1970 yılında ilk Dünya Günü düzenlendiğinde, jeologlar hala Dünya yüzeyinin nasıl şekillendiğini açıklayan model olan plaka tektoniğine son rötuşları koyuyorlardı. 40 yıldan uzun bir süre sonra, gezegenimize gelince birçok bilmece hala devam etmektedir. İşte Dünya’nın en büyük çözülmemiş gizemlerinden bazıları.
Su nereden geldi?
Bilim adamları, 4.5 milyar yıl önce birleşince Dünya’nın kuru bir kaya olduğunu düşünüyor. Peki bu temel kimyasal H2O nereden geldi? Belki de yaklaşık 4 milyar yıl önce gerçekleşen kitlesel etkiler şeklinde bir yıldızlararası dağıtım sistemi. Buzlu asteroitler tarafından karıştırılan Dünya , Geç Ağır Bombardıman adı verilen dönemde su rezervlerini doldurmuş olabilir . Ancak Dünya’nın suyunun başlangıcı gizemle örtülüyor çünkü çok az miktarda kaya delili bu zaman diliminde kalıyor.
Çekirdeğin içinde ne var?
Efsane ve efsanevi şeyler, Dünya’nın çekirdeği bilim adamlarının yanı sıra uzun zamandır büyülenmiş yazarlara da sahip. Bir süre için, Dünya’nın erişilemez çekirdeğinin bileşimi çözülmüş bir gizemdi… en azından 1940’larda. Proxy olarak meteorlarla, bilim adamları gezegenin orijinal esansiyel mineral dengesini ayarladılar ve hangilerinin eksik olduğuna dikkat çekti. Yerkabuğunda bulunmayan demir ve nikel çekirdek içinde olmalıdır, diye düşündü. Ancak 1950’lerde yapılan gravite ölçümleri bu tahminlerin yanlış olduğunu ortaya koydu. Çekirdek çok açıktı. Bugün araştırmacılar hangi elementlerin ayaklarımızın altındaki yoğunluk açığını oluşturduğunu tahmin etmeye devam ediyorlar . Dış çekirdeğin akan sıvı demiri tarafından üretilen, Dünya’nın manyetik alanındaki periyodik ters çevrimlerden de şaşırıyorlar.
Ay buraya nasıl geldi?
Dünya ile Mars büyüklüğünde bir protoplanet arasındaki devasa bir çarpışma ayı oluşturdu mu? Bu dev çarpma tertibatı teorisi hakkında evrensel bir fikir birliği yok , çünkü bazı detaylar göze çarpmıyor . Örneğin, her iki kayalık cismin kimyasal bileşimi o kadar yakından eşleşir ki, ayın ayrı bir çarpma aygıtı değil, Dünyadan doğduğunu gösterir. Ancak hızlı dönen genç bir Dünya, kimyasal olarak benzer bir ay oluşturmak için çarpma sırasında yeterince erimiş kayadan fırlamış olabilir, diğer modellerde bunu öne sürüyor.
Hayat nereden geldi?
Yaşam Dünyada mı mayalandı yoksa yıldızlararası uzayda mı kıvılcımlandı ya da buraya meteoritlerle mi geldi? Amino asitler ve vitaminler gibi en temel yaşam bileşenleri asteroitler içindeki buz taneleri üzerinde ve dünyadaki en aşırı ortamlarda bulunmuştur. Bu parçaların ilk hayatı oluşturmak için nasıl bir araya getirildiğini bulmak, biyolojinin en büyük engellerinden biridir. Ve Dünya’nın ilk sakinlerinin – muhtemelen ilkel, kaya çiğneme bakterileri olan – doğrudan fosil izleri bulunamamıştır.
Oksijen nereden geldi?
Varlığımızı, dünya atmosferini kökten değiştirmeye yardımcı olan siyanobakterilere, mikroskobik yaratıklara borçluyuz. Oksijeni atık olarak pompaladılar ve gökyüzünü ilk kez yaklaşık 2,4 milyar yıl önce oksijenle doldurdular. Ancak kayalar , yaklaşık 541 milyon yıl önce Kambriyen Dönemi’nde stabilize olana kadar 3 milyar yıl boyunca bir roller coaster gibi yukarı ve aşağı oksijen seviyelerini ortaya koyuyor . Bakteriler havayı oluşturdu m, yoksa başka bir katkıda bulunan faktör var mıydı? Oksijen bakımından zengin bir Dünyaya geçişi anlamak, gezegenimizdeki yaşam tarihinin kodunu çözmede kilit bir faktördür.
Kambriyen patlamasına ne sebep oldu?
Kambriyen’de karmaşık yaşamın ortaya çıkışı, 4 milyar yıllık Dünya tarihinden sonra, eşsiz bir dönüm noktasıdır. Birden beyinleri ve kan damarları, gözleri ve kalpleri olan hayvanlar vardı, hepsi bugün bilinen diğer gezegenlerden daha hızlı bir şekilde evrimleşiyordu. Kambriyen patlamasından hemen önce oksijen seviyelerinde bir sıçrama açıklanmıştır, ancak diğer faktörler, hayvanların avcı ve av arasındaki silahlar gibi gizemli yükselişini açıklayabilir.
Plaka tektoniği ne zaman başladı?
Dünya’nın yüzeyini kaplayan ince sertleştirilmiş kabuk tabakaları, güzel dağ günbatımını ve şiddetli volkanik püskürmeleri sağlar. Ancak jeologlar plaka tektoniği motorunun ne zaman devreye girdiğini hala bilmiyor. Kanıtların çoğu imha oldu. Zirkonlar denilen bir avuç minik mineral taneciği 4.4 milyar yıl öncesine dayanır ve bilim adamlarına zaten ilk kıta benzeri kayaların var olduğunu söyler. Ancak erken plak tektoniğinin kanıtı tartışmalıdır. Jeologlar hala kıtasal kabuğun nasıl oluştuğunu merak ediyorlar.
Depremleri hiç tahmin edebilir miyiz?
En iyi ihtimalle, istatistiksel modeller, yağmur yağması konusunda uyaran hava durumu uzmanlarına benzer şekilde gelecekteki deprem olasılığı tahminlerini ortaya çıkarabilir . Ancak bu, insanların bir sonrakinin ne zaman vuracağını tahmin etmeye çalışmalarını engellemedi. En büyük deney bile, jeologların 1994’te Kaliforniya’daki Parkfield’de bir deprem öngördüğü ve önümüzdeki tembloru yakalamak için araçlar kurdukları 12 yıl boyunca başarısız oldu. 2004’te gerçek deprem meydana geldi . En büyük engellerden biri, jeologların hala depremlerin neden başladığını ve durduğunu anlamadıklarıdır. Ancak, atık su enjeksiyon kuyularına bağlı olanlar gibi artçı şoklar ve insan yapımı depremleri tahmin etmede ilerlemeler olmuştur (kırılmada kullanıldığı gibi).