddi bir hasara neden olmamıştı. Ancak günümüzde durum bir hayli farklı. Bilim insanları söz konusu fırtınanın küresel elektrik kesintilerine ve milyarlarca dolar zarara neden olabileceği belirtiliyor.
1859 Güneş Fırtınası- Carrington Olayı
1859’da bu gün, güneşten büyük bir manyetik parçacık kütlesi patladı ve dünyaya çarptı, telgrafları kırdı ve gökyüzünde muhteşem bir gösteri yaptı.
1 Eylül 1859 sabahı İngiltere’nin güneyinde güzel ve güneşliydi. Bu, özellikle güneşi gözlemlemeye düşkün olan amatör astronom Richard Carrington için iyi bir haberdi. O gün, özel gözlemevine gitti, teleskopunu güneşe doğrultdu ve güneş lekelerini çizmeye başladı. Daha sonra gördükleri onu gerçekten çok heyecanlandırdı.
Carrington, güneşten “iki parça yoğun şekilde parlak ve beyaz ışık patladı” diye yazdı ve görünmez parçacıkları dünyaya doğru fırlattı. Parçacıkların manyetik alanımıza çarpıp gökyüzünü aydınlatması uzun sürmedi. O gece, parlak kırmızı ve yeşil auroralar Küba kadar güneyde görülebilirdi.
“Carrington Olayı”, şimdiye kadar tanık olunan en büyük güneş fırtınasıydı. Bazı durumlarda telgraf kağıdını ateşe veren, telgraf makinelerinden kıvılcımlar gönderen büyük elektrik dalgalanmaları yarattı. Operatörler makinelerinin aküleriyle olan bağlantısını kesti.
Ekim 1989’da Quebec’teki elektrik şebekesini bir jeomanyetik fırtına patlattığında, böyle bir olay tekrar olursa (olacağı gibi – araştırma 150 yılda bir böyle bir fırtınanın meydana gelebileceğini gösteriyor) dünyanın şimdi nasıl başa çıkacağına dair bir veri elde edildi. Altı milyon insanı karanlığa sürükleyecek.
Carrington Olayı olarak da bilinen 1859 güneş fırtınası, 1859 da solar döngü 10 sırasında olmuş güçlü bir jeomanyetik güneş fırtınasıdır. Bir solar alev veya koronal kütle ejeksiyonu, Dünya’nın manyetosferini vurdu ve şimdiye kadar bilinen, Richard Christopher Carrington tarafından gözlemlenen ve kaydedilen en güçlü solar fırtınayı tetikledi.
28 Ağustos 1859’dan 2 Eylül 1859’a kadar, Güneş’te sayısız güneş lekeleri gözlemlendi. 1 Eylül’de öğle vaktinden önce, Richard Carrington ve Richard Hodgson adlı İngiliz asıllı amatör astronomlar, ilk solar alevin gözlemlerini yaptılar. Dünya’ya gelmesi 17.6 saat alırken büyük bir koronal kütle ejeksiyonunun (CME) direkt olarak Dünya’ya gelmesine sebep oldu.
İngiliz astronomlar tarafından kaydedilen olay İskoçya, Avustralya ve Karayipler başkta olmak üzere dünyanın farklı yerlerinde kayda geçildi.
Dünya’nın manyetosferini etkileyen olayan şimdiye kadar bilinen, en güçlü solar fırtınayı tetikledi. Fırtına sırasında, güçlü auroral görüntüler belirdiği, gökyüzünde büyük bir aydınlama yaşandığı ve telgraf sistemlerinde büyük hasara uğradığı kayıtlara geçti.
Haziran 2013’te, Lloyd’s of London ve Amerika’daki Atmospheric and Environmental Research’den (AER) ek bir grup araştırmacı, Carrington Olayı’ndan alınan bu verileri, dünya ekonomisinin ne kadar etkilendiğini hesaplamak için kullandılar ve zararı 2.6 trilyon dolar olarak belirlediler.
GÜNEŞ FIRTINASI NEDİR? GÜNEŞ FIRTINASI NEDEN OLUR?
Güneş fırtınası, heliosfer boyunca dışarıya doğru yayılabilen, Dünya ve manyetosferi de dahil olmak üzere tüm Güneş Sistemini etkileyen ve uzay havasının sebebidir.
Jeomanyetik fırtına ya da bilenen ismiyle Güneş fırtınası, Dünya’nın manyetik alanıyla etkileşime giren bir güneş rüzgarı şok dalgası ve veya manyetik alan bulutunun neden olduğu, Dünya’nın manyetosferinin geçici olarak bozulması olayıdır.
