Kasım ayı sonunda Birleşik Devletler’de bir mahkeme kararı Fransız haber ajansı AFP’yi Haiti’li serbest fotoğrafçı Daniel Morel’e $1.2 milyon Dolar tazminat ödemeye mahkum etti. New York’taki federal jüri AFP ve ortağı Getty Images’ın, Morel’in 2010 Haiti depremi sırasında çektiği sekiz fotoğrafını bir sosyal paylaşım ağından edinip, fotoğrafçının izni olmaksızın dağıtımını yaparak telif hakkını ihlal ettiklerine hükmetti.
AFP ve Getty, Ocak ayı başında karara itiraz hakkını kullandı. Manhattan’daki Bölge Mahkemesi’ne verdikleri dilekçede üç yoldan birinin seçilmesini talep ettiler:
a) AFP ve Getty’nin bilerek değil sıradan şekilde hak ihlali yaptıklarına hükmedilmesi; bu şekilde, tazminatta indirim sağlanabilir.
b) Farklı bir jüri önünde davanın tekrar görülmesi
c) Ya da basitçe, Morel’in alacağı tazminatın 1.2 milyon Dolar’dan 200,000 Dolar’a indirilmesi
Taşları yerinden oynatan bu mahkeme kararının arka planını, Haiti’ye dönerek hatırlayalım: 12 Ocak 2010 Salı günü, saat beşe yedi kala Haiti’nin başkenti Port-au-Prince’in yaklaşık 25 kilometre batısında yer yerinden oynadı. 7.0 şiddetindeki deprem en az 100 bin insanın ölümüne sebep oldu.
AFP’nin fotoğraf direktörü Francis Kohn’un anlatımıyla, o dakikalarda Haiti’nin dünya ile bağlantısı kopar. AFP’nin, Birleşik Devletler başkenti Vaşington’daki bölge karargahını, Port-au-Prince’den arayan bir muhabir durumu anlatmaya çalışırken hat kesilir.
Haiti’li serbest fotoğrafçı Daniel Morel o sırada başkent sokaklarındadır. O akşam, Twitpic aracığıyla gün içinde çektiği fotoğrafları yüksek çözünürlükte İnternet’te yayımlar. Kohn’un alıntısıyla, Morel, sosyal ağ paylaşımını daha sonra mahkemede şöyle aktarır: “Haiti’de ne olduğunu dünyanın görmesini istedim.” Kohn’a göre, Morel aynı zamanda, fotoğrafları için alıcı da aramaktadır.
Bu arada, Vaşington’da, AFP’nin Kuzey Amerika fotoğraf departmanının başındaki Vince Amalvy, ajansın Port-au-Prince’deki fotoğrafçısı Tony Belizaire’ye ulaşma çabasındadır. Tony’nin evinin yıkıldığı bilgisi henüz AFP’ye ulaşmamıştır. Amalvy, Haiti’deki felaketin fotoğraflarını İnternet’te bulmaya çabalarken, Twitpic’de Lisandro Suero adlı bir kullanıcının paylaştığı karelere denk gelir. Amalvy, Dominik Cumhuriyeti vatandaşı Suero’nun Morel’in fotoğraflarını alıp kendi hesabından yayımladığını bilmemektedir.
Fotoğraflar için Suero’ya ulaşmaya çalışır ama bağlantı kuramaz. AFP’nin Vaşington haber merkezinde baskı artmaktadır. Aboneler haber ve fotoğraf talep etmektedirler. İşte bu noktada, AFP $1.2 milyon Dolar’a mal olabilecek hatayı yapar. Twitpic’den sekiz fotoğrafı alıp AFP/Lisandro Suero imzasıyla abonelere dağıtır.
Yine Kohn’un alıntısıyla, Amalvy karar sürecini şöyle anlatıyor: “Fotoğraflar bir şişe içerisinde denize atılan bir mesaj gibiydi. Birisi, herhangi bir kısıtlama olmaksızın, yüksek çözünürlükteki bu fotoğrafları göndermişti. Yanlış bir çıkarım yaptım ama ilk bakışta bir amatörün olanlara tanık olma çabası olduğunu düşünmüştüm.”
