kadırgaYaz Geçer, Murathan Mungan (Sayfa 58 - Metis Yayınları)
buluşurdu sessizliğimiz
okuduğumuz sayfaların derinliğinde
ne zaman sussak
aramızdan geçerdi hayalet gemileri
karşılıklı kıyılarda
aynı denize bakan
iki koltuk, iki lamba, iki ay
aynı pencerenin derinleştirdiği gecede
gemilerin ıslığını dinlerdik
tek bir söz bile etmeden konuşurduk saatlerce
GENÇLİK İÇİNDE MDD-SD AYRIŞMASIDeniz - Yaşamı ve Mücadelesi, Özgür Erdem (Sayfa 31)
" İstanbul'daki devrimci gençler bir yandan Türk Milli Talebe Federasyonu (TMTF) çatısı altında faaliyet yürütürken bir yandan da kendi okullarının öğrenci derneklerini sağcılara kaptırmama çabasındadır.
Deniz'de kendi okulu olan İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde Talebe Cemiyetine üye olur. 23 Şubat 1967'de yapılan başkanlık seçimini solcuların adayı oyların %80'ini alarak kazanır. Ancak sağcılar Hükümet Komiserini araya sokarak kongre kararını iptal ederler.
Sağcılar kongreyi gizlice 14 Mayıs 1967'de Kadırga Öğrenci Yurdu'nda yeniden toplar. Ancak Deniz'in de arasında bulunduğu bir grup devrimci öğrenci kongreyi basar. Çıkan kavgada kongre bir kez daha ertelenir.
Yıl boyunca kongreler bu şekilde ertelenir. Bunun üzerine devrimci gençler başka arayışlara girer. Önlerinde bir seçenek Fikir Kulübüdür. Ancak TİP'lilerin elinde olduğu için tercih edilmez. Çünkü Deniz'in önderliğini ettiği grup, TİP'lilerle Atatürk üzerine sert bir tartışma yaşamıştır. TİP'li gençlerin bir kısmı Mustafa Kemal'i Mustafa Suphi'yi öldürttüğü iddiasıyla eleştirmiştir. Deniz'ler Atatürk'in eleştirilmesini kabullenememiştir.
Zaten öğrenci örgütleri içinde TİP'lilerle Ulusal Kurtuluşçu-Atatürkçü gençler arasında büyük bir mücadele başlamıştır. TİP'li olmayanlar kendilerini Milli Demokratik Devrimci (MDD) olarak adlandırmaktadır. Ankara'da Mahir Çayan, Sinan Cemgil, Hüseyin İnan gibi öne çıkan MDD'ci gençler ODTÜ ve Ankara Üniversitesi'ndeki Fikir Kulüplerini yönlendirmektedir. Fikir Kulüplerinin Türkiye çapındaki federasyonunun (FKF) genel merkez yönetimi de MDD'cilerin elindedir.
Bu mücadelede İstanbul'da hakim olan ise kendilerini Sosyalist Devrimciler (SD) olarak tanımlayan TİP'li gençlerdir. İstanbul'daki pek çok Fikir Kulübünün yönetimi ve FKF İstanbul sekreterliği ellerindedir.
Gençlik içindeki MDD'ci ve SD'ci ayrışması bir kaç yıldır Türkiye'de yaşanan "Nasıl bir sosyalizm" tartışmasının yansımasıdır. MDD'ciler Atatürkçülükle Sosyalizmi birlikte savunmaktadır. Ve Türkiye'nin tam anlamıyla kapitalist bir ülke olmadığı, emperyalizmin yarı-sömürgesi konumunda olduğu ve Atatürk döneminde olduğu gibi yeni bir Kurtuluş Savaşı'nın verilmesi gerektiğini savunmaktadır.
SD'ciler ise TİP içindeki hakim olan klasik Batıcı-Marksist tezleri savunmaktadır. Türkiye hali hazırda kapitalist bir ülkedir ve bağımsızlık mücadelesine değil, işçi sınıfı önderliğinde bir Sosyalist Devrime ihtiyaç vardır.
