Napolyon Bonapart yani I. Napolyon (1769-1821) 19. yüzyılda Avrupa'nın genelini fethetmiş bir Fransız imparatordu. Korsika adasında doğdu. 1789-1799 yılları arasında devam etmekte olan Fransız Devrimi'nde orduda bolca rütbe atladı. 1799 darbesinde Fransa'nın siyasi lideri oldu. Askeri lider olarak 1804'te kendini imparator ilan etti. Napolyon zekiydi, hırslıydı ve iyi bir askeri stratejistti. Ülkesi o dönemde Avrupalı ülkelerin kurduğu koalisyonlara karşı savaştı. Bu savaşları başarıyla yönetti ve Fransa'ya toprak kazandırdı.
Fransa 1812'de Ruslar tarafından istila edildi. Napolyon bundan iki yıl sonra imparatorluktan alındı ve Elba adasına sürgün edildi. 1815'e gelindiğinde kısa süreliğine yeniden tahttaydı. Bu dönem Yüz Gün olarak bilinir. Zira Waterloo Muharebesi'ni ezici şekilde kaybetmesiyle yeniden imparatorluktan alınmıştı. Bu kez Saint Helena adasına sürgün edildi. 51 yaşındayken adada öldü.
I. Napolyon ile ilgili sıkça sorulan sorular
I. Napolyon olarak bilinen Fransız general Napolyon Bonapart devlet adamıydı. Napolyon, Fransız Devrimi'nde (1789-99) önemli görevler üstlendi. Fransa'nın ilk konsolü (1799–1804) ve de Fransa'nın ilk imparatoru (1804–14/15) oldu. Kendisi günümüzde tarihin en büyük askeri generalleri arasındadır.
Napolyon 1799 darbesi ile iktidara geldi. Beş üyeli Direktuvar'dan oluşan mevcut yönetim organı yerine üç kişilik bir Konsül atadı. Üç konsülden biri olan Napolyon tüm güce sahipti ve kalan ikisi kuklaydı. Ancak bir zaman sonra konsülü de kaldırdı ve kendini Fransa İmparatoru I. Napolyon ilan etti.
Napolyon 1799'dan 1804'e dek Fransa'nın ilk konsülü oldu. Bu dönemde Fransız eğitim sistemini kökten değiştirdi. Ayrıca medeni yasayı (Napolyon Yasası) çıkardı. Papa VII. Pius ile 1801 Antlaşmasını yaptı. Ayrıca Napolyon Savaşları'nı ilan etti. Fransız ordusuna modern bir düzen getirdi.
Napolyon 1812-13 yıllarında birçok askeri yenilgi yaşadı. Bu nedenle 6 Nisan 1814'te tahttan çekildi. 1815'in başlarında ise yeniden iktidardaydı. Uzun sürmedi ve 22 Haziran 1815'te indirildi. Ekim 1815'te ülkeden sürgün edildi ve Güney Atlantik Okyanusu'ndaki Saint Helena'da 5 Mayıs 1821'de 51 yaşında öldü.
Küçük Onbaşı (“Le Petit Caporal”) lakaplı olmasına rağmen aslında pek minik sayılmazdı. Zira 19. yüzyılda bir Fransız erkeğinin ortalama boyu yaklaşık 1.65'ti. Napolyon 1821'de öldüğünde boyu yaklaşık 1.68'di.
Napolyon’un eğitimi ve ilk askeri kariyer
Napolyon Bonapart Akdeniz'in Korsika adasındaki Ajaccio'da doğdu (15 Ağustos 1769). Ebeveynleri olan küçük Korsika soylularından Avukat Carlo Bonapart (1746-1785) ve Letizia Ramolino Bonapart'ın (1750-1836) sekiz çocuğundan ikincisiydi. Buna rağmen ailesi varlıklı sayılmazdı. Fransa, Napolyon doğmadan bir sene önce İtalya'nın Cenova şehrine bağlı Korsika’yı satın almıştı. Napolyon bu nedenle sonradan soyadının Fransızca yazımını kullanmayı seçmiştir.
1799'da, Napolyon'un Mısır'daki askeri seferi sırasında, Pierre Francois Bouchard (1772-1832) adlı bir Fransız askeri Rosetta Taşı'nı keşfetti. Bu eser, yaklaşık 2.000 yıldır ölü bir dil olan Mısır hiyerogliflerinin şifresini kırmanın anahtarı olacaktı.
Napolyon okulunu Fransa'da okudu. Fransızca öğrendi ve 1785'te Fransız askeri akademisinden mezun oldu. Fransız ordusunun topçu alayına ikinci teğmen atandı. 1789'da başlayan Fransız Devrimi'nden üç yıl sonra devrimciler monarşiyi yıkmış ve Fransız Cumhuriyeti açıklanmıştır. Napolyon bu dönemde ordudan izinliydi ve Korsika'daki evinde yaşıyordu. Ancak demokrasi yanlısı siyasi grup Jakobenler ile burada tanıştı. 1793'te Monapart ailesi ile Korsikalı milliyetçi vali Pasquale Paoli'nin (1725-1807) arası açıldı. Aile doğdukları toprakları terk ederek Fransa'ya döndü. Napolyon burada askeri göreve başladı.
Napolyon hızla Fransız devrimci lider Maximilien Robespierre'in (1763-1794) kardeşi Augustin Robespierre (1763-1794) ile ilişkili tutulmaya başlandı. Jakoben olan Augustin, Terör Dönemi'nde (1793-1794) önemli roller üstlendi. Devrime karşı olan herkes bu dönemde şiddet gördü. Napolyon bu zaman diliminde orduda tuğgeneralliğe ulaştı. Robespierre iktidarda kalamadı ve Temmuz 1794'te kardeşiyle giyotine sürüldü. Kardeşlere yakınlığı ile bilinen Napolyon ev hapsine tutuldu.
1795'te Napolyon, Paris'teki devrimci hükümete karşı yürütülen kraliyetçi ayaklanmanın bastırılmasına yardımcı oldu ve tümgeneral rütbesine terfi etti.
Napolyon'un yükselişi
Fransa’nın devrimci hükümeti 1792'den başlayarak Avrupa'dan ülkelerle savaşlara girişti. Napolyon, 1796'da İtalya'da yapılan savaşlarda komutandı. Fransa'nın baş düşmanlarından olan Avusturya donanımlı bir orduya sahipti ancak Napolyon onları yenmeyi başardı. Fransa ve Avusturya 1797'de Campo Formio Antlaşması'nı yaptılar. Antlaşma Fransızlara toprak kazandırdı.
Ertesi yıl, 1795'ten beri Fransa'yı yöneten beş kişilik bir grup olan Direktuvar, Napolyon'un İngiltere'yi istila etmesine izin vermeyi önerdi. Napolyon, Fransa'nın deniz kuvvetlerinin henüz İngiliz Kraliyet Donanması’na karşı çıkmaya hazır olmadığını düşünüyordu. Bunun yerine, Hindistan ile İngiliz ticaret yollarını kesmek için Mısır'ı işgal etmeyi önerdi. Napolyon'un birlikleri, Temmuz 1798'de Mısır'daki Memlüklere karşı Piramitler Muharebesi'nde zafer kazandı; ancak deniz filosu Ağustos 1798'deki Nil Savaşı'nda İngilizler tarafından neredeyse yok edildi.
1799'un başlarında Napolyon'un ordusu, günümüz İsrail'inde bulunan ve Osmanlı İmparatorluğu tarafından yönetilen Suriye'nin Acre bölgesini işgal etti. Acre Kuşatması olarak bilinen hamle başarısızlıkla sonuçlandı. O yaz Fransa'daki siyasi durumun belirsizlikle dolu olması, sürekli hırs ve kurnazlık içindeki Napolyon'u ordusunu Mısır'da terk etmeye ve Fransa'ya dönmeye zorladı.
18 Brumaire darbesi
Kasım 1799'da, 18 Brumaire darbesi olarak bilinen bir olayda, Napolyon Fransız Direktuvar'ını başarıyla deviren bir grubun parçasıydı.
Direktuvar üç üyeli bir Konsül ile değiştirildi. Napolyon ilk konsül oldu ve Fransa'nın önde gelen siyasi figürü haline geldi. 1800 yılının Haziran ayındaki Marengo Savaşı'nda, Napolyon'un kuvvetleri Fransa'nın ezeli düşmanlarından Avusturyalıları yendi ve İtalya'dan çıkardı. Bu zafer, ilk konsül olarak Napolyon'un elini güçlendirdi. Ek olarak, 1802 yılında Amiens Antlaşması ile savaştan bıkmış İngilizler Fransızlarla barış yapmayı kabul ettiler (ancak barış sadece bir yıl sürecekti).
