Ziya Osman Saba
- Doğum : 30 Mart 1910/İstanbul
- Ölümü : 29 Ocak 1957/İstanbul
- Meslek : Şair, yazar
Ziya Osman Saba, Türk şair ve hikaye yazarı.
Hayatı
30 Mart 1910 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi. Babası Binbaşı Osman Bey, Paris askeri ateşesi idi. Sekiz yaşında iken annesini kaybetti. Bu kaybın hüznünü hep hisseti ve eserlerine yansıttı. Ziya Osman, dokuz yaşında yatılı öğrenci olarak kaydedildiği Galatasaray Lisesi'nden 1931'de mezun oldu.İlk şiiri 1927'de, lise öğrencisi iken Servet-i Fünun'da Ziya imzasıyla yayımlandı. Lisede bir yıl sınıfta kalınca bir alt sınıftaki Cahit Sıtkı ile tanışma fırsatı bulması, edebiyat dünyasında ender görülen bir dostluğun oluşmasını sağladı. Dostu Cahit Sıtkı'nın öğrencilik yıllarından itibaren kendisine yazdığı mektupları bir araya getirmesi ile ilk basımı 1957'de yapılan Ziya'ya Mektuplar adlı ünlü kitap oluşmuştur.
1928'de altı lise arkadaşı ile birlikte (Yaşar Nabi, Sabri Esat, Cevdet Kudret, Vasfi Mahir, Muammer Lütfi, Kenan Hulusi) Yedi Meşale isimli ortak kitap yayımladılar. Ziya Osman, kitabın başarısı üzerine Yusuf Ziya'nın desteğiyle çıkarılan ve yayımı sekiz ay süren aynı isimdeki derginin kurucu yazarları arasında yer aldı. Ömrü boyunca topluluğun şiir anlayışına bağlı kalan tek Yedi Meşaleci oldu. Derginin kapanmasından sonra şiirlerini Milliyet ve İçtihat'ta yayımlattı. Varlık Dergisi'nin kurulmasından sonra ise metinlerini orada yayımlatmaya başladı.
Hukuk eğitimi sırasında bir yandan da Cumhuriyet Gazetesi muhasebe servisinde çalışan Ziya Osman Saba, çalışma hayatına 1938 yılında girdiği Emlak ve Eytam Bankası'nda uzun yıllar devam etti. 1943 yılında ilk eşinden ayrıldı. Aynı yıl, Yedi Meşale'den sonra ilk kitabı olan Sebil ve Güvercinler adlı kitabı yayımlandı. ABC Kitabevi'nin yayımladığı kitapta 66 şiiri yer almaktaydı. Ertesi yıl, çalıştığı bankada tanıştığı Rezzan Hanım ile evlenerek yavaş yavaş karamsarlığından kurtuldu. Bu evlilikten Orhan ve Osman isimli iki oğlu oldu.
Ziya Osman Saba, bankası tarafından Ankara'ya tayin edilmesi üzerine bir süre bu kentte yaşadıysa da İstanbul özlemi nedeniyle 1945 yılında bankadaki görevinden ayrıldı. İstanbul'da Milli Eğitim Bakanlığı Basımevi'nde tashih şefi (düzeltmen) olarak çalıştı. 1947'de ikinci kitabı Geçen Zaman yayımlandı. Varlık Yayınları tarafından basılan bu kitap, şairin "Sebil ve Güvercinler" kitabındaki şiirlerle 1943-1946 arasında yazdığı şiirlerin biraraya getirilmesinden oluşuyordu. 1950'de geçirdiği bir kalp krizi nedeniyle bu işi de bırakmak zorunda kalan Saba, yaşamının geri kalanında arkadaşı Yaşar Nabi'nin sahibi olduğu Varlık Yayınları'nın kitaplarını evinde basıma hazırlayarak geçimini sağladı.
İlk hikâye kitabı Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi 1952'de yayımlandı. 29 Ocak 1957 günü İstanbul'da bir kalp krizi sonucu Kadıköy'deki evinde hayatını kaybeden şairin Nefes Almak adlı şiir kitabı ile Değişen İstanbul adlı hikâye kitabı ölümünden sonra basıldı. Eyüp Sultan'daki aile mezarına defnedilmiştir; ancak mezar bugün kayıptır.
