Julissa Corado, günlük ihtiyacını hazırlamak için her sabah güneşle birlikte doğuyor. Öğle vakti o ve annesi beyaz minibüslerini çorba dolu tencereler, turuncu Home Depot kovaları ve tortillaları ısıtmak için dökme demir tavayla dolduruyorlar.
Daha sonra Los Angeles’ın kendilerine memleketlerini hatırlatan bir köşesine giderler: South Bonnie Brae Caddesi ile Westlake’in Guatemala gece pazarı olan 6th Street’in kesiştiği kavşak.
Los Angeles’ta Guatemalalılar için kültürel bir çekim merkezi olan pazar, her akşam sokak satıcılarının çadırlar ve tel alışveriş arabalarıyla stantlar kurduğu kaldırım kenarında canlanıyor. Bazı satıcılar hâlâ izin almakta zorlansa da pazar müdavimleri, eyalet ve yerel otoriteler tarafından kaldırımda gıda satıcılarının faaliyet göstermesine olanak sağlamak için alınan tedbirlerin toplumun oluşmasına yardımcı olduğunu söylüyor.
Müşteriler yanından geçerken, bir dizi yerli Guatemala yemeği sunan satıcıların korosu tarafından karşılanıyorlar: “pepián de pollo, caldo de pata, chuchitos, tamales, rellenitos de plátano, garnachas.” Bu sadece birkaçını saymak gerekirse.
Satıcılar ve müşteriler bir an için kendilerini Quetzaltenango, Flores veya Mazatenango belediyelerindeki evlerinde hayal edebilirler. Westlake pazarını, herhangi bir şehrin en çok Guatemalalı gurbetçisine ev sahipliği yapan Los Angeles’ta kendileri için oydukları bir yer olarak görüyorlar.
Corado, küçük oğlu Nick’in annesi olarak dört yıldır stantta çalışıyor. Los Angeles’taki hayata alışmanın “tuhaf” olduğunu söyleyen Corado, çünkü burası Guatemala’da evi olarak gördüğü Santa Elena kasabasından tamamen farklı. Ancak markete gittiğinde tedirginliği ortadan kalkıyor.
25 yaşındaki Corado, elinde taze masa topunu yuvarlarken, “Kendi memleketinizdeymişsiniz gibi geliyor çünkü burası tam da böyle” dedi. “Pek bir fark yok.”
Pazardaki yemekler 3 dolarlık bir fincan champurrado’dan, pirinç ve fasulyeli 11 dolarlık bir tabak carne asada’ya kadar değişiyor. Sadece nakit. Tezgahını kızı Yesenia ve kocası Diego ile birlikte yöneten Tina Tunay’a göre çoğu zaman satılmayan yiyecekler satıcılar arasında paylaşılıyor.
Mısır kabuğunda pişirilen Meksika tamales’inden farklı olarak Tunay’ın Guatemala versiyonu daha büyük, muz yapraklarına sarılı ve yemesi daha yumuşak. Ayrıca üzerinde chow mein, elote loco ve rellenitos (yeniden kızartılmış siyah fasulye ile doldurulmuş plantain) bulunan tostada’lar da satıyor.
Tunay, ailesinin ertesi güne kadar eşyalarını saklayacak kaynağının olmadığını söyledi. Bir çözüm, bir öğle yemeği kamyonu satın almak olabilir, ancak bunun maliyeti 25.000 dolardan fazla olabilir; bu da neredeyse iki yıllık kazanç anlamına gelir.
Tunay, geçtiğimiz yıl, satıcıların yerel sağlık izni almasını kolaylaştıran Senato Tasarısı 972’yi desteklemek için bir grup sokak satıcısıyla birlikte Sacramento’yu ziyaret ettiğini söyledi. Vali Gavin Newsom, tasarıyı Eylül 2022’de imzalayarak yasalaştırdı ve 2023’te yürürlüğe girdi.
Tunay, Los Angeles’ta sokak satıcılarının suç olmaktan çıkarılmasından önce belediyenin gelip tüm yiyeceklerini çöpe attığını söyledi. Bugünlerde sokakta satış yapmak daha kolay hale geldi, ancak Tunay, özellikle belediye tarafından onaylanmış bir kamyon olmadığında izinlerin hâlâ sorun olabileceğini söyledi.
Tunay, “Şu anda bu şekilde çalışmaya devam ediyoruz” dedi. “Başka seçeneğimiz yok.”
Kendi standını işleten birçok kadından biri olan Glenda Rojas’a göre, pazar yaklaşık sekiz yıl önce oluşmaya başladığında, bugünkü Küçük Guatemala’nın yakınında bile değildi. Rojas, başlangıçta kavşakta dört satıcının bulunduğunu söyledi. Şimdi yaklaşık 45 tane var.
Rojas, satıcı arkadaşları hakkında “Bu küçük toprak parçasına ve onu nasıl koruyacaklarına uyum sağladılar” dedi ve hepsini tanıdığını belirtti.
Satıcılar kendi programlarını ve fiyatlarını belirliyorlar, ancak kendi aralarında saygı duydukları bir kural var: kaldırımdaki toprakların bölünmesi.
Rojas İspanyolca olarak “Herkesin kendine ait bir alanı var” dedi. “Bizim olmayan bir yeri alamayız. Herkes nereye gideceğini biliyor.”
Bir Westlake sakini olduğundan işini başka bir yere taşıma planı yok.
Rojas, “Buraya alıştım” dedi. “Başka bir yere gitmedim o yüzden burada kalıyoruz. Burada hepimiz bir topluluk oluşturuyoruz.”
“Başka eyaletleri de ziyaret ettim ve hiçbir şey bu yerle karşılaştırılamaz” diye ekledi.
Kavşağın güneyinde torta satan 40 yaşındaki Maria Hernandez, daha fazla alana duyulan ihtiyacın gerginliğe neden olabileceğini söyledi. Bir ay önce çıkan bir kavganın gözetleme görüntülerini gösterdi, ancak çoğu satıcı genel olarak insanların birbirine saygılı olduğunu söylüyor.
Hernandez, “Minnettar olmamız gerektiğini biliyoruz” dedi. “Kira ödemiyoruz, bu da yardımcı oluyor. Şu anda benim açımdan her şey yolunda görünüyor. Ülkemin yöresel yemeklerini yapabiliyorum. Tek sorun, insanların daha fazla şiddet yaratmak için gelmesidir.”
18 yıldır Los Angeles’ta yaşayan Hernandez, işini “gereklizorunluluk, dedi.
Piyasayı sık sık ziyaret eden hemen hemen herkes, Guatemala kökenli birine atıfta bulunmak için kullanılan popüler bir konuşma dili olan Chapines’tir. Bazı satıcılar Guatemala sınırının ana hatlarıyla süslenmiş spor gömlekler ya da Maya kumaşlarının renkli desenleriyle dokunmuş giysiler giyiyor.
Guatemala’nın ulusal kuşu olan göz kamaştırıcı quetzal, Chapinismos, “¿Qué Onda Vos?” ile süslenmiş şapkalarda, futbol formalarında veya kazaklarda görülüyor. veya “¡Púchica!”
Geçtiğimiz günlerde, Guatemalalı olmayan tek kişi, Rojas’ın kendi standını yönetmesine yardım eden Honduraslı Maritza Ramirez’di. Ramirez, bir parça chuleta adobada’yı (acı biber karışımıyla marine edilmiş ızgara domuz pirzolası) derme çatma bir ızgarada çevirirken, Rojas ona iş teklif ettiğinden beri her gün markette çalıştığını söyledi.
Guatemala’nın Suchitepéquez bölgesinden Lucrecia Batz, “Ve şimdi onu bir Chapina’ya dönüştürdük” diye şaka yaptı. Rojas’la da çalışan Battz, kazancını kirasını ödemek ve üç çocuğunu okula göndermek için kullandığını söyledi.
Rojas’ın standında chuletas adobada’nın yanı sıra envueltas (yumurta hamuruna sarılmış et veya sebze), kızarmış mojarra balığı ve taze tortilla da satılıyor.
Yanlarındaki standta sırada bekleyen Reina Camil ve kocası Tomás, geçtiğimiz yıl pazarı ziyaret etmek için Anaheim’dan defalarca bir saatlik yolculuk yaptı.
“Yerli yemekleri ve herkesi burada görmeyi seviyorum. Üç aylık oğlu Tomás Jr.’ı göğsüne sarılı askıda taşıyan Reina, işten sonra biraz eğlenip stresimi atabilirim” dedi. Kumaşın içinden bakan Tomás Jr., annesi karışık et siparişini alırken hiç ses çıkarmadı.
Başka bir müşteri olan Susana Chun, pazarın otantik yemek için başvurduğu yer haline geldiğini söyledi.
“Guatemala’dan bir şey istersem buraya gelirim” dedi.
Corado ve diğerleri, müşterilerinin Latin Amerika’nın her yerinden insanları içerdiğini söylüyor. Corado gülerek, Amerikalıların bile yemek yemeye geldiğini ancak İngilizcelerini anlamanın “biraz zor” olabileceğini söyledi.
19 yaşındaki Angelica Ortiz, Netflix’in “Sokak Yemekleri” belgesel dizisinde piyasaya yer vermesi de dahil olmak üzere çok çeşitli insanların gelip gittiğini gördüğünü söyledi. Ortiz, yemeğin ona ülkesini hatırlattığını söyledi. Ayrıca, bunun bir restoranda bulacağınız yiyeceklerden daha iyi olduğunu ve “más barato” yani daha ucuz olduğunu söyledi.
Saat 23.00’e gelindiğinde satıcılar çadırlarını, LED ışıklarını, gökkuşağı renginde şemsiyelerini ve katlanır masalarını toplayarak Küçük Guatemala’yı başka bir kavşağa çeviriyor. Ta ki ertesi gün bir ev parçası yaratmaya hazır bir şekilde geri dönene kadar.