Afrika futbolunun en büyüğünü belirleyecek Afrika Uluslar Kupası 19 Ocak'ta başlıyor. Bu yıl 29'uncu kez yapılacak turnuva Güney Afrika'da düzenlenecek ve 10 Şubat'ta Johannesburg'da yapılacak final maçıyla sona erecek.
Bu kupa geçen yıl da düzenlenmiş ve Zambiya'nın şampiyonluğuyla sona ermişti. Organizasyon, Dünya Kupası ve Avrupa Futbol Şampiyonası ile aynı yıla denk gelmemesi amacıyla bu yıldan itibaren tekli yıllarda düzenlenmeye başlanacak. Her iki yılda bir kış aylarında düzenlenen turnuva, bu yönüyle Afrikalı oyuncularından bir süreliğine faydalanamayacak olan Avrupa'nın büyük futbol kulüplerinin tepkisini çekiyor. Turnuvada Fransa'dan 54, İngiltere'den 18, İspanya'dan 13, Türkiye'den 11 oyuncu forma giyecek.
Nasıl başladı?
İlki 1957 yılında Sudan'da düzenlenen Afrika Uluslar Kupası'na katılan takım sayısı dörttü. Sudan'la birlikte konukları olan Mısır, Etiyopya ve Güney Afrika o dönem Afrika'nın bağımsız olan tek ülkeleriydi. Ancak apartheid rejimiyle yönetilen Güney Afrika, kadronun tamamını beyaz oyunculardan oluşturup siyahlara yer vermeyince diğer takımların tepkisini çekti ve turnuvadan diskalifiye edildi, Afrika Futbol Konfederasyonu (CAF) üyeliğinden çıkarıldı. Güney Afrika'nın üyeliğe dönüşü 1992 yılında oldu.
1996'dan sonra ikinci kez turnuvaya ev sahipliği yapacak Güney Afrika'nın bu ev sahipliği biraz tesadüfi oldu. Turnuvanın bu yıl Libya'da düzenlenmesi planlanıyordu. Hatta yeni stadyumlardan bazılarını Türk müteahhitler inşa etmişti. Ancak ülkede çıkan iç savaş sonrasında CAF, yeni bir ev sahibi arayışına girdi. 2010'da Dünya Kupası'nı düzenlemiş Güney Afrika da en hazır ülke olarak değerlendirildi ve ev sahipliğini kaptı. Dünya Kupası'nda kullanılan stadların beşi, Afrika'nın en iyi 16 takımını ağırlayacak.
Üye ülke sayısı UEFA'dan fazla olmasına rağmen Dünya Kupası'na gönderdiği takım adedi Avrupa'nın üçte biri düzeyinde olan Afrika'nın en büyük futbol şöleni Afrika Uluslar Kupası. Önceleri Dünya Kupası'na katılıp hiçbir varlık gösteremeden elenen Afrika takımları, 1990 Dünya Kupası'nda Kamerun'un çeyrek finale kalması sonrası "Futbolda biz de varız" dediler. Zamanla Afrika Uluslar Kupası'na katılan ülke sayısının artması, 1995'te Liberyalı George Weah'ın dünyada yılın futbolcusu seçilmesi ve 2002'de Senegal'le, 2010'da Gana ile gelen Dünya Kupası çeyrek finalleri Afrika futbolundaki büyük atılımın sinyalleri. Önceleri maçlarında stadyumlarına seyirci çekmekte bile zorlanan Afrika Uluslar Kupası, artık ciddi anlamda gelir getiren bir organizasyon. Afrika Futbol Konfederasyonu, maçların dağıtım haklarını bir Fransız şirketine sattı. Ancak çok sayıda Afrikalı televizyon kuruluşu, şirketin belirlediği 1.98 milyon dolarlık yüksek yayın hakkı bedelini ödeyemeyecek durumda. Bu durum bazı ülkelerin maçları kaçak yollarla yayınlama yolunu seçmesine yol açabilir. Geçen yılki turnuvayı Botsvana Devlet Televizyonu yayın lisansına sahip olmadan yayınlamıştı. Bir diğer ihtimalse maçların bazı ülkelerde yayınlanmaması ki bu durumda Afrikalı futbolseverler kıtanın en büyük futbol şölenini canlı izleyemeyebilir. Bu durumda, kendi uluslarını ve kıtalarını dünyaya futbol yoluyla kabul ettirebilmiş olan pek çok Afrikalının evine futbol ve milli takımları girmeyebilir. Avrupa'da ve Türkiye'yede ise maçların tamamını Eurosport ve Eurosport 2 yayınlayacak.
Her zaman sürprizlere gebe olan ve favorilerin genelde istediğini alamadığı Afrika Uluslar Kupası'nda ilk fireler elemelerde verildi. Tarihinde ilk kez bu kupaya katılan Yeşil Burun Adaları'na elenen Kamerun, olaylı bir maç sonrası Fildişi Sahili'ne kaybeden Senegal ve kupayı en çok kazanan takım Mısır bu turnuvada yoklar. Geçen yıl Port Said'de meydana gelen olaylardan sonra Mısır'da lig maçlarının hâlâ oynanmadığını hatırlatalım. Katılan 16 takım, dörderli dört gruba ayrılmış durumda ve grupları ilk iki sırada bitiren takımlar çeyrek finale yükselecek. Kupayı kazanacak takım bu yaz Brezilya'da düzenlenecek 2013 FIFA Konfederasyon Kupası'nda Afrika'yı temsil edecek.
A Grubu: Güney Afrika, Angola, Fas, Yeşil Burun Adaları
Ev sahibi Güney Afrika, son iki turnuvaya katılamamıştı. 1996'da yine ev sahibi oldukları organizasyonda kupaya ulaşan Güney Afrika'nın işi hiç de kolay olmayacak. En büyük yıldızları Stephen Pienaar milli takımı bıraktığını açıkladı ve Teknik Direktör Gordon Igesund, Güney Afrika liginden 16 oyuncuya 23 kişilik kadroda şans verdi. Onların en büyük avantajı, gruptaki diğer üç takıma da şimdiye kadar hiç yenilmemiş olmaları. Üst üste beşinci turnuvasına katılan, hatta bu süreçte bir de Dünya Kupası gören Angola futbolu, bir jenerasyonunun sonuna yaklaştı. Şimdiye kadar çeyrek finalden ötesini görememiş Angola'da, 38 milli maçında 21 gol atan Manchester United'lı Manucho kariyerinin sonunda takımını daha ilerilere taşımaya çalışacak. Son 14 turnuvaya katılan Fas, Mozambik ile oynanan eleme maçını 2-0 kaybetmesinin ardından Teknik Direktör Erik Gerets ile yollarını ayırmıştı. Yeni çalıştırıcı Raşit Taoussi'yi zorlu bir görev bekliyor. Çünkü elindeki kadro yetenekli oyunculardan oluşmakla birlikte kadar bir arada oynamak konusunda sorun yaşanmasını da vaat ediyor. Marouanne Chamakh ve Adel Taarbt kadroda bulunmazken, Galatasaraylı Nordin Amrabat takımın önemli kozlarından olacak. Kamerun'u saf dışı bırakarak Güney Afrika'ya gelen Yeşil Burun Adaları tarihlerinde ilk kez Afrika Uluslar Kupası'na katılıyor. Lille forması giyen ve Şampiyonlar Ligi tecrübesi de bulunan Ryan Mendes takımın en önemli silahı konumunda.
B Grubu: Gana, Mali, Nijer, Demokratik Kongo
Gana bu kupayı dört kez kazansa da 1982'den beri mutlu sona ulaşamıyor. Kwadwo Asamoah, Asamoah Gyan, Badu, Paintsil, Annan gibi yıldızlarıyla Gana şampiyonluğun önemli adayları arasında. Gana'nın herhangi bir maçı penaltılara kalırsa Asamoah Gyan topun başına geçemeyebilir. Zira kasım ayında hayata gözlerini yuman annesi oğluna artık penaltı kullanmamasını telkin etmişti. Bilindiği gibi Gyan, 2010 Dünya Kupası'nda Uruguay'la oynanan maçta çok kritik bir penaltı kaçırmış ve takımı Dünya Kupası'ndan elemişti. Geçen yılki Afrika Uluslar Kupası'nı üçüncü sırada bitiren Mali bu sefer daha iyisini hedefliyor. Mamadou Diarra'nın sakatlığı sebebiyle yer almadığı kadroda İngiltere Premier Ligi'nde forma giyen Samba Diakite ve Modibo Maiga'ya dikkat. 1968 ve 1974'te Zaire adıyla bu kupayı iki kez kazanan Demokratik Kongo son yıllarda iyi bir görüntü sergilemiyor. Ancak Fransız Teknik Adam Claude Le Roy'un elinde şekillenen takım, Karabükspor'dan hatırladığımız Lualua ve Anderlecht'ten Mbokani'li kadrosuyla grupta ikinci sıra için Mali'yi zorlayabilir. Geçtiğimiz yıl tarihinde ilk kez kupaya katılan Nijer, gruptaki üç maçını da kaybederek elenmişti Bu yıl takımın başına geçen yıl Gabon'u çeyrek finale taşıyan Gernot Rohr'u getirdiler. Avrupa'nın büyük liglerinde oynayan hiçbir oyuncusu bulunmayan Nijer için bir kez daha önemli olan katılmak.
|Zambiya - dw.de|
C Grubu: Zambiya, Nijerya, Burkina Faso, Etiyopya
Geçtiğimiz yıl tarihi bir başarı yakalayıp Afrika Uluslar Kupası şampyionu olan Zambiya bu kupanın da önemli favorilerinden biri. Ancak takımın son durumu pek de iç açıcı değil. Elemelerde Uganda'yı ancak penaltılarla geçebilen Zambiya, turnuva öncesindeki son dört hazırlık maçında gol atamadı. Hatta takımda durum öyle ki, savunma oyuncusu Stopilla Sunzu, Reading kulübüyle deneme antrenmanına çıkmak için takım kampından ayrıldı. Şu an için görüntü, bir kez daha Teknik Direktör Herve Renard'ın şapkasından çıkaracağı tavşana baktıkları yönünde. Nijerya geçtiğimiz yılki turnuvaya katılamadı ancak bahislerde bu kupayı kazanmaya en yakın üçüncü aday. 90'lı yıllardaki en iyi görüntülerinden uzaklar. Ancak Chelsea'den Mikel ve Moses takımı üst turlara taşıyacak isimler. Teknik Direktör Stephen Keshi, Nijerya liginden altı oyuncuyu kadroya kattı ki bu rakam Nijerya Milli Takımı için son 20 yıldaki en yüksek rakam. Bu da Nijerya'nın gelecek vaat ettiğini gösteriyor. Burkina Faso ve Etiyopya bu grubun zayıf halkaları. Ancak Burkina Faso'nun Bakary Kone'li, Jonathan Pitroipa'lı ve Alain Traore'li hücum hattı küçümsenmemeli. 31 yıl aradan sonra turnuvaya katılan ve FIFA sıralamasında 110. sırada bulunan Etiyopya ise iki şeyden ilham alıyor; 1- Zambiya'nın geçen turnuvadaki büyük başarısı. 2-Kupayı kazanmaları halinde oyuncu başına vaat edilen 110 bin dolarlık prim!
D Grubu: Fildişi Sahili, Tunus, Cezayir, Togo
|Didier Drogba - Reuters|
Fildişi Sahili son yıllardaki her kupaya favori olarak gelse de bir türlü mutlu sona ulaşamıyor. En son 1992'de bu kupayı kazanmışlardı. Ancak 23 maçlık yenilmezlik serileri de gösteriyor ki bu kez hiç olmadığı kadar korkutucu bir Fildişi Sahili karşımızda. Bir oyuncu hariç bütün takım Avrupa'da futbol yaşantısını sürdürüyor: Kalou, Toure'ler, Tiote, Eboue, Zokora... Ancak bir isim var ki bütün turnuvanın kaderini belirleyecek durumda. Milli formayla 50 gol atan Didier Drogba, Chelsea'de Şampiyonlar Ligi kupasını kaldırarak başardığını burada da başarmak ve milli takım kariyerini bir kupayla sonlandırmak peşinde. Fildişi için başarı "şimdi değilse ne zaman?"
Son dört yılda yedinci teknik direktörüyle çalışacak Tunus'ta son çalıştırıcı Sami Trabelsi Atletico Madrid'de forma giyen Kader Ouelasti'yi kadroya almadı ve üzerindeki baskıyı arttırdı. Vahid Halilholdiz'in çalıştırdığı Cezayir'in Valencia'dan Sofianne Fegouli ve Milan'dan Djamel Mesbah gibi önemli oyuncuları var. Ancak Cezayir'de gözler Afrika Futbol Konfederasyonu tarafından 2012 yılında en iyi Afrikalı oyuncu olarak seçilen Islam Slimani'de olacak. 2010'daki kupa için Angola'da bulundukları sırada silahlı bir örgütün saldırısına uğrayan ve kupadan çekilen Togo, bunun üzerine bir sonraki iki turnuva için ceza almıştı. Cezası daha sonra bir turnuvaya düşürülen Togo, Güney Afrika'da sahne almaya hazırlanıyor. Beraberinde kupaya katılıp katılamayacağına dair papatya falları açılan Tottenham'lı Emanuel Adebayor'u da getirerek.