Amalvy, fotoğrafları “çaldığını” düşünmüyor. AFP ulaşabilse, fotoğrafçının fotoğrafları satmaya razı olacağına inanıyor. AFP’nin Paris’teki fotoğraf masası, fotoğraf direktörü Francis Kohn’a göre “ertesi gün,” fotoğrafları çekenin Suero olmadığını anlayınca, imzayı Daniel Morel olarak düzeltiyor. Tabi, bu noktada zararın dönüşü yok; fotoğraflar dünya çapında Suero imzasıyla basılıyor. AFP, Morel’e ödeme yapmak için ulaşmaya çalışıyor ama Morel e-postaları cevaplamıyor. Daha sonra, fotoğrafların Corbis’e özel olduğu bir anlaşma yapıyor. Bunun üzerine, AFP, fotoğrafları silip, kararı abonelerine aktarıyor. Morel dava açıyor. Uzlaşma sağlanamıyor.
AFP fotoğraf direktörü Francis Kohn’un anlatımına bir not düşelim: Photo District News dergisinin görüştüğü bir jüri üyesine göre, AFP depremden iki hafta sonrasına kadar fotoğrafları Suero imzalı olarak dağıtmaya devam ediyor.
Kohn’a göre, AFP Haiti’de dersini aldı: sosyal ağlarda yayımlanan fotoğrafların kullanımına dair sıkı kurallar ve politikalar getirildi. 2011′de Japonya’daki tsunami ve Yeni Zelanda depremi, A.B.D.’yi süpüren ölümcül kasırgalar ve Suriye’de devam eden savaş sırasında, AFP artık önemli bir haber kaynağı haline gelen sosyal ağlardan birçok fotoğraf edindi. Her defasında, dağıtım için önceden izin alındı, materyalin orijinalliği doğrulatıldı ve ödemenin yapıldığından emin olundu.
AFP, fotoğrafların Morel’e ait olduğunu farkedince, fotoğrafçıya 20,000 Dolar teklif etmiş ama Morel reddetmiş. AFP ve Getty’nin verdiği dilekçede, belirlenen 1.2 milyon Dolar’lık tazminatın (20,000 Dolar’lık) gerçek zararın 60 katı olduğunun ve bir serbest fotoğrafçının (250 Dolar’lık) günlük tarifesinin yaklaşık 4700 katı olduğunun altı çiziliyor.
Morel’in avukatı, bir AFP çalışanına fotoğrafları aceleyle yüklerken şirketin online kaynaklardan fotoğraf edinme ilkelerine uymadıklarını jüri önünde kabul ettirmiş. Fotoğrafın sahibini teyit etmeden yayımlamış oldukları için, hak ihlalinin hatayla değil bilerek yapıldığı düşünülüyor.
Ortada, AFP ve Getty’nin, kendileri de kabul ettikleri üzere, yaptığı bir yanlış var. Bu yanlışın tazminatının ne kadar olacağı ise şimdilik netlik kazanmış değil.
Morel’e 1.2 milyon Dolar’ı nereye koyacağı tavsiyesini şahsi deneyime dayalı olarak verebilecek bir foto muhabiri olduğunu sanmıyorum. Ancak, yurttan haberlere dayalı olarak, Morel’in tazminatı için ben çenemi yorabilirim: ayakkabının numarasına ve tipine göre bir ayakkabı kutusunun yaklaşık hacmi 5000 ile 8200 santimetre küp arasındadır. 1.2 milyon doların yüzlükler halinde yaklaşık hacmi ise 13560 santimetre küptür. Sevgili Daniel, olur da mahkeme kararı değişmezse, alacağın tazminat iki ayakkabı kutusuna sığar. Kardeşin, Serkan.