Seçim İttifakı Nedir? Dünyadan Seçim İttifakı Örnekleri konulu yazımızda, seçim ittifakını detaylandırarak inceleyeceğiz.
“Cumhur İttifakı”, Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ile Milliyetçi Hareket Partisi (MHP)’nin, seçimlere ittifak (anlaşma, uyuşma, bağlaşma) çatısı altında katıldıkları bir çeşit anlaşmadır. Cumhur, “halk” demektir.
Bir seçim ittifakı; iki partili seçim anlaşması, seçim paktı, seçim sözleşmesi, seçim koalisyonu veya seçim bloğu şeklinde olabilir.
Seçim öncesi ittifaklar, liberal demokrasilerde yaygın bir olgudur. Sadece Batı Avrupa’da, 1946 ile 2012 yılları arasında 200’den fazla seçim öncesi koalisyon kurulmuştur. Seçim öncesi koalisyonların biçimleri, partiden partiye ve ülkeden ülkeye değişir.
Çoğu demokraside, tek partiler yasama desteğinin çoğunluğuna hakim olamazlar. Böylece, yürütme yetkisini kullanmak isteyen siyasi partiler genellikle bir tür koalisyona girmek zorunda kalırlar. Seçimden önce başka bir parti veya partilerle seçim koalisyonu oluşturabilir, ya da seçim zamanında bağımsız olarak rekabet edebilir ve sonrasında bir hükümet koalisyonu oluşturabilirler.
Seçim ittifakı nasıl yapılır?
İttifak içindeki partilerin her birinin kendi politikaları vardır, fakat ortak hedefler ve ideoloji lehine farklılıkları geçici olarak bir kenara bırakmayı seçerler. Bazı durumlarda, belirli bir adayın ya da partinin iktidarı ele geçirmesini engellemek için, kaynakları bir araya getirmeyi kabul eden, çok farklı politika hedefleri olan taraflarca da bir seçim ittifakı oluşturulabilir.
Seçimden sonra oluşan bir koalisyondan farklı olarak, bir seçim ittifakında ortaklar genellikle birbirlerine karşı aday göstermezler, ancak destekçilerini diğer ittifak üyelerinden adaylara oy vermeye teşvik ederler. Bu partiler genellikle seçim sonrasında işbirliğini devam ettirmeyi amaçlar; örneğin ortak görüşlere sahip oldukları konularda birlikte kampanya yürütmek gibi.
Ayrıca küçük partiler, büyük partinin adayını onaylamayı veya aday göstermeyi teklif ederek, adayın platformunu etkileyebilir.
Cumhur İttifakı
Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve Seçim İşleri Başkanı Ahmet Sorgun konuşmasında, yerel seçimlerin 24 Mart 2019‘da, Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekili genel seçiminin de 3 Kasım 2019‘da yapılacağını söylemişti. Ancak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 18 Nisan’da yaptığı erken seçim açıklamasıyla, yerel seçimlerin 24 Haziran 2018’de yapılacağını duyurmuştur.
Seçim ittifakı kanun teklifi maddeleri;
MHP ile yapılacak “cumhur ittifakı”nda, her iki partinin milletvekili sayısının artacağı hesaplanmıştır.
Ayrıca, ittifak yapan partiler açısından yüzde 10 barajı sorunu da olmayacak. İttifakta yer alan bir partinin oy oranı yüzde 10’un altında kalsa bile toplam oy oranı yüzde 10’nun üzerindeyse altında kalan parti de barajı geçmiş sayılacak.
Seçimlere katılma yeterliliği bulunan 9 parti alfabetik sırayla şöyle:
- Adalet ve Kalkınma Partisi
- Bağımsız Türkiye Partisi
- Büyük Birlik Partisi
- Cumhuriyet Halk Partisi
- Demokrat Parti
- Halkların Demokratik Partisi
- Milliyetçi Hareket Partisi
- Saadet Partisi
- Vatan Partisi
Seçim ittifakı nedir? Seçim öncesi koalisyon oluşumu nasıldır?
Seçim öncesi koalisyonlar oluşturma koşulları sistematik olarak araştırılmamış olsa da, koalisyon oluşumunu etkileyen faktörler hakkında iki ana hipotez bulunabilir.
Seçim öncesi ittifakların orantısız seçim sistemlerinde ortaya çıkma olasılığının daha yüksek olduğu, varsayımlardan biridir.
