12.12: Nükleer Olmayan Kalıtım
DNA'ların çoğu bir hücrenin çekirdeğinde bulunur. Ancak, hücre sitoplasmâ bazı organeller -kloroplastlar ve mitokondriâ gibi- da kendi DNA'sı var. Bu organeller, içinde bulunduğu hücrenin nükleer DNA'larından bağımsız olarak DNA'larını kopyalarlar. Nükleer olmayan kalıtım, genlerin çekirdek dışındaki yapılardan kalıtımını tanımlar.
Mitokondri hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur. Onlar hücresel aktivite yakıtlar enerji oluşturmak için glikoz yıkmak çünkü ökaryotik hücrelerin "güç merkezleri" olarak kabul edilir. Mitokondriyal DNA yaklaşık 37 genden oluşur ve bunların birçoğu oksidatif fosforilasyon adı verilen bu sürece katkıda bulunur.
Kloroplastlar bitkilerde ve yosunlarda bulunur ve fotosentez bölgeleridir. Fotosentez bu organizmaların güneş ışığından glikoz üretmesini sağlar. Kloroplast DNA'sı, çoğu fotosentezde yer alan yaklaşık 100 genden oluşur.
Çekirdekteki kromozomDNA'dan farklı olarak kloroplast ve mitokondriyal DNA, bir organizmanın genetik materyalinin yarısının her ebeveynden geldiği varsayımına uymaz. Bunun nedeni sperm hücrelerinin döllenme sırasında zigotlara genellikle mitokondriyal veya kloroplast DNA'sına katkıda bulunmamasıdır.
Bir sperm hücresi öncelikle zigota bir haploid dizi nükleer kromozomlar katkıda bulunurken, bir yumurta hücresi nükleer kromozomlar ek olarak organelleri katkıda bulunur. Zigotlar (ve bitki hücrelerindeki kloroplastlar) genellikle sadece yumurta hücresinden mitokondri ve kloroplast alırlar; buna anne lik denir. Anne likörü bir tür nükleer olmayan veya nükleer dışı mirastır.
Neden mitokondri ve kloroplastların kendi DNA'ları vardır? Endosimbiyotik teori hakimdir. Endosimbiyotik teoriye göre mitokondri ve kloroplastlar bir zamanlar bağımsız prokaryotlardı. Bir noktada, ev sahibi ökaryotik hücrelere katıldılar ve simbiyotik bir ilişkiye girdiler- her iki tarafın da yararına olan bir ilişkiye.