HABERRUS - Afganistan’da Taliban'ın iktidarı ele geçirmesi sadece Batı'yı değil, İslam dünyasını da korkuttu.
25 yıl önce Pakistan ile birlikte Afganistan İslam Emirliği'ni tanıyan tek ülke olan Suudi Arabistan ve BAE, bu kez diplomatlarını Kabil'den ilk tahliye eden ülkeler arasında yer aldı ve bekle-gör tavrı aldı.
Türkiye ve Katar ise yaptığı açıklamlarda diğer İslam Devletlerinden ayrılarak Afganistan'da Taliban dahil tüm taraflarla görüştüklerini açıkladı.
Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı tarafından Salı günü yapılan açıklamada, Taliban hareketinin (Rusya Federasyonu'nda yasaklanmış bir terör örgütü) ve tüm Afgan partilerinin güvenliği, istikrarı, can ve malları korumak için çalışacağı umudu dile getirildi. Kardeş Afgan halkına ‘kimsenin müdahalesi olmadan kendilerinin yaptıkları seçime’ desteğini ilan etti.
Bu sözler, Suudi diplomatların Kabil'den tahliye edilmesinin ertesi günü geldi.
BAE diplomatları da Afganistan'ın başkentinden ayrıldı. Ülkenin Dışişleri Bakanlığı, Afganistan'da "acil bir şekilde istikrar ve güvenliğin sağlanması ihtiyacının" ve bunun için tüm Afgan taraflarının çabalarının uygulanması gerektiğini vurguladı.
Batılı diplomatların Kabil'den acilen tahliyesi şaşırtıcı değil ancak, Suudi Arabistan ve BAE'nin bu kararı beraberinde bir çok soruları gündeme getiriyor.
Çeyrek yüzyıl önce, 1996-2001'de Taliban yönetimi altındaki devlet olan Afganistan İslam Emirliği'ni sadece Riyad, Abu Dabi ve İslamabad tanımıştı.
Pakistan İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Şah Mahmud Kureyşi Pazar günü yaptığı açıklamada, "Zamanı geldiğinde Pakistan, uluslararası uzlaşma, temel gerçekler ve Pakistan'ın ulusal çıkarları doğrultusunda Taliban hükümetini tanıyacaktır" dedi.
Aynı zamanda Pakistan'ın Afganistan'da favori olmadığını vurguladı. Suudi Arabistan ve BAE, kendilerine Taliban'ın tanınmasına dair ipuçlarına bile izin vermiyor.
Riyad'ın korkuları, Suudi gazetesi Al-Sharq al-Awsat'ta, genellikle yönetici seçkinlerin görüşlerini ifade eden eski editörü Abdel Rahman al-Rashed tarafından yazılan bir sütunda açıkça görülüyor.
Ona göre, Afganistan'daki olaylarda, Taliban'ın bir iktidar yapısı olarak asıl işi başlayana kadar netleştirilemeyecek pek çok konu var.
Bu meseleler arasında Taliban'ın ABD ile ilişkisi de var. El-Rashed, Taliban'ın Amerikalılarla uzlaşma arayışına gireceğine inanıyor.
Riyad için bir diğer önemli soru da, Taliban'ın silahlı bir "cihatçı" hareket olarak kalmaya ve İŞİD (Rusya Federasyonu'nda yasaklı) gibi terörist gruplara izin vermek de dahil olmak üzere sınırları dışında düşmanlıklar yürütmeye devam edip etmeyeceğidir.
Moskova, Taliban'ın İŞİD ile savaş halinde olduğunu defalarca vurgulasa da, Riyad bu güçler arasındaki ilişkilerin nasıl gelişeceğinden tam olarak emin değil.
El-Rashed, "Taliban'ın söylediklerine rağmen, bugün IŞİD ve diğer herkesle aralarının bozuk olduğuna dair bir kanıt yok" diye yazıyor ve Taliban'ın "Afgan hapishanelerinden yüzlerce veya binlerce teröristi serbest bıraktığına" dikkat çekiyor. Onu endişelendiren üçüncü soru ise Pakistan'ın Taliban üzerindeki etkisinin derecesi.
Pakistanlıların Taliban'ın kararları üzerinde etkisi olduğu ortaya çıkarsa, bu büyük güçlere güven verecektir” dedi.
Riyad, çeşitli radikal güçlerin nasıl davranacağı ve bunun kendilerini ve bölgenin kaderini nasıl etkileyeceği konusunda endişeli.
Dikkatli davranarak diplomatlar da tahliye edildi.
Suudi Arabistan, Afganistan'daki uzlaştırıcı politikaları desteklediği için Taliban'ın cezalandırılmasından korkabilir. Suudiler ABD'ye odaklanmış ve ülkeden kaçan Afganistan Devlet Başkanı Eşref Gani'yi desteklemişti. Ek olarak, bölgede radikalizmin büyümesinden ve bunun, Veliaht Prens Muhammed bin Salman'ın son zamanlarda muhafazakar güçleri hoşnutsuzlaştırarak İslam'ı modernize etmeye çalıştığı krallık içindeki durumu nasıl etkileyeceğinden korkuyorlar.
Ankara: Taliban dahil tüm taraflarla diyaloğunu sürdürdürüyoruz
Katar ve Türkiye dışındaki diğer İslam ülkeleri Taliban’a karşı daha temkinli davranıyor.
BAE'ye gelince, bu ülke, dünyanın önde gelen oyuncuları böyle bir karara varana kadar Taliban'ı desteklemek için riskli bir adım atmayacak kadar dünya finans merkezi rolüne çok değer veriyor.
Buna ek olarak, hem Suudi Arabistan hem de BAE, 2017'de Katar ile diplomatik çatışmanın başlamasından sonra Afgan yerleşimine katılımlarını keskin bir şekilde azalttı.
2013'ten beri Doha, Taliban'ın siyasi ofisine ev sahipliği yapıyor ve Taliban, Afgan hükümeti ve ABD arasındaki ana müzakere platformlarından biri haline geldi.
Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, Katarlılar artık komşularından daha aktif.
Katar Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abderrahman Al Thani, “Katar, özellikle iktidar boşluğunun ortaya çıkmasından sonra barışçıl bir geçiş sağlamak için elinden gelen her şeyi yapıyor” dedi.
Bir diğer önemli İslam devleti olan Türkiye de benzer bir konuma sahiptir. Bu ülkenin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Ankara'nın Taliban dahil tüm taraflarla diyaloğunu sürdürdüğünü söyledi.
Katar ve Türkiye'ye kıyasla diğer tüm İslam ülkeleri açıklamalarında hala çok temkinli.
Örneğin, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), yalnızca Taliban ve diğer tüm Afgan taraflarını halkın çıkarlarını savunmaya çağırdı, gelişmeleri takip ettiğini ve barış sürecine desteğini yeniden teyit ettiğini ekledi.
Resmi olmayan düzeyde ve sosyal ağlarda olmasına rağmen, farklı görüşler ortaya çıktı. Bazıları bölgenin geleceği için endişelenirken, bazıları ise ABD'nin yenilgisine seviniyor.
İran, ABD'nin yenilgisine sevinenler arasında. İdeolojik olarak Tahran'a yakın olan Filistin hareketi Hamas, "Taliban'ın işgalci saldırganlar üzerindeki zaferini" selamladı ve bunu direniş güçlerinin bir başarısı olarak nitelendirdi ve İsrail'e karşı mücadelede onların yolunu izleme sözü verdi. Ancak Tahran, sınırlarındaki durumun kötüleşmesinden ve mülteci akınında keskin bir artıştan ziyade hâlâ müzakereleri tercih ediyor.
İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Ebrahim Raisi, "Askeri yenilgi ve ABD'nin Afganistan'dan çekilmesi, bu ülkede yaşamı, güvenliği ve kalıcı barışı yeniden sağlamak için bir fırsat sağlamalı" dedi.
İranlılar, Taliban'ın 1989'da diplomatlarını ve resmi IRNA ajansından bir gazeteciyi öldürmesini henüz unutmadı.