Hatırladığınız ilk anı nedir? Anılarımız ne kadar gerçek ne kadar kurgu? Hatırladığımız en eski anı nedir diye sorulduğunda aklımıza gelenleri gerçekten yaşadık mı? Anıların kaynağı nedir? Hafızamız mı çok güçlü yoksa tüm bunlar beynimizin ufak bir oyunu mu?
Hatırladığınız ilk anı nedir?
Bir bebek olduğumu hatırlayabiliyorum. Geniş bir odada bir doktorun muayenehanesinde olduğumu hatırlıyorum. Bir hemşireye uzatılıyorum sonra tartılmak için soğuk metal bir tartının içine konuyorum. Hayatımın en erken dönemine ait olan bu anının olağan dışı olduğunun hep farkındaydım. Ancak bunun hep iyi bir hafızaya sahip olduğumdan kaynaklandığını düşünerek, diğer insanların da bu çeşit şeyleri hatırlayabildiğine inanmışımdır.
Hatırladığınız ilk anı nedir? Bu anınızda kaç yaşında olduğunuzu düşünüyorsunuz? Bu hatıranızı nasıl yaşadınız? Bu net bir anı mı yoksa bulanık bir hatıra mı? Güzel bir anı mı yoksa kötü bir anı mı? Bu anınızı kendi gözlerinizle yeniden orijinal haliyle olduğu gibi deneyimleyebiliyor musunuz? Hafızanızda, kendinizi o anı içindeki eylemde izleyebiliyor musunuz?
Yapmış olduğumuz yeni bir çalışmada tüm yaşlardan 6000’ den fazla insana bu soruları yönelttik. Katılımcılardan bize ilk otobiyografik anılarını anlatmalarını istedik. Hatırladıkları anı gerçekleştiğinde kaç yaşında olduklarını sorduk. Anılarındaki duygu yoğunluğu ve canlılığı derecelendirmelerini ve hatırladıkları bu anının hangi perspektiften görüldüğünü anlatmalarını istedik.
Yaptığımız araştırmada; ortalama bir insanın hatırladığı ilk anının yaşamlarındaki üçüncü yılın ilk yarısında ( tam olarak 3.24 yaş) gerçekleştiğini bulduk. Elde ettiğimiz bu bulgu çocukluk yıllarına ait anılarla ilgili yapılan diğer araştırmalarla da uyuşuyor.
Öyleyse bir bebek olduğumu hatırladığım anı ne anlama geliyor? Belki sadece çok iyi bir hafızam olduğu için hayatımın bu ilk aylarını hatırlayabiliyorum. Aslında çalışmamızda, katılımcıların yaklaşık %40 kadarının 2 yaş ve altındaki olayları hatırlayabildiğini bulduk. Bununla beraber, yapılan psikolojik araştırmalar üç yaş ve altındaki bu anıların oldukça olağan dışı hatta pek mümkün olmadığını gösteriyor.
Anıların Kaynağı Nedir?
Hafıza gelişimini inceleyen araştırmacılar; üç-dört yaş aralığına kadar, kişisel anıların oluşması için gerekli olan nörolojik sürecin tam olarak tamamlanmadığını öne sürüyorlar. Öte yandan bazı araştırmalar ise anıların kaynağı nedir sorusuna; hatıraların dil gelişimi ile bağlantılı olduğunu iddia ederek yanıt vermektedirler. Dil, çocukların yaşadıkları geçmişi arkadaşlarıyla paylaşmalarına ve tartışmalarına olanak vermektedir. Bu da yaşadıklarının, kişisel hatıraları içerisinde organize edilebilmesini sağlamaktadır.
Öyleyse Bir bebek olduğumu nasıl hatırlayabiliyorum? Ve niçin çalışmamıza katılan 6000 kişiden 2487’si iki yaş ve öncesi yaşadıklarını hatırlıyorlar?
Bu soruya yanıt olarak verilen açıklamalardan biri; insanların anılarındaki yaşlarını basit bir şekilde yanlış hesapladıkları yönünde bir iddia ile geliyor. Nihayetinde bunu onaylayan bir kanıt bulunmadıkça, hayatımızın en erken dönemleri dahil tüm yaşamımız boyunca anılarımızı sıralayabilmek için yaptığımız tahminler elimizdeki her şeyi oluşturuyor.
Ancak hatalı zamanlar bu anıların varlığını açıkladıysa, bunların üç yaş ve üstü anılara da benzer olmasını beklerdik. Fakat durum böyle gözükmüyor. Çok erken yaşlara ait bildirilen hatıralar, bebeklik yıllarına ait ( yürümeyi öğrenme, bebek arabası, bebek beşiği) nesneler ve olaylardan oluşuyordu. Diğer taraftan daha ileri yaşlara ait hatıralar ise okul, oyuncaklar, tatiller gibi tipik çocukluk dönemi öğelerinden oluşuyordu. Elimizdeki bulgu bize; bu iki gurup hatıranın niteliksel olarak farklı oldukları ve hatalı tarihlendirme açıklamasının burada geçerli olmadığı anlamına geliyor.
Araştırmamız bize erken çocukluk dönemine ait bu hatıraların yüksek bir oranda benzersiz olduğunu gösteriyorsa ve hatalı tarihlendirme açıklamasını da burada elediysek, ben dahil insanlar niçin bu hatıralara sahibiz?
Anılarımız Soyut Bir Kurgu mu?
Biz bu anıların çoğunluğunun birer kurgu olduğu sonucuna ulaştık. Aslında asla gerçekleşmediler. Bu anılar büyük bir ihtimal; yaşanmış bir olayı hatırlamaktan öte, fotoğraflardan, videolardan, paylaşılan aile hikayelerinden ve bebeklikte çok sık yaşanan aktivitelerden yola çıkarak kurulan hayali imgeler olabilir. Parçalar halinde görsel imgelerle ilişkili iddia ettiğimiz bu olaylar; zaman içinde bu kurgusal erken dönem anılarının temelini oluşturmak için bir araya geliyorlar. Sonuç olarak da bu imgesel ve olgusal birleşme birer anı olarak zihinlerimiz deneyimlenerek birer anıya dönüşüyor.
Her ne kadar katılımcıların %40 kadar bir bölümü çalışmamızda bu kurgusal anılarını geri getirdilerse de, bunların hepsi birer sürpriz değildi. Anıların hatırlanmasıyla ilgili güncel teorilerden biri olan hafızanın yapısal doğasına göre; anılar olayların birer “kaydı” değildir. Anılar geçmişteki kışının psikolojik bir temsilidir.
Diğer bir deyişle anılarımızın tamamı belli bir oranda, özellikle hatırladığınız ilk anı belli bir miktar kurgu içermektedir. Bu durum çalışır durumdaki bir hafızaya ait sağlıklı bir anı sisteminin işaretidir. Kim bilir, belki de bazı bilinmeyen sebeplerden dolayı; yaşantımızın hatırlayamadığımız dönemlerine ait bu anıları kurgulamamız, bizim için gerekli psikolojik bir ihtiyaç olabilir. Bugün için bu hikayeler bir süre daha gizemini korumaya devam edecek.
Kaynak: “What is your first memory – and did it ever really happen?” yazarlar:https://theconversation.com/what-is-your-first-memory-and-did-it-ever-really-happen-95953>
Robotikpedia, gelecekte görüşmek üzere…