İnsan sağlığı için önemli bir etkiye sahip olan vitaminler arasında bulunan B12 vitamini, suda çözünen ve ısıya duyarlı bir vitamin çeşididir. Sinir sisteminin doğru ve hızlı bir şekilde çalışmasını, bağışıklık sisteminin güçlenmesini sağlayan bu vitamin süt, yumurta, balık ve et gibi ürünlerde bol miktarda bulunur. Sağlıklı bir gelişim sürecinin sürdürülebilmesi için B12 vitamini ideal düzeyde tüketilmelidir.
Vücuttaki doku ve organların sağlıklı bir süreç geçirmeleri için pek çok faydayı içerisinde barındıran B12 vitamini, suda çözülebildiği için kısa süre içerisinde kanı karışmaktadır. Kırmızı kan hücrelerinin üretiminde rol almaktadır. B12 vitamini yeteri kadar alınmadığında kırmızı kan hücrelerinin miktarı azalır. Dolayısıyla anemi oluşumu görülür.
B12 vitamini vücut tarafından üretilmediği için tamamen dışarıdan besinler yoluyla alınır ancak yaklaşık 4 yıl boyunca böbrek ve karaciğerde depolanarak ihtiyaç duyulan anlarda kullanılır. İhtiyacın üstünde alınan B12 vitamini idrar yoluyla dışarı atılır.
Bir diğer ismi kobalamin olan B12 vitamini faydaları aşağıdaki gibidir:
- Akciğer, prostat, kolon ve meme gibi kanserlere karşı koruma sağlar.
- Cilt, saç ve tırnak sağlığı için gerekli vitaminlerdendir.
- Felç riskini azaltır.
- Kolesterolü düşürmeye ve tansiyonun düzenlemesine yardımcıdır.
- Kalp ve damar hastalıklarına karşı koruma sağlar.
- Sindirim sisteminin işleyişi için gereklidir.
- Depresyonu önler, var olan depresyonun etkilerini azaltır.
- Sarı nokta göz hastalığı riskini azaltır.
- Kemikleri destekleyerek güçlenmelerini sağlar.
- Doğum kusurlarını önler.
- Kansızlığı önleyicidir.
- Demans hastalıklarının oluşumunu engeller.
- Bağışıklık sistemini güçlendirir.
- Sinir hücrelerini onararak merkezi sinir sistemini güçlendirir.
- Karbonhidratın glikoza çevrilmesini sağlar, enerjiyi artırır.
- Yeni hücre üretilmesini sağlayarak yaşlanmayı önler.
- Protein sentezi sürecine katkı sağlar.
- DNA’yı oluşturur.
Vücuttaki B12 vitamini değerlerinin 500-700 pg/ml aralığında olması gerekmektedir. B12 vitamin eksikliği tanısı konulabilmesi için B12 vitamini normal değerinin 200 pg/ml altına düşmesi beklenmektedir. 200-500 pg/ml aralığındaki değerlere rastlanılması durumunda takviye ilaçlara gerek duyulmazken beslenme düzeni değişiklikleri ile ideal seviyeye ulaşılabilir.
800 pg/ml üstünde bulunan değerlerde ise B12 vitamini yüksekliği tanısı konulur. Bu durum, eksikliğine kıyasla daha az rastlanmaktadır.
İnsanların günlük B12 vitamini ihtiyacı ise 2-3 mcg’dir.
B12 vitamini ölçümü rutin kontroller sırasında yapılabileceği gibi sinir hasarı ve anemi gibi çeşitli hastalıklarının nedeninin öğrenilmesine yardımcı olmak ve beslenme düzeni durumunu sorgulamak amacıyla da yapılmaktadır. B12 vitamini testi ile eksiklik ve yükseklik tanısı konularak altta yatan sebepler sorgulanmaktadır. Anormal değerler ile karşılaşıldığında uzman doktor tarafından ek test ve tetkikler istenebilir.
B12 vitamini testi kol damarından alınan kan numunesi ile yapılmaktadır. Hastaların kan tahlilinden en az 6-8 saat önce yeme ve içmeyi kesmeleri gerekmektedir. Ek test ve tetkikler yapılacak ise başka kural ve önerilere de uyulması istenebilir.
