Soğuk Savaş, Sovyet Bloğu ülkeleri ile Batılı güçler arasında 1945'ten itibaren başlayan uluslararası siyasi ve askeri gerginliktir
II. Dünya savaşı sonrasında Amerika ve SSCB ile müttefikleri arasında gelişen açık ama sınırlı çekişmedir.
SOĞUK SAVAŞA GEÇİŞ DÖNEMİ
II. Dünya Savaşı'ndan sonra ortaya çıkan ve bugüne kadar devam eden milletlerarası politikanın yapısı çok değişmiştir. Savaştan sonra dünya politikasına iki yeni kuvvet, Süper-Devlet adı verilen Birleşik Amerika ile Sovyet Rusya hakim olmuştur.
Birleşik Amerika ve Sovyet Rusya daha önce dünya politikasında mühim roller oynamış değildir.
Birleşik Amerika, savaştan sonra Monroe Doktrinini terkederek bir dünya devleti olmuş ve milletlerarası politikada birinci plana geçmiştir. 1917 Bolşevik ihtilali'nden II. Dünya Savaşı'nın çıkışına kadar çekingen bir politika takip eden ve büyük devletler toplululuğunun dışında kalan Sovyet Rusya, 1945'ten itibaren takip ettiği aktif, yayılıcı ve emperyalist politikanın dışında, gerçekleştirdiği teknolojik gelişme ile milletlerarası politikanın birinci planına geçmiştir. Daha önce milletlerarası münasebeterin başlıca ağırlık noktaları olan, II. Dünya Savaşı'ndan galip gelmiş İngiltere ve Fransa ile yenilmiş devletler olan Almanya, Japonya ve italya'nın kendilerini toparlamaları uzun bir zaman alacaktır. Toplandıkları zaman da ikinci planda kalacaklardır. Sovyet Rusya sayesinde ilk defa milletlerarası münasebetlere doktrin ve ideoloji unsuru girmiştir. Sovyet sistemi, dünya proleter ihtilali gibi, komünizmi bütün dünyada hakim kılmak isteyen bir doktrine dayandığından, savaştan sonra Sovyet dış politikası tamamen bu hedefe yönelmiş ve bu da milletlerarası politikaya doktrin ve ideoloji unsurunun girmesine neden olmuştur. Komünizm düzeninin karşısında olan ülkeler, Sovyet Rusya'nın komünizmi bütün dünyaya yayma çabalarına karşı gelince, milletlerarası mücadelenin konusu, farklı dünya görüşlerinin çatışması ve hürriyet düzeni ile totaliter komünist düzenin mücadelesi haline gelmiştir. II. Dünya Savaşı'nın neticelerinden biri de, Çin Halk Cumhuriyeti ve Hindistan gibi geniş ülkeli ve kalabalık nüfuslu İki ülkenin ortaya çıkması ve Japonya'nın Asya'da büyük bir ekonomik kuvvet olarak sivrilmesidir. Böylece Asya gayet mühim bir milletlerarası politika haline gelmiştir.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra ortaya çıkan manzara tam anlamıyla Sovyet Rusya'nın yararınaydı. Savaştan toprak alarak çıkan tek devlet Sovyet Rusya idi. Ayrıca Avrupa ve Asya kıtasında kendisine karşı koyacak kayda değer bir güç yoktu. Savaş sırasında Avrupa'ya gelen ABD askerleri geri çekilmişti. Savaşın hemen ardından Sovyet Rusya üç istikamette faaliyete geçmiştir. Bu istikametler, Avrupa, Ortadoğu ve Uzakdoğu ve Asya'dır. Sovyetler savaşın son yıllarında Alman işgalinden kurtarmak bahanesi ile askerlerini soktuğu, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan, Romanya ve Bulgaristan'da komünist rejimlerin kurulması için çalışırken, Uzak Do-ğu'da da Çin'i Komünizm kontrolü altına almak için harekete geçmiştir.
II. Dünya Savaşı'nın sonlarında Doğu ve Orta Avrupa'nın bir kısmını işgal eden Sovyetler, savaş sonrasında bazı ülkelerde (Polonya, Romanya, Bulgaristan, Arnavutluk, Macaristan, Doğu Almanya) komünist hükümetlerin iş başına gelmesinde etkili olmuştur.
1947 yılına gelindiğinde komünist rejim altında bulunan ülkeler Moskovadan yönetilmiştir. Buna Churchill, "Demir Perde" denilmiştir.