Güneş yüzeyindeki koyu renkli “güneş lekeleri”nde, Güneş’in manyetik alanında oluşan bir nevi kısa devre sonucu ışın ve plazma patlamaları meydana gelir. Bu patlamalar sonucu röntgen veya ultraviyole gibi ışınlar yayılmaktadır. Uzmanlar, büyük bir patlamanın ise milyarlarca ton maddeyi uzayın milyonlarca kilometre derinliğine saçabileceğini belirtiyor.
Güneş yüzeyindeki koyu renkli “güneş lekeleri”nde, Güneş’in manyetik alanında oluşan bir nevi kısa devre sonucu ışın ve plazma patlamaları meydana geliyor. Bu patlamalar sonucu röntgen veya ultraviyole gibi ışınlar aşığa çıkıyor. Uzmanlar, büyük bir patlamanın ise milyarlarca ton maddeyi uzayın milyonlarca kilometre derinliğine saçabileceğini belirtiyor.
Güneş fırtınaları haberleşme ve GPS uydularının çalışmalarını, kutuplara yakın bölgelere sefer yapan uçaklarla telsiz bağlantılarını olumsuz etkiliyor.
Tipik olarak, spektrumun en fazla her dalga boyunda, saldığı fotonlar (veya ışık) tarafından bir güneş patlaması görürüz. Güneş patlamalarını izlememizin başlıca yolu x-ışınları ve optik ışıktır. Patlamalar ayrıca parçacıkların (elektronlar, protonlar ve daha ağır parçacıklar) hızlandırıldığı yerlerdir.
Jeomanyetik fırtına nedir?
Dünyanın manyetosferi manyetik alanımız tarafından oluşur ve bizi güneşin yaydığı parçacıkların çoğundan korur. Bir yüksek hızlı akış Dünya’ya ulaştığında manyetosferi patlatır. Gelen güneş manyetik alanı güneye doğru yönlendirilirse, Dünya’nın ters yönlü manyetik alanıyla güçlü bir şekilde etkileşime girer.
Dünyanın manyetik alanı daha sonra bir soğan gibi soyulur ve enerjik güneş rüzgarı parçacıklarının alan hatlarından aşağı akıp kutuplar üzerinden atmosfere çarpmasına izin verir. Dünya yüzeyinde manyetik bir fırtına, Dünya’nın manyetik alan gücünde hızlı bir düşüş olarak görülüyor. Bu azalma yaklaşık 6 ila 12 saat sürer ve ardından manyetik alan birkaç günlük bir süre içinde kademeli olarak düzelir.
GÜNEŞ FIRTINASI ETKİLERİ NELERDİR?
1582 yılında yapılan kayıtları inceleyen ve Güneş’i mercek altına alan Cornell Üniversitesi’nde görevli bilim insanları, araştırma sonuçlarını yayımladı.
Bilim insanları tarafından bu felaketin üzerinden 439 yıl geçtikten sonra benzer bir olayın yeniden yaşanabileceği uyarısı yapıldı.
O dönem teknolojik cihazları olmaması nedeniyle fırtına ciddi bir hasara yol aşçmamıştı ancak günümüzde bu olaydan bu kadar kolay sıyrılamayacağımız açık. Bilim insanları, söz konusu fırtınanın küresel elektrik kesintilerine ve milyarlarca dolar zarara neden olabileceğini belirtiyor.
Benzer bir olayın günümüzde gerçekleşmesi, bütün elektronik devrelere zarar verebileceği gibi interneti tamamen çökertebilir ve cep telefonları kullanılamaz hale gelebilir. Örneğin 2015 yılının Aralık ayında gerçekleşen bir başka Güneş fırtınasında, dünyadaki tüm navigasyon sistemleri 10 dakika boyunca çökmüştü.
1859 yılında gerçekleşen başka bir fırtına ise Kanada’nın neredeyse tamamında 9 saatlik bir elektrik kesintisine sebep olmuş ve bu durumdan 6 milyon kişi etkilenmişti. Ayrıca bu fırtına nedeniyle ABD’nin bazı bölgelerinde güç transformatörleri bile erimişti.
Üç gün süren fırtına, tarih kitaplarında şu ifadeler ile betimlenmişti;
“Gökyüzünün tamamı ateşli alevler içinde gibiydi; sanki gökyüzü yanıyordu.”
