“Güç insanı yozlaştırmaz,korku yozlaştırır” (John Steinbeck)
ABD’li yazar John Steinbeck’in ,konusu büyük ekonomik bunalım diye bilinen yıllarda geçen 1939 tarihli Pulitzer ödüllü romanı Gazap Üzümleri ‘nin, tarım şirketlerinin baskısıyla yazarın memleketi olan Salinas- Kaliforniya’da bile 1990 yılına kadar halk kütüphanesine giremediğini biliyor muydunuz?
Kitap,ülkesi ABD’de Kaliforniya’da yaşayan yöre insanını küçük düşürdüğü savıyla yasaklandı. Eserin sendika yanlısı duruşu ve ABD’deki fakirliğe ve eşitsizliğe vurgu yapması; romanın yazarı John Steinbeck’in, ABD’nin Winconsin Senatörü Joseph Mc Carthy tarafından komünizm yanlısı eğilimleri olduğu iddiasıyla 1940’ta kurulan “Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi”nde soruşturmaya uğramasına yol açarken, ironik bir şekilde romandan uyarlanan film Josef Stalin’in emri ile 1940’lı yıllarda Sovyetler Birliği’nde de yasaklanmıştı. Yasaklanma gerekçesiyse, filmde en fakir Amerikalıların bile araba sahibi olabileceğinin gösteriliyor olmasıydı.
John Steinbeck’in yazdığı Gazap Üzümleri romanı, 1939 yılında yayınladı ve bir yıl sonra Pulitzer Ödülü’nü kazandı. Bu romanında yazar, Amerika’da 1930’lu yılların ekonomik kriz dönemlerini, ve insanlığın dramını etkileyici bir dille anlatmaktadır.
Tom Joad ve ailesinin özelinden, genele yansıyan bakış açısıyla emekçi insanları konu alan kitap, dünyanın önde gelen ve en çok okunan klasiklerinden biridir.
Romanda, küçük toprak sahiplerinin bankalar ve tüccarlar tarafından aldatıldığı, insanların kuraklık, yoksulluk, zorbalık veya sadece açlık yüzünden evlerini terk etmek zorunda kaldığı ve 1930’larda 3 milyon insanın Kaliforniya’ya yeni bir yaşama başlamak için yerleştiği zor yıllarda, bir ailenin parçalanışı anlatılırken aynı zamanda bütün göçmenlerin de tek bir aile haline gelişi vurgulanmaktadır.Bu yaklaşım yazarın başını hükümetle derde sokmasına yetmiş de artmıştır bile…
“ Ana, dedi. Sen eskiden hiç böyle değildin? Ananın yüzü sertleşti, bakışları soğuklaştı.
Şimdiye kadar evim hiç yıkılmamıştı da ondan, dedi. Şimdiye kadar çoluğum çocuğum hiç sokak ortasında kalmamıştı. Şimdiye kadar hiç bir şeyimi satmamıştım…”
Sanatçılar, bu olanları göğüsleyebileceklerini, tüm bu olumsuz gelişmelerin suyu bulandırmaktan öteye geçemeyeceğini düşünürler başta. Olay bir adalet ayıbı olan Rosenberglerin ani ve haksız idam kararıyla bir anda sanata ve onurlu duruşa karşı yapılan vahşeti,kana bular. Tarih, geri dönmemecesine utanç dönemine maruz kalır Amerikalı aydınlar ve tüm dünyanın duyarlı insanları için….
Rosenbergler (Onur ve Korkaklığın Savaşı)
Amerika’nın sanata ve barışsever-duyarlı insanlara karşı takındığı bu tavır, ilerici görüşlü insanların özgür irade kullanmasını vahşice yasaklıyordu. Ethel ve Julius Rosenberg adlı karı-koca da, aydın düşünceleri nedeniyle bu saldırıya maruz kaldılar.
17 Temmuz 1950 günü Julius Rosenberg akla yatkın hiçbir delil gösterilmeden atom casusu ve Rus ajanı olduğu nedeniyle tutuklandı.
11 Ağustos 1950 günü karısı Ethel Rosenberg de aynı suçlamadan tutuklandı. İddiaya göre Meksika’daki araştırma merkezinde çalışan Ethel Rosenberg’in erkek kardeşi David Greenglas, atom bilgilerini Rosenbergler’e gönderiyor; Rosenbergler’de bunları Ruslara veriyordu. Rosenbergler’in suçlamaları şiddetle reddetmesine karşın hükümet tavrından bir adım bile geri atmadı ve kararını açıkladı: İdam.
McCarthy aynı günlerde, elinde hükümet için çalıştıklarını ama komünist partiye üye olduklarını söylediği 205 kişilik bir listeyle televizyona çıkar. Bu listedekilerden bazıları sonradan çeşitli yollardan açıklandığına dayanarak gerçekten komünisttir.
Diğerleriyse devletin tehlikeli bulduğu eşcinseller, alkolikler ve yazarlardır.
McCarthy önce yazarlarla, sonra diğer sanatçılarla uğraşır. Pek çoğunu komünistlikle suçlayıp komite önünde sorgulatır. Steninbeck ve Gazap Üzümleri de bu zehirli saldırılardan korunamaz.O karanlık günlerde,kütüphanelerden bir çok kitap toplatılır. (Çocuk kitaplarında neredeyse birer klasik kabul edilen,“Huckleberry Finn” (Mark Twain) ve “Alice Harikalar Diyarı”nda (Caroll Lewis) kitaplarının bile bu dönemde kuşkuyla incelenip yakıldığı biliyoruz.) “Onlar”diyordu sinirden titreyerek Mc Carty, ”onlar sanatla bizleri ve genç dimağları zehirliyorlar. Buna izin veremem ”…
Yüzden fazla oyuncu,yazar ve yönetmen komite önüne çıkarılır. Bu insanların komünist olması gerekmez bile. Çok uzun yıllar önce bile olsa herhangi bir derneğin toplantısına katılmaları, bir kez bile olsun sol eğilimli bir partinin etkinliğine katılmaları yada arkadaşlarından birinin sol eğilimli olması suçlanmaları için yeter.
Komitenin karşısında af dileyip, tanıdığı komünistlerin isimlerini vermeleri sonucunda serbest kalacaklar ve kariyerlerine kaldıkları yerden devam edebileceklerdir. Yani insanlardan arkadaşlarını ispiyon etmeleri, kendilerini kurtarmaları için başkalarının hayatlarını karartmaları istenir hükümetçe. (Böyle bir davranışı kabul etmek bir sanat adamı için her şeyden daha fazla yaralayıcı olsa gerek. Çünkü sanata gönül vermiş insanlar her şeyden önce erdemli olmayı merkeze alırlar.)