Adlardan önce gelerek onları renk, biçim, şekil ve durum yönleriyle nasıl olduklarını niteleyen; sayı, sıra, yön ve soru yönleriyle de belirten sözcüklere sıfat denir.
Sıfat Çeşitleri ve Örnekleri
Adlardan önce gelerek onları renk, biçim, şekil ve durum yönleriyle nasıl olduklarını niteleyen; sayı, sıra, yön ve soru
A) Niteleme Sıfatı
B) Unvan Sıfatı
C) Belirtme Sıfatı (Dört gruba ayrılır)
Sayı / İşaret / Belgisiz / Soru Sayı sıfatları da beşe ayrılır.
1. Asıl, 2. Sıra, 3. Kesir, 4. Üleştirme, 5. Topluluk
Niteleme Sıfatları
Önüne geldiği isimleri durum, renk, şekil, nitelik gibi özellikleri bakımından açıklayan sıfatlardır. Niteleme sıfatları isme sorulan “nasıl” sorusuyla bulunur. Niteleme sıfatları varlıkların kalıcı özelliklerini ortaya koyar, belirtme sıfatları ise sadece sayı, soru, belirsizlik ve işaret açısından isimleri etkiler.
B. Belirtme Sıfatları
Adları; işaret, sayı, belgisizlik ve soru yoluyla belirten sıfatlara denir. Belirtme sıfatları niteleme sıfatları gibi varlıkları kendilerinde bulunan nitelikleriyle değil, sadece çeşitli açılardan belirtme görevleriyle cümlelerde yer alırlar. Belirtme sıfatları dört gruba ayrılır.
işaret Sıfatları Belgisiz Sıfatlar
Sayı Sıfatları Soru Sıfatları
1. İşaret Sıfatları
Bu arabayı garaja nasıl park ettin? (“bu” ismi belirten sıfat olmuş)
Bunu garaja nasıl park ettin? (“bunu”arabanın yerini tutan zamir olmuş)
Bövle havalar insanı mahveder. (Sıfat ismi belirtmiş)
Bövlesini görmedim hiç. (Zamir ismin yerini tutmuş.)
Bövle konuşma benimle. (Zarf fiilimsiyi nitelemiş)
Ah, bu şarkıların gözü kör olsun!
Rıı dağlarda kar olsaydım.
Rıı adam benim babam.
O günlerden bir rüzgâr eser!
Öteki adam bizden daha çok çalıştı.
Bövle kişilerle yola devam edemeyiz.
Dışarıdaki sis hayatı felç etti
2. Belgisiz Sıfatlar
İsimleri belli belirsiz belirten sıfatlardır. Belirtme sıfatları varlıkları veya nesneleri sayı, ölçü, miktar bakımından belirsiz olarak belirtir.
bazı kimi biraz az
hiçbir bütün her birtakım
birçok çok nice herhangi
Bazı havyanlar kış uykusuna yatar.
Kimi okulların bilgisayar sınıfları var.
Biraz ceviz insan zekâsı için iyi gelir.
Az seker insan sağlığı için çok önemli.
Hiçbir şevde gözüm yok, sen yanımda ol yeter!
Bütün kuşlar vefasız, mevsim artık sohbahar!
Her akşam güneşin battığı yerden gözlerin doğuyor gecelerime! Birtakım yazarlar popülerlik için yazıyorlar.
Cok vitamin insan vücudunda alerjiye sebep olabilir.
Bir1 sözcüğü tek” anlamında kullanıldığında asıl sayı sıfatı, “herhangi bir” anlamında kullanıldığında ise “belgisiz sıfattır.
Sana bir gün mühlet verdim, (asıl sayı sıfatı)
3. SAYI SIFATLARI
İsimlerin önüne gelerek onların sayılarını, sıralarını, derecelerini ve parçalarını belirten sıfatlardır. Sayılar isimlerle kullanıldığında sıfat görevini üstlenirler. Sayı sıfatları 5 başlık altında incelenir:
Asıl sayı sıfatları,Sıra sayı sıfatları Üleştirme sayı sıfatları Kesir sayı sıfatları Topluluk sayı sıfatlarıa)
a) Asıl Sayı Sıfatları:
Önüne geldiklerin isimlerin sayılarını kesin olarak bildiren sıfatlardır. Asıl sayı sıfatını bulmak için isme “Kaç” sorusunu sormak gerekir.
Üç gün içinde yayına başlayacağız.
Altı ay sonra tekrar kontrole gel.
Otelde tek oda kaldı.
Öğrenciler bahçede çift sıra oldular.
Cümlelerde asıl sayılar belgisiz bir anlamla verildiğinde “belgisiz sayı sıfatı” olarak adlandırılırlar.
Üç beş adam kapıda olay çıkarttı.
Bana beş altı gün mühlet verdiler.
b) Sıra Sayı Sıfatları:
İsimlerin önüne gelerek onların sırasını, derecesini bildiren sıfatlardır. Sıra sayı sıfatları “-ıncı/-inci” eklerini alarak “Kaçıncı” sorusunun cevabı olurlar. Çocuk okulu ikinci sınıfta bırakmış.
On birinci sınıflar çok hassas oluyorlar.
“İlk, son, sonuncu, ortanca” gibi sözcükler sıra sayı sıfatı olarak adlandırılırlar.
Okulların açıldığı ilk hafta ders yapılmadı.
Ortanca çocuklar her işe koştururlar.
SorLşıra her zaman uzunların yeridir.
c) Üleştirme Sayı Sıfatları:
İsimlerin önüne gelerek onların eşit bölümlere ayrıldığını belirten sıfatlardır. Üleştirme sayı sıfatları “-ar /-er” ekiyle yapılır ve “Kaçar1′ sorusuna cevap verir.
Karargâhın önünde askerler tarafından çifter sıra yapıldı.
ar -er ekini alan bu sözcükler fiilerin anlamını tamamlarsa aynı sözcükler
zarf olur.
Askerler kapıya dörder dörder dizildiler.
Fırındaki ekmekler ikişer ikişer dağıtıldı.
d) Kesir Sayı Sıfatları:
İsimlerin önüne gelerek onların kaçar bölüme ayrıldıklarını kesirle ifade eden sıfatlardır. “-da/-de” ekiyle yapılan kesir sayı sıfatları “Kaçta kaç” sorusuna cevap verirler.
Tarladan kalan üçte bir hissemizi notere tasdik ettirdik.
Yarışmacıya vüzde on şans verenler pişman oldular.
Benim döneri cevrek ekmeğe yapsınlar. (1/4 ekmek)
Sınava varım saat geç kalan öğrenci içeri alınmadı. (1/2 saat)
e)Topluluk Sayı Sıfatları:
isimlerin önüne gelen asıl sayı sıfatlarına “-ız/-iz, -lı/-lu” ekleri eklenerek yapılır.
Sekiz yıl bekleyen çiftin sonunda ikiz çocukları oldu.
Onlar bize ikili ovun oynuyorlar.
Öğretmen Barış Bey’i Dr. ,Duran Bey’den Binbaşı Nusret Nene Hatun Berber Recep