Özet Bölümü
Şirketinizde işçi çalıştırma konusunda bilinmesi gereken kurallar
Türkiye yasalarına göre bir işletmede işçi çalıştırılması gerektiğinde işçi ve işveren arasında çalışma düzeni, zamanı ve şekline göre değişlik gösteren sözleşme yapılması gerekmektedir.
İş Sözleşmesi Nedir?
İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.
İş Sözleşmesinin Türleri:
Belirli Süreli / Belirsiz Süreli İş Sözleşmeleri:
İş sözleşmeleri belirli veya belirsiz süreli olabilir. Eğer işçi – işveren arasındaki iş ilişkisi belirli bir süreye bağlanmamışsa, iş ilişkisinin sona ereceği süre belirtilmemişse, burada belirsiz süreli iş sözleşmesi söz konusudur.
Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi ise belirli süreli iş sözleşmesidir. Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.
Tam Süreli / Kısmi Süreli İş Sözleşmeleri:
Tam Süreli İş Sözleşmesi:
İşçinin normal haftalık çalışma süresinin (45 saat) tamamında çalışacağı belirtilen iş sözleşmesi tam süreli iş sözleşmesidir.
Kısmi Süreli İş Sözleşmesi:
İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumundaki iş sözleşmesi ise kısmi süreli iş sözleşmesidir. Kısmi süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.
Çağrı Üzerine Çalışmaya Dayalı İş Sözleşmesi:
İşçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması halinde iş görme görevini yerine getireceğinin kararlaştırıldığı kısmi süreli bir iş sözleşmesidir. Yazılı yapılması gerekir. Hafta, ay veya yıl gibi bir zaman dilimi içinde işçinin ne kadar süreyle çalışacağını taraflar belirlemedikleri takdirde, haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır. Çağrı üzerine çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır.
Part-Time Çalışmaya Dayalı İş Sözleşmesi:
İşçinin işyerinde hangi gün, hangi saatler arasında çalışacağının belirtildiği kısmi süreli iş sözleşmesidir. Çalışma süresi tam çalışma süresinin üçte ikisini geçemez.
Deneme Süreli İş Sözleşmesi:
Deneme kaydı konulmuş olan iş sözleşmesidir. Sözleşmeye konulan deneme süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilirler.
İşçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır. Deneme süreli denildiği zaman işe alınan işçinin sigortasız çalış gibi anlaşılan çok büyük bir yanlış anlaşılma vardır. Hiç kimse bir gün dahi sigortasız çalıştırılamaz bu sözleşme türü 2 ay içerisinde taraflardan birinin sözleşmeyi tek taraflı fesih etmesi halinde birbirlerine tazminat ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırır.
Takım Sözleşmesi:
Birden çok işçinin meydana getirdiği bir takımı temsilen bu işçilerden birinin, takım kılavuzu sıfatıyla işverenle yaptığı sözleşmeye takım sözleşmesi denir. Süresi ne olursa olsun sözleşmenin yazılı yapılması ve sözleşmede her işçinin kimliği ve alacağı ücretin ayrı ayrı belirtilmesi gerekir.
Takım sözleşmesinde isimleri yazılı işçilerden her birinin işe başlamasıyla, o işçi ile işveren arasında takım sözleşmesinde belirlenen şartlarla bir iş sözleşmesi yapılmış sayılır. Ancak, takım sözleşmesi hakkında Borçlar Kanununun 110 uncu (Başkasının Fiilini Taahhüt) maddesi hükmü de uygulanır.
İşe başlamasıyla iş sözleşmesi kurulan işçilere ücretlerini işveren veya işveren vekili her birine ayrı ayrı ödemek zorundadır. Takım kılavuzu için, takıma dahil işçilerin ücretlerinden işe aracılık veya benzeri bir nedenle kesinti yapılamaz.
Şirketinizde çalışan bir işçinin şirkete maliyeti
Türkiye de yasaların belirlediği uygulama çalışan her işçinin anlaştığı brüt ücret üzerinden kendi payına düşen oranda sigorta primi ve vergi ödeme zorunluluğu bulunmaktadır.
Daha önce de belirttiğim gibi çalışanlara ait kurumsal bir hesap olmadığı için ödenmesi gereken sigorta ve vergiyi işverenlerine teslim ederler ve işverenler de şirket adına düzenlenen gerekli belgelere bu prim ve vergileri yazmak sureti ile devlete beyan eder ve öderler.
Ancak, Türkiye de işçi ve işveren arasındaki anlaşma yasalarda belirtildiği şekilde uygulamayıp çalışanın kendi ödemesi gereken prim ve vergi ile yine bu kişi için şirketin ödemesi gereken prim ve vergi toplanarak hepsi işveren tarafından, işçinin maaşından kesilmeden ödenir.
Yani, işçi ve işverenin işe başlamadan anlaşmaları gereken maaş brüt değil net maaştır.
2018 yılı için konuşacak olursak, çalışanın işverene (vergi ve prim) maliyeti işçiye verilen teşvikler düştükten sonra yaklaşık 800.-TL kadar bir bedeldir.
ÖNEMLİ NOTLAR
Aşağıda belirtilen 4 iş kolu haricinde, ilgili yasaya göre işe alınan işçilerin sigortalı işe giriş bildirgesinin en geç bir gün önce verilmesi gerekmektedir. Yani bugün işe aldığınız bir işçinin sigorta başlangıcını en erken bir sonraki gün yapabilirsiniz.
- inşaat işyerleri,
- balıkçılık işyerleri,
- tarım işyerleri,
- hayvancılık işyerleri,
şeklinde olan işyerleri için sigortalı işe giriş bildirgesini işçinin işe başladığı gün verme hakkı bulunmaktadır.
- Şirketinizde çalışan işçi ihbar tazminatına çalıştığı günden itibaren, kıdem tazminatına çalışma süresi bir yılı geçtikten sonra hak kazanır.
- Kendi rızası ile çıkan işçi ihbar tazminatı alamaz ancak özel durumlarda kıdem tazminatı alma hakkına sahiptirler.
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde işten ayrılması
- Erkek işçinin askerlik görevini yerine getirmek üzere işten ayrılması
- Emeklilik yaşını doldurarak aylık almaya hak kazanan işçinin işten ayrılma talebi
- 15 yıl 3600 işgününü dolduran kişinin başka bir şirkette çalışmama koşulu ile işten ayrılması
Sonucu kıdem tazminatı alma hakları saklı kalmaktadır.
- Çalışan kişiler bir yılı doldurduktan sonra yıllık izin kullanma hakkı kazanırlar.Ve, bu izin hakkı paraya çevrilemez!
İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;
- a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara 14 günden,
- b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara 20 günden,
- c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara 26 günden, az olamaz.
Ancak 18 ve daha küçük yaştaki işçilerle 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.”