... konulu sunumlar: "İş Sözleşmesinin Sona Ermesi. İş Sözleşmesinin Sona Ermesi Fesih Dışında Sona Erme Tarafların Anlaşması Ölüm Belirli Sürenin Bitimi Sözleşmenin Geçersizliği."— Sunum transkripti:
1
İş Sözleşmesinin Sona Ermesi
2
İş Sözleşmesinin Sona Ermesi Fesih Dışında Sona Erme Tarafların Anlaşması Ölüm Belirli Sürenin Bitimi Sözleşmenin Geçersizliği Fesih İle Sona Erme Süreli Fesih Süresiz Fesih
3
Tarafların Anlaşması (İkale) İş sözleşmesini sona erdirme sözleşmesi İşçi ve işveren anlaşarak her zaman sözleşmeyi sona erdirebilirler. Kanunda düzenlenmemiş.. İrade fesadı olmamalı TBK m. 26,27,30
4
Yargıtay Kararı, (Y9HD., , E. 2013/5291, K. 2013/18260) Somut olayda davacı işçiyle işveren arasında imzalanan ikale sözleşmesinin "İkale Protokolü'nün Konusu" başlıklı 2. maddesinde, davacının yaptığı işin artık kendisine uygun olmadığını bundan sonra farklı yerlerde çalışmak istediğini belirterek kıdem ve ihbar tazminatının ödenmesi suretiyle iş sözleşmesinin karşılıklı anlaşmayla sona erdirilmesini teklif ettiğinin belirtildiği, böylelikle ikale teklifinin işçiden geldiği, davacıya teklifi doğrultusunda kıdem ve ihbar tazminatı ödemesinde bulunulduğu, her ne kadar davacı tanıkları ikale sözleşmesinin kendilerine baskıyla imzalatıldığını beyan etmişlerse de, söz konusu davacı tanıklarının da aynı şekilde ikale sözleşmesi yaparak işten ayrıldıktan sonra işe iade davası açtıklarının ve bu sebeple aralarında menfaat birliği bulunduğu beyanlarına itibar edilemeyeceği, anlaşıldığından irade fesadı iddiasının kanıtlanmadığı, iş sözleşmesinin ikale yoluyla sona erdiğinin kabulüyle davanın reddine karar verilmesi gerekir.
5
Ölüm İşçinin Ölümü TBK m. 440İşçinin Ölümü TBK m. 440 Sözleşme, işçinin ölümüyle kendiliğinden sona erer. İşveren, işçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere, ölüm gününden başlayarak bir aylık; hizmet ilişkisi beş yıldan uzun bir süre devam etmişse, iki aylık ücret tutarında bir ödeme yapmakla yükümlüdür.
6
İşverenin Ölümü TBK m. 441İşverenin Ölümü TBK m. 441 İşverenin ölümü hâlinde, yerini mirasçıları alır. Bu durumda işyerinin tamamının veya bir bölümünün devri ile gerçekleşen hizmet ilişkisinin devrine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır. Hizmet sözleşmesi ağırlıklı olarak işverenin kişiliği dikkate alınmak suretiyle kurulmuşsa, onun ölümüyle kendiliğinden sona erer. Ancak, işçi sözleşmenin süresinden önce sona ermesi yüzünden uğradığı zarar için, mirasçılardan hakkaniyete uygun bir tazminat isteminde bulunabilir.
7
Sürenin Bitimi Belirli süreli sözleşmelerde söz konusudur. TBK m. 430TBK m. 430 Belirli süreli hizmet sözleşmesi, aksi kararlaştırılmadıkça, fesih bildiriminde bulunulmasına gerek olmaksızın, sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer. Belirli süreli sözleşme, süresinin bitiminden sonra örtülü olarak sürdürülüyorsa, belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür. Ancak, esaslı bir sebebin varlığı hâlinde, üst üste belirli süreli hizmet sözleşmesi kurulabilir. Taraflardan her biri, on yıldan uzun süreli hizmet sözleşmesini on yıl geçtikten sonra, altı aylık fesih bildirim süresine uyarak feshedebilir. Fesih, ancak bu süreyi izleyen aybaşında hüküm ifade eder. Sözleşmenin fesih bildirimiyle sona ereceği kararlaştırılmış ve iki taraf da fesih bildiriminde bulunmamışsa, sözleşme belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür.
