İspanya kimliğinin baskın renklerindendir boğa ve matador.
Uzaktan da bilinen bu gerçek İspanyaya zaman ayırdıkça daha açık seçiliyor.
Avrupada boğa güreşi en çok İspanyada yaygın olmakla birlikte, Portekizde ve Fransada da yapılmaktadır.
Güney Amerika Kıtasındaki ülkelerde de boğa güreşleri yapılıyor. Meksika, Kolombiya, Venezuela, Ekvador ve Peru bu ülkeler arasındadır.
İspanyanın bu baskın kanlı renginin zaman geçtikçe soluklaştığı söyleniyor.
Buna rağmen şimdilerde de İspanyada 11 tane matador okulu varmış.
Matar, öldürmek; matador öldüren kimse demek.
Akıllı bir matador arenadan ne zaman çekileceğini bilir bilmesine de etraf bırakmaz ki köşesinde yaşlansın!
Matadorların en şöhretlilerinden ve uzun yaşayanlarından biri İspanyol matador Juan Belmonte Garcia.
İlk boğayı öldürdüğünde 18 yaşında. 1700 civarında boğa öldürmüş. Meslektan 43 yaşında ayrılan Garcia, 70 yaşındayken kedini vurarak intihar etmiş.
Bir öldüren olunca bir de öldürülen oluyor. Ona da boğa diyoruz.
İspanyada 400 arenada her yıl 40.000den fazla boğa öldürülüyormuş.
Boğa bildiğimiz boğa ama her boğa değil; küçük ve zayıf, hantal ve hımbıl olmayacak; yaşı 4 civarında, ağırlığı 500 kilo dolaylarında olacak.
Boğa güreşi tehlikeli bir etkinlik.
Boğa için kesin tehlikeli, matador için çeyrek tehlikeli, seyirci için ender tehlikeli.
Boğa güreşi boğanın yitireceği bir dövüş olarak tasarlanmıştır.
Kazanan matador zaferini seyircileriyle bütünleşerek kutlar.
Amerikalı yazar Ernest Hemingwayın Çanlar Kimin İçin Çalıyor adlı romanındaki matadorun zafer sonrası davranışlarının bir zamanlar sevgilisi olan Piların anılarında nasıl yer ettiğini Mete Erginin çevirisinden aktaralım:
Finitonun arenada ağır ağır, sürükleniyorcasına dolandığını, ardında yardımcıları olduğu halde, sağa sola gülümsediğini, eğilerek halkı selâmladığını, eğilip yerden purolar topladığını, atılan şapkaları geri fırlattığını; onun kederli gözlerle gülümseyerek başladığı turu kendi önünde bitirişini görüyordu.
Fakat arada bir boğanın kazandığı da olur. Bu yüzden matador için de tehlikeli bir etkinliktir boğa güreşi.
O zaman matador evine gidemez, hastaneye veya mezarlığa gider.
Çok iyi matadorlar arenada can vermişler.
Hayatı boğa boynuzuna takılan matadorlardan bazılarını ve onların katillerini analım.
Las Ventas Meydanındaki yontusu önünde epey vakit harcadığımız Yiyo namlı José Cubero ve katili Burlero ile başlayabiliriz.
Yiyonun hikâyesi tanıdık geliyor: Köyünden bir çıkınla geldiği şehirde matador olarak şöhrete ulaşmış.
30 Ağustos 1985 tarihindeki dövüşte hayatını yitirdi Yiyo. Dövüş yeri: Colmenar Viejo, Madrid.
Arenada kazanan boğaların en şöhretlisidir İslero.
İslero, Manolete olarak ünlü matador Manuel Rodríguez Sánchezi öldüren boğanın adıdır..
Büyük zaferlerin ardından yeterince para ve şöhret kazanan boğa güreşini bırakır. Fakat boğa güreşi tutkunları onun bu çekilişini korkaklığına bağlarlar. Cesaretini ispatlamak ihtiyacı duyarak yeniden arenaya döner.
1947 yılı Ağustos ayının 28inci günü. Bu kez dövüş yeri Linares isimli şehir.
İlk boğayı haklar Manolete. Bu kez İslero çıkarılır karşısına. Kapışırlar. Kazanmak üzere olduğu zaferin tadını çıkarmak isterken kasıklarından bir darbe alan Manolete arenada ölür. İsleronın derisi yüzülerek saklanmış!
Bu İslero o kadar şöhretli ki adı sanal dünyada yaşatılıyor.
Islero''s Fan Club isimli bir site var. Künyenin hemen altında büyük harflerle Club De Admıredores/As Del Toro Que Matq A Manolete yazılı.
Boynuz darbesiyle ölen matadorlardan bazılarını kaydetmişler. Cornadas Hıstórıcas başlığı altındaki ilk matador Manuel Rodríguez Sánchezi (Manolete), son Matador Jose Delgado (Pepe).
Bailadorun şöhreti de az değildir.
Joselito El Gallo adıyla da ünlenen Jose Gomez Ortega hayatı boğa boynuzuna takılan matadorlardan.
Henüz 17 yaşındayken matador olan Joselito, iki boğayı öldürdükten sonra dövüştüğü üçüncü boğa Bailadordan (Dansçıdan) öldüren darbeyi almış.
25 yaşındayken ölen matadorun hayata veda tarihi 16 Mayıs 1920. Dövüş yeri: Talavera de la Reina, Toledo.
