“Which” ya da “that” kelimelerini ne zaman kullanıyorsunuz? İnsanlar cümle kurarken bu iki kelimeyi her gün kullanıyor. Ancak her şey başta göründüğü kadar kolay değil. Günümüz İngilizcesinde “that” ve “which” kelimelerinin birbirinin yerine geçebildiği düşünülüyor. Bu da aralarındaki farkı anlamayı daha da zorlaştırıyor.
Aslında “which” ve “that” kelimelerinin yanlış kullanımı en yaygın dilbilgisi hatalarından biri. İngilizceyi senelerdir öğreniyor olsanız bile ne zaman hangi kelimeyi kullanacağınız konusunda şüpheye düşebilirsiniz. Artık cümle içinde ne zaman “which” ya da “that” kullanıldığını anlamak istiyorsanız, kısıtlayıcı tümcecik ve serbest tümcecik arasındaki farkı öğrenmelisiniz.
Kısıtlayıcı tümcecik ve serbest tümcecikler
İki tür ilgi tümceciği (relative clause) vardır; kısıtlayıcı (restrictive) ve serbest (nonrestrictive). Gelin ikisine de biraz yakından bakalım:
- Kısıtlayıcı tümcecik (aynı zamanda “tanımlayıcı/gerekli tümcecik” olarak da adlandırılır), etkilediği ismin anlamını sınırlandırır. Eğer kısıtlayıcı tümcecik yoksa cümlenin anlamı değişir.
- Serbest tümcecik (“tanımlayıcı olmayan/gerekli olmayan tümcecik” olarak da adlandırılır) etkilediği isimle ilgili ek bilgi verir ve cümlenin anlamını değiştirmeden cümleden atılabilir.
Elbette yalnızca bu açıklamalarla “which” ve “that” kullanımının farkını anlamak zor. Bu yüzden bu konuyu çözebilmek için aşağıdaki açıklamalarımızı ve örneklerimizi inceleyin.
“That” ve “which” arasındaki fark
That kısıtlayıcı tümceciklerde kullanılır
Kısıtlayıcı tümcecik, kendinden önce gelen isimle ilgili gerekli bir bilgi içerir. Kendinden önce gelen kelimeyi tanımlar veya onu sınırlandırır. Bu yüzden cümlenin anlamını değiştirmeden kısıtlayıcı tümceciği cümleden çıkaramazsınız. Örnek:
“Baby food products that contain soybeans are the best ones.”
“Soya fasulyesi içeren bebek gıda ürünleri en iyi olanlardır.”
Burada “that” kelimesinden önce ve sonra bir virgül koyulmaması gerektiğini hatırlatırız.
Gördüğünüz üzere bu cümle “that contain soybeans” (soya fasülyesi içeren) şeklinde bir kısıtlayıcı tümcecik içeriyor. Pek çok bebek gıda ürünü vardır. Ancak biz burada “soya fasülyesi içeren” bebek gıda ürünlerinden bahsediyoruz. Bu tümceciği cümleden çıkarırsak cümlenin anlamı değişir ve “Bebek gıda ürünleri en iyisidir” anlamına gelir. Yani “that” tümceciği bütün cümleyi etkileyen bir şekilde anlamı sınırlandırıyor.
“Which” serbest tümceciklerde kullanılır
Öte yandan, serbest tümcecik ise etkilediği isime önemli olmayan ve ekstra bilgi ekleyen bir ilgi tümceciğini ifade eder. Aşağıdaki örneği bir öncekiyle kıyaslayın:
Soybean baby food products, which are Tom’s favourite, are the best for his diet.
“Tom’un favorisi olan soya fasulyeli bebek gıda ürünleri, onun diyeti için en iyi olanlardır.”
İngilizce cümledeki serbest tümceciğin virgüllerle ayrılmış olduğuna dikkat edin.
“Which” ve “that” arasındaki farkı görebildiniz mi? Kısıtlayıcı tümcecikte olduğu gibi, serbest tümcecik cümleye ekstra detay ekler. Ancak cümle için elzem değildir. Bu tümcecik cümlenin anlamını veya yapısını değiştirmeden cümleden atılabilir:
“Soybean baby food products are the best for his diet”.
“Soya fasülyeli bebek gıda ürünleri onun diyeti için en iyi olanlardır.”
Örneklerle “which” ve “that” kullanımı farkı
“That” yerine “which” ya da tam tersini kullanmak kelimelerinizin anlamını değiştirebilir. Aşağıdaki örneklerle inceleyelim:
- Our office that has three meeting rooms is located in New York.
“Üç toplantı odası olan ofisimiz New York’ta bulunuyor.”
Yani birkaç tane ofisleri olduğunu, ancak üç toplantı odası olan ofisin New York’ta bulunduğunu anlıyoruz.
- Our office, which has three meeting rooms, is located in New York.
“Ofisimiz, ki onun üç tane toplantı odası vardır, New York’ta bulunuyor.”
Yani bir tane ofisimiz olduğunu, onun üç adet toplantı odası içerdiğini ve New York’ta bulunduğunu anlıyoruz.
- Can I get the pen that I gave you this morning?
“Sana bu sabah verdiğim kalemi alabilir miyim?”
- Cheesecake, which is my favourite treat, goes well with strawberry jam.
“Cheesecake, ki bu en sevdiğim tatlıdır, çilekli reçelle iyi gidiyor.”
- The luggage that is over 25 pounds will not be permitted.
“11 kg’dan ağır gelen valizlere izin verilmeyecektir.”
- My bedroom, which is on the third floor, is very light.
“Odam, ki o üçüncü katta, çok aydınlıktır.”
Peki ya istisnalar?
Kısıtlayıcı tümceciklerin that kelimesiyle kullanıldığını öğrendiniz bile. Ancak İngiliz İngilizcesinde that kelimesi cümlenin anlamını hiç değiştirmeden which kelimesiyle değiştirilebilir.
- Who ate the chocolates that I bought yesterday?
“Dün aldığım çikolataları kim yedi?”
- Who ate the chocolates which I bought yesterday?
“Dün aldığım çikolataları kim yedi?”
Doğru olan örnek birincisi. Ancak pek çok insan ikinci cümlenin yanlış olduğunu düşünmüyor. İngiliz İngilizcesinde kısıtlayıcı tümcecikte which de kullanılabilir that de. Bu cümlenin anlamını değiştirmez, özellikle resmi olmayan ortamlarda. Ancak Amerikan İngilizcesinde which kelimesinin yalnızca serbest tümcecikte kullanıldığını göz önünde bulundurun.
İşi sağlama almak için Amerikan dilbilgisi kurallarını uygulamanızı öneririz. Bu aynı zamanda virgül koyup koymamak gerektiğine karar vermeyi de kolaylaştırıyor, çünkü Amerikan kurallarında which’ten önce virgül gelir ama that’den önce gelmez. Alfabe kadar kolay.