

Onca Yoksulluk Varken - Emile Ajar daha doğrusu Romain Gary
Momo isimli bir çocuğun gözlerinden dopdulu bir hayat.. yoksulluk ve
yalnızlık bambaşka renklere bürünüyor, çoğu zaman şirin, ama konu ölüme
gelince insanı ürperten bir gerçeklik.. Madam Rosa'yı gözlerinizde tüm ayrıntıları
ile canlandırabileceksiniz, hatta sanki yanınızdaymış ve parfümüyle doluyormuş
gibi olacak genziniz, çünkü Momo için apayrı bir yeri var Madam Rosa'nın..
Romain Gary çok yetenekli, mutlaka okunması gereken bir yazar.. Fransız
komünistlerinden.. Sovyetlere kızgınlıkları var, ama dünyada kızdığı çok
şey var Romain Gary'nin.. ama sanmayın öfkeli, nemrut biri.. kitaplarında
özgün bir mizah anlayışı var.. en çarpıcı yerinden yakalayıp, güldürürken
sarsan bir tarzı var.. bu tarzı günlük hayatında da belirgin..
diyor ki o dönemin en önde gelen edebiyat eleştirmenleri, Romain Gary tükendi,
artık kendisini tekrar etmeye başladı.. Romain Gary'nin cevabı oldukça esprili
oluyor.. hiç tartışmaya girmiyor, kitaplarını Emile Ajar diye yayınlamaya
başlıyor.. Onca Yoksulluk Varken de bu kitaplardan biri.. oooo eleştirmenler
işte yeni yetenek, muhteşem yazar diye göklere çıkarıyorlar Emile Ajar'ı..
satış rekorları kırıyor kitapları.. bir iki kitap sonrasında, edebiyat eleştirmenleri
bu romanlarda Romain Gary'nin tadını fark ediyor tabi.. ama konduramıyorlar,
demişler zamanında Romain Gary bitti diye ya.. diyolar ki yeğeni bu, kesin
Romain Gary'nin yeğeni.. romanların Romain Gary'ye ait olduğunu öğrendikten
sonra inanmak istemeyen eleştirmenler yok değil.. ama işte Romain Gary bence
öyle kolay tükenecek yazarlardan değil.. onu tüketen sevdiği eski eşinin
ölümü oluyor ve 1980 yılında Paris'te kendi yaşamına son veriyor sevenlerini
kahrederek.. Emile Ajar'ın kim olduğu da işte o zaman ortaya çıkıyor zaten.
Arka Kapak:
"Ünlü Fransız romancısı 'Romain Gary',1980 yılında kendi eliyle yaşamına
son verdi. Ardında, Fransız ve dünya edebiyat çevrelerini altüst edecek
bir yazılı açıklama bırakmıştı. Ölümünden sonra açılan bu yazılı açıklamasında,
yazar, 'Emile Ajar' takma adıyla yayımlanmış 'Onca Yoksulluk Varken', 'Kral
Salomon'un Bunalımı' ve 'Yalan-Roman' adlı romanların gerçek yazarının kendisi
olduğunu belirtiyordu. (Bu üç romanın çevirileri Can Yayınları arasında
çıkmıştır.) Emile Ajar takma adıyla yayımlanan bu romanlar, eleştirmenlerce
göklere çıkarılmış, satış rekorları kırmış ve yazarına bir de 'Goncourt
Ödülü' kazandırmıştı. Bu romanın sonuna eklediğimiz bu yazılı açıklama,
dünya edebiyat çevrelerinde yüzyılın edebiyat skandalı olarak nitelendirilen
bu olayın ilginç bir belgesidir."
Çiğ Çağların Esas Kahramanları
Ne Balzac gibi, Tanrıdan sonra en çok insan yaratan kişi unvanını
almasına karşın, ölüm döşeğine düştüğünde bile hâlâ, Daha yazacaklarım
bitmemişti diyen bir hayat arsızlığı; ne de Marcel Proust gibi,
yedi ciltlik Kayıp Zamanın İzinde serisinin son noktasını koyduktan
sonra, Artık rahatça ölebilirim diyen bir tevekküle sarılmış; ömrü
boyunca yazdığı ilk ve son romanı Çağımızın Kahramanında kahraman olarak
tarif ettiği; çevresindeki bütün kadınları kendine aşık edip, hiçbirine,
değil aşık olmak, en ufak bir sevgi ve merhamet dahi beslemeyen hastalıklı
Peçorinle, yalnızca çağı değil, çağın kahramanlarını da sorgulatmıştı insanlara
Lermontov. Peçorin, aşık olamayan biriydi ve bu haliyle çağımızın
kahramanıydı.
Çağ, şahsi zaaf ve yetersizliklerden ziyade, daha toplumsal, kitlesel hastalıklarla
kirlenmeye başlayıp, kalabalıklar yine de yollarına ve ömürlerine kıytırık
kahramanlar atamakla cebelleşirken, Brecht haykırmıştı bu kez, halen pek
dikkate alınmayan o muazzam reçeteyi: Toplumca ihtiyacımız olan şey
kahramanlar değil, kahramanlara ihtiyacı olmayan bir toplumdur olsa olsa.
Gabriel Garcia Marquezin, yazın yolculuğunu noktaladığı ve tüm okurlarına
bir dilim çikolatalı pasta gibi sunarken, bana, tamamen özel bir servisle
ikram ettiğini duyumsatan, 29 Ağustos doğumlu yaşlı kahramanıyla başucuma
yerleşen, Benim Hüzünlü Orospularım kitabından sonra, tamamen şahsi nedenlerle
başucu kitaplığımın ikinci sırasına yerleşmiş; Bu kitabı sizin için yazdım
Emre bey sözüyle biten, Murathan Munganın Yüksek Topuklar romanının,
benim gözümde Emreden sonraki en cool karakteri olan ve sanki, Munganın,
yüzünü ardına saklayarak seslendirdiği eşcinsel yazar Selimin, Hiç
kimse kendi çağının kahramanı değildir sözü ise, bu yazıya asıl ilham
veren teşhistir; tam da yüzden, başınız fena halde derttedir!
