Leonardo da Vinci (15.04.1452-02.05.1519)
01 Ocak 1970
Leonardo da Vinci, 15 Nisan 1452de İtalyada Floransa yakınlarındaki küçük bir kasaba olan Vinci'de doğdu. Noter olan Ser Piero da Vinci ile bir köylü kızı olan Caterinanın evlilik dışı çocuğuydu. Leonardonun erken dönemine dair bilinenler az olsa da beş yaşına kadar annesi ile ardından başka bir evlilik yapan babası ile yaşadığı düşünülmektedir.
Leonardo 1466da Floransaya babasının yanına taşındı. Küçük yaşlardan beri yaptığı çizimler babasının dikkatini çekmekteydi. Oğlunun çizimlerini Floransalı resim ustalarından Andrea del Verrocchio'ya göstermesi sonucunda Leonardo onun atölyesine çırak olarak girdi. Kuyumculuktan heykeltıraşlığa pek çok alanda uzman Verrocchio'nun gözetiminde heykel, resim, mimarlık, optik teoriler ve perspektif dolayısıyla geometri, doğa bilimleri ve müzik gibi geniş bir yelpazede deneyim kazandı.
Leonardo 1472de yirmisinde Floransalı Ressamlar ve Heykeltıraşlar Loncasına kabul edildi. Bu, bir ressam ve heykeltıraş olarak bağımsız siparişler alabileceği anlamına gelse de 1476ya kadar Verrocchio'nun yanında kaldı. Bu dönemde ustası Verrocchioya İsa'nın Vaftizi konulu sipariş geldi. Leonardo ustasının yardımcısı olarak boyalarla ilk çalışmalardan birini gerçekleştirdi. Resmin soluna elinde birkaç parça giysi tutan bir melek resmi yaptı. Hatta Verrocchionun öğrencisinin yeteneği yüzünden resim yapmayı bıraktığı söylenegelmiştir.
Leonardo genellikle atölyedeki modellerle çalışsa da doğayı konu aldığı çalışmalarda yapmıştı. Bilinen ilk desen ve eskiz çalışması olan 1473 tarihli Arno Manzarası, onun doğayı tasvir etme biçiminin özgünlüğüne dair ipuçları vermişti. Ancak 1475 tarihli Meryem'e Müjde bu alanda ustalaştığının imzası olmuştur.
1478de Leonardo Floransa'daki Palazzo Vecchioda yer alan San Bernardo Şapelinin altar panosunu süsleme siparişiyle ilk önemli işini aldı. Fakat Leonardo bu tabloyu tamamlamamıştı. 1480de Aziz Hieronymusu betimleyen orta büyüklükte bir altar resmi ve 1481de Scopeto'daki San Donato Manastırı için "Müneccim Kralların Tapınması" temalı resim siparişleri de birçok yapıtı gibi yarım kalmıştı.
1482de ustası Verocchioya ve üyesi bulunduğu Floransa Ressamlar Topluluğuna veda ederek yeni bir başlangıç için Milanoya gitti. Milanoda II Moro olarak tanınan Ludovico Sforzanın hükmü sürüyordu. Milano'ya seçmesinde iki sebep ağır basıyordu. Birincisi bir müzisyen olan Leonardonun kendi tasarladığı at başı şeklindeki liri, Lorenzo deMedicinin, Milano Dükü Ludovico Sforzaya hediye etmek istemesiydi. Diğer neden ise daha Floransadayken Milano Düklerinin büyük bir anıt projesi hazırladıkları duyumunu almasıydı. Ludovico Sforza, babası Francesco Sforzanın onuruna devasa boyutta atlı bir heykel yaptırmayı planlıyordu. Leonardo, Milano Sarayına yazdığı başvuru mektubunda bu tasarıya özel bir yer ayırmıştı. Bu mektupta, askeri mühendislik alanındaki yeteneklerini de vurguluyordu. Ancak Milanodaki ilk işi, 1483 tarihli San Francesco Grande Kilisesi şapeli için büyük bir altar panosunun orta bölümünü oluşturacak olan Kayalıklar Madonnası tablosu oldu.
Leonardo, Milanoda Sforza ailesinin merasimleri ve kent festivallerinde kullanılan dekorları, kostümleri tasarlıyordu. Ayrıca askeri mühendis ve mimar olarak da çalışıyordu.
1480lerin ortaları Leonardonun hatırı sayılır envaitürlü bilimsel çizimler yaptığı yıllar oldu. Teknik, bilim ve sanata dair çizimlerinin yanında düş gücü yoğunluklu şaşırtıcı çalışmalar da yaptı. Askeri aygıtlar ve makineler tasarladı. Uçan makineler ve benzeri tasarımları da on yedi yılını geçirdiği Milanoda yapmıştı. 1480lerin sonlarında ilk kez insan vücudunun oranları, anatomi ve fizyoloji konularında da kapsamlı çalışmalara imza attı. Ludovico il Moro, Leonardoya resimleri ve teknolojik buluşları için atölyeler tahsis etti. Leonardonun fırça darbelerini ve tüm kompozisyon stilini göstereceği öğrencileri de oldu. On yaşında yanına aldığı asıl adı Gian Giacomo Caprotti olan Salainin öğrencileri arasında özel bir yeri vardı.
Leonardo, Milano döneminde her alandaki düşüncelerinden notlar almaya da başlamıştı. Eskizler ve küçücük puntolu el yazısıyla doldurulmuş notları binlerce sayfa olmuştu. Çizimlerinde de yazılarında da sol elini ayna simetrisinde soldan sağa doğru kullanıyordu. Not defterlerinde doğa gözlemleri, teknik ve sanatsal çizimlerin yanı sıra kişisel notlar, hesaplar, adresler, ilgi alanları ve temasta bulunduğu kişiler hakkındaki bilgiler de yer alıyordu.
Ludovico il Moro, babası onuruna hanedanının gücünün simgesi atlı heykel projesini yeniden gündeme getirmişti. Sforzanın dev boyutta olması planlanan bu anıtı Leonardodan yapması istenmişti. 1493te Sforza Sarayının avlusunda bu bronz atlı heykelin alçı modeli sergilendi. Bronzdan dökümün teknik zorlukları nedeniyle bu tasarım model aşamasından öteye gidemedi. 1495te ise Leonardo, Ludovico il Moronun siparişi üzerine Santa Maria delle Grazie Manastırının yemekhanesine Son Akşam Yemeği konulu freskini yapmaya başladı.
1499da Ludovico Sforza, XII. Louis önderliğindeki Fransızlar tarafından iktidardan indirildi. Leonardo, Ludovico il Moronun hizmetindeki Milano yıllarının da sonu oldu. Floransa'ya dönüş yolu üstündeki çeşitli kentlerde vakit geçiren Leonardo, Osmanlı imparatorluğunun yeni padişahı, Fatih Sultan Mehmet'in oğlu Sultan II. Bayezid'e onun himayesine girerek askerî mühendis olarak hizmet vermeyi ve Haliç üstüne bir köprü inşa etmek istediğini belirten bir mektup yazdı. Yaptığı bir köprü çizimini padişaha yollamış olsa da bu projesi kabul görmedi.
Leonardo 1502de farklı bir alana yöneldi. General Cesare Borgianın yanında baş askeri mimar ve mühendis olarak çalışmaya başladı. Orta İtalyada General ile Toskana ve Umbria bölgelerini dolaştı. Askeri strateji için kullanılacak topografi çizimleri gerçekleştirdi.
1503de tekrar Floransaya döndü. Floransada Francesco del Giocondo'nun siparişi üzerine eşi Lisa del Giocondo'nun (Mona Lisa) portresine başladı. Aynı dönemde çağdaşı olan iki büyük sanatçı olan Michelangelo Buonarroti ve Raffaello ile tanıştı. Raffaello Mona Lisaya hayran kaldı ve hatta üzerinde çalıştı. Leonardo ile Michelangelo arasında ise bir çekişme baş gösterdi. Floransa yönetimi, hükümet konağı Palazzo Vecchionun büyük salonunun duvarlarını şehrin tarihine dair büyük duvar resimleriyle donatmayı kararlaştırmıştı. Leonardodan Anghiari Savaşı temalı bir resim istendi. Michelangelonun Cascina Savaşı konulu resmi ile yan yana sergilenecekti. Ancak her iki resim de bitirilemedi.
Leonardo 1506da Floransa'dan ayrılarak Milano'ya döndü. Floransaya kısa ziyaretleri dışında Milanoda kentin Fransız yöneticisi Charles dAmboise için çalıştı. 1508de Kayalıklar Madonnasının bazı değişikliklerle ikinci versiyonunu yaptı. Milanodaki Fransız sarayında düzenlenen törenler için süsleme tasarımları yapıyor, mimarlık görevine de devam ediyordu.
İkinci Milano döneminde Leonardonun anatomik çizimleri resimlerinin önüne geçiyordu. Anatomiye daha fazla mesai ayırmaya başlamıştı. İlk Milano dönemindeki anatomi çizimlerinin tersine daha çok insan vücudu ile kesik ve parçalanmış organlara yer veriyordu. Milanolu bir toprak sahibi ailenin mensubu olan Francesco Melzi öğrenci olarak sanatçının atölyesine girdi. Melzi, Leonardonun en yakın dostlarından biri olacaktı.
1511de Leonardonun hamisi Fransız yönetici Charles d'Amboise öldü. Fransızların 1512'de Milano'dan çekilmesi ile Leonardo, Papa X. Leonun kardeşi Giuliano deMedicinin koruyuculuğunu kabul ederek Roma'ya gitti. Vatikan Sarayı'nda Guiliano de'Medici için çalışmaya başladı. Vaftizci Yahya Leonardo'nun Roma döneminden günümüze ulaşan tek ve yalnız yaptığı son resimdi.
1516da hamisi Giuliano deMedici öldü. 1517de Fransa Kralı I. Françoisnin davetiyle saray ressamı olarak Fransaya taşındı. Francesco Melzi ve Salai ile birlikte Amboise'deki Cloux Şatosuna yerleşti. Hayatının son yıllarını Cloux Şatosu'nda geçirecekti. Kralın baş ressamı, mühendisi ve mimarı olarak çalıştı. Geçirdiği felç sağ yanını etkilese de çalışmaya devam etti. Resim yapmayı daha çok öğrencisi Melziye bırakmıştı. Fırça pek kullanmasa da çizime ağırlık veriyor, defterlerini desenlerle dolduruyordu. Tufan konulu çizimler yapmaya başlamış, tuhaf devinimler içinde gerçekdışı betimler çiziyordu.
1518deki geçirdiği ağır hastalık sonucunda Leonardo da Vinci yatağa düştü. 2 Mayıs 1519da 67 yaşında Cloux Şatosu'nda hayatını kaybetti.