Sadaka vermek sünnettir, ibadettir. Hadis-i şerifte, (Aşûre günü, zerre kadar sadaka veren, Uhud Dağı kadar sevaba kavuşur) buyuruldu. (Şir’a) Aşûre tatlısı pişirmeyi sünnet sanarak pişirmek, bidat olur, caiz olmaz. Ama sünnet demeden Aşûre veya başka herhangi bir tatlı pişirmekte mahzur yoktur. Bu inceliği iyi anlamalıdır. Tedavi niyetiyle sürme çeken bugün de sürmelenebilir. Hadis-i şerifte, (Aşûre günü ismidle sürmelenen, göz ağrısı görmez) buyuruldu. (Hâkim)
Çok selam vermeli. Hadis-i şerifte, Aşûre günü on Müslümana selam veren, bütün Müslümanlara selam vermiş gibi sevaba kavuşur buyuruldu. Çoluk çocuğunu sevindirmeli! Hadis-i şerifte, Aşûre günü, aile efradının nafakasını geniş tutanın, bütün yıl nafakası geniş olur buyuruldu. (Beyhekî) Gusletmeli. Hadis-i şerifte, Aşûre günü gusleden mümin, günahlardan temizlenir buyuruldu. (Şir’a) Bu sevaplar, itikadı düzgün olan, namaz kılan ve haramlardan kaçan mümin içindir. Bunlara riayet etmeyen kimse, Aşûre günü bir değil, defalarca gusletse günahları affolmaz.
İlim öğrenmeli! Hadis-i şerifte, Aşûre günü, ilim öğrenilen veya Allahüteâlâyı zikredilen bir yerde, biraz oturan, Cennete girer buyuruldu. Bu gece ilim olarak, ehl-i sünnete uygun bir kitap, mesela İslam Ahlakı veya Tam İlmihal Seadet-i Ebediyye okumalıdır. Ayrıca Kur’an-ı kerim okumalı, kazası olan kaza namazı kılmalı. (Şir’a) Hazret-i Hüseyin, Muharrem Ayının onun da şehit edildi. O yüce imamın şehit edilmesi, elbette bütün Müslümanlar için büyük musibet ve üzüntüdür. Hazret-i Ömer, Hazret-i Osman, Hazret-i Ali ve Hazret-i Hamza’nın şehit edilmeleri de, böyle büyük musibet ve üzüntüdür. Fakat, Peygamber efendimiz, Hazret-i Hamza’nın şehit edildiği günün yıldönümlerinde matem (yas) tutmadı. Matem tutmayı da emretmedi. Matem yasak olmasaydı, herkesten önce Peygamber efendimizin ölümü için matem tutulurdu. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: Matem tutan, ölmeden tövbe etmezse, kıyamette şiddetli azap görür. [Müslim] İki şey vardır ki, insanı küfre sürükler. Birincisi, birinin soyuna sövmek, ikincisi ölü için matem tutmaktır. [Müslim]
Hicri yılbaşında okunan bu dua, Aşûre günü de okunabilir: Mübarek gecelerde ibadet etmek çok sevaptır. Rıyâd-un-nâsıhîn kitâbında buyuruluyor ki: “İmâm-ı Nevevî hazretleri, Ezkâr kitabında ‘gecenin oniki kısmından bir kısmını yani bir saat kadar ihya etmek, yani okumak, kılmak, dua etmek, bütün geceyi ihya etmek olur. Yaz ve kış geceleri için hep böyledir.” İbni Abidîn’de de böyle olduğu bildirilmektedir. Hadîs-i şerifte buyuruldu ki: Aşûre gününün orucu, bir senelik geçmiş günahlara keffarettir. Aşûre günü oruç tutmak isteyenler, Muharremin 9., 10. veya 10., 11. yahut 9., 10.,11. günleri tutmalıdır.
Aşûre günü ve gecesinin önemi nedir?
Aşure günü, Berat ve Regaib geceleri, camilerde toplanarak cemaat ile namaz kılanlar, bu toplantılarla sevap kazandıklarını sanıyorlar ise de, bunlar fıkıh âlimlerinin sözbirliği ile mekruh dedikleri işi işlemektedirler. Mekruhu iyi bilmek ise, büyük cinayetlerdendir.
Aşure gününde olanlar şöyle:
1-Hazret-i Âdem’in tövbesinin kabul olması,
2-Hazret-i Nuh’un tufandan kurtulması,
3-Hazret-i Yunus’un balığın karnından çıkması,
4-Hazret-i İbrahim’in ateşte yanmaması,
5-Hazret-i İdris’in canlı olarak göğe çıkarılması,
6-Hazret-i Yakub’un oğlu Hazret-i Yusuf’a kavuşması,
7-Hazret-i Yusuf’un kuyudan çıkması,
8-Hazret-i Eyyüb’ün hastalıktan kurtulması,
9-Hazret-i Musa’nın Kızıldeniz’i geçmesi,
10-Hazret-i İsa’nın doğumu ve ölümden kurtulup, diri olarak göğe çıkarılması gibi. Tüm bunlar Aşûre günü olmuştur. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: Aşure günü Nuh aleyhisselamın gemisi Cudi dağına indirildi. O gün Nuh ve yanındakiler, Allahütealâ’ya şükür için oruçlu idiler. Hayvanlar da hiç bir şey yememişti.
Aşure niye yapılır?
İşte tüm merak edilenler! Muharrem ayının 10. günü Aşure Günü olarak anılır. Aşure Gününün hem dini boyutu hem de toplumsal boyutu vardır. Hepimiz dinimiz açısından Aşure Günü’nde meydana gelen olayları hatırlar, oruç tutar, aşure tatlısı yapıp çevremizdekilere dağıtır, toplumsal olarak kutlarız. Bir inanışa göre, Nuh’un tufandan sonra geminin ambarında kalan erzakı karıştırıp bir tür tatlı yiyecek hazırlamıştır. İçinde birçok farklı malzemenin kullanıldığı Aşure bir gelenek haline gelmiştir. Bugün hâlâ Aşure Günü ve Müslümanlarca yapılan aşure tatlısı böyle ortaya çıktığı öne sürülmektedir. Aşure Günü aşure pişirmek sadece bir gelenektir, dini bir önemi yoktur, bir ibadet değildir.
İslami inanca göre önemli günlerden biri olan ve özel bir anlamı bulunan Muharrem Ayı ve Muharrem Ayı içerisinde yer alan Aşure Ne Demektir? Anlamı ve Önemi Nedir? konularında sohbet etmek istiyorum.
Muharrem Ayı, aynı zamanda hicri takvime göre yeni bir yılın başlangıcıdır. Efendimiz’in Mekke’den Medine’ye hicretini esas alan bugün, İslam tarihinde bir dönüm noktasıdır.. Bu mübarek gün, Hz. Ömer zamanında toplanan İslam şurası, İslam tarihindeki ehemmiyetine binaen Hz. Ali’nin teklifini kabul ederek hicret yılını başlangıç olarak kabul etti. Ay olarak da ilk İslam muhacirlerinin ve Peygamber efendimizin de hicret ettiği ve kameri aylar içerisinde çok özel bir yere sahip olan, Muharrem ayı Hicri takvimin başlangıcı olarak kabul edildi ve Muharrem ayının birinci günü de hicri yılbaşı oldu.
Bu ayın diğer aylar arasında farklı bir yeri vardır. Çünkü içinde ‘aşure’ gibi önemli bir günü barındırıyor. Bu günde on peygamberine on farklı ikramda bulunan Allah (c.c), bizlere de af ve mağfiret için imkânlar sunuyor. Müslümanlar için bir milat olan hicret; Allah’a ve O’nun Kutlu Elçisi Rahmet Peygamberine gönülden bağlılığın bir ifadesi; hakka, hakikate, ilme, irfana ve medeniyete yapılan yolculuktur hicret..
Hicret, Allah rızası için; anadan, babadan, evlattan, yardan, diyardan, maldan, mülkten hatta candan vazgeçmenin ibretli ve meşakkatli bir öyküsüdür. Yüce dinimizin rahmet yüklü mesajlarını bütün insanlığa ulaştırmak için çıkılan kutlu yolculuğun adıdır hicret. Öyle ki tebliğ hicreti doğurmuş, hicret ise tebliği yoğurmuştur. Kısacası hicret Müslümanlar için bir milattır. Hicret, Allah yolunda fedakârlığın, yardımlaşmanın kardeşliğin zirvesidir.. Muharrem ayı ve Muharrem ayı orucu ile ilgili hadisler şöyle:
“Ayların efendisi Muharrem Ayı, günlerin efendisi ise Cuma’dır.” [Deylemi] Ramazandan sonra en faziletli oruç, Allahü teâlânın ayı olan Muharrem ayında tutulan oruçtur. [Müslim] Nafile oruç tutacaksan Muharrem ayında tut, çünkü o, Allahü teâlânın ayıdır. O ayda bir gün vardır ki, o günde Allahü teâlâ geçmiş kavimlerden birinin tevbesini kabul etti. Yine o gün tevbe edenlerin günahlarını da affeder.” [Tirmizi]
Bu kutlu ayı nasıl değerlendirmeliyiz?
