Parkinson Hastalığı Belirtileri ve Tedavisi
Parkinson hastalığı, hareketi
etkileyen ilerleyici bir sinir sistemi bozukluğudur. Semptomlar, bazen tek elde
zorlukla fark edilebilen bir titreme ile başlayarak kademeli olarak başlar. Titreme
yaygındır, ancak bozukluk aynı zamanda genellikle hareketin
yavaşlamasına neden olur.
Parkinson hastalığının erken
evrelerinde, yüzünüz çok az ifade gösterebilir veya hiç göstermeyebilir.
Yürürken kollarınız sallanmayabilir. Konuşmanız yumuşayabilir veya ağırlaşabilir.
Parkinson hastalığı semptomları, durumunuz zamanla ilerledikçe kötüleşir.
Parkinson hastalığı tedavi
edilemese de, ilaçlar semptomlarınızı önemli ölçüde iyileştirebilir. Bazen
doktorunuz beyninizin belirli bölgelerini düzenlemek ve semptomlarınızı
iyileştirmek için ameliyat önerebilir.
Parkinson belirtileri
Parkinson hastalığının belirti ve
semptomları herkes için farklı olabilir. Erken belirtiler hafif olabilir ve
fark edilmeyebilir. Semptomlar genellikle vücudunuzun bir tarafında başlar ve
semptomlar her iki tarafı da etkilemeye başladıktan sonra bile genellikle o
tarafta daha kötü kalır.
Parkinson belirtileri ve
semptomları şunları içerebilir:
- Titreme. Bir titreme veya titreme
genellikle bir uzuvda, genellikle elinizde veya parmaklarınızda başlar.
Başparmağınızı ve işaret parmağınızı, hap yuvarlanan titreme olarak bilinen
ileri geri ovabilirsiniz. Eliniz dinlendiğinde titreyebilir.
- Yavaş hareket (bradikinezi).
Parkinson hastalığı zamanla hareketlerinizi yavaşlatarak basit görevleri
zorlaştırabilir ve zaman alıcı hale getirebilir. Yürürken adımlarınız
kısalabilir. Sandalyeden çıkmak zor olabilir. Yürümeye çalışırken ayaklarınızı
sürükleyebilirsiniz.
- Sert kaslar. Vücudunuzun herhangi
bir yerinde kas sertliği oluşabilir. Sert kaslar ağrılı olabilir ve hareket
açıklığınızı sınırlayabilir.
- Bozulmuş duruş ve denge.
Parkinson hastalığının bir sonucu olarak duruşunuz eğilebilir veya denge
problemleriniz olabilir.
- Otomatik hareketlerin kaybı.
Yürürken göz kırpmak, gülümsemek veya kollarınızı sallamak da dahil olmak üzere
bilinçsiz hareketler yapma beceriniz azalmış olabilir.
- Konuşma değişiklikleri.
Konuşmadan önce yavaşça, hızlıca konuşabilir, höpürdetebilir veya tereddüt
edebilirsiniz. Konuşmanız normal çekimlerden ziyade tekdüze olabilir.
- Yazma değişiklikleri. Yazmak zor
olabilir ve yazınız küçük görünebilir.
Parkinson hastalığının nedenleri
Parkinson hastalığında beyindeki
bazı sinir hücreleri (nöronlar) yavaş yavaş parçalanır veya ölür. Semptomların
çoğu, beyninizde dopamin adı verilen kimyasal bir haberci üreten nöron
kaybından kaynaklanmaktadır. Dopamin seviyeleri düştüğünde, anormal beyin
aktivitesine neden olarak hareket bozukluğuna ve Parkinson hastalığının diğer
semptomlarına yol açar.
Parkinson hastalığının nedeni
bilinmemektedir, ancak aşağıdakiler de dahil olmak üzere birkaç faktör rol
oynamaktadır:
- Genler. Araştırmacılar, Parkinson
hastalığına neden olabilecek spesifik genetik mutasyonlar belirlediler. Ancak
bunlar, Parkinson hastalığından etkilenen birçok aile üyesinin olduğu nadir
durumlar dışında nadirdir.Bununla birlikte, bazı gen
varyasyonlarının Parkinson hastalığı riskini artırdığı, ancak bu genetik
belirteçlerin her biri için nispeten küçük bir Parkinson hastalığı riski
taşıdığı görülmektedir.
