Buraya kadar söylenenlerden şu sonuca vardık: Evrendeki görüngüler (fenomenler) değişmez ilâhî sünnetlere ve bir dizi sabit kanuna bağlıdır. Diğer bir deyişle, Allah'ın evrende belirli yöntemleri, yol ve yordamları vardır, işlerin çekip çevrilmesini de bu yöntemlerin dışına asla çıkarmaz.
Şimdi, kanunun ne demek olduğunu görelim. Sünnet ne anlama gelir? Acaba ilâhî kanun ve sünnet, toplumsal alandaki pozitif kanunlar, borçlanmalar, sözleşmeler vs. gibi midir? Yoksa Allah'ın özel bir mahluku, yaratığı mıdır? Yoksa bu ikisinden hiçbiri de ilâhî kanun ve sünnet söz konusu olunca doğru değil mi? Her ne hâl ise, Allah'ın ken-di kanunu belirli durumlarda yaratmaması (halk etmemesi) veya yürürlüğe koymaması mümkün müdür? Niçin ilâhî sünnet ve kanunun değişmesi mümkün değildir?
Bu soruların cevabını şöyle verebiliriz: Sünnet ve kanun ayrı ve özel bir yaratma eylemine konu olabilecek şeylerden değildir. Kanun genel bir kavramdır ve zihnin bir soyutlamasının ürünüdür. Dış gerçekliği yoktur, dış âlemde "genellik" ve "kanun oluş" niteliği ile "kanun"a rastlanmaz. Dış âlemde gerçekliği olan sebep-sonuç ilişkisi ve varoluşun derece ve mertebeleridir. Bunlar zihnimizde soyutlanır ve kanun biçiminde yansırlar. Varoluşun dereceleri, aşamaları vardır. Her derecenin de sabit ve somut bir yeri ve durumu vardır. Bir sebebin kendi yerini başka bir sebebe vereceği veya bir sonucun başka bir yere gideceği tasavvur edilemez. İşte bu gerçek şöyle ifade edilmektedir: "Evrende kanun vardır ."
Şu hâlde yaratış kanunu, uzlaşmaya ve varsayıma dayanan bir kanun değildir. Çünkü eşyanın varoluşunun niceliğinden soyutlama yolu ile elde edilmiştir. Bu sebeple de bu kanun için değişme imkânsızdır.
Bilecik
şehre puan vermedi, inceleme eklemedi.
0 yorum