Etnoarkeoloji, arkeolojik alanda bulunan kalıpların anlaşılması adına, etnotarih, etnoloji, yaşayan kültürler, deneysel arkeoloji ve etnografi şeklinde olan bilgileri kullanarak yapılan bir araştırma tekniğidir. Bir etnoarkeolog, herhangi bir toplumda devam eden faaliyetler hakkında kanıt elde eder. Bu çalışmaları, arkeolojik alanlarda görülen kalıpları açıklamak ve daha iyi anlamak için modern davranıştan benzerlikler çıkarmak için kullanır.
Etnoarkeoloji Temel Çıkarımlar
Etnoarkeoloji, sitelerin kalıntılarını bilgilendirmek için günümüzün etnografik bilgilerini kullanan arkeolojide bir araştırma tekniğidir. İlk olarak 19. yüzyılın sonlarında, 1980’lerde ve 1990’larda doruğa çıkan uygulama 21. yüzyılda azalmıştır. Sorun her zaman olduğu gibi: portakalların (yaşayan kültürlerin) eski geçmiş kültürlere uygulanır. Faydaları arasında, üretim teknikleri ve metodolojileri hakkında büyük miktarda bilgi birikimi yer alır.
Susan Kent (Amerikalı arkeolog), etnoarkeolojinin odak noktasının arkeolojik yönelimi olan ya da türetilen tekniklerin, modellerin, teorilerin ve hipotezlerin etnografik bulgularla formüle edilmesi ve test edilmesi olarak tanımlamıştır. Ancak en açık şekilde yazan arkeolog Lewis Binford’dur: etnoarkeoloji bir Rosetta taşıdır: bir arkeolojik alanda bulunan statik malzemeyi, aslında malzemeyi orada bırakan kişilerin canlı yaşamına dönüştürmenin bir yolu olduğunu bildirmektedir.
Pratik Etnoarkeoloji
Etnoarkeoloji çoğunlukla katılımcı gözlemleri ve kültürel antropolojik teknikler kullanılması ile yürütülmektedir, ancak aynı zamanda etnografik ve etnohistorik raporlarda bulunan sözlü davranışsal bulgularda(tarihi) bulur. Temel gereksinim, eserleri ve faaliyetlerdeki insanlarla etkileşimlerini tanımlamak için her türden güçlü kanıtlardan yararlanmaktır.
Etnoarkeolojik veriler, yayınlanmış veya yayınlanmamış yazılı hesaplarda (arşivler, saha notları, vb.) bulunabilir. Bunlar arasında fotoğraflar, sözlü tarih, kamu veya özel eser koleksiyonları ve tabii ki, yaşayan bir toplum üzerinde arkeolojik amaçlar için bilinçli olarak yapılan gözlemlerden elde edilir. Amerikalı arkeolog Patty Jo Watson, etnoarkeolojinin deneysel arkeolojiyi de içermesi gerektiğini savunmaktadır. Deneysel arkeolojide, arkeolog, durumu bulduğu yere götürmek yerine gözlemlenecek durumu yaratır: canlı bir bağlamda arkeolojik ilgili değişkenler üzerinde gözlemler yapılır.
Daha Zengin Bir Arkeolojiye Doğru Gidiyor
Etnoarkeolojinin olanakları, arkeologların arkeolojik kayıtlarda temsil edilen davranışlar hakkında ne söyleyebilecekleri hakkında bir dizi fikir getirmiştir. Arkeologların bir süre içinde devam eden sosyal davranışların tümünü veya hatta herhangi birini tanıma yetenekleriyle ilgili bir gerçek deprem Antik kültür. Bu davranışlar maddi kültüre yansıtılmalıdır. Ancak temelde yatan gerçeklik, polen ve çanak çömlek parçalarından ancak teknikler yakalanmalarına izin veriyorsa ve dikkatli yorumlar duruma uygun şekilde uyuyorsa tanımlanabilir.
Arkeolog Nicholas David, yapışkan sorunu oldukça açık bir şekilde tanımlamıştır. Bu etnoarkeoloji, düşünsel düzen (insan zihninin gözlemlenemeyen fikirler, değerler, normlar ve temsili ile fenomenal düzen eserler, insan eyleminden etkilenen şeyler) arasındaki ayrımı aşma girişimidir.