- Çevresel tetikleyiciler. Belirli
toksinlere veya çevresel faktörlere maruz kalma, sonraki Parkinson hastalığı
riskini artırabilir, ancak risk nispeten küçüktür.
Risk faktörleri
Parkinson hastalığı için risk
faktörleri şunları içerir:
- Yaş. Genç yetişkinler nadiren
Parkinson hastalığını yaşarlar. Normalde orta ya da geç yaşamda başlar ve yaşla
birlikte risk artar. İnsanlar genellikle hastalığı 60 yaş civarında geliştirir.
- Kalıtım. Parkinson hastalığı ile
yakın bir akrabaya sahip olmak, hastalığa yakalanma olasılığınızı artırır.
Ancak, ailenizde Parkinson hastalığı olan çok sayıda akrabanız yoksa
riskleriniz hala küçüktür.
- Cinsiyet. Erkeklerin Parkinson
hastalığına yakalanma olasılığı kadınlardan daha yüksektir.
- Toksinlere maruz kalma.
Herbisitlere ve böcek ilaçlarına sürekli maruz kalma, Parkinson hastalığı
riskinizi biraz artırabilir.
Komplikasyonlar
Parkinson hastalığına genellikle
tedavi edilebilen şu ek sorunlar eşlik eder:
- Düşünme zorlukları. Bilişsel
problemler (demans) ve düşünme güçlükleri yaşayabilirsiniz. Bunlar genellikle
Parkinson hastalığının sonraki aşamalarında ortaya çıkar. Bu tür bilişsel
problemler ilaçlara çok duyarlı değildir.
- Depresyon ve duygusal
değişiklikler. Bazen çok erken aşamalarda depresyon yaşayabilirsiniz. Depresyon
tedavisi görmek, Parkinson hastalığının diğer zorluklarıyla başa çıkmayı
kolaylaştırabilir. Ayrıca korku, endişe veya
motivasyon kaybı gibi başka duygusal değişiklikler de yaşayabilirsiniz.
Doktorlar bu semptomları tedavi etmek için size ilaç verebilir.
- Yutma sorunları. Durumunuz
ilerledikçe yutma güçlüğü çekebilirsiniz. Yavaşlayan yutkunmaya bağlı olarak
tükürük ağzınızda birikerek salya akmasına neden olabilir.
- Çiğneme ve yeme sorunları. Geç
dönem Parkinson hastalığı, ağzınızdaki kasları etkileyerek çiğnemeyi
zorlaştırır. Bu boğulmaya ve yetersiz beslenmeye yol açabilir.
- Uyku sorunları ve uyku
bozuklukları. Parkinson hastalığı olan kişilerde genellikle gece boyunca sık
sık uyanma, erken kalkma veya gün içinde uykuya dalma gibi uyku sorunları olur.
- Mesane sorunları. Parkinson
hastalığı, idrarı kontrol edememe veya idrara çıkmada güçlük gibi mesane
sorunlarına neden olabilir.
- Kabızlık. Parkinson hastalığı
olan birçok insan, esas olarak sindirim sisteminin yavaşlaması nedeniyle
kabızlık geliştirir.
Parkinson hastalığı önlenebilir mi?
Parkinson hastalığının nedeni bilinmediğinden,
hastalığı önlemenin kanıtlanmış yolları da net değildir.
Bazı araştırmalar, düzenli
aerobik egzersizin Parkinson hastalığı riskini azaltabileceğini göstermiştir.
Diğer bazı araştırmalar, kahve,
çay ve kolada bulunan kafein tüketenlerin, içmeyenlere göre Parkinson
hastalığına daha az yakalandığını göstermiştir. Yeşil çay aynı zamanda
Parkinson hastalığına yakalanma riskinin azalmasıyla da ilgilidir. Bununla
birlikte, kafeinin aslında Parkinson'a yakalanmaya karşı koruyup korumadığı
veya başka bir şekilde ilişkili olup olmadığı hala bilinmemektedir. Şu anda
Parkinson'dan korunmak için kafeinli içecek içmeyi önerecek yeterli kanıt bulunmamaktadır.