Devrimin ilanıyla Napolyon ülkesinde istikrarı sağlamayı amaçladı. Hükümeti merkezî yapmıştı ve bankacılık ile eğitimde reformlar ilan etti. Ayrıca bilim ve sanata da destek sundu. Fransız yönetiminin katolik papa ile ilişkisi devrim döneminde zora girmişti. Ancak Napolyon ikili iletişimi geliştirdi. Duyurduğu Napolyon Kanunları en köklü icraatlarındandır. Zira Fransız hukukunu modern hale getirmiş ve günümüz Fransız medeni hukukunun yapı taşı olmuştur.
1802'de bir anayasa değişikliği yapıldı. Bununla Napolyon hayat boyu ilk konsül ilan edildi. 1804'te Paris'teki Notre Dame Katedrali'nde yapılan "savurgan" bir törenle kendini Fransa imparatoru kıldı.
Napolyon'un evlilikleri ve çocuklar
Altı yaşında iki çocuğu olan çekici dul Josephine de Beauharnais (1763-1814) ve Napolyon 1796'da evlendiler. On yıldan fazla bir süre sonra, 1809'da, Napolyon, İmparatoriçe Josephine'den çocuğu olamayacağından emin oldu. Ardından yeni bir eş bulabilmesi ve bir varisi olması için evlilikleri iptal edildi. 1810'da Avusturya imparatorunun kızı Marie Louise (1791-1847) ile evlendi. Ertesi yıl, II. Napolyon olarak bilinen ve Roma'nın kralı ünvanı verilen oğlu Napolyon François Joseph Charles Bonaparte'ı (1811-1832) doğurdu. Marie Louise'den olan oğlu dışında, Napolyon'un birkaç gayri meşru çocuğu vardı.
I. Napolyon dönemi
Napolyon Savaşları 1803-1815 yılları arasında yaşanmıştır. Fransa bu zamanda Avrupa ülkelerinden çeşitli koalisyonlarla geniş çaplı savaşlara girdi. Napolyon 1803'te Kuzey Amerika'daki Louisiana Bölgesi'ni 15 milyon dolara sattı. İmparator bunu sonraki savaşlara kaynak sağlamak için yaptığını açıkladı. Olay tarihte Louisiana'nın satın alımı (Louisiana Purchase) adıyla bilinir.
İngilizler Ekim 1805'te Fransa ile Trafalgar Muharebesi'ne girişti. Napolyon filosu bozguna uğratıldı. Ancak aynı yıl Aralık ayında Napolyon büyük bir zafer elde edecekti. Ordusunu Avusturyalılar ile Rusların üstüne sürdü ve Austerlitz Muharebesi'nde onları yenerek tarihe geçti. Bu savaş Kutsal Roma İmparatorluğu'nu dağıtmış ve Ren Konfederasyonu'nu kurdurmuştur.
Napolyon 1806'da Britanya'ya ekonomik savaş başlatmayı planladı. Kıta Ablukası'nın ilan edilmesiyle Britanya ile liman ticareti engellendi. 1807'de Napolyon'un Prusya'daki Rusları yenmesinin ardından I. Alexander (1777-1825) barış anlaşması olan Tilsit Antlaşmaları'nı kabul etmek zorunda kaldı. 1809'da Fransızlar, Wagram Savaşı'nda Avusturyalıları yendi ve Napolyon için büyümenin devam etmesi sağlandı.
Aynı dönemlerde Fransız aristokrasisini baştan kurdu (Fransız Devrimi ile kaldırılmıştı). Batı ve orta kıta Avrupası'nda elde ettiği toprak kazanımlarından cesaret alarak yakın arkadaşlarına ve ailesine esalet unvanları vermeye başladı.
Napolyon'un düşüşü ve ilk çekilme
1810'da Rusya Kıta Ablukasından çekildi. Napolyon misilleme olarak 1812 yazında Rusya'ya gidecek büyük bir ordu kurdu. Ruslar, Fransızlarla geniş ölçekli bir savaşa girmek istemedi. Napolyon'un güçleri saldırmaya başladığında geri çekilme stratejisini benimsediler. Sonuç olarak uzun bir operasyon için hazırlıksız olan Napolyon’un birlikleri Rusya'nın derinliklerine doğru yürüdü. Eylül ayında, her iki taraf belirsizlikle sonuçlanan Borodino Muharebesi'nde ağır kayıplar verdi. Napolyon'un kuvvetleri Moskova'ya saldırdı ancak neredeyse tüm nüfus şehirden tahliye edilmişti.
