Güneş sistemi nedir?
Güneş sistemi, Güneş'in çekim gücü sayesinde onun çevresinde dolaşan gezegenleri, gezegenleri uydularını, yıldızları ve göktaşlarını kapsayan bir topluluktur.
Güneş'in etrafında direkt olarak gezen objelerde en büyük sekizi gezegen, bunlardan daha küçük olanlar cüce gezegenlerdir.
Güneş Sistemi 4.6 milyon yıl önce yer çekimsel olarak yıldızlar arası bir molekül bulutunun patlaması ile oluşmuştur. Bu teori 1796 yılında Matematikçi Simon Laplace tarafından ortaya atılmıştır ve doğruluğu en çok kabul edilen teoridir.
Güneş sisteminin çoğunluğunu Güneş oluşturur, daha sonra da Jüpiter oldukça bir yer kaplamaktadır.
İçeride bulunan dört küçük karasal gezegen daha çok kayalar ve metalden oluşan Merkür, Venüs, Dünya ve Mars'tır. Diğer dört büyük gezegenden Jüpiter ve Satürn gaz kütleleri iken, Uranüs ve Neptün ise daha yüksek erime noktası olan maddelerden oluşmuşlardır.
Tüm sekiz gezegen elips şeklinde döner. Gezegenlerin ve diğer gök cisimlerinin çekim kuvvetleri Güneş'in etkisiyle belirli bir yörüngede dönerler. Güneş sisteminin çapı 30 ışık yılı kadardır ve toplamda 10 gezegen bulunur.
Bu gezegenler Güneş'e olan sırası ile Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'dür.
Son sırada ise Plüton vardır, ancak dış merkezli bir yörüngesi olduğu için gezegen olup olmaması tartışma konusu olmuş, 2006 yılında ise cüce gezegen olarak adlandırılmıştır. Kısacası bu dokuz gezegen ve bilinen 166 uyduları da Güneş Sistemi'nin bir parçasıdır.
Güneş Sistemi'ndeki gezegenler ve özellikleri
Güneş sisteminde İç Gezegenler ve Dış Gezegeler olmak üzere iki çeşit gezegen bulunur. Mars, Venüs, Dünya ve Merkür İç (Karasal) gezegenlerdendir.
Bunlar kütlece küçük ve karasal özellikle gezegenlerdir. Jüpiter, Satürn, Plüto, Uranüs ve Neptün ise Dış (Gaz Yapılı) Gezegenlerdendir.
1) Güneş
Çapı 1.4 milyon kilometre olan ve 5 milyar yaşında olduğu tahmin edilen Güneş Sistemi'nin ısı, enerji ve ışık kaynağı bir yıldız olan Güneş, neredeyse tamamen hidrojen ve Helyumdan oluşmaktadır.
Kütlesi Dünya'nın 332.000 katıdır. Dünya'dan yaklaşık 149 kilometre uzaktadır. Güneş kendi etrafındaki bir turunu 25 Dünya gününde tamamlar. Sıcaklığı 6000 derece olan Güneş'in ışınları yaklaşık 8 dakikada yeryüzüne ulaşır.
Ayrıca Güneşte hidrojenin helyuma dönüşmesinden dolayı büyük bir enerji ortaya çıkar ve saniyede 600 milyon ton hidrojen, helyuma dönüşür. Bu sırada kırmızımsı alev 15-20 bin km yükselir ve bu olaya güneş fırtınası adı verilmiştir.
2) Merkür
Merkür dönüşü sırasında Güneş'e en fazla 47 milyon kilometre kadar en az da 70 milyon kilometre kadar yaklaşır. Merkür'ün yüzeyindeki sıcaklık 430 dereceye kadar çıkabilmektedir çünkü gezegenin sıcaklığı engelleyecek bir atmosferi yoktur, geceleri sıcaklık ise -170 derece olabilmektedir.
Bir Merkür günü 58.64 Dünya günü etmektedir.Merkür'ün yüzeyi Dünya ile benzerdir, birçok krater tarafından hasara uğramıştır. Güneş Sistemi'ndeki en küçük ikinci gezegendir, Plüton'dan büyüktür ve Dünya'dan sonraki en yoğun ikinci gezegendir. Uydusu yoktur.
3) Venüs
Venüs ve Dünya büyüklük, şekil, yoğunluk ve Güneş'e olan uzaklık bakımından benzerdir ancak başka birçok konuda farklıdırlar. Venüs genellikle gökyüzündeki en parlak gezegendir çünkü bulutları ışığı yansıtır.
Ancak Venüs'ün havasında genel olarak karbondioksit bulunur ve sülfürik asit bulutlar vardır. Dünya'ya en yakın gezegendir.Ayrıca ince atmosferi güneş ışığını emdiğinde yüzey sıcaklar 470 derecedir.
Venüs'e inen araştırma araçları birkaç saatten fazla duramamışlardır. Bir Venüs yılı 225 dünya gününe eşittir ancak bir Venüs günü 117 Dünya günü etmektedir. Yüzeyinin %90'ı bazalt lavları ile katılaşmıştır.
4) Dünya
Güneş Sistemi'nde hayata elverişli tek gezegen olduğu bilinen ve insanları uzayın boşluğundan ayıran ince bir atmosfere sahip, Güneş'ten 149,597,891 kilometre uzak gezegenimizin üçte biri sularla kaplıdır ve Güneş Sistemi'ndeki en büyük üçüncü gezegen, en büyük beşinci gezegendir.
Okyanuslar Dünya yüzeyinin %70'ini kaplar. Bir dünya yılı 365 gün 6 saat 16 dakikadır ve bir dünya günü 23 saat 56 dakikadır. Dünya'daki en düşük sıcaklık -87 derece iken, en yüksek sıcaklık 57.8 derecedir.
Kutuplardan basık, ekvatordan geniş bir şekilde olduğu için Dünya'nın şeklime jeoit denmektedir.
5) Mars
Güneşten yaklaşık olarak 142 milyon kilometre uzaktadır. Kırmızı gezegen Mars küçük kayalı bir yapısı olan aynı diğer karasal gezegenler gibi volkanlarla değişmiştir. Şu anda Mars çok soğuktur ve atmosferi yüzeyde su barındıramayacak kadar incedir.
Mars'ın Phobos ve Deimos adında iki uydusu vardır. Güneşten yaklaşık olarak 142 milyon kilometre uzaktadır. Mars'ta bir gün 24 saatten biraz daha uzun sürer ve Güneş etrafındaki dönüşünü 687 dünya gününde tamamlar.
Kayalı bir gezegen ve volkanlar, rüzgarlar, kimyasal reaksiyonlar sonucunda yüzeyi değişmiştir. Şu anda insan yaşamı için uygun bir havası olmasa da ileride olabileceğine dair bilimsel çalışmalar vardır.
6) Jüpiter
Dünya'dan daha büyük olan Jüpiter, her on saatte bir dönmesine rağmen Güneş'in etrafında dönebilmesi için 12 dünya yılı geçmesi gerekir. Jüpiter gazdan oluşan büyük bir buluttur.
Jüpiter'in atmosferi genel olarak Hidrojen ve Helyumdan oluşur. Yaklaşık 53 tane uydusu ve bir halkası vardır. İnsan yaşamına elverişli değildir ancak uydularından bazılarının uygun olduğu bilinir.
7) Satürn
Satürn'ün boyutu dünyanın yaklaşık dokuz katı kadardır. Güneş'in etrafında dönmesine rağmen ondan tam olarak 1.4 milyar kilometre uzaklıktadır. Bir Satürn yılı 29 dünya yılına eşittir.
Atmosferi genel olarak hidrojen ve helyumdan oluşmaktadır. Bilinen 53 uydusu vardır ve en büyük uydusunun adı Titan'dır.
8) Uranüs
Güneş sistemindeki en büyük üçüncü gezegen olan Uranüs, Dünya'dan dört kat daha büyüktür ve Güneş'ten 2.9 milyar kilometre uzaktadır. Bir Uranüs günü 17 saat iken bir Uranüs yılı 84 yıl sürer.
Uranüs kocaman bir buz yığınıdır ve yüzey sıcaklığı -214 derecedir, bilinen 27 uydusu ve 13 halkası bulunur. Venüs gibi Uranüs de doğudan batıya doğru döner.
9) Neptün
Dünya'dan tam dört kat daha büyük olan Neptün, Güneş'e en uzak olan gezegendir, aralarında yaklaşık 4.5 milyar kilometre uzaklık vardır.
Kendi etrafında dönüşünü 16 saatte tamamlarken, Güneş'in etrafında dönüşünü 165 dünya günü kadardır. Koca bir buz kütlesi denebilir. Neptün'ün 13 uydusu, 6 halkası bulunur.
Cüce gezegen olduğundan Pluto bazen Güneş'e Neptün'den daha yakın olabilmektedir. Ayrıca yüzey sıcaklığı -214 derecedir ve atmosferinde helyum, hidrojen ve metan gazları bulunur.
10) Plüton
2006 yılında Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından plüton cüce gezegen kabul edildiğinden beri dünyaca cüce gezegenler bilinmeye başladı. Plüton Güneş'ten 6 milyar kilometre uzaktadır.
Güneş çevresinde 250 yılda bit tur döneilen Plüton, kendi ekseni etrafında 6 gün 9 saat 17 dakikada dönmektedir. Güneş Sistemi'nde Eris ve Ceres adında iki cüce gezegen daha bulunmaktadır.
Sözlükte "güneş sistemi" ne demek?
1. Güneş'le gezegenlerin oluşturdukları dizge.
Güneş sistemi kelimesinin İngilizcesi
n. solar system