Büyükçekmece Menzil Külliyesi
16. yy.da Osmanlı İmparatorluğu döneminde, Trakya’dan batıya uzanan yollar üzerinde Büyükçekmece büyük menzil (konak) yeri idi. Bu yol üzerinde günümüze ulaşan bir menzil külliyesi içinde mescit, namazgah, üç kemerli çeşme, dört bölüm halindeki köprü ile kervansaray yapısı yer almaktadır. Zaman zaman yapılan onarımlarla bu eserler günümüze ulaşabilmiştir.
Kanuni Sultan Süleyman'ın Avrupa'ya yaptığı seferler nedeniyle önem kazanan, Sultan Yolu Büyükçekmece ilçesinden geçmektedir. Sultan Süleyman, Sultan Yolu'nda, menzil külliyeleri yapma görevini Koca Sinan'a verir. Sinan, sanatının zirvesine doğru tırmanırken Büyükçekmece Menzil Külliyesi'ne çok güzel bir köprü, kervansaray, mescit ve çeşme armağan eder. Bu eserlerin isimleri sırasıyla, Büyükçekmece Köprüsü, Sultan Süleyman Kervansaray'ı (Kurşunlu Han), Sokullu Mehmet Paşa Mescidi ile Minber-Minaresi ve Sultan Süleyman Çeşmesi'dir. Sultan Süleyman'ın sadrazamlarından Sokullu Mehmet Paşa'nın da, külliyenin imarında yer alması ile şenlenen külliye beş asırdır Sinan'ı ve sanatını ölümsüzleştirmektedir.
* Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü
Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü, İstanbul ilinin Büyükçekmece ilçesinde bulunan, Büyükçekmece ile Mimarsinan arasında yer alan tarihi köprü.
İstanbul'u Avrupa'ya bağlayan tarihi ticaret yolu üzerinde, Büyükçekmece Gölü'nün Marmara Denizi ile birleştiği noktada yapılmıştır. Mimar Sinan tarafından inşa edilen köprü, İstanbul'a 36 km uzaklıkta yer almaktadır. Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) Zigetvar Seferi'ne çıkarken, ordunun, Büyükçekmece Gölü ile denizin birleştiği bu noktadan sallarla karşıya geçmekte çok zorlanması üzerine buraya köprü yapılmasını emretmiştir. Ancak Kanuni Sultan Süleyman, Zigetvar Kuşatması'nda öldüğü için köprü, oğlu II. Selim zamanında, 1567'de tamamlanmıştır.
Köprünün girişindeki turistik alan içerisinde Sokullu Mehmet Paşa Camii, Kurşunlu Han ve Kanuni Sultan Süleyman Çeşmesi de yer almaktadır.
Mimar Sinan'ın "Köprü, eserlerimin içerisinde şaheserimdir." dediği bu köprü, 636 metre uzunluğunda, 7,17 metre genişliğindedir. 4 ayrı bölümden ve 28 kemerden oluşan köprünün yapımı sırasında, gölün suları büyük tulumbalarla boşaltılarak, 40.000 m³ taş kullanılmıştır. 1986-1989 yılları arasında restore edilen köprü ilçenin sembolüdür.
* Kurşunlu Han Kervansarayı
Süleyman (Kanuni) (hd 1520-1566) tarafından Mimar Sinan’a inşa ettirilen bu külliyede, kervansarayın ilk inşa edilen yapı olduğu kaynaklarda belirtilmekteyse de kitabesi olmayan yapının tarihlendirilmesi, aynı külliye içindeki üç kemerli çeşme kitabesine dayandırmaktadır. Bu kitabe 974/1566 tarihini vermektedir. Ve kitabe metninden Kanunu’ nin Zigetvar seferine çıkarken, bu önemli menzil külliyesini Mimar Sinan’a inşa ettirdiği anlaşılmaktadır.
Büyükçekmece Köprüsü'nün doğu ucundaki düzlükte inşa edilen kervansaray yapısı 48x22,30 m ölçüsünde bir alanı kaplar.
Yapı, kuzeydoğu ve güneybatı yönünde, uzun eksene göre dikdörtgen bir plana sahiptir. Güneybatı cephesi giriş cephesi olarak belirlenmişse de orijinal durumunda değildir. Bu dikdörtgen kapalı ahır mekanına ise dar kenarındaki yay kemerli bir kapı ile girilir. Bu kapının açıldığı bir ara mekan ise tuğladan sivri kemerli, iki dikdörtgen pencereli, iki duvarı ile varlığını belirlemektedir.
Dikdörtgen bir mekan halinde uzanan ahır mekanı, ortada bir destek dizisi ile ikiye ayrılır. Bu destek dizisi ve ekseni oluşturan bağlantı batılı orijinalinde ahşap olması gerekirken 1565-1966’daki tamiriyle betonarme kolon ve kirişe dönüştürülmüştür.
Kervansarayda üç sıra halinde yer alan taşıyıcı sistemin iki yan sıra, yapının içinde duvar boyunca uzanan 2,40 m. genişliğindeki taş şekillerin kenarında yükselir.
Üst örtü sistemi çift meyilli çatı olan yapının örtü sistemi ahşap direklere bağlı bir konstrüksüyon taşır. Çatının orijinal hali kurşunla kaplı olduğundan “Kurşunlu Han” diye de tanınan yapının içinde, iki uzun duvarında dönüşümlü olarak 12 ocak ve 24 niş yer alır. Ocaklar yay kemerli ve üçgen şekilli taşkın alınlıklara sahiptir. Yapının kuzey ve güneyde yer alan uzun cepheleri, düz yüzeyler halinde olup üsten bir saçak bordürü ile sınırlanır. Kuzey cephesiyse farklı bir yoruma sahiptir. Bu cephede sonradan bir giriş açılmışsa da iki sıra halindeki mazgal açıkları orijinaldir. Bu mazgal sıraları üzerinde de alta 7 üstte 4 adet tuğla sivri kemerli mazgal pencereler, bezemeli taş şebekeli olarak, cepheyi zenginleştirirler. Taş mazgal pencere şebekeleri, geometrik geçme bezeme örneğine sahiptir. Bu cephe de üstten çift meyilli çatı saçağı ile sınırlanır.
Kervansarayın yapı malzemesi taş, tuğla ve derzdir. Ancak, yapının içinde duvar dokusu muntazam kesme taş ve iki sıra tuğla ve derzle meydana getirilmiş, bu ise cephelerde enine bir ifade gücü yaratmıştır.
Yapının dar kuzeydoğu cephesinde taş ve tuğla sıralarının yatay ifadesi taş şebekeli, sivri kemerli dikdörtgen mazgal pencerelerin dikey ifadesi dengelenmektedir. Yapıda, yalnızca mevcut kapının yay kemeri taştan, diğer bütün kemerleriyse tuğla olarak yer almaktadır. Kervansaray, 1965-1966’ da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilerek, göl tarafındaki yağ fabrikasına ayçiçeği deposu olarak kiralanmışsa da boşaltılarak 1988’de büyük bir onarım ve çevre düzenlemesi yapılıp, yeniden fonksiyon kazandırılmıştır.
* Sokullu Mehmet Paşa Camii
Sokullu Mehmet Paşa Cami, İstanbul ilinin Büyükçekmece ilçesinde bulunan Osmanlı Dönemi'ne ait tarihi mescid.
1567 yılında Sokullu Mehmet Paşa tarafından Mimar Sinan'a yaptırılmıştır. Ahşap olan cemaat yeri sonradan yapılan ilavelerle değiştirilmiştir. En önemli özelliği[kaynak belirtilmeli] dünyada sadece bir eşinin daha bulunduğu minaresidir. Minare yekpare taştan oyularak yapılmış olup bu tip minare bir de Mısır'da bulunmaktadır.
Caminin karşısında Kurşunlu Han, yanıbaşında ise Kanuni Sultan Süleyman Çeşmesi yer alır. Her üçü de Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü'nün başındaki turistik alanda bulunur.
* Sultan Süleyman Çeşmesi
Kanuni Sultan Süleyman Çeşmesi, İstanbul ilinin Büyükçekmece ilçesinde bulunan tarihi çeşme.
Çeşme klasik üslupla üç kanatlı taştan yapılmıştır. Kanuni Sultan Süleyman, 1566 yılında, Zigetvar Seferi'ne çıkarken Kurşunlu Han ve Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü ile birlikte Mimar Sinan tarafından inşaa edilmiştir. Halen içme ve kullanma suyu açısından faal durumdadır. Çeşmenin yanıbaşında Sokullu Mehmet Paşa Camii yer alır.