Öncelikle harf öğretiminde nasıl bir sıra izlenmesi gerektiği ile ilgili bir çok çalışma yayınladığımızı ifade etmek isterim. Bu çalışmada ise daha detaylı bir ve somut bir anlatım düşünüyorum. (Örnek c harfi üzerinden – “neden c harfi” derseniz bu konudaki bütün çalışmalar e harfi üzerinden olmaktadır. Bilinenin dışına çıkmak istiyorum.)
Harf Öğretim Basamakları;
- Bir gün önce verilen harf hazırlık çalışması (harfe en yakın çizgi çalışmaları)
- Sesi hissettirme (Eğitim Setlerinden + Şarkılardan + Şiirlerden)
- Sesi tanıma
- Sesi ayırt etme
- Okuma ve yazma
- Harfin örnek çiziminin incelenmesi (eğitim setlerinden, öğretmen gösterimlerinden),
- Harfin el ile, göz takibi ile vb. çizilmesi,
- Harfin “harf içini doldurma çalışması” etkinlikleri ile yazılması,
- Harfin noktaları birleştirme çalışması etkinlikleri ile yazılması,
- Harfin satır başı örneklerini devam ettirerek yazılması,
- Harfin bağımsız şekilde yazılması.
- İki harfli kapalı hece oluşturma
- Açık hece oluşturma
- Yeni kelimeler oluşturma
- Yeni cümleler oluşturma
- Bunlar üzerinde bol okuma tekrarı
Şimdi sırasıyla bu basamakları ilgili çalışmalarla anlatalım…
1.Harf Hazırlık Çalışması (c harfi)
Harf hazırlık çalışmalarının en büyük faydası bu çalışma ile harf hakkında ön bilgilerinin oluşmasıdır. Bir çok öğrenci evde yaptığı bu çalışma ile yeni harf arasında bağı kuramayacaktır bile ama bu çalışmaların öğrenciyi rahatlatacağı tartışılmaz. Çünkü bu çalışmalar öğretmen tarafından harf yönünü kavratıcı şekilde hazırlandığı takdirde büyük faydalar sağlamaktadır. En kötü ihtimalle harfin kendisi bile verilebilir.
Aşağıda c harfi hazırlık çalışması verilecektir. Bu çalışmayı indirip öğrenciye bir gün önce ev ödevi olarak verebilirsiniz. (Bu çalışmayı bir yerden hatırlayanlar olabilir – a harfi hazırlıkları)
2.Sesi hissettirme Şarkı + Şiirlerle (c harfi)
Bu bölümde c harfinin sık kullanıldığı bir hikaye okunabilir , bir şarkı dinletilebilir veya (bunlarla ilgili hazırlanmış eğitim setlerinin ilgili bölümleri izletilebilir)
Aşağıdaki şarkı videosunda “c harfi”nin olduğu yerlerde öğretmen de şarkıya eşlik edip o bölümü vurgulamalı.
Veya öğretmen C harfi ile ilgili aşağıdaki şiiri okuyabilir
C alfabenin cicisidir
Sayfalar arasında
Cıvıl cıvıl gezerim,
Gördüğüm her satıra
“Canım annem” yazarım.
Cik cik eder civcivler,
Civcivleri kim dinler?
Civcive yem vereni,
Bütün tavuklar sever.
Cici cici al olsun,
Bici bici bal olsun,
Bir sevgi ağacında
Kardeş bacı dal olsun.
3.Sesi tanıma
Öğretmen içinde c sesi olan iki üç tane isim söyler (varsa sınıftan yoksa bilinen başka isimler). Öğretmen bu isimlerde c harfini vurgulayarak okur. Ceylan, Canan,Alican gibi. Öğretmen bu örneklerin her birinden sonra “c” sesi başta, “c” sesi ortada şeklinde bilgi verir.