Çoğunluk / çoğul seçim sistemleri genellikle daha büyük partilerden yararlanır. Parti sisteminde ikiden fazla rakip parti varsa, büyük partiler yasama organında çoğunluğa ulaşma şansını ve dolayısıyla hükümetin bir parçası olma şanslarını genişletmek için seçim öncesi ittifaklar arama eğilimindedir. Bu tür seçim sistemlerinde, taraflar oylarını paylaşabilirler.
Siyasi partiler, kampanya stratejilerini koordine ederek ve bazen siyasi programlarını uyumlu hale getirerek, mecliste fazla sandalye kazanma şansını artırmaya çalışırlar. Bazen bir siyasi parti, potansiyel koalisyon ortağına oy vermek için seçmenlerine taktik tavsiyelerde bulunabilir. Bu, özellikle seçmenlerin bir oy pusulasında iki oyu kullanabilecekleri ve oylarını bölme imkanına sahip oldukları ve bu nedenle bir oy pusulasıyla iki farklı partiyi destekleyebilecekleri seçim sistemlerinde yapılır.
Seçim öncesi koalisyonların, seçmenlerin oy vermeden önce olası hükümet alternatiflerini tespit etmelerine imkan tanıdığı için yardımcı nitelikte olduğu söylenir. Seçmenler önerilen koalisyonlardan birini doğrudan destekleyebilir ve bu nedenle yeni hükümeti daha meşru bir şekilde karşılayabilir.
Cumhuriyet tarihindeki seçim koalisyonları
Cumhuriyet tarihinin ilk koalisyon hükümeti 20 Kasım 1961’de İsmet İnönü başkanlığında Cumhuriyet Halk Partisi ile Adalet Partisi arasında kurulmuştur. 1961-1965 arasında koalisyon hükümetleriyle geçen bir dönemden sonra, 1965-1971 arasında tek parti çoğunluğuna dayalı hükümetler kurulabilmiştir. Özellikle 1991-1999 yılları arasındaki 28 Şubat Süreci olarak bilinen “ara rejim” de dahil, Türkiye 8.5 yılda 8 farklı koalisyon veya azınlık hükümeti tarafından yönetilmiştir.
Dünyadan seçim ittifakı örnekleri
Seçimlerden önce parti koalisyonlarının oluşumu, seçmenlere, partinin istikrarlı bir koalisyonla ülkeyi yönetebileceği yönünde bir işaret veya açık bir gösteri olarak yorumlanır. Bu durum özellikle, muhalefet partilerinin iktidardaki tek parti hükümetine karşı seçim koalisyonları kurmayı başardığı durumlarda geçerli olabilir. Büyük bir parti çok uzun bir süre iktidarda kaldıysa, muhalefet partileri hükümeti değiştirmeye çalışmak için birbirleriyle daha yakın (yani ideolojik olarak) ittifaklar kurmak isteyebilirler.
Seçim koalisyonları nadir görülen bir olay değildir. 1946 ve 2002 yılları arasında, 23 gelişmiş ülkenin parlamentosunda 240 seçim koalisyonu yapılmıştır.
Bu 240 seçim koalisyonunun 70 tanesi (%29.2) seçim sonrasında hükümeti kurmuştur.
Ayrıca, 1946 ve 2002 yılları arasında yapılan 364 yasama seçiminin 174 tanesinde (%47,8) en az bir seçim ittifakı vardır.
Dünyadan örnekler:
- Birleşik Krallık’ta Sendikacı ve Sosyalist Koalisyon
- Yeni Zelanda’da Anti-Kapitalist İttifak
- İsrail’deki Siyonist Birlik
- Ukrayna’da faaliyet gösteren Yulia Timoşenko Bloğu, 2001-2011
- Portekiz’deki Coligação Democrática Unitária (Üniter Demokratik Koalisyon)
- Birleşik Krallık’ta İşçi Kooperatifi
- Ulster Muhafazakarları ve İttifakları – Birleşik Krallık’ta Yeni Kuvvet
- İngiltere’de sosyalist ittifak ve saygınlık koalisyonu
- Güney Afrika’da Üçlü İttifak (ANC ve SACP dahil)
- Venezuela’daki Mesa de la Unidad Democrática
- Birleşik Krallık’ta ilerici ittifak (önerilen)