Dünya Kayısı Üretimi ve Türkiye’nin Yeri
Dünya Kayısı Üretimi ve Türkiye’nin Yeri
Dünyada yılda toplam yaklaşık 3.500.000 ton taze kayısı üretilmekte olup, bu miktarın
yaklaşık 700.000 tonu Türkiye tarafından üretilmektedir. Bu üretim miktarıyla Türkiye, dünya kayısı
üretiminde yaklaşık %20‟lik payla 1. sıradadır. Türkiye'yi Pakistan, İran, Özbekistan ve İtalya takip
etmektedir.
Dünya kayısı üretimi yıllar itibariyle düzenli olarak artış göstermiştir. 1990 yılından 2008
yılına kadar gerçekleşen artış yaklaşık % 40‟tır.
Kayısı üreticisi ülkelerden Fransa, İspanya, İtalya, Macaristan ve Yunanistan taze kayısı
ihracatçısıdır. Türkiye, Avustralya, İran ve Orta Asya ülkeleri daha çok kuru kayısı ihracatçısı
ülkelerdir. Güney Afrika, Çek Cumhuriyeti, Bulgaristan ve Romanya konserve kayısı ihracatçısı
ülkelerdir. ABD ise Avrupa kıtasına kuru kayısı ve konserve ihraç etmektedir.
Fransa‟da son yıllarda üretilen yaş kayısının önemli bölümü ihraç edilmekte olup dünya yaş
kayısı ticaretinin tonaj olarak yaklaşık % 25‟i, ekonomik değer olarak yaklaşık %35-40‟ı bu ülkeye
aittir.
İspanya‟da üretilen kayısının büyük çoğunluğu sofralık olarak ihraç edilmekte, bir kısım
kayısı ise konserve yapımında kullanılmaktadır. Hasat Mayıs ayının son haftası başlayıp 15-20 gün
içerisinde tamamlanmaktadır. İspanya yaş kayısı ihraç etmenin yanı sıra, önemli miktarda ithalat da
yapmaktadır.
İtalya‟da üretilen kayısının büyük çoğunluğu sofralık olarak ihraç edilmekte olup dünya yaş
kayısı ihracatının yaklaşık % 10‟luk bölümü bu ülkeye aittir. Geriye kalan kısmı ise konserve ve
diğer kayısı ürünlerinin imalatında kullanılmaktadır. Hasat Haziran ayının birinci haftasında
başlamakta, ülkenin iç kısmındaki vadi ve dağ yamaçlarında Temmuz ayının son haftasına kadar
devam etmektedir.
İran‟da üretilen kayısının önemli bölümü kurutularak değerlendirilmekte, kalan kısmı ise
sofralık olarak tüketilmekte ve konserve yapılmaktadır. Üretilen kuru kayısı miktarı son dönemde
artış göstermiş ve önemli paylara ulaşmış olsa da bu artışlar dünya ticaretinde düzenli bir pay artışı
sağlamamış, yıllara göre büyük değişkenlikler göstermiştir.
Pakistan‟da yaş kayısı üretimi son yıllarda artış göstermiştir. Üretilen kayısılar kurutmalık ve
sofralık olarak değerlendirilmektedir.
Özbekistan, her geçen yıl kayısı üretimini ciddi oranlarda artırmaktadır. 1998‟de yıllık
30.000 ton olan kayısı üretimi, 2008 yılında 265.000 tona çıkmış ve dünya kayısı üretiminde
%1‟lerden 10 yıl içinde %8‟lik bir paya ulaşmıştır. Özbekistan kayısı üretim trendi ve dünya
ticaretindeki payının dikkatle izlenmesi gerekmektedir, zira kuru kayısı pazarına oldukça düşük
fiyatlarla girmeye başlamışlardır. Özbekistan kuru kayısısının 1 ABD doları / kg fiyatıyla ihraç
edildiği belirtilmektedir.
Tacikistan, FAO verilerinde düşük üretim miktarları gözükse de, kayıtlarda olmayan büyük
miktarda kayısı üretimi yapmaktadır. Kurutmalık olarak değerlendirilen ve ihracatı giderek artan
Tacikistan kayısısı, Malatya kayısısı için tehdit oluşturmaktadır.
Romanya kayısısının önemli kısmı sofralık olarak tüketilmekte, kalan kısmı ise konserve
yapımında kullanılmaktadır.
Güney Afrika Cumhuriyeti‟nde üretilen Royal ve Bulida çeşidi kayısılar kurutmalık,
sofralık, konserve ve meyve suyu sanayi hammaddesi olarak tüketilmektedir.
19
Suriye‟de üretilen kayısısının yarısı kurutmalık, yarısı ise sofralık olarak tüketilmektedir.
Fas‟ta üretilen kayısının bir kısmı kurutulmakta, kalan kısmı ise pasta imalatında kullanılmak
üzere yarı işlenmiş ürün halinde ihraç edilmektedir. Mayısın son haftası başlayan hasat Haziran
ayının ortasına kadar devam etmektedir.
Avustralya‟da üretilen yaş kayısının büyük çoğunluğu sofralık olarak tüketilmekte, geriye
kalan kısmı ise kurutulmakta ve konserve yapımında kullanılmaktadır.
Cezayir kayısısı çoğunlukla kurutularak değerlendirilmekte, kalan kısmı sofralık olarak
tüketilmekte, ayrıca reçel ve marmelat yapımında kullanılmaktadır. Mayısın son haftası başlayan
hasat Haziran ayının ortasına kadar devam etmektedir.
ABD‟nin en önemli kayısı üretim merkezi California Eyaletidir. Yetiştirilen önemli kayısı
çeşitleri Royal, Tilton ve Patterson‟dur. Ülkede üretilen kayısının % 15-20‟lik bölümü sofralık olarak
tüketilmekte, geriye kalan bölümü ise kurutulmakta, konserve ve reçel yapımında kullanılmakta, bir
kısmı ise dondurularak saklanmaktadır.
Yunanistan‟da üretilen kayısının büyük bölümü yaş olarak ihraç edilmekte, kalan kısmı ise
kayısı şurubu ve konserve yapımında kullanılmaktadır.
Genel olarak kayısı üretimi yıllar geçtikçe gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere
kaymaktadır.