Transkript
1 Hannes Luetz Ürün Müdürü CentraLine c/o Honeywell GmbH EN15232 normunun Sistemlerinin bina EN15232 ( ) standardının, 2007 yılında yayınlanmıș olan mevcut EN15232 normunu revize etmekte ve kapsamını genișletmektedir. Bu yeni versiyon yeni ve mevcut binalardaki enerji verimliliğini tahmin etmek ve bina otomasyon sistemlerinin yenilenmesine yapılacak yatırımların karlılığını değerlendirmek için bir yöntem önermektedir.
2 EN15232, enerji verimliliğini tahmin etmek için iki yöntem tarif etmektedir: - burada ayrıntılı olarak açıklanan faktör tabanlı bir hesaplama ve; - planlanan otomasyon olanaklarına ayrıntılı olarak hakim olmayı gerektiren ayrıntılı hesaplama yöntemi. Sözlük EN: BACS: TBM: EPBD: CEN: Avrupa Normu Kontrol Sistemi ( Building Automation Control System ) (ısıtma, havalandırma, sıcak su ve aydınlatma için etkili kontrol sağlar) Teknik Bina Yönetimi ( Technical Building Management ) (binaların ișletimi, bakımı ve yönetimi için bilgi sağlar) Avrupa Direktifi 2002/91/EC Binaların Enerji Performansı Direktifi ( Energy Performance of Buildings Directive ) (Binaların genel verimliliğine ilișkin direktif) Commitée Européen de Normalisation Avrupa Standartlar Komitesi Enerji tüketimlerinin belirlenmesi için pek çok yeni ve mevcut binanın değerlendirilmesi gerekir, bu yüzden uzman olmayanlar tarafından kolayca kullanılabilecek hızlı ve güvenilir bir araca gerek vardır. Avrupa standardı EN15232 nin ( ) BACS ve TBM iyileștirmelerinin binanın tüketimi üzerindeki etkisini incelemek için faktör tabanlı bir yaklașımın iyi bir örneğidir. EN15232, EPBD bünyesindeki özgül standartlardan yalnızca bir tanesidir. Yaklașık 40 adet standart farklı enerji tüketimlerinin hesaplanmasıyla ilgili olmakla birlikte, EN15232 özel olarak bina otomasyonunun ve bina yönetiminin ısı ve elektrik tesisatı üzerindeki ni ele almaktadır.
3 Așağıdaki șekil bu ilișkiyi göstermektedir. Enerji verimliliini hesaplama yöntemi (EPBD nin 4., 5. ve 6. Maddeleri) Yeni binalar için enerji verimlilii gereklilikleri EPBD tarz. 4,5 önemli yenilikler EPBD tarz. 4,6 Enerji verimlilii Enerji verimliliini ifade etme yollar EN Toplam enerji tüketimi, ana enerji, CO 2 emisyonlar salanan toplam enerji Enerji derecesini hesaplama ve ölçme prosedürleri EN stma, soutma, nemlendirme, kurutma, scak su, aydnlatma ve havalandrma sistemlerinin sistem ve bina enerji talepleri EN ISO 13790, EN , EN , EN 15243, EN , EN , EN 15265, EN 15193, EN 15241, EN EN Tanm ve terminoloji, d mekan iklim verileri, iç mekan koullar, ar snmadan ve güneten koruma, bina bileenlerinin s korumas, havalandrma ve hava filtreleme, vb. Örnek: EN ISO 6W6, EN ISO 13370, EN ISO , EN 13947, EN ISO 10211, EN ISO , EN ISO 14663, EN ISO 10456, EN 15242, EN 13775, EN 15251, EN ISO 15927, EN ISO 7345, EN ISO 92S3 Șekil 1: Binaların Enerji Performansı Direktifi ni (EPBD) desteklemesi açısından CEN standartlarının geçmiși, bugünkü durumu ve geleceği. Kaynak: Cense publication
4 EN15232 yi uygulamanın sonuçları bina sahiplerine, mimarlara ve danıșmanlara mevcut binaların iyileștirilme potansiyeline ve bunun yanı sıra binaların daha optimum șekilde yönetilmesine geçildikten sonra enerji tüketimindeki bu değișikliğe karșılık gelecek azalmaya ilișkin bilgi sağlar. Standart binalar için dört verimlilik sınıfı belirler: Sınıf C referans sınıfıdır. A Isıtma/Soğutma Klima Aydınlatma Gölgelendirme örn. Haberleșme özelliği olan bağımsız oda ve gereklilikler örn. basınç kontrollü pompalar örn. otomatik hava akıș Yüke bağlı referans değerli hava besleme otomatik aydınlatma örn. otomatik ıșık düzeyi kontrollü örn. otomatik varlık algılamalı gölgeliklerin kombine ve sıcaklık B örn. Haberleșme özelliği olan bağımsız oda örn. așama kontrollü pompalar örn. çok kademeli fan Hava durumuna göre kompanze edilen referans değerli hava besleme otomatik aydınlatma örn. otomatik ıșık düzeyi kontrollü örn. otomatik varlık algılamalı gölgeliklerin otomatik C örn. termostatik vanalı veya elektronik kontrollü bağımsız oda örn. aç/kapa kontrollü pompalar örn. aç/kapa fan örn. sabit referans değerli hava besleme manuel ıșık örn. merkezi kapatma sinyalli manuel anahtar motorlu gölgeliklerin el ile çalıștırılması D örn. bağımsız oda yok örn. pompalar kontrolsüz örn. hava akıș yok örn. hava besleme yok manuel ıșık örn. manuel anahtarlı motorlu gölgeliklerin el ile çalıștırılması Șekil 2: Standart içindeki Tablo 2 den bir alıntı.