Edebi Hayatı
İlk şiiri 1927’de Servet-i Fünun dergisinde yayınlandı. Bu dergide tanıştığı arkadaşlarıyla “Yedi Meşale” topluluğuna katıldı. Bir süre Milliyet gazetesinin edebiyat sayfasına ve İçtihad dergisine yazılar yazdı. Varlık, Yücel ve Ataç dergisinde de yazı ve şiirleri yayınlandı. Çoğunu hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerinde Batı nazım biçimlerini kullandı ama içerikte 19. Yüzyıl edebiyatı anlayışına bağlı kaldı. Şiirlerinde çocukluk anıları, ev ve aile sevgisi, yoksullara karşı duyarlılık, küçük mutlulukların sevinci, Tanrı’ya ve yazgıya boyun eğiş, ölüm ve ötesi gibi konuları işledi. Hecenin yanısıra özellikle son dönemlerinde serbest biçimde ve duru bir dille yumuşak, hüzünlü ve açık şiirler yazdı. Öykülerinde ise çoğunlukla anılarını anlattı. Şiirlerinde çocukluk ve ilkgençlik anılarına bağlılık, yaşamın küçük mutluluklarından duyulan sevinç, acıma duygusu, iyilik düşüncesi, İstanbul sevgisi, Allah'a şükran, ölüm gerçeğini kabulleniş gibi konuları, gözlemci ve dışavurumcu bir tarzla genellikle hece ölçüsüyle, ama kimi zaman serbest ölçüyü de kullanarak işlemiştir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Doç. Dr. Olcay Önertoy, Ziya Osman Saba'nın Küçük Hikâyeciliği, Türkoloji Dergisi, 1979, Cilt 8
Bilge Yükel, Ziya Osman Saba ve Dergilerde Saklı Kalmış Şiirleri, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi, Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 17.12.2007
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Celal Sahir Erozan
Servet-i Fünun şairlerindendir. 9 yaşındayken şiir okuma ve hitabet kabiliyeti ile II. Abdülhamid’in dikkatini çekmiştir. Padişah onu saraya davet ederek şiirler okutur, konuşturur ve ona liyâkat nişanı vermiştir. Bu yüzden lisede okurken nişanlı şâir adıyla meşhur olmuştur. Türkçülük cereyanıyle ilgilenen Celâl Sahir, dilin sadeleşmesi görüşünü ileri sürmüştür. Bu görüşleriyle Yeni Lisan hareketinin İstanbul’da ilk savunucusu olmuştur.
-
Özdemir Asaf
Asıl adı Halit Özdemir Arun olan Özdemir Asaf Ankara’da dünyaya geldi. Babası Cumhuriyet döneminde Atatürk ile yakın ilişkileri olan Mehmet Asaf Bey, annesi ise Hamidiye Hanım’dır. Çocukluğu Ankara’da geçen şair, babasının vefatının ardından ailesi ile birlikte İstanbul’a yerleşti. Galatasaray Lisesi’nde eğitim görmeye başladıysa da geçirdiği hastalıktan dolayı bursu kesildi. 11. sınıftayken bir sınava girerek Kabataş Erkek Lisesi'nde eğitimine devam etti ve bir yıl sonra mezun oldu. Üniversite eğitim hayatı ise oldukça karışıktır. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde eğitim görse de okulu çeşitli nedenlerden ötürü tamamlayamaz. Ancak ilk eşi Sabahat Selma ile burada tanışır. Aynı üniversitede bu sefer İktisat Fakültesi’ne girdi ancak burayı da tamamlayamadı. Son olarak gazetecilik okumaya karar verdiyse de eğitimin ilk yılının ardından tekrardan okulu bırakmak zorunda kaldı. Evlilikle birlikte sorumlulukları artan Asaf, bir sigorta şirketinde çalıştı. Askerden döndükten sonra da kayınpederinden eşine kalan bir miktar parayla yayınevi kurdu. Çetrefilli bir aşk hayatına sahip olan Özdemir Asaf, eşinden boşandı ve 1962 yılında Yıldız Moran ile evlendi. Asaf'ın ilk eşi Sabahat Selma Tezakın'dan Seda isimli bir kızı; ikinci eşi Yıldız Moran'dan ise Gün, Olgun ve Etkin adında üç oğlu vardır.
-
-
Nigar Hanım
Nigar Hanım, Türk şair ve yazar. Niran adlı eseri aynı zamanda başyazarlığını yaptığı Hanımlara Mahsus Gazete Kütüphanesi’nin ilk eseri olarak neşredilince II. Abdülhamid tarafından 1898 yılında II. dereceden Şefkat nişanıyla ödüllendirildi. Kadın ediplerin az olduğu, olanların da erkek adları arkasına gizlendiği bir dönemde Nigar Hanım, gerçek kimliğini saklamadan duygularını samimiyetle ifade ettiği Avrupai tarzda eserler vermesi, şiirlerinin yabancı dillere çevrilmesi, Avrupa basınında tanınması, çeşitli yabancı dilleri bilmesi, uzun yıllar salonunda seçkin bir sanatkar zümresini ağırlaması, sosyal yaşantısı bakımından farklı ve yeni bir imaj oluşturmasıyla modernleşme sürecinin “öncü” Türk kadınları arasında yer alır. Günümüz yazarlarından Nazan Bekiroğlu kendisi hakkında doktora çalışması yapmıştır.
-
Bahattin Karakoç
Bahattin Karakoç, şair ve yazar. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı şiir ekolüne bağlı olan Çınaraltı dergisi etrafında halkalanıp "Sanatçı bağımsız olmalıdır. Ulusal olmayan bir sanatın sınırları aşacağı düşünülemez. Sanatçının dili yaşayan dildir. Her alanda batı taklitçiliğine karşı çıkılmalı, gelenekler tümüyle reddedilmemelidir. Sanat siyasetin aleti olmamalıdır. Dildeki kargaşaya son verilmelidir görüşünü benimseyen "Hisarcılar" olarak adlandırılan şiir ekolünden gelen bir şair ve yazardır.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun