

Oblomov
İvan Gonçarov


Anasayfaya
Eleştiri sayfasına
11.11.2015
|Editörün Notu :Tembelliği bir sanat haline getiren Oblomov, Rus romanında lüzumsuz adam tiplemesinin ölümsüz örneklerinden biridir. Orta yaşlı toprak sahibi Oblomov işinden ayrılmış, tüm arkadaşlarını etrafından uzaklaştırmış, borca batmış ve tüm dünyevi işlerini yatağından görmeye başlamıştır. Her bir köşesi dökülmekte olan dairesinde kendisi kadar tembel uşağıyla birlikte kayıtsızlık içinde yaşayan bu miskin asilzade, değişime ayak direyerek işlevsizleşmiş bir sınıfın timsalidir. Rus toplumuna özgü bu tipleme Gonçarovun kaleminden çıktığı günden beri toplumun içine karışmış, Oblomovluk sözcüğünü günlük dile kazandırmıştır. Oblomov, 19. yüzyıl sonunda bu açmaza giren toprak sahiplerinin güldürüsü olmakla kalmıyor, aynı zamanda mevcut sosyal düzenin acayipliklerini ve adaletsizliğini de ciddiyetle ama tatlı bir dille eleştiriyor. Oblomovu dehşet içerisinde, tekrar ve tekrar okuyorum. LEV TOLSTOY|
|Oblomov'a İlişkin Değerlendirme


Ö. Aydın Süer 26 Kasım 2012
http://www.insanokur.org
Gonçarov, Oblomov romanını büyük aralıklarla, çok uzun bir sürede tamamlayabilmiştir. 1846?da yazmaya başlamış, 1858?i İ859?a bağlayan kış döneminde bitirebilmiştir. 1859 yılında ?Oteçestvenniye Zapiski? (Anayurt Notları) dergisinin ilk dört sayısında yayımlanan yapıtın ilk iki bölümü çok olumlu karşılanmamakla birlikte, daha sonraları okuyucunun ilgisini çekmeye başlamıştır. Lev Tolstoy, 1859 Nisanında Drujinin?e şöyle yazmaktadır: ?Oblomov, uzun süredir karşılaşmadığımız bir başyapıt. Gonçarov?a yapıtından coşku duyduğumu iletiniz. Oblomov günümüz yazınında rastlantısal bir başarı değil, doğru dürüst, devasa ve kalıcı bir yapıttır.(1)
Toplumun Oblomov?a gösterdiği ilgi ise birçok açıdan altmışlı yıllardaki siyasal durum ile doğrudan bağlantılıdır. Bu dönemde Rusya?da gerek siyasette, gerekse toplumda bir uyanış yaşanıyor ve herkes Rusya?nın büyük bir atılım içinde bulunduğunu hissediyordu. Bu dönemde, kölelik hukukunun kaldırılması tartışmaları kızışmış, büyük sermaye gerektiren projeler, yeni bankalar ve demiryolları, tahvil kuruluşları ortaya çıkmaya ve tartışılmaya başlamıştı.
Oblomov, tipik bir monografik roman örneğidir ve çocukluk döneminin izlenimleri yazara geniş bir kaynak oluşturur. Gonçarov çocukluk yıllarını anımsayarak şunları yazar: ?Çok uyanık ve duyarlı bir çocuktum ve bende daha o zamanlar, tüm bu insanları, kaygısız yaşamı, işşizliği ve yan gelip yatmayı görür görmezi ?oblomovluk? olgusuna ilişkin belirsiz düşünceler doğmuştu.
Romanda Oblomov?un yaşamı, doğumundan ölümüne kadar ;büyük bir açıklıkla ortaya konur. Tüm diğer kişiler, ne denil önemli olurlarsa olsunlar, öncelikle Oblomov?un kişiliğinin yansıtılmasında aracıdırlar; Örneğin Zahar, Oblomov?un ?bey? kişiliginin, Olga ?duygu dünyasının?, Ştolts ?dostluk anlayışının? ortaya konmasına yardımcı olurlar. Romanın başında, Ştolts?la karşılaşıncaya kadar olan bölümde, Oblomov?un günlük yaşamı ortaya konur. Bu, son derece durağan, uyuşuk, sorumluluklardan uzak bir yaşamdır. Oblomov çok az okur, olabildiğince az kişiyle görüşür, sık sık uşağı Zahar?la tartışır ve eski sabahlığıyla sürekli uyuklar.
Bunu izleyen ?Oblomov?un rüyası? adlı bölümde, Oblomov?un çocukluğunu geçirdiği Oblomovka?daki yaşamı ele alınır. Başlangıçta şiirsel görünen bu tablonun anlamı giderek değişmekte, ciddi ve acılı bir durum almaktadır. Oblomov?un ailesi hiçbir iş yapmadan tekdüze bir yaşam sürmektedir ve tek istedikleri, bir sonraki günün bir önceki gün kadar durağan ve sorunsuz olmasıdır. Eğitimi bile ancak soylular için gerekli olduğu gerekçesiyle desteklemişlerdir.
Oblomov da ailesinin yaşam anlayışı gereği, çocukluğunda hiçbir şey yapmamıştır. Onu Zahar giydirmiş, saçını taramış, uşaklar çevresinde dört dönmüştür. Ne kadar istese de hiçbir şey yapamaz. Sonra böylesinin daha kolay olduğunu anlar ve o da bağırmayı ve emretmeyi öğrenir. Hiçbir şey yapmayan ve her konuda başkalarına güvenen Oblomov, sonuçta tembel, uyuşuk ve iradesiz bir insan olmuştur. Gonçarov bu tabloyu gözler önüne sererek, kölelik hukukunun akıllı, sevecen ve dürüst bir kişiyi ?pestile? çevirerek adım adım ölüme götürüşünü vurgular. Dobrolübov şöyle yazar: ? O ahlaksal bir köle konumuna girdi. Bu kölelik Oblomov?un bey yaşamıyla öylesine iç içeydi ve öylesine birbiriyle koşullanmıştı ki, bunlar arasına kesin bir sınır koymak olanaksızdı , O, kendisi üzerinde hakimiyet kurmak isteyen her kadının, her rastladığı kişinin, her dolandırıcının kölesiydi ?
