İsmail Beşikçi: Üniversite ifade özgürlüğünü hiç savunmadı
Kürdistan Günlükleri adını taşıyan son kitabımı şu sözlerle İsmail Beşikçi'ye ithaf etmiştim:
Kürt İdris'in "Hocam, bizim adımız babaya, kabadayıya çıkmış ama asıl kabadayı sizsiniz" diye hitap ettiği ve Türkiye'de resmi ideolojinin, resmi tarihin yalanlarını deşifre ederken, ömrünün 30 yılını mahkemelerde, 17 yılını hapishanelerde geçiren İsmail Beşikçi'ye...
İsmail Beşikçi: Üniversite ifade özgürlüğünü hiç savunmadı
Sevgili İsmail Beşikçi bunca yıl devletin zulmüne neden mi uğradı? Kürt sorunu, Ermeni sorunu gibi tabuları sorguladığı için...
Ben 1961 yılında Mülkiye'ye girdiğim zaman Beşikçi Hoca sosyoloji kürsüsünde asistandı.
Üniversiteyi üniversite yapan ifade özgürlüğüyle tabuların üstüne gitmeye başlamıştı.
Ama bu yüzden hayatının 30 yılı mahkemelerde, 17 yılı demir parmaklık arkasında geçti.
Neredeyse yarım yüzyıl sonra durum yine farklı değil.
Üniversite üniversite olmaktan çıkarılıyor, çünkü ifade özgürlüğü boğuluyor, itirazı olan akademisyenler ihraç ediliyor.
İşinden olan akademisyenlerin kurduğu Ankara Dayanışma Akademisi'nin bu yılki açılış dersini İsmail Beşikçi verdi.
Dersin konusuna gelince: Bilim Yönetimi, Kürtler, Ermeniler, Aleviler.
Şu sözler Beşikçi Hoca'nın:
Neredeyse yarım yüzyıl sonra durum farklı değil
25 Temmuz 1970 yılında
Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde asistanken masama bırakılan bir zarfla görevime son verildi. Bugün o döneme nazaran daha antidemokratik bir dönem. O dönemde Ankara’da hâkimler var deniyordu. Şimdi Ankara’da hâkimler de yok. Ermenilerle ilgili bir şey söylediğinde soruşturmayla karşı karşıya kalırsın. Bilim üretmenin temel koşulu ifade özgürlüğüdür. Sadece bilimin değil, demokrasinin de temel koşuludur bu. Üniversite ifade özgürlüğünü hiç savunmamıştır. Rektör adaylarının hiçbirisi "İfade özgürlüğünün savunulması için çaba göstereceğiz" açıklaması yapmamıştır. Eğer ifade özgürlüğü siyasal hayatta kurumsallaşmamışsa akademik özgürlüğün hiçbir değeri yoktur. İstediğin kadar profesör ol, Ermenilerle, Alevilerle, Kürtlerle ilgili bir şey söylediğinde soruşturmayla karşı karşıya kalırsın. Türkiye’de üniversitenin gelişmesinde, üniversite özerkliğinin kavranmasında temel bağlantı Kürt sorunudur. 1961 Anayasası 120’nci maddesinde "üniversite bilimsel ve idari özgürlüğe sahiptir" diyor. 1960-1970 arasında Kürdistan’da bilinç gelişmektedir. Devletin niyeti Kürt taleplerini karşılama değildir, bastırmaktır. 12 Mart Muhtırası'nın verilmesinin temel nedeni de Kürt sorununu bastırmaktır. 1971 Anayasa değişikliğinde "Üniversite devletin denetimi ve gözetimi altındadır" diyor, yani resmi ideolojinin denetimi altındadır. Bir diğer değişiklik, "devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü" kavramı ortaya atılıyor. Bu da devletin ileri sürdüğü talepleri kabul etmek değil bastırmak olarak kurgulanıyor. 1970-1980 arasında Kürtlerde gelişme yükselerek sürüyor.
1978-79 yıllarında kanatlı
jandarma tatbikatları Kürt
illerinde yapılıyordu. Bu 12 Eylül darbesine bir hazırlıktır. Türkiye’deki askeri darbelerin hepsinin tetikleyicisi Kürt sorunudur. Bilim hiç bunu açıklamadı. Hükümetin bozulan kamu düzenini tesis edememesini gerekçe gösterdiler. Öyle değil. Esas tetikleyen Kürt sorunudur. 1981’de YÖK geldi ve özerkliği tümüyle ortadan kaldırdı. Eğer gerçek anlamda üniversite olsaydı, darbe olmazdı,YÖK de olmazdı. Türkiye’de yargının ve üniversitenin bir konuda çok sıkı işbirliği var. Siz Kürtlerle ilgili bir açıklama yaptığınızda idari ve cezai yaptırımlarla karşılaşıyordunuz. Kürtlerden dolayı bir yazı ve kitap kaleme alındığında soruşturma açılıyordu. O davada yargı onu bilirkişi denen kuruma gönderiyordu. Bilirkişi de üniversitelerin bölümlerinde çalışan hocalardı. Bilirkişiye diyor ki: "Siz bu yazıyı okuyun, bir suç var mı
tespit edip rapor yazın davayı yürütelim". Bu bilirkişi, içinde suç var mı yok mu diye okuyor. Mahkeme de bu rapora göre karar veriyor. Bir profesör bir yazıyı istediği kadar eleştirebilir ama bir yazıyı, kitabı içinde suç var mı yok mu diye okuyorsa burada bilimin kırıntısı bile yoktur. 1950 ve 60’lı yıllarda bu bilirkişiler çok kurumsaldı. Bilimi ortadan kaldıran bir süreçti. Düşüncede suç arayarak bilim olur mu? Kürtler konusunda, Ermeniler konusunda bir şey söyleyebiliyor musun? Türkiye’deki büyük burjuvazinin zenginliğinin kaynağı Rum ve Ermeni mallarıdır. Üniversiteden hocalar ekonomi kitapları yazıları yazıyor. O yazılarda Osmanlı ekonomi düzenini, o bitince Cumhuriyet dönemini anlatıyor. Ermeni ve Rumlardan kalan mallar ne oldu? Böyle bir soru yok. Halbuki bu olması gerekir. Sen akademik özgürlüğe sahipsin ama bunları inceleyemiyorsun.
İsmail Beşikçi Hoca haklı.
İfade özgürlüğü olmadan ne üniversite olur, ne de demokrasi.