WGC 2020 için hazırlık – İzlanda’nın özet jeotermal geçmişi
Jeotermal enerji doğal kaynak çıkışları, yüzme havuzları ve ısıtmada değerlendirilmesi ile, Viking zamanlarından bu yana İzlanda'nın enerji karışımında önemli bir rol oynamıştır.
ThinkGeoEnergy’nin 2014 baskısı İzlanda odaklı idi ve 27 Nisan – 1 Mayıs 2020 tarihleri arasında İzlanda’da gerçekleşen Dünya Jeotermal Kongresi öncesinde bu içeriği yeniden yayınlamanın zamanı oldğunu düşündük.
Böylece, kısa bir jeotermal enerji geçmişi ve İzlanda’daki kullanımı ile başlıyoruz – Parker O’Halloran’ın yazdığı bir makale.
Jeolojik bir rulet oyunu varsa, İzlanda jeotermal enerji açısından kesinlikle kazandı. Bu çok iyi, çünkü Kuzey Atlantik’teki bu yağmurlu, rüzgarla patlayan adanın çok az doğal yakıt kaynağı var; sert iklimde baş etmede petrol, kömür ve ağaçları yok.
İzlanda’ya yaklaşık 874’e yerleşen Vikingler, zeminden süzülen kükürt jeotermal sularından şüphelenmiş olmalı – Norveç’te bulunacak serin, berrak sulara karşı tam bir kontrast. Reykjavik’teki ilk yerleşimciler, Laugarnes’daki Thvottalaugur’un köpüren kaplıcalarını çamaşır yıkamak için kullandılar. Bu, İzlanda’da jeotermal suların bulunacağı diğer yerlerde de kesinlikle uygulandı. Yerleşme zamanlarından belki de en ünlü ve hala bozulmamış havuz (Snorri’nin havuzu), şair, tarihçi ve politikacı Snorri Sturluson’a (1178-1241) ait güzel yuvarlak Snorralaug’dur.
Bu sıcak sular her zaman çok hoş değildi. “Túninu spillir jardhitinn” veya “Jeotermal ısı saman alanını bozuyor” İzlandalı çiftçiler arasında bir sözdü. Yeni sıcak noktaların saman ürününü ortaya çıkarması ve mahvetmesi ve bu durumun çiftçiler için potansiyel olarak ölümcül bir durum oluşturması nadir değildir. İzlanda’nın tarihinin çoğu, ada olarak, Avrupa’nın en fakirlerinden biri olan bir sömürge hinterland olması ile özetlenebilir. 20. yüzyılın başlarına kadar insanlar ısıtılmamış çim evlerde yaşıyordu ve alan ısıtması birincil olarak vücut ısısına bağlıydı. Isıtma için bir miktar yerli turba kullanıldı ve daha sonra ısıtma karışımına ithal kömür ve yağ ilave edildi. Kömür ve petrol, ahşap ve beton evlere geçerken yalnızca en zenginler tarafından alan ısıtması için kullanıldı. Bu fosil yakıtların taşınması son derece pahalıydı ve İzlandalılar tam olarak fark ettikçe, I. ve II. Dünya Savaşı gibi olaylardan kaynaklanan fiyat dalgalanmalarına ve üzerinde etkisi olmayan 1970’lerin küresel petrol krizine karşı duyarlıydılar.
Her ne kadar ısıtma için jeotermal sondaja yönelik ilk deneyler 18. yüzyılın ortalarında yapılmış olsa da, teknolojinin insanların isteklerini gerçekleştirmesi zaman aldı. 1908’de Stefán B. adlı girişimci bir çiftçi, Reykjavik’e yakın Mosfellssveit’teki Sudurreykir’de yer ısıtması için jeotermal suları ilk kullanan şirketti. Evini ısıtmak için evinden bir boru hattını yaklaşık 500 metre uzaklıktaki bir kaplıcaya bağladı. Jónsson’ın başarısı, jeotermal kaynakları yakın olan diğer çiftçilere ilham verdi. 1930’lara gelindiğinde, Güney İzlanda’daki yaklaşık on çiftlik evi jeotermal enerjiyle ısınıyordu.
Teknoloji ilkel olmasına rağmen, Reykjavik nüfusu arasında tüm evleri jeotermal ile ısıtmaya yönelik tartışmayı teşvik edecek kadar başarılı ve güvenilir olduğunu kanıtladı. Bu sadece sakinleri ithal kömür ve petrol maliyetlerinden değil, aynı zamanda daha sağlıklı bir ortam yaratır. Hükümet, özel ve kamu çıkarlarını, sonunda bugünkü Orkuveita Reykjavíkur’a (Reykjavik Enerji) dönüşecek ortaklıklar haline getirme çabalarını yoğunlaştırdı. Eski madencilik ekipmanları kullanılarak, Reykjavik çevresinde jeotermal kuyular açıldı. Kasım 1930’da, ilkokul Austurbaejarskóli, Reykjavík’te jeotermal ısıtmalı ilk kamu binası oldu ve su, Vikinglerin bir zamanlar kıyafetlerini yıkadığı kaynak olan Thvottalaugar’dan üç kilometrelik bir borudan pompalandı. Projenin başarısı, kamu binalarına ve özel evlere daha fazla sondaj ve genişleme sağladı. Belki de proje kendi iyiliği için çok başarılıydı. Sıcak su talebi arzdan daha fazlaydı ve birçoğunun ısıtma ihtiyacı karşılanmadı. Bu, 1940’larda Reykjavik nüfusunun ikiye katlanmasıyla birleşerek gelişen sistemi vurguladı.
