

Sayı artmaya devam ediyor, sayın izleyiciler. İnsanlar ağlama yazılarımı okudukça Eh, ne yapalım? Bir şeyler yazalım da, sussun şu çocuk diyorlar. Ağlamayana, mama yok : )
Kosta Rika
Kosta Rika için Orta Amerikanın İsviçresi, derler. Bunu neye göre söylediklerini bilemiyorum ama, en azından diğer Orta Amerika ülkeleri arasında en pahalısı olması yüzünden böyle bir kanı yerleşmiş olabilir. Coğrafyasından dolayı söylendiyse eğer, benzerine -en azından- Nikaragua ve Panamada da rastlamak mümkün, çünkü. Ama Kosta Rikanın, İsviçreyle bile kıyaslayamayacağınız bazı enteresan özellikleri var ki, yeri geldikçe bunlara değineceğim.
Artık, sınırı nasıl ve ne kadar sürede geçtiğimi söylemeyeceğim. Her sınırda benzer muameleler, benzer sürelerde tamamlanıyor. Kimisinde 15 dakika, kimisinde de 45 dakika. Birileri, El Salvador-Honduras sınırında çok beklediklerini (5-6 saat) söylemişlerdi. Bunu duyunca, İyi ki El Salvadora gitmemişim dedim, kendi kendime. Benim şimdiye kadar hiç öyle bir beklemem olmadı; şimdiye kadar yaptığım seyahatlerin hiç birinde (iş seyahatlerimi saymıyorum). Umarım bundan sonra da olmaz.
Nicoya Yarımadası, Coco Plajı
Nikaragua Gölü ile Pasifik kıyısı arasında sıkışan incecik koridordan sınırı geçip de, güneye doğru indiğinizde, sağa doğru giden yolların hemen tamamı Nicoya Yarımadası ve onun Pasifik sahilindeki yerleşimlere uzanır. Birbiri ardına sıralanmış bir sürü küçüklü-büyüklü tatil kasabası var, bu sahil şeridi boyunca. Ben de kendime, bunlardan en yakını olan El Cocoyu hedef seçtim. Hava kararmaya yüz tutmuştu, El Cocoya girdiğimde. Önce LPtan seçmeleri kontrol ettikten sonra, merkeze en yakın ve tesadüfen bulduğum bir tanesine yerleştim. Tavana monte edilmiş bir vantilatörün üflediği havayla serinlemeye çalışarak uyuyorsunuz, kan ter içinde. Ama vantilatörün en önemli faydası, çıkardığı yoğun gürültüyle çevreden gelen sesleri bastırması. Bu sayede, ne üst kattan gelen gürültüleri, ne de dışarıdan gelen yüksek volümde müzik seslerini duyuyorsunuz. O sabit gürültüye bir süre sonra alışıyor insan. Sıcak ve rutubete de biraz alışabilse
El Coco ve Nicoya Yarımadasındaki diğer tatil beldeleri, Amerikalı -özellikle- emekliler tarafından parsellenmiş. Ucuz yaşam, cennet gibi doğa (biraz sıcak ve rutubetli ama, olsun) ve ucuz gayrımenkul, emekli olan ve kendilerine yani bir mekân arayan Amerikalı emeklileri cezbetmiş. Mütevazısından, süper lüksüne kadar türlü çeşitli evler, malikâneler, siteler v.s. var ve çoğunda, Amerikalı başta olmak üzere yabancılar yaşıyor. Akşamları Le Coco barlarında 70 yaş üzerinde bir sürü Amerikalıya rastlıyorsunuz.
El Cocodaki Mar y Mar Otelinin terasında, böyle bir manzaraya karşı yazıyordum, Nikaragua yazımı
Samara Plajı
Buralarla ilgili anlatacak çok fazla bir şey yok. Bol eğlence, deniz, güneş, kum, dalgalar. Sörf meraklılarının gözbebeği kıyılarda gündüz tüm enerjilerini harcayanlar, akşam ıstakozvari bir kırmızılığa bürünmüş olarak El Coco barlarını dolduruyorlar. Barların çoğu Amerikalı sahiplerinin bilgi ve tecrübeleri ışığında, insanlara, gece sabahlara kadar eğlendirecek aktiviteleri sunarak para harcatma amaçlı. Deniz-güneş-sörf meraklılarına hitap eden bu tatil anlayışı bana fazla uymadığı için, ikinci gününde bölgeyi terk etmek üzere yola çıktım. Sahilde güneye, Samaraya kadar indikten sonra, Arenal Gölü kıyısı ve Arenal Volkanı yamaçlarını takip eden yoldan, başkent San Juanın hemen kuzeyindeki Herediaya vardım. Herediaya kadar olan kıvrım kıvrım yolun güzergâhı o kadar güzel ki, insan yolun zorluğunu fark etmiyor dahi.