Parkinsonun teşhisi
Parkinson hastalığını teşhis
etmek için spesifik bir test yoktur. Sinir sistemi koşulları konusunda eğitim
almış doktorunuz (nörolog), tıbbi geçmişinize, belirti ve semptomlarınızın
gözden geçirilmesine ve nörolojik ve fiziksel muayeneye dayalı olarak Parkinson
hastalığını teşhis edecektir.
Doktorunuz, dopamin taşıyıcı
taraması (DaTscan) adı verilen özel bir tek foton emisyonlu bilgisayarlı
tomografi (SPECT) taraması önerebilir. Bu, Parkinson hastalığına sahip
olduğunuz şüphesini desteklemeye yardımcı olsa da, sonuçta doğru teşhisi
belirleyen semptomlarınız ve nörolojik muayenenizdir. Çoğu kişi DaTscan'e
ihtiyaç duymaz.
Doktorunuz belirtilerinize neden
olabilecek diğer durumları dışlamak için kan testleri gibi laboratuar testleri
isteyebilir.
MRI, beyin ultrasonu ve PET
taramaları gibi görüntüleme testleri de diğer bozuklukları ekarte etmeye
yardımcı olmak için kullanılabilir. Görüntüleme testleri, Parkinson hastalığını
teşhis etmek için özellikle yararlı değildir.
Parkinson hastalığı tedavisi
Parkinson hastalığı
iyileştirilemez, ancak ilaçlar semptomlarınızı kontrol etmeye yardımcı
olabilir, genellikle dramatik bir şekilde. Bazı daha ileri vakalarda ameliyat
önerilebilir.
Doktorunuz ayrıca yaşam tarzı
değişiklikleri, özellikle devam eden aerobik egzersiz önerebilir. Bazı
durumlarda denge ve esnemeye odaklanan fizik tedavi de önemlidir. Bir konuşma
dili patoloğu konuşma problemlerinizi iyileştirmeye yardımcı olabilir.
Yaşam tarzı ve evde yapılabilecekler
Parkinson hastalığı tanısı aldıysanız,
en az yan etkiyle semptomlardan en iyi şekilde kurtulmanızı sağlayacak bir
tedavi planı bulmak için doktorunuzla yakın çalışmanız gerekecektir. Bazı yaşam
tarzı değişiklikleri de Parkinson hastalığıyla yaşamayı kolaylaştırmaya
yardımcı olabilir.
Sağlıklı beslenme
Parkinson hastalığına hiçbir
yiyecek veya yiyecek kombinasyonunun yardımcı olduğu kanıtlanmamış olsa da,
bazı yiyecekler bazı semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir. Örneğin, lif
içeriği yüksek yiyecekler yemek ve yeterli miktarda sıvı içmek, Parkinson
hastalığında yaygın olan kabızlığı önlemeye yardımcı olabilir.
Dengeli bir diyet, Parkinson
hastalığı olan kişiler için faydalı olabilecek omega-3 yağ asitleri gibi
besinler de sağlar.
Egzersiz yapmak
Egzersiz yapmak kas gücünüzü,
esnekliğinizi ve dengenizi artırabilir. Egzersiz ayrıca sağlığınızı
iyileştirebilir ve depresyon veya kaygıyı azaltabilir.
Doktorunuz, size uygun bir
egzersiz programını öğrenmek için bir fizyoterapistle birlikte çalışmanızı
önerebilir. Ayrıca yürüyüş, yüzme, bahçe işleri, dans, su aerobiği veya esneme
gibi egzersizleri de deneyebilirsiniz.
MayoClinic
DEMANSIN BİR TÜRÜ: ALZHEİMER HASTALIĞI NEDİR? BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ
KETO DİYETİ BAĞIRSAK MANTARLARINI DÜZENLEYEREK ALZHEİMER RİSKİNİ AZALTABİLİR
DEMANS - BUNAMA HASTALIĞI NEDİR? DEMANS BELİRTİLERİ VE EVRELERİ