Bilişsel yük teorisi, öğrenmeye dayalı görev ve sorumlulukların getirdiği yeni bilgiyi işleme ve uzun süreli bellek oluşturma kabiliyetine atıfta bulunmaktadır. Kısacası işleyen bellek ve bu belleğin depolayabileceği bilgi miktarı arasındaki bağ ve orantı ile alakalıdır da diyebiliriz.
Bilişsel yük teorisi temel hatları ile ilk defa 1988 yılında, John Sweller tarafından belirlenmiş olup, çalışma belleği modeli üzerine yapılan eklemeler ile geliştirilmiştir. John Sweller'a göre, öğretim yöntemleri işleyen belleğe aşırı yükleme yapmaktan kaçınmalıdır. Ayrıca öğrenmeyi olduğundan karmaşık hale getiren ya da bilgiye odaklanma halinde dikkat dağıtan etkenlerin bilişsel yükü artırdığına, dolaylı olarak da odaklanmanın, tekrar etmenin ve hatırlamanın zorlaştığına, öğrenmeyi daha pasif hale getirdiğine dikkat çekmektedir.
Bilişsel yük teorisinin ilkelerinden söz edeyim son olarak da:
- Çözümlü örnekleri bulunmayan problemlere odaklanarak, problem çözme tekniklerini değiştirmek. Bu sayede de işleyen belleğe fazla yük bindiren faktörlerden uzak durmak,
- Temeli fiziksel olan çok sayıdaki bilgi kaynağını zihinsel olarak tamamlama ihtiyacı ile ilgilenen işleyen bellek yükünü ortadan kaldırmak,
- İndirgeyen nitelikteki gereksiz çokluk tarafınca tekrar edilen bilginin, gereksiz şekilde işlenmesiyle alakalı işleyen bellek yükünü ortadan kaldırmak,
- İşitsel ve görsel bilgileri kullanarak (gerekli olanlar) işleyen bellek kapasitesini artırmak.
Bu ilkeler özet şekilde 3'e ayrılmaktadır: "Asıl Bilişsel Yük", "Konu Dışı Bilişsel Yük", "Etkili Bilişsel Yük"