Liken Planus Nedir?
Liken Planus; deri, deri ekleri ve mukozaların(başta ağız içi, yemek borusu,kadın cinsel organın parçaları olan vulva, vagen) ve erkek cinsel organının tutulduğu iyi huylu bir deri hastalığıdır.
Liken Planus'un Oluşumundaki Başlıca Etkenler Nelerdir?
Sebebi bilinmeyen ("liken ruber planus"ta olduğu gibi seyreken de nedeni bilinen), son derece sık görülen bir "papuloskuamoz" hastalık olan liken planusta, hastalarda çok kaşıntılı, pullanan, düz tepeli lezyonlar bulunur. Tam olarak gelişmiş lezyonların rengi koyu kırmızı ile mor arasındadır. Lezyonlar pullanan plaklar oluşturacak biçimde birbirleriyle birleşirler. Travmaya uğrayan bölgelerde yeni lezyonlar ortaya çıkar (Koebner fenomeni).
Liken Planus Vücutta Hangi Bölgelerde Görülür?
Tercih ettiği yerler diz ve bileklerin fleksor yüzleridir ama vücut yüzeyinin çoğu kısmında olabilir. Saçlı deride, diğer deri yüzeylerinde görülen likenoid lezyonlarla beraber ya da tek başına inatçı, skarlasan alopesi ("liken planopilaris") olabilir, ama genelde deri yüzeyinde en azından follikuler hiperkeratoz bulunur. Hastaların aşağı yukarı yarısında ağız lezyonları da vardır ve bunlar ulserasyonlara bağlı şiddetli rahatsızlık oluşturma şansına sahipler. Vakaların %20 kadarında da genital lezyonlar bulunur.
Lezyonların merkezinde yuvarlak bir beyazlaşma olabilir ve bu sifilitik sankrdan ayırmada önemlidir. Tırnaklar da etkilenebilir. Lezyonlarda kalın bir pullanma ("hipertrofik liken planus") ve hatta blisterler bile ("bulloz liken planus") oluşabilir. Ağız boşluğundaki süreğen ülseratif liken planusta yassı hücreli karsinom gelişebilir, ama bu seyrek görülen bir durumdur.
Liken Planus ve Patoloji
Histopatolojik değişiklikler ayırt ettiricidir. Travmaya uğramamış lezyonlarda, parakeratoz olmaksızın stratum korneumda kalınlaşma ve sıkılaşma vardır. Granuler tabaka fokal olarak kalınlaşır. Stratum spinozum da kalınlaşmıştır ve bazal keratinositler ortadan kalktigi icin bazal membran bolgesine doğru uzanır. Geride kalan bazal keratinositlerde sitoplazmik vakuolizasyon bulunabilir. Nekrotik bazal keratinosit kalintilari kolloid cisimcikler ("Civatte cisimcikleri") olarak görünür.
Nekrotik keratinositlerin hemen çevresinde lenfositler birikir ("satellitozis"). Papiller dermis kalinlasir ve bant tarzinda lenfosit infiltrasyonuyla dolar. Tam olarak gelişmiş lezyonlarda lenfositler dermis epidermis sinirini siler. Papiller dermiste lenfositler kadar, melanofajlar ve fibrozis de bulunabilir. Dermis değişiklikleri karakteristik olarak yüzeylidir ve papiller dermisi tutar ama liken planopilariste kil follikullerinin derinliklerine kadar uzanabilir. Atrofik lezyonlarda nisbi hipergranuloz ile çok ince bir epidermis bulunabilir. Bulloz lezyonlarda dermis epidermis birlesim yerinde, bazal keratinositlerin nekrozundan kaynaklanan bir yarık vardır ve liken planus vakalarının çoğunda buna benzer daha ufak yarıklar bulunur ("Max Joseph mesafeleri").
Liken planus ilaçlara sekonder, lupus eritematozus kaynaklı gibi diğer likenoid hastalıklardan ayırt edilmelidir. Likenoid ilâc erupsiyonlari dermiste hatta epidermiste orta derecede yoğun olabilen eozinofillere sahiptir. Plazma hücreleri, bilhassa eozinofillerin bulunmadığı hallerde sekonder sifiliz veya lupus eritematozus icin araştırma yapılmasını gerektirir. Bazı hastalarda lupus-liken planus çakışma sendromu (LE-LP overlap sendromu) denilen bir durum oluşur; burada lupus lezyonlari klinik olarak liken planusa benzer ve bazı lezyonlar histopatolojik şeklinde dehi liken planustan ayırt edilemez. Dermis epidermis sınırında ince granuler tarzda immunoglobulinlerin varligi gibi immunofloresan bulgular lupus eritematozusun göstergesidir. Liken niditus ve liken striatus yuzeyi parakeratotik bir pullanma ile örtülü, lenfositik infiltrasyon gosteren, ufak likenoid papullere sahip farklı hastalıklardır. Liken striatusta papuller lineer bir dizilim gösterir. Histolojk olarak sık sık kil follikulleri ve ter bezlerini tutar hatta derin dermise de ilerler.