Süreçsel ve Süreç Sonrası Tartışmalar
Etnoarkeolojik çalışma, bilim II. Dünya Savaşı sonrası bilim çağına girerken arkeoloji çalışmalarını yeniden icat etmiştir. Arkeologlar, eserleri ölçmek, kaynaklamak ve incelemek için daha iyi yollar bulmak yerine (yani süreçsel arkeoloji ), artık bu eserlerin temsil ettiği davranış türleri hakkında hipotezler yapabileceklerini hissetmişlerdir. Bu tartışma, 1970’lerin ve 1980’lerin çoğunda mesleği kutuplaştırmıştır ve tartışmalar biterken, eşleşmenin mükemmel olmadığı ortaya çıkmıştır.
Her şeyden önce, bir araştırma olarak arkeoloji gün geçtikçe artmaktadır, tek bir arkeolojik alan her zaman o bölgede yüzlerce veya binlerce yıl boyunca gerçekleşmiş olabilecek tüm kültürel olayların ve davranışların kanıtlarını içerir. Aksine, etnografi eşzamanlıdır, üzerinde çalışılan şey, araştırma sırasında olanlardır. Ve her zaman altında yatan bir belirsizlik vardır: Modern (veya tarihi) kültürlerde görülen davranış kalıpları gerçekten eski arkeolojik kültürlere genelleştirilebilir mi ve ne kadar?
Etnoarkeolojinin Tarihi
Etnografik veriler, bazı arkeolojik alanları anlamak için 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında arkeologlar tarafından kullanılmıştır, ancak modern çalışmanın kökleri 1950’ler ve 60’ların savaş sonrası patlamasına dayanmaktadır. 1970’lerden başlayarak, büyük bir literatür patlaması, pratiğin potansiyellerini araştırmış ve bunun çoğunu etkileyen süreç ve süreç sonrası tartışma konusu olmuştur. Üniversite dersleri ve programlarının sayısındaki azalmaya dayalı olarak, etnoarkeolojinin 20. yüzyılın sonlarında çoğu arkeolojik çalışma için kabul edilmiştir. Ve belki de standart bir uygulama olmasına rağmen 21. yüzyılda öneminin azaldığına dair bazı kanıtlar vardır.
Modern Eleştiriler
Etnoarkeoloji, ilk uygulamalarından bu yana, başta yaşayan bir toplumun uygulamalarının eski geçmişi ne kadar yansıtabileceğine dair temel varsayımları vardır. bu temel varsayımlar olmak üzere, çeşitli konularda sıklıkla eleştirilere maruz kalmıştır. Daha yakın zamanlarda, arkeologlar Olivier Gosselain ve Jerimy Cunningham olarak akademisyenler, batılı bilim adamlarının yaşayan kültürler hakkındaki varsayımlarla kör olduklarını savunmuşlardır. Gosselain etnoarkeolojinin özellikle tarihten önce için geçerli bulunmadığını, çünkü etnoloji olarak uygulamanın bulunmadığını belirtmektedir. Yani gerekli olan kültürel şablonların doğru olarak uygulanabilmesi için teknik bulguların basitçe alınmasının imkanının olmadığını düşünmektedir.
Ancak Gosselain, günümüz toplumlarını eşitlemenin asla geçmişe yeterince uygulanabilir olmayacağı için tam bir etnolojik çalışma yapmanın yararlı bir zaman harcaması olmayacağını savunuyor. Ayrıca, etnoarkeolojinin artık araştırma yürütmek için makul bir yol olmasa da, çalışmanın temel faydalarının varlığını bildirmektedir. Bu fayda, burs için bir referans koleksiyonu olarak kullanılabilecek üretim teknikleri ve metodolojileri hakkında büyük miktarda veri toplamak olduğudur.
Arkeoloji Alt Alanları
Hem arkeoloji hakkında düşünme yolları hem de arkeoloji inceleme yolları dahil arkeolojinin birçok alt alanı vardır. bu alt dallar şu şekilde sıralanabilir:
Battlefield Arkeolojisi
Geleneksel olarak, İncil arkeolojisi, Yahudi ve Hristiyan kiliselerinin tarihinin arkeolojik yönlerinin araştırılmasına verilen isimdir.
Klasik Arkeoloji
Klasik arkeoloji, antik Yunan ve Roma ve yakın ataları Minoslular ve Mikenliler de dahil olmak üzere antik Akdeniz’in incelenmesidir. Çalışma genellikle yüksek lisans okullarındaki antik tarih veya sanat bölümlerinde bulunur ve genel olarak geniş, kültüre dayalı bir çalışmadır.
Bilişsel Arkeoloji
Bilişsel arkeolojiyi uygulayan arkeologlar, cinsiyet, sınıf, statü, akrabalık gibi şeyler hakkında insan düşünme biçimlerinin maddi ifadeleriyle ilgilenirler.
Ticari Arkeoloji
Ticari arkeoloji, düşünüldüğü gibi, eserlerin alım satımı değil, ticaret ve ulaşımın maddi kültür yönlerine odaklanan arkeolojidir.