Üniversiteyi bitirdikten sonra bir devlet dairesinde çalışmaya başlayan Oblomov, bir süre sonra bu işten de sıkılır ve istifa etmek zorunda kalır. Artık Petersburg?da 350 kölenin geliriyle uyuşuk bir yaşam sürmekten başka yapabileceği bir şey yoktur. Ancak tüm bunlar Oblomov?u tam anlamıyla olumsuz bir kahraman olarak kabul etmemize yetmemektedir, iyi yürekli, sevecen, dürüst Oblomov, gerçekte topluma katkıda bulunmak için projeler yapmakta, ancak iradesiz ve tembel kişiliği bunları gerçekleştirmesini engellemektedir. Ayrıca Oblomov?da kendi yaşamını ve çevresini eleştirel gözle inceleyebilme yeteneği de vardır. Çevresinin ve kendisinin içinde bulunduğu durum ona acı vermektedir.
Yaşamını Ştolts?a şöyle özetler: ?Yaşamımda hiç fırtınalar ve şoklar olmadı. Hiçbir şey yitirmedim. Vicdanımı rahatsız eden hiçbir şey olmadı. Neden her şeyin böylesine harcanıp gittiğini Tanrı bilir Sorun, yaşamımda yıkıcı ya da yapıcı bir ateşin hiç yanmamış olması.?
Sonuç olarak Oblomov, hem içinde bulunduğu çevrenin ürünü hem de kurbanıdır. Roman, aynı zamanda, taşralı bir beyin büyük kentteki yenilgisini, başka bir deyişle eski kültürün yeni büyük kent kültürü karşısındaki bozgununu ortaya koyması açısından önemlidir.
Dobrolübov, ?Oblomov?un tembelliği ve uyuşukluğu, aldığı eğitimin ve yaşadığı çevrenin bir sonucudur. Burada önemli olan Oblomov değil, ?Oblomovluk?tur?, demekte, Oblomov?un Rudin ve Peçorin gibi, Beltov gibi amaçsız ve güçlerini nereye yönelteceğini bilemeyen kahramanlarla benzerliklerini vurgulamaktadır(3). Pisarev ise Oblomov?un Beltov, Rudin ve Beşmetov gibi Nikolay rejiminin gereksiz kişileri? arasında sayılmasına karşı çıkmıştır. Şöyle der: ?Bu kişiler ezik, yaşamın bozduğu kişilerdir. Oblomov ise normal bir beden yapısına sahip değildir. Birincisinde yaşam koşulları, İkincisinde ise kişinin bedensel oluşumu suçludur.?(4)
Oblomov?un bu uyuşuk yaşamı, Rus edebiyatının en ilginç kadın kahramanlarından Olga ile karşılaşmasıyla az da olsa değişime uğrar. Yaşadığı yoğun duyguların etkisi ve Olga?nın baskısıyla son bir çaba göstererek yaşamının akışını değiştirmeye çalışır. Ancak evlilik kurumunun getireceği sorumluluklara, değişik ve hareketli bir yaşama karşı duyduğu korku, bir süre sonra eski yaşamına dönmesine neden olur.
Aşkıyla Oblomov?u bir süre için de olsa yaşama döndürmeyi başaran Olga, içten ve derin duygulara sahip olmakla birlikte, henüz olgun bir kişiliğe ve deneyime sahip değildir. Pisarev, Olga için şunları yazar: ?Doğallık ve bilinçli oluş -işte onu sıradan kadınlardan ayıran özellik; bu iki özellikten sözlerde ve davranışlardaki gerçekçilik ortaya çıkmaktadır(5). Coşkulu ve parlak bir zekası vardır ve arayışlar içindedir, insanlarla ilişkilerinde içten, yalın ve azimlidir. Buna karşın, diğer kadınların sürdürdüğü sıradan yaşamı sürmekte, hiçbir yararlı etkinlikte bulunmamaktadır. Zaten bu toplumda yapabileceği başkaca bir şey de yoktur.?
Ayrıca, Olga?nın sevgisinde bir bencillik, kafasına koyduğunu mutlaka gerçekleştirerek bundan dolayı gurur duyma isteği de fark edilmektedir. Yaptığı girişimin başarısızlıkla sonuçlanması onu manen yıkar, yenilgisini ve yanılgısını kabullenmek zorunda bırakır. Romanın sonunda Ştolts?la evlenerek mutluluğu bulur. Bazı eleştirmenler Olga?nın Ştolts?u Oblomov?u anladığı gibi anlayamayacağını, sürekli gelişim ve devinim içinde olan Olga?nın onu da terk etmesinin kaçınılmaz olduğunu öne sürerler.
Olga?nın Oblomov ve Ştolts?a karşıt bir tip olduğu, uzun süre kabul gören bir görüştür. Ancak son dönemde, özellikle Sovyet eleştirisinde Olga üzerine kuşkulu düşünceler üretilmiştir. Örneğin V. î. Kuleşov, Gonçarov?un kadın tiplemelerindeki ustalığına karşın Olga?da şematizme ve akılcılığa kaçtığını ve bunun sonucunda da Olga?nın romanda Ştoltz?un fonksiyonunu yinelediğini öne sürmektedir(6).