Uluyan maymun. Orta Amerikanın en çok görülen primat türü. Ama, bu kadar da çok görüldüğünü bilmiyordum. Yolun kenarındaki ağacın üzerine üşüşmüşlerdi
Ama, sonuçta o zor yol insanı yoruyor. Herediada bulduğum ilk otele, fazla kusur aramadan kapağı attım. Aslında, fazla kusuru da yok. Tek kusuru, biraz pahalı olması. Yorgun ve açım. Otelin sahibi olan karı-koca benimle ve seyahatimle o kadar ilgilendiler ki, onları kırıp da, odamda bir duş almak ve arkasından açlığımı bastıracak bir şeyler bulabilmek için izin istemeye bile dilim varmıyor. Azıcık İngilizcesiyle adamcağız, bu yılın başlarında yaptıkları Şili-Arjantin-Patagonya seyahatlerinde gördükleri güzellikleri anlatıp, görmemi özellikle tavsiye ettiği yerleri haritada işaretlerken eşi de bilgisayarda, çektikleri fotoğrafları gösteriyordu. Özellikle Patagonyanın iyice güneyinde çekilenlerde giydikleri palto, yün şapka ve eldivenleri gördükçe, onların gittikleri -oranın- yazına karşın, benim gideceğim -oranın- kışında ne halt edeceğimi düşünerek ürperiyordum. Beni tek teselli eden, onların Kosta Rikalı olmasından dolayı soğuğa fazla alışık olmamaları olasılığıydı.
Kosta Rika gerçekleri
Burada kısaca Kosta Rikanın günümüzdeki durumu ve onu bu güne getiren tarihinden bahsetmek istiyorum.
Kosta Rika Orta Amerika ülkeleri arasında ekonomik açıdan en güçlü olanı. Kişi başına gayr-ı safi milli hasıladan düşen pay USD10,000.00ın üzerinde. 2009 yılı verilerine göre işsizlik oranı yalnızca %7.8. Enflasyon son yıllarda %5 civarında seyrediyor. Yolsuzluğun önlenmesi için, son yıllarda seçilen başkanlar arasında varılan bir centilmenlik anlaşması, seçimlerle değişen yönetimlerle değişmeyecek mücadelenin kesintisiz sürdürülmesi stratejisi meyvelerini vermeye başlamış durumda. Bütün bu olumlu sonuçların sebepleri var, elbette.
Önce, en önemli sebebi söyleyeceğim, sıkı durun! Kosta Rikanın, bütçesinin yarısını silip-süpüren, ABD istedikçe darbe yapan bir ordusu yok. Evet! Ordusu olmayan bir ülke. Bir araştırma, Kosta Rikanın, dünyada son 50 yıldır herhangi bir askeri darbe, müdahale, post-modern darbe ve bazı bizim duymaya alışık olduğumuz hareketlerden azade yaşan 22 (yazıyla, yirmi iki) ülkeden biri olduğunu yazıyor. 1948 yılında biten iç savaşın ardından dönemin devlet başkanı José Figueres Ferrer, 1 Aralıkta orduyu lav ettiğini açıklar. Ondan beridir de Kosta Rikanın ordusu yok.
Ordusuz Kosta Rikada hiç mi ABD entrikası olmamış? Olmuş tabii, hiç olmaz mı? Tarihtekileri saymıyorum ama, özellikle Nikaragua devriminden sonra Contraları besleyip yetiştirmeyi kendine görev edinmiş olan CIA, Costa Rika junglelarında gizli bir üs ve havaalanı kurar. Devlet görevlileri de, bu istenmeyen duruma gözlerini, kulaklarını ve ağızlarını kapamaları için yemlenir. Ancak, durum o hale gelir ki, bu istenmeyen durum Kosta Rikanın, hiç de problem yaşamak istemediği bölge ülkelerinden Nikaragua ile arasının açılmasına sebep olur. Daha sonradan Nobel Barış Ödülü de alacak olan ve Kostarikada devrim sonrası kaos döneminin bitip, barışın sağlanmasında büyük emeği geçen dönemin devlet başkanı Oscar Arias, ABD Büyükelçisinin de ülkeyi terk etmesiyle sonuçlanan CIA ve Contraları temizleme harekâtına girişir.
ve bunda başarılı da olur. Bu temizliğin sembolik bir başlangıcı (ya da bitişi) da var; binlerce çocuk, CIAin bu gizli havaalanına gider ve pisti ağaçlandırır. Ne hoş, değil mi?
Kosta Rikada işçi hakları, eğitim ve sağlık hizmetlerinde fırsat eşitliği gibi demokratik toplumun gereklilikleri ülkede daha 20. yüzyılın başlarından itibaren gündeme gelmeye başlamış. Temel eğitimin zorunlu ve tümüyle ücretsiz olduğu ülkede sağlık hizmetleri de ücretsiz veriliyor. Eğitimli işgücü ve bunların arasında da İngilizce bilenlerin oranının yüksekliği, yabancı yatırımcıların Kosta Rikaya üretim yatırımları yapmasını sağlamış. Bugün Intelin 3,500 kişi istihdam eden bir mikroişlemci fabrikası, Herediada faaliyette. Procter&Gamble Batı Yarıküresi merkez ofisini Kosta Rikada oluşturmuş. Amazon gibi dev bazı dotcomcuların Kosta Rikada önemli sayıda personel çalıştıran merkezleri var. Yalnızca Intelin, ülkenin yurtdışı satışlarındaki payı %20, gayr-ı safi milli hasıladaki payı ise %4.8.
Bunlar ileri teknoloji endüstrisi. Ama, Kosta Rikanın uzun zamandır dışsatımını oluşturan iki önemli ürünü var; kahve ve muz. Son birkaç on yıllık süreçte ise, akıllı bir kararla, ülkenin büyük bir kısmını, ekoturizm amaçlı koruma bölgesi ilan etmişler. Bu da, Kosta Rikanın turizm gelirlerini katlamış. 2008 yılında ülkeye 2 milyon 100 bin yabancı turist gelmiş ve yaklaşık 2.15 milyar ABD Doları bırakmış. Tüm bu olumlu değerler, 4.5 milyonun biraz üzerinde insanın yaşadığı bir ülkeyi, müreffeh hale getirmeye fazlasıyla yetiyor, tabii.
Volcan Poas ve Tortuguero cenneti
Ertesi sabah, San Joseye tehditkâr bir şekilde tepeden bakan Poas Volkanına hareket ettim. Orta Amerikanın özellikle Pasifik kıyısına yakın bölgeleri hemen tümüyle tektonik ve volkanlarla dolu. Bunlardan birisi de Volcan Poas. San Josenin 40km kuzeyinde yer alan volkanın bir krateri hala aktif. Yani, dibindeki sıcak sülfür havuzundan gaz salmaya devam ediyor. Saldığı gazın buharından dibini görmek mümkün değil. Sabah çok erken saatte çıkıldığında görülebiliyormuş, söylendiğine göre.
Volcan Poasın aktif kraterini seyredenler
Aktif kraterden 300m daha yüksekteki eski krater ise artık bir krater gölü var, yakalşık 30 dakikalık bir tırmanmayla ulaşabildiğiniz. Botos Gölünü de, dağın tepesini sürekli kaplayan bulutlardan sıyrılmış halde görmek için şanslı olmak gerekiyor. Arada bu kadarcık açıldığı oluyor :
Laguna Botos
Kosta Rikadaki tek volkanımı da gördükten sonra, kısacık programıma özellikle sığdırmak istediğim Karayip Denizi kıyısındaki Tortugueroya doğru yola çıktım. Bu seyahatimde, ABDden sonra ilk kez Atlas Okyanusunu göreceğim. Tortugueronun içinde bulunduğu jungle için LP, yağmur ormanları içerisinde en ıslak olanı ve küçük Amazon deyimlerini kullanmış. Jungleın içindeki kanallarda tekneyle gezinmek bana çok etkileyici geliyor. Bunu mutlaka görmeliyim. Karadan ulaşımı olmayan Tortugueroda bir de milli park var, Parc Nacional Tortuguero. Kabuksuz, yani bağasız, kaplumbağalar buraya yılda bir kez yumurta bırakmaya geliyor. İspanyolcada tortuguero zaten kaplumbağa demek. Bağasız kaplumbağa olur mu? Oluyormuş işte. Bence onlara kaplumbağa değil de, bağaları olmadığı için, kaplum demek daha doğru olacaktır. Dünyanın en büyük kaplumbağası olan deri sırtlıların boyu 2mye,ağırlığı 600kga kadar ulaşıyor. Maalesef, yumurtlama mevsiminin sonlarına yaklaştık ve karaya çıkıp yumurtlamalarını izleme şansım çok az.
Anladık, Tortugueronun karadan ulaşımı yok da, nereden ulaşacağımızı da açıklayan net bir bilgi yok. İki seçeneğim var; ya Karayip kıyısında, güney-doğudaki Puerto Limondan (Limon Limanı, Türkçe okununca ne kadar da ahenkli geliyor kulağa) zamansız kalkan motorlarla, kıyıyı takip eden kanal boyunca giderek ulaşacağım, ya da haritada görünmeyen ama, hasbelkader GPSimde yer alan bozuk yolu takip ederek Rio La Suertenin (La Suerte Nehri) başladığı noktadaki La Pavonaya çıkacağım. Sonrasını bilmiyorum. Her iki durumda da, suyolunun başladığı noktada arabamı bırakmam lâzım. Seçeneklerden La Pavonayı tercih ettim ve yola çıktım. Son 40kmlik bölüm dışında düzgün asfalt olan yol önce temiz toprak yola dönüştü. Son 10-15kmlik kısmında ise gittikçe kötüleşen bozuk toprak yol oldu. Vardığım yer bir restoran-bar, başka bir şey yok. Bir de, üzerinde sundurma olan büyücek bir park yeri. Sundurmanın altına çektim Landoyu. Geceliği USD10.00. Restoran-barın 100m ilerisinde jetty adı verilen teknelerin kalktığı kumluk var, La Suerte Nehri kıyısında. Çantalarımı sırtlanıp, tekneye bindim. Benden başka 3 kişi daha geldi; onlar Tortuguerodan. Jettyler, 110-125 beygirlik (buna dikkat!) 4 zamanlı kıçtan takma motoru olan ince-uzun sandallar, 20-25 kişi taşıyabiliyorlar. 4 zamanlı motor olması, milli park yönetiminin koyduğu bir kısıt. 2 zamanlı olanları egzost gazıyla karışmış soğutma suyuyla birlikte ortama yağ bırakır, çünkü.
Kanallar içindeki keyifli yolculuğumuz başladı. Teknede 4 kişi olduğumuz için hızlı gideriz diye düşünürken, öyle olmadığını gördüm. Yer yer nehir ve kanallar o kadar sığlaşıyor ki, kaptan büyük bir dikkatle çok ağır gitmek zorunda kalıyor. Hızlı gittiği yerlerde ise keyif müthiş. Güneşin batışıyla birlikte etraftaki jungleın gizemi gittikçe artmaya başladı. Olağanüstü keyifli bir yolculuk. Kendimi gerçekten Amazonlarda hissediyorum. Bir de şu arkada oturan genç, cep telefonundan maçı seyretmiyor olsa
Şu teknolojinin gözü kör olsun. Iyi hoş da, tam dünyadan izole, Amazonlarda hissediyordum kendimi. Neyse ki, yolun yarısından sonra GSM sinyali kesildi ve maç yayını sustu. Hava iyice kararmaya yüz tuttuğunda Tortugueroya girdik.
Kanalların göz kamaştıran gizemi
Hava kararmaya yüz tuttu
Tortuguero Köyüne gece çöküyor
Evet! Tortuguero Amazonvari bir jungleın (bu arada, önceden söylemiş miydim bilemiyorum ama, jungleın Türkçe karşılığı yok) kıyısında bir köy. kumluk bir zemine kurulu köyün içinde, kumlardan yürüyerek, Miss Miriamın hosteline ulaştım. Miss Miriam Karayip kökenli, belli. Odaların pencereleri, sivrisineğe karşı tel gerilmiş, o kadar. cam yok, tabii.gerek de yok. Okyanusa bakan taraftaki odalardan birisini tutunca, dalga gürültüsünden başka bir şey duymuyorsunuz, zaten. Her bir odanın duvarı, birbirinden değişik ve hoş motiflerle süslenmiş. benim şansıma düşen buydu :
Miss Miriamın hostelindeki odamın duvarı
Akşam yemeğimi Budha Barda (tam LP tabiriyle fancy&charming -süslü ve büyüleyici- bir yer) yedikten sonra köyde ufak bir tur attım.
Köyün ufak diskoteği
Köy gençleri için yapılmış kapalı paten salonu
Yemekten önce, ertesi gün kanalarda yapacağım kayaking turu için rezervasyon yaptırmıştım. Kayaking, kürekle yapılan kano gezintisinin gâvurca adı. gezinti parkuru, milli park sınırları içerisinde kalan kanallar ve süresi 3 saat.
Ertesi sabah, saat 6da başlayacak tur için saat 5 buçukta kalkıp, fotoğraf çantamı sırtlandım ve Bony Scottın evinin önüne gittim. Bony de Karayip asıllı. Burada hemen herkes öyle, zaten. Bony çoktan kalkmış, bekliyordu. Beklediği birisi daha varmış; Belçikalı bir kadın. O da geldiğinde kanoya binip, açıldık. Açıldık biraz abes kaçıyor tabii; fazla açılamıyorsunuz çünkü. Her neyse! O üç saat boyunca, hayatımın son yıllarında aldığım en büyük keyfi yaşadığımı söyleyebilirim. ben kanonun en önünde oturuyordum. Bonny de en arkada tek kürekle kürek çekiyordu. Başta Yardım ister misin? diye sorup, ikinci küreğe asıldım ama, Ben idare ederim ama, sen bilirsin dedi Bonny. Zaten, kanonun kıç tarafından tek kürekle o iyi idare ediyordu ve ben keyfi iliklerime kadar yaşamaya baktım. Daha fazlasını anlatmayacağım. Yani, o dinginliği, o huzuru burada tarif etmem mümkün değil. Ama, tek kelimeyle, MUHTEŞEMDİ. Fotoğraflar aşağıda:
Bu bir tiger heron (kaplan balıkçılı). Önce cepheden
sonra da profilden verdi, pozunu
Bu da bir başka balıkçıl. Adını hatırlamıyorum, maalesef
Common black hawk ya da kara şahin
ve gerçek bir iguana. Bu kadar iri olduklarını bilmiyordum. Bunun boyu 1.5myi aşıyordu
Bu, Türkçedeki karşılığı sinek kuşu olarak geçen hummingbirdün bir türü. Arı kuşu değil, dikkatinizi çekerim. Ben arı kuşu diye bilirdim; o başka bir türmüş. Bronzy hermit diye geçiyor bu tür, İngilizce literatürde
Bu da bir kayman. Kayman, bir Amerika timsahı türü. Boyunun bazen 4.5myi bulabildiği söyleniyor. Benim gördüklerim 1.5-2myi geçmiyordu
Bir banana golden spider (altın muz örümceği). İnsanlar için fazla riskli bir zehri olmadığı söyleniyor
İşte bir siyah nehir kaplumbağası ve sevgili dostu İsa kertenkelesi. Ona bu adın verilmesini sağlayan, suyun üzerinde yürüyebilme kabiliyeti. Merak edenler için şöyle bir videosu var, yetişkin bir akrabasını gösteren : http://www.youtube.com/watch?v=45yabrnryXk
ve bizim gibi gezinen birileri
Bony çok iyi bir rehber; gerek bilgi ve tecrübesiyle, gerekse çevreye olan saygısıyla. Oralara giderseniz diye kontakt bilgileri aşağıda. Hani, bir Turco gelmişti ya buralara
diye başlarsanız söze, hatırlayacaktır, eminim. Bildiği kadarıyla, o köye hiç Turco gelmemiş çünkü. İngilizcesi gayet iyi :
Bony Scott
Tel : +506 2709-8193; +506 8640-5826
Tortuguronun bir de okyanus (aslında, Karayip) sahili var; böyle göz alabildiğine uzayıp giden kumsalıyla
Köpek balığı tehlikesi nedeniyle tavsiye edilmiyor. Zaten, çok da dalgalı
Turdan saat 10 gibi döndük. Kaplumbağaların yumurtlamasını izleme şansımın düşük olduğunu Bony de teyit ettiği için, aynı gün saat 11:15te kalkan tarifeli jettye bindim. Tarifeli seferler daha ucuz oluyor. Yolda polis çevirdi. Şaka yapmıyorum! Tam yüklü giderken, kanallardan birine girişimizde polis teknesi durdurdu bizi. Önce teknecinin evraklarını istedi. Bu tarifeli seferler, Tortuguerodaki bir kooperatif tarından düzenleniyor. Durduk. Evraklar verildi. Anladığım kadarıyla,bir takım eksikler var ve istihap haddinin üstünde yolcu almış durumdalar. Polis ceza pusulası düzenledi. Bir yandan da yolcuların evraklarını; pasaport ve kimliklerini görecekler ve kaydedecekler. Korku, kuzeyden, Nikaraguadan kaçak gelecek göçmenler. İyi de, benim pasaportum arabada. Polis, pasaportun mutlaka olması gerektiğini söylüyor. Bulunur bir çaresi, diye fazla telaşlanmadım ve her ihtimale karşı ehliyetimi hazırladım, göstermek üzere. İşler uzadıkça uzuyor. Sıra kimlik kontrolüne geldi ki, daha bana ulaşamadan, kanala giren daha da yüklü bir başka jetty, polisin ağına düştü. Müşteri artınca, örnekleme usulüyle kimlik tespiti yöntemine dönen polis, beni atladı. Atlamasaydı, derdimi nasıl anlatacağımı bilmiyordum, gerçekten. Yaptığı kontrol tek kelimeyle sıkıydı, çünkü. Bu şansımı, artık iyice aklaşmış saçlarıma yoruyorum.
Bu sefer 2.5 saat süren tekne yolculuğundan sonra, arabamı bıraktığım yerde sağ salim buldum. Başkente, San Joseye dönüyorum. İki gece kalıp, dinleneceğim ve biraz yazı yazacağım. Bu okuduklarınız kolay çıkmıyor, çünkü.
Belki başkaları da vardır ama, San Joseden tek şey aktaracağım size; Teatro Nacional (Ulusal Tiyatro). 1897 yılında inşa edilen bina, LPin dediği gibi -gerçekten- şehrin en etkileyici binası. Hemen girişindeki Café del Teatro Nacionalde bir kahve içmeden ve tiremisu yemeden geçmeyin, derim.
Teatro Nacional
girişi
ve Café del Teatro nacional
İşte böyle! Bir ülkenin daha sonuna geldik. Geldik de, sonuna geldiğim 12 Nisan Salı günü akşamüstü, Landoyu Panamadan Kolombiyaya taşıyacak olan gemi nakliye firmasından aldığım mesaj paçalarımı tutuşturdu. Perşembe sabahı saat 8de Panama Citydeki ofislerinde olamazsam, 17 Nisan Pazar günkü gemiye yetişemiyordum. Dolayısıyla, 1 hafta sonraki gemiye kalacaktım. Başka nakliye firmalarından da umut verici bir haber yoktu. her neyse! Bununla ilgili detaylar size Panama bahsinde vereceğim. Zaten, Panamayla ilgili yazacak çok da bir şey yok.
13 Nisan sabahı saat 07:30da San Joseden hareket ettim. Önümde, akşama kadar bitirmem gereken 850kmlik bir yol ve bir sınır geçişi var. Panama sınırına girdiğimde saat öğlen 11:30u gösteriyordu. Gerisini, Panamada anlatacağım.
Hepinize sevgiler!
Ali Eriç
17 Nisan 2011
Cartagena / Kolombiya