Bu basamağın ikinci uygulaması ise öğretmen öğrencilerden yakın çevresinde adında “c” sesi olan isimler söylemesini ister.
Önemli Not:Son olarak öğretmen “c” sesinin çok korkak bir ses olduğunu ve asla kelimelerin sonunda kalmak istemediğini vurgular. (Türkçe kelimelerin sonunda c sesi olmaz.)
4.Sesi ayırt etme
Öğretmen bu basamakta sınıfça bir oyun oynayacaklarını söyler, ısındırma çalışmalarını yapıp dikkati çektikten sonra, bazı kelimeler söyleyeceğini ve bu kelimeler içinde “c” sesi varsa öğrencilerin gür bir sesle hep beraber “c,c,c,c,c,c” söyleyeceklerini, eğer kelimede “c” sesi yoksa kimseden ses çıkmayacağını ifade eder.
Not:Yukarıdaki uygulamada öğretmen basit ve hızlıca anlaşılır kelimeler seçmeye özen göstermeli, kolay karıştırılacak ç sesi içeren kelimeler veya uzun kelimeler seçilmemeli. Örnek kelimeler şunlar olabilir:Cemil,Canan,Ayhan,Tahta,Ece…
Bu basamağın ikinci uygulaması olarak bir çalışma kağıdı kullanılabilir, derse girmeden hazırlanan bu çalışmada bir çok karakter içinden “c” harflerini seçmesi veya boyaması istenir. Aşağıda bunla ilgili bir çalışma mevcut
5.Okuma ve yazma
Okuma yazma basamağında aşağıdaki uygulamalar gerçekleştirilir.
- Harfin örnek çiziminin incelenmesi: bu bölümde eğitim setlerinden, pano çalışmalarından faydalanılabilir. Sınıf önünde çizimin sergilenmesi olarak özetlenebilir.
yukarıdaki küçük flash uygulamalar defalarca kullanılabilir. Ders anlatım anında ve teneffüslerde yansıtılmasına devam edilir.
Sıra ilgili görselin panoya asılmasına geldi, bu işlem bu basamakta yapılır. Aşağıda örnek bir pano çalışması bulunmakta.
- Harfin göz takibi, el ile vb. şekillerde yazdırılması: bu bölümde bir önceki basamakta kullandığımız materyali de kullanılarak öğrencilere harfin çizdirilmesi çalışmaları yaptırılır. Öğretmen sınıfa hafif arkasını dönerek havada yavaş bir şekilde bu harfi yazar ve öğrencilerin takip etmesini sağlar. Sonraki yukarıdaki flash uygulamalar çalıştırılır ve öğrenciler takip ettirilir. Önce elle, sonra gözle,sonra kafa ile takip yaptırılır. Derse ilgiyi artırmak ve motive amaçlı harf ayakla da takip ettirilebilir.
Bu uygulamada eğer yeterli zaman varsa bütün öğrencilere el ile havada harf çizdirme yaptırılır. Bu uygulama öğretmenin sonraki aşamalardaki işini kolaylaştırır.
- Harfin içini doldurma etkinlikleri: Bu uygulama küçük kasların çalıştırıldığı ilk basamaktır. Öğrenci daha önce çiziliş yönünü gördüğü, büyük kas hareketleri ile çizdiği harfi şimdi kalem yardımı ile ve kılavuz yardımı ile çizecektir. Bu basamak her harf öğretiminde mutlaka kullanılmalıdır. Öğretmen daha önceden hazırladığı içi boş (ana hat) c harfleri ile ilgili çalışma yaprağını sınıfta uygular.
- Harfi noktaları birleştirerek yazma etkinlikleri: Bu uygulama üsteki uygulamanın devamıdır. Bu iki uygulama tek çalışma kağıdında yapılabilir. Aşağıda c harfi ile ilgili içini doldurma ve nokta birleştirme çalışma kağıdı bulunmaktadır.
