Halide Edip Adıvar
YAŞAM VE İNSAN Kategorisinde ve Biyografi (Yaşam Öyküsü) Forumunda Bulunan Halide Edip Adıvar Konusunu Görüntülemektesiniz, Konu içerigi Kısaca ->> Halide Edip Adıvar (1884-1964) Türk romancı. Siyasal alanda da etkinlik göstermiştir. İstanbul'da doğdu. Kimi kaynaklara göre doğum yılı 1884'tür. İngiliz
- 29-08-2007, 04:09 PM #1
- Üyelik tarihi
- Jun 2007
- Üye Numarası
- 71563
- Nerden
- AnKaRa
- Mesaj
- 165
- Beğenmiş
- 0
- Beğenilmiş
- 0
- Rep Gücü
- 26
Halide Edip Adıvar
Halide Edip Adıvar (1884-1964)
- Türk romancı. Siyasal alanda da etkinlik göstermiştir.
- İstanbul'da doğdu. Kimi kaynaklara göre doğum yılı 1884'tür. İngiliz terbiyesiyle yetişmesini isteyen babası onu Üsküdar Amerikan Kız Koleji'nde okuttu. Orada Rıza Tevfik'den (Bölükbaşı) Fransız edebiyatı dersleri aldı ve Doğu'nun mistik edebiyatını dinledi. Sonradan evlendiği Salih Zeki'den de matematik dersleri alıyordu. Koleji 1901'de bitirdi. 1908'de gazetelere yazmaya başladığı kadın haklarıyla ilgili yazılardan ötürü gericilerin düşmanlığını kazandı. 31 Mart Ayaklanması'nda bir süre için Mısır'a kaçmak zorunda kaldı. 1909'dan sonra eğitim alanında görev alarak öğretmenlik, müfettişlik yaptı. Balkan Savaşı yıllarında hastanelerde çalıştı. Gerek bu çalışmaları, gerekse müfettişliği sırasında İstanbul semtlerini dolaşması, ona çeşitli kesimlerden insanları tanıma fırsatını verdi. 1919'da Sultanahmet Meydanı'nda, İzmir'in işgalini protesto mitinginde yaptığı etkili konuşma ünlüdür. 1920'de Anadolu'ya kaçarak Kurtuluş Savaşı'na katıldı. Kendisine önce onbaşı, sonra da üstçavuş rütbesi verildi. Savaşı izleyen yıllarda Cumhuriyet Halk Fırkası ve Atatürk ile siyasal görüş ayrılığına düştü. 1917'de evlenmiş olduğu ikinci kocası Adnan Adıvar ile birlikte Türkiye'den ayrıldı. 1939'a kadar dış ülkelerde yaşadı. O yıllarda konferanslar vermek üzere Amerika'ya ve Mohandas Gandi tarafından Hindistan'a çağrıldı. 1939'da İstanbul'a dönen Adıvar 1940'ta İstanbul Üniversitesi'nde İngiliz Filolojisi Kürsüsü başkanı oldu, 1950'de Demokrat Parti listesinden bağımsız milletvekili seçildi. 1954'te istifa ederek evine çekilmiş ve 1964'te ölmüştür.
Adıvar'ın Seviye Talip (1910), Handan (1912) ve Son Eseri (1913) gibi ilk romanları aşk öyküleri anlatan yapıtlardır. Yazar kahramanlarını yakıp yıkan bir sevgiyi dile getirmek istediği için kişilerin iç dünyasına yönelir ve bu sevginin zamanla bir tutkuya dönüşmesini sergiler. Bu yapıtların önemli özelliğini, birbirine benzeyen ve ondan önceki Türk romanlarında bulunmayan kadın kahramanlarda aramak doğru olur. Yazarın asıl amacı kadın kahramanların kişiliklerini erkeklerin gözüyle değerlendirmek olduğu için, romanlarının anlatıcısı olarak bu kadınlara âşık erkekleri seçer ve fırtınalı bir aşk öyküsünü onların anı defterlerinden ya da mektuplarından anlatır. Erkek (bazen kadın da) evli olduğu için, kaçınılması olanaksız bir iç çatışma, romanların moral sorununu oluşturur ve roman ya kadının ya da erkeğin ölümüyle biter. Adıvar'ın, biraz kendi olduğunu iddia edilen bu kadın kahramanları, yazarın o dönemde ideal saydığı Türk kadınını temsil ederler. Seviye Talipler, Handanlar, Kâmuranlar her şeyden önce güçlü kişiliği olan, haklarını savunan, Batı terbiyesi almış, ama Batılılaşmayı giyim kuşamda aramayan, resim ya da müzik gibi bir sanat alanında yetenek sahibi, yabancı dil bilir, kültürlü ve çekici kadınlardır.
Adıvar 1910 yıllarında Ziya Gökalp, Yusuf Akçura ve Ahmet Ağaoğlu ile birlikte Türk Ocağı'nda çalışmaya başladıktan sonra yazdığı Yeni Turan adlı romanında (1912) yurt sorunlarına eğilir. II. Meşrutiyet döneminde geçen bu ütopik romanda, Yeni Turan adlı idealist bir partinin program ve çalışmalarını anlatırken yeni bir Türkiye'nin hangi sağlam temellere oturtulması gerektiği hakkında o zamanki görüşlerini açıklamak fırsatını bulur. Ateşten Gömlek (1922) ve Vurun Kahpeye (1923) romanlarında Kurtuluş Savaşı sırasında Anadolu'da tanık olduğu olayları, direnişleri, kahramanlıkları, ihanetleri anlatırken kendi gözlemlerinden yararlandığı için daha gerçekçidir. Bununla birlikte, bir aşk sorununun aşıldığı bu yapıtlarda da yüceltilmiş kadın kahraman yerini korur. Ancak şimdi, yine olağan dışı bu kadın, öncekiler gibi bireysel sorunlarla sarsılan kültürlü bir sanatçı olarak değil, milli dava peşinde erdemlerini kanıtlayan ya da Anadolu'da düşmana karşı savaşan bir yurtsever olarak çıkar karşımıza.
Adıvar'ın ilk yapıtlarında Türk okuruna sunduğu bir yenilik yarattığı bu kadın imgesidir. Bu imge toplumda birbirine karşıt olarak algılanan değerleri uzlaştırdığı için önemliydi. Osmanlı -İslam geleneklerine göre ev kadını olarak yetiştirilmiş basit ve cahil kadın, o dönemin aydın kesiminin gözünde geri kalmış bir uygarlığın simgesi gibiydi. Öte yandan Batılılaşmış "asrî" kadın da köklerinden kopmuş, değerlerini şaşırmış, namus anlayışı kuşku uyandıran bir kadındı. Adıvar'ın kahramanları işte bu çelişkiyi kendilerinde uzlaştırmakla bir özleme cevap veriyorlardı. Çünkü bunlar hem Batılılaşmış hem de milli değerlerine bağlı kalmış, hem serbest hem de namus konusunda çok titiz, ahlakı sağlam kadınlardı. Gerektiğinde bir erkek gibi spor yapan, ata binen bu kadınlar üstelik dişiliklerini de korumayı başarmışlardır.
Adıvar'ın en ünlü romanı Sinekli Bakkal'da (1936) ileri bir adım attığını, yeni bir aşamaya vardığını görürüz. İlk romanlarının olay örgüsü bir iki kişi arasındaki bireysel ilişkilere bağlı olarak gelişirken, II. Abdülhamid dönemindeki Türk toplumunun panoramik bir tablosunu sergileyen Sinekli Bakkal'ın olay örgüsü siyasal, düşsel, toplumsal sorunlarla örülmüş olarak gelişir. Romanın okuru en çok çeken yönü de fakir kenar mahallesi, zengin konakları ve saray çevresiyle II. Abdülhamid zamanının İstanbul'u anlatmasıdır. Ne var ki yazarın amacı bir dönemin Türk toplumunu yansıtmak değildir yalnızca. Bu felsefi romanda çevrelerin bir işlevi de belli değerlerin temsilcisi olmaktır. Sinekli Bakkal mahallesi gelenekleri ve insancıl değerleri sürdüren halk kesimini; Genç Türkler'den Hilmi ve arkadaşları devrimci aydınları; saray çevresi ise, yozlaşmış yönetici kesimi temsil eder. Roman iki kısma ayrılmıştır. Birinci kısmın ana teması Abdülhamid'in istibdat idaresi karşısında şiddete başvurarak devrim yapmanın geçerliliği sorunudur. Gerçi Adıvar içtenlikle ezilen halktan yanadır, ama gelenekçiliği ve savunduğu mistik dünya görüşü şiddete başvurarak devrim yapmayı onaylamasına izin vermez. Romanda II. Meşrutiyet'in ilanı "asırların kurduğu müesseselerin köklerini" söken, "içtimaî ve siyasî nizam ve intizamı" altüst eden bir devrim olarak nitelenir. Doğru tutum Mevlevî tarikatından Vehbi Dede'nin yaptığı gibi "herhangi bir hayat fırtınasını sükûnetle seyretmek"tir. Yazar devrimden değil evrimden yanadır. Romanın ikinci kısmında yozlaşmış saray çevresi sergilenirken ana tema olarak Rabia ile Peregrini ilişkisi gelişir ve evlilikle son bulur. Bu evliliğin simgesel anlamı Batı ile Doğu'nun bileşimi olarak yorumlanmıştır. Ama Peregrini'nin "öyle basit ve insanî ananeler" dediği geleneklere bağlı Sinekli Bakkal mahallesindeki cemaat yaş***** hayran olması, Müslümanlık'ı kabul ederek Rabia ile evlenmesi ve mahalleye yerleşmesi, daha çok Doğu değerlerinin üstünlüğüne işaret sayılmaktadır. Ne var ki yazar, Rabia ile Peregrini'nin sevişip evlenmelerine inandırıcı bir hava verememiştir. Farkedilir ki, olaylar yazarın kafasındaki bir görüşü dile getirmek için tertiplenmekte ve Doğulu kadın ile Batılı erkek yazarın tezi gereği seviştirilip evlendirilmektedirler. Birinci kısımda olay örgüsünün doğal gelişimi, farklı dünya görüşlerine sahip kişiler arasındaki çatışmadan doğan gerilim ve dramatik sahneler, ikinci kısımda yerlerini, zorlama izlenimi veren bir ilişkiye ve saray çevresinin tanıtılmasına bırakınca romanın sanatsal düzeyi düşer.
1943'te CHP Ödülü'nü alan Sinekli Bakkal Türkiye'de en çok baskı yapan roman olmuştur. Sinekli Bakkal'ı izleyen romanların ise yazarın ününe katkıda bulunacak nitelikte oldukları söylenemez. Adıvar çeşitli alanlarda etkinlik göstermiş, siyasal ve toplumsal konularda da hem Türkçe, hem İngilizce kitaplar yazmış, İngilizce'den Türkçe'ye çeviriler yapmıştır. Zamanının dış ülkelerde en çok tanınan Türk yazarı olmuştur. Yapıtlarından kimileri İngiliz, Fransız, Alman, Rus, Macar, Fin, Urdu, Sırp, Portekiz dillerine çevrilmiştir. YAPITLAR: Roman: Heyula, 1909; Raik'in Annesi, 1909; Seviye Talip, 1910; Handan, 1912; Yeni Turan, 1912; Son Eseri, 1913; Mev'ud Hüküm, 1918; Ateşten Gömlek, 1923; Vurun Kahpeye, 1923; Kalb Ağrısı, 1924; Zeyno'nun Oğlu, 1928; Sinekli Bakkal, 1936; Yolpalas Cinayeti, 1937; Tatarcık, 1939; Sonsuz Panayır, 1946; Döner Ayna, 1954; Akile Hanım Sokağı, 1958; Kerim Ustanın Oğlu, 1958; Sevda Sokağı Komedyası, 1959; Çaresaz, 1961; Hayat Parçaları, 1963; Öykü: Harap Mabetler, 1911; Dağa Çıkan Kurt, 1922; Kubbede Kalan Hoş Seda, (ö.s) 1974; Oyun: Kenan Çobanları, 1916; Maske ve Ruh, 1945; Anı: Türkün Ateşle İmtihanı, 1962; Mor Salkımlı Ev, 1963; Diğer Yapıtlar: Talim ve Terbiye, 1911; Turkey Faces West, 1930; Conflict of East and West in Turkey, 1935; Inside India, 1937; Türkiye'de Şark-Garp ve Amerikan Tesisleri, 1955; İngiliz Edebiyat Tarihi, 3 cilt, 1940-1949; Doktor Abdülhak Adnan Adıvar, 1956.
BU KATOGORİDEKİ POPÜLER KONULAR:
- 06-08-2010, 07:48 AM #2
- Üyelik tarihi
- Apr 2009
- Üye Numarası
- 130377
- Nerden
- ISTANBULLU -YURTDISINA OTURUYORUM
- Mesaj
- 13.662
- Beğenmiş
- 1
- Beğenilmiş
- 10
- Rep Gücü
- 88643
Kendi Doğrularında Yalnızlaşan Güçlü Bir Kadın: Halide Edip
Merhaba
Kendi zamanı içinde kadın kimliğiyle ortaya çıkmış entelektüel düzeyde çalışmalar yapmış başkaları da vardı. Fatma Aliye, İhsan Raif, Şair Nigar Hanım bunlardan bazılarıdır. Ama hiç biri kadın hareketi içinde ve yeni devletimizin kuruluşu sırasında Latife Hanım ve Halide Edip kadar ön planda olma gayretleri içinde olamamışlardır. Erkeklerin dünyasında biz de varız cesaretini gösterip, bunun mücadelesini yapan bu iki mümtaz kadın, böyle bir mücadelenin bedelini, belli bir dönemde varlıkları yok hükmüne indirgenerek adam gibi ödemişlerdir.
Halide Edipin 1884 yılı Şubatında başlayan hayat yolculuğu, küçük yaşlarda tanıştığı annesini kaybetmek gibi acılarla, mücadelelerle, sevinçlerle, başarılarla, yenilgilerle, küskünlüklerle devam etmiş ve 10 Ocak 1964 Cuma günü sona ermiştir. Ama hayatın peşini hiçbir zaman bırakmamış ve ayağı yere sağlam basan ve de hayattan ne beklediğinden emin olan bütün sağlam karakterler gibi O da nereye gittiğini bilerek, hedefine ilerlemiştir. Dünya ise Onun bu kararlılığı karşısında Ona yol vermek zorunda kalmıştır ister istemez. Yaptıklarını bugünden bakarak, o zamanın şartları içinde değerlendirdiğimizde ne kadar şaşırtıcı ve başka olduğunu görmek için çevremize, dünyamıza bir bakalım. Kaç kadın görebiliriz böylesine entelektüel bir birikime sahip, etkileyici, çalışkan, kararlı, kendine göre doğruları olan ve onlardan vazgeçmeyen. Bütün bunlardan dolayı da kimseye yaranamayan ve farklılığı bir türlü doğru algılanmayan...
İyi bir eğitim görmüş, kitaplarla çok çabuk haşır neşir olmaya başlamış olan Halide Edip, İngiliz Amerikan tarzı bir disiplin anlayışı içerisinde yetişmiş, çok iyi derecede Yunanca, İngilizce bilen bir insandır. Babası, Abdülhamidin sarayında görevlidir.
Bu yüzden padişahın yazılı emri ile Üsküdar Amerikan Kolejiinden bir müddet uzaklaşmak zorunda da kalacaktır. Padişah burada okumasını sakıncalı bulmuştur. Buna rağmen O, okulla bağlantısını kesmemiş, gizli de olsa gidip gelmiştir. Kolej kampüsündeki bütün eğlencelere katılan, olağanüstü yetenekleri nedeniyle geleceğine umutla bakılan çok ciddi bir öğrencidir.
Bu arada Rıza Tevfik, Salih Zeki gibi kendi zamanının en iyi hocalarından dersler alır. Hocaları da Onu zekâsına ve öğrenme gücüne hayran kalırlar. Daha sonra Matematik Hocası Salih Zeki ile evlenecek ve iki de çocukları olacaktır.
31 Mart ayaklanması sırasında kara listeye alınır ve İskenderiyeye kaçmak zorunda kalır. Oradan Kahireye ve daha sonra Londraya gider orada Bertrand Russellın evinde misafir olarak bulunur. Bunlar Halide Edip için zor günlerdir. Boşanma, siyasete yönelme derken, 1 Ağustos 1908 tarihinde Tanin Gazetesinde çıkan ilk yazısıyla yazarlığa başlayan Halide Edip, 1912de yine aynı gazetede Handan romanını tefrika ettirmeyi başarır. Ömrüne birçok roman, hatıra, tiyatro eseri sığdırır. İttihatçılarla olan çalışmaları, kadın mitingleri, Cemal Paşa ile Suriyeye gitmesi ve oradaki hizmetleri, Adnan Adıvarla evlenmesi, ülkemizin işgali ile 22 23 Mayıs 1919 Kadıköy ve Sultanahmet Mitinglerindeki meşhur hatiplikleri, Anadoluya geçerek Kuvayı Milliye saflarında yer alması, Ankara Hükümeti için yaptığı çalışmalar, M. Kemal Atatürkle ilişkileri, muhalefeti, mandacılıkla suçlanması, gözden düşmesi ve yurt dışında yaşamak zorunda kalması, 1939da Türkiyeye döndükten sonra DPden milletvekili seçilmesi - ki mecliste de kendi doğrularından vazgeçmeyecek ve tavırlarıyla farklı bir vekil olduğunu hep hissettirecektir daha sonra küskünlük ve siyasete veda. Bu arada 1940ta İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine bağlı olarak İngiliz Filolojisi kurarak bu bölümün ilk profesörlüğünü de yapmıştır.
