Evrensel temel gelirin (veya Universal Basic Income) tanımı oldukça basittir: Bir coğrafi alandaki herkese koşulsuz, düzenli ve uzun vadeli olarak dağıtılan nakit paradır. ETG sıklıkla düşük gelirle odaklansa da zenginlerin de ETG ödemesi almasına dair görüşler var. Bazıları ise evrensel temel gelirin, gelire ölçekli dağıtılması gerektiğine inanır. Dünyada birçok ülke ETG ile denemeler yapıyor. Sistemin birçok olumlu yönü var ve bunlar olumsuz yönlere ağır basıyor.
Evrensel temel gelir uygulayan ülkeler
Bugüne kadar birçok ülke ETG'ye ilgi gösterdi. Evrensel temel geliri uygulayan ülkeler arasında İran, Kanada, ABD, Finlandiya, Kenya, Hollanda, Namibya, Almanya, Hindistan ve daha fazlası var.
İran, 2010 yılında vatandaşlarına ortalama gelirin her ay %29'unu transfer eden bir sistem başlattı. Denemelerde yoksulluk ve eşitsizlik azaldı ve insanların işgücünden ayrıldığına dair önemli bir işaret görülmedi. Dahası insanlar evrensel temel geliri işletmelerine yatırım yapmak için kullandılar ve küçük işletmelerin büyümesi teşvik edildi.
Kanada'da 1970'lerde Manitoba'da yapılan bir evrensel temel gelir denemesi işçi sayısında yalnızca mütevazı bir azalmayla birlikte hastaneye daha az yatış ve daha az akıl sağlığı teşhisi ile sonuçlandı.
Almanya'da bir organizasyon 2019'da dünyanın her yerini kapsayan bir ETG çekilişi yaptı ve 500 kişiye 12 ay boyunca 1000 € verdi. Namibya'da küçük nüfuslu bir yerleşkedeki 60 yaş altı herkese 1 yıl boyunca 100 Namibya Doları aldı. Yine Hollanda, 250 vatandaşına ETG sundu ve sonuçları gözlemledi. Bugün denemeler ve araştırmalar devam ediyor.
Evrensel temel gelirin yararları
Yoksulluğu sona erdirmek
Evrensel temel gelirin savunucuları, sistemin herkesin gelirini yoksulluk sınırının üzerine çıkarmaya yardımcı olacağını belirtir. Bugün ABD'den, diğer ülkelerden, İran'dan ve dünyanın her yerinden tonlarca deneysel veriye sahibiz ve şu sonuç gayet açık: İnsanlara para verirseniz yoksulluğu azaltıyorsunuz.
Düşük ücretle çalışmayı azaltır
Evrensel temel gelir, çalışanlara güven veriyor ve pazarlık gücüne sahip olmayı sağlıyor. Ayda 2.000 Türk Lirası gelir garantiliyken kimse 1000 Türk Lirası'na berbat bir iş yapmayacaktır.
Zenginliği yeniden dağıtmak
Yüksek gelirli ülkelerde ekonomik büyüme zenginleri daha da zenginleştirir ve işçi sınıfı üzerinde çok az etkiye sahiptir. Bugünkü duruma bakıldığında Fransa veya İngiltere'deki ortalama servet yetişkin başına yaklaşık 200.000 avro ve medyan servet ise 100.000 avrodur ancak alt %50 neredeyse hiçbir şeye sahip değildir. Çünkü toplam servetin sadece %5'i onlarda yani tüm servetin onda biri: 200.000 avro yerine yaklaşık 20.000 avro. Bu durum tüm yaş grupları için geçerli. Elbette gençlerin fakir olduğu ve zengin olmaya doğru yol aldığı anlamına gelmiyor. Bazıları zengin olmak üzere ancak ortalama servet oranı her yaş grubunda aynı derecede geniştir.
Evrensel temel gelir bu eşitsizliği dengelemeye yardımcı olabilir.
Teknolojik işsizlikle mücadele
İleri teknolojinin giderek daha fazla mavi ve beyaz yakalı meslekleri devralmasıyla teknoloji devriminin işsiz bırakacağı milyonlarca insan için evrensel temel gelir bir kurtarma ağıdır. New York Federal Rezerv Bankası tarafından yapılan araştırma, ne kadar uzun süre işsiz kalırsanız, iş bulmanın o kadar uzun sürdüğünü gösteriyor. İşsizlerin ayakları üstünde durmasına yardımcı olacak küçük bir gelir kaynakları olursa yeni iş bulabilir ve ekonomiye daha erken katkı sağlamaya başlayabilirler.