Hürriyet’te yer alan bilgilere göre bu kayıtları inceleyen ve Güneş’i mercek altına alan Cornell Üniversitesi’nde görev alan bilim insanları araştırma sonuçlarını yayınladı.
Bilim insanları bu felaketin üzerinden 439 yıl geçtikten sonra benzer bir olayın yeniden yaşanabileceği uyarısında bulundu.
1582 yaşanan fırtına tam 3 gün sürmüş ve önce Avrupa sonra Asya kıtasını etkisi altına almıştı.
O dönem teknolojik cihazlarının bulunmaması nedeniyle fırtına ciddi bir hasara neden olmamıştı.
Ancak günümüzde durum bir hayli farklı. Bilim insanları söz konusu fırtınanın küresel elektrik kesintilerine ve milyarlarca dolar zarara neden olabileceğini belirtiliyor.
GÜNEŞ FIRTINALARI DÜNYAYI ETKİLER Mİ?
Modern toplum, uzay havasının aşırılıklarına duyarlı çeşitli teknolojilere bağlıdır. Astronomi olayları sırasında Dünya yüzeyinde sürülen güçlü elektrik akımları, elektrik şebekelerini bozar ve petrol ve gaz boru hatlarının aşınmasına katkıda bulunur. Jeomanyetik fırtınalar sırasında iyonosferdeki değişiklikler, yüksek frekanslı radyo iletişimini ve Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) navigasyonunu engeller.
Güneş protonlarının neden olduğu kutup başı soğurma olayları sırasında, ticari uçaklar için transpolar geçiş yollarında radyo iletişimi tehlikeye atılabilir. Enerj yüklü parçacık olayları ve radyasyon kuşağı iyileştirmeleri sırasında uzay aracının enerjik parçacıklara maruz kalması geçici operasyonel anormalliklere, kritik elektronik hasarlara, güneş panellerinin bozulmasına ve görüntüleyiciler ve yıldız izleyiciler gibi kör optik sistemlere neden olur.
Güneş sistemindeki insan ve robotik kaşifler de güneş aktivitesinden etkilenir. Araştırmalar, en kötü senaryoda, güneş partikülü radyasyonuna maruz kalan astronotların izin verilen maruz kalma sınırlarına, bir olayın başlamasından sonraki saatler içinde ulaşabileceğini göstermiştir. Yüzeyden yörüngeye ve yüzeyden yüzeye iletişim, uzaydaki hava fırtınalarına duyarlıdır.
GÜNEŞ FIRTINASI NE KADA SÜRER?
Güneş fırtınaları yalnızca birkaç dakika ila birkaç saat sürebilir, ancak jeomanyetik fırtınaların etkileri Dünya’nın manyetosferinde ve atmosferinde günler ila haftalarca sürebilir.
GÜNEŞ FIRTINASI NASIL GÖZLEMLENİR?
Bilim adamları, güneş atmosferinin çeşitli derinliklerindeki aktiviteyi görüntülemek için çeşitli yer ve uzay tabanlı sensörler ve görüntüleme sistemlerini kullanır. Teleskoplar görünür ışığı, ultraviyole ışığı, gama ışınlarını ve X ışınlarını algılamak için kullanılır.
Bir CME güneş rüzgarına çarptığında ve bir şok dalgası oluşturduğunda oluşan radyo şok dalgalarını algılayan alıcılar ve vericiler kullanırlar. İyonları ve elektronları saymak için parçacık dedektörleri, manyetometreler manyetik alanlardaki değişiklikleri kaydeder ve UV ve görünür kameralar, Dünya üzerindeki auroral desenleri gözlemler.
GÜNEŞ FIRTINASI NE ZAMAN?
Cornell Üniversitesinde yapılan araştırmaya göre dev güneş fırtınası bu yüzyıl içinde gerçekleşebilir.
GÜNEŞ FIRTINASI TELEFONLARI, BİLGİSAYARLARI ETKİLER Mİ?
Güneş fırtınası, Güneş’teki olağan dışı patlamaların etkisiyle yüklü parçacıkların uzaya yayılmasıdır. Bu yüklü parçacıklar, elektronik cihazlarla etkileşime girdiklerinde çok ciddi hasarlara neden olabilirler. Dolayısı ile olası bir dev güneş fırtınasında yörüngede dönmekte olan binlerce uydu, bilgisayarlar, telefonlar, hatta tüm elektrik şebekesi; tehlikeliye neden olabilir.