Halide Edip, böyle peş peşe sıraladığımız bir ömür geçidi içinde ayrıntılar düzeyinde kalsa da burada sözünü etmeden geçemeyeceğimiz nice başarılara imza atmıştır. Mesela Milli Mücadele sırasında bir ajansı kurulması Onun fikriydi ve ismi de o bulmuştu. Bunu da İstiklal Mücadelesi için Anadoluya geçerken Geyvede Yunus Nadiye Ankaraya gidince ilk iş olarak dahile ve harice söyleyecekleri için bir ajans kurmaları gerektiğini söylemiş ve adını da hemen oracıkta koyuvermişti: Anadolu Ajansı. Hint Müslümanlarının Milli Mücadele için topladıkları 100.000 dolarlık yardımın Ankara hükümetine intikal ettirilmesi sırasındaki gayretleri.
Yurttan uzakta bulunmak zorunda olduğu 1925 1939 yılları arasında boş durmamış önüne çıkan her fırsatı değerlendirmiştir. 3 Temmuz 1928de ilk kez bir kadın Amerikadaki Williamstown Politika Enstitüsüne başkanlık etmiş, söyledikleriyle basında geniş yankılar uyandırmıştır. Kendi zamanının Arnold Toynbee, Bertrand Russell, Mahatma Gandhi, Nehru (Hint Müslümanlarının daveti üzerine gittiği Hindistanda) önemli sanat, fikir ve siyaset adamlarıyla da tanışmış, dostluklar kurmuştur.
Yine Hindistanda bulunduğu sırada Nazım Hikmetin şiirlerinden bazılarını İngilizceye çevirmiş ve Bombay Chronicle gazetesinde yayınlamıştır. İşte böyle dopdolu bir ömür bizim gibi nekrofil toplumlarda çok az kişi tarafından değerlendirilse de dünyada kadrini bilenler olmuştur elbet Halide Edipin. 20.yüzyıl sona ererken, Venüs gezegeni üzerinde çalışmalar yapan bir grup bilim insanı, Venüs üzerindeki bir kratere Halide Edipin anısını yaşatmak için Adivar adını verdiler.
Yazımı, biyografi fakiri olan edebiyatımıza böyle bir eser kazandıran İpek Çalışlara teşekkür ederek, Mina Urganın Halide Edipin ince kadın ve annelik duyarlılığını dile getirdiği anısıyla bitiriyorum:
Bana şöyle demişti bir gün:
Halide Edip şu adamla sevişti, bu adamla sevişti diye birtakım laflar duyacaksın. Bunların hepsi yalan! Ben bir tek erkeği sevdim ömrüm boyunca. O tek erkek de altı ay sonra benden bıktı beni aldatmaya başladı. Her şeyi biliyordum. Her şeye razıydım. Yeter ki onu görebileyim, ona dokunabileyim. (Bunu söylerken elini bana uzatmış, bana dokunmuştu. Tutkusunun çıplaklığı karşısında fena sarsılmıştım.) Ancak ikinci bir kadınla nikâh kıymaya kalkınca, boşanmaya karar verdim. Bunu gururumdan yaptığımı sanma. Ama iki oğlum vardı. Analığım ağır bastı. İki küçük erkek çocuğun bu kadar çirkin bir durumu, babalarının aynı evde iki kadınla birden yaşadığını görmelerine katlanamadım; boşandım Öleceğimi sandım. Ama insan kolay kolay ölemiyor.
Kendi Dorularnda Yalnzlaan Gl Bir Kadn: Halide Edip Advar
Benzer Konular
- Alem-i Sır Tarafından Şiir ForumaYorum: 0Son mesaj: 19-02-2010, 09:33 AM
- M ü e l l i f... Tarafından islam (Müslümanlık) ForumaYorum: 2Son mesaj: 06-10-2009, 06:54 PM
- dogangunes Tarafından Edebiyat ForumaYorum: 0Son mesaj: 08-06-2007, 11:29 PM
- SMN Tarafından Müzik ForumaYorum: 0Son mesaj: 12-05-2007, 04:53 PM
- Bay X Tarafından Biyografi (Yaşam Öyküsü) ForumaYorum: 0Son mesaj: 25-02-2007, 03:03 PM