* * *
Çoğunluk için ilk bakışta edebi ve sanatsal gibi görünen, ancak daha
seyrek bir grup tarafından şahsi olduğu bilindiği için tek kalemde ve
çoğu zaman başlamadan biten, değersizleşen, olduğundan da çok ahlâksızlaşan
eleştirilerin iyice arttığı dönemde, bu eleştirilere mümkün olduğunca sükûnet
içinde yanıt verip, çoğu zaman sessiz kalan, ama tüm saldırıların şahsi
garez ya da komplekslerden kaynaklandığını bildiği ve tüm bu kişisel hesapların,
sanatının değerlendirilmesine haksızca alet edilmesinin büyük haksızlığına
duyduğu öfkeyi de, her ne kadar kalabalıklara yansıtmasa da tüm hücrelerinde
hissederek, kendi kendine yaşayan Romain Garynin de dikkatle izlediği Fransız
Edebiyatına bomba gibi bir kitap düşmüştü 1975 senesinde: La vie devant
soi. Yani, Onca yoksulluk varken.
O güne kadar izi bile görülmemiş Emile Ajar adında bir yazarın ilk romanı
olan ve romandan ziyade uzun bir hikâyeyi andıran; henüz 5 yaşındaki Momonun
dilinden anlatılan Onca Yoksulluk Varkenin namı, kısa bir süre sonra Fransa
sınırlarını aşıyor ve literatüre evvelâ, kayıp yazar özelliğiyle kaydoluyordu.
Evet, Emile Ajar, kayıptı. Bir kişi dışında (o da mektup vasıtasıyla) hiç
kimseye röportaj vermemiş, olumlu-olumsuz tüm eleştirileri yanıtsız bırakmıştı.
Ama Ajar, Romain Garynin o dönem, Fransız edebiyatının en büyük yazarı
olduğunu savunanlara karşıt tüm eleştirmenlerce, asıl ve asil yetenek
abidesi ilan ediliyor, lâkin bunu da, tıpkı kötü niyetli saldırıları ve
dedikoduları olduğu gibi, hiç umursamıyordu. Gary ise, kendisinden daha
büyük bir yetenek ve dehaya sahip olarak kabul edilen Ajar hakkında,
Değerli eleştirmenlerimizin takdiri bu yöndeyse, üzerine söz söylemek benim
haddim değildir demekle yetiniyor, tevazuuyla yalnızca hayranlarını
değil, karşıtlarını da büyülüyordu. Fransız edebiyat çevreleri şimdi, iki
farklı kutba ayrılıyordu. Bir yanda Romain Gary, diğer yanda ise, Emile
Ajar müritleri. Bir yazarı her şeyiyle sahiplenen, diğerini insafsız bir
aptallıkla reddediyordu. Emile Ajar kayıptı, Gary ise acı acı gülüyordu.
* * *
Emile Ajar, ilk romanının ardından kendisiyle ilgili olarak, tamamen kurgulanmış
bir başka Emile Ajar daha yaratmış çevreleri hiç de ince sayılamayacak
kadar sert bir üslupla eleştiren Yalan Romanı, Onca Yoksulluk Varkenden
sadece bir yıl sonra yayınladığında; Romain Gary, kısa süre sonra çıkaracağı
romanın çalışmalarını sürdürdüğünü açıklamıştı. Ajarın romanından bir
yıl sonra da, 1977de, Garynin Kadının Işığı geldi. Şimdi artık rekabet,
böyle uzaktan bir atışma gibi sürecek, önce Ajar sözünü söyleyecek, herkes
onun romanlarına hücum edecek, ardından Garynin mürekkebi vitrinlere dökülecekti.
1979da Kral Solomonun Bunalımıyla üçüncü adımını attı Ajar. 1980 yılında
yayınladığı Uçurtmalarla müritlerinin sayısını biraz daha arttıran Gary
ise o yıl, bu romanıyla değil, intiharıyla konuşulacaktı. Ajar, Solomonun
Bunalımıyla sabahlarken, Gary, kendi bunalımının çemberini yaramamış, 2
Aralık 1980 günü Pariste, tabancasını şakağına dayamayı tercih etmişti.
Bütün dünyada büyük yankı uyandıran intiharın ardından olay yerine gidenlerin
teşhis ettikleri cesette gördükleri şey ise, intihardan önce Gary tarafından
yazılmış mektupta yer alan, Çok eğlendim, teşekkür ederim. Hoşçakalın
sözünden çok daha derin, anlamlı ve anlamsızdı. İntihar ederek
hayatına son veren yalnızca Romain Gary değil, aynı zamanda Emile Ajardı.
Kendi şakağına dayadığı tabancadan çok daha öldürücü hamlelerle üzerine
çevrilmiş, sözde eleştiri kalemlerinin sivriliğine, kesinlikle daha sivri
olmayan bir yöntemle yanıt verip, kendinden bir başka adam daha yaratmıştı;
şimdi dünya edebiyatının en önemli isimlerinden biri, daha doğrusu ikisi
(!) olarak anılan ROMAIN GARY. Üstelik bu yöntemle, kendi düşmanlarını bile
kendisine tapar hale getirmiş ve Fransadaki her yazarın sadece bir kere
alma hakkı bulunan Goncourt Edebiyat Ödülünü, iki kere elde etmişti.
Oysa Romain Gary bile tüm bu özellikleriyle, kendi çağının kahramanı değildi.
Ölümü, belki de bu gerçeğin en soğuk göstergesiydi.
* * *
Bazen ödeyemediği, bazen ödemek istemediği için borçları gün be gün biriken
Balzac, soylu çevrelere girmeye çalışırken, sürekli kaçmak zorunda kaldığı
için adres değiştirdiği zamanlarda onu kovalamaktan bitap düşmüş alacaklılarının
bilmediği şuydu: Onlar, bir kişinin peşinde değillerdi. Romain Garyyi
acımasızca eleştirirken, Emile Ajarı göklere çıkaranların da, bir kişi
olarak başedemeyecekleri deha ve yeteneklerin sahipleri olan sanatçılar,
özellikle de yazarlar; ömürleri boyunca kahramanı olamadıkları çağlarından
çok daha ötesine uzanarak isimlerini kazımayı başardılar yeryüzüne.
Oysa karşılarındakiler, tanınmıyorlar bile.
Orhan Velinin hayasızlığının yüzüne tükürmeye davet edildi bu ülkede
de insanlar, kimi kılavuz boku yemiş yazarlar ve eleştirmenler tarafından.
Can Yücel için, şair değil, küfürbazın teki denildi; Ece Ayhan, eşcinsel
olduğu için kaymakamlıktan azledildi. Çetin Altan, dönek denilerek parmakla
gösterildi. Nazım Hikmet, fotoğrafları solcu gazetelere basılarak, hedef
ilan edildi. Orhan Pamuk, Elif Şafak linç edilmek istendi. Yaşar Kemal,
işkence tezgâhlarından geçirildi. Neyzen Tevfik, açlık ve yoksullukla terbiye
edildi. Sabahattin Ali, haince katledildi
ve daha niceleri
Ama onlar, kendi çağlarının değil sadece; kirleri, kompleksleri, yetersizlikleri,
zekâsızlıkları, vicdansızlıkları, ahlâksızlıkları, aşağılıklıklarıyla bütün
çağları kirletenlere karşın, çiğ çağlarına ışık oldukları dünyanın, en esas
kahramanları
Etrafınıza bakın hemen; parmakla gösterip, kaka dediğiniz
bir yazar göreceksiniz. Ona bir daha bakın: çünkü o çağlar boyunca yaşayacak,
siz, iziniz kalmaksızın çürüyüp gideceksiniz.
Çünkü, evet, kimse kendi çağının kahramanı değildir
sanatçılar hariç!
EMRE DURSUN
09, İstanbul
Büyük bir insanlık dersi
Nisan Romain Gary'nin, Emile Ajar ismiyle yazdığı ünlü romanı 'Onca
Yoksulluk Varken', Paris'te tiyatro oyunu olarak sahneleniyor. Oyun, küçük
mutluluklar, yoksulluğun sağduyusu ve samimi duygular üzerine bir yapıt
TİLDA TEZMAN (Arşivi)
PARİS - Paris 1975. Fransa'nın en büyük edebiyat ödüllerinden biri olan
Goncourt ödüllü genç bir yazarın kitabı olan 'Onca Yoksulluk Varken'e verilir.
Birkaç gün sonra kitabın yazarı Emile Ajar, avukatı aracılığıyla ödülü geri
çevirir. Gazetecilere görünmeyen, edebiyat çevrelerinde dolaşmayan bu genç
yazarı kimsenin tanımadığı ortaya çıkar. 'Onca Yoksulluk Varken'in ilk basımı
kısa zamanda tükenir. Ajar hâlâ ortaya çıkmayınca, söylentiler ve dedikodular
etrafta dolaşmaya başlar. Bazılarına göre Emile Ajar, ünlü Fransız yazar
Romain Gary'nin yeğenidir.
Romain Gary, 1914'te Moskova'da doğmuş bir Tatar Yahudisidir. 1948'de yayımladığı
ilk romanı 'Cennetin Kökleri'yle ödüller almış, edebiyat çevreleri ve özellikle
Jean-Paul Sartre tarafından göklere çıkarılmış olan yazar, ünlü sinema oyuncusu
Jean Seberg'le evlenmiş ve ondan bir oğlu olmuştur. Seberg'in intihar etmesinden
bir yıl sonra, 1980'de Romain Gary de Paris'te yaşamına son vermiş, ama
yazıp bıraktığı vasiyetname edebiyat dünyasına bir bomba gibi düşmüştür:
"İyi eğlendim. Hoşça kalın ve teşekkürler" cümlesiyle biten vasiyetnamesinde
Gary, 'Emile Ajar'ın kendi takma adı olduğunu açıklayarak büyük bir skandala
sebep olmuştur.
'Onca Yoksulluk Varken' kendi kendini gölgelemeyi bile göze almış, edebiyata
sevdalı bir yazarın ürünü olduğu için çok önemli bir eserdir. Çeşitli dillere
çevrilmiş bu romanın filmini görmüş olanlar ise efsane yıldız Simone Signoret'nin
eşsiz oyunculuğunu unutmaz. Şu sıralar Paris'te sahnelenen 'Onca Yoksulluk
Varken'de Signoret'nin canlandırdığı 'Madam Rosa' karakterini Myriam Boyer
oynuyor. Romanı Xavier Jaillard tiyatroya uyarlamış, Didier Long da sahneye
koymuş.
Sihirli bir anahtar
Oyun, Paris'in en prestijli tiyatrolarından Marigny Tiyatrosu'nun
içindeki cep sahnesi 'Salle Popesco'da sahneleniyor. Marigny Tiyatrosu'nu
birkaç yıl önce Robert Hossein satın aldı. Bir tiyatro âşığı olan ve birçoğumuzun
'Anjelik' filmlerinden anımsadığımız Robert Hossein (Peyrac Kontu) hayatını
tiyatroya adamış bir oyuncu. 320 koltuklu Popesco salonu ise 1978'de Jean
Bodson ve Robert Hossein'in çabalarıyla Marigny Tiyatrosu'na eklenmiş. Yıl
boyunca enteresan ve farklı oyunların sahnelendiği bu salonda, bu sezon
'Onca Yoksulluk Varken' çok rağbet görüyor ve seyircinin akınına uğruyor.
Nasıl uğramasın ki? Konusu öyle dokunaklı ki...
Yahudi Madam Rosa, Auschwitz toplama kampından kurtulduktan sonra Paris'te
fahişelik yaparak hayatını kazanmış, yaşlandıktan sonra evinde fahişelerin
çocuklarına bakarak geçinmeye çalışan bir kadın.
Madam Rosa'nın baktığı çocuklardan biri ise Momo. Takma adı Momo olan Muhammed'i,
Madam Rosa'ya 11 yıl önce üç yaşındayken bırakmış olan baba, oğlunun Arap
kültürüne ve İslam geleneklerine göre büyütülmesini talep etmiş. Yıllar
içinde yaşlı Yahudi Madam Rosa ile Arap Momo arasında büyük bir sevgi bağı
oluşur. Hastalığı ilerleyen ve adım adım ölüme yaklaşan Madam Rosa'nın evinde
barınan diğer fahişe çocukları birer birer gider; bir tek Momo kalır. Madam
Rosa, Momo'yu babasına söz verdiği gibi bir Arap çocuğu olarak büyütür.
Onu Hamil Bey'e derse yollar ve İslam dininin gereklerini öğrenmesini sağlar.
Bu arada Momo, ister istemez Madam Rosa ile yaşadığı için Yahudi geleneklerini
ve yaşlı kadının lehçesini de öğrenmiştir. 11 yıl sonra Momo'nun babası
çıkagelir ve oğlunu almak ister. Momo'nun, fahişe olan annesini öldürdüğü
için hapse giren ve akli dengesi yerinde olmayan pezevenk babaya Momo'yu
teslim etmek istemeyen Madam Rosa kurnazca bir oyun oynar: "Moiz, oğlum
git babana 'merhaba' de!" der.
Bunu duyan baba çılgına döner. 11 yıl önce Madam Rosa'ya Muhammed adıyla
Müslüman bir çocuk teslim etmiştir. Moiz adında Yahudi bir çocuğu kabul
edemeyeceğini söyler. Madam Rosa'nın açıklaması ise ilginçtir. Aynı anda
ve aynı yaşta ona teslim edilen sünnetli iki çocuktan Moiz'i Muhammed olarak,
Muhammed'i de Moiz olarak büyüttüğünü ve istemeyerek yanlışlık yaptığını
açıklar.
Yahudi bir oğlan istemeyen baba ise arkasına bile bakmadan çıkıp gider.
Olayların bu şekilde gelişmesinden memnun olan Madam Rosa ile Momo yine
birbirlerine kalırlar. Madam Rosa adım adım ölüme yaklaşırken, Momo'nun
onu yaşatmak için verdiği mücadele ve yaşlı kadının isteği üzerine ona uyguladığı
ötanazi töreni çok acıklı.
Aymen Saidi, Momo rolünde çok başarılı. Fransızcayı zorlukla konuşan,
devrik cümleler kuran ve yanlış kelimeler kullanan, okul eğitimi alamayıp,
11 yılını yaşlı Yahudi bir fahişe ve eve arada sırada uğrayan Yahudi doktor
Katz ile geçiren bu Arap çocuğu karakterini Saidi mükemmel canlandırıyor.
Myriam Boyer yaşça genç olmasına rağmen, sahnede ölmek üzere olan, yürümekte
zorlanan, nefes almakta güçlük çeken, Almanlardan ve polisten korkan, fahişelik
yaptığı yıllardaki şaşaasını özleyen, çok çekmiş yaşlı kadını, Simone Signoret
kadar mükemmel yorumluyor ve usta bir oyunculuk çıkarıyor.
Bu hikâyede, yeryüzündeki uyuşmazlıklar, çatışmalar, zıtlaşmalar altüst
oluyor; inançlar yıkılıyor; kurallar alaşağı ediliyor; dinlerin ayrımcılığı
devriliyor. Bunların yerine 'hoşgörü' yaşamın ortasına sihirli bir anahtar
gibi oturuyor.
Bu ana-oğul ikilisinin samimi duygular taşıyan ilişkileri öyle temiz ki.
Bu sevgi ilişkisinde korkular, küçük mutluluklar, mizah kırıntıları, yoksul
insanların basit kelimelerle yüklü anlatımları, sağduyuları ve kocaman yürekleri,
çocukluğun saflığı ve tabiiliği var.
Onca yoksulluğa rağmen sevenlerin birbirleri için canlarını feda
edebildiğini anlatan bu duygusal hikâyede seyirci olarak sıkça gülüyoruz
ama gülerken içimiz kana kana ağlıyor! Büyük bir insanlık dersi!
www.theatremarigny.fr


Onca
Yoksulluk Varken
Bahar Vardarlı
Aslında kitabın gerçek adı Önündeki Hayat olmalıydı; Onca Yoksulluk Varken
ise Vivet Kanettinin başlık konusunda güzel bir yorumu.
Bu kitapta anlatılan sadece Momo ve M.Rosanın hayatı
değil, göçmen kahramanların teker teker hayatlarını da aktarıyor yazar.
Neden Onca Yoksulluk Varken, başlığını beğendiğimi belirtmem gerekirse;
romandaki her karakterin yoksul ama yoksul olduğu oranda, gönlü sevgiyle
dolu olduğu gerçeği işlenmekte. Toplumun sosyal katmanlarının en diplerinde
yer alan, yaşadıklarının farkına bile varmadığımız bu yoksul insanların,
aslında sevgi açısından ne kadar varsıl olduğunu gözlerimizin önüne seriyor
yazar.
Sevdiğin yüzünden deli oldun, dediler.
Yaşamın tadını yalnız deliler bilir, dedim.
Yafînin bu dizesiyle başlayan bu roman sevginin doruklarında
yaşatıyor okurunu.
Hepsi yalnızlık çeken kahramanlar, birbirlerine sevgiyle
dayandıkça mutluluğa varıyorlar. Hitler mezalimi yaşamış, toplama kamplarından
kurtulmayı başarmış, fahişe M.Rosa, yaşlılık günlerinin acılarını, korkularını,
evine aldığı çocuklara verdiği bakım, enerji, özveri ve sevgiyle giderme
yolunu seçmiş. Elbette para alıyor bunun karşılığında ama çoğunlukla para
bir süre sonra kesiliyor sadece sevgi kalıyor.
Momo annesinin, babasının yokluğunu, çektiği
yalnızlığı M. Rosaya olan ilgisi, şefkati, sevgisiyle gideriyor.
Travesti M. Lola orman koşullarında fahişelik yaptığı
halde; bu yoksul komşularına şampanya, havyar alacak kadar gönlü bol.
Bunlar nice verilebilecek örnek içinden birkaçı.
Kitap,
içindeki mizahı barındırmasa vıcık vıcık gözyaşı dolu olacak kadar iç kapatıcı
ve elem dolu. Okur ayni bir küçük çocukmuşçasına kahkaha atarken için için
ağlıyor. Her komik öge ayni zamanda içinde dram barındırıyor.
Ele
alınan ötenazi konusu günümüzün en güncel meselelerinden biri. Ötenaziyi
kürtaj olarak Momonun adlandırması da; bende kürtajı kendi doğumu ile ilişkilendirdiği
kanısını yarattı. Eğer annesi kürtaj olsaydı önündeki bu yoksul, yoksun,
yalnız hayatı yaşamayacaktı! Ayni gerçek yaşlılar için de geçerli. Yaşlılara
ötenazi hakkının tanınmaması, günümüzün tıbbi ilerlemesi sonucunda, hastane
köşelerinde, ağızlarında, bağırsaklarında tüplerle eziyet içinde bitkisel
hayat yaşatmanın eziyetinden başka nedir?
Yaşamın
kokusu yoktur çünkü, cümlesi, biz insanların ilgisizliğini kamçı gibi yüzümüze
vuruyor. Farkında olmamız, ilgi göstermemiz, bir şeyler yapmamız için ille
de kötü kokuların çıkmasını bekleriz. Oysa farkındalık ilgiyi, ilgi anlayışı,
anlayış tanımayı, tanıma da sevgiyi yaratır. BAHAR VARDARLI
Romain Gary ve Yalan Roman
Emile Ajar benim! diye bağırdım. Biricik, tek Emile Ajarım ben!
Ben yapıtlarımın çocuğu ve onların babasıyım.Kendi oğlum ve kendi babamım
ben! Kimseye bir şey borçlu değilim! Kendi yazarımım ben ve bununla gurur
duyuyorum! Gerçeğim! Balon değilim! Sahte değilim; acı çeken, daha fazla
acı çekip yapıtıma, dünyaya, insanlığa bir şeyler kazandırmak için yazan
bir insanım!(Yalan Roman-Emile Ajar)
Fransanın en büyük edebiyat ödüllerinden Gouncourt, Onca Yoksulluk
Varken romanı ile genç bir yazar olan Emile Ajara verildiğinde, Ajar avukatı
aracılığı ile bu ödülü geri çevirir. Bir süre sonra, hiç ortalarda görünmeyen,
kimsenin tanımadığı bu yazar hakkında çeşitli söylentiler dolaşmaya başlar.
Kim olabileceği ile ilgili gerçek yazarı Romain Gary dışında pek çok yazarın
adı geçer. Söylentilerden biri de Romain Garynin yeğeni olduğudur. Hatta
iki yazarı karşılaştırarak Romain Garynin tükendiği, artık bir şey üretemediği
ve kötü yazar olduğu söylenirken; Emile Ajar göklere çıkartılır ve ünü Romain
Garynin ününün çok ötesine geçer. Yazar 1980 yılında intihar ettiğinde,
tüm bu söylentilerden ve Fransada bir yazarın yalnızca bir kez alabildiği
edebiyat ödülünü farklı kimlikle 2 kez almış olmasından dolayı, ardından
skandala dönüşen gerçek kimliğini açıkladığı bir mektup bırakır. Bu mektubunda
Çok eğlendim, teşekkür ederim. Hoşçakalın. Der.
Yalan Roman Romain Garynin 20 yaşındayken yazmaya başladığı ve otuz yılda
dünyanın çeşitli ülkelerini dolaşarak tamamladığı bir kitaptır. Romanın
kurgulanışında ve özellikle ikinci yarısında, adeta tanınmayı istediği için
gerçek kimliğinin tüm şifrelerini vermiştir. Yazar kendisini anlamayan ve
tanımayanlarla dalga geçerken, aslında bu kitabın son romanı olacağını,
verdiği ipuçlarının da katkısıyla belki kendisinin tanınacağını ummuş olmalı.
Çünkü kitabın sonlarında: Ajarı unutmuştum. Ona bir daha gerek duymayacağımı,
artık kendim olmanın acısını çekmediğimden bundan böyle bir tek kitap daha
yazmayacağımı biliyordum. Demesine rağmen, Emile Ajar takma adıyla Kral
Salomonun Bunalımı isimli bir roman daha yazdı.
Yalan Romanı okurken, Romain Garynin aslında pek de eğlenmediğini, hatta
oldukça acı çektiğini düşündüm. Yazarın, romanda aynı zamanda babası olduğu
kuşkusunu sık sık dile getirdiği dayısı bir konuşmasında (dayısı olarak
adlandırılan kişinin aslında Romain Gary olduğu, yazarın yaşamını bilenlerce
açık bir şekilde anlaşılacaktır) Fransada değerimin ne kadar azımsandığı
oldukça şaşırtıcı. Queneaudan, Aragondan kuşkulandılar; ben senin yakının
olduğum halde benden kuşkulanmadılar. demektedir.
Çeşitli kaynaklar Romain Garynin, ünlü film yıldızı eşi Jean Sebergin
ölümünden bir yıl sonra intihar etmesinin, çok sevdiği eşinin yokluğuna
dayanamamasından kaynaklandığını belirtir. Oysa eşi ölmeden üç yıl önce
tamamladığı Yalan Romanda, yazarın intihar eğiliminin çok uzun zamandan
beri var olduğu, hatta intiharı ile ilgili her şeyi çok önceden planladığı
aşağıdaki cümlelerden de anlaşılmaktadır.
Daha iyiydim, intihar eğilimlerim yok olup gitmişti, artık nihayet
gerçeğim diye bir açıklama mektubu bırakıp kendimi öldürmeyi istemiyordum.
Nesnesi olduğum ilgisizliğin ve olmayan oğul olarak olmayan babayla çatışmamın
evrensel yanını daha açıkça görüyordum.
Bu kitapta, özellikle kendisinin ve tüm büyük yazarların neden yazdığını
da anlatıyor yazar. Bu bağlamda normallik kavramını da sorguluyor. İnsanlara
normal gelen ama kendisine normal gelmeyen şeylerden söz ederken Sana katliamdan,
işkenceden, kamplardan söz etmiyorum Alyette. Bunu anlarlar, bilirler, her
günkü hikayedir onlar için. Ama her şeyi bilmiyorsun, sana söylememiştim
Dört yaşındayken bir kedi yavrusunu öldürmüştüm. Pinochetye ya da Beyrutta
memeleri kesilen kadınlara benzemez bu, onları anlarlar. Kedi yavrusu diyorum
sana. Asla bağışlamazlar bunu. diyen yazara, hayali sevgilisi Alyette Normal
olsaydın, suratına tükürürdüm diyor.
Yazara göre bilinçli olmak, topluma uyum sağlayamamakla aynı anlama geliyor.
Çünkü İnsan her şeyi anladığında mutlaka ciddi bir sinir krizi geçirir.
Bilinçlilik bunu gerektirir. Zaten roman kahramanı yazar da sık sık tedavi
görmek için psikiyatri kliniklerine yatırılmaktadır. Gerçeğin, tüm hayal
ve karabasanlardan daha korkutucu olduğunu söyleyen yazar, Şilide işkence
görenlerin, Afrikada açlıktan karınları şişmiş çocukların, altı milyon
Yahudinin yok edilmesinin, Sovyet kamplarının, Bangladeş Savaşında ırzına
geçilen 200 bin kadının,
acılarından yazarak kurtulmaya çalışıyor.Yazar,
Dostoyevski, Soljenitsin gibi büyük yazarların da kendisi gibi acılardan
beslendiğini bildiği için aşağıdaki cümleleri söylüyor.
Başyapıtlar olacağına Pinochet olmasın daha iyi Dayı. Soljenitsin
olacağına bok ve kan olmasın. Raskolnikov olacağına Dostoyevski olmasın.
Savaş ve Barışın maliyet fiyatı fazla yüksek.
Romandaki yazar, kitabını bitirdiğinde acılarından kurtulmuş, akıl hastanesindeki
tedavisi bitmiş ve mış gibi oyununu oynayabilecek duruma gelerek normal
hayata dönmüştür. Bu nedenle : Güneş doğduğu zaman dışarı çıkmaktan çekinmiyor,
her günkü hikayelere korkusuzca bakıyordum; başarılı bir tedavi görmüştüm.
Zaman zaman kısa süreli dehşet duygularına kapıldığım oluyordu, ama bunların
nedensiz olduğunu düşünüyordum. Artık bilinçli olma tehlikesi ile karşı
karşıya değildim ve seve seve yaşıyordum. Der. Artık gerçek olaylar ona
da sıradanmış gibi görünmekte, bu olaylardan eskisi kadar rahatsızlık duymamaktadır.
O kadar ki, daha önceleri dünyadaki tüm acı veren olaylarda kendi payının
da olduğunu düşünüp suçluluk hissederken, O da diğerleri gibi suçlu olarak
başkalarını görebilecek duruma gelmiştir. Kendisini iyi ve temiz hissetmektedir.
Aslında sadece mış gibi oyununu oynayabilecek hale geldiğini ve tüm normal
görünen insanların bu oyunu oynadığını düşündüğünü, kitabın sonunda doktorunun
Elveda, iyileşmiş Ajar. İyi numara yapın. Doğa yasasıdır. Sözünden anlıyoruz.
Aynı zamanda senarist, yönetmen, II. Dünya Savaşı pilotu ve diplomat
olan Romain Garynin yaşamından, kişiliğinden ve okuduğum romanlarından
o kadar çok etkilendim ki; yazarın Emile Ajar takma adıyla Onca Yoksulluk
Varken kitabı çıktığında bir eleştirmenin yazdıklarını tüm Romain Gary
kitapları için aktarmak istiyorum. Aşağıdaki satırlar yazar için hissettiklerimi
yansıtmaktadır.
Bu kitabı ipekli kağıda sarıp ayağınıza kadar getirebilmek, onu
neden okumanız ve sevmeniz gerektiğini size anlatabilmek isterdim.
Umarım Romain Garyyi neden sevdiğimi ve neden okumanız gerektiğini düşündüğümü
anlatabilmişimdir.
Sevgi, sağlık ve huzurla kalınız
Onca Yoksulluk Varken
Ayşegül Yıldırım
http://www.denemeyazilari.com/onca-yoksulluk-varken.html
Uzun zamandan sonra ilk kez cebimde param varken ne zamandır almak istediğim
ama bir türlü bulamadığım bir kitaba denk geldim. Romain Garynin Emile
Ajar takma ismiyle yazdığı Onca Yoksulluk Varken, Agora Kitaplığı sayesinde
Haziran 2009 baskısıyla yeniden raflardaydı. Olması gereken de buydu zaten.
Daha önce de bahsettiğim gibi her yazarın sadece bir kez alabildiği Goncourt
Akademisi Ödülünü ikinci kez, takma ismi (Emile Ajar) ile kazanmasını sağlayan
bu kitabı herkes okumalıydı.
Sınav haftam boyunca süren bir flört dönemi yaşadık birlikte. Çünkü elime
alır almaz tek gecelik bir ilişki gibi anında biteceğini biliyordum. Öyle
de oldu zaten. Beni hiç yanıltmayan yazarlardan Romain Gary ne de olsa
Sevdiğin yüzünden deli oldun, dediler.
Yaşamın tadını yalnız deliler bilir, dedim. (Yafi)
Yafinin bu sözleriyle karşılıyor bizi Romain kitabın ilk sayfalarında.
Kitaba başladığımızda ise bir zamanlar bizim de sahip olduğumuz ama gün
geçtikçe yitirdiğimiz bir bakış açısıyla kitabı takip ettiğimizi fark ediyoruz.
Bir çocuk gözüyle anlatılıyordu çünkü bu hikaye. Küçük Momo ve Madam Rosanın
hikayesi
Madam Rosa nazi baskısından kurtulabilmiş ender Yahudilerdendir. Fransaya
yerleşen, eski bir orospu olan Madam Rosa, orospuların çocuklarına bakmak
için bir çeşit yetimhane açar ve geçimini buradan sağlar (Kitaptan anladığımız
kadarıyla o dönem orospuların çocuk yetiştirme hakkı yokmuş). İşte Momo
da bu çocuklardan birisidir. Bir Araptır Momo ve Madam Rosa onu söz verdiği
gibi bir Müslüman olarak yetiştirmektedir.
Momonun eskiden halıcılıkla uğraşan Mösyö Hamil ile sohbetleri ve Madam
Rosa ile olan diyaloglarından yaptığı çıkarımları izliyoruz hikaye devam
ederken. Ve bize aslında çok ince mesajlar da veriyor bu gözlemler.
Victor Hugo gibi bir herif olmak isterdim. Mösyö Hamil sözcüklerle,
insan öldürmeden her şeyin yapılabileceğini söyler; zamanım olduğunda bir
deneyeceğim. Bunun en güçlü şey olduğunu söyler Mösyö Hamil. Bana sorarsanız,
eğer silahlı herifler varsa, çocukluklarında fark edilmedikleri içindir,
hiç kimsenin gözüne çarpmamışlardır bir türlü. diyor Momo.
Geçen zaman içinde Madam Rosanın gittikçe yaşlanması eşliğinde gelişir
olaylar. Tek ailesi olan Madam Rosa olmadan ne yapacağını ve onu kaybetmekten
ne kadar korktuğunu fark eder kendi kendine.
Zamanın akışına bıraktım kendimi, yavaş yürüyen, Fransız olmayan zamanın
akışına. Mösyö Hamil sık sık zamanın deve kervanlarıyla yavaş yavaş çölden
geldiğini söylemişti bana, sonsuzluğu taşıdığı için hiç acele etmezdi. Bu
anlatıldığında güzeldir de, her gün bir şeyleri elinden alınan yaşlı bir
insanın yüzünde görünce daha başka türlüdür, bana soracak olursanız, zamanı
asıl hırsızların orada aramak gerek.
Bir yandan Madam Rosayla ilgili pasajlarda Nazi döneminin Yahudiler
üzerinde bıraktığı etkileri, bir yandan da dönemin güç olguları dahil birçok
şeyi Romain Gary kitaba kusursuz bir ahenkle yansıtmış.
Madam Rosa yatağının altında Mösyö Hitlerin büyük bir portresini gizliyordu,
mutsuz olup da hangi azizden medet umacağını şaşırdığında portreyi çıkarır,
ona bakar, hemen kendini daha iyi hissederdi, ne de olsa büyük bir derdi
eksilmiş olurdu.
'Dünyanın en güçlü şeyi polislerdir. Bir çocuğun babası polisse, ötekilerden
iki kat daha fazla babası var gibidir.
Madam Rosa iyice yaşlanmıştır. Artık bütün sorumluluk Momodadır. Diğer
çocuklar ve Madam Rosaya o bakmaktadır. Doktor Katz Madam Rosanın bir
hastaneye yatırılması gerektiğini söyler, ancak bu Madam Rosanın en son
istediği şeylerdendir. Huzur içinde ölmek ister. Bunu bilen Momo,
Madam Rosaya bir söz vermiştir. Ne olursa olsun onun bir hastaneye yatırılmasına
izin vermeyecektir. Böylece Madam Rosanın kendine hazırladığı sığınakta
ölüsüyle yaşamıştır günlerce Momo. Onları bulduklarında ise;
Kokunun nereden geldiğini anlamak için kapıyı kırıp, beni Madam Rosanın
yanına uzanmış gördüklerinde, imdat! ve ne feci şey! diye bağırmaya
koyuldular. Ama daha önce bağırmayı akıl etmemişlerdi, yaşamın kokusu yoktur
çünkü.
Bu kitap giriş, gelişme ve sonuçtan ibaret bir hikaye barındırmıyor.
Her pasaj bir hikaye burada. Her biri bir şeyleri gözümüze gözümüze sokuyor
inatla. Asla, okunmadan tamamen anlaşılamayacak bir kitap.
Emile Ajar Romain Gary`den daha çok sevilmişti
Romain Gary... Emile Ajar!.. İki isimli yazarın birçok romanı
Türkçeye çevrildi ve çok okundu. Ancak biz onu Onca Yoksulluk Varken
romanının yazarı Emile Ajar olarak çok sevdik. Bunda romanın ve çevirmeni
Vivet Kanetti`nin sıcacık Türkçesinin katkısını inkar etmek haksızlık
olur
Yazmak kalemşoruna hayata dair maskeler taktırmaktır. Belki de yazıdır maskenin
ta kendisi. Birçok okuru müstear ismiyle onu daha çok sevmişti. Gerçi 1980`de
yazdığı intihar notunda sıkı hayranları tuhaf gerçeği öğrendiklerinde ne
düşündüklerini bilen bilir elbet ama Romain Gary, nam-ı diğer mile Ajar,
edebiyat dünyasına attığı `kazık`la kimsenin başaramadığı bir şeyin de üstesinden
gelmişti.
Çünkü çift adla yaşayan çift adla ve tek bir intiharla hayatına son veren
yazar, 1956`da Cennetin Kökleri/Les Racines du Ciel adlı romanıyla bir Fransız
edebiyatçısının ülkesinde ulaşabileceği en büyük zirve olan Goncourt Ödülü`nü
kazanmış, bu dönüm noktasından sonra kimi romanlarını mile Ajar takma adıyla
yazmaya başlamış ve 1975`de Onca Yoksulluk Varken/La Vie Devant Soi ile
aynı ödülü bir kez daha almıştı.
AslInda üç İsİmlİ
Ne Romain Gary ne de mile Ajar! Aslında bir Litvanyalı Yahudi ailenin çocuğu
olarak ülkenin başkenti Vilnius`da dünyaya gelen yazarın adı Roman Kacew
idi. Annesiyle öncePolonya`ya, ardından Fransa`nın Nice şehrine göç eden
yazar, çıkardığı kimlik sorunları yetmiyormuş gibi kökenleri konusunda hep
çelişkili bilgiler verdi.
Tıpkı, Küçük Prens`in yazarı ve yurttaşı Antoine De Saint Exupery
gibi pilot olan (Exupery yük taşırdı, Gary ise II. Dünya Savaşı`nda savaş
uçağıyla bomba taşıdı) Romain Gary, hukuk eğitimi aldı, diplomatlık yaptı,
senaryolar yazdı ve 2 de film yönetti.
Film endüstrisi ile ilgisi sadece senaristlik ve yönetmenlikle sınırlı kalmadı.
Dönemin ünlü Hollywood starı Jean Seberg ile 1962`de evlendi, yedi yıl evli
kaldıktan sonra, Meksikalımeslektaşı Carlos Fuentes`in karizmasına yenildi.
Çünkü Seberg, Gary`den 24 küçüktü. Büyük bir aşkla bağlı olduğu yakışıklı
Latin yazar Carlos Fuentes ise henüz 40`ındaydı. Gary bu yürek mağlubiyetini
çelebice kabullendiyse bile Jean Seberg`i ölene kadar unutamadı. Öyle ki
yazarın 1980`deki intiharında, bir yıl önce yitirdiği eski eşi Seberg`in
ölümünün de etkili olduğu söylendi hep.
Bu tutkulu aşkın tarafları, Peru`daki Kuşlar ve Öldür filmlerinde de birlikteydiler,
Jean Seberg oyuncu, Romain Gary ise yönetmen olarak.
İki kimliğiyle de başarılar yaşamış, romanları çok satmış, filmleri izlenip,
senaryolarına iyi paralar ödenmiş, dönemin dünya starlarıyla aşklar yaşamış
biri neden intihar eder. Bunu intihar mektubuna düştüğü hınzırca notundan
da anlıyoruz:
`Çok eğlendim, teşekkür ederim, hoşçakalın!`
MOMO`YU HERKES SEVDİ
Yazarın mile Ajar adıyla yazdığı Onca Yoksulluk Varken,Türkiye`de yıllar
boyunca büyük bir ilgiyle okundu. Vivet Kanetti`nin çevirisi, kitabın yayın
haklarını satın alan Agora Kitaplığı tarafından gerçekleştirilen yeni baskısında
da kullanıldı. Eski bir fahişe ve Yahudi olan Madam Rosa ileMuhammed(Momo)
adlı bir çocuğun yoksul hayatlarını nasıl paylaşıp, acılara birlikte katlandıklarını
anlatan roman sinemaya da uyarlanmış ve dönemin büyük Fransız oyuncusuSimone
Signoret, Madame Rosa`yı canlandırmıştı.
SONER CAN