5 Așağıdaki Șekil 3 tüm bina otomasyon ișlevlerini ve bunların dört verimlilik sınıfından birine atanmasını göstermektedir. Tüm griye taralı alanlar bir ișleve karșılık gelen sınıfla ilișkilendirmektedir. Sınıf tanımları: Mesken Mesken olmayan bina D C B A D C B A OTOMATİK KONTROL 1 ISITMA KONTROLÜ 1.1 Emisyon Kontrol. sistemi sensör veya oda düzeyinde tesis edilebilir. Ilk durumda birden fazla odayı kontrol edebilir. 0 Otomatik kontrol yok 1 Merkezi otomatik kontrol 2 Bağımsız odaların X 3 Haberleșebilen bağımsız odaların X 4 Haberleșebilen bağımsız odaların isteğe bağlı 1.2 TABS için emisyon 0 Otomatik kontrol yok 1 Merkezi otomatik kontrol 2 Gelișmiș merkezi otomatik kontrol X Șekil 3: İșlevlerin listesi ve bunların BACS verimlilik sınıflarına atanması. Verimlilik sınıfı C, BACS ve TBM ișlevleri için asgari gereklilikleri tanımlar (EN15232 içindeki Tablo 3 ten alıntı). Yukarıdaki tablodan görülebileceği gibi sınıf C zaten ayrı oda nü gerekli kılmaktadır. Sınıf B düzeyine denetleyicilerin birbirleriyle iletișim kurmasına izin verilerek çıkılırken, sınıf A düzeyine istek üzerine çalıșan bir kontrol sistemi (örn. CentraLine SERVAL ayrı oda kontrol sistemi) kullanılarak çıkılır. Bu tür imkanların olmadığı (örn. havalandırma sisteminin bulunmadığı) durumlarda, hiçbir değerlendirmenin göz önüne alınması gerekmez. Aynı ölçüt, bu bağlamda daha az önemli olan sistemler için de geçerlidir; burada kararlar planlayıcılara aittir. Standart içindeki Tablo 3 ün tamamı sınıf C nin verimlilik faktörlerinde referans olarak alınan tüm gerekliliklerini göstermektedir (liste ayrıca projenin asgari gereklilikleri için de kullanılabilir).
6 Așağıdaki tablo standardın, verimlilik faktörlerinin, ısı ve elektrik uygulamalarına bölünmüș olarak en önemli kısımlarını göstermektedir. Bina türleri D Enerji verimli değil BACS verimlilik faktörü fbscs,th C B (Referans) Standart Gelișmiș: A Yüksek enerji verimliliği Ofisler Konferans salonları Okul binaları Șekil 4: Isı verimlilik faktörleri (Standart içindeki Tablo 5 ten alıntı) Bina türleri D Enerji verimli değil Tüm BACS verimlilik faktörleri fbscs,th C B (Referans) Standart Gelișmiș: A Yüksek enerji verimliliği Ofisler Konferans salonları Okul binaları Hastaneler Șekil 5: Elektrik verimlilik faktörleri (standart içindeki Tablo 5 ten alıntı)
7 EN yi enerji tüketimi bilinen yenileme projelerine uygularken, önerilen yatırımdan elde edilecek tasarruf kolayca hesaplanabilir: Bir mülk sahibi ofisini verimlilik sınıfı C den verimlilik sınıfı A ya yükselttiğinde; norm, ısıtma için enerji tüketiminin %30 düștüğünü (0,7 lik bir faktör), elektrik enerji tüketiminin ise %13 düștüğünü (0,87 lik bir faktör) göstermektedir. Dolayısıyla mevsim bașına ,00 olan ısıtma maliyetlerindeki tasarruf yılda yaklașık 3.000,00 EUR, ,00 EUR olan elektrik gücü maliyetlerindeki tasarruf ise yılda yaklașık 3.250,00 EUR olmaktadır. Peki ama BACS ye yükseltmek tam olarak ne demektir? Tesisatçının iyileștirmesi gereken nedir? Eklenmesi gereken ișlevler Șekil 3 te görülebilir: Oda otomasyonu (ısıtma/soğutma): Termostatik vanaların, enerji talebini enerji sağlayıcısına (kazanlar, soğutucular) aktaran haberleșme özellikli oda kontrolörleriyle değiștirilmesi; örn. CentraLine Lion veya Tiger ile birlikte CentraLine Serval. Kumanda odası otomasyonu (ısıtma ve soğutma enerjisinin üretilmesi ve dağıtılması): Isıtma devrelerindeki ısı ihtiyaçlarının ısı üreten cihazlara (kazan, soğutucu) aktarılması gerekir. Optimize edilmiș bașlatma/durdurma ișlevlerinin kullanılması, değișken hızlı pompa kullanılması ve enerji üretim sekansının verimlilik düzeyine uygun olarak denetlenmesi. Klima: Anahtar sözcükler; yüke bağlı kontrol, dıș hava kompanzasyonu, entalpi ve nem dür. Aydınlatma: Burada önemli olan nokta, otomatik olarak insan varlığının algılanması ve otomatik aydınlatma dür. TBM de yapılan iyileștirmeler: BACS deki hataların saptanması, enerji tüketiminin ve iç mekan koșullarının izlenmesi. Tüm ișlevler Centraline Mühendislik Yazılımı olan COACH üzerinden kullanılabilir ve kontrolöre indirilebilir; bu șekilde verimlilik sınıfı A ya ulașılabilir.