Boğa boynuzu yiyen her matador ölmüyor elbette.
Hemingwayın eserindeki Piların eski sevgilisi matador Finito, boyu kısa olduğu için her güreşte bir boynuz darbesi alırmış. Meslek hayatını bitiren de bir boğanın hareketi olmuş: Zaragozada yanlamasına yediği bir boynuz darbesinden sonra iflâh olmamış.
Yaralı kurtulan matadorlardan da birkaçını analım.
Julio Aparicio, canı kendinde kalan matadorlardan.
San Isidro Bayramı. Madrid Las Ventas arenası. 2010 yılı Mayıs ayının 22nci günü.
Julio dengesini kaybederek düşer. Aradığı fırsatı yakalayan boğa boynuzunu matadorun boğazından sokup ağzından çıkarır. Boğanın boynuzundan görevliler tarafından kurtarılan 41 yaşındaki matador iyileşmiş ancak güreş hayatı sona ermiş.
Boğanın sonunu merak ederseniz; diğer matadorlar tarafından arenada öldürülmüş.
Jose Tomas ise ekmek parası uğruna gurbet elde boynuz yiyenlerden biri.
Olay yeri: Meksika''daki Aguascalientes Arenası. Dövüş günü: 25 Nisan 2010.
Navegante isimli boğa ünlü 34 yaşındaki matadorun kasığına boynuzunu geçirip havaya kaldırmış ve yere vurmuş. Tedavi sürecinde bütün kanı değiştirilen İspanyol matador Josa ölmemiş.
Bir de El Cid var, muzır bir doğanın kurbanı.
İspanya''nın kuzeyinde kurulu Pamplona isimli şehirde San Fermin Festivali.
Matadorun adı Manuel Jesus, boğanın adı Garboso.
El Cid olarak da tanınan matadorun pantolonunun apış arası kısmı Garbosonun boynuz darbesiyle yırtılır. Şaşkınlığa kapılan ve gururu zedelenen matador birkaç darbe daha alarak yere düştüyse de ayağa kalkarak dövüşü sürdürür ve kazanır.
Boğanın gerçek düşman olarak seyircileri de seçtiği olabiliyor.
Bu yüzden seyirci için de tehlikeli bir etkinliktir boğa güreşi.
Boğanın seyirciye gıcık kapması sebepsiz değil. Matador ne de olsa ekmek parası peşinde! Seyirciler ise eğlence peşindeler Seyredenler keyiflensinler diye kumlara serilecek boğanın da kendince haysiyeti var!
İspanyanın Navarra Özerk Bölgesindeki Tafalla Arenası.
Kızdın bir boğa. Heyecanlı seyirciler.
Arenayı çeviren bir buçuk metre yüksekliğindeki duvarın üzerinden seyir bölümüne atlayarak seyircilere girişen boğa 40 kişiyi yaralamış.
Boğanın sonunu merek eden var mı? Öldürülmüş.
Matador her zaman kazanmaz fakat boğa her zaman kaybeder!
Kazanan boğa da kaybeden boğa da öldürülür!
Ölen boğa atlarla sürüklenerek alandan çıkarılır. Boğayı insanlar taşıyacak değiller ya, o iş başka hayvanlara yaptırılıyor.
Zemindeki kanlar temizlenir. Yeni gösteride bir daha kanlanacak!
Yenen boğa de yenilir, yenilen boğa da yenilir
Halis Ayhanlı (12.05.2011)
Boğalar ve matadorlar hakkında okuduğum en kapsamlı yazı diyebilirim. yaşlı Avrupa Kıtasının öbür ucunda kitlelerin rağbet ettiği bu anlaşılması zor olgu - Daha doğrusu anlamaya çaba sarf etmediğimiz olgu- hakkında çok az şey biliyoruz. Yazınızda herhangi bir kıymet hükmü vermeksizin bu olgunun resmederek ne de iyi yapmışsınız. Her okuyan bir başka açıdan bakabilecektir. Ben öyle baktım!
Kaleminize sağlık efendim... Dilerim İspanya üzerine yazılarınız, gezi yazıları seriniz tamamlandıktan sonra da devam eder...
Bu arada, İspanya'daki 8 yüzyıllık Endülüs Medeniyetinin etkileri, kalıntıları ve tarihin kırılma anları üzerine de yazmanızı arzu ederdim.
Saygılarımla...
Daha güzellerini okumak istiyorsanız, lütfen yorumlarınızı yazın.
Sitemizde yayınlanmakta olan ses, resim ve metinleri, bilgisayarınıza indirip kayıt edebilir ve ticari olmamak kaydıyla kişisel amaçla kullanabilirsiniz.
Sitemizde yer alan metinlerin, ses dosyalarının, resimlerin kopyalanması, gerçek veya elektronik ortamlarda yayınlanması,
dağıtılması Türkiye Cumhuriyeti yasaları ve uluslararası yasalarla korunmaktadır ve telif hakları temsilcisinin önceden yazılı
iznini gerektirir. Bu eser, yazarımız Sayın, Erdal Noyan tarafından sitemize gönderilmiştir.
Bu dokümanın izinsiz yayınlanması kullanılması dağıtılması kopyalanması, Fikir ve Sanat Eserleri Yasası'na göre suçtur.