Aile içi şiddet mağdurlarına yardım etmek
Women's Aid'in araştırmasına göre, başta kadınlar olmak üzere aile içi şiddete maruz kalanlar başka imkanları olmadığı için şiddet içeren bir durumun içinde kapana kısılıyor. Evrensel temel gelir kötü niyetli kişiden uzaklaşmayı finansal açıdan kolay hale getirir. Evrensel temel gelir kadınların temel ihtiyaçlarını karşılaması için partnerine muhtaç olmamasını sağlar.
Ücretsiz bakım sağlayanları desteklemek
Hasta veya engelli akrabaları olanlar onlara tam zamanlı olarak bakmak için genellikle işlerini bırakmak zorunda kalıyor. Evrensel temel gelir bakım sağlayanların kendilerini geçindirmesine izin vererek, evde bakım çalışmalarını teşvik eder ve hasta ve yaşlılara bakım sağlayan kamu hizmetlerinin üstündeki baskıyı azaltır.
Sosyal güvenlik ihtiyacının ortadan kalkması
Yoksullara yardım etmekten, işsizlik yardımı dağıtmaktan, gıda pullarından, sübvansiyonlu konutlardan vb. sorumlu sayısız hükümet kuruluşu var. Evrensel temel gelir bu kuruluşları ortadan kaldırarak ülkenin sosyal güvenlik harcamalarını keserdi.
Monopoly oyunu gibi düşünün
Çoğu insan sezgisel bir şekilde istihdamın finansal zenginliğe yol açtığını düşünür, ancak gerçek şu ki istihdama yol açan finansal zenginliktir. Zenginlik olmadan işe girmek zordur. İş bulabilmek için, duşu olan bir eve, uygun mülakat kıyafetine ve iş günü boyunca ulaşım ve yemek masraflarını karşılayacak paraya ihtiyacınız var. Kendi işinizi kurmak ve ekonomiye daha büyük ölçekte katkı sağlamak istiyorsanız daha fazla paraya ihtiyacınız var. Monopoly oyununda herkes bir miktar parayla başlar – para olmadan oyun işlemez ve kimse zengin veya başarılı olamazdı. ETG ile ekonomiyi besler ve geliştirirsiniz.
ETG'nin başarılı bir şekilde uygulanması gıda güvenliği, stres, zihinsel sağlık, fiziksel sağlık, barınma, eğitim ve istihdam konularında iyileştirmeler anlamına geliyor.
Evrensel temel gelirin olası dezavantajları
Eşitsizlik
Evrensel temel gelir, evrenseldir. Ne kadar fakir veya zengin olursa olsun herkesin aynı miktarda para alır. Bununla birlikte bir sava göre "ihtiyacı olmayan" insanlara giden evrensel bir fayda söz konusu olacaktır. Ancak deneylerin de gösterdiği gibi bu insanların oranı aslında önemsiz derecede küçük. Bu temel gelirin ev satın almada kullanılması, özel eğitime harcanması veya diğer sosyo-ekonomik faydalardan yararlanılması çok daha önemli.
Maliyet
Evrensel temel geliri uygulamanın maliyeti büyüktür. Bunun etkisinin Amerika Birleşik Devletleri'nde yılda yaklaşık 3,9 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor ve Birleşik Krallık'taki tahminler vergi ve sosyal yardım sistemini yeniden işlemenin maliyetini 28 milyar sterlin olarak açıklıyor. Buradaki çekicilik, ETG'nin sağlık hizmetleri üzerindeki baskıyı kaldırması ve sosyal güvenlik kurumlarını gereksiz hale getirmesidir ancak her hükümetin bu rakamları bütçelemesi kolay olmayacak.
Çalışma motivasyonu
En başta gelen endişe ETG'nin milyonlarca işçiyi iş bırakmaya teşvik etmesidir. İnsanlar çalışmıyorsa, daha az vergiye tabi gelir vardır. Bununla birlikte, deneylerin gösterdiği gibi çalışmayı bırakmayı seçenler aslında bunu daha iyi bir eğitim almak veya muhtaç bir akrabaya bakmak gibi toplumun yararına olan nedenlerle yapıyor.
Felsefi karşı savlar
Para doğuştan gelen bir hak mıdır? Kapitalist ülkeler, paranın kazandığımız bir şey olduğu ideolojik temeli üzerine kurulu ve evrensel temel gelir bunu tamamen değiştirecek. Bazıları toplum hizmeti vermenin ETG almak için gereklilik olması gerektiğine inanır.