Mantıkçı Lotfi Zadeh, 1964 Temmuz’unda bir gece akşam yemeği planlarını iptal etmiş ailesinin New York’taki dairesinde tek başına oturuyordu. Sonraları o günlere dair “sınıflar arası sınırların keskin olmayışı meselesi başta olmak üzere sistem analizindeki temel konuları çok düşündüğünü” söyleyecekti – yani, fiziksel dünyadaki eşyanın, bilgisayar bilimlerinin çoğunluğunun temelini oluşturan “doğru-ya da-yanlış, siyah-ya da-beyaz ve sıfır-ya da-bir” matematiği anlamına gelen klasik Boole mantığına tam olarak uymaması üzerine. “Tam da böyle bir anda basit bir ‘bulanık dizi’ kavramı kafama dank etti” diye hatırlıyordu o anı, “düşüncelerimi bir araya getirip meseleye dair bir makale yazmam çok vaktimi almadı.” Bir sonraki senenin yazında Information and Control adlı dergide yayınlanan makale Zadeh’in bulanık adını verdiği şeye dair kısa bir açıklamayla başlıyordu:
Örneğin, hayvanlar sınıfı tabi ki köpekleri, atları ve kuşları vb. üye olarak içeriyor ve kayaları, sıvıları, bitkileri vb. de sınıftan dışlıyor. Ne var ki, denizyıldızı, bakteri vb. gibi nesneler hayvanlar sınıfına nispeten muğlak bir statüye sahiptir… Şu bir gerçek ki bu türden tam olarak belirlenmemiş “sınıflar” insan düşüncesinde nemli bir rol oynamaktadır. Bilhassa da örüntü tanıma, bilgi iletimi ve soyutlamalarda.
Zadeh’in iddiası, Albert Einstein’ın kırk yıl kadar önce “Geometri ve Deneyim” adlı kitabında öne sürdüğü bir fikre benziyordu. “Matematiğin kuralları gerçekliğe tekabül ettiği sürece kesinlikten uzaktır” diyordu Einstein, “Kesin oldukları sürece de gerçeklikle alakalı yoktur.”
Bu ayın başında 96 yaşında vefat eden Lotfi Zadeh’in bu makaleden beklentisi oldukça mütevazıydı.
The New Yorker, 19 Eylül 2017 sayısı. Yazının tamamı için.
İngilizceden Çeviren: Ömer Faruk Peksöz