Romanın en ilginç kişilerinden birisi de kuşkusuz Ştolts? tur. Oblomov, Ştolts?u Rus toplumunu ileriye götürebilecek bir kişi olarak sunmuştur. Oblomov gibi köyde, aynı koşullar altında büyüyen ve Oblomov?la birlikte üniversitede okuyan Ştolts, Alman asıllı babanın ve Rus annenin özelliklerini üzerinde toplamıştır. Koşullara boyun eğmemekte, aksine, onları iradesi altına almaya çabalamaktadır. Babasının etkisiyle çalışkan, sorumluluk sahibi bir iş adamı olan Ştolts, aynı zamanda son derece iyi bir dost ve dürüst bir insandır. Son ana kadar Oblomov?u kurtarmak için elinden geleni yapar ve onun ölümünden sonra da çocuklarının bakımını üstlenir. M. V. Teplinskiy, Oblomov?un ?yüreği?, Ştolts?un ise ?sağduyu?yu temsil ettiğini öne sürer(7) . Gonçarov daha sonraları bu tipin zayıf ve silik olduğunu kabul eder. Stolts?a karşı düşmanca bir tutum sergileyen Dobrolübov da Ştolts?u, kendi durumundan memnun, bireysel mutluluğuyla yetinen bir kişi olmakla suçlarken, kuşkusuz devrimci-demokrat çizgiden hareket etmektedir.
Bu mutluluk, daha sonraki dönemde yazılan Çernişevskiy?nin
Nasıl Yapmalı? romanındaki mutluluk anlayışına ters düşmektedir. Çernışevskiy
de bunu onaylayarak, Rusya?nın geleceğinin Ştolts gibilerde değil, bu romandaki
Vera, Lopuhov ve Arkadiy gibi gençlerin elinde olduğunu göstermek istemiştir.
ROMAN KARAKTER(LER)İ ÜZERİNDEN, TOPLUMSALIN ELEŞTİRİSİNDE KARAKTERİ- KURUCU İMGE OLARAK KORKU, YALNIZLIK VE YABANCILAŞMA
Erkan Karabay
http://erkankarabay.blogspot.com.tr/
Bu çalışma, edebiyat dünyası tarafından bir başyapıt olarak kabul edilen Gonçarovun Oblomov romanı ile; kısa sayılabilecek bir ömre sığdırdığı pek çok yapıtla, modern Türk edebiyatına önemli bir katkıda bulunduğundan kuşku duyulmayan Oğuz Atayın Korkuyu Beklerken adlı hikayesini incelemeyi ve karşılaştırmalı bir metotla irdelemeyi amaçlamaktadır.
İki yapıt, kaleme alındığı tarihsel dönemler ve dolayısıyla edebiyat epistemolojisi açısından farklı olmakla birlikte, aşağıda da belirtileceği gibi birçok açıdan benzerlik de gösterir. Özellikle her iki anlatıda gördüğümüz karakterler arasındaki yakınlık dikkati çeker. Bu karakterler, içinde yaşadıkları toplumsalın uzağında/dışında, korku ve yalnızlık sarmalında yaşayan öznelerdir. En bilinen adıyla, Oğuz Atayın Tutunamayanlarıdır bunlar. Bu metinlerde bazen dolaylı veya dolaysız bir şekilde, -tutunamayan özneler üzerinden- toplum eleştirisi de içkindir. Eleştiri ise gücünü ve şiddetini hikaye karakterlerinden almaktadır. Bunları söylerken, bu çalışmanın her iki metin (ve dolayısıyla yazarlar) arasındaki farklılıkları da gözden kaçırmadığını belirtmek gerekir. Ayrıca ele alınan metinleri incelemek konusunda elbette mütevazı bir iddia düzeyini aşamayacaktır. Böylesi bir iddia, daha derinlemesine bir çalışmayı, zamanı ve muhtevayı zorunlu kılmaktadır. Dram karşısında gülümseyiş ya da Oblomov-luk
Bu kitapta önemli olan Oblomov değil, Oblomovluktur.[1]
İvan Gonçarov (1812-1891), Rus ve dünya edebiyatının önemli yapıtlarından biri olan Oblomovu 1857de kaleme almıştır. Geçen yüz elli yılda, Oblomov edebiyat dünyasındaki önemini hala korumakta ve günümüz okurunun ilgisini çekmeyi sürdürmektedir. Bu kitap edebiyat dünyasındaki öneminin yanında, Oblomovluk gibi bir kavramla gündelik hayatta da kendine geniş bir kullanım alanı bulmuş ve gündelik söylemlerin içerisine kadar sızabilmiştir.
zekası parlak, duyarlılığı ince fakat karamsar, bir işe yaramaz, topluma karşı olumsuz adam. Bazen iyi niyetli ve ümitli olsa dahi eyleme geçemeyen, sonunda hep yenilgiye uğrayan adam...Gonçarovun Oblomovunda aynı adı taşıyan kahraman, bu tipin öyle iyi bir örneğidir ki, bu çeşit kahramanların tutumuna Oblomovizm denmişti[2]
Oblomov, 19. yüzyıl Rusyasının başarılı bir temsili olarak ele alınabilir. Yüzyılın başında gerçekleşen toplumsal, siyasal, ekonomik, kültürel vb. değişim ve yeniliklere ayak uyduramayan; tüm naifliğiyle eskiyi yaşayan Rusya ve onun Oblomovda yaşayan formları olarak karakterler durmaktadır. Eskinin yıkıntıları üzerinde şekillenmeye başlayan Rusyanın, romanda Ştlotz ve Olga karakterleri üzerinden betimlendiği söylenebilir. Anlatılan bu yeni Rusya; hareketi, ilerlemeyi ve rasyonel aklı imlemektedir. Bunun karşısında Oblomov ve uşağı Zahar ise bu değişim-dönüşümde eskinin temsiliyetleri biçiminde anlatılmaktadır. Ruhundaki derinliğe, asalete, sahip olduğu dürüstlüğe, iyi niyet ve özverili karakterine rağmen, hikaye Oblomovun dramatik kaybedişinin ve tutunamayışının anlatısıdır.
İlya İlyiç Oblomov, aristokrat bir toprak sahibinin oğludur. Çocukluk ve ilk gençlik yıllarını Oblomovkada, ailesinin sahip olduğu geniş bir mülkte geçirmiştir. Romanın başlangıç noktasında Oblomov, anne ve babasını kaybetmiş ve otuzlu yaşların başında iken, tek başına Oblomovkadaki mülklerin ve buradaki mujiklerin (Rus köylüsü) sahibi konumundadır. Ancak Oblomov büyük şehirde yaşamayı tercih etmiş ve çiftliğinin başına bir kâhya bırakarak, devlet dairesinde memurluk yapmaya başlamıştır. Fakat şehirdeki yaşam tarzına, çalışma koşullarına ve etrafta her an dönmekte olan türlü dolaplara ayak uyduramayan Oblomov, istifa ederek evinde aylak bir yaşantı sürdürmeyi tercih edecektir.
Her şey; durmadan öteye beriye koşmalar, küçük ihtiras oyunları, hele de aç gözlülükler, rekabetler, dedikodular, birbirine çelme atmalar, birbirini tepeden tırnağa süzmeler. Konuşmalarını dinledikçe insan budalalaşıyor.[3]
Oblomovun tüm bunlara hiç tahammülü yoktur. Böyle bir düzende yaşamak istemez. Onun için de insanlardan kaçar. Oblomov bundan sonra evine kapanacak ve gittikçe artan bir uyuşukluğun, tembelliğin, topluluktan kaçışın ve korkuların esiri durumuna düşecektir. Buradaki önemli nokta ise, tüm bunları kendi isteği ve rızası sonucunda yapmaktadır. Bir zorlama değil, tercihtir söz konusu olan. Öyle ki, yapması gereken kimi işler hatırlatıldığı veya bir herhangi bir etkinliğe çağırıldığı zaman Ah, yarabbi, hayat bir türlü yakamı bırakmıyor, nereye gitsem peşimde![4] diye serzenişlerde bulunur. Kimi zamanlar evine, kendisini ziyaret etmek için gelen birkaç kişi haricinde, dışarıdaki hayatla tüm bağlarını koparmayı ve gün boyunca yatağında inzivaya çekilmeyi tercih etmektedir Oblomov. Gençlik dönemlerinde farklı bir Oblomov vardır oysaki. En yakın arkadaşı Ştoltz ile birlikte gelecekte yapacakları işlerin, gezecekleri ülkelerin, hareket dolu yaşamlarının planlarını yapmışlardır heyecanla. Ama Oblomov tüm bunları bir kenara bırakıp, Gorohovaya Caddesindeki bakımsız, kirden-tozdan geçilmeyen inine sığınmıştır. Korkularına yenilmiş ve kaçmıştır her şeyden. Kendi deyimiyle alışamamıştır bu yaşama.
Alışmadığı şey, hareket etmek, hayata karışmak, adam görmek, öteye beriye koşmaktı. Fazla kalabalıkta boğulur gibi oluyordu; bir kayığa binse, bir daha karaya ayak basamayacağı kuruntusuna kapılıyordu; arabaya binse, atlar gemi azıya alıp kaçacaklar sanıyordu... İşte Oblomovun dışarı hayatı da böylece sona erdi.[5]
Oblomov, saflık derecesinde iyi niyetli ve dürüst bir karakterdir. Etrafında bulunan pek çok insanın sinsiliklerini, ikiyüzlülüklerini, çevirdikleri hileleri görüyor olmasına rağmen, onlara karşı tavır almaz ve ilişkisini kesmez. Çevresindekiler de onun bu saflığından olabildiğince istifade etmektedirler. Bir tembellik ve miskinlik abidesi olan uşağı Zahar, Oblomovdan para çalıp bununla içki içmekte; Oblomovkadaki kâhya çeşitli yalanlar uydurarak göndermesi gereken paranın çoğunu çalmakta; kimi çevresindekiler de kendi ihtiyaçlarını karşılamak, ondan para koparmak için Oblomovu kullanmaktadır. O ise tüm bunları ve etrafında yaşanan her şeyi kayıtsızca seyretmektedir yalnızca.
Başka bir gün insanların ahlaksızlıklarına, sahteliklerine, iftiralarına, dünyayı saran kötülüğe karşı bir isyan duyar, insanlara çürük yanlarını göstermek dileğiyle yanardı Birazcık daha gayret etse, istekler hareket haline geçebilirdi ve işte o zaman insanlık görürdü İlya İlyiçin neler yapacağını![6]
Oblomovdaki bu istekler harekete geçmemekte, sadece anlık düşüncelerden ibaret kalmaktadır. Romanın ikinci önemli karakteri olan Ştoltz, Oblomovun çocukluk arkadaşıdır ve yeni olanı temsil eder. Eğitimini bitirdikten sonra ticarete atılmış ve başarılı olmuştur. Avrupa ülkelerini dolaşmış, oralardaki gelişmelere tanıklık etmiş ve bunları kendi yaşamında da gerçekleştirmeye başlamıştır. Ştoltz, eski dostu Oblomovu içinde bulunduğu tembellik ve rehavetten kurtarmak için çabalar. Onu dışarı çıkmaya, davetlere-salonlara katılmaya, Oblomovkayla ilgilenmeye zorlar. Kendisinin sık sık gittiği bir aristokrat davetine Oblomovu da beraberinde götürmeyi başarır ve burada Olga adındaki yirmili yaşların başındaki bir genç kızla tanışmalarını sağlar. Aristokrat kökenli olan Olga, gençliğinin tüm dinamizmini taşıyan, zekası ve yetenekleriyle çevresini etkileyen bir karakterdir. Ve Oblomov tüm içtenliğiyle, saflığıyla Olgaya aşık olur. Bir süre sonra duygularına karşılık da bulur. Ancak Olga, Oblomovla tembellik ve içe dönük yaşantısını değiştirmesi koşuluyla beraber olacaktır. Bunun için Oblomovu etkilemeye, harekete geçirmeye çalışır. Bu sırada Ştoltz, uzun sürecek bir iş seyahatinde olduğundan yaşananlardan habersizdir. Oblomov, önceleri aşkın heyecanı ve mutluluğu içinde böyle bir çabaya girişse de, bir zaman sonra eski kısır döngüsüne geri döner. Trajik bir şekilde ilişkileri son bulur. Oblomov tamamen eski yaşantısına dönerken, Olga da onda bulamadığı mutluluğu Ştoltzda bularak, evlenir. Olganın evlenmek için Ştoltzu tercihi edişi, bir yerde Gonçarovun eski ile gelişen yeni Rusya arasındaki tercihini de işaret eder. Bir taraf kaybedecek, diğeri ise kazanacaktır. Dramatik bir biçimde, Oblomov eskiden sürdürdüğü yaşantıya döner. Hayatının bundan sonraki kısmı yoksulluk içinde, hastalıklardan muzdarip, yapayalnız ve umutsuz geçecektir. Oblomovu en iyi tanımlayan sözleri de, onu en çok seven iki karakterin Ştoltz ve Olga- konuşmasında bulacaktır okur:
Onda [Oblomov] sevdiğin şey zekadan daha değerli bir şeydi; onun dürüstlüğünü, vefalı yüreğini sevdin. Saf altın gibi taşıdığı bu değer onun doğuşunda vardı, hayat o yanını hiç değiştirmedi. Birçok zorluklarla karşılaştı, donuklaştı, uyuştu, neşesi, zevki bozuldu, yaşama gücünü yitirdi. Ama yüreği hiçbir sahteliğe düşmedi, lekesiz kaldı.[7]
Oblomov
http://www.sosyal-fobi.net
.Ahmet Özcan
*****
Genc kızımız, Oblomov'un aksine hareketli, enerjik, tuttuğunu koparan güzel bir kadındır ve Oblomov'u etkileyerek onu yatağından kaldirip her pazar teyzesinin evine getirmekle kalmaz, kitap okumak, gezilere cıkmak ve türlü sosyal aktiviteler gibi mesguliyetleri kazandırır. bu görüsmelerden doğan aşk, Oblomov'un tüm bedenini sarar. kendisinin sevilecek bir yanı olmadığına kanaat getiren Oblomov, yine de umutsuz degildir, uğruna "yataktan kalktığı" her şeyiyle sürüklendiği bu aşk karşılıksız da degildir. ne var ki kendisinin de farkindadir. insanlanma sürecini dahi baslatmaktan aciz olduğunu görür. en önemlisi ise, sevdiği bu insan ile evlenirse, mutluluktan çok aci ve istirap dolu günler yasatacaginin farkindadir.
Oblomovluk denilen olgu da budur. Son'u baştan görüp hiç başlamamaktır. bu nedenle çok sevdigi Olga'dan ayrilmak zorunda kalir. Ayriligi sonrasi Olga'nin çekeceği acının, tüm yaşami boyunca vereceği eziyetten çok daha iyidir gibi bir yaklaşım modern insanin aşk anlayşında yoktur belki.
Oblomov, bu noktada insan olmanın kaçınılmaz sorumluluğunu üzerine alır. Kant, özgürlügü insanın bilinçli olarak alacağı hazdan sorumluluklari dolayışla vazgeçmesi olarak yorumlamıştıi. özgürlüğün bir başka acıdan imgesi olan Oblomov, aynı zamanda yaşamsal seçimlerini, kendisinden önce belirlenmis, oluşumunda hiç bir katkısı olmadınıi göreceli ahlak yasalarından da arındırmıştır.
O, yataktan kalktigi an/cok sevdiği Olga ile evlendiği
zaman yaratacağı/oluşturacağı mutsuzluğun farkındadır. yani Oblomovluk,
mutsuzluk bilincidir. Ahmet Özcan'in da belirttigi gibi "hayata yukardan
bakmanın, bütün sonuçları görerek sonları karşılamak istememenin yıkılmışlığidir"
Oblomovluk.
|OBLOMOV - İvan Aleksandroviç GONÇAROV


Prof. Benal İnceer
İvan Aleksandroviç Gonçarov Oblomovun ilk bölümünü 1849 da yayınlamış ve kitap yayınlanmadan çok önce başlamış tartışmalar. On yıl beklenmiş eserin tamamı için.
Batıda 19yy. ortasında Sanayi Devrimi tamamlanmış ancak büyük işçi kitleleri kârdan pay almak yerine uzun iş saatleri ile yoksulluk sınırının altında çalışırken, Belçikada görülen Patatez Hastalığı bu insanları büsbütün açlığa mahkûm etmiş. .
Almanya, İtalya, Fransa, Avusturya, Polonya, Romanya ve Macaristanda 1848 de hak arama, eşitlik devrimleri olurken Osmanlı İmparatorluğu, Rusya, Birleşik Krallık ve Hollandada bu devrimler görülmemekte idi. Ancak Marks ve Engels Komünist Manifesto yu 1848 de yayınladılar. Kitap böyle bir ortamda yazılmış. .
Gonçarov bu romanında ne demek istemiştir? .
Birinci bölümde Oblomov divanda yatar, düş görür; ikinci bölümde Ştoltz un zoru ile İlyinski lere gider, Olgaya aşık olur ve Olga onu öperek aşkına karşılık verir. Üçüncü bölümde Olga Oblomov konusunda yanıldığını anlar ve onu terk eder; dördüncü bölümde Olga, Oblomovun arkadaşı Andrey İvaniç (Ştoltz) ile evlenir. Bu arada Oblomovda kiraladığı evin sahibi Agafya Matveyevna ile evlenir, bir oğlu olur (Andrey-Andryuşa), felç geçirir bir yıl aralı ikinci felçten sonra ölür. Andryuşa, yetiştirilmesi için Ştoltza ve Olgaya verilir. Bu kadar bir öykü, dört bölüm ve 595 sayfadır. Uzatılmış bir roman mıdır? Evet hem de fazlası ile uzundur hele de birinci bölüm Peki ama neden? .
Gonçarovun yazım tekniğinde neler dikkatimizi çeker?
Roman kahramanı hemen hemen hiç hareket etmiyor ama biz yine de olağanüstü bir zenginlik buluyoruz romanda. Her şey süssüz, (Rus yazarlarda görülen tabiat tasvirleri ile kahramanın ruh durumu ilişkisi gibi süsler yok denecek kadar az) gayet nesnel anlatılıyor ama şiirselliği duyumsamamak elde değil. Bir ritmi, bir müziği var romanın. .
Yine de sanki bir sonuca varmamızı istemez yazar, bize fazla bir şey sunmaz. .Onun yapıtında betimlediği yaşam, soyut felsefe yapmak için bir araç değil, doğrudan doğruya amaçtır..
Gonçarov BİZİ düşündürür, BİZE gördürür. O sadece süssüz ama şiirsel bir sesle canlı biçimde betimler yalnızca, hele didaktik, hiç değildir. .
Kanımca, günümüzde hala Gonçarov u okuyorsak bu, dünyaya bakışının sakin ve tam oluşundandır. Böyle bir tavır da doğal olarak, sanatçının ele aldığı nesneye ya da konuya son derece soğukkanlı ve nesnel bakması, en küçük ayrıntının bile verilişinde son derece açık olması ve öykünün bütün bölümlerine aynı dikkati göstermesi sonucunu doğurur. .
Zamanı da yavaşlatır Bir asilzadenin zamanını yaşamaya başlarken, yavaşça kendimizi Oblomovka da yetişmiş Oblomov olarak buluveririz .
Yazar; Oblomov denilen temiz yürekli orta ölçekli (350 marabası, 2 köyü, 7-10 bin ruble geliri olan) bir asilzadenin divanında İran işi sabahlığı ve yumuşak terlikleri ile yatıp durduğu, ne hırsızlığın, ne dostluğun ne de aşkın bu tembelde bir silkiniş sağlayabildiği gibi bir öykü ile, Rus yaşamını ve Rus insanını ayrıntıları ile betimleyebilmiş, yazın ve politika ortamına yeni bir kavram ekleyebilmiştir. Bu kavram OBLOMOVLUK tur. .
Romanın baş kişisi Oblomov un karakteristik özellikleri
nelerdir?
Yaşama karşı ilgisizlik, atalet, vurdumduymazlık, çekingenliğe ürkekliğe varan bir yumuşak başlılık, sakinlik, pasif-agresif bir tutum, sırtını başkalarına dayama. .
Oblomovun yaşam normu hazırdı ve onlara büyükleri tarafından verilmişti, onlar da onu dedelerinden hazır almışlardı, dede de kendi dedesinden, onu tıpkı Hint Vedalarının ateşi gibi eksiksiz ve el değmemiş bir halde korumak üzere almıştı .
.Neden kaygılansınlar ve neden heyecanlansınlar, neyi bilsinler, hangi amaçların peşinden gitsinler? .
Hiçbir şeye gerek yok: Yaşam dingin bir nehir gibi yanlarından akıp gidiyordu, onlara tek kalan bu nehrin kıyısına oturmak ve hiç ses etmeden, teker teker her birinin önünden geçen o kaçınılmaz olayları izlemekti. .
Oblomov un nesnel konumunu onun toprak sahibi bir efendi oluşu belirler. Ailesinde ise gözlük bir buçuk saat sonra getiriliyor, mektup ise açılmadan daha uygun bir zamana kadar kilit altına alınıyor (sf: 155) mektuba yanıt verme ise aylar sonrasına erteleniyordu (sf: 156.) .
Oblomovların bu yetiştirme sistemi Ştoltzun sistemi ile kesin bir karşıtlık içinde idi (sf161) .
Zahar, tıpkı dadısı gibi .. Koşun, getirin Sf:162 X Bölüme kadar. .
Onun için gerekli her şeyi yapmaya hazır insanlar vardır çevresinde. Böyle bir ortamda yetişmiş çocuk, çalışarak kendini zorlama yolunu seçmeyecektir onun yerine kollarını azametle kavuşturup oturacaktır. Böylesi bir çevrenin olumsuz etkileri açıktır. Dışa vuramadığı için çocuğun içine yönelen güçleri ister istemez canlılığını yitirir, solar, söner. Çocuk kendi güçlerini ara sıra sınamaya kalksa da bu işi, hem beceriksizce (kartopu örneği) hem de ilerde bin bir kaprisle ve sayısız isteklerinin yerine getirilmesini bekleyerek yapacaktır. Sürekli olarak anlamsız birtakım isteklerde bulunmaya alışan çocuk, kısa süre sonra isteklerinin yerine getirilebilir olup olmadığını anlama konusunda her türlü ölçütü yitirecek, amaç-araç bağlantısını algılayamaz olacak, böylece de kendi gücünü kullanmaktan kaçınacağı için, karşılaşacağı ilk engelin önünde açmaza düşecektir. Uyuşuk ve kişiliksiz, özgünlüğü olan herhangi bir ciddi eyleme girişmekten nefret eder durumdadır. Köylülerin kafaları cin, peri hikâyeleri ile meşgul olup ruhları kendinden başka olana duyulan korku ile doludur. Çocuk ta bu etkilere açıktır. (Oblomovka da ölmekte olan kişiye bile yardım etmezler). Kafasının içi karışıktır. Büyüdüğünde bir işe girişme kararlılığı gösterdiği durumda bile nereden başlayacağını ve başarıya ulaşmak için neyi nasıl yapacağını bilemez. .
Normal gelişmede, hemen her zaman çocukluk yıllarından başlayarak, kendini sınama ortaya çıktığı için, kişiler kendilerinin ulaşabilecekleri şeyleri hayal eder, onlara özenir ve isterler. Genelde yapabileceklerini istedikleri için de yaşamın içinde bütün isteklerine yavaş da olsa kavuşurlar. .
Ancak Oblomovluk ta istekler biçimseldir ve istek olarak kalırşöyle bir şey olsa, ne güzel olurdu der, ama o şey nasıl öyle olacaktır, bilmez. Bu yüzden de hayal kurmayı sever ve hayallerinin gerçekliğe dokunacak gibi olması bile onu müthiş ürkütür. Hayallerinin gerçeklikle yüz yüze geldiği bu ürkütücü anda işi hemen bir başkasının üzerine yıkar, eğer böyle birini bulamazsa, rastgele deyip işi oluruna bırakır .
Oblomovdaki kişilik özellikleri hem genetiği, hem de yetiştirilmesinin sonucudur. .
EFENDİ X KÖLE KARŞITLIĞI
Zahar; hem başkalarına yüksekten bakıyor tüm uşaklar gibi, hem de emrinde çalışanlara (Anisya-sonradan eşi ) sert davranıyor. Efendisine yaltaklanıyor ama onu kötülüyor da. Zahar karakteri tam bir pasif-agresif karakter. .
İlya İlyiç yumuşak karakterli ama çizmesini giydirirken yanlış bir hareketinde Zaharın burnuna tekmeyi basıyor. Yetişkin olduktan sonra bunu özelliğini başkalarına karşı göstermemesinin nedeni, o kişilerden karşı koyma davranışı görebileceğini öngörmesidir. Eğer köleleri daha çok olsa idi bu agresif tutumu hak olarak o dönemin Rusyasında geçerli olabilecekti. .
Oblomov kendisine pişirilip sunulan ekmeği yer, ekmeğini kazanmak için koşup, didinen başkalarına benzemez. O bir efendi dir. .
Ama bu efendinin her şeyi başkalarının istencine bağlı olduğu için bir köledir, ona hizmet edenlerin kölesi. Uşağı Zaharın kölesidir, sözünü geçiremez çoğu kez Zahara. Zahar bir şeyler yapabildiği için ona boyun eğmek zorunda kalır efendi. .
Her dolandırıcının kölesidir. Tarantyev ve İvan Matyeviç den akılca, paraca ve ahlâken daha üstün olan Oblomov yine de onların kölesidir ve dolandırıcılar ona her istediklerini yapabilirler. Çalışmak istemediği, elinden hiçbir iş gelmediği sürece Oblomov köle olarak kalmak durumundadır. (Sf 431-433.) .
Oblomov hayatın kendisi için olan anlamını anlayamıyor, hayattan kendisi için bir anlam çıkaramıyordu. Oblomovkada kimse de niçin yaşıyoruz, hayatın anlamı nedir gibi soruları sormazdı. Mutluluk hayali sadece bir zenginlik hayali olup, temelsizdi. Sorular ve sorunlardan uzakta hayali ve gerçekdışı idi. Oblomov yüksek öğrenim görmüş olmasına karşın, elde ettiği bilginin ne işe yarayacağını onunla ne yapacağını anlayamamış, anlamayınca da kitapları bir köşeye atmış, tozlanan kitaplarını büyük bir kayıtsızlıkla izlemiştir. Dobrolyubov burada başkasının aklını kendine mal etme olarak tanımlıyor okuma sevdasını ve iyi bir kitaptan söz edildiğini duydu mu, onu edinmek, okumak ister, sorar soruşturur, arar, eğer çabucak bulup getirirlerse hemen okumaya girişir; kitabın konusu üzerine hafiften bir fikir edinmek üzeredir, bir adım daha atsa konuyu tümüyle kavrayacaktır, ama bir de bakarsınız ki divanına uzanıvermiş, gözleri duyumsamazca tavana dikili Kitapsa okunup bitirilmemiş,anlaşılmamış, öylece yanıbaşında duruyor .
Bir şeyden soğumak, bir şeye gönül verip kapılmaktan daima daha hızlı gelişen bir durumdur onda Yarım bıraktığı kitaba da bir daha hiç dönmez .
Onuncu dereceden memuriyet yapmış hizmetinin ne işe yaradığını anlamadığı için emekli etmiştir kendisini, yapmaya başladığı her işten hemen bıkkınlık duyuşu sanırım bu anlamlandıramamada gizlidir. .
Karıncalar gibi çalışıp duran kahredici bir telaş içinde koşuşturup duran insanlara karşı tam bir nefret duyarak yatağında yan gelip yatmıştır. .
Bütün ömür boyunca neden acı çekmeli diye sorar Oblomov Ştoltza ve Emeğin kendisi için başka bir şey için değil. Emek; bütün yaşamın imgesi, içeriği, şiiri ve amacı, en azından bana göre. İşte sen yaşamdan emeği kovdun: neye benziyor? (sf:213-214) .
Oblomov hiçbir şeyi kendisi isteyerek yapmaz. Olga ya da Ştoltz un seçtiklerini okur, gittiği yerlere Ştoltz onu götürür. Bu işlerden sağladığı yarar kendisine hemen verilse o saat yapmakta olduğu işleri bırakıvereceğinden kimsenin kuşkusu yoktur. .
Bir fikirden diğerine hemen geçebilmede gösterdiği esneklikte de yaşamındaki şeylerin kendisine yabancı ve yüzeysel oluşu gelir. İçine kök salmış olan tek şey; tam bir dinginlik, hareketsizlik, hayata karşı mistik denebilecek bir kayıtsızlıktır. .
KADINLAR-OBLOMOV
Kadınlarla ilişkisi de benzer biçimdedir. Kur yapmaktan hoşlanır kadınların kalbini kazanmak ister, kazanır da. Efendi yanı bu egemenlikten hoşnuttur. Ama iş ciddileşmeye başladığında bir manevra ile kaçmaya yeltenir. Olga kabul etmeyecek diye ürkek bir evlenme teklifi yapar ama Olga zaten bunu çoktan yapması gerektiğini ima ettiğinde kaçmaya çalışarak, acaba Olga onun metresi olacak kadar onu sevip sevemeyeceğini sorar. Tıpkı hayattan ne arayacağını bilmediği gibi, sevgiyi de bilmez. .
Olga Oblomovun yüreğini harekete geçirmek için sevecenlikle, sevgiyle, inatla uzun süre uğraşır. Onun iyi olamayacak kadar güçsüz olduğuna inanmak istemez. Onda kendi umutlarını görür ve bunun için her şeyi yapar. Hiç kimseye haber vermeden tek başına kalkıp onun evine gider, ve bu davranışı ile Oblomov gibi şerefine leke süreceğinden filan korkmaz. .
Olga ondan evlilikten önce çiftliğinin işlerini yoluna koymasını istemiştir. İlya İlyiç, kendini aşağılayan bir mektup yazarak Olganın mutluluğu için kendi sevgisinden vazgeçtiğini söyler. (Aslında kendini aşağılaması yoo hiç de değil denmesi içindir) Olga ise bu mektubu bencilce bulur. Mektup yazmak yerine çekip gider beni görmezdiniz bu doğru değil der. Bir gün beni değil de bir başkasını sevdiğini anladığında mutsuz olacaksın Olga düşüncesini de; -bu da doğru değil, bu bir varsayım ve eğer başkasını sevecek olursam, severken niye mutsuz olayım ki? diye çürütür. .
Olga Oblomovu terk eder. (Sf:445) Ne olduğunu bilmediği şeylere kavuşmaya çalışan Olga aradığını Ştoltz da bulur. Olga nın gelişimi sürer ve Ştoltz ile mutlu iken başkaldırmış sorunlara karşı mücadele sıkıntısı ve ruhu sanki Ştoltzda değil Olga da bulunmaktadır. Yazar, Rus ruhunu Oblomovluktan kurtaracak sesi Olgaya bahşetmiş gibidir. Agafya Matveyevna: (Sf:464, 2.-3.prg).Kadın karakterler mükemmel çizilmiş. .
ŞTOLTZ X OBLOMOV
Oblomov: Rus Aristokrasisi - Yarı Alman Ştoltz: Avrupa Burjuvazisi. Yetiştirilmeleri farklı, zaman algıları farklı, yaşama bakışları farklı . Hurafeler, korkular, anlamlandıramama, kafa karışıklığı, kaynaklarını tüketme, iyi kalplilik, koruyucu kollayıcı ve engelleyici aile .
Stolz: Bilimin aydınlığı, sistem, girişimcilik, zenginlik yaratma, serbest bırakan, çocuğun kendini ispatlamasına olanak sağlayan aile .
Oblomovluk kavramını da, bir doğulu olan yazar, eserindeki batılıya söyletiyor. Kendisinin de batı edebiyatı ve dilleri ile çok küçük yaşta tanıştığını düşündüğümüzde, kendisi de .
Doğunun batıdan farkı Oblomovluktur.
Ahmet Özanın Açık Mektuplardaki anlatımı ile; Oblomovluk bir asosyallik değil, antisosyallik, tembellik değil, bilinçli atalet, agorafobi değil, bir varoluş trajedisidir. İnsanlara, topluma ve dünyaya duyulan bir nefretin değil, tanrıya ve kadere sitemin ifadesidir. .
Her şeyi yarına bırakmak, ertelemek, eyleme geçmemek sorumsuzluğun ürünü değil, tersine sorumluluk duygusu ile irkilmenin yarattığı donukluğun sonucudur. Oblomov, uyuşukluk değil, belki fazla uyanıklığın; hayata yukarıdan bakmanın, bütün sonuçları görerek sonları karşılamak istememenin yıkılmışlığıdır. Yalnızlık, sigara külü kadar yalnızlıktır Oblomov. İçe dönmek, kendinden ibaret bir dünya kurarak yaşama havlu atmaktır. Gölge etmeyin başka ihsan istemem demektir. Ölümü, yaşayan ölü haline dönüşerek yenmek, hayat kıvılcımlarını yok ederek ölümün işlevini elinden almaktır
FELSEFİ ANLAMDA OBLOMOVLUK.
Gonçarovun 20 mayıs
1859 tarihinde yazdığı iki ayrı mektuptan öğrendiğimize göre ---Dobrolyubovun
Sovremennikte yayınlanan yazısının romanını derinlemesine kavrayışından,
estetik çözümlemelerindeki incelikten, yaratıcılık sürecini şaşılacak derecede
anlayışından ve Oblomovluğu olanca derinliği ile sergileyişinden duyduğu
memnuniyeti dile getirmektedir.
Oblomov, Oblomovluk ve Gonçarovun Rüyası