Kısaca Boşaltım Sistemi
Üriner sistem, böbrekler, ureterler, mesane ve uretradan oluşmuştur. Böbrekler, fasulye şeklinde organlar olup, kaburgaların hemen altında ve belkemiğinin her iki yanında yer alır. Bu organların asıl görevi, vücuttaki fazla suyu ve artık maddeleri idrar şeklinde dışarı atmaktır.
Bu işlevi sonucunda, kandaki bazı dengeleri sabit şekilde tutmayı sağlarlar. Böbrekle mesane arasında yer alan ve idrarı mesaneye taşıyan tüp şeklindeki organlara da “üreter” denir.
Yaklaşık 22-25 cm uzunluğundadır. Mesane ise karnın alt kısmında yer alır ve idrarın depolanmasına yarar. Tıpkı bir balon gibi elastikliği sayesinde genişleyerek bu işlevini yerine getirir. Burada depolanan idrar, “uretra yolu” ile vücut dışına atılır.
Böbrek Taşları Nasıl Oluşur?
Esas olarak böbrek taşı, idrar içinde çöken kristallerin böbrek iç yüzeyine tutunmasından ve birikmesinden oluşur.
Normalde idrar içinde bu kristalleşmeyi ve çökmeyi engelleyen ve “inhibitör” denilen maddeler vardır. Bu inhibitörler, her insanda yeterli miktarda olmayabilir ve bu da taş oluşumuna yol açar.
Diğer bir neden ise idrarın asidik veya bazik oluşudur. Eğer oluşan bu kristaller ve kumlar, yeteri kadar küçükse, idrar yollarına takılmadan ve de herhangi bir probleme yol açmadan düşerler.
Böbrek Taşının Belirtileri
Böbrek taşları genelde oluşumları sırasında çok belirti göstermezler. Hatta üreter olarak adlandırılan kanallara inip, oradan da idrarla mesaneye taşınabilirler. Bu yüzden böbrek taşları böbreklerden gelen idrar yolunu tıkayıp, sorun yaratabilirler. Bu hastalık pek çok belirti gösterebilir. Birdenbire başlayıp aynı şekilde biten, rastgele bağırsak ağrıları, en büyük göstergesidir.
Yani bir hastanın yaşayabileceği iki tür acı vardır. İlki, sırtın yan taraflarında veya karın bölgesinde kasılmalar; ikincisi de testislere veya kasık bölgesine kadar uzanabilen bir ağrıdır.
Diğer belirtiler:
- Kusma
- Kanlı idrar
- Mide bulantısı
- Anormal idrar rengi
- Ürperti
- Ateş
Böbrek Taşlarının Yapısı
Böbrek taşları, kimyasal yapıları bakımından birçok maddenin kombinasyonundan oluşmuştur. En çok görülen taş tipi, kalsiyum içeren ve fosfat veya oksalat kombinasyonlu taşlardır. Bu maddeler, bir insanın normal günlük gıdalarında mutlaka bulunurlar. Ayrıca kemik ve kas yapılarının önemli yapı taşlarıdırlar.
“Ürolithiasis” tibbi bir terim olup, üriner sistemin herhangi bir yerinde taş olduğunu ifade etmek için kullanılır. Diğer terimler olan idrar yolları taşı ve “nefrolithiasis” aynı amaç için kullanılır. Doktorlar bu terimleri, genellikle taşın yerini tanımlamak için kullanırlar.
Böbrek taşları ile safra kesesi taşlarının bir bağlantısı ve ilgisi yoktur. Bunlar vücudun farklı sistemlerinde oluşmuş taşlardır. Net olarak bilinmeyen bazı sebeplerden dolayı Amerika Birleşik Devletleri’nde ve diğer gelişmiş ülkelerde, son 20 yıldır taş hastaları sayısında artış vardır.
Hastalar, tipik olarak taşın olduğu tarafta sırtta veya karnın alt kısmında keskin, kramp tarzında gelip giden ağrılar duyarlar. Bazen bu yakınmalara bulantı ve kusma eşlik eder. Daha sonra ağrı, kasık bölgesine doğru yayılır.
Eğer taş düşemeyecek kadar büyükse, idrar yolunun herhangi bir kesiminde takılır ve yerine göre farklı yakınmalara sebep olurlar. Mesaneye çok yaklaşmış taşlarda, hastalar, sık idrara çıkma, idrarda yanma hissi duyarlar. Bu daha çok irritasyona bağlı olduğu için bekledikleri kadar idrar yapamazlar. İdrar yaparken çok fazla ağrı ve yanma hissederler.
Yine taşların idrar yollarını irrite etmesi sonucu idrarda kanama görülür. Ancak bu hiçbir zaman önemli bir kanama olamaz. Bu belirtilerle birlikte ateş de varsa, bu da infeksiyon belirtisidir. Bu durumda (bilgi yelpazesi.net) acilen doktorla irtibat kurmak gerekir. Bazen, “sessiz” denilen, yakınmaya sebep olmayan taşlar, genel sağlık kontrolleri sırasında tesadüfen saptanır.
Taş oluşumunu engellemek için yapılması en kolay şey, bol miktarda su içmek ve bunu alışkanlık haline getirmektir.
Devamlı taş üreten hastalar, günde en az iki litre idrar çıkartacak kadar su içmelidirler. İdrarlarında fazla miktarda kalsiyum ve oksalat atılan hastalarda, bu maddeleri içeren gıdaları daha az tüketmelidirler.
Bazı kimseler fazla miktarda kalsiyumlu gıdalar almamalarına rağmen idrarlarında kalsiyum miktarı fazla çıkar. Yine kalsiyum içeren antiasitlerden (mide asidini azaltan) ve aşırı D vitamini alınmamalıdır.
Extracorporeal shockwave lithotripsy (ESWL), üriner sistem taşlarının tedavisinde en sık ve güvenle kullanılan tedavi yöntemidir. ESWL cihazları, vucut dışında oluşturulan ve vucuda gönderilen şok dalgalarının taşa çarparak onu kırması esasına dayanarak çalışırlar. Burada taşlar, kum taneleri gibi parçalanırlar ve idrarla kolaylıkla atılabilecek hale gelirler.
Böbrek Taşı Tedavisi
Böbrek taşı tedavisi özel bir beslenme düzeni ile başlayabilir. Doktorunuz ne tür bir böbrek taşınız olduğunu teşhis edip, testlerle de bunu onayladıktan sonra, böbrek taşınızın ortadan kalkması veya vücuttan atılması için özel bir diyet yapmaya başlayabilirsiniz.
Bir beslenme uzmanı veya diyetisyen size yeni bir öğün listesi çıkartabilir; ama yapacağınız herhangi bir diyette mutlaka, tükettiğiniz potasyum, tuz, sıvı, protein, oksalat ve kalsiyum miktarlarını değiştireceklerdir.
Böbrek taşlarından kurtulmanın bir yolu günde yaklaşık 6 ila 8 bardak su içmektir. Ancak ağrı çok fazla olabilir ve narkotik analjezik gerektirebilir. Ayrıca ağrı tahammül edilemeyecek gibi olursa, hasta hastaneye yatırılmalı ve damar içinden sıvı verilmelidir.
Bunun yanı sıra, spesifik bir tedavi, oluşan taşların türüne ve ortaya cıkan belirtilere bağlıdır. Taşlar küçükse idrar ile bedeninizden kendiliğinden atılabilirler. Bu durumda, idrarınızı taşların analiz edebilmesi için saklamalısınız.
Perkütan nefrolitotomi: Böbreğin içinde veya böbreğe çok yakın olan, aşırı büyük taşlar için kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde taş, açılan ufak bir kesikten içeri sokulan endoskop ile çıkartılır.
Üretroskopi: Taşlar hâlihazırda alt idrar yoluna inmişse uygulanabilir.
Beden dışından taş kırma: Şok dalgaları ile 1,5 santimetrenin altındaki taşlar baskılanır. Bu yöntemin kullanılabilmesi için taşların ya idrar yolunda ya da böbreğin yakınında olması gereklidir. Şok dalgaları veya ses dalgaları ile kırılan taşlar ardından idrar ile vücuttan atılır.
Bunların dışında, açık ameliyat veya nefrolitotomi yapılması gereken vakalar olabilir. Yine de bu iki yöntem, diğer tedaviler uygulanamadığında veya işe yaramadıklarında tercih edilirler.
Böbrek Taşını Önlemek için Öneriler
Beslenme biçiminizde ufak bir değişiklik yapmak gibi, bu önerileri aklınızda tutar ve uygularsanız böbrek taşlarını önleyebilirsiniz. Zaten böbrek taşınız var ise, hem oluşabilecek sorunları ortadan kaldırmak hem de böbrek taşının tekrar ortaya çıkmasını önlemek için almanız gereken önlemler vardır.
Böbrek taşları kalıtsal olabilir. Eğer daha önce böbrek taşı sorunu yaşadıysanız, bol miktarda sıvı tüketmeniz sağlığınız için faydalı olacaktır.
Daha önce de bahsettiğimiz gibi, günde 6 ila 8 bardak su içmek bedeninizin yeterli idrarı üretmesini sağlayacaktır. 250 mililitrelik bir bardak ile günde 12 defa su içmenizi önerenler de var.
Sıvı tüketmeniz çok önemlidir; ancak unutmamalısınız ki, tüketebileceğiniz sıvıların bazıları su kaybınızı artırabilir. Bu nedenle kafein veya alkol içeren içecekleri tüketmemeye özen göstermelisiniz.
Doğru ilaçları alabilmek için ne tür bir taşınız olduğunu bilmelisiniz. Böbrek taşını oluşturan maddeleri ortadan kaldırabilen veya bu maddelerin idrarda tekrar oluşmasını önleyebilen ilaçlar bulunmaktadır.
Böbrek taşı oluşumuna sebep olabilecek veya daha önce böbrek taşınız olduysa yine olmasına neden olabilecek yiyecekleri içermeyen bir beslenme düzenine geçebilirsiniz. Bunun için peynir ve süt gibi süt ürünlerini tüketmemeniz önerilebilir.
Eğer taşlarınız oksalat ise, maden suyu içmemeli, çikolata ve yer fıstığı yememelisiniz. Eğer taşlarınız sistin ise, balık tüketiminizi azaltmalısınız. Ürik asit taşları olan kişiler için kırmızı et, ançuvez ve tavuk yemek pek iyi bir fikir değildir.