Akreditif, dış ticarette kullanılan ödeme şekillerinden biridir. Bu ödeme yöntemi yıllar itibariyle ticaretin şekil değiştirmesiyle beraber, özellikle farklı ülkelerdeki alıcı ve satıcıların karşılıklı olarak kendilerini garanti altına alma ihtiyacı nedeniyle ortaya çıkmıştır. Aşağıda akreditif nedir ve akreditif süreci nasıl işlemektedir gibi konular başlıklar halinde anlatılmaktadır;
Akreditif Nedir?
Ticaret satıcı için mal bedelini tahsil etme, alıcı için ise malları teslim alma riski taşımaktadır. Bu riskler dış ticarette daha fazladır, ticaretin güven içinde yapılabilmesi için farklı ülkelerde yerleşik, birbirlerini tanımayan alıcılar ve satıcılar ödeme ve mal teslimi risklerini bertaraf etmek isteyeceklerdir. Akreditif her iki tarafı güvence altına alan ve yine her iki tarafın yükümlülüklerini zamanında yerine getirmelerini sağlayan bir ödeme aracıdır. Kısaca; akreditif ile alıcı, bir banka aracılığı ile satıcıya malların bedelini ödeme garantisi vermekte, satıcı da bu garanti karşılığında sattığı malları sözleşmeye uygun, eksiksiz ve zamanında teslim etmeyi taahhüt etmektedir.
Akreditif alıcı, yani akreditifi açtıran tarafından bir ödeme aracı olarak görülmekteyken, bir müşteri adına ödeme garantisi verildiği için bankalar tarafından gayrinakdi, yani nakit olmayan kredi olarak görülmektedir. İngilizce'de kullanımı "letter of credit" ya da "L/C" olan akreditif "kredi mektubu" olarak Türkçe'ye çevrilebilir.
Etimolojik olarak bakıldığında ise akreditif "kredi vermek, inandırıcı kılmak" anlamındaki Fransızca "accrediter" fiilinden türetilmiştir.
Akreditifin Tarafları:
Akreditif temel olarak dört taraflı bir işlemdir;
Amir (İthalat yapan): Akreditif açan taraf, yani alıcı taraf amir olarak adlandırılır. Satıcı ile yaptığı mal alım anlaşmasına uygun şartlarda akreditifi açmak için bankasına talimat verir.
Amir Banka: Alıcının başvurusu ile akreditifi işleme koyan bankadır. İhracatçının gerekli belgeleri eksiksiz teslim etmesi durumunda akreditif bedelini ithalatçı adına ödeme yükümlülüğü bulunan taraftır.
Lehtar (İhracatçı): Kendi adına akreditif açılan, yani satıcı konumundaki taraftır. Alıcı ile arasındaki sözleşme yükümlülüklerini yerine getirdiği ve gerekli belgeleri ibraz ettiği durumda kendisine banka aracılığı ile akreditif ödemesi yapılır.
Lehtar Bankası (Muhabir banka): Amir banka ihracatçı adına akreditif açıldığını ve bu akreditifin şartlarını lehtara muhabir banka aracılığı ile iletir, bu nedenle ihbar bankası olarak da adlandırılır. Muhabir bankanın yükümlülüğü yalnızca ihbarda bulunmaktır ve bir ödeme yükümlülüğü yoktur. Bu aşamada akreditifin ihbarı ve ibraz edilen belgelerin incelenmesi ve bazen de akreditifin teyidi gerekir. Bu üç işlem aynı banka tarafından yapılabileceği gibi farklı bankalar aracılığı ile de gerçekleştirilebilir.
Akreditif teyidi satıcının isteği ile amir bankaya ilave olarak başka bir bankanın da bu işleme ödeme garantisi vermesidir, bu banka teyit bankası olarak adlandırılır. Bunun dışında son adım olarak ihracatçının ibraz ettiği belgelerin akreditif şartlarına uygunluğunu kontrol eden iştira bankası, bir eksiklik yoksa amir bankaya bildirir ve ihracatçı ile amir banka arasındaki ödemeye aracılık eder. Teyit ve iştira bankası uygulamada çoğu zaman aynı bankadır.
Akreditif İşleyiş Süreci:
Aşağıdaki şekilde akreditif işleyiş şeması anlatılmaktadır. Terimlerin dış ticaretle ilgili bir konu olması nedeniyle oldukça sık kullanılan ingilizce karşılıkları da eklenmiştir.
- İthalatçı ile ihracatçı arasında alım satım sözleşmesi yapılır, bu sözleşmede ödeme şekli belirlenir,
- İthalatçı sözleşmeye uygun ödeme şartlarında akreditif açılması için amir bankaya talimat verir,
- Amir banka belirli bir komisyon karşılığında ve teminat da talep ederek akreditifi işleme alır ve muhabir bankaya gönderir
- İhracatçının ülkesindeki muhabir banka ihracatçı adına akreditif düzenlendiğini ve ihracatçının yükümlülüklerini bildirir, ihracatçı akreditifin yeterli bir garanti içermediğini düşünerek başka bir bankanın da bu akreditife teyit vermesini, yani garantör olmasını talep edebilir.
- Akreditif ihbarını alan ihracatçı alım satım sözleşmesine ve akreditif şartlarına uygun şekilde (miktar, cins gibi) malın sevkini başlatır,
- İhracatçı malın sevk edildiğine dair belgeleri iştira bankasına incelenmek üzere iletir. İştira bankası belgeler uygun ise amir bankaya ödemenin yapılabileceğini bildirir.
- Amir banka ithalatçıdan ödemeyi alır,
- Amir banka iştira bankasının belgeleri onaylaması ile ithalatçıdan aldığı mal bedelini ihracatçıya ödenmesi için lehtar bankasına gönderir,
- Son olarak iehtar bankası ihracatçıya ödemeyi transfer eder ve işlem her iki tarafın güvenini sağlayacak şekilde sonuçlanmış olur.
Akreditifler ödeme şekilleri ve özelliklerine göre değişiklik göstermektedir. Akreditif çeşitlerine ayrı bir yazıda yer verilecektir.