Hamilelik dönemindeki anne adaylarının B12 vitamini ihtiyacı artmaktadır. Hamilelikte B12 vitamini eksikliği görülmesi, bebeğin nöral tüp defekti olarak bilinen doğum kusuru ile doğmasına neden olmaktadır. Vitamin eksikliği anemi, sarı nokta göz hastalığı, omurilik dejenerasyonu, psikiyatrik rahatsızlıklar ve kemik güçsüzlüğü gibi pek çok soruna neden olabilir.
Hamilelik döneminde B12 vitamininin aşırı derecede alınması durumunda ise bebeklerde otizm görülme riski artmaktadır. Bu tür durumların önüne geçmek amacıyla anne adaylarının rutin kontrollerini aksatmaması gereklidir. Hamilelikte vücudun ihtiyaç duyduğu B12 vitamini miktarı 2,6 mcg’dir.
Yenidoğan bebekler ilk beslenmelerini anne sütü ile gerçekleştirirler. Bu süreçte annenin sağlıklı ve dengeli beslenmesi önemlidir. Emziren kadınların günlük tüketmesi gereken B12 vitamini miktarı 2,8 mcg’dir.
Anne adayı, hamilelik sürecinden itibaren ideal oranda B12 vitamini tüketmelidir. Anne adayında B12 fazlalığı bulunması durumunda otizm riski artmaktadır. Bebeklerde B12 vitamini eksikliği geç konuşma nedeni olarak sayılmakla birlikte gelişme ve büyüme geriliği de ortaya çıkarmaktadır. Bu nedenle, bebek ilk beslenmelerini anne sütüyle yapmalı ve anne adayı sağlıklı bir beslenme planı oluşturmalıdır. Çocukluk döneminde ise çocukların B12 vitamini barındıran yiyecekleri tüketmesine dikkat edilmelidir.
Kan testlerinin ardından sınır değerinin altında sonuçlarla karşılaşılması durumu B12 vitamin eksikliği olarak tanımlanmaktadır. B12 vitamin eksikliği emilim bozuklukları ve dengesiz beslenme nedenleriyle ortaya çıkmaktadır. Vitaminin emilmesini engelleyen sindirim sistemi hastalıkları, yeterli besinin vücuda alınmasına rağmen uygun miktarda emilememesini sağladığı için eksiklik meydana gelmektedir.
B12 vitamini ortalama 4 yıl boyunca vücutta depolanmaktadır. Bu nedenle, eksikliği probleminin yaşanması için uzun süreli hastalık veya yanlış beslenme durumlarının olması gereklidir. Nadiren de olsa yıllar sonra B12 vitamini eksikliği ortaya çıkabilir.
B12 vitamini eksikliği daha çok aşağıdaki durumlara sahip kişilerde görülür:
- Yoğun alkol tüketimi
- Uzun süreli ilaç kullanımı
- Mide veya bağırsak gibi sindirim sistemi ameliyatı geçirmiş kişiler
- HIV pozitif hastaları
- Uzun süreli asit önleyici ilaçların kullanılması
- Çölyak, Crohn ve diyabet hastaları
- Vegan beslenme anlayışını uygulayanlar
- Yaşlılar
B12 Vitamini Eksikliği Belirtileri
B12 vitamini eksikliği, hastalıkların uzun süre devam etmesi veya kişilerin uzun süreli yanlış beslenmesi sonucunda oluşur. B12 vitamini uzun yıllar boyunca vücutta depolanabildiği için eksikliği durumları geç dönemlerde fark edilebilir.
B12 vitamini eksikliği belirtileri aşağıdaki gibidir:
- Adet sorunları
- İştahsızlık ve kilo kaybı
- Kabızlık
- Ateş basması
- Muhakeme ve kavrama gibi hafıza sorunları
- Kafa karışıklığı ve depresyon gibi psikolojik sorunlar
- Görme bozukluğu
- Enerji eksikliği
- Baş dönmesi
- Nefes darlığı
- Glossit (dil enfeksiyonu) ve AFT (ağız ülseri)
- Denge problemleri
- Kas güçsüzlüğü
- El ve ayaklarda uyuşma
- Yorgunluk, halsizlik
- Soluk cilt
B12 vitamini yararları düşünüldüğünde vücut için hayati öneme sahiptir. Bu nedenle, belirtilerin bir veya birkaçının görülmesi durumunda uzman doktorlardan yardım alınmalıdır.