8 Pek çok renovasyon ișinde, mevcut bina otomasyon sisteminin yukarıda açıklanan ek ișlevleri sağlayan yeni bir sistemle değiștirilmesi gerekir. Yeni binalara, ileride yapılacak eklemelerin kolayca entegre edilebilmesi için daima genișletilebilir bir bina otomasyon sistemi kurulmalıdır. Söz konusu olan tüm verimlilik faktörleri göz önüne alındığında, ortaya çıkan sonuç önemli enerji tasarrufu potansiyeli sunmaktadır. Ofislerde; yukarıdaki örnekte gösterildiği gibi, ısı enerji tüketimindeki azalma %30 a varan tasarruf sağlamaktadır.. İklimlendirmenin daha büyük bir rol oynadığı durumlarda (örn. konferans salonları veya süpermarketler), hava kalitesi nün optimum yük koșullarına göre hassas bir șekilde belirlenebilmesi göz önüne alındığında tasarruf daha yukarı düzeylere de (%50 ye kadar) çıkabilmektedir. Özet EN nin uygulanması, BACS ve TBM den elde edilebilecek enerji verimliliğinin tahmin edilebilmesini sağlamaktadır. Basitleștirilmiș olan yöntem hassas hesaplamalar sunmamakta, ancak kontrol sisteminin yükseltilmesinden beklenebilecek yararların güzel bir özetini vermektedir; kullanıcının ve bina sahibinin, kontrol sistemlerinin güncel verimlilik derecesini belirlemesini olanaklı kılmaktadır. Verimlilik faktörlerinin kullanılması, bir bina sahibinin, BACS yükseltmesine yapılacak yatırımın beklenen karlılığını hesaplamasını olanaklı kılmaktadır. Ancak basitleștirilmiș sistem yine de bina kullanımının tüm yönlerini kapsamamaktadır. Daha genel girdi parametreleri; örneğin kullanım dönemlerinin serbestçe seçilmesi, kullanılan alanlar ve oda sayısı olarak ișlevlerin kapsam yüzdesi tercih edilir. Modern bina otomasyon sistemleri binanın sınıf A olarak değerlendirilmesi için gereken tüm özelliklere sahiptir. Tablolar iyileștirme ve yükseltme açısından mevcut binaların sahip oldukları muazzam potansiyeli ve yeni binaların elde edeceği yararları göstermektedir. CentraLine ve Avrupa genelindeki ortakları, gelișkin kontrol sistemlerinin sunduğu avantajlarının tanıtımını yapmaktadır. Çoğu projenin EN ile hesaplanandan daha yüksek enerji tasarrufları elde etmiș olduğu gerçeği muhtemelen ișlevlerin grafik kontrol sunan sistemlerin daha kolay anlașılır ve kullanılır olmasına dayanmaktadır. Örnek projeler adresindeki CentraLine web sitesinden bulunabilir.
9 Görüntü kaynakları: Șekil 1: Cense publication dan alıntı Șekil 2: EN15232 ( ), İngilizce baskısından alıntı Șekil 3: EN15232 ( ), İngilizce baskısından alıntı Șekil 4: EN15232 ( ), İngilizce baskısından alıntı Șekil 5: EN15232 ( ), İngilizce baskısından alıntı Kaynaklar: EN15232( ) standardının İngilizce. Yazı ișleri irtibat kișisi: Ansel & Möllers GmbH Simone Setka Koenig-Karl-Strasse 10 D Stuttgart Tel: / ; Faks: -25 E-posta: Binalarda enerji verimliliği konusu hakkında daha fazla bilgiyi adresinden alabilirsiniz. Bu siteden CentraLine uzmanları tarafından yazılmıș makaleleri görüntüleyebilir ve indirebilirsiniz. CentraLine hakkında daha fazla bilgi için, lütfen adresini ziyaret edin. CentraLine Honeywell GmbH Böblinger Straße 17 D Schönaich