8
Sözleşmenin Geçersizliği İş Sözleşmesinin Butlanıİş Sözleşmesinin Butlanı Kuruluşunda geçerlilik koşullarından birini taşımıyorsa.. TBK m. 27: Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının hükümsüz olması, diğerlerinin geçerliliğini etkilemez. Ancak, bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa, sözleşmenin tamamı kesin olarak hükümsüz olur. Geçmişe etkili mi? Geleceğe etkili mi? İş sözleşmesinin niteliği !!! TBK. m. 394/3: «Geçersizliği sonradan anlaşılan hizmet sözleşmesi, hizmet ilişkisi ortadan kaldırılıncaya kadar, geçerli bir hizmet sözleşmesinin bütün hüküm ve sonuçlarını doğurur.»
9
İş Sözleşmesinin İptaliİş Sözleşmesinin İptali İradeyi fesada uğratan haller (Hata-yanılma, hile-aldatma, İkrah- korkutma) TBK m. 39: Yanılma veya aldatma sebebiyle ya da korkutulma sonucunda sözleşme yapan taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse, sözleşmeyi onamış sayılır. Aldatma veya korkutmadan dolayı bağlayıcılığı olmayan bir sözleşmenin onanmış sayılması, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
10
Sözleşmenin Fesih Yoluyla Sona Ermesi Bildirimli (Süreli) Fesih Feshi ihbar sürelerine bağlı olarak fesih Haklı Nedenle Fesih Feshi ihbar süresi beklemeksizin haklı nedenle derhal fesih
11
Bildirimli Fesih (m. 17) ====Bildirimli Fesih = Önelli Fesih = İhbarlı Fesih = Süreli Fesih = Olağan Fesih TBK m. 431«Taraflardan her birinin, belirsiz süreli sözleşmeyi fesih sürelerine uyarak feshetme hakkı vardır.» (TBK m. 431) İş K m. 17«Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.» (İş K m. 17) Tek şart: belirsiz süreli iş sözleşmesi olması
12
Bildirimli Feshin Kuralları Fesih Beyanına İlişkin KurallarFesih Beyanına İlişkin Kurallar Fesih Beyanının Karşı Tarafa Yöneltilmesi:Fesih Beyanının Karşı Tarafa Yöneltilmesi: «Belirsiz süreli hizmet sözleşmelerinin feshinden önce, durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir». Fesih Beyanının Şekli:Fesih Beyanının Şekli: kural olarak belli bir şekle tabi değildir. Açık ve belirgin şekilde yapılmalı. İş K. m. 109 Fesih Beyanında Bulunma Zamanı:Fesih Beyanında Bulunma Zamanı: Kural olarak her zaman sunulabilir. MK iyiniyet kuralları. Fesih Beyanının Hüküm Doğurduğu An:Fesih Beyanının Hüküm Doğurduğu An: Beyanın karşı tarafa ulaşmasıyla işlemeye başlar.
13
Bildirim Süreleri (Feshi İhbar Süreleri) –Kanuni Bildirim Süreleri (İş K. m. 17) İşçi –6 aydan az çalışmakta ise, 2 hafta –6 ay yıldan az 4 hafta –1.5 yıl- 3 yıl 6 hafta –3 yıldan fazla 8 haftadır. bir yıla kadar iki hafta bir yıldan beş yıla kadar dört hafta beş yıldan fazla sürmüş altı hafta sonra« Hizmet sözleşmesi; bildirimin diğer tarafa ulaşmasından başlayarak, hizmet süresi bir yıla kadar sürmüş olan işçi için iki hafta sonra; bir yıldan beş yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta ve beş yıldan fazla sürmüş işçi için altı hafta sonra sona erer ».(TBK m. 432) Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir. (İş K. m. 17/3) (TBK 432/5) Peşin Ödeme Yoluyla Fesih: İş K. m.17/5Peşin Ödeme Yoluyla Fesih: İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. (İş K. m.17/5)
14
Fesih Sürelerinin Özellikleri Bu süreler asgari sürelerdir. Bu süreler işçi yararına olmak şartıyla arttırılabilir. İhbar sürelerine bağlı olarak sözleşmeyi sona erdirmek, ancak belirsiz süreli iş sözleşmelerinde söz konusudur. Belirli süreli hizmet sözleşmeleri ihbar sürelerine bağlı olarak son erdirilemez. Fesih hakkı, her zaman kullanılabilir. Bu sürelere hem işveren hem de işçi uymak zorundadır. Feshi ihbar sürelerine uyulmadan ya da peşin ödeme yapılmadan uygulanan fesih, geçerlidir. Ancak usulsüz bir fesihtir Fesih hakkının kullanılması bir nedenin varlığına bağlı değildir.