B12 Vitamini Eksikliği Tedavisi
Ciddi düzeyde B12 vitamini eksikliği görülmesi durumunda B vitamini takviyelerinin kullanılması gereklidir. Eksikliği durumu ile karşılaşılması durumunda öncelikle altta yatan neden tespit edilir ve tedavi süreci bu nedene bağlı olarak şekillendirilir. Emilim bozukluğuna yol açan hastalıklar bulunuyor ise öncelikle hastalıkların iyileştirilmesi gereklidir.
B12 vitamini eksikliği için çeşitli formlarda ilaçlar uygulanır. Bunlar:
- B12 vitamini hapı
- B12 vitamini iğnesi
- B12 vitamini ampul
- B12 burun spreyi
Yaşlılar, vejetaryenler, hamileler, emziren kadınlar ve vücutta emilim bozukluğuna yol açan hastalığa sahip olanlar düzenli şekilde ilaç tedavisini devam ettirmelidirler. Özellikle vegan beslenme anlayışını benimseyen kişilerin düzenli olarak B12 vitamini ilaçlarını veya takviyelerini tüketmeleri gereklidir.
Eksikliğin nedeni emilim bozukluğundan kaynaklanıyor ise B12 vitamini iğnesi reçete edilmektedir. Eğer hastalık genetik nedenlerden dolayı ortaya çıkmışsa iğnenin hayat boyu kullanılması gerekebilir. İlaçların doz ayarlaması, hastanın ihtiyaçlarına ve sağlık durumuna bağlı olarak değişkenlik gösterir.
B12 eksikliğinin kalıcı olarak tedavi edilebilmesi için beslenme programı sağlıklı bir şekilde oluşturulmalıdır. Bu nedenle, uzman diyetisyen tarafından hastaya uygun şekilde diyet listesi hazırlanmaktadır. Hastadaki B12 vitamini eksikliği anemiye yol açmış ise kan nakli yapılması gerekebilir.
İlaçların uygun dozda ve önerilen şekilde uygulanması önemlidir. Aşırı doz B12 vitamini hapı tüketilmesi sonucunda şu zararlar ortaya çıkabilir:
- Kusma
- Mide bulantısı
- Kaygı
- Baş ağrısı, baş dönmesi
B12 Vitamin Eksikliğine Ne İyi Gelir?
Şiddetli B12 vitamini eksikliğinde takviyelere gerek duyulmaktadır ancak tedavinin kalıcı sonuçlar vermesi için beslenme düzenine B12 vitamini içeren besinlerin eklenmesi gereklidir.
B12 vitamini içeren besinler:
- Yumurta
- Kefir, yoğurt, peynir, süt
- Böbrek ve karaciğer gibi koyun sakatatları
- Koyun ve sığır gibi kırmızı et
- Hindi, tavuk gibi kümes hayvanları
- Somon, ton balığı, mezgit, hamsi, sardalye gibi yağ bakımından zengin balıklar
- Mide ve ıstakoz gibi kabuklu deniz canlıları
B12 Vitamini Eksikliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?
B12 vitamini eksikliği tedavi edilmezse kalıcı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle belirtiler hakkında bilgi sahibi olunmalı ve gözlemlenmelidir.
B12 vitamini eksikliğinde görülen hastalıklar:
- Bacak sinirlerinin zarar görmesi
- Fiziksel koordinasyon kaybı
- Uyuşma ve karıncalanma
- Hafıza kaybı
- Görüş problemleri
- Kısırlık
- Mide kanseri
- Nöral tüp defekti
- Pernisiyöz anemi
- Makula dejenerasyonu
- Kemik ve kas güçsüzlüğü
- Duygudurum bozuklukları
- Omurilik dejenerasyonu
- Çocuklarda büyüme ve gelişme bozuklukları
Kobalamin olarak da bilinen B12 vitaminin fazlalığı, idrar yoluyla dışarı atılmaktadır. Bu nedenle takviye ve beslenme yoluyla alınan fazla B12 vitaminin zararı yoktur. Ancak, hepatit, siroz, karaciğer yetmezliği, böbrek yetmezliği, kan kanserleri ve anemi gibi hastalıkların bulunması durumunda B12 vitamini fazlalığı ortaya çıkabilir.
