Kasabalar? haritadan silen rüzgâr
H?zlar? saatte 500 km.yi, büyüklükleri ise 2 km.yi bulabiliyor. Trenleri uçuruyor, uçaklar? dü?ürüyor, tavuklar? yoluyorlar.
GÖKYÜZÜNDE SICAK hava ve so?uk havan?n çarp???p so?uk havan?n s?cak havan?n üzerine yerle?mesi hortumun, di?er ad?yla tornadonun, gerçekle?mek üzere oldu?unun habercisidir. Çünkü s?cak hava her zaman daha yukar?ya ç?kmaya çal???r—t?pk? s?cak havayla doldurulan balonlar?n yükseklere uçmas? gibi. Bu durumda h?zla yukar? ç?kan s?cak hava so?uk havan?n içine çekilir ve bu dalgalanmalar sonucu dev bir huniye benzeyen hortum ortaya ç?kar. Havadaki bas?nc?n azalmas?, su buhar?n?n suya dönü?mesi gibi reaksiyonlar?n etrafa yayd??? yüksek enerji, hortum için bir nevi yak?t görevi görür. Bu olaylar gerçekle?tikten hemen sonra h?z? saatte 500 km.ye varan, büyüklü?ü ise 2 km.yi bulabilen hortumlar ortaya ç?kabilir, sonra da havada uçu?an arabalar, hayvan sürüleri, insanlar görülebilir. Bir iki saat sonra hortum bölgeyi terk etti?inde, arkas?nda enkaz y???nlar? ve onlarca garip hikâye b?rakm??t?r.
Hortumun huni ?eklindeki gövdesi bulutlardan yere do?ru uzanarak hortumu ?ekillendirir. Son y?llarda video kay?tlar?yla yap?lan ara?t?rmalara göre, hortumlar?n ço?unun h?z? saatte 180 kilometreden daha az; ama nadiren 400-500 kilometre h?za ç?kabiliyor. Hortumlar?n ortalama büyüklü?ü 120-150 metredir ve yerde yakla??k 8 kilometre sürüklenirler. “Canavar hortum” diye adland?r?lan baz? hortumlar?n büyüklü?ü 1,5-2 km.yi bulabilir ve bir saat veya daha fazla süre sürüklenebilirler. ABD’de Mart 1925’te meydana gelen böyle bir hortum 695 ki?inin ölümüne, 2027 ki?inin yaralanmas?na ve 16,5 milyon dolar (bugünkü de?eri 50 milyon dolar?n üzerinde) maddî hasara yol açm??t?. Bütün bunlar saat 13:00’ten 16:30’a kadar olan sürede gerçekle?mi?ti. Bu arada dört kasaba haritadan silinmi?, 6’dan fazla kasabada da a??r hasar meydana gelmi?ti. Bu ?iddetli hortum yakla??k 400 km yol ald?ktan sonra kayboldu.
Ara?t?rmac?lar, son üç yüzy?ld?r yapt?klar? çal??malar sonucunda hortumu anlama konusunda oldukça mesafe kaydettiler. ?lginç hortum olaylar? y?llard?r gazetelerde, kitaplarda ve TV programlar?nda anlat?ld? ve anlat?lmaya da devam edecek gibi görünüyor. Havada uçan at sürülerinden, uyan?p kafas?n? penceresinden ç?kar?nca hortumun içinde yerden 7 metre yukar?da döndü?ünü fark eden insanlar?n hikâyelerine kadar birçok ya?anm?? hadise kitaplarda ve gazetelerde yaz?ld?.
Hortumlar dünyan?n birçok bölgesinde meydana gelebilir; fakat bu y?k?c? hortumlar genellikle Amerika’n?n do?usunda yaz ve ilkbahar aylar?nda görülüyor. Bu bölgede y?lda ortalama 800 tane hortum meydana gelir ve yakla??k 80 ki?inin ölümü ve 1500’ün üzerinde ki?inin yaralanmas?yla sonuçlan?r. Hortumlar Türkiye’de çok s?k olmasa da özellikle güney k?y?larda görülmektedir. Meselâ 10 A?ustos 1997’de ?ile’de bir hortum meydana geldi. Yine Antalya’n?n Serik ilçesinde 13 ?ubat 1999’da gerçekle?en hortum savurdu?u bir reklam panosunu hareket halindeki otomobilin üzerine dü?ürdü. Bu olayda, tatilini geçirmek için Antalya’ya gelen Helma Werner öldü ve Manfred Schmidt a??r yaraland?.
Hortumlar, arkalar?nda garip olaylar da b?rak?r. Bu olaylar?n en me?huru tavuklar?n hortumlar taraf?ndan yolunmas?d?r. 1943’te meydana gelen Michigan hortumunda otuz tane tavuk, tüyleri yolunmu? ?ekilde kaskat? kümeslerinin içinde bulunmu?tu. Bunun sebebini bilim adamlar? uzun süre ara?t?rd?lar, ancak bir cevap bulamad?lar. ?imdilik ço?u ara?t?rmac?, hortumun korkunç sesi ve ?iddetli dönü?ünden tavuklar?n korkarak tüylerini döktüklerini dü?ünüyor.
Tren ve uçak gibi araçlar?n hortumla geçen maceralar? ise inan?lmaz geliyor. Ço?u kaynaklar nas?l böyle büyük nesnelerin de hortum yüzünden ?ekilden ?ekille girdiklerini anlat?yor. 1920’de Illinois hortumu 680 kg yük ta??yan bir yük vagonunu 12 metre boyunca ta??d?ktan sonra tren istasyonunun yan?na b?rakm??t?. Hortumlara yakalanan uçaklar da vard?r. 1953 May?s’?nda Houston yak?nlar?nda bir uçak uçarken birden pilot hortuma yakaland?klar?n? fark etti. ?lk 20 saniyede uça??n altimetresi 3,6 km.den 5 km.ye yükseldi ve birden bire 1,2 km.ye kadar dü?tü. Bu süre içinde uçak hortumun içinde yuvarlan?p durdu.
Hortumlar böyle ?iddetli ve y?k?c? olabildikleri gibi, pamuk yast?klar kadar yumu?ak da olabiliyor. 1974’te Nisan ay?nda Ohio’daki hortumda Victor Greygory’nin çiftli?i ve evi y?k?lm??t?. Arkas?nda sadece bir ayna, bir kutu yumurta ve bir paket y?lba?? süsü b?rakm??t?. Ve üçünde de en ufak bir çatlak dahi yoktu. 1917’de gerçekle?en bir hortum ise bir kavanoz tur?uyu 40 km ta??d?ktan sonra sapasa?lam bir ?ekilde bir kanal?n içine b?rakm??t?.