İki kesimin Atatürk'e bakışları ise bambaşkadır. MDD'ciler Atatürk'ü de savunan bir Sosyalizm arayışındadır. Atatürk'ün başlattığı mücadelenin devamcısı olduklarını söylemektedirler. Zaten kendilerini de İkinci Kurtuluş Savaşçıları olarak tanımlamaktadırlar. İkinci Kurtuluş Savaşçısı olmak hem Atatürkçü olmak demektir hem de dünya çapında süren ulusal kurtuluş mücadelelerini savunmak. Zten o yıllarda Küba'da Castro ve Che'nin, Vietnam'da Ho Şi Minh'in ve başka Üçüncü Dünya ülkelerinin yürüttüğü ulusal kurtuluş hareketleri dünya gençlik harekerinin dillerindedir...
SD'ciler ise Atatürk'ü Marksist kalıplar içinde değerlendirmekte ve bir burjuva devrimcisi olarak nitelendirmektedir. Atatürk saygı duyulması ama aynı zamanda "aşılması" gereken biridir onlar için.
TİP'in de gençlik örgütünü oluşturan SD'ci gençler, süreç içerisinde gençlik eylemlerini küçümsemeye başlayacak ve hızla gençlik hareketinden kopacaktır. Deniz'in de içinde yer aldığı MDD'ciler ise hem daha eylemcidir hem de ideolojik açıdan daha doğru bir yerde konumlanmaktadır. Bu nedenle Deniz'lerin önderlik ettiği öğrenci hareketi hızla kitleselleşecek ve devrimci bir halk hareketine dönüşecektir. "
Kadırga
Senelerce, senelerce evveldi;
Bir deniz ülkesinde… ve belki de
birbirine aktardığım defterlerin hepsinde
bu şiir vardı:
Senelerce, senelerce evveldi;
Biz seninle orada, o deniz ülkesinde tanıştık
uzak denizler, uzak yakınlıklar içinde
bir Kadırgada iki korsan
tarih, yarın, ütopya dolu sandıklar arasında
birbirimizi yaralarından tanıdık
dışı korsan, içi iç denizlerde yaşayan çocuklardık
Murathan Mungan
Gökkuşağında darağacı
Şimdi'nin bedeni yok,
Yontuyor geçmiş bilgisiyle
gelecek belki olur diye taşı,
taşını kokluyor
yontu dağılıyor...
Şimdi'si yitik
bundan boyuyor
boyuyor evine aldığı
ağacın üzerine tüneyip
duvarını, tavanını, geçmişi
ve geleceği ve her yanını;
dal kırılıyor...
Şimdi'si yitik
diziyor diziyor notalarını,
göğe ışık üzerine boncuklarını,
ucuza getiriyor varlığını
sonsuzun sessizliğiyle
sonlunun gürültüsü arasında,
O bitirince kıyısında gezindiği
yol çöküyor...
Şimdi'si yitik
bundan yazıyor
yazıyor enine boyuna
içini ve dışını ve yeri
ve göğü ve suyu,
bindiği kadırga
o inince batıyor
Nilgün Marmara
"Bizim tarihimizde dört devremiz var... Mekteplerimizde doğru tarih okutulmadığı için bilmiyorsunuz. Birinci devir Kanunî’ye kadar olan devir... Bu vecd devresidir. Türk ne yapmışsa bu devirde yapmıştır. Kanunî bir büyük miras devralmıştır. Onda “devlet-i ebed müddet”in bütün kıymetleri topludur. Dinde Ebussuud Efendi, “Müfti üs Sakaleyn”dir. Şiirde Bakî, politikada Sokullu... Düşünün; bugünün başvekili mevkiinde... Mimaride ise Mimar Sinan... Kanunî’de iki inhiraf oldu. İki sapma... Kemâl ve
zevâl... Allah’ın kemâl ve zevâl kanunu mutlaktır! Kemâl bir yerde mutlaka duracak, zevâle dönecektir! Servetin gururu...
Birincisi: O zamana kadar Şeyhülislâmlar nasb ile gelmezdi. İstişare divanları yoliyle seçilirdi. Ve, padişaha, “hemen hal’ine fetva veririm!” diyebilirdi. Yavuz’a dediği gibi... Kanunî’de nasb ile gelmeye başladı.