B12 Vitamini Fazlalığı Belirtileri
Yüksek miktarda B12 vitaminin tüketilmesi veya karaciğer hastalıklarının yaşanması durumunda B12 vitamini zehirlenmesi yaşanabilir.
B12 vitamini fazlalığı yan etkileri sivilce, karın ağrısı, ishal, kusma, mide bulantısı, uyku düzeni bozuklukları, panik atak ve stres olarak görülmektedir.
B12 Vitamini Yüksekliği Tedavisi
B12 vitamini zararları ile karşılaşmamak adına yüksekliğe yol açan nedenin bulunması gereklidir. Tedavi planlaması yapılmadan önce hastada karaciğer hastalıklarının varlığı sorgulanır. Eğer bu tür bir hastalık bulunuyor ise ilk aşamada hastalığın tedavi edilmesi gereklidir.
Herhangi bir hastalık söz konusu değilse B12 ilaç kullanımı kesilmeli, dengeli ve sağlıklı bir beslenme düzeni uygulanmalıdır.
B12 Vitamini Yüksekliği Tedavi Edilmezse Ne Olur?
B12 vitamini yüksekliği stres, panik atak, uyku düzeni bozuklukları ve çeşitli psikolojik sorunlara neden olduğu için tedavi edilmediği durumlarda hastanın yaşantısını etkileyebilir. Sivilce ve akne gibi oluşumlarla estetik kaygıya neden olabilir.
B12 vitamini yüksekliğinin yan etkileri ve zararları:
- Leber retina hastalığının şiddetini artırır.
- Kalbinde stent bulunan hastalarda damarların daralmasına neden olabilir.
- Gut ataklarına yol açabilir.
- Tansiyon yüksekliğine neden olabilir.
- Hamilelerde B12 vitamini yüksekliği, çocuğun otizmli olma ihtimali artırır.
B12 Vitamini ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
B12 vitamini emilim bozuklukları nedeniyle artmıyorsa öncelikle altta yatan sağlık problemlerinin tedavi edilmesi gereklidir. Özellikle karaciğerde yaşanan ve sindirim sistemini etkileyen hastalıkların emilim bozukluklarına yol açtığı bilinmektedir. Hastalıklarının tedavi edilmesinden sonra uygun besin ve ilaç takviyelerinin kullanılmasıyla emilim artmaktadır.
B12 vitamini eksikliği beslenmeden kaynaklanıyor ise takviye ilaçlar ve diyet programı ile kısa sürede sonuç alınmaktadır. Ancak altta yatan çeşitli neden ve hastalıklar bulunuyor ise ilk etapta bu nedenlerin ortadan kaldırılması gereklidir. Hastalığın türüne ve şiddetine bağlı olarak B12 vitamini kullanım süresi değişmektedir. Bazı hastalıklarda B12 vitamin desteğinin yaşam boyu kullanılması gerekebilir.
B12 vitamini tüketiminin kilo aldıracağına yönelik oluşan algı yanlıştır. B12 vitamini kullananlar üzerinde yapılan araştırmalara göre takviye kullanan kişilerin kilo almak yerine kilo kaybettikleri gözlemlenmiştir.
B12 vitamini takviyeleri reçetesiz olarak satın alınabilmektedir ancak bazı durumlarda hastalığın tedavisi ve boyutu incelenerek farklı içeriğe sahip ilaçların kullanılması gerekebilir. Bu tür durumlarda ilaçların reçete ile alınması gereklidir. Örneğin bazı hastalıklarda folik asit ve B12 vitamini içeren ilaçların tüketilmesi gerekebilir. B12 vitamini fiyatı ise ilaç ve takviyelerin içeriğine ve markasına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Yine de doktor kontrolünde satın alınıp kullanılması daha doğru olacaktır.
B12 vitamini genellikle hayvansal gıdalarda bulunur. Bazı sebze ve meyvelerde de bulunur ancak içerik bakımından zengin değildir. B12 vitamininin bulunduğu sebze ve meyveler: mantar, maydanoz, taze fasulye, bezelye, barbunya, ıspanak, brokoli, pancar ve mercimektir.