

HAYAT BİLGİSİ VE SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİMİ
İÇİNDEKİLER
1. Panel,
2. Zıt panel,
3. Soru-cevap,
4. Beyin fırtınası,
5. Yansıtma,
6. Örnek olay,
7. Grup tartışmaları (22,44,66),
8. Parmak oyunu,
9. Pandomim,
10. Mektup-telgraf oyunu,
11. Cepli levha,
12. Nesi var,
13. Meslek bulma,
14. Merdiven sıralama,
15. Ben kimim?,
16. Siz olsaydınız ne yapardınız?,
17. Kaynak kişi çağırma,
18. Öykü tamamla
(Bu yöntem ve tekniklerle ilgili daha geniş bilgi "Öğretim Yöntem ve Teknikleri" sayfasında bulunmaktadır)
GRUP TARTIŞMALARI
Bireylerin,öğretme-öğrenme
sürecine etkin katılımı,etkili iletişim kurma becerisini,
kubaşmasını olayları gözden geçirip birlikte sonuca
ulaşmalarını sağlayıcı bir yaklaşımdır.
Büyük grup :Ya bütün sınıf ya da yedi ve daha fazla kişiden oluşan bir grubun bir konuyu birlikte tartışmalarıdır.
Küçük Grup:Bireysel tartışmayı geliştirmede oldukça etkili olup,kısa sürede bir konuyu veya problemi tartışmada bu teknik işe koşulmaktadır. Küçük grup tartışmasına grup 66 adı da verilir. 6 kişi 6 dakika boyunca bir konuyu kendi aralarında tartışır. 4 kişi 4 dakika da olabilir (Grup44).
PANDOMİM
Duygu,düşünce ve bazı
eylemlerin konuşmaksızın el,kol,yüz ve beden hareketleri
ile ifade edilmesidir (Erden).
SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ?
Öğrencilerin ilgi , ihtiyaç,
sorun, tutum ve yaklaşımlarını sağlık ve temizlik
alışkanlıklarını,aile arkadaş okul ilişkilerini,sosyal
tavırlar gibi konular tartışılarak belirlemek için
uygulanır (Bilen,1999)
MEKTUP YA DA TELGRAF OYUNU
Sınıf altı ya da sekiz kişilik gruplara ayrılır. Her gruptan yarısı,öbür yarısına bir telgraf çekerek ya da bir mektup yazarak belirli bir soruna çözüm önermelerini ister. Bu çözüm elli kelimeyi geçmeyen bir niteliği taşımak zorundadır (Bilen,1999).
SORU - CEVAP
Öğrenciye aşağıdaki türlerde
soru yöneltiriz:
Hatırlama tipi sorular.
Akıl yürütme ya da neden gerektiren sorular.
Değerlendirme,değer biçme ve akıl yürütme gerektiren sorular.
Yaratıcı düşünme gücü gerektiren sorular.
Başarılı Soru Sorma Tekniği:
1-Soru,hoş,kolay ve
anlaşılır tavırla sorulmalıdır.
2-Soru bütün sınıfa sorulmalı,özel durumlarda kişiye yöneltilmelidir.
3-Soru tekrarından kaçınılmalıdır.
4-Soru dağılımı adil olmalıdır.
5-Öğrenci düzeyine uygun soru seçilmelidir.
6-Sorunun cevabı 'evet' veya 'hayır' olmamalıdır.
7-Yaratıcılığı geliştirecek sorular sorulmalıdır.
8-Kim biliyor?Bilen var mı? Kim söyleyecek? Soru kökünden kaçınılmalıdır (Bilen1999).
KAYNAK KİŞİLER
Kaynak kişilerden yaralanmak
için,kişi ziyaret edilebileceği gibi,sınıfa da davet
edilebilir (Erden,1998).
MERDİVEN SIRALAMA
Öğrencilere sekiz on tane
cümle yazılı kart ya da resim verilir. Öğrencilerden beş
altı kişilik kümeler oluşturarak ellerindeki kartları önem
sırasına dizmesi istenir (Erden.1998).
