Eski bir İngiliz atasözü, bir savaş patlak verdiğinde gerçek onun ilk kurbanı olur der. Eylül 1939'da Polonyalılar, İngiliz deneyimini genişleterek, bir savaşta ilk kazananın bir yalan olduğunu ikna edici bir şekilde kanıtladılar.
Eylül kampanyasının hikayeleri, milyonlarca Polonyalıyı Batı Cephesinin atılımına, Berlin'in ve diğer Alman şehirlerinin bombalanmasına, Polonya süvarilerinin başarılarına, tamamen farklı bir savaşta inandırdı. Polonyalıları zafere inanarak savaşmaya zorlarken, savaş kaçınılmaz olarak yenilgiye yol açtı.
"Düşman, ahlaki direncimizi kırmak isteyerek, yalan yanlış yaymaya haberdurumu en koyu renklerle tasvir etmek",
- Polonya radyosunun askeri mesajlarında söyledi.
Böylece insanlar basında okuyabilecekleri veya radyoda duyabilecekleri kadar çok şey biliyorlardı. Bu kaynaklardan çıkan savaş resmi, Eylül 1939'un tamamen unutulmuş ve belki de son derece önemli bir görüntüsüdür. Savaşan insanların moralinin önemli olduğu açıktır. Ama aynı zamanda, her şeyin en başından kaybolduğunu bilselerdi ne olacağını düşünmek korkutucu.
2 Eylül
Zaten savaşın ilk gününde, basında yayınlanan Yüksek Komutanlığın resmi bildirisi, Polonya'nın sadece iki uçağı kaybettiğini bildirdi. Aynı zamanda, Almanya'nın hava sahasının İngiliz Hava Kuvvetleri tarafından kontrol edildiği bildirildi. Krakov gazetesi "Günün Temposu" 2 Eylül bildirdi:
Almanların hain saldırısına yanıt olarak havacılık Polonya şehirlerinde, Polonyalı pilotlar Berlin ve Gdansk'ı bombaladı.
Polonyalıların iki günde sadece 2 uçak kaybettiğini bildiren Yüksek Komutanlığın 12 Eylül tarihli tebliğinden, Polonya'nın Berlin seferindeki kayıplarının nispeten küçük olduğu sonucuna varılabilir. Polonya'nın Danzig'e karşı havadaki zaferi çok daha değerliydi çünkü basının o gün bildirdiği gibi, "Gauleiter Forster, Gdansk'ın Reich'a ilhak edildiğini duyurdu".
Ertesi gün yapılan duyurulara İngiltere ve Fransa'nın savaşa girdiği haberleri hakimdi. Varşova'daki İngiliz Büyükelçiliği önünde toplanan kalabalığın coşkusu hiç bitmeyecek gibiydi. Polonya basını "Alman barbarlığına karşı birleşik bir özgürlük cephesi" hakkında haber yaptı. Ertesi gün, resmi bir radyo yayını, Fransız ordusunun Alman cephesini yedi yerden kırdığını ve Almanya'nın derinliklerine doğru ilerlediğini duyurdu.
6 Eylül
"Poranny'yi Ekspres" 6 Eylül, Polonya için bu çok olumlu haberi doğrulayarak, Polonya bombardıman uçaklarının Berlin'e yaptığı baskın hakkında bilgi verdi. Açık nedenlerle hiçbir ayrıntı bildirilmedi, ancak Polonya Radyosu bunu tespit edebildi. "30 adetlik tüm uçaklarımız sağ salim hava üslerine döndü".
Az inançlı biri, Polonya için başarılı olacak olayların gelişiminden şüphe ediyorsa, 9 Eylül 1939'da Varşova'nın savunmasından sorumlu kahraman sivil komiser Stefan Stazhinsky'ye inanmak zorundaydı. tarihi halka hitap dedi ki:
Batıda kendini savunmak isteyen Almanya, birliklerini İngiliz-Fransız cephesine nakletmek için cephemizden çekmelidir. Batı Cephesi'ne şimdiden altı tümen, birçok bombardıman filosu ve zırhlı birlik naklettiler.
Bir hafta sonra, hiç kimsenin tek bir askeri İngiliz-Fransız cephesine transfer etmediği ve trajik Polonya cephesi dışında cephe olmadığı ortaya çıktı. Sovyet birlikleri Polonya sınırlarını geçtiğinde, hiç kimse doğuda bir cephe oluşturmaya çalışmadı ve hükümet basitçe yurtdışına gitti.
Böylece, İngiliz ve Fransızların ciddi güvencelerine güvenerek, Mareşal Smigly Rydz'in ordusunun tamamen modern bir ordu olduğuna dair cehalete ve yanılgıya saplanmış - savaştan önce bir mantra gibi tekrarlanan - Polonyalılar bir yanılsama yaşadılar. Polonya şehirlerine düşen bombaların kükremesi arasında gazete bayilerinden gazete satın aldıklarında, sadece hala savunmakta olan Westerplatte hakkında değil, aynı zamanda Müttefiklerin olması gerektiği gibi "bizim ve sizin özgürlüğünüz için" savaştığını da okudular. ve Mussolini'nin İtalya'sının Hitler'i reddettiğini. Ve hatta yeni Napolyon Bonapart gibi rezil diktatörün Elba adasına sığındığı iddia edildi. Yani, o zaman savaş çoktan kazanıldı mı?
Şimdi bu propagandanın liderlerine beklenen yararları sağlayıp sağlamadığını değerlendirmek zor mu? Başka cephelerde başarıya inanarak büyük bir şevk ve kararlılıkla savaşan birlikler var mıydı? Sivil nüfus bundan daha mı disiplinli hale geldi?
Öte yandan, birçok durumda yanlış propagandanın yalnızca kayıplar ve sıkıntılar getirdiğini hiç şüphesiz varsayabiliriz.
3 Eylül'e kadar sınır savaşı kaybedildi ve Almanlar tank gruplar Varşova'ya taşındı. "Yıldırım savaşı" fikri Polonya'daki zaferini kutladı. Sözde "kazanlarda" mağlup edilen birimleri kapatan Almanlar, Polonya'nın 4-5 Eylül'de Warta ve Vidavka nehirleri hattında ve 6 Eylül'de Tomaszow Mazowiecki yakınlarında yeni bir savunma hattı oluşturma girişimlerini geride bıraktı. tek Polonya yedek ordusunu yendi.
O gün, birkaç yüksek rütbeli subay, General Kazimir Sosnkovsky ve Albay Tadeusz Tomashevsky ile birlikte, "yarın şehrin ortasındaki silahlar patlayacak" diyerek Polonyalılara gerçeği söylemelerini istedi. Varşova'da “gerçekliğin ötesinde yaşayan” panik ve kontrol edilemez davranışların ortaya çıkabileceğine dair korkular vardı. Albay Roman Umyastovsky, Polonya'yı düşmanlıkların gerçek seyri hakkında bilgilendirmekle görevlendirildi.
Umyastovsky, daha yüksek bir askeri okuldan diploma almış birkaç Polonyalı subaydan biri olan deneyimli bir hat komutanıydı. Savaştan önce, Kutno'daki 37. Piyade Alayı'nın komutanıydı, büyük bir zeka ve önemli edebi yaratıcılığa sahip bir adam, bir kültür koruyucusu ve daha da önemlisi, son derece dürüst bir adamdı. Belki de başkomutanın karargahındaki propaganda bölümünün başına beklenmedik ve istenmeyen bir şekilde atanmasına borçlu olduğu tam da buydu. Eylül ayının ilk günlerinde Polonya Radyosu'ndaki sesi hatırlattı:
Askerler, yavaş ateş edin, her atış isabetli olmalıdır. Acele etmeden ateş edin.
Her şeyden önce, Umyastovsky, Mareşal Edward Smigly-Rydz ile bir araya geldi ve ona, insanların düşmanlık alanlarından kendiliğinden, ayrım gözetmeden tahliyesi hakkında bilgi verdi. Ona göre, 150 ila 200 bin kişi Varşova'ya koştu, savaşmaya hazır, askeri kurumları kuşattı.
Başkomutan bunu biliyordu ve cevap verdi: şimdi Vistül'ü geçmeleri, hatta daha doğuya gitmeleri gerekiyor. Onlara söylemeliyim - tüfek yok, ama sen dayanıyorsun.
Dürüstçe başkomutanının emrini yerine getiren Albay Umyastovsky, tam da bunu yaptı. 6 Eylül gece yarısı civarında, Polonya radyosunun mikrofonlarından Almanların yakın gelecekte Varşova yakınlarında görüneceğini duyurdu ve başkent sakinlerini tahkimat ve barikatların inşasına aktif olarak katılmaya çağırdı. Aynı zamanda, savaşabilecek durumda olan kişilerin derhal başkenti terk etmeleri ve doğuya doğru yola çıkmaları gerektiğini ve orada askere alınacağını duyurdu.
Ve bu şartlar altında olması gereken bir şey oldu. Sahte propagandayla bir hafta beyin yıkamanın ardından, aldatılan insanlar paniğe kapıldı. O gece 200 ila 300 bin kişi Varşova'yı terk etti. Bombaların altında düzensiz ve amaçsızca doğuya, bilinmeyene doğru koştular. LuftWaffe ve Alman tanklarının izleri altında. Varşova'nın Eylül kıyameti başladı.
Tarihçiler bu trajik olay için haksız yere Albay Umyastovsky'yi suçladılar. Aslında, her şeyden önce, hükümet ve en yüksek devlet organları Varşova'dan Romanya sınırına kaçtığında bile, Eylül uydurmalarıyla inatla desteklenen sahte güç, uyum ve hazır olma efsanesi suçludur.
10 Eylül
10 Eylül Pazar günü, zaten kuşatılmış olan Varşova'da, "Kurye Varşavski" ilk sütundaki kara kutuda Westerplatte savunucuları için bir ölüm ilanı yayınlandı:
Westerplatte kahramanlarının anısına. Polonya-Alman savaşının sekizinci gününde, bu yıl 8 Eylül, sabah saat 11:40'ta [/ i], inanılmaz derecede kahramanca bir savaşın ardından, Westerplatte garnizonunun son askerleri, Polonya'yı savunan muharebe pozisyonlarında öldü. Baltık.
Yine bir Eylül masalıydı.
Ve teslim tarihi yanlış belirtildiği için bile değil - 7 Eylül. Bu yalanın anlamı, Westerplatte'in 200'den fazla savunucusunun (aslında sadece 15 askerin) ölümünün, savaşmakta olan Polonyalıların öfkesini ve karşılık verme arzusunu ateşlemiş olması gerektiğidir. Polonya'nın geri kalanı gibi bu peri masalına inanan Constants Ildefons Galczynski, dokunaklı bir şiir yazdı:
Günler alevlendiğinde
Savaş ateşini kucaklarlar
Gökyüzüne yayıldı
Westerplatte'in askerleri.
Westerplatte savunmasının efsanevi tarihinin önemli düzenlemelere ihtiyaç duyduğu ancak yıllar sonra anlaşıldı.
Tarihçilerin son verilerine göre, savunmanın ikinci gününde Polonya karakolunun komutanı Binbaşı Heinrich Sukharsky teslim olmaya karar verdi. Nedenini söylemek zor. Tarihçiler, Westerplatte memurları gibi, sinir krizi geçirdiğinden şüpheleniyorlardı. Binbaşı Sukharsky gizli belgelerin ve kod kitaplarının yakılmasını emretti ve ardından Westerplatte'ye teslim etmeyi planladı. Emirlerine memurlar karşı çıktı. Komutan, bodrumdaki askerlerden bağlandı ve izole edildi. Komut, hat işlerinden sorumlu yardımcısı Kaptan Franchisk Dombrowski'ye geçti. Bu sansasyonel ve ortaya çıktığı gibi, aynı zamanda skandal içeren hikaye, Eylül yalanı bağlamında son derece önemli bir yer tutuyor.
Belki de gerçek şu ki Sukharsky, Alman unsurlarının ortasında bir Polonya toprak parçasını 24 saatten fazla korumanın anlamsızlığını fark etti. Herhangi bir yardıma güvenemezdi, ilk saldırının ardından Almanların ancak bir hafta sonra saldırmaya karar vereceğini bilemezdi (edebiyattan bilinen günlük kanlı savaşlar başka bir Eylül masalı).
Yine de birliği tarafından bir isyanla karşı karşıya kaldı. Neden?
2 Eylül'de radyoda Polonyalıların Berlin'i bombaladığını ve İngiliz birliklerinin Gdynia yakınlarına indiğini duyan Westerplatte garnizonunun savaşa devam etmeye karar vermesi mümkündür. Komutanın emirlerine karşı bile. Kim bariz yakın zafere teslim olur?
7 Eylül'de Almanların Westerplatte'deki kesin taarruzu beklentisiyle teslim olduklarında, aldatıldıklarını zaten biliyorlardı. İngiliz inişi yoktu. Almanya'da Siegfried Hattı'nda bir atılım olmadı, Hitler'e karşı bir ayaklanma olmadı.
Ancak Polonya'nın geri kalanında her şey değişmeden kaldı.
12 Eylül
gazeteden "Khvylya"örneğin, Batı Cephesinde "Almanların panik içinde kaçtığını" öğrenebiliriz. Fransızların Siegfried Hattını geçtiği ve sürekli olarak ilerlediği bildirildi; düşman çaresizce direnmeye çalıştı. Doğru, 7 Eylül'de Fransızlar batıdaki saldırısını sınırlı bir ölçekte başlattılar, ancak düşman bölgesine sadece 20 kilometre boyunca girdiler ve ardından ana tahkimat hattının önünde durarak saldırıyı durdurdu. Ve 12 Eylül'de Müttefikler Abbeville'deki bir konferansta daha fazla saldırı olmayacağına karar verdiler.
Öte yandan, Polonya basını gazetelerinin sayfalarında müttefiklerin karada, denizde ve havada hareketsizliğini cesurca telafi etti ve herkese ve herkese onurun sadece Polonyalılar için değil en yüksek değer olduğunu ilan etti. Fransızlar sadece Almanları yenmekle kalmadı, aynı zamanda güçlü İngiliz filosu da ilk adımlarını attı. Ayrıca, 30 Polonyalı bombardıman uçağı Alman başkenti üzerinde gökyüzüne çıktı. İddiaya göre Güney Amerika'da bir savaşa hazırlanıyorlardı. Ortadoğu'da bile - bunu kesinlikle biliyorlardı - üstesinden gelmeleri gerekiyordu. silâhVe Filistin'deki 100 kişilik Yahudi ordusu, Nazi barbarlığına karşı savaşmak için İngiltere'nin yanında duruyor.
Savaş meydanlarında işler ne kadar kötüyse, gazetelerin sayfalarında o kadar iyi yer aldı.
"Poranny'yi Ekspres" Polonya süvarilerinin Doğu Prusya'ya girdiğini ve İngiliz pilotların Alman deniz üslerini yok ettiğini yayınlayın. "Almanlar ateşten ateşe düştü", gazete bildirdi. FAKAT "Zennik Polonyalı" 10 Eylül'de Hitler'i altı milyon (!) Polonya ordusuyla korkuttu, bu ordu her an - elbette seferberlikten sonra - güçlü bir Fransız ordusuyla aynı anda Üçüncü Reich'a saldırabilir.
13 Eylül
Abbeville'deki konferanstan sonraki gün, akşam "Saat" 13 Eylül'den itibaren ön sayfada şunu yazdı: Polonya'daki Alman taarruzunun dürtüsü durduruldu - neredeyse iki hafta boyunca "Fransızlar ilerliyordu" ve Almanların havacılık yakıtı tükendi. Buna ek olarak, Alman şehirleri Fransız ve İngiliz hava saldırılarından kötü bir şekilde etkilendi. Son kutlama yakındı!
14 Eylül
Okuyucular, 14 Eylül sayısındaki aynı gazeteden, Hitler'in "canavarın sığınağında" büyük endişe yaratan yıldırım saldırısında başarısız olduğunu öğrenebilirlerdi. Almanlar, Hitler ve şirketinin yargılanmasını talep ederek sokaklara dökülür ve Almanya büyük grevlere boğulur. Alman planına göre 8 Eylül'de Varşova işgal edilecekti ve 10 Eylül'de Hitler'in Çek işgalinden sonra Hradcany'de olduğu gibi Varşova Kalesi'nde durması gerekiyordu. "Saat"... Ama 14 Eylül'de Bzura Nehri üzerindeki son organize direniş merkezinin de yok olduğunu bildirmeyi unuttum.
18 Eylül
18 Eylül'de bile gazeteler cephede daha fazla başarı hakkında yazdılar.
Birleşik Polonya-İngiliz filosu Gdynia'nın "büyük savaşını" kazanacaktı ve Fransa ve Büyük Britanya'dan pilotlar Polonya göklerini çoktan ele geçirmişti. Üstelik, okunabileceği gibi, Almanlar, Polonya hükümetinin savaşın parçaladığı ülkeden kaçtığı iddiasıyla ilgili "söylentileri" sinsice yaydı, ama aslında Kızıl Ordu savaşa Polonya Ordusu ile omuz omuza girdi.
Aslında, 17 Eylül'de Romanya sınırı, diğerlerinin yanı sıra Başkan Ignacy Moshchitsky, Başbakan Felitsian Skladkovsky-Slava ve tabii ki Mareşal Smigly-Rydz tarafından geçti. Savaşan askerleri terk etmesi nedeniyle, daha sonra üzerine bir eleştiri çığı düştü, ancak Eylül 1939'da sadece "Poranny'yi Ekspres" bu talihsiz gerçeği öfkeli bir manşetle yorumladı:
"Aldatıldık!"
Geriye kalan tek soru, komutanları tarafından aldatılan askerin kahramanlıklarının kahramanlık olup olmadığıdır.
Ve belki de o Eylül yalanı, tarihi bilen ve halkının iyiye de olsa aldatılamayacağını anlayanlar için hâlâ bir ders oldu.
Kaynaklar ve edebiyat:
R. Umiastowski. Dziennik wojenny 18 IX 1939 - 19 IX 1945, Wydawnictwo DiG, 2009.
F. Klaput. Wspomnienia kaprala z września 1939... Wydawnictwo Literackie, 1983.
metin Westerplatte Askerlerinin Şarkıları yayından alıntı: Ya. Pshimanovsky. Dört asker ve bir köpek... Askeri Yayıncılık, 1970.