Not:Bu çalışmada mutlaka harf yönünü belirten kılavuz kullanılmalı. Eğer öğretmen çalışma kağıdını kendi hazırlıyorsa harf yönünü ok ile gösteren fontu kullanmalı (Hand Garden)
- Harfin satır başı örneklerini devam ettirerek yazılması: Bu uygulamalarda artık öğrenci harfleri kendisi örneğe uygun birleştirmelerle yazmaya başlayacaktır.
- Harfin bağımsız şekilde yazılması: Bir önceki basamak tamamlandığında artık öğrenci harf söylendiğinde herhangi bir kılavuz veya örnek olmadan harfi yazabilecek seviyeye gelmiş olmalıdır. Bu uygulamada öğrencilerin bir kısmından harfi tahtaya yazmaları istenebilir.
Güzel yazı defteri bu aşamada kullanılır. Harfin büyük ve küçüğü defterlere yazdırılır. (3 satır küçük +3 satır büyük + 2 satır büyük küçük)
Artık harf yazma çalışmaları bitirilmiştir. Bundan sonraki basamak ise harften hece ve kelimeler türetmektir.
6.İki harfli kapalı hece oluşturma
Bu basamakta öğretmen yardımı ve yönlendirmesi ile kapalı hece oluşturulur. Bu basamakta kullanılmak üzere basit bir slayt hazırlanacağı gibi sadece tahta üzerinden de çalışma yürütülebilir.
Artık bütün sesli harfler öğretildiği için öğretmen sırasıyla tahtaya sesli harfleri yazar ve yanına ara bırakarak “c” harfini yazar. Önce sesli harfi sonra c harfini okutur. Ve sonra oklar yardımı ile birleştirip “ec”,”ac” …. okutur.
Bunun yanında slaytta kullanılabilir, aşağıda bu çalışma için bir slayt hazırlanmıştır.
7.Üç harfli kelime oluşturma (Kapalı hece + Sesli harf)
Bu basamak gerçekleşince artık rahatlıkla açık hece oluşturabileceğiz.
ec + e ece
ac + e ace
öc + ü öcü
8.Açık hece oluşturma
Bir üst basamakta oluşturulan kelimeler kullanılarak oluşturulur.
ece e + ce
Bu çalışma bir slaytla desteklenebilir. Aşağıda bu uygulama ile ilgili küçük bir slayt bulunmaktadır.
9.Üç harfli kapalı heceler oluşturma
Açık hecenin sonuna sessiz harf getirerek oluşturulur
Ce + n cen
Ca + n Can
ca + r car
10.Yeni kelimeler oluşturma
Önce öğrenilen harf hece ve kelimeleri c harfi ile birleştirerek yeni kelimeler bu bölümde türetilir. 6 ve 8. basamakta oluşturulan heceler kullanılır.
kan + ca kanca
Ce + lil Celil
cen + net cennet
a +ce +mi acemi
a +car acar
a + cı +lı acılı
Yeni kelimeler oluşturma çalışması 1 ders saatini geçmemeli en bilinen ve örnek teşkil edecek kelimeler oluşturulmalı, çünkü artık oluşturulacak kelime sayısı oldukça yüksektir ve bütün kelimeleri oluşturmak imkansızdır.
11.Yeni cümleler oluşturma
Artık yeni kelimeler de oluştuğuna göre son basamak olarak yeni cümle oluşturmaya geldi sıra. Yeni oluşturulan kelimeleri içeren anlamlı cümle kurma çalışması yapılmalı. Değerlendirme bölümünde verilen kelimelerden cümle oluşturma çalışması yapılması istenebilir.
Aşağıda örnek bazı cümlelerin oluşturulduğu okuma ve yazma çalışma kağıdı bulunmaktadır.
Hazırlayan Yunus KÜLCÜ
Not:Bu metni yandaki bağlantıdan indirebilirsiniz fakat bu size başka ortamlarda paylaşma hakkını vermez…