Taocu Meseller 6
Chuang Tzu
Bostan Kuyusu
Zi Gong39, Qu ülkesine gitmiş, oradan da Zin'e geçmişti.
Yolda, Han40 ırmağı yöresinde bostanını sulayan bir ihtiyar
gördü. Adamcağız her seferinde kuyunun dibine iniyor, bir bakraç suyla
tekrar yukarı tırmanıyor, bununla sebzelerini suluyordu. Tüm gücüyle
çalışıp, pek az iş çıkarıyordu.
Zi Gong ihtiyara dedi ki: "Bir araç var ki, onunla pek az bir
emekle bir günde yüzlerce tarhı sulaya-bilirsiniz. Bunu kullanmak istemez
miydiniz?" İhtiyar doğruldu: "Nasıl olacakmış bu iş?" Zi Gong anlattı: "Uzun
bir sırıktan bir kaldıraç yaparsınız, arkasına bir ağırlık bağlarsınız, önü
hafif kalır. - Bununla kısa zamanda istediğiniz kadar su çekersiniz."
İhtiyar öfkeyle güldü: "Benim ustam derdi ki, makine ile çalışanın
yaptığı iş de makineleşir. Yaptığı iş makineleşenin kalbi de makineleşir.
Kalbi makineleşenin saflığı, basitliği gider. Saflığım yitiren kişi huzursuz
olur. Huzursuzluk ise Tao'yu yaşamayı engeller. O sizin anlattığınız türden
araçları bilmez değilim; ama bunları kullanmaktan utanç duyarım!"
Zi Gong kızardı ve sustu. Bostancı sordu: "Siz kimsiniz beyim?" Zi
Gong, "Ben Konfüçyüs'ün öğrencilerindenim," diye cevap verdi.
Bostancı başını salladı: "Demek siz eski zamanların kutlu
kişilerine özenen büyük alimlerdensiniz. Halktan üstün oldukları ile övünüp,
iyi bir isim yapma kaygısı içinde yanıp tutuşanlardan. Derin bilginizi bir
yana atıp çözüm reçetelerinizi bir unutabilseydiniz, belki bir şeyler
yapabilirdiniz. Ama siz kendinizi bile düzeltemezken, nasıl olup da dünyayı
düzelteceksiniz? Gidin işinize efendi, alıkoymayın beni işimden."
Zi Gong ölü gibi bembeyaz kesilmişti. Ne yaptığını bilmez bir halde
yola çıktı. Ancak üç saat durmadan yürüdükten sonra biraz kendine gelebildi.
Öğrencileri sordular: "Kimdi o ihtiyar, usta? Onunla konuştuktan
sonra renginiz attı. Bütün gün kendinizi toparlayamadınız! Ne söyledi size?"
Zi Gong dedi iki: Şu dünyada ustamızdan başka büyük adam yoktur sanırdım.
Şimdi anladım ki bir de bu bostancı ihtiyar varmış.
Ustamız, geçmiş devirlerin kutlularının Yol'una göre insanın az
güçle çok iş yapması gerektiğini öğretmişti bana. Oysa şimdi gördüm ki, hiç
de doğru değilmiş bu.
Şu adam halkın arasına karışmış yaşıyor da, kimse bilmiyor nereden
gelip nereye gittiğini. Ne kadar güçlü ve gerçek bir yetkinlik. Onun
yüreğinde başarıya, kazanca, ustalığa, hünere yer yok. İstemediği şeyi
yapmıyor; anlayışına uymayan yolda gitmiyor. Tüm dünya onu onurlandırsa,
başını çevirip bakmayacak. Tüm dünya onu aşağılasa, üzerinde durmaya değmez,
önemsiz bir şey olarak görecek. Dünyanın övgüsünün ve yergisinin böylesi
üstünde olan kişi, Te'sı tam bir insandır. Onun önünde ben kendimi rüzgârın
ve dalgaların oradan oraya savurduğu yaprakmışım gibi, basit bir köylüymüşüm
gibi duyumsadım."
Lu'ya dönünce olup biteni Konfüçyüs'e anlattı. Konfüçyüs dedi ki:
"O adam en eski devirlerin ilkelerine göre yaşıyor demek. Bir'e varmış,
İki'yi bilmek istemiyor. İç dünyasını düzene koymuş, dış dünya hakkında bir
şey duymak istemiyor. Böylesine özü bulmuş, bölünmezle bir olmuş,
edimsizlikte kalıp doğasını sağlamlaştıran, tinsel gücüne hakim, yine de en
alttakiler arasında dolaşıp onlara karışan birinden korkmakta haklıydın
elbette. Senin kadar ben de o en eski devirlerin ilkelerini anlamaktan
acizim."
(12,
U)
Tutuculuk üzerine
Konfüçyüs bir yolculuğu sırasında
We ülkesinden geçiyordu. Öğrencisi Yenhui41 müzik
ustası Jin'e sordu: "Ustamızı nasıl buldun?" Jin Usta yanıt verdi:
Bk.: Felsefi makaleler bölümünde "Tinsel Oruç'
"Ne yazık ki ustanızın çabaları başarısızlığa mahkûm." Yenhui
tekrar sordu: "Neden?"
Jin Usta şunları söyledi: "Törenlerde kurban olarak sunulan
samandan köpekler törenden önce süslü dolaplara konur, dantellerle,
nakışlarla süslenir. Rahip onlara el sürmeden önce oruç tutup abdest alarak
arınır. Ama tören bitti mi atarlar onları çöplerin arasına, gelen geçen hiç
aldırmadan başlarına, sırtlarına basar, kış için yakacak toplayanlar onları
toplayıp yakar.42 Ama yoldan geçen biri kalkıp da bunları alsa,
süslü dolaplara koysa, dantellerle, nakışlarla süslese, işi gücü bırakıp
bunların ayakları dibinde uyuşa, kötü düşler ve karabasanlar görür. Sizin
usta da eski hükümdarlar zamanında töreni yapılıp işi bitmiş saman köpekleri
buluyor, çevresine topladığı öğrencileriyle birlikte işi gücü bırakıp
bunların ayakları dibinde uyumaya kalkıyor. İşte bu yüzden Song'da altında
durduğu ağaç üzerine devrildi