I. Ardeşir kimdir ve ne yapmıştır? I. Ardeşir ve II. Ardeşir hayatı, biyografisi, hükümdarlıkları hakkında bilgi.
I. Ardeşir
I. Ardeşir; (3. yy ortaları), Sasani İmparatorluğu’nun kurucusudur (hd İS 224-241). Sasan’ın oğlu ya da sonraki kuşaklardan torunu olan Babek’in oğlu, Persis küçük kralı Gochihr’in de vasalıydı. Babek tarafından Darabgerd kentinin (bugün İran’da Darab’ın yakınlarında) askeri yöneticiliğine (argabat) getirildikten sonra birkaç komşu kenti de denetimi altına aldı. Bu arada Babek, Gochihr’i öldürerek kral unvanını almıştı. Babek’in, tahtı en büyük oğlu Şapur’a devretme isteği, Part kralı V. Artabanos tarafından kabul edilmedi; ama gene de Babek’in yerine Şapur geçti. Şapur ile Ardeşir arasında bu yüzden başlayan mücadele, Şapur’un öldürülmesi ve Ardeşir’in 208’de Persis kralı olarak taç giymesiyle sonuçlandı. Ardeşir, Darabgerd’deki bir ayaklanmayı bastırdıktan sonra komşu Kirman eyaletini ve ardından da Basra Körfezinin kıyısındaki toprakları ülkesine kattı. Gur (bugün Firuzâbad) kentini başkent yaparak, kentin adını Ardeşir-Kvarrah olarak değiştirdi.
Ardeşir, daha sonra İran’ın batısına doğru ilerleyerek Isfahan, Kirman, Elymais ve Mesene’yi aldı. Persis’e dönerken, İS 224’te Hurmuzdagan’da (yeri bilinmiyor) Part ordusuyla karşılaştı ve Artabanos’u öldürerek kesin bir zafer kazandı. Çok geçmeden de Mezopotamya’daki Part başkenti Ktesiphon’a (Medain) girdi ve “İran Krallarının Kralı” tacını giydi. Oğlu ve ardılı I. Şapur ile birlikte Sasani İmparatorluğu’nu kurdu.
Ardeşir’in özel yaşamı ile ilgili hiç bilgi yoktur. Ama yaptıklarından, acımasız bir insan, büyük bir asker ve yetenekli bir kral olduğu anlaşılmaktadır. Birçok kent kurmuş ya da yeniden inşa ettirmiştir. Birçok kanal ve köprüyü de Ardeşir’in yaptırdığı kabul edilir. Çok sayıda taş oyma, onun hükümdarlığının anısını yaşatır. Zerdüştlüğü devlet dini yapan Ardeşir’in, başrahip Tosar’la birlikte, kutsal metinleri bir araya getirerek tek bir öğreti geliştirdiği söylenir. Ardeşir Ahdi ve Tosar Yazıları adlı iki metni, Ardeşir ve Tosar’ın kaleme aldığına inanılır. İnananlar topluluğunun koruyucusu olarak Ardeşir, Zerdüşt geleneğinde bir bilge kabul edilir. 5. yüzyılda Pehlevi dilinde yazılan Karnamag-i Ardeşir adlı kitapta da hanedanın kurucusu olarak anılır.
Ardeşir II
Ardeşir II, Ardaşir olarak da bilinir (4. yy sonları), İS 379-383 arasında Sasani hükümdarıdır. Kardeşi II. Şapur’un hükümdarlığı sırasında Adiabenos (bugün Irak’ın kuzeydoğusunda bir bölge) kralıydı. Burada Hristiyanlara yönelik baskı ve katliamlara katıldı. Şapur’un ölümünden sonra, bir olasılıkla ileri yaşta, soylular tarafından tahta çıkarıldı. Tak-i Bostan’da bulunan bir kaya kabartması, Ardeşir’in tahta çıkışının anısını yaşatır. Hükümdarlığını kabul ettirme çabaları sonuçsuz kalan Ardeşir, çok geçmeden tahttan indirildi.