YANSITMA
Gerçek yaşam koşullarına
benzeyen bir yöntemle,sosyal ve kişisel sorunların,hiçbir
kısıtlamaya yer verilmeden özgürlük içinde ifade
edilmesidir.
Resim gösterme,belirli kelimelere tepki gösterme,cümle tamamlama,drama edilmiş bir olay,tartışma tamamlama,düşündürücü çaba gerektiren sorular yöneltme şeklinde gerçekleştirilir (Bilen,1999).
BEN KİMİM?
Günümüzde ve tarihte önemli rol oynayan kişilerin,yaptıkları işler ya da temel özellikleri ile öğrenilmesini sağlar (Erden,1998).
MESLEK BULMA
Bu oyunda bir öğrenci ya da
grup meslek seçer. Öğrenciler belli sayıda soru sorarak
mesleğin ne olduğunu bulmaya çalışır. Mesleği tutan kişi
sadece evet - hayır der (Erden,1998).
BEYİN FIRTINASI
Sorun sınıfa sunulmalı ve
belli bir süre içinde herkesten çözüm önerileri
istenmelidir. Öneriler üzerinde tartışılmadan sekreterler
tarafından yazılmalıdır. Öneriler bittikten sonra,sınıfça
her bir çözüm üzerinde tartışılmalıdır (Sönmez,1996).
ÖRNEK OLAY
Sosyal ilişkilerle ilgili
durumun,bir problemi,bir olayı inceleme,olayın nedenlerini
ortaya çıkararak çözüm yolları istendiğinde olayı
kişiselleştirmeden genel bir hava içinde ve problem
merkeze alınarak tartışılması amacıyla uygulanır
(Bilen,1999).
NESİ VAR?
Bir durumun bir kimsenin
betimlenmesi, niteliklerin belirlenmesi, yeni kelimelerin
değişik bir yaklaşımla öğrenilmesi istendiğinde bu oyun
tekniği uygulanabilir (Bilen,1999).
PARMAK OYUNU
Şiir ve öykülerin parmak
hareketleri ile canlandırılması biçiminde yapılan
dramalardır (Erden,1998).
PANEL
Küçük bir grubun ilgi çekici
bir konuyu kendi aralarında büyük bir grubun karşısında
tartıştıkları bir tekniktir.
Lider dahil 5-9 kişiden oluşur (Bilen,1999).
ZIT PANEL
Bu teknik işlenmiş bulunan
konuları tekrar etme,gözden geçirme amacıyla uygulanır.
Sınıfın yarısı soran,yarısı da cevap veren gruba
ayrılmıştır.
Lider seçilir,sınıf ikiye bölünür.
Her grup,alt gruplara ayrılarak,soru soran ve cevapçı olarak ikiye ayrılır.
Hazırlık için belli süre verilir (Bilen,1999).
ÖYKÜ TAMAMLAMA
Bu teknikte öğrencilere bir hikaye veya olay anlatılır. Ancak hikayenin sonu verilmez, öğrencilerin kendi düzeylerine göre tamamlarlar (Erden,1998).
GRUPLAMA:
Bilgi örgütlendiğinde bir grup
içindeki bilginin hatırlanması diğerinin hatırlanmasını
sağlar. Böylece bilginin geri gelmesi kolaylaşır.
ÇİZELGE TABLO MATRİSLER :
Konuyla ilgili temel çerçeveyi veren tablo,çizelge matrisler bilginin yapılandırılmasında,örgütlenmesinde dolayısıyla da bilgiyi anlamlandırmada önemli bir yere sahiptir.
HİYERARŞİK YAPILAR :
Hiyerarşik yapı,basit fikirler
kavramlardan karışık kavramlara, ilkelere doğru sıralanan
bir yapıdır. Gagne basit kavramlardan karmaşık olanlara
doğru adım adım ilerlemeyi esas alır.