Asr-ı saadet döneminde sahabeden biri Peygamberimiz’in (sas) yanına gelir ve “Ramazan’dan sonra ne zaman oruç tutmamı tavsiye edersiniz?” diye sorar. Peygamberimiz, “Muharrem ayında oruç tut. Çünkü o, Allah’ın ayıdır. Bu ayın onuncu gününde tutulan orucun Allah katında, o günden önceki bir senenin günahlarına kefaret olacağını kuvvetle ümit ediyorum” cevabını verir.
MELEK AHMET PAŞA HAMAMI: Araştırmacılar Melek Ahmet Paşa Hamamı için şöyle demektedirler; Melek Ahmet Paşa, Diyarbakır’da görev yaptığı süre içerisinde bir hamam, bir konak ve bir de cami yaptırmıştır. (1587-1591) Hamam ve beraberinde yapılan dükkanlar, cami için vakfedilmiştir. Hamamın sadece soyunmalık kısmı günümüze ulaşmıştır. Diğer kısımları ile ilgili bilgiler yazılı ve görsel kaynaklardan edinilmektedir. Hamamın, Melik Ahmet Caddesine bakan taraftan ve doğu yönde bulunan sokaktan olmak üzere iki kapısı bulunmaktadır. Caddeye bakan kapı geniş çift merkezli kemer açıklığı içinde yer alır. Bu yönü ile Paşa hamamı ile ortak giriş kapısı özelliği taşır. Sivri kemerin iki tarafında yer alan kemer ayakları altında dört sütunce yer alır. Kareye yakın planlı soğukluk, 11.55×12 metre ölçülerindedir. Kubbeye geçiş köşelerde yer alan tromplar ile sağlanmıştır. Kubbenin ortasında yarım daireli pencerelerin yer aldığı sekizgen fener yer alır. Soğuklukta yapılan yatay ve düşey eklenti döşeme ve duvar ile mekansal bozulma oluşmuştur.
Melek Ahmet Paşa Hamamında havuz bulunmaktadır. Soğukluk duvarı boyunca altında ayakkabıların bırakıldığı nişlerin yer aldığı seki Diyarbakır Hamamlarında sadece Kadı Hamamında görülmektedir. Soğukluk kubbesi pandantifle geçilen sekizgen kasnak üzerine oturtulmuştur. Kubbe kasnağında, dört adet kemerli pencere bulunur. Kadı Hamamında Diyarbakır’daki diğer hamamlardan farklı olarak kargir fener yer alır. Soğukluğun kuzeyinde iki bölümden oluşan ılıklığa geçilir. 3.77x 3.14 metre ölçülerindeki birinci ılıklığın doğusunda, 3.98×3.08 metre ölçülerindeki mekanın içinde hela ve usturalık bölümü yer alır. İkinci ılıklık 3.75×4.30 metre ölçülerindedir. Her iki ılıklık kuzey ve batı yönlerindeki nişler ile genişletilmiştir. İkinci ılıklığın güney yönünde basık kemerli bir kapı ile sıcaklığa girilir. Kültür Bakanlığı, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü nün tarihli tescil fişinde günümüze ulaşmayan ılıklık ve sıcaklık mekanları ile ilgili hamam şöyle tanımlanmaktadır: Ilıklık kısmı yan yana üçer kubbe ile birer yarım kubbeden oluşan iç içe iki kısımdır. Her iki bölümün kuzey hücreleri birer bölme ile ayrılarak erkeklere tahsis edilmiştir. Sıcaklık, dört eyvan ile köşelerde kubbeli birer hücreden oluşur.
KADI HAMAMI: İpariyye ve Eşbek hamamı olarak da adlandırılan hamamın, Kadı adını ne zaman aldığı bilinmemektedir. Hamamın yer aldığı vakfa ait olan Kadı Cami yanında yapılması, hamamın da aynı dönemlerde yapıldığını düşündürmektedir. Hamam tüm mekanları ile günümüze ulaşmasına rağmen, herhangi bir işlev ile kullanılmamaktadır. Kare bir alan üzerine yapılan hamam Vahap Ağa Hamamı ile yerleşim durumu ile benzerlik gösterir. Hamamın güneyinde yer alan basık kemerli bir kapı ile avluya, avludan soğukluğa ulaşılır. Soğukluk 10.86x m kenar uzunluğuna sahip, kareye yakın planlı, ortasında dairesel bir sıcaklık bulunan hamam, 4.40 metre çapındaki kubbe ile örtülü, dört eyvan ve aralarda dört halvetin olduğu, haçvari plan tipindedir.
PAŞA HAMAMI: Özdemir mahallesi, Yenikapı sokakta yer alır. Eski adı Behram Paşa Hamamı olan ve Behram Paşa Vakfına ait olan hamam için araştırmacılar, camii, mescid ve medrese ile birlikte yapıldığını söyler. Evliya Çelebi Hamamın çok itina ile Gazze ve Kudüs ten getirilen ustalarla yapıldığını, mermerleri ile göz alıcı olduğunu, Şam da Defterdar hamamı ve Mısır da Osman Bey Hamamı ile yarıştığından söz eder.
Hamamın Sur İçinde yaşanan çatışmalardan dolayı çevresinde yer alan çok sayıda konut ve dükanlar kısmen veya tamamen yıkılmıştır. Hamamın kubbesi de bu olaylardan dolayı zarar görmüş, feneri yok olmuş, duvarlarda çökme meydana gelmiştir. Tüm bu bozulmalara rağmen hamam, özgün planı ile günümüze ulaşmıştır. Hamam, kuzey güney yönünde dikdörtgen bir biçimde konumlanmıştır. Hamama güney yönde yoğun işlevi olan sokaktan (erkekler için) ve daha dar olan batı yönde (kadınlar için) olmak üzere iki kapı ile girilmektedir. Güneyde sokaktan sivri kemerli taç kapıdan bir avluya girilir.
Taşlık görevi gören avlu Diyarbakır Hamamlarında Paşa ve Kadı Hamamında görülen bir mekandır. Avlunun batısında eklenti iki mekan havlu kurutma odası olarak kullanılmaktadır. Avlunun kuzeyinde, sivri kemerli kapı soğukluk bölümüne geçişi sağlar. Batı yöndeki ikinci kapı ise doğrudan soğukluğa açılır. Soğukluğun giriş kapısının iki tarafında, sivri kemer açıklık içinde düz lentolu pencere ise Diyarbakır hamamlarında sadece Paşa hamamında bulunmaktadır. Pencere sövelerinde yer alan sütun başlığı ve gövde kısmı bitkisel ve geometrik süslemeler ile donatılmıştır. Kare planlı soğukluğun batı ve kuzey duvarında asma kat içinde ahşap soyunma ve dinlenme odaları yer alır. Soğukluk mekanın ortasında, kare formlu, betondan yapılan havuz zaman içinde değişen bir elemandır. Soğukluk mekanında kubbeye geçiş pandantiflerle sağlanmıştır.
Kubbe dıştan sekizgen kasnaklı, ortasında sekizgen aydınlık feneri yer alır. Sekizgen kasnağın aralıklı birer yüzeyinde, fenerin ise tüm yüzeylerinde birer pencere bulunmaktadır. Ilıklığa giriş kapısı, soğukluğun kuzeyinde giriş kapısının aksındadır.3.35×5.85 m boyutlarında dikdörtgen planlı ılıklık, tonoz örtüdür. Ilıklığın doğusunda 2.65×3.85 metre boyutlarında hela ve ustralık bölümü yer almaktadır. Sıcaklık, dört eyvan ve dört halvetli haçvari planlıdır. Sıcaklık sofasının ortasında, sekizgen göbektaşı bulunmaktadır. Tonoz örtülü ve 3.55×3.45 metre ölçülerindeki eyvanlara sivri, kubbe ile örtülü olan halvetlere ise basık kemerli kapılarla girilir. Eyvan ve halvetlerin duvarlarında yerden m yükseklikte, aralarda kurna yerleştirilen taş sekiler yapılmıştır. Kurnaların üzerinde 0.40- 0.35 metre boyutlarında sabun ve lif bırakmak için nişler yapılmıştır. Yaklaşık 6 metre çapındaki sıcaklık sofası ile eyvan ve halvetlerde aydınlatma belirli formlar ile kümelenen dairesel ışıklıklar örtüden sağlanmaktadır. Sıcaklığın kuzey duvarına paralel, 12.40×2.70 m su deposu ve 14.50×5.00 metre yer alan külhan tonoz ile örtülüdür. Külhana hamamın batısında yer alan evin avlusundan ulaşılırdı.
Kadı Hamamı: Diyarbakır Sefa Camisi’nin yakınında bulunan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Evliya Çelebi bu hamamın isminin Eşbek olduğunu yazmıştır.
Küçük Hamam: Melek Ahmet Paşa Camisi’ne bitişik olan bu hamamın da yapım tarihi belli değildir. Oldukça küçük ölçüde bir hamamdır. Soğukluk, ılıklık ve halvet bölümlerinden meydana gelmiş ve üzeri kubbe ile örtülmüştür.
Saray Hamamı: Diyarbakır çermik ilçesinde bulunan bu hamamın kitabesi günümüze ulaşamadığından yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır. Bununla beraber yapı üslubundan XVI-XVII. yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. Bu hamam haç biçimli, dört eyvanlı, köşe hücreli hamamlar plan gurubundandır. Oldukça büyük ölçüde yapılan bu hamam soğukluk, ılıklık ve halvet bölümlerinden oluşmuş, her bölümün üzeri içten pandantifli, dıştan kasnaklı kubbelerle örtülmüştür.
