Çin’in Wuhan kentinde koronavirüs pandemisi patlak verdiği andan itibaren, Washington ve Londra’daki tıbbi araştırmacılar, virüsün doğal olarak ortaya çıktığını savunmuş ve yalnızca komplo teorisyenlerinin virüsün Wuhan Viroloji Enstitüsü’nden sızdığına inanacağını sav etmişlerdi.
Şimdi ise, ortaya çıkarılan bir dizi e-posta – en sonuncusu Meclis Nezaret ve Islahat Komitesi tarafından görüntülenen ve 11 Ocak tarihli mektubunda atıfta bulunulan bir toplu e-postaydı – gerçekte virüsün, Anthony Fauci liderliğindeki Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü (NIAID) tarafından finanse edilen araştırmalardan ortaya çıktığı fikrini bastırmak hedefiyle düzenlenmiş bir komplo olduğu mümkünlüğünü giderek artırıyor.
En son e-postalar bu türlü bir komployu kanıtlamıyor, fakat iki nedenden ötürü bunu daha makul kılıyor: Zira uzman virologlar virüsün laboratuvarın özeliklerine sahip olduğuna inanmak için çok güçlü bir delil sunuyorlar ve o zamanki Ulusal Sıhhat Enstitüleri Yöneticisi Francis Collins’in bu bomba habere verdiği büsbütün politik reaksiyon de bu savı güçlendiriyor.
Hikâye, 31 Ocak 2020’de Scripps Araştırma Enstitüsü’nden Kristian G. Andersen liderliğindeki dört virologdan oluşan bir kümeden Fauci’ye gönderilen bir e-posta ile başlıyor. SARS-genomik CoV-2’nin dizisi bu e-postadan üç hafta evvel yayınlanmış ve virologlara virüsün yapısı ve muhtemel kökeni hakkında birinci bakış açısını sunmuştu.
Eski Ulusal Sıhhat Enstitüleri Yöneticisi Francis Collins
Andersen, Fauci’ye, “Bugün erken saatlerde yaptığımız konuşmalardan sonra, Eddie, Bob, Mike ve ben genomun evrim teorisinden beklentilerle tutarsız olduğunu gördük” dedi. Kıssada geçen Eddie, Sydney Üniversitesi’nden Edward C. Holmes; Bob, Tulane Üniversitesi’nden Robert F. Garry ve Mike, Scripps Research’ten Michael Farzan idi. Bu uzmanların ortak görüşlerine nazaran virüs tabiatta ortaya çıkmamıştı ve bir laboratuvardan sızmış olabilirdi.
Ancak dünya bunu, Haziran 2021’de Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası talebiyle edinilen e-postalardan ve sonraki gün (1 Şubat 2020) virologların bulgularını tartışmak için bir telekonferans düzenlendiği gerçeğinden ötürü aslında öğrenmişti. Lakin toplantıda sıra dışı bir şey oldu, zira Andersen üç gün içinde büsbütün farklı bir telaffuz geliştirmişti.
4 Şubat 2020’de gönderilen bir e-postada Andersen, laboratuvar sızıntısı hakkındaki fikirleri “bu virüsün bir biçimde kasıtlı olarak geliştirildiğine dair çılgın spekülasyonlar” olarak reddetti, ki açıkçası durum hiç de bu türlü değildi.
Andersen ve meslektaşları daha sonra 17 Mart 2020’de Nature Medicine mecmuasında “Çalışmalarımız SARS-CoV-2’nin bir laboratuvar yapısı yahut bilerek değiştirilmiş bir virüs olmadığını açıkça ortaya koyuyor” diye bir makale yayınladı. Makalenin büyük bir tesiri oldu ve ana akım medyayı laboratuvar sızıntısı argümanlarını araştırmamaya ikna etti.
Bu yayın, İngiliz tıp mecmuası The Lancet’te yayınlanan bir evvelki mektupla birlikte, karşı bilimsel sesleri tesirli bir formda susturdu. Lancet mektubu, 1 Şubat 2020’de, telekonferansı organize eden Londra’daki kıymetli bir araştırma yöneticisi olan Jeremy Farrar tarafından imzalandı.
Peki 1 Şubat’taki telekonferans sırasında virologların kanılarını bu kadar kökten değiştirmesine neden olan ne oldu?
Haziran 2021’de ortaya çıkan e-postalar, neredeyse her söz sansürlendiği için bunu söylemeyi imkansız hale getirdi. Meclis Nezaret ve Islahat Komitesi’nin e-postaları sadece kamerayla okumasına müsaade verildi, bu da üyelere rastgele bir kopya verilmediği, fakat çalışanların e-postaları görüntülerken elleriyle deşifre etmelerine müsaade verildiği manasına geliyordu.
Komitenin 11 Ocak 2022 tarihli mektubundan verilen alıntılara nazaran, virologların virüsün modifikasyon izi taşıdığına dair çok az kuşkuları vardı. Odak noktaları, furin bölünme bölgesi olarak bilinen genetik bir bölgeydi: Virüsü de insan hücreleri için epeyce bulaşıcı yapan şey bu genetik modül. Bilim insanları bazen bu elementi virülanslarını arttırmak için laboratuvar virüslerine eklerler, lakin tabiatta virüsler, ailelerinin öbür üyeleriyle değiş tokuş yaparak bunun üzere genetik modülleri alırlar.
Kovid virüsündeki furin bölünme bölgesi, bu virüs ailesinin bilinen öteki hiçbir üyesinde (Sarbecoviruses olarak bilinen bir grup) furin bölünme bölgesine sahip olmadığı için dışarı çıkıyor. Pekala o halde virüs nasıl bulaştı?
Wuhan Viroloji Enstitüsü önünde bekleyen güvenlik görevlileri
Andersen kümesinin bir üyesi olan Tulane Üniversitesi’nden Garry, en son e-postalarında, eklenen furin bölünme bölgesinin tam olarak gerekli uzunlukta olduğunu vurguluyor ki bu tabiatta alışılmadık bir durum. Garry, “Bunun tabiatta nasıl meydana geldiğini hakikaten anlamıyorum… Elbette, ülkü 12 tabanlı ek parçayı laboratuvarda basitçe oluşturabilirsiniz.” diyor.
Andersen kümesinin bir öbür üyesi olan Scripps Research’ten Farzan da görünüşe nazaran tıpkı formda düşünüyordu. House komitesi yaptığı açıklamada, “Farzan, Furin bölünme bölgesinden rahatsız oluyor ve bunu laboratuvar dışında bir olay olarak açıklamakta zorlanıyor (doğada mümkün yollar olmasına karşın, lakin pek mümkün değil),” dedi.
Farzan, virüslerin insan hücre kültürlerinde büyütüldüklerinde furin klevaj bölgeleri üzere elementler kazanabileceğini belirtti, bu nedenle “furin bölgesinin edinilmesi, yönlendirilmiş mühendislik yerine doku kültüründe virüsün devam eden geçişi ile epeyce uyumlu olacaktır.” Her iki yol da – bölünme bölgesinin yahut doku kültürünün direkt eklenmesi – virüsün bir laboratuvardan geldiğini gösterir.
Konferans üyeleri, virüsün Wuhan laboratuvarından kaynaklanmış olabileceğinin açıkça farkındaydı. Farzan, “Bence tüm bunları nasıl bir ortaya getirdiğiniz sorusu ortaya çıkıyor. Şayet bu tesadüfler dizisine, Wuhan laboratuvarı hakkında bildiklerinize, tabiatta ne kadarının olabileceğine inanıyorsanız tabi. – Bu bir kazara sızma mı yoksa doğal bir olay mı?” biçiminde konuştu.
Konferansta hazır bulunan üst seviye yöneticilerin, profesyonel danışmanlarının ulaştığı şok edici sonucu keşfetmek için tez edecekleri düşünülürdü… Fakat Collins, bilim insanlarının virüsün neden tasarlanmış göründüğünü düşündüklerini detaylı olarak açıkladıkları telekonferanstan yalnızca bir gün sonra bu türlü bir fikrin yaratabileceği ziyan konusunda ikaz yaptı.
Yeni e-postalara nazaran, Collins, 2 Şubat 2020’de, “Komplo sesleri süratle yükselecek, bilime ve memleketler arası ahenge kıymetli potansiyel ziyanlara neden olacaktır” dedi.
Collins, laboratuvar sızıntısı fikrinin, doğal köken teorisini fikir birliği durumu olarak belirleyen Mart 2020 Nature Medicine makalesinden sonra bile tesirli bir halde bastırılmadığından kaygı duyuyordu. 16 Nisan’da Fauci’ye e-posta göndererek, “NIH’nin bu son derece ziyanlı komployu bastırmak için yapabileceği bir şey olup olmadığını merak ediyorum” dedi.
Fauci dertsiz görünüyordu. Sonraki gün, “Şu anda bu bahiste hiçbir şey yapmazdım,” dedi ve ekledi, “Bu, vakitle sönecek parlaklıkta bir şey.”
Sonraki aylarda yapılan şey de tam olarak bu oldu: Bilim topluluğunda ve ana akım medyada, virüsün doğal oluşumu tek seçenek olarak kaldı.