İkincisi: Yahudilere serbesti kanunu bu zamanda çıktı.
Yahudiler saraya kadar girdi.Sahte para “ziyuf akçe” vesaire... Ama saydığım kıymetler de ortada...
Bir de içeride kaba softalar devri... Ve kısa bir zaman
sonra bunların tam sultası... Halbuki, Kanunî dünya çapında bir sultan... Birinci Fransuva İspanyollara esir düşüyor, annesi Kanuni’ye mektup yazıyor ve “Roi du Monde!” (Dünyanın hükümdarı) diye hitap ediyor. “ Ey dünyalar kralı oğlumu kurtar!” diye yalvarıyor. Nasıl kurtarır?.. İspanya sahillerine bir kadırga yollanır, 24 saat içinde Fransuva serbest bırakılmazsa, Donanmayı Humayûn sahillerinizde olacaktır!” diye haber yollanır. Üç saat içinde Fransuva serbest bırakılır... İşte İmparatorluk budur!... Fakat güneş öğle zamanını atlamış, zevâl başlamıştır! Akşama doğru gidilmektedir. Yoksa, Sarı Selim İmparatorluğu bu kadar çabuk sendeletemezdi.
Sarı Selim zamanında kaba softalık iyice azmıştır! Evet; kaba softa... Abdülhamîd Han devrinde bir şeyhülislâm Nizam-ı Cedid’e kaput giydirilmesinin küfür olacağına dair fetva veriyor. Cevdet Paşa, Padişah için “Niçin bu Şeyhülislâm’ı saraya çağırtıp boğdurmadı?” diyor. Bu kaba softalar, her türlü yeniliğe karşıdırlar... Matbaaya “Frenk icâdı”, bisiklete “şeytan arabası” derler... Halbuki, öbür tarafta ve her tarafta Kâinatın Efendisi: “İlmi, Çinde bile olsa gidin bulun!” der.... “Hikmet müminin kaybolmuş malıdır, nerede bulsa alır!” der. Ve, en güzel hadîslerden biri halinde: “Ya Rab; bana eşyanın hakikatini olduğu gibi göster!” Buyurur.
En büyük düşmanımız kabalıktır!. Dünün kaba softası
bugün yok ama başka isnadlar var. Reformist isnadları... Bunların birbirinden farkları yoktur!..."
KONUŞMALAR
Yine bir gece ve ben yine Sezai Karakoç şiirleri okudum, Hızırla Kırk Saat.
"yak yıldızlarını ayını ey kutlu gece
bir kurban gibi yeniden başlamak gerekiyor işe"
Bir şiir 40 bölüm ya da 40 şiir, Hızırla bir tarih yolculuğu, manevi bir yolculuk. Böyle güzel bir kitaba ben nasıl inceleme yazayım. En iyisi üstadın Edebiyat Yazıları III Eğik Ehramlar kitabında bu kitabı nasıl yazdığını anlatıyor onu paylaşayım sizle.
"Hızırla Kırk Saat adlı, kırk bölümlü şiirimi 1967 yılı mayıs ve haziran aylarında, Yenikapı’da, deniz kenarında, kayalıklar arasındaki bir kır kahvesinde yazdım. Aşağı yukarı kırk gün, akşamüzeri, bir iki saat, orda, deniz dalgalarının kıyıya çarpma seslerini dinleyerek ve her seferinde şiirin bir bölümünü yazarak kitabı tamamladım. Zaten, bu yüzdendir ki, şiire, Hızırla Kırk Saat ismini verdim: Sanki orada Hızır’a randevu vermiştim de, her gidişimde, bu randevunun verimi ve armağanı olarak bir bölümle döndüm.
O zamanlar, deniz, İstanbul’da, şehir içinde de tertemizdi. Yenikapı, sahil olarak uğranılan bir yerdi. Sahil yolunun altında, kayalar arasında bir kahve vardı. Deniz kıyısına minderler konmuştu. İsteyen mindere oturuyor, isteyen hasır iskemleye, yer iskemlesine. Sadece çay veriliyordu gelenlere. Şehir arkada, deniz önde, tüm ilhamlara açık, berrak suları ayna ve hafif şıpırtılarını çağrışım müziği gibi hissederek şiirimin gelişini bekliyordum her gittiğimde.