Ruslar bir yandan geri çekilmiş ancak bir yandan da yoldaki gıda ve barınma kaynaklarına ulaşımı engellemek için şehri yakmıştı. Napolyon Rusların bir ay içinde teslim olacaklarını düşünüyordu. Ancak zorlu kış geldiğinde teslim olması gerekenin kendisi olduğunu anladı. Napolyon açlık çeken ordusunu Moskova'dan çıkardı. Moskova'dan çıkışın sonuçları ağırdı; Ruslar Fransızlara agresif ve acımasız baskınlar yaptılar. Rusya'ya 600.000 asker ile gelen Napolyon sefer sona erdiğinde ülkeden 100.000 askerle çıkabildi.
Fransız kuvvetleri felaketle sonuçlanan Rus seferiyle ile aynı anda Yarımada Savaşı'na (1808-1814) katıldı. Savaş, İspanyolların ve Portekizlilerin Fransızları İngilizlerin yardımıyla İber Yarımadası'ndan sürmesiyle sonuçlandı. Bu yenilgi 1813'te Napolyon'un güçlerinin Avusturya, Prusya, Rusya ve İsveç birliklerini kapsayan bir koalisyon tarafından yenildiği Uluslar Savaşı olarak da bilinen Leipzig Muharebesi izledi. Napolyon daha sonra Fransa'ya çekildi ve Mart 1814'te koalisyon güçleri Paris'i ele geçirdi.
Napolyon 6 Nisan 1814'te 45 yaşında tahtından indi. Fontainebleau Antlaşması ile İtalya kıyılarındaki Akdeniz adası Elba'ya sürgün edildi. Karısı ve oğlu ise Avusturya'ya gitti. Adeta alay eder gibi Napolyon'a adada bağımsızlık verildi.
Yüz Gün ve Waterloo savaşı
26 Şubat 1815'te sürgünde geçirdiği bir yıldan az bir süre sonra Napolyon Elba'dan kaçtı ve 1.000'den fazla destekçiden oluşan bir grupla Fransız anakarasına gitti. 20 Mart'ta Paris'e döndü ve kalabalık tezahüratlarla karşılandı. Yeni kral Louis XVIII (1755-1824) kaçtı ve Napolyon'un Yüz Gün olarak bilinen süreci başladı.
Napolyon Fransa'ya dönmüştü ancak Avusturyalılar, İngilizler, Prusyalılar ve Ruslar onu düşman olarak görüyordu. Bunun üzerine bir müttefik koalisyonu kurmayı planladılar. Napolyon da kendi ordusunu kurdu ve ilk saldırıyı kendisi yapmayı planladı. Amacı koalisyon kurulmadan ülkeleri tek tek yenmekti.
Haziran 1815'te Fransızlar İngiliz ve Prusya ordularının bulunduğu Belçika'ya girdiler. Napolyon'un ordusu 16 Haziran'da Ligny Muharebesi'nde Prusyalıları alt etti. Ne var ki henüz 18 Haziran'da Waterloo Savaşı'nda Fransızlar, Prusyalıların yardımıyla İngilizlerce bozguna uğradı. Savaş Brüksel yakınlarında yapılmıştı.
22 Haziran 1815'te Napolyon bir kere daha imparatorluktan çekilmek zorundaydı.
Napolyon’un son yılları
Napolyon Ekim 1815'te Saint Helena adasına sürüldü. Bu ada Güney Atlantik Okyanusu'nda bulunuyordu ve İngilizlerin kontrolündeydi. Fazla yaşamadan 5 Mayıs 1821'de 51 yaşında öldü. Ölüm sebebinin mide kanseri olduğu düşünülür. (Napolyon iktidarda olduğu süre boyunca resmini yaptırırken bolca eli yeleğinde poz verirdi. Bu durum mide ağrısı ile boğuştuğuna dair tahminlere yol açtı.) Napolyon, “Seine'nin kıyısında, çok sevdiğim Fransız halkı arasına” gömülmeye yönelik talebine rağmen adaya gömüldü. 1840'da kalıntıları Fransa'ya geri getirildi ve Paris'teki Les Invalides'teki bir mezarda, diğer Fransız askeri liderlerinin arasına gömüldü.
Napolyon Bonapart'ın sözleri
- “İnsanları yönetmenin tek yolu onlara bir gelecek göstermektir: Liderler umut satar.”
- “Düşmanınız hata yaparken ona engel olmayın.”
- “Kıskançlık adiliğin ilanıdır.”
- “Çoğu insanın başarılı olmak yerine başarısız olmasının nedeni en çok istedikleri şeyi, o anda istedikleri şeye değişmeleridir.”
- “Dünyada başarılı olmak istiyorsanız, her şeyi söz verin, hiçbir şey yapmayın.”