Çüngüş Hamamı: Diyarbakır Çüngüş ilçesinde eğimli bir arazide yapılmış olan bu hamamın da kitabesi günümüze gelememiştir. Mimari üslubundan XVII. yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. Hamam, dört eyvanlı haç biçimli ve köşe hücreli hamamlar gurubundandır. Yakın tarihlerde içerisindeki eyvanlardan biri ile köşe hücrelerinden ikisi kaldırılmış, halvet bölümü daha büyütülmüştür. Hamamın üzeri içten pandantifli, dıştan kasnaklı kubbelerle örtülüdür
ÇARDAKLI HAMAMI: Dabanoğlu Mahallesinde Kadı Camii Sokağı ile Tuzlu Sokak arasında yer alır. Hamam, Hüsrev Paşa Vakfına aittir. Hamam, 1999 yılında Kültür Bakanlığı tarafından kamulaştırılmıştır. Evliya Çelebi, Seyahatnamesi nde Çardaklı Hamamı için; yapanın kim olduğu malum değildir. Ama temiz ve aydınlık bir hamamdır diye söz eder. Çardaklı Hamamı onarımlara rağmen özgün özelliklerini korumuştur. Dikdörtgen
plandaki hamam, kuzey-güney yönünde mekanları ard arda sıralanacak şekilde yerleştirilmiştir. Kuzeyde hamam giriş kapısı ve soyunmalık duvarı ile hamamı sokaktan koparan yüksek bahçe duvarı sokağın topoğrafik akışına uygun bir cephe oluşturur. Güneyde külhan kapısı ve cephe sokağa açıktır. Hamama kuzey yönündeki sokaktan bir taşlık vasıtası ile girilir.
Hamam, kare planlı bir soğukluk, iki bölümden oluşmuş dikdörtgen planlı ılıklık, hela, yıldız plan tipinde, altı eyvan ve altı halvetten oluşan sıcaklık, dikdörtgen su deposu ve külhandan meydana gelmiştir. Soğukluk, hamamın soyunma ve dinlenme bölümüdür. Orta sofası kareye yakın, 8.45 m x 8.50 metre boyutlarındadır. Bu bölümde duvarlarda simetrik eyvan ve niş gibi elemanlar mevcuttur. Doğu ve batı yönünde iki katlı iki eyvan, üst kat eyvanlara çıkış merdiveni ile köşelerde yuvarlak kemer içerisinde dört niş bulunur. Sofanın tam ortasında süs havuzu vardır. Soğukluk, çapı 8,45 m olan kubbe ile örtülüdür.
Diyarbakır’ın eski tarihinden söz eden kaynaklardan, vilayet salnameleri ve gezginlerin yazılarından öğrenildiğine göre, Diyarbakır’da hamamların büyük yer tuttuğu anlaşılmaktadır. Şehrin hemen her mahallesinde hamamlar bulunuyordu.
Osmanlı döneminde salgın hastalıkları önlemek ve bu kentte yaşayanları korumak amacı ile kente gelen yabancılar zorunlu olarak hamamlara sokuluyor, ondan sora da şehre girmelerine izin veriliyordu. Bu nedenle de Diyarbakır surlarında kente girişi sağlayan dört kapının yakınında hamamlar bulunuyordu. Ancak bu hamamların çoğu zamanla ilgisizlikten, açılan yollar nedeni ile yıkılmış ve şehirde hamam sayısı azalmıştır.
Yıkılan hamamlardan Mirza Hamamı, XV. yüzyılda Akkoyunlular zamanında yapılmış ve I. Dünya Savaşı sırasında yıkılmıştır. Yenikapı Hamamı ise, 1882’de yıkılmıştır. Maristan Hamamı Gazi İlkokulu’nun yapımı sırasında ortadan kalkmıştır. İçkale’deki Kale Hamamı, Sinek Pazarı’ndaki Alaaddin hamamı da zamanla ortadan kalkmıştır. Muallak Mahallesi’ndeki Domat Hamamı da I. Dünya Savaşı sırasında yıkılmıştır. Dilaver paşa Hamamı, Hüseyin Efendi Hamamı, Bekir Paşa Hamamı, Cadde Hamamı da yakın tarihlerde çeşitli nedenlerle ortadan kalkan hamamlar arasındadır. Bunun yanı sıra XVI. yüzyılda yapılmış Cimşid Bey Hamamı,1863 tarihli İpekoğlu Hamamı da çeşitli amaçlarla kullanılmış ve işlevini kaybetmiştir.
Ali Paşa Hamamı: Ali Paşa’nın yaptırmış olduğu cami ve medresenin yanı sıra 1534 yılında onlara bir de hamam eklemiştir. Bu hamamın da cami ve medrese ile birlikte Mimar Sinan tarafından yapıldığı sanılmaktadır. Günümüze oldukça harap bir durumda gelmiştir.
Melek Ahmet Paşa Hamamı: Diyarbakır Melek Ahmet Paşa Caddesi üzerinde bulunan bu hamamı Melek Ahmet Paşa tarafından1564 yılında yapımına başlanmış, 1567 yılında da tamamlanmıştır.
Behram Paşa Hamamı: Behram Paşa tarafından 1564 yılında yaptırılan bu hamamdan Evliya Çelebi de söz etmiştir.
Çardaklı Hamam: Diyarbakır İbrahim Bey Mahallesi’nde bulunan bu hamamı Hüsrev Paşa camisi ile birlikte 1521-1528 yılları arasında yaptırılmıştır.
Vahap Ağa Hamamı: Diyarbakır’dan Dağ Kapısı’na giden yolun solunda bulunan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Soğukluk, sıcaklık ve halvet bölümlerinden meydana gelen bir hamam olup, özellikle halvet kısmı haçvari bir plan göstermektedir.
Deva Hamamı: Diyarbakır Mardinkapısı yakınında, cadde üzerindedir. Bu hamamın da yapım tarihi ve banisi belli değildir. Büyüklüğünden dolayı halk arasında Deve Hamamı olarak tanınmaktadır.
Osmanlılar döneminde Diyarbakır, ipekçiliğin çok geliştiği, Ortadoğu’nun büyük ticaret kentlerinden biri olması nedeniyle kente çok sayıda ziyaretçi gelmektedir. Bu ziyaretler kentte ticaretin canlı olmasına ve bunlara hizmet verecek yapıların yapılmasını sağlarken, dışarıdan gelen yabancıların salgın hastalık tehlikesinin oluşmasına da neden olmuştur. Kente gelen yabancılar salgın hastalık getirmemesi için kent giriş kapılarının yakınında hamamlar yapılmıştır. Hamam sayısının fazla olması yakıt sorununu da beraberinde getirmiştir.
Ancak, 16. YY’da Diyarbakır kentini ziyaret eden Evliya Çelebi, seyahatnamesinde şehirde var olan 13 hamamın adını vererek hepsinin şehrin çöpleriyle ısıtıldığını belirtmektedir. Hamamların mekanlarında taşlık (giriş), soğukluk (soyunma, giyinme mekanı), ılıklık (vücudun sıcaklığa ve soğukluğa alıştırıldığı mekan), sıcaklık (yıkanma mekanı), aralık, su deposu, külhan ve cehennemlik her hamamda görülmemekle beraber, havlu kurutma, kahve ocağı, kadı locası, odun deposu ve avlu ise servis mekanları olarak tanımlanmıştır.
Araştırmacılardan bazıları hamamlardaki bölümleri şöyle anlatmaktadırlar: Glück H. mekanlara; camekan, soğukluk, harara ve eyvan, Klinkhard ; giriş mekanı, geçiş mekanı, ana terleme mekanı, nişler. M. Sözen: Camekan, ılıklık, sıcaklık, terleme hücreleri; Y. Önge; soyunmalık, aralık, soğukluk, sıcaklık, halvet olarak isimlendirmiştir.
Diyarbakır kenti sadece sur içinde bir şehirken yapılan hamamlar, Sur içinde kentin birçok mahalle arasında ve özellikle de kent giriş kapılarında yapılmıştır. Diyarbakır’da kent içindeki mahalle hamamları yani mahalleler içerisinde yapılan hamamlar çardaklı, Cıncıklı, Kadı ve Çarşı hamamlarını sayabiliriz. Kente giriş kapılarına yakın olarak yapılan hamamlar ise, Mardinkapı’da Deva Hamamı, Urfakapı’da Maristan, Küçük Hamam ve Melek Ahmet Paşa hamamları, Dağkapı’da Vahap Ağa Hamamı, Yenikapı tarafında ise Kürt Hamamı ve Paşa Hamamını sayabiliriz.
Bu saydığımız hamamlardan Küçük Hamam ve Kürt Hamamı dışındaki hamamlar günümüze ulaşabilen hamamlardır. Melek Ahmet
Paşa ve Cıncıklı Hamamı sadece soğukluk bölümü ile diğer hamamlar ise soğukluk, ılıklık, sıcaklık, su deposu ve külhan bölümleri mevcuttur. Söz konusu hamamlar 16. ve 17.YY’da, inşa edilmiştir. Bu hamamlardan Çardaklı ve Paşa Hamamı Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kadı ve Cıncıklı Hamamı Vakıflar Genel Müdürlüğünün, diğerleri ise özel şahıs mülkiyetinde olan hamamlardır.
Bölgelere göre 2016 yılında işlenen kadın cinayetlerine baktığımızda; olay sayısı bakımından Marmara bölgesi 77 olayla en çok kadın cinayetinin işlendiği bölge. Marmara’yı 76 olayla Ege bölgesi izliyor. Akdeniz bölgesinde 64, Güneydoğu Anadolu bölgesinde 59, İç Anadolu bölgesinde 48, Karadeniz bölgesinde 45, Doğu Anadolu bölgesinde de 28 olay dikkat çekiyor. Ancak, kadın cinayetlerinde ölüm oranına bakıldığında; Akdeniz bölgesinin 65 ölüyle, Güneydoğu Anadolu bölgesinin de 64 ölüyle en çok ölüm olan bölgeler olduğu görülüyor.
Marmara bölgesinde daha önce de belirttiğimiz gibi en çok kadın cinayetinin işlendiği kent İstanbul. 42 vakanın yaşandığı İstanbul’u 12 olayla Bursa, yedi olayla Kocaeli, dörder olayla Balıkesir ve Sakarya, üçer olayla Tekirdağ ve Yalova, birer olayla da Edirne ve Kırklareli izliyor.
İkinci en çok kadın cinayetinin yaşandığı Ege bölgesinin lideri İzmir. 27 kadın cinayetinin yaşandığı İzmir’i 14 cinayetle Aydın, 10 cinayetle Muğla, sekizer cinayetle Manisa ve Denizli, beş cinayetle Kütahya, 3 cinayetle Afyon ve bir cinayetle Uşak takip ediyor.
Akdeniz bölgesinde olaylar kenti Adana 22 vakayla birinci sırada. İkinci sırada 19 vakayla turizm kentimiz Adana, üçüncü sırada 10 olayla Mersin bulunuyor. Maraş’ta dört, Isparta’da iki, Burdur ve Hatay’da da birer kadın cinayeti bulunuyor.
Güneydoğu Anadolu bölgesinde 14 olayla Gaziantep, 11 olayla Urfa, 10’ar olayla da Mardin ve Diyarbakır ilk üç sırayı paylaşıyor. Bu bölgede Batman’da sekiz, Adıyaman’da altı kadın cinayeti görülürken Kilis, Siirt ve Şırnak’da basına yansıyan her hangi bir kadın cinayeti veya şaibeli intihar olayı olmadı…
İç Anadolu bölgesinde başkent Ankara 15 cinayetle en çok vakanın yaşandığı kent. Ankara’yı dokuz olayla Kayseri, sekiz olayla Konya, yedi olayla Eskişehir, üç olayla Karaman, iki olayla Sivas birer olayla Aksaray, Kırıkkale, Kırşehir ve Yozgat takip ediyor.
Karadeniz bölgesinin hırçın kenti Samsun 11 kadın cinayetiyle birinci sırada. Trabzon ve Bolu beşer olayla ikinci, Zonguldak ve Çorum dörder olayla üçüncü, Tokat, Kastamonu, Ordu üçer olayla dördüncü, Giresun iki olayla beşinci sırada. Bölgede Amasya, Artvin, Bayburt, Düzce ve Karabük’te de birer kadın cinayeti görülürken Bartın, Gümüşhane, Rize ve Sinop kadın cinayetinin yaşanmadığı iller…
Doğu Anadolu Bölgesi basına yansıyan vakalara göre en az kadın cinayetinin yaşandığı bölge… Doğru mudur bilemeyiz, ama basına yansıyan rakamlar böyle. Bölgede altı olayla Malatya birinci, beşer olayla Elazığ ve Van ikinci, ikişer olayla Ağrı, Bitlis, Hakkari, Iğdır ve Erzincan
üçüncü sırada. Birer olay da Erzurum ve Kars’ta bulunuyor. Bölgede; Tunceli, Ardahan, Bingöl ve Muş’ta ise kadın cinayeti yok…
Bölgeler bir önceki yılla kıyaslandığında; Ege bölgesinde yüzde 52, Karadeniz bölgesinde yüzde 50, Akdeniz bölgesinde yüzde 31, Güneydoğu Anadolu bölgesinde yüzde 28, İç Anadolu bölgesinde yüzde 26, Doğu Anadolu bölgesinde yüzde 8’lik bir olay artışı artış kaydediliyor. En çok kadın cinayetinin işlendiği yer olmakla birlikte Marmara bölgesinde ise bir önceki yılla kıyaslandığında yüzde 3’lük bir artış olduğu dikkat çekiyor… Evet 2016 yılında durum böyleydi…
Sokakta, evde, işte, okulda, kısacası her yerde, her ortamda kadına yapılan psikolojik, fiziksel, cinsel, ekonomik şiddeti kınıyoruz ve içinde bulunduğumuz yılda kadın cinayetlerinin, şiddetin azalmasını diliyoruz. Şiddetin böylesine artarak toplumun tüm katmanlarına yayılmasının sebeplerinin araştırılması, ortaya çıkarılması ve de azaltılması için çalışmaların yapılması gerektiğini vurgularken, “şiddetsiz bir toplum” oluşması için bizi yönetenlerden tüm sivil toplum örgütlerine, derneklere kadar kısacası ilgili herkesin acilen el ele vermesi, çalışmalar yapması, toplumsal bir duruş sergilemesi gerektiğini düşünüyoruz…
2016 yılının ilk kadın cinayeti Osmaniye ve Aydın’daydı. Osmaniye’de yılın ilk günü boşandığı eşinin evini basan adam, tüfekle 28 yaşındaki kızını öldürdü, 5 yaşındaki kız torununu yaraladı.