Yine bir gün, bir bölüm şiir yazıp, akşam karanlığı çökmeden Beyazıt’a doğru dimdik olan Kadırga yokuşundan çıkıyordum. O günün şiir yazma saatini kapatmıştım ama ilham devam ediyordu. İşin garip tarafı Fransızca mısralar halinde geldi şiir. Bu da normaldi. Parçanın adı BATI KOROSU’ydu. Batının seslenişini sembolize eden parçanın, bir batı diliyle gelişi yadırganmamalı. Kitaba da o şekilde girdi.
O zamanlar Fransızca bilenler çoktu. Ben de soranlara şiiri hep açıkladım. Ama giderek Fransızca bilenler azaldı. Bugün o parça, kitapta sanki bir hiyeroglif metni gibi kaldı.
Şiirin Türkçesini kitaba koymamıştım. Zaten, sırf, ses benzeşmeleri ve çağrışımla, yolda yürürken gelen ve aklımda tutup Beyazıt’ta bir kahvede yazıya geçirdiğim parçayı Türkçeye yine şiir olarak çevirmek de kolay değildi.
Bugün de bu şiiri, yine şiir olarak çevirmek oldukça güç. Ancak, biz burda şiirin anlamını vermeğe çalışacağız. Böylece, kitabı okuyanlar, o parçanın anlamına bir dereceye kadar nüfuz emiş olurlar şiirin metni:
BATI KOROSU
O les éveils et réveils des réves des abeilles du matin
Les cas de séparation de nous des nuits de satan
Les crépuscules des hommes incarnés des sultans
Ressuscités des jardins argentins du temps de I’Ottoman
La lune est la seule souveraine des déserts frémissants
Descend et monte sur les chameaux fluorescents fleurissants
Une vérité pour İ’hummanité connaissante
Pour la cité prophétique un licite document
Türkçeye Çevirisi:
BATI KOROSU
Ey sabah arılarının rüyalarının uyanışı ve dağılışı
Bizim, şeytan gecelerinden sıyrılma hallerimiz
Sultanlardan oluşmuş insanların alacakaranlığı
Osmanlı çağının gümüşten bahçelerinde dirilen
Ay, titrek çöllerin tek ecesi,
İner ve çıkar, çiçeklenmiş, fluoresansdan develerin üstünde,
Bilen insanlık için bir hakikat,
Peygamber şehri için apaçık bir belge.
Dediğim gibi, tam çevrilmesi güç. Ya da yeniden bir şiir yazmak gibi. Frémissant (titrek), fluorescents (fluoresan), fleurissant (çiçeklenmiş) kelimelerinin ses benzerliği göz önünde tutulursa ne demek istediğim az çok anlaşılır. Aynı şekilde, éveil, réveil, réve ve abeille kelimelerinin benzerliği, ya da jardin (bahçe), argentin (gümüşsü), ottoman (Osmanlı) kelimelerinin benzerliği örnek olarak söylenebilir."
Ayrılıklardan
Böyle sessiz ayrılıklarda,
her şey önceden belli olur.
en güzel zamanında, aşkın ve hayatın
insan deli olur…
O, kadırga taraflarında bir evden çıkmıştır.
masum bir yalanla -halama diye-
gözleri pabuçlarında, mahcup
ellerine yapışmış gibidir
harçlığından arttırıp aldığı
sevimli hediye…
ah, insan nasıl çıldırmaz nasıl
bir çaresizlik,
bir umutsuzluk sarmış her yanı.
aranızdan insanlar geçer.
bulutlar geçer.
O, kırmızı mürekkep gibi dudaklarıyla, zoruna
utanarak gülümsemeye çalışır.
bu gülüş en aldatmazıdır vaatlerin.
yıllarca sonra bir uzak gurbette bile;
zulmüne dayanılmazken yalnız saatlerin,
bir yeşil yaprak üstünde gözlere,
görünür, uzaklaşır…
Turgut Uyar