Yıllardır süregelen çalışmalar otizm ve serotonin arasında bir ilişki olduğuna işaret ediyordu. Bu yüzden yaklaşık 10 yıl önce otizmi tedavi etmek amacıyla antidepresanlar kullanılmaya başlandı. Ancak bir türlü başarılı sonuçlara ulaşılamadı. Fareler üzerinde yapılan ve Nature dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre serotonin seviyesinin hızlı artışı tedaviye yardımcı olabilir. Sonuçlar serotonin seviyesinin hızlı artışının farelerdeki sosyal becerileri geliştirdiğini gösteriyor. Araştırmacılar raporlarında antidepresanların serotonin seviyesini kademe kademe artırdığını, bu yüzden de otizm tedavisinde kullanılamadığını söylüyorlar.
Araştırmayı gerçekleştiren, Stanford Üniversitesi’nden psikiyatri profesörü ve davranış bilimci Robert Malenka ve ekibi 2013 yılında farelerde sosyal becerileri geliştiren başka bir kimyasal daha keşfetmişti: Oksitosin.
Oksitosin beyindeki ödül merkezinde serotonin salgılanmasını tetikliyordu. Bu yıl gerçekleştirdikleri araştırmada ise tetikleyici bir kimyasal kullanmaksızın, ışık yardımıyla doğrudan serotonin salgılanmasında görevli sinir hücrelerini hedef aldılar.
Deney çalışıyordu; beyinlerine giden kabloya ışık verildiğinde fareler birbirleriyle daha fazla ilgileniyorlardı. Ancak ödül merkezinde salgılanan serotonin farelerdeki kaygı seviyesine etki etmiyordu ve verilen ışık kesildiği anda sosyal aktivite seviyeleri de eski haline dönüyordu. Ekip ayrıca farklı bir fare grubu üzerinde ışık yardımı ile serotonin salınımını engellemeyi ve farelerin sosyal ilişkilerini azaltmayı da başardı.
Ekip sonraki aşamada serotonin salgılayan sinir hücrelerinden 16. kromozomdan bir bölgeyi sildi. Bu bölge aynı zamanda otistik bireylerin yüzde birinde de eksik olan bir bölgeydi. Bu işlem sinir hücrelerinin aktivitesini azalttı. Fareler artık birbirleriyle daha az etkileşime giriyordu ve serotonin salgısı artan farelerin aksine, etraflarındaki farelere objelerden daha fazla ilgi göstermiyorlardı.
Tüm bu bulgular serotonin ve sosyal beceriler arasındaki ilişkiyi gözler önüne seriyor ve bu bilgi ilaç şirketlerinin ilgisini çekeceğe benziyor. Bulgular heyecan verici, fakat Columbia Üniversitesi’nden psikiyatri profesörü Jeremy Veenstra-VanderWeele şimdilik sonuçlara gereğinden fazla anlam yüklemememiz gerektiğini düşünüyor ve ekliyor “Kromozomlarına müdahale edilen farelerin sahip olduğu bölgenin iki kopyası da silindi ancak otistik bireylerde bu bölgenin yalnızca bir kopyası eksik. Ne var ki tek kopyası silinmiş farelerin sosyal ilişkilerinde hasar yok.”
Pensilvanya Üniversitesi’nden sinirbilim profesörü Guo-Li Ming ise araştırmanın bir başka heyecan verisi yönüne dikkat çekiyor, “beynin otizm ile ilgili bölgelerinin ve hücrelerinin bu derece hassasiyetle hedef alınması çok etkileyici.”
Melenka ve ekibinin sonraki hedefi ise serotonin salgılanmasını hızlı artıracak bir ilaç bulmak.
Kaynaklar ve ileri okuma:
Haber Scientific American
Makale Nature
Yazı ilk olarak 12 Ağustos 2018 tarihinde Scientific American internet sitesinde yayınlanmış ve NöroBlog ekibi tarafından kısaltılarak Türkçeleştirilmiştir.