Aydın Didim’de yine bir eski koca çocuklarının bakımını konuşmak bahanesiyle gittiği altı çocuğunun annesi Sultan Sarı’yı (40) yanında taşıdığı bıçakla defalarca bıçaklayarak öldürdü…
2016 yılının son kadın cinayetleri ise Van, Diyarbakır, İstanbul, İzmir ve Antalya’daydı… Cinayetlerin ilk üçü 28 Aralık 2016 tarihinde basına yansıdı… Van’da şiddet gördüğü için ayrı yaşadığı eşinin eve yaklaşmaması için tedbir kararı aldıran 24 yaşındaki iki çocuk annesi Şehriban Dinç’i zorla eve giren kocası çocuklarının gözü önünde başından tabancayla vurdu…
Yeri gelmişken vurgulayalım, doğu ve güneydoğudaki şaibeli kadın intiharları da kadın cinayetleri istatistiklerimize dahil ki, o bölgelerdeki kadın kuruluşları ve sivil toplum örgütleri ile gazeteciler de bu ölümlere “şaibeli” olarak bakıyorlar. Şaibeli intiharların çok fazla olduğu Diyarbakır’ın Çınar ilçesinde de, 19 yaşındaki bir genç kızın tüfeği karnına dayayarak intihar ettiği kayıtlara geçti…
İstanbul’da ise, tam bir vahşet vardı. Şişli’de kaldığı yurda giden üniversite öğrencisi A.Ç. (22) kendisini takip eden Moğolistan uyruklu Tuvshınbayar E. tarafından 4 metrelik duvardan cami avlusuna atıldı. Beli kırılan genç kıza tecavüz edip cep telefonunu gasp eden saldırgan daha sonra yakalandı…
İzmir’deki koca dehşeti de, 30 Aralık günü basına yansıdı. Karabağlar’da Hüseyin Sıtkı T. 46 yaşındaki 24 yıllık eşi, üç çocuğunun annesi Sevgi T.’yi bıçaklayarak öldürdü. Aynı gün Antalya’da da dövüldükten sonra araçtan atılan 25-30 yaşlarındaki Kazakistan ya da Özbekistanlı kadın kaldırıldığı hastanede öldü…
Kadın cinayetlerinin en çok yaşandığı iller
Kadın cinayetlerinin en çok yaşandığı il tabii ki İstanbul. İstanbul’da geçen yıl 42 kadın cinayeti vakası yaşandı. 35 kadın ve aile bireyi öldü, 12 kişi de yaralandı. Bu cinayetleri işleyenlerden sekiz kişi intihar girişiminde bulundu ve biri yaralı kurtuldu.
En çok cinayetin yaşandığı ikinci yer yer ise İzmir. İzmir’de meydana gelen 27 olayda 23 kadın ve aile bireyi öldü, beş kişi yaralandı. Beş koca da öldürdükten sonra intihar etti… Kadın cinayetlerinin en çok
yaşandığı üçüncü il Adana. Bu kentte yaşanan 22 kadın cinayetinde 23 kişi öldü, sekiz kişi de yaralandı. Öldüren iki koca da intihar etti…
Kadın cinayetlerinin olmadığı iller
Kadın cinayetleri haritasına baktığımızda 2016 yılında 16 ilde cinayet (ki basında gördüğümüz kadarıyla, varsa ve basında çıkmamışsa bilemeyiz) yaşanmadığını gözlemliyoruz. Bu iller de şöyle: Ardahan, Bartın, Bilecik, Bingöl, Çanakkale, Çankırı, Gümüşhane, Kilis, Muş, Nevşehir, Niğde, Rize, Siirt, Sinop, Şırnak ve Tunceli.