EKLEMLEME :
Yeni alınan bilgi ile uzun
süreli bellekte halihazırda var olan bilgi arasında ilişki
kurulduğunda,bağlantı sağlandığında meydana gelir.
Ön koşul öğrenmeleri hatırlatma
Sınıftaki mesajların alınıp sunulması
Eklemlenen ağlar ve şemalar
Benzetimler
Eklemlemeyi sağlamaktadır.
YERLEŞİM:
Çok iyi bilinen bir çevrede
ögelerle,hatırlanmak istenen listedeki ögeler sırasıyla
eşleştirilerek imajlar oluşturulur.
ZİNCİRLEME :
Bu yöntemde hatırlanması
gereken birinci öge ikinci öge ile,ikinci öge üçüncü öge
ile...ilişkilendirilecek şekilde öykü haline getirilir.
BAŞ HARFLERE GÖRE DÜZENLEME :
H2SO4 gibi (Senemoğlu,1997).
SOMUT VE TANIMA DÜZEYİNDE
1- Kavramın gerçek maddesi
veya resmi,ya da diğer temsilcileri sınıfa getirilmelidir.
2- Öğrencilere maddenin adı verilmeli,madde ile adı arasında ilişki kurmaları sağlanmalıdır.
3- Maddenin doğru tanınmasından ve adlandırılmasından hemen sonra bilgilendirici dönüt verilmelidir.
4- Öğrencinin maddeyi tanıyıp tanımadığını belirlemek üzere,madde daha sonra tekrar gösterilmelidir.
5- Gerekirse 1. ve 4. maddeki basamaklar tekrar edilmelidir.
SINIFLAMANIN BAŞLANGIÇ DÜZEYİNDE KAVRAM ÖĞRETİMİ
1- Öğrencilere kavramın en az
iki farklı örneği ile çok kesin bir ya da iki örnek
olmayanı veriniz
2- Öğrencilerin örneklerle kavramın adını ilişkilendirmesine yardım ediniz.
3- Öğrencilerin kavramın özelliklerini,özellikle de aynı düzlemde bulunan kavramlar varsa kavramı,diğerlerinden ayıran bir ya da iki kritik özelliğini ifadelendirmelerine yardım ediniz.
4- Öğrencilerin kavramı tanımalarına yardım ediniz.
5- Öğrencilere,kavramın yeni örnekleri ve örnek olmayanları vererek onları kavramı farklı durumlarda tanımayı ve sınıflamaya yönlendiriniz.
6- Öğrencilere bilgilendirici dönüt veriniz.
GELİŞMİŞ SINIFLAMA VE SOYUT DÜZEYDE KAVRAM ÖĞRETİMİ
1-Öğrencileri kavram öğrenmeye
hazırlayınız.
2-Öğrencilere kavramın örneklerini ve örnek olmayanları sununuz.
3-Öğrencilerin örnekleri ve örnek olmayanları tanımaları için strateji geliştirmelerine yardımcı olunuz.
4-Öğrencilere kavramların adını ve özelliklerini kazanmalarını sağlayınız.
5-Öğrencilerin kavramları tam olarak anlamalarını sağlayınız.
6-Öğrencilerin kavramlarını kullanmalarını sağlayınız.
7-Öğrencilere dönüt sağlayınız.
KAYNAKLAR :
1-Bilen
Mürüvvet,(1999).Plandan Uygulamaya Öğretim
2-Erden Münire,(1998).Sosyal Bilgiler Öğretimi
3-Senemoğlu Nuray,(1997).Gelişim Öğrenme Ve Öğretim
4-Sönmez Veysel,(1996).Sosyal Bilgiler Öğretimi
5- Sönmez Veysel,(1996).Hayat Bilgisi Öğretimi
6-Savaş Behsat,Ünüvar,P.(1999).Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi -Modül 8
7-MEB Tebliğler Dergisi,Ocak 1998.Hayat Bilgisi Programı
8- MEB Tebliğler Dergisi,Ocak 1998.Sosyal Bilgiler Programı
(Isparta Semineri Notları)