Reykjavik, jeotermal suların peşinde hiçbir şekilde yalnız değildi. Takip eden on yıllar boyunca İzlanda çevresindeki birçok topluluk, yakınlardaki jeotermal alanlara girdi; Fslafsfjördur (1944), Hveragerdi (1947), Selfoss (1948) ve Saudárkrókur (1953). Topluluk okulları genellikle bu jeotermal kaynaklara yakın inşa edildi ve suyu sadece ısıtma için değil, aynı zamanda ortak yüzme havuzları için de kullandı.
Reykjavík 1960 yılında tüm konutlarda jeotermal alan ısıtması kurmak için ortak bir çaba gösterdi. 1970’e gelindiğinde hedef, daha büyük Reykjavik bölgesindeki tüm evlere ulaşarak kapasiteyi arttırmaktı. Jeotermal ısı, diğer topluluklarda da ülke çapında çoğalıyordu. Bu yatırım, küresel petrol krizi 1973-74’te vurduğunda jeotermal ısı kullananlara çok büyük temettüler ödetti. Sorun, o zamanki nüfusun % 50’sinin hala petrolle ısınması ve hükümetin bir krizi önlemek için bu petrolü sübvanse etmek zorunda kalmasıydı. Bununla birlikte, bu felaketten çıkardığı ders ile, İzlanda, yerli hidroelektrik ve jeotermal enerji kaynaklarını genişletmek için önemli değişiklikler ve yatırım yaptı.
Suların yüzeye aktığı bu “düşük sıcaklık” bölgelerinin yakınında jeotermal kuyular açıldı. Daha iyi jeolojik haritalama, yeni sondaj teknolojisi ve bir boru hattı altyapısının kurulması, İzlanda’nın yoğun nüfus alanlarından daha uzak bölgelere girmesine izin verdi. Daha önce “soğuk” olduğu düşünülen alanlar, çok daha yüksek sıcaklıktaki suyu ve dolayısıyla daha fazla enerjiyi kullanan yeni derin sondaj teknolojisi ile araştırıldı. Suyun yüksek tuzluluk oranı ve mineral içeriği gibi engelleri derin sondaj tekniklerinden aşmak için birçok teknik yenilik geliştirildi.
1969 yılında Laxá Power Company, ülkenin Mývatn Gölü bölgesinde ilk jeotermal enerji santrali olan 3 MW Bjarnarflag santralini inşa etti (şimdi 5 MW’a yükseltildi). Şimdi National Power Company, Landsvirkjun’a ait olan bu santral, Mývatn Gölü’ndeki jeotermal kaplıca için bölgesel ısıtma, elektrik ve sular için buhar üretiyor. Yakınlarda, Landsvirkjun, 1977 yılında 30 MW kurulu gücü ile devreye giren Krafla jeotermal enerji santralini işletiyor ve 1997’de 30 MW daha ekleniyor. Ülke çapında beş jeotermal santral daha bulunuyor; HS Orka’nın sahip olduğu 75 MW Svartsengi, Reykjavík Enerji’nin sahibi olduğu 120 MW Nesjavellir istasyonu, Húsavík Enerji’nin sahibi olduğu Húsavík’te 2 MW, HS Orka’nın sahibi olduğu Reykjanes tesisinde 100 MW ve Reykjavík Enerji’nin sahibi olduğu 213 MW Hellisheiði Enerji Santrali. 90 MW Theistareykir Jeotermal Projesi, Krafla’dan çok uzak olmayan kuzeydoğuda, 2017’de ilk 45 MW ve 2018’de ikinci 45 MW olmak üzere eklendi.
Bugün, İzlanda’daki her on haneden dokuzu, dünyadaki kişi başına düşen en yüksek jeotermal enerji ile ısıtılmaktadır. Kalan evler hidroelektrik ve jeotermal tarafından üretilen bir elektrik karışımı ile ısıtılır. Jeotermal enerji, İzlanda’yı yaşam kalitesi açısından dünyanın önde gelen ülkelerinden biri olarak değerlendirilen bir yere dönüştürmüş, yoksulluğun nem ve karanlığından uzaklaştırmaya katkıda bulunmuştur. İzlanda, jeotermal enerji hareketinde hala teknolojik bir öncü ve küresel liderdir ve genellikle bu yenilenebilir enerjinin faydalarının elçisi olarak kabul edilmektedir.
Kaynak: ThinkGeoEnergy