TW Türkçe – Avusturya’nın ilk partisi olan Avusturya Sosyaldemokrasi Partisi, 2019’da 130 yaşına girdi. Bu yüzden, hem partinin birçok örgütünde çeşitli etkinlikler organize ediliyor hem de partinin bugün içinde bulunduğu gidişatı ve geleceği farklı açılardan konuşuluyor, tartışılıyor. Partinin etkili simalarından, 1993-2018 yılları arasında Viyana Belediye Başkanılığı görevini yürütmüş Michael Häupl,bu vesileyle yaptığı açıklamada, “taklitçilik yapar da daha yaratıcı bir muhafazakâr olduğunuzu düşünürseniz, yanılırsınız“, dedi. Aşağı Avusturya eyaletine bağlı Purkersdorf Belediyesi’nin bir önceki dönem başkanı Karl Schlögl ise, “SPÖ sol bir halk partisi olmak zorunda”açıklamasında bulundu.
İlk parti, monarşi döneminde kuruldu
Avusturya’da, meşrutiyet mücadelesi 1848 Devrimi’nin etkisiyle başladı ve 70 yıl sürdü. İkinci meşrutiyet denemesi 1849, üçüncü meşrutiyet denemesi 1859 ve dördüncü meşrutiyet denemesi 1867’de gündeme geldi. Monarşi, tam dört meşrutiyet ilanını boşa çıkardı ama, Avusturya’da cumhuriyete geçiş de bu mücadelelerin eseri oldu. 13 Mart 1848 Viyana halk ayaklanması, 15 Mayıs 1848’de kraliyet merkezi “Hofburg”un kuşatılması ve17 Mayıs’ta imparatorluk tahtının Innsbruck’a taşınmak zorunda kalınması, 1849’da “Mart Anayasası” döneminin başlaması, 1859’da “Ekim Deklarasyonu“nun yayımlanması, 1861’de “Krallığın Temsiline İlişkin Temel Yasa“nın çıkarılması anımsanabilir. Kâğıt üzerinde bırakılsa da ilk anayasaların kabul edilişi, uygulanması engellense de oy hakkının en geniş kesimleri kapsaması, kalıcı bir çalışma dönemi şansı bulamasa da “Temsilciler Meclisi”nin “Aristokratik Senato”yla aynı yetkileri sahip olması da bu mücadelelerin kazanımlarıydı.
İşte, Avusturya’nın tarihindeki ilk parti olan Sosyal Demokrat İşçi Partisi (Sozialdemokratische Arbeiter Partei –SDAP) bu dönemde, 30 Aralık 1888 – 1 Ocak 1889 günleri arasında siyaset sahnesine çıktı. Meşrutiyet mücadeleleri boyunca sosyaldemokratlar farklı kanatlar ve fraksiyonlar halinde, uzunca bir iç mücadele de sürdürmüş, 1888’in son birkaç gününde Victor Adler’nın önderliğindeki inisiyatif, nihayet bütünlüklü bir parti olarak sahneye çıkılmasını sağlamıştır. Birinci Dünya Savaşı’nın 1918’de sona ermesinin ardından, 30 Ekim 1918’de “Geçici Ulusal Meclis” ve ilk geçici cumhuriyet hükümetinin kuruluşunda; 12 Kasım 1918 günü cumhuriyetin ilan edilmesinde, hep başat bir rol oynadı SDAP.
1918-1934 arasındaki dönemi “Birinci Cumhuriyet” olarak anılan ülkede, gâh koalisyon ortağı gâh ana muhalefet partisi konumundaydı SDAP. Austro-faşizmin galebe çalmasıyla, yer altına itildi önce, sonra da resmî olarak kapatıldı. Önce Austro-faşizmin, ardından da Alman faşizminin (1938-1945) yenilgiye uğratılmasıyla, bu parti 1945’te “Avusturya Sosyalist Partisi” (Sozialistische Partei Österreichs-SPÖ) adıyla yeniden kuruldu. 1991’de isimde, “Avusturya Sosyaldemokrası Partisi” (Sozialdemokratische Partei Österreichs-SPÖ) şeklinde bir değişikliğe gidildi.
Tarihinde çok sayıda cumhurbaşkanı, başbakan, meclis başkanı çıkaran; iktidarda değilse en kötü durumda ana muhalefet partisi konumunda olan SPÖ, hâlâ ana muhalefet partisi ama 1971’den itibaren başlamış genel bir küçülme süreci yaşıyor. 1971’de başında Bruno Kreisky varken, yüzde 50 oy oranına sahip olan partide, dönem dönem ufak çıkışlar yaşandıysa da düzenli bir daralma olageldi. Franz Vranitsky ve Alfred Gusenbauer döneminde yaşanan oy oranını artırma süreçlerinde devamlılık sağlanamadı. 15 Ekim 2017’de yapılan son genel seçimlerdeki oy oranı, 26.86’ya kadar geriledi.
Güncel: SPÖ, sol olmak zorunda!
24 Mayıs 2018 gününe kadar partisi adına tam 25 yıl Viyana eyaleti ve kentine belediye başkanlığı yapmış Michael Häupl, 130. Kuruluş Yılı dolayısıyla bir dizi açıklamalarda bulundu. En son noen.at’de yer alan bir değerlendirmesinde, partisinin geleceğine dair en önemsediği noktaları dile getirdi. “Bir taklitçilik yapar da daha yaratıcı bir muhafazakâr olduğunuzu düşünürseniz, yanılırsınız“, dedi. Revaçtaki başka bir siyasal gücün, daha küçük bir versiyonu olmayı çıkmaz yol olarak niteledi. SPÖ’nün ideolojisi ve tarihi misyonuna sahip çıkmanın yanı sırsa, geleceğe dair perspektiflerinin de olması gerektiğini söyledi ve “SPÖ, toplumun sosyal açıdan zayıf kesimlerine sahip çıkmalı ve sosyal adalet için çalışmalıdır“, diye devam etti. Michael Häupl, partisinin gelecekteki şansını, bu konulardaki başarısına bağladı.
Aşağı Avusturya eyaletine bağlı Purkersdorf Belediyesi eski başkanı Karl Schlögl ise, SPÖ’nün sol bir halkçı parti olma zorunluluğu bulunduğunu ifade etti. Partinin “sol“ olması çerçevesinde Schlögl’ın dikkat çektiği diğer noktalar arasında; yalnız yaşayan ebeveynler, konut ve eğitim/okul sorunlarına sahip çıkılması yer aldı. Schlögl, “insanları harekete geçirmeli, inisiyatif koymalı, sorunları tespit etmeye çalışmalısınız“, dedi. SPÖ’nün şu anda en zor dönemini yaşadığını da belirten Schlögl, bir önceki genel başkan Christian Kern’e sert eleştirilerde bulundu, „son seçimlerde kendini seven, kibirli biri vardı ve ne partinin ne de halkın ihtiyaçlarını dikkate aldı“, ifadesini kullandı.
Her iki eski belediye başkanı, 24 Kasım 2018’deki kongrede SPÖ’nün yeni Genel Başkanı seçilen Pamela Rendi-Wagner hakkında ise oldukça olumlu değerlendirmeler yaptılar. Karl Schlögl, “açık yüreklilikle söyleyebilirim ki gerçekten ikna oldum, çok iyi bir seçim“, şeklinde konuştu.
Yararlanılan kaynaklar:
-de.wikipedia.org
-www.spoe.at
-Hüseyin Şimşek, Türkiye’den Avusturya’ya Göçün 50 Yılı, sa. 19-98