Kültürel Kaynak Yönetimi
Bazı ülkelerde kültürel kaynak yönetimi yanimMiras yönetimi, hükümet düzeyinde arkeoloji dahil tüm kültürel kaynakların yönetilmesidir. CRM, en iyi şekilde çalıştığı zaman, ilgili tüm tarafların kamu mülkiyeti üzerindeki nesli tükenmekte olan kaynaklar hakkında ne yapılacağına dair karara bir miktar girdi sağlamasına izin verilen bir süreçtir.
Ekonomik Arkeoloji
Ekonomik arkeologlar, insanların ekonomik kaynaklarını, özellikle de gıda tedariklerini, özellikle de tamamen değil, nasıl kontrol ettikleriyle ilgilenirler. Pek çok ekonomik arkeolog, gıda tedarikini kimin ve nasıl kontrol ettiğiyle ilgilendikleri için Marksisttir.
Çevresel Arkeoloji
Çevresel arkeoloji, belirli bir kültürün çevre üzerindeki etkilerine ve çevrenin o kültür üzerindeki etkisine odaklanan arkeolojinin alt disiplinidir.
Etnoarkeoloji
Etnoarkeoloji, kısmen çeşitli kültürlerin arkeolojik alanları nasıl yarattığını, geride neler bıraktığını ve modern çöplerde ne tür kalıpların görülebileceğini anlamak için yaşayan gruplara arkeolojik yöntemler uygulama bilimidir.
Deneysel Arkeoloji
Deneysel arkeoloji, birikintilerin nasıl ortaya çıktığını anlamak için geçmiş süreçleri kopyalayan veya kopyalamaya çalışan bir arkeolojik çalışma dalıdır. Deneysel arkeoloji, taş bir aletin yeniden yaratılmasından çakmaktaşı çakmaya ve tüm bir köyün yaşayan bir tarih çiftliğine dönüştürülmesine kadar her şeyi içerir.
Yerli Arkeoloji
Yerli arkeoloji, incelenen kasabaları, kampları, mezarları ve orta yerleri inşa eden insanların torunları tarafından yapılan arkeolojik araştırmadır. En açık şekilde yerli arkeolojik araştırmalar Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada‘da Yerli Amerikalılar ve İlk Halklar tarafından yürütülmektedir.
Deniz Arkeolojisi
Gemiler ve denizcilik araştırmaları genellikle denizcilik veya deniz arkeolojisi olarak adlandırılır, ancak çalışma aynı zamanda kıyı şeridi köy ve kasabalarının yanı sıra denizler ve okyanuslardaki yaşamla ilgili diğer konuları da içerir.
Paleontoloji
Genel olarak paleontoloji, başta dinozorlar olmak üzere insan öncesi yaşam formlarının incelenmesidir. Ancak en eski insan ataları olan Homo erectus ve Australopithecus’u inceleyen bazı bilim adamları kendilerini de paleontolog olarak adlandırıyorlar.
İşlem Sonrası Arkeoloji
İşlemden sonra yapılan arkeoloji, süreçsel arkeoloji için gösterilen bir tepkidir, çünkü bunları uygulayan kişiler, çürüme durumunu vurgularlar ve insanların temelde önceleri birer canlı olduğunun görmezden gelindiğine inanırlar. Post-süreç uzmanları, geçmişin parçalanma şeklini inceleyerek geçmişi gerçekten anlaşılamayacağını savunmaktadır.
Tarih Öncesi Arkeoloji
Tarih öncesi arkeoloji, öncelikle şehir öncesi olan ve bu nedenle tanımı gereği başvurulabilecek çağdaş ekonomik ve sosyal kayıtlara sahip olmayan kültür kalıntıları üzerine yapılan çalışmaları ifade eder.
Süreçsel Arkeoloji
Süreçsel Arkeoloji, sürecin incelenmesidir, yani insanların işleri nasıl yaptığının ve şeylerin bozulma şeklinin araştırılmasıdır.
Kentsel Arkeoloji
Kentsel arkeoloji, esasen şehirlerin incelenmesidir. Arkeologlar, bir insan yerleşkesinde eğer 5000’den fazla kişi varsa, bunun yanında politik yapısı merkezi ise, karmaşık ekonomileri, zanaat uzmanları ve sosyal tabakalaşma bulunuyorsa bu oluşum şehir olarak tanımlanmaktadır.
Kaynakça:
oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199766567/obo-9780199766567-0005.xml
researchgate.net/publication/273242703_Ethnoarchaeology_A_Discussion_of_Methods_and_Applications
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu