Av. Hasan Sözmener
Nişanlanma ve evlenme
Nişanlanma bir sözleşmedir. Taraflar, birbirlerine evlenme sözü vererek, aralarında “nişanlanma” denilen sözleşmeyi yapmış olurlar. Nişanlanma sözleşmesi yapabilmek için yaş koşulu aranıyor mu? Evet aranıyor. Nişanlanma sözleşmesini yapan tarafların her ikisinin de 18 yaşını doldurmuş olmaları gerekiyor. Ancak, taraflardan birisi veya her ikisi de 18 yaşından küçük olduğunda, nişanlanma sözleşmesinin geçerli olabilmesi için, 18 yaşından küçük olan tarafın, yasal temsilcilerinin izni gerekmektedir, yasal temsilcilerin izni yoksa, nişanlanma sözleşmesi geçersiz olur. .
Nişanlanma sözleşmesi geçerli olduğunda, taraflar birbirlerini evlenmeye mecbur edebilirler mi? Edemezler. O zaman sözleşmenin geçerli olmasının veya olmamasının ne farkı vardır? Nişanlanma sözleşmesinin bozulması durumunda vardır. Geçerli bir nişanlanma sözleşmesi, nişanlılardan birisi tarafından haksız olarak bozulursa ve diğer tarafın kişiliği veya onuru incinirse, kişiliği veya onuru incinen tarafın açacağı bir dava neticesinde tazminat alma hakkı vardır. Yine, nişanlanma sözleşmesini haksız olarak bozan taraf, diğer tarafın veya diğer tarafın ana veya babasının veya diğer tarafın ana veya babası imiş gibi nişan ile ilgili veya evlenme gerçekleşecek inancıyla, iyi niyetle yaptıkları harcamaları ödemekle yükümlüdür.
Nişanlanma sözleşmesi bozulduğunda, verilen hediyeler ne olur? Hediyeler iade edilir. İade edilemez ise, değeri tazmin edilir. Nişanlanmanın bozulması durumunda, taraflardan birisinin tazminat veya yapılmış olan harcamaları ödemesi için, yukarıda belirttiğim gibi, nişanı, haksız olarak bozmuş olması gerekirken, nişanlanma nedeni ile verilen hediyelerin geri verilmesi için, nişanın, haklı veya haksız olarak bozulmasının önemi yoktur.
Evlenme de, bir sözleşmedir. Nişanlanma sözleşmesinde taraflar birbirlerine evlenme sözü verirlerken, evlenme sözleşmesinde verilen söz, çok daha geniş kapsamlıdır. Evlenme sözleşmesinde tarafların birbirlerine verdikleri söze geçmeden önce, evlenme sözleşmesi için yaş koşulu aranıp aranmadığına bakalım. Evlenme sözleşmesinin yapılabilmesi için, her iki tarafın da 18 yaşını doldurmuş olması gerekmektedir. Ancak, 16 yaşını bitirmiş olanların evlenmelerine, mahkeme izin verebilir. Nişanlanmada 18 yaşından küçüklerin yaptıkları sözleşmenin geçerli olabilmesi için, yasal temsilcilerinin izni gerekirken, evlenme sözleşmesinde, tarafların 16 yaşını doldurmuş olmaları şartı ile, mahkemenin izni gerekiyor.
Atladım denmesin diye, vasisi olan kısıtlıların durumunu da yazayım. Vasisi olan kısıtlıların nişanlanabilmeleri ve evlenebilmeleri için, diğer koşulların yanı sıra, vasilerinin izni gerekmektedir.
En esaslı konuya gelelim. Taraflar evlenirlerken birbirlerine ve bana göre topluma ve ileride doğacak olan çocuklarına ne gibi sözler vermektedirler veya vermek zorundadırlar. ? Ayşe ile Ahmet’in evleneceklerini farz edelim. Ahmet, Ayşe’ye diyor ki veya demek zorundadır ki, “Ayşe, ben seninle evlenmek ve seninle birlikte yaşamak ve bir evlilik sürdürmek istiyorum. Sana söz veriyorum ki, sana sadakat göstereceğim, evliliğimizi, seninle işbirliği içerisinde ve karşılıklı yardımlaşarak yürüteceğim. Çocuklarımıza bakacağım, ev ve çocuklarla ilgili sorumlulukları ve ev içi ve ev dışı gerekecek olan emeği seninle, eşit ve adil bir şekilde paylaşacağım. Seninle olan ilişkilerime özen göstereceğim.” Ayşe de Ahmet’e aynı şeyleri söylemektedir. Aile yasası, bu sözlerin verildiğini kabul etmekte ve evlenenlerin oluşturduğu “evlilik birliğine” böyle bakmaktadır. Evlenecek olanların, evlenirken yasa gereği verilmesi ve uyulması gereken sözleri, onlarca defa, yüzlerce defa okumalarını ve okumanın ötesinde sindirmelerini tavsiye ederim. Ayrıca, eski düzende evlenmiş olan ve eski düzenlerini sürdüren mevcut evlilere de sesleniyorum. Evliliklerini, yeni duruma göre ayarlamaya çalışsınlar ve çocuklarının yeni evlilik birliği düzenine uyumlarını kolaylaştırsınlar. Artık, “ben erkeğim, eve gelirim, ayaklarımı birbiri üzerine atarım, yemeğe, bulaşığa, çamaşıra, ütüye, çocuğun bakımına, misafirlerin ağırlanmasına karışmam” diyebilme dönemi kapanmıştır. Evliliklerde artık, eşlere düşmekte olan görevlerin, kesin çizgilerle ayrılması dönemi kapanmıştır. Cinsiyete bakılmaksızın, evli kişiler, eşit iki insandırlar. Özellikle evlilerin anne ve babaları, lütfen, “Gelinim oturur, oğlum, çocuğun altını açar, bulaşıkları yıkar, çamaşır asar, ütü yapar… “ demeyiniz. Bunun yerine, “aferin oğluma, eşi ile uyum içerisinde, yardımlaşarak evliliklerini ne güzel sürdürüyorlar.” Deyiniz ama en önemlisi bunları, inanarak söyleyiniz. Doktor Gülgün hanım kalp sağlığı ile ilgili çok güzel şeyler söyledi. Birçok şey söyledi de kıskançlıkla ilgili de söyledi. Kıskançlık, kalp krizini artırıyormuş. Konu komşumuzu ve en önemlisi gelinimizi, damadımızı kıskanmaktan da vazgeçelim diyorum ben. Hiç aklımın almadığı bir durum da var. Yıllarca ezilmiş, elenmiş, insanlığını ve kadınlığını yaşayamamış kadınlarımızın birçoğunun, gelinlerinin de ezilmesini istemelerini hakikatten anlayamıyorum. Boşanmaların artmakta olduğundan şikayetçiyiz. Tek çözüm, evlenirken verilmiş olan veya verildiği farz edilen sözlere uyulmasıdır. O nedenle, evlenirken verilen veya verilmesi zorunlu olan sözlerin, defalarca okunmasını ve anlaşılmasını tekrar tekrar tavsiye ederim.