15
Bildirim Süresinin İşlemesini Engelleyen Haller İş K. m. 31/3: askerlik durumu:İş K. m. 31/3: askerlik durumu: « İş sözleşmesinin feshedilmiş sayılabilmesi için beklenilmesi gereken süre içinde işçinin ücreti işlemez. Ancak özel kanunların bu husustaki hükümleri saklıdır. Bu süre içinde iş sözleşmesinin Kanundan doğan başka bir sebebe dayanılarak işveren veya işçi tarafından feshedildiği öteki tarafa bildirilmiş olsa bile, fesih için Kanunun gösterdiği süre bu sürenin bitiminden sonra işlemeye başlar.» İş K. m. 59/2: iş s. işveren tarf. feshi:İş K. m. 59/2: iş s. işveren tarf. feshi: «İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde 17 nci maddede belirtilen bildirim süresiyle, 27 nci madde gereğince işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez.» İş K. m. 25/1-b: hastalık gebelikİş K. m. 25/1-b: hastalık gebelik « işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı; belirtilen hallerin işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 17 nci maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar. » Grev ve Lokavt halindeGrev ve Lokavt halinde
16
Yeni İş Arama İzni (İş K. m. 27) Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır. iznini vermez eksik kullandırırsa süreye ilişkin ücretİşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir. işçiyi çalıştırır iseİşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.
17
Bildirim Süresinin Dolması Usulüne Uygun FesihUsulüne Uygun Fesih Usulüne uygun olarak kullanılan bir fesih sonucunda, bildirim süresinin dolmasıyla iş sözleşmesi sona erer. Usulsüz FesihUsulsüz Fesih Kavram:Kavram: Fesih beyanında bulunan tarafın, bildirim sürelerine ve kurallarına hiç uymaması veya kısmen uyulmaması İhbar Tazminatı:İhbar Tazminatı: Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. (İş K. m. 17/4). İhbar tazminatını usulsüz fesih yapan taraf ödemek zorundadır. Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında 32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.
18
Kötüniyetli Fesih Fesih hakkının kullanılması bir nedenin varlığına bağlı değildir. Hatta neden hukuka ve ahlaka aykırı olabilir. İşveren işçiyi şikâyette bulunması, davada aleyhine şahitlik yapması, kanuni bir hakkını kullanması, sendikaya üye olması ya da olmaması ile sendikal faaliyet nedeniyle de işçiyi işten çıkarabilir. Ancak bu durumda fesih hakkının kötüye kullanılması söz konusudur. kötü niyetli fesihBu duruma “kötü niyetli fesih” denir. Kötüniyet Tazminatı bildirim süresinin üç katı tutarında tazminatKötüniyet Tazminatı: İş güvencesi kapsamı dışındaki işçilerin sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir. Fesih için bildirim şartına da uyulmaması ayrıca dördüncü fıkra uyarınca tazminat ödenmesini gerektirir. ihbar tazminatı kötüniyet tazminatıHem ihbar tazminatı hem kötüniyet tazminatı
19
İş Güvencesi Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. İş güvencesi hükümlerinin uygulama kapsamıİş güvencesi hükümlerinin uygulama kapsamı İş K. ve Basın İ K tabi işçi olmak İşyeri:İşyeri: 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde uygulanır. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyerinin bulunması halinde, işyerinde çalışan işçi sayısı, bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir. İşçi :İşçi : en az altı aylık kıdemi bulunan belirsiz süreli iş sözleşmeli işçiler. (Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz. 6552) Altı aylık kıdem hesabında bu Kanunun 66 ncı maddesindeki süreler dikkate alınır. / İşçinin altı aylık kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesap edilir.
20
Belirli nitelikteki işveren vekili olmamakBelirli nitelikteki işveren vekili olmamak İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında bu madde, 19 ve 21 inci maddeler ile 25 inci maddenin son fıkrası uygulanmaz. (İş K. m. 18/son) Belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışan
21
İşverenin Geçerli Nedene Dayanma Zorunluluğu Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Madde gerekçesi:Madde gerekçesi: Geçerli sebepler 25 inci maddede belirtilenler kadar ağırlıklı olmamakla birlikte, işin ve işyerinin normal yürüyüşünü olumsuz etkileyen hallerdir. Bu nedenle, geçerli fesih için söz konusu olabilecek sebepler, işçinin iş görme borcunu kendisinden kaynaklanan veya işyerinden kaynaklanan sebeplerle ciddi bir biçimde olumsuz etkileyen ve iş görme borcunu gerektiği şekilde yerine getirmesine olanak vermeyen sebepler olabilecektir.
22
İşçinin Yetersizliğinden Kaynaklanan Sebepler Ortalama olarak benzer işi görenlerden daha az verimli çalışma; gösterdiği niteliklerden beklenenden daha düşük performansa sahip olma, işe yoğunlaşmasının giderek azalması; işe yatkın olmama; öğrenme ve kendini yetiştirme yetersizliği; sık sık hastalanma; çalışamaz duruma getirmemekle birlikte işini gerektiği şekilde yapmasını devamlı olarak etkileyen hastalık, uyum yetersizliği, işyerinden kaynaklanan sebeplerle yapılacak fesihlerde emeklilik yaşına gelmiş olma halleridir.
23
İşçinin Davranışlarından Doğan Sebepler 25 inci maddede belirtilen derhal fesih için öngörülen sebepler niteliğinde olmamakla birlikte, işçinin iş sözleşmesine aykırı davranışları bulunabilir. Bunlara örnek olarak, işverene zarar vermek ya da zararın tekrarı tedirginliğini yaratmak; işyerinde rahatsızlık yaratacak şekilde çalışma arkadaşlarından borç para istemek; arkadaşlarını işverene karşı kışkırtmak; işini uyarılara rağmen eksik, kötü veya yetersiz olarak yerine getirmek; işyerinde iş akışını ve iş ortamını olumsuz etkileyecek bir biçimde diğer kişilerle ilişkilere girmek; işin akışını durduracak şekilde uzun telefon görüşmeleri yapmak; sık sık işe geç gelmek ve işini aksatarak işyerinde dolaşmak; amirleri veya iş arkadaşları ile ciddi geçimsizlik göstermek, sıkça ve gereksiz yere tartışmaya girişmek gibi haller verilebilir.
24
İşçinin Kişiliğinden Kaynaklar Nedenlerin Geçerli Fesih Oluşturması İşçinin yetersizliğinden veya davranışlarından kaynaklanan sebepler ancak işyerinde olumsuzluklara yol açması halinde geçerli sebepler olarak feshe neden olabilirler. İşçinin sosyal açıdan olumsuz bir davranışı, toplumsal ve etik açıdan onaylanmayacak bir tutumu işyerindeki üretim ve iş ilişkisi sürecine herhangi bir olumsuz etki yapmıyorsa geçerli sebep sayılamaz.
25
İşletmeye, İşyerine ve İşe İlişkin Geçerli Nedenler Geçerli sebeplerle fesih işlemine yol açabilecek önemli işyeri gereklerinin bulunması hali işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından kaynaklanabileceği gibi, işçi ile bağlantısı olmaksızın da ortaya çıkabilir. İşyeri dışından kaynaklanan sebepler;İşyeri dışından kaynaklanan sebepler; sürüm ve satış olanaklarının azalması; talep ve sipariş azalması; enerji sıkıntısı, ülkede yaşanan ekonomik kriz, piyasada genel durgunluk, dış pazar kaybı, hammadde sıkıntısı gibi sebeplerle işyerinde işin sürdürülmesinin olanaksız hale gelmesi. İşyeri içi sebepler ise;İşyeri içi sebepler ise; yeni çalışma yöntemlerinin uygulanması; işyerinin daraltılması; yeni teknolojinin uygulanması; işyerlerinin bazı bölümlerinin iptal edilmesi; bazı iş türlerinin kaldırılması gibi sebepler olabilir.
26
Feshin Son Çare Olması Bu uygulamaya giderken işverenden beklenen feshe en son çare olarak bakmasıdır. Bu nedenle geçerli sebep kavramına uygun yorum yaparken sürekli olarak fesihten kaçınma olanağının olup olmadığı araştırılmalıdır.
27
Geçerli Neden Olmayan Haller a)a) Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katılmak. b)b) İşyeri sendika temsilciliği yapmak. c)c) Mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip veya yükümlülüklerini yerine getirmek için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak veya bu hususta başlatılmış sürece katılmak. d)d) Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenler. e)e) 74 üncü maddede öngörülen ve kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek. f)f) Hastalık veya kaza nedeniyle 25 inci maddenin (I) numaralı bendinin (b) alt bendinde öngörülen bekleme süresinde işe geçici devamsızlık.
28
Fesih Usulü (İş K. m. 19) «İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak, işverenin 25 inci maddenin (II) numaralı bendi şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır.» 1. yazılı1. Fesih bildiriminin yazılı olarak yapılması 2. nedenininaçıkkesin2. Fesih nedeninin açık ve kesin bir şekilde belirtilmesi 3. savunmasının alınması3. Fesih nedeninin davranışı veya verimine ilişkin olması halinde işçinin savunmasının alınması 4. makul süre4. Fesih hakkının makul süre içinde kullanılması
29
Feshe İtiraz ve Usul (İş K. m. 20) İtiraz Mercii:İtiraz Mercii: İş Mahkemesi veya tarafların anlaşması halinde özel hakem İtirazın Konusu:İtirazın Konusu: fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile İtirazın Süresi:İtirazın Süresi: fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde İspat Yükü:İspat Yükü: Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Yargılama Usulü:Yargılama Usulü: Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçlandırılır. Mahkemece verilen kararın temyizi halinde, Yargıtay bir ay içinde kesin olarak karar verir.
30
Geçersiz Feshin Sonuçları İşe İade Kararı:İşe İade Kararı: İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşverene Başvuruda Bulunma:İşverene Başvuruda Bulunma: İşçi kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunmak zorundadır. İşçi bu süre içinde başvuruda bulunmaz ise, işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren sadece bunun hukuki sonuçları ile sorumlu olur.
31
İşçinin İşe Başlatılmaması İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur. (İş K. m. 21/1) Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirler. (İş K. m. 21/2) Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir (İş K. m. 21/3) İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse, bu sürelere ait ücret tutarı ayrıca ödenir.(İş K. m. 21/4)
32
İşçinin İşe Başlatılması İşçi işe başlatılırsa, peşin olarak ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı, yukarıdaki fıkra hükümlerine göre (dört aya kadar ki) yapılacak ödemeden mahsup edilir..(İş K. m. 21/4) Hükümlerin Niteliği:Hükümlerin Niteliği: Bu maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri sözleşmeler ile hiçbir suretle değiştirilemez; aksi yönde sözleşme hükümleri geçersizdir.
33
Çalışma Koşullarında Değişiklik ve İş Sözleşmesinin Feshi işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir.İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. işçiyi bağlamazBu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. kabul etmezse iş sözleşmesini feshedebilirİşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21 inci madde hükümlerine göre dava açabilir. Taraflar aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir. Çalışma koşullarında değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamaz.
34
İşçi Tarafından İşveren Tarafından Haklı Nedenle Derhal Fesih
35
Öğretide Kullanılan Terimler Haklı nedenle fesih Olağanüstü fesih Bildirimsiz fesih Süresiz Fesih Önelsiz fesih Derhal fesih Muhik sebeple fesih
36
Sözleşmenin İşçi Tarafından Feshi (İş K. m. 24) Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: 1.1. Sağlık sebepleri 2.2. Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri 3.3. Zorlayıcı sebepler
37
Sağlık Sebepleri a) İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa. b) İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa.
38
Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri Yanıltma:Yanıltma: İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa, Şeref ve Namusa Dokunacak Davranışlar:Şeref ve Namusa Dokunacak Davranışlar: İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa. Sataşma veya Tehdit veya Suç İşleme:Sataşma veya Tehdit veya Suç İşleme: İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa
39
Cinsel Taciz:Cinsel Taciz: İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa Ücret Ödememe:Ücret Ödememe: İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse, Eksik iş verme veya çalışma koşullarını uygulamama:Eksik iş verme veya çalışma koşullarını uygulamama: Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa.
40
Zorlayıcı Nedenler Mücbir sebepler Kaçınılamayan, öngörülemeyen, dıştan gelen İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa.. İş K. m. 40
41
Sözleşmenin İşveren Tarafından Feshi (İş K. m. 25) Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir 1.1. Sağlık sebepleri 2.2. Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri 3.3. Zorlayıcı sebepler 4.4. İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması
42
Sağlık sebepleri ardı ardına üç iş günübir ayda beş iş gününden fazlaa) İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa veya sakatlığa uğraması halinde, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi. tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu Sağlık Kuruluncab) İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda. (a) alt bendinde sayılan sebepler dışında işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı; belirtilen hallerin işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 17 nci maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar. Doğum ve gebelik hallerinde bu süre 74 üncü maddedeki sürenin bitiminde başlar. Ancak işçinin iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle işine gidemediği süreler için ücret işlemez.
43
Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri Yanıltma: söyleyerek işçinin işvereni yanıltması.Yanıltma: İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek, yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması. Şeref ve Namusa Dokunacak Davranışlar:Şeref ve Namusa Dokunacak Davranışlar: İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya davranışlarda bulunması, yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnadlarda bulunması Cinsel Taciz:Cinsel Taciz: İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması. Sataşma, Tehdit veya Sarhoşluk:Sataşma, Tehdit veya Sarhoşluk: İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması
44
Doğruluk ve Bağlılığa Uymayan Davranışlar:Doğruluk ve Bağlılığa Uymayan Davranışlar: İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması. Hapis Cezasına Mahkumiyet:Hapis Cezasına Mahkumiyet: İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi Devamsızlık:Devamsızlık: İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi İşin Yapılmaması:İşin Yapılmaması: İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi İş Güvenliğini Tehlikeye Düşürme veya Zarar Verme:İş Güvenliğini Tehlikeye Düşürme veya Zarar Verme: İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması
45
Zorlayıcı sebepler Mücbir sebepler Kaçınılamayan, öngörülemeyen, dıştan gelen İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması
46
İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17 nci maddedeki bildirim süresini aşması
47
Yargı Yoluna Başvuru İş K. m. 25/son İşçi feshin yukarıdaki bentlerde öngörülen sebeplere uygun olmadığı iddiası ile 18, 20 ve 21 inci madde hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir
48
Derhal fesih hakkını kullanma süresi İş K. m ve 25 inci maddelerde gösterilen ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanarak işçi veya işveren için tanınmış olan sözleşmeyi fesih yetkisi, iki taraftan birinin bu çeşit davranışlarda bulunduğunu diğer tarafın öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. Ancak işçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz. Bu haller sebebiyle işçi yahut işverenden iş sözleşmesini yukarıdaki fıkrada öngörülen süre içinde feshedenlerin diğer taraftan tazminat hakları saklıdır.
49
Toplu İşçi Çıkarma m. 29 Nedenler – BildirimNedenler – Bildirim işyeri sendika temsilcilerinebölge müdürlüğüneTürkiye İş Kurumunaİşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir. İşyerinde çalışan işçi sayısı:İşyerinde çalışan işçi sayısı: en az 10 işçinina) 20 ile 100 işçi arasında ise, en az 10 işçinin, en az yüzde on oranındab) 101 ile 300 işçi arasında ise, en az yüzde on oranında işçinin, en az 30c) 301 ve daha fazla ise, en az 30 işçinin, İşine 17 nci madde uyarınca ve bir aylık süre içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde son verilmesi toplu işçi çıkarma sayılır.
50
Bildirim:Bildirim: Birinci fıkra uyarınca yapılacak bildirimde işçi çıkarmanın sebepleri, bundan etkilenecek işçi sayısı ve grupları ile işe son verme işlemlerinin hangi zaman diliminde gerçekleşeceğine ilişkin bilgilerin bulunması zorunludur. Görüşmeler:Görüşmeler: Bildirimden sonra işyeri sendika temsilcileri ile işveren arasında yapılacak görüşmelerde, toplu işçi çıkarmanın önlenmesi ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılması yahut çıkarmanın işçiler açısından olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi konuları ele alınır. Görüşmelerin sonunda, toplantının yapıldığını gösteren bir belge düzenlenir. Bildirimin Hüküm Doğurduğu An:Bildirimin Hüküm Doğurduğu An: Fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini bölge müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm doğurur.
51
İşyerinin Kapatılmasıİşyerinin Kapatılması İşyerinin bütünüyle kapatılarak kesin ve devamlı suretle faaliyete son verilmesi halinde, işveren sadece durumu en az otuz gün önceden ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirmek ve işyerinde ilan etmekle yükümlüdür. İşveren toplu işçi çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren altı ay içinde aynı nitelikteki iş için yeniden işçi almak istediği takdirde nitelikleri uygun olanları tercihen işe çağırır. Mevsim ve kampanya işlerinde çalışan işçilerin işten çıkarılmaları hakkında, işten çıkarma bu işlerin niteliğine bağlı olarak yapılıyorsa, toplu işçi çıkarmaya ilişkin hükümler uygulanmaz. İşveren toplu işçi çıkarılmasına ilişkin hükümleri 18, 19, 20 ve 21 inci madde hükümlerinin uygulanmasını engellemek amacıyla kullanamaz; aksi halde işçi bu maddelere göre dava açabilir.