Avrupa'da komünist yönetimlerin kuruluşunu şu şekilde inceleyebiliriz; - Sovyet ordusu bir kurtarıcı gibi Doğu Avrupa ülkelerine girdi. Nazi işgali döneminde Moskova'ya kaçmış olan yerli komünisler önderler ve bu ülkedeki direnme örgütleri yönetimi ele aldılar. - 1946 yılındaki koalisyonlar aşamasında, "Vatan Cephesi", "Demokratik Cephe" ve "Ulusal Cephe" gibi adlarla koalisyon hükümetleri kuruldu. Hitler ile işbirliği yapan partiler saf dışı edilerek kısa zamanda kapatıldı. Koalisyon hükümetlerinin programlarında Sovyetlerle özel ve sıkı ilişkiler de yer alıyordu. Komünistler önceleri azınlıkta bulunmalarına rağmen önemli bakanlıkları ellerinde bulunduruyordu. - Komünist Partilerin hükümetlere tamamen hakim olduğu görüldü. (Sovyetlerin baskısı vardı) Komünistlerin dışında kalanlar muhalefeti oluşturmuş ve mücadeleye başlamışlardı.
- 10 Şubat 1947 yılında Sovyet işgali altındaki ülkelerle barış antlaşmalarının imzalanması ile Sovyet askerlerinin bu ülkelerle işi bitmiş oluyordu. Ancak Sovyetler bu ülkelerdeki muhalefet partilerinin tasfiyesi olmadan çekilmek istemiyorlardı. 1947'den itibaren partilerin tasfiyesine girişildi. - Komünist partilerin yönetime geçmesiyle yapılan anayasalarla ekonomik, siyasal ve sosyal düzen Sovyet modeline göre kuruldu. Böylelikle Sovyet-Rusya sınırları üzerinde bir güvenlik çemberi oluşturuldu.
Avrupa'da Marshall Planı'nın ortaya çıkması ve Ekonomik işbirliği örgütünün kurulması üzerine buna karşılık olarak Demir Perde ülkeleri arasında Ocak 1949'da (SSCB, Bulgaristan, Çekoslovakya, Macaristan, Polonya ve Romanya) Ekonomik Yardımlaşma Konseyi (COMECON) kuruldu. Şubat 1949'da Arnavutluk, 1950'de Doğu Almanya, 1962'de Moğolistan, 1972'de Küba, 1978*de Vietnam üye oldu. Kısaca paktın amacı üye ülkeler arasında ekonomik işbirliğini sağlamaktı. Pakt 1991'de sona erdi.
SSCB, Bulgaristan, Çekoslovakya, Doğu Almanya, Macaristan, Polonya, Romanya ve Arnavutluk arasında kuruldu. Bu devletler kendi aralarında NATO'ya karşı Birleşik bir askeri komutanlık oluşturdular. Bu devletlerin hepsinde SSCB askeri bulunacaktı. Doğu Avrupa ülkelerinin topraklarında Sovyet ordu birliklerinin yerleşmesini öngörüyordu. 1989 yılında Doğu Avrupa ülkelerinde, komünizmin çökmesi ve çok partili parlementer rjime geçilmesi Avrupa'nın iki blok yapısını hiç olmazsa siyasal bakımdan ortadan kaldırdı. 1990'da Macaristan Parkttan ayrıldı. Doğu Blok'unun güçlü kolu Yugoslavya Sovyetlerden kopmuş bu da blok için ağır bir darbe olmuştur. Aynı yıl Doğu Almanya'da pakttan ayrılınca 1991'de Prag'da son bir zirve ile pakt kendiliğinden sona erdi.
Truman Doktrini II. Dünya Savaşı'ndan sonra ABD, kendi kabuğuna çekilmiş. Ancak, Sovyetler'in güçlenmesi ve İngiltere ile Fransa'nın savaştan yorgun çıkması sonucunda bu politikasından vazgeçmiştir. Komünizm tehlikesi Amerika'yı sadece Avrupa'daki gelişmelerin içine değil aynı zamanda milletlerarası politikanın içinede itmiştir. Amerika hürriyet ve düzeni korumakta sorumlulukları olduğuna inanmıştır. Bu yeni politikanın başlangıcına Truman Doktrini denilmektedir. Rusya'nın yayılmacı politikasını kaplayan alanlar İngiltere'nin hayati alaka ve çıkar alanlarıydı. Bu bölgeler 19. yüzyılda İngiltere'nin Rusya'ya karşı en hassas noktalarıydı. Fakat II. Dünya Savaşı'nda İngiltere'nin zafiyete uğraması Sovyet Rusya'ya karşı onu çaresiz bıraktı. İngiltere bu büyük tehlikeye karşı ABD'ye sığındı ve 1947 Şubat'ında İngiltere, ABD'ye rota gönderir ve içinde bulunduğu ekonomik sıkıntılar nedeniyle Türkiye ve Yunanistan'dan askerlerini çekeceğini ve bu bölgelere ekonomik yardım yapılması gerektiğini açıkladı.
Türkiye ve Yunanistan'ın bağımsızlığı Orta Doğu Barışı için önemliydi.
ABD, 1947'de Truman Doktrini'yle Yunanistan'a 300 milyon dolar, Türkiye'ye 100 milyon dolar maddi yardım sağlamıştır. Truman Doktrini karşısında Sovyet basını büyük bir tepki göstermiştir. Bu yardım sonrası Stalin geri adım atmak zorunda kalmıştır.
Sovyet Rusya'nın Boğazlar üzerindeki isteği, iktisadi gücü yeterli olmayan Türkiye'yi dış yardım almaya yöneltmiştir.
Truman Doktrini, bir yandan yeryüzünün iki bloğa ayrıldığını ve Sovyet -Amerikan mücadelesinin başladığını ilan edip, soğuk savaşın ilk adımlarını oluştururken, öte yandan Doğu Avrupa ve Balkanlardaki bölünmeyi de kesin çizgileriyle ortaya koymuştur. Marshall Planı
II. Dünya Savaşı'ndan ekonomik ve sosyal bakımdan bitkin olarak çıkan Avrupa Devletleri'nin kalkınmasını sağlamak için ABD'de, 1948 yılında dört yıl süreli "İktisadi İşbirliği Kanunu" kabul edilmiştir. Bu kanunun öncülüğünü Amerika Dış İşleri Bakanı General Marshall yapmıştır. Plana göre, Avrupa ülkeleri kendi aralarında ekonomik işbiriğine gidecek ve birbirlerinin eksiklerini tamamlayacaktı.
İktisadi İşbirliği Konferansı'na Türkiye'de katılmış, iktisadi durumu konusunda gerekli bilgileri vermiş ve savaş sonrası ekonomisini toparlayabilmek için dış yardım yapılmasını istemiştir. Önce Amerikalı uzmanlar Marshal Plam'nın Avrupa'nın kalkınması için hazırlanmış bir plan olduğunu savunmuştur. Daha sonra Amerikan Hükümeti Türkiye'yi Marshall Plam'nın içine almıştır.
Sovyet Rusya, Marshall Planına kendisi katılmadığı gibi Doğu Avrupa ülkelerinin de katılmaması için baskı yapmıştır.
Çekoslovakya'nın Sovyet Blokuna dahil olmasıyla Sovyet Rusya doğu ve Avrupa ile Balkanlardaki hakimiyetini tamamlamış oluyordu. 1948 Çekoslovak darbesi Batı Demokrasisini öldürmüştür. Çekoslovakya Orta Avrupa'da demokrasinin öncüsü olmuştur. İngiltere, Fransa ve Benelux 1948'de Batı Avrupa Birli-ği'ni kurmuştur. Aralarında her türlü işbirliğinin yanısıra birine gelen silahlı saldırıya birlikte karşı koyacaklardı. Böylece Avrupa'da Sovyetlere karşı ilk askeri tedbir alınmıştır. Birliğe, İskandinav ülkeleri de dahil edilmek istenmiş, Sovyetler Birliği'ne sınır olmaları nedeniyle İskandinav ülkeleri bundan kaçınmıştır. Birlikte Amerika'nın bulunmaması, birlikteliği Sovyetlere karşı bir denge unsuru olmaktan yoksun bırakmaktaydı.
Almanya'nın batısı Batılılar'ın doğusu ise Sovyetler Bir-liği'nin denetimindeydi. Bu bölünmüşlük, Doğu Almanya toprakları içinde kalan Berlin'de de geçerliydi. Mart 1948 yılında SSCB Batı Berlin ile Batı Almanya arasındaki ulaşımı kesince "Berlin Bunalımı" doğdu. Böylece 1949 yılında Federal Alman Cumhuriyeti'nin (Batı Almanya) ve Demokratik Alman Cumhnuriyeti (Doğu Almanya) kurulmuş ve Berlin ikiye ayrılmıştır. Doğu ve Orta Avrupa'da sosyalist rejimlerin kurulmasını sağlayan SSCB, Doğu Bloku içinde ideolojik işbirliğine yönelik COMİNFORM, iktisadi işbirliğine yönelik COMECON ve askeri işbiriğine yönelik VARŞOVA PAKTI gibi kuruluşlarla saflarını güçlendirirken, ABD de Truman Doktrini, Marshall Planı ve NATO'yla Batı Bloku'nu perçinliyordu. Sovyeter bu faaliyetleri ile Orta Doğu ve Doğu Akdeniz bölgelerine girmeye çalışırken, bir yandan da Avrupa'daki durumlarını sağlamlaştırmak için, askeri işgalleri altında tuttukları ülkelerde komünist rejimleri yerleştirmek amacıyla, Sosyalist Blok veya Sovyet Uydularını ortaya çıkarmaktadır. Buhran Amerika ve Batılılar ile Sovyetler arasında işbirliğinin kurulamayacağını ve barışın sağlanamayacağını göstermişti. Dünya artık Doğu ve Batı Blokları olmak üzere kesin çizgilerle ikiye ayrılmıştı.
4 Nisan 1949'da Washington'da toplam 12 devletin, ABD, İngiltere, Fransa, Kanada, Belçika, İtalya, Hollanda, Lüksemburg, Danimarka, Norveç, İzlanda, Portekiz katılımı ile kuruldu. Paktın amacı barışın korunmasıdır. Savunma amaçlıdır. Pakta göre üyeleri arasında yalnız askeri işbirliği değil, ekonomik işbirliği de olacaktı. Komünist tehtidine karşı ise silahla savunma değil, politik faaliyetlerle engelleme girişimiydi. Üye ülkelerden birine yapılan saldırıda diğer ülkeler yardıma gidecekti.
Paktın amacına bakıldığında sadece askeri bir ittifak değil, iktisadi, siyasi ve sosyal açıdan da ortaklığı öngören bir birliktir. NATO'nun kuruluşu ile Sovyetlerin Avrupa'daki yayılması durdurulmuştur.
Türkiye 1952'de Yunanistan ile beraber NATO'ya üye olmuştur. 1954'te Almanya Federal Cumhuriyeti ve 1982'de İspanya'nın da katılımı ile üye sayısı 16'ya çıkmıştır. Fransa'nın 1966'da Askeri Kanattan çekilmesi ile paktın merkezi Paris'ten Brüksel'e alındı. Fransa ve İzlanda sadece sivil kanata üyedir. 1999'da Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya'nın da katılması ile üye sayısı 19'a yükseldi.
NATO konseyi, üye ülkelerin dışişleri bakanlarından oluşur. En yetkili karar organıdır. Kararlar oy birliği ile alınır. Her üye ülkenin veto hakkı vardır. En üst düzeydeki memuru Genel Sekreterdir.
Ziyaretçiler asagidaki kelimeleri arayarak bu sayfaya geldiler:
soğuk savaş dönemi özet
,
soğuk savaş dönemi,
soğuk savaş dönemi blokların kuruluşu,
soğuk savaş özet,
soğuk savaş dönemi özeti,
soğuk savaş dönemi slayt,
soğuk savaş dönemi kısa özet ,
çağdaş türk ve dünya tarihi soğuk savaş dönemi,
çağdaş türk ve dünya tarihi soğuk savaş dönemi slayt,
soguk savaş dönemi,
soğuk savaş dönemi kısa özeti,
soğuk savaş dönemi tarih portalı,
soğuk savaş dönemi hakkında bilgi,
soğuk savaş özeti,
soğuk savaş yılları özet,
soğuk savaş dönemi 8.sınıf,
tarih soğuk savaş dönemi,
soğuk savaş blokların kuruluşu,
soğuk savaş dönemi doğu blokunun kuruluşu,
soguk savaş dönemi özet,
soğuk savaş döneminde blokların kuruluşu,
doğu bloğunun kuruluşu,
8.sınıf soğuk savaş yılları ,
soğuk savaş dönemi blokların kuruluşu ile ilgili test sorular,
soğuk savaş sonrası dönem özet
Tarihbilinci.com
ismi verilen dosyaların kendilerini barındırmamaktadır Hak sahibinin talebi
durumunda ilgili konu derhal sitemizden kaldırılacaktır. Bu sitede
telif hakkına sahip olduğunuz bir çalışmanız varsa lütfen ilgili konunun linkini
de belirterek bize
yazınız.
Sitede verilen linklerin yasalara aykırı kullanımı karşısında
oluşabilecek her türlü zarar, sorumluluk ve sorundan Tarihbilinci.com sorumlu
değildir. Sitemiz ticari kaygılardan uzak, ücretsiz bir sitedir ve fedakar öğretmenler tarafından hazırlanmakta ve yönetilmektedir.