Osmanlıda Devlet Yönetimi
Osmanlı Devleti adını kurucusundan almıştır. Devletin başında hükümdar bulunmaktaydı. Hükümdarlar bey, gazi, sultan, hüdavendigar, han, hakan, halife gibi unvanları da kullanmışlardır. Osmanlı Devleti'nde hükümdarlık babadan oğula geçmekteydi. Hükümdarın erkek çocuklarının hepsi padişah olma hakkına sahipti. Bu durum taht kavgalarının yaşanmasına neden olmuştur. Padişahın erkek çocukları devlet yönetiminde tecrübe ve bilgi sahibi olmaları için sancaklara gönderilirdi (sancağa çıkma usulü). Şehzadeleri, sancaklarda "Lala" adı verilen hocaları eğitmekteydi. Bu uygulama ile şehzadeler padişah olduklarında ülkeyi başarılı bir şekilde yönetmişlerdir.
I.Ahmet zamanında ise taht kavgalarını önlemek amacıyla düzenleme yapılmıştır. Buna göre kardeşlerden en yaşlı ve olgun olanın (Ekber-Erşet sistemi) tahta geçmesine karar verildi. Bu uygulama ile sancağa çıkma usulü de kaldırıldı. Ekber-Erşet sistemi taht kavgalarını önlemiş olmasına rağmen sancağa çıkma usulünün kaldırılması şehzadelerin yöneticilik tecrübeleri olmadan padişah olmalarına neden oldu. Devlet yönetiminde merkezi otoritenin bozulmasında önemli bir etkiye sahiptir.
Osmanlı Devletinde padişah kesin otoritedir. Verdiği kararlar kanun hükmündedir. Bununla birlikte padişahın verdiği kararlar keyfi değildir. Padişah, dini kurallara, örfi kurallara ve töreye uygun kararlar vermekteydi. Devletin yönetiminde en başta padişah bulunmaktaydı.
Bursa ve Edirne devlete başkentlik yapmış şehirlerdir. İstanbul'un fethiyle devletin merkezi İstanbul olmuştur. Fatih, bu dönemde Topkapı Sarayı’nı yaptırarak devleti buradan yönetmiştir. Saray, "Enderun" ve "Birun" adı verilen iki kısımdan oluşmaktadır. Birun sarayın dış bölümüdür. Enderun (Saray okulu) ise iç bölümünü oluşturmaktadır. Enderun, yönetici yetiştiren okuldur. Burada devşirme sisteminden gelen Hıristiyan ailelerin çocukları eğitilirdi. Enderun; Has oda, Hazine odası, Kiler odası ve Seferli odasından oluşmaktaydı.
Enderun'un diğer bir kısmını ise Harem oluşturmaktaydı. Harem saray kadınlarının bulunduğu ve eğitim adlığı kısımdır.
Divan-ı Humayun
Devlet işlerinin görüşüldüğü ve karara bağlandığı yerdir. Orhan Bey zamanında kurulmuştur. Divana padişah başkanlık ederdi Fatih döneminden itibaren divana sadrazam başkanlık yapmaya başlamıştır. Divanda alınan kararlar padişahın onaylamasıyla uygulanırdı.
Divana katılan üyeler
Sadrazam (Veziriazam)
- Padişah adına devlet işlerini yöneten en yüksek derecedeki görevlidir. Hükümdarın mührünü taşırdı.
Kazasker
- Kadı ve müderrislerin atamasını yapar.
— Divanda önemli davalara bakar.
— Günümüzdeki Adalet bakanıdır.
Vezirler
- Sadrazamın yardımcı olan devlet işlerinden sorumlu olan kişilerdir.
— Günümüzdeki devlet bakanlarıdır.
Defterdar
- Mali işlerden sorumlu divan üyesidir.
— Günümüzdeki maliye bakanınıdır.
Nişancı
- Padişahın yabancı devletlere gönderdiği mektuplara tuğra (padişahın imzası) çeker.
— Fethedilen toprakları deftere kaydeder.
Şeyhülislam
- Alınan kararların İslam dinine uygunluğunu denetler, karar verir.
— Halifeliğin, Osmanlıya geçmesiyle önemi artmıştır.
— Günümüzdeki müftüdür.
Kaptan-ı Derya
- Donanma komutanıdır.
Osmanlı Devleti'nde Toprak Yönetimi nasıldır?
A) MİRİ TOPRAKLAR: Fetih yoluyla devlet mülkiyetine geçen arazilerdir.
Fethedilen topraklar Nişancı tarafından miri olarak tapu defterlerine
kaydedilirdi.Bu topraklar devlete ait olduğu için devredilemez satılamaz ve
bağışlanamazdı.
MIRI TOPRAKLARIN BAŞLICALARI ŞUNLARDIR:
1. DİRLİK ARAZİ: Bu topraklar hizmet karşılığı olarak çeşitli dereceden devlet memurlarına maaş karşılığı olarak verilirdi. Dirlik arazi gelirin büyüklüğüne göre üçe ayrılırdı.
A) HAS: Yıllık geliri 100.000 akçe ve üzeri topraklardır. Hanedan mensuplarına, Divan yelerine, Beylerbeyine ve Şehzadelere verilirdi.
B) ZEAMET: Yıllık geliri 20.000 ila 100.000 akçe arasındaki topraklardır. Kadı ve Subaşı gibi orta dereceli memurlara verilirdi.
C) TIMAR: Yıllık geliri 3000 ila 20.000 akçe arasındaki topraklardır. Genellikle savaşlarda yararlılık gösterenlere verilirdi.
C)1: EŞKINCI TIMARI : Savaşta kahramanlık gösteren askerlere verilmiştir.
C)2: HIZMET TIMARI : Sarayda çalışan görevlilere verilmiştir.
C)3: MUSTAHFAZ TIMARI : Cami imam ve hatiplerine verilmiştir.
2. MUKATAA ARAZİ: Gelirleri iltizam usulu ile doğrudan hazineye aktarılan arazilerdir.
3. OCAKLIK ARAZİ: Gelirleri kale muhafızlarına ve tersane giderlerine ayrılan sınır boylarındaki topraklardır.
4. YURTLUK ARAZİ: Gelirleri sınırları korumak amacıyla Türkmen boylarına verilen sınır arazileridir.
5. PAŞMAKLIK ARAZİ: Padişah ailesine verilen arazi
6. MALİKANE ARAZİ: Üstün hizmet karşılığı verilen arazi
7. METRUK ARAZİ: Otlak,yaylak gibi tarıma kapalı arazi
B) MÜLK TOPRAKLAR: Padişah tarafından üstün hizmetler karşılığında kişilere
özel olarak verilen arazilerdir. Bu arazilere sahip olanlar toprağı satabilir,
kullanabilir, miras bırakabilirdi. Kazançları oranında devlete vergi öderlerdi.
ÖŞRİ ARAZİ: Bu topraklar fethedildiği zaman müslümanlara verilmiş veya fethedildiğinde müslümanlara ait
olan topraklardır.
HARACİ ARAZİ: Bu topraklar fethedildiğinde gayrimüslüimlerin elinde bırakılan veya onlara mülk olarak verilen topraklardır.
C) VAKIF TOPRAKLAR: Gelirleri cami, medrese, şifahane, imarethane (aşevi)
gibi din, bilim ve hayır işlerine harcanan topraklardır. Bu topraklardan vergi alınmazdı.
NOT: Sınırlar genişledikçe uzak eyaletlerde vergilerin toplanması zorlaşmış,bu nedenle bu eyaletlerin vergileri açık artıma yoluyla birkaç yıllığına peşin para karşılığı MÜLTEZİM adı verilen kişilere bırakılmıştır.Bu sisteme’’İltizam Sistemi’’ adı verilmiştir.