-
kendisinden çok önce aristarchus ve ondan birkaç yüzyıl sonra biruni (ve aradaki birçok kişi) copernicus'a atfedilen güneş merkezli "dünya" modelini dile getirmiştir, bu bilinen bir gerçek.
fakat copernicus'u onlardan ayıran etmen, onun bu gözlemlerini bir eser haline getirip keşfettiği delilleriyle birlikte bir yayın haline getirmesidir. tıpkı, mikrobun (tek hücreli canlıların) varlığını eski yunan düşünürlerinin ve akşemseddin'in dile getirmesi gibi. fakat, mikrobun varlığını ve nasıl bir şey olduğunu şüpheye yer bırakmayacak biçimde açıklayan pasteur'dur. o halde, mikrobun kaşifine ilk çağ yunan bilginleri veyahut islam bilginleri diyemeyiz.
bir olguyu dile getirmek farklıdır. bu bir öngörüdür. fakat bir öngörünün kabul edilmesi için onu "delilleri" ile birlikte açıklamanız gerekir. bugün ben, ısrarlı bir biçimde "eğer kütleçekimi kontrol altına alabilirsek" ışıktan hızlı yolculuk yapabiliriz diyorum. bunu benden önce son yüzyılda söyleyen bilim insanlarının sayısı da oldukça fazla.
buna rağmen, bir gün biri kütleçekim alanlarını kontrol altına alıp ışık hızı üstü hızları mümkün kıldığında bunun mucidi ben mi sayılacağım? elbette hayır. bu olguyu keşfeden kişi, onun prensiplerini belirleyen, yapılabilirliğini bilimsel olarak kanıtlayan, hatta yapan kişidir.
o halde; güneş merkezli (yani dünyanın evrenin merkezi olmadığı) olgusunu ilk keşfeden kişi copernicus'tur. bu olguyu elle tutulabilir, üzerine düşünülebilir ve bir şekilde kanıtlanabilir biçimde ortaya koyan ilk kişidir. hal böyleyken, zamanında o bunu demişti, öteki şöyle yapmıştı demenin anlamı yok. copernicus, öncüllerinden çok daha büyük bir dahidir.
muallakta olan bir savı ele almış, onu elle tutulur hale getirmiş, "peşinden" gitmiş bir bilim insanıdır.
-
google'da görünce; günümüzde 61" olarak hesaplanan güneşin apojesini, 63" olarak hesaplayan, büyük ama hiç bilinmeyen talihsiz türk bilgini takiyüddin'i hatırladım bugün.
bu değer, kopernik'in 24" ve tycho brahenin 45" değerleriyle karşılaştırılınca gerçeğe en yakın değer olarak görünmektedir.
takiyüddin'in rasathanesi sadece 7 yıl açık kaldı ama, bu 7 yılda çok önemli çalışmalar gerçekleştirildi.
bugün kopernik'i çocuklar bile bilir. takiyüddin ise tarihimizin unutulan ya da hiç bilinmeyen değerlerinden birisidir. dini taassub sonucu rasathanesi yıkılmasaydı, yanında çalışan 15 yardımcısıyla matematiğe ve astronomiye kimbilir daha nice katkılarda bulunurdu.
ama bilime ve sanata arkasını dönen osmanlı bu parlak bilimadamını ve geleceğini yok etmiştir.
(bkz: takiyüddin'in rasathanesi)
-
kendisinden once aristarchus ve biruni'nin, evren'in merkezinde gunes'in oldugunu ongordukleri dogru ancak, burada da belirtildigi gibi ongormek ve kanitlamak ayri seyler. ben de zaman makinesiyle gecmis gitmenin paradoks olusturacagini, bu yuzden ancak gelecege gidilebilecegini ongoruyorum ama, bundan 100 yil sonra biri makineyi icat ederse "evet mikua hakliymis. bu kulustur sadece tek yon calisiyor" demeyecek. bu yuzden korpenik'in basarilarini golgeleye calismanin luzumu yok.
zaten kilise yasasi uzerine doktora derecesi almis onemli bir kilise adami olmasi sebebiyle, calismalarini yayinlayamamistir olumune kadar. hatta ogrencisi rhaeticus kopernik'in sistemini anlatan bir kitapcik yayinlamis olmasa, belki kopernik calismalarini hic aciklamayacakti. kendisi bunu kitabinda da anlatir. kitabin onsozunde, calismalarini 36 yil beklettikten ve cevresinden gelen baskilarla ikna olduktan sonra yayinlama karari aldigini soyler. yine kitabin onsozunde, konuyla alakali olarak kendinden once yapilan calismalarin da hakkini teslim eder. plutarch'in su sozleri vardir
onsozde:
"dayanak dunya'yi sabit tutar fakat pitagor ekolunden philalaus'a gore dunya, gunes ve ay gibi merkezi bir ates etrafinda egik bir dairede dolanir. pontuslu heraklit ve pitagor ekolunden ecphantus da dunya'yi hareketli kabul eder. uzayda degil fakat kendi ekseninde bir tekerlek gibi merkezi etrafinda batidan doguya donmesi seklinde."
cikis noktasi da burasi olmus, gunes'i merkezi ve sabit kabul ederek, gezegenleri distan ice siralamistir; saturn, jupiter, mars, dunya ve ay, venus, merkur.
gunes'i merkez aldigi icin, bunu "evrenin hakimi" olarak adlandirir. bu da sofokles'in, elektra'da gunes'i "her seyi goren" olarak betimlemesini animsatir.
(her seyi goren, illuminati, sofokles, kopernik?
m.sikkofield buna bir sey yapsin)
-
universitede leh tarih hocamin kendisini anlatmaya baslamadan once isme bi bakin lan, copernicus, nicolaus copernicus ne isim ama.. bide benimkine bakin doviak, ron doviak. ikimizde lehiz iste dedikten sonra tum sinifa vay anasini dedirtmisti.
tarih guzel sey. bu arada hakkaten adamin adi garip bir haz veriyor soylerken. *
-
kopernik, güneş merkezli evren sistemini, bilim ve teoloji arasındaki çatırdamaların yeni yeni filizlendiği bir dönemde bulmuştur. kendi döneminin, incil merkezli dünya sistemine karşı geliştirdiği bu yeni evren sistemi, incil'le uyuşmuyordu. kopernik kendisine gelecek tepkileri göz önünde tutmuş olmalı ki kitabın önsüzünde, "dünyanın güneş çevresinde döndüğü savı yalnızca bir hipotez olarak ileri sürülmüş, doğruluğu söz konusu değildir." açıklamasını yapmıştır.
kopernik'e gelen tepkiler mevcut kilise anlayışıyla hareket eden din adamlarıyla sınırlı kalmamıştır. dinde reform hareketlerinin öncülleri bile kopernik'i yaylım ateşine tutmuştur. kopernik'i "yeni yetme bir astrolog" olarak tanımlayan luther, halkın bu ne dediğini bilmeyen kişiye kulak vermesine tepki göstermiştir. luther, kopernik ve yeni evren sistemi ile ilgili, "bu budala tüm astronomi bilimini alt üst etme özentisine kendini kaptırmış. ama boşuna bir çaba; çünkü kutsal kitapta joshua'nın yer küresine değil, güneşin yerinde durmasını emretmiştir." sözleriyle tepkisini göstermiştir. calvin'de buna benzer tepkiler vermişti.
sonuçta kopernik haklıydı ama tartışmalar ve bağnazlığın direnişi hiç bitmedi. bertrand russell bu durumla ilgili şunları yazmıştı:
"kuramsal matematik dışında her bilim var olma savaşımı vererek işe koyulmak zorunda kalmıştır. astronomi galelio'nun, jeoloji buffon'nun kişiliğinde mahkum edilmişti. bilimsel hekimliğin uzun süre kilisenin ceset üzerinde teşrih çalışmalarına karşı durması yüzünden gelişme olanağı bulamadığını biliyoruz. darwin cezasız kaldıysa, sahneye çıkışının gecikmiş olmasındandır. ama bugün bile katolik kilisesiyle tennessee eyaletinin yasa koyucularının gözünde evrim tiksinti veren bir kavramdır. bilimin gelişmesinde her adım güçlükle atılmış, atılan her yeni adım, bugün bile geçmişteki yenilgilerden hiç ders almamış gibi, bağnazlığın direnişiyle karşılaşmaktadır."
-
gezegenlerin gunesin etrafinda dondugunu soyleyen ilk bilim adami. ama kucuk bir hatasi
vardi. gezegenlerin yorungelerinin dairesel oldugunu soylemisti. bu gercegin etrafi fena halde karistiracagini bildigi icinde bunlari anlattigi kitabini yasaminin sonuna yaklasirken yayimladi. gerci pek ummudugu kadar karisiklik cikmadi cunku latince yazmisti
-
sanıldığı gibi dünyanın, güneşin etrafında döndüğünü söyleyen ilk kişi değildir. kendisinden bin yıl önce aristarchus, güneş merkezli modeller geliştirmiş ancak aristo'nun fikirlerinin etkisindeki yunanlılara bu fikirlerini destekletecek yeterince kanıt sunamamıştır. yine 11. yüzyılda biruni, güneş merkezli bir sistem üzerine teoriler üretmiş ancak eldeki kanıtların, hem güneş hem dünya merkezli sistem için de kullanılabielceğini söyleyerek net bir sonuca ulaşamamıştı. endülüs emevilerinin de bu konuda ciddi teoriler ürettiği bir gerçektir. kopernik de sıfırdan bir teori üretmemiş, yüzyıllardır sürekli savunulmasına rağmen kendisini kanıtlayacak hiçbir deneyin gerçekleştirlemediği yer merkezli teoriye alternatif olarak zaten hali hazırda mevcut olan güneş merkezli sistem teorisi üzerine odaklanmıştır. kendisi bu teoriyi savunsa bile ancak ölümünden birkaç yüzyıl sonra bu teori kabul görmeye başlamıştır.
-
günesin batısını seyretmenin kopernikçi bir yolu ;
kopernik sayesinde , gunesin aslında batmadıgını biliyoruz ama alacakaranlıkta ufka baktıgımız zaman gunes sahiden de batıyormus gibi gorunur . dolayısıyla , bu kozmik dansı gorus seklinizde devrim yapmak icin , gunesi gokyuzune 'civilediginizi' hayal edin . gunes yuvarlagının yerinde sabit kalmasını saglarsanız o zaman ufkun ona dogru yukseldigini seyredebilirsiniz.
-
polonyalı bilgin.. günümüzden beş yüzyıl önce 1473 - 1543 yılları arasında yaşamıştır kendileri.
inandıklarına bağlı, inançlarını önemseyen ve fakat onlara körü körüne bağlanmış bir din adamı olmadığı gibi, çok farklı bir yönden de bilime saygı duyan şahsiyet. hukuk ve tıpeğitimi almıştır. üstüne bir de astronomi ve gökbilim alanında da kendisini yetiştirmiştir.
eğitiminin son döneminde kilise hukuku üzerine doktora yapmıştır. kendi isteği üzerine. ki bu sebep olmuş olsa gerek, din adamı kimliği ile yaşamını sürdürmüştür. tam kırk yıl boyunca.
kendileri yaşadığı dönemde; kilisenin tavrına karşı olan düşüncelerini açıkça dile getirememiştir. dünyanın evrenin merkezinde olmadığını, dünyanın kendi ekseni etrafında kendi kendine döndüğünü keşfetmiş lakin sessizliğini uzun yıllar korumuştur. dönemin boş kafalarına, boş bakışlarına kulak asmamıştır. çalışmıştır.. çalışmıştır.. çalışmıştır..
bir diğeri ise; (bkz: galileo galilei)
-
dünyanın evrenin merkezi olmadığını keşfeden ve aydınlanma devriminin öncüsü bir kasif..