“Toplumun Mcdonaldlaştırılması” George RİTZER - Ayrıntı Yayınları
Yeni bir dünya yaratılmaya çalışılıyor! Şöyle de diyebiliriz; dünyaya yeni bir düzen getirilmeye çalışılıyor.
Başlangıcı; kepeği alınmış bembeyaz undan yapılmış yuvarlak ekmeğin arasına konulan köfte, marul ve turşudur. Ucuz yolla karın doyurmayı sağlayan bu mekânlarda insanların önce midelerine girdiler. Sonra örümcek ağır gibi çoğalarak dünyaya yayıldılar. Sonra da bir hayat şekli sunmaya başladılar. Hızlı, zevksiz, sayısal… “2013 yılındaki bir çalışmaya göre; bir bilgisayar programcısı Birleşik Devletlerdeki tüm McDonald’s noktalarını görselleştirerek aktarmış ve bir McDonald’s restoranından 185 kilometreden uzağa gitmenin imkânsız olduğunu göstermiştir” dedi, yazar.
Ekonomik verilerde ölçü haline gelen hamburger, insan emeğinin karşılığını köfte ekmekle ölçen bir kalem olmuştur; Big Mac endeksi ile. Yazarın dediğine göre: “İşçilerin bir Big Mac alabilmeleri için çalışmak zorunda oldukları emek süresini karşılaştırarak ekonomik dispariteyi de ölçmüştür. Chicago’da 12 dakikalık emekle bir Big Maç alınırken, Nairobi’de bu süre 160 dakikadır”.
Samimiyetin olmadığı, yüzlerin birbirine yabancı kaldığı, tezgâhtarların işbaşındayken düşünerek konuşmayı unutup kalıplarla konuştuğu, mekânın muhabbete kapalı olduğu, yalaktan yem yeme yerlerine benzeyen bu restoranlarda; müşterilerin fazla oturması istenmez. “Bu tür restoranlarda yaklaşık 20 dakika sonra müşterileri rahatsızlandıran sandalyeler kullanmaktadır. Çalışanlar genelde yarı zamanlı çalıştığından ve sadece birkaç ay işte kaldığından, düzenli müşteriler bile onlarla nadiren şahsi bir ilişki geliştirebilmektedir. Birinin lokantadaki garsonu veya yerel bir ucuz kafedeki becerikli aşçıyı tanıdığı günler çoktan geride kaldı” dedi, yazar. Yabancılaşma ve bencilleşme bu sürecin orta vadeli sonucudur.
McDonaldlaşma; ekmekarası köfte, milkshake ve soğuk içecek değildir! McDonaldlaşma insanların hayatının planlanmasıdır. Tıpkı McDonald’s mutfaklarında köftenin gramajı, köftelerin yağ oranı, turşunun kalınlığı, etin ateşin üzerinde ne kadar kalacağı gibi veriler nasıl sayısallaştıysa, insanların hayatı da asgari yaşam seviyesinde sayısallaştırılmak isteniyor. “McDonald’s başarılı olmuştur; çünkü müşterilere, işçilere ve yöneticilere verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik ve denetim sunmaktadır. Bir kez sayısallaştırıldığında, ürünler ve süreçler daha öngörülebilir hale gelir, çünkü her yerde ve her zaman belli sayıda malzeme veya zaman harcanmaktadır. Sayısallaştırma aynı zamanda denetimle, özellikle de işlerin belli zaman aralıklarında yapılmasını veya ürünlerin verili ağırlıkta ve ölçüde hazırlanmasını sağlayan gayri insani teknolojilerin yaratılmasıyla da ilgilidir” dedi, yazar. Rasyonelleştirilmeye çalışılan hayat bu sürecin orta-uzun vadeli sonucudur.
Yaklaşık bir yıldır olağan üstü bir süreç yaşıyoruz. Marketlerin, büyük firmaların yılsonu depo sayımı gibi dünya da sanki yeni bir düzene girmek için bir şeyleri sayıyor, bir şeyleri hesap ediyor, bir şeyleri planlıyor!
Mideyle başlayan McDonaldlaşma süreci hayatın her sahasına hâkim oluyor. Hastaneler, darülacezeler, doğumhaneler, morglar hatta cinsellik bile.
McDonaldlaşmanın olduğu dünyada insanlar kendi potansiyellerini değil, dayatılan dar sınırlar içinde hapsedilen iradesinin, gasp edilen özgürlüğünün peşinde koşmak için uçsuz bucaksız çöllerde umut peşinde koşturuluyor. Bir bardak suya muhtaç şekilde!
Slogan gerçekten hakikat…
Ateş seni çağırıyor!
Bu da vadesi biten sürecin sonucudur.