Tarihte Kan Dolaşımının Keşfi!!!
Galenos’un kalbin tek pompa olduğu ve sağ karıncığı sol karıncıktan ayıran kalın kastan duvarda gözenekler bulunduğu fikri tüm dünyada kabul edilmemişti. l242’de Arap Bilgin lbnü’n-Nefs (ölümü 1288) bir kitap yazdı ve sağ ile sol karıncıkların birbirinden tamamıyla ayrı olduğunu ileri sürdü. Kan, sağ karıncıktan atardamarlara pompalanıyor ve böylece akciğere ulaşıyordu. Akciğerlerde ise atardamarlar gittikçe daha küçük damarlara bölünüyor ve bu yolla kan akciğerlerdeki havayı emiyordu. Sonra damarlar vücuda genel olarak kanın pompalandığı sol karıncığa gelene dek, gittikçe daha büyük damarlar halinde toplanıyordu. İşte bu şekilde çifte pompa açıklandı. Bir pompa akciğerler ve havayla temas ettirilerek temizleme için gerekliydi; diğeri ise vücudun geri kalan bölümüne lazımdı.
İbnü’n-Nefs küçük dolaşımı anlamıştı. Fakat kitabı 1924 yılına dek Batı’da bilinmedi ve sonraki gelişmeler üzerinde hiçbir etkisi olmadı. l553’te Michael Servetus olarak bilinen İspanyol Doktor Miguel Serveto (1511 – 1553), yine küçük dolaşımı anlatan bir kitap yayımladı. Fakat kitabın büyük çoğunluğu Servetus’un birimsel teolojik görüşleri ile ilgiliydi. Kendini riske atarak ölümcül düşmanı john Calvin tarafından yönetilen Genova’ya giden Servetus, hapse atıldı ve kazığa bağlanarak yakıldı. Daha sonra Calvin, Servetus’un kitabının bütün kopyalarını yok etmeye çalıştı. Ancak 1694 yılında bazı yanmamış kopyalar bulunabildi. 1559’da İtalyan Anatomi Bilgini Realdo Colombo (1516-1559), kendi başına küçük dolaşımı anlayan üçüncü kişi oldu. Yapıtı tıp sahasına ilk ulaşan kitaptı. Ayrıca kendinden önceki iki kişilerinkine göre daha detaylı ve özenliydi; bu nedenle keşfin isim babası o oldu. Sonra İngiliz Doktor William Harvey (1587- 1657) geldi. Kalbi dikkatle inceledi ve her iki tarafın da kanın ayrı ayrı iki karıncığa girmesini sağlayan, fakat atardamarlar dışında kanın kalpten çıkmasını önleyen kapakçıkları olduğuna dikkat etti. Ayrıca toplar damarlardaki kapakçıkları da biliyordu; çünkü keşfi yapan Fabrici’nin idaresinde çalışmıştı. Hayvanlarla deneyler yaparak bir toplardamarı veya atardamarı bağladı ve kanın bir toplardamarda kalbin ötesinde öbür tarafta biriktiğini, fakat atardamarda kalbe doğru olan tarafta biriktiğini not etti. Atardamarlarda kanın kalpten uzaklaşarak aktığını ve toplardamarlarda da kalbe doğru aktığını açıkça anlamıştı.
Böylece 1628’de ihtiyacı olan bütün kanıtları topladı ve Hollanda’da De Motu Cordis et Sanguinis (Kalbin ve Kanın Hareketleri Üzerine) adında yetmiş iki sayfalık bir kitap yayımladı. Kitapta kan dolaşımıyla ilgili buluşlarını daha da geliştirdi: Kan sağ karıncıktan ayrılıyor, akciğerlere gidiyor ve sol karıncığa dönüyordu. Sonra sol karıncıktan ayrılıyor, bütün vücudu dolaşıyor ve dolaşıma yeni baştan başlamak için sağ karıncığa geri dönüyordu. Kitap tıp çevrelerinde pek iyi karşılanmadı; fakat Harvey kabul edildiğini görecek kadar yaşadı. Kitabı modern fizyolojinin başlangıcını temsil etmektedir.
Kaynak: Bilim ve Buluşlar Tarihi,