Tiranlık ve günümüz
Tiranlık kelimesi Cambridge sözlüğünde bir liderin veya hükümetin elinde çok fazla güç toplaması ve bu gücü adil olmayan, baskıcı, zorbaca bir şekilde kullanması olarak tanımlar. Türkçe’ye zulüm, zorbalık, acımasızlık şeklinde çevrilebilir. “Tyrannos” yani tiran Eflatun ve Aristo tarafından kendi halkını yasalara dayanmadan, acımasız yöntemlerle yöneten, kendi ihtiraslarına kurban eden kişi olarak tanımlanmıştı. Siyasi literatürde “azınlığın tiranlığın” ve “çoğunluğun tiranlığı” yer alır. İkisi de kötüdür. Eski Yunan tarihinde tiranlar vardır. Bu olgu alt sınıfların yöneten sınıfa, aristokrasiye tepkileri, hoşnutsuzluğu sonucu ortaya çıkıyordu. Popülizme dayanıyordu. Roma İmparatorluğu’nda da tiranlar vardı. Tiranlık ve özgürlük birbirinin karşıtıdır. Tiranlık, yönetenlerin enformasyonu, bilgiyi kendi kontrolleri altına almaları, yargıyı denetim altına almaları, çoğulculuğu ortadan kaldırmaları, “checks and balances”olarak bilinen düzenlemeleri ortadan kaldırmaları, halkın hükümete bağımlılığını artırmaları gibi özelliklere sahiptir. Jean-Jacques Rousseau, hükümetlerin tiranlığa dönüşebileceği uyarısında bulunmuştu.
Yale Üniversitesi öğretim görevlisi Timothy Snyder “Tyranny: Twenty Lessons From the Twentieth Century” (Tiranlık: Yirminci Yüzyıldan Yirmi Ders) başlıklı kitabında konunun günümüz açısından önemini ve tarihten çıkarmamız gereken dersleri inceler. Prof. Snyder, kitabının başında Leszek Kolakowski’nin “Siyasette kandırılmak mazeret olamaz” (In politics, being deceived is no excuse) sözüne yer verir. Bir kitaplık bir söz. Snyder, tarihin tekerrürden ibaret olmadığını, tarihten dersler çıkarabileceğimizi hatırlatır. Bu çerçevede Amerikan Anayasası’nı hazırlayanların (founding fathers) demokratik cumhuriyetin tiranlığa dönüşmesi tehlikesini görerek tarihin deneyimlerini incelediklerini, Aristo’nun eşitsizliğin istikrarsızlık getirdiği, Eflatun’un demagogların özgürlükleri kullanarak tiranlık kurabilecekleri uyarılarını göz önünde bulundurduklarını, tek bir kişinin veya grubun tüm gücü eline geçirmesi tehlikesinin önüne nasıl geçilebileceğini tartıştıklarını yazar. Bu çerçevede anayasaya “checks and balances” konmuştu.
Günümüzde popülizmin yükselişi ve tiranlık tehlikesi karşısında yakın tarihe bakmalıyız. 20. Yüzyıl’da farklı isimler altında kurulan tiranlıklardan öğrenebileceğimiz çok şey var. Timothy Snyder, demokratik sistemin otomatik olarak kendini korumadığını, mücadelelerle korunması gerektiğini hatırlatır. 20. Yüzyıl’ın deneyimlerinden hareketle ortaya konan derslere kısaca bakalım. Öncelikle otoriter sistemlerin genellikle halkın desteği ile oluştukları, bunun “peşinen itaat” olarak gerçekleştiği belirtiliyor. Kitleler peşinen otoriterlere itaat ederek kendi kuyularını kazarlar. Peşinen itaat, siyasette trajediler doğurur. Otoriterleri teşvik eder, cesaretlendirir. Snyder, kurumların korunmasının önemini de vurgular. Kurumların bizim desteğimize ihtiyacı var. Kurumlar kendi kendilerini koruyamazlar. Bağımsız mahkemeleri, özgür basını, sendikaları vs. korumak için mücadele vermezsek otoriterler bunları çökertirler. Kurumlar etkisiz hale getirilince iş işten geçmiş oluyor. Tek parti yönetimine karşı uyanık olmalıyız. Çok partili sistem ve demokratik seçimler demokrasinin korunması açısından olmazsa olmazdır. Siyaset dışında kalmak, nemelazımcılık tek parti yönetimine gidişi kolaylaştırır. Demokrasi, onu korumak için her zaman uyanık olmayı gerektirir. Bugün karşımıza çıkan tehlikeli eğilimleri, söylemleri, sembolleri görmezlikten gelirsek yarın çok geç olabilir. Nefret, kin söylemleri, sembolleri karşısında sessiz kalmamalıyız. Eylemlerimiz, pratiğimiz önemlidir. Hareketsiz kalmak yenilgiyi kabul etmek olur.
Snyder profesyonel ahlakın önemini de hatırlatıyor. Bir yargıç kendi meslek ahlakına uymalıdır. Yöneticilerin istekleri doğrultusunda karar verdiği zaman mesleki ahlakı çiğnemiş olur. Otoriterler kendilerine koşulsuz itaat eden görevliler isterler. “Ben emir kuluyum, verilen emri uygularım” deyip yaptığınızın doğru olup olmadığını, meslek ahlakına uygun olup olmadığını düşünmezseniz otoriterlerin istediği kul olursunuz. Unutmayalım insanları gaz odalarına tıkayıp öldürenler “Biz emirleri yerine getiriyorduk” diyorlardı. Prof. Snyder paramiliter oluşumlara karşı da uyanık olmak gerektiğini yazıyor. 20. Yüzyıl’da örneklerini gördüğümüz lider yanlısı paramiliter gruplar, polis, askerler karışımı hep felaketle sonuçlanmıştır.
Demokrasiyi, özgürlükleri korumak için zorlu mücadeleler gerekir. Kitapta, ABD’de otobüste beyaz bir kişiye yerini verme emrini reddederek medeni haklar, eşitlik mücadelesinin meşalesi haline gelen Rosa Parks örneği veriliyor. Gerçeğe sarılmak da önemli. Otoriter yönetimlerde, tiranlıkta gerçek önemini yitirir. Yönetenlerin “gerçeği” ön plana çıkar. Günümüzde “gerçek sonrasından” (post-truth) sözediliyor. Snyder bunun faşizm öncesi olabileceği uyarısı yapıyor. Araştırmak, okumak, öğrenmek, her söylenene kolayca inanmamak ve cesaretli olmak da önemli. Korkaklardan oluşan toplumları tiranlar, otoriterler yönetir.
YORUMLAR
YORUM YAZIN
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Şahıs/Şahıslar’a aittir.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
SON DAKİKA HABERLERİ
BURÇLAR
(21 Mart - 20 Nisan)
Koç Burcunun Günlük Yorumu
Bugün, ciddi gelişmelerin olacağı bir dönemin ilk gününü geçirebilirsiniz. Önümüzdeki günlerde ciddi girişimlerde bulunabilir, yaşamdaki hedeflere ulaşmak için çok çalışabilirsiniz. İstediğiniz atılımı yapmayı başarmanız olasıdır.
(21 Nisan - 20 Mayıs)
Boğa Burcunun Günlük Yorumu
Evinizle alakalı olan bazı beklenmedik masraflar günün konularından biri olabilir. Parasal konulara çözümün gelebileceği bir gündesiniz. Çevrenizi iyi gözlemelisiniz.
(21 Mayıs - 20 Haziran)
İkizler Burcunun Günlük Yorumu
Miras, nafaka, sigorta ödemesi veya tazminat gibi çalışarak kazandığınız para dışındaki gelirle alakalı olumlu gelişmelerle karşılaşabilirsiniz. Eğer bu konularda girişimleriniz varsa, ileriki günlerde bazı sonuçlar alabilirsiniz.
(21 Haziran - 22 Temmuz)
Yengeç Burcunun Günlük Yorumu
Özel yaşamınızdaki bir ilişki çok daha ciddi bir hale gelebilir. Kendinizi, bazı ciddi kararlar vermek, belki de ne istediğiniz net biçimde değerlendirmek zorunluluğunda bulabilirsiniz.
(23 Temmuz - 23 Ağustos)
Aslan Burcunun Günlük Yorumu
Özel yaşamınızdaki gelişmeler sonucunda gün için belirlediğiniz programda değişikliklere gidebilirsiniz. Aklınızdakilerden daha farklı konulara odaklanmanız günün ana temalarından biri haline gelebilir.
(24 Ağustos - 23 Eylül)
Başak Burcunun Günlük Yorumu
Bugün, yaşamın renkli ve sevimli yönlerinin üzerinizde yarattığı çekim güçlenebilir. Titiz ve eleştirel yönlerinizden sıyrılıp günün tadını çıkarmaya yönelin.
(24 Eylül - 23 Ekim)
Terazi Burcunun Günlük Yorumu
Bir ilişkiniz veya yürütmekte olduğunuz bir çalışma, hiç beklemediğiniz şekilde önemli bir noktaya ulaşabilir. Bu gelişme, sosyal statünüzü de ilgilendirecek bir gelişmeyi getirebilir.
(24 Ekim - 22 Kasım)
Akrep Burcunun Günlük Yorumu
Bugün, hiç hesapta olmayan gelişmeler yaşayabilirsiniz. Bunlar, iletişimleriniz veya kısa bir seyahatiniz esnasında karşınıza çıkabilirler. Para girişi ile ilgili konular gündeme gelebilirler.
(23 Kasım - 21 Aralık)
Yay Burcunun Günlük Yorumu
Bugün, tüm düşüncelerinizi maddi konular üzerine yoğunlaştırabilirsiniz; çeşitli para kazanma yöntemleri üzerinde kafa yormanız olasıdır. Hamlelerinizden hızlı sonuçlar almanız mümkündür.
(22 Aralık - 20 Ocak)
Oğlak Burcunun Günlük Yorumu
Çevrenizde bugün oluşmaya başlayacak olan şartlar, bazı faydalar sağlamanızı mümkün kılabilirler. Eğer doğru hareket şekillerini benimseyebilirseniz, şartlarınızda önemli gelişmeler olabilir.
(21 Ocak - 18 Şubat)
Kova Burcunun Günlük Yorumu
Duygularınız bugün güç kazanabilirler. Bu nedenle, yakın çevrenize daha duygusal ve sıcak biçimde yaklaşabilirsiniz. Yaratacağınız samimi hava, ilişkilerinizi daha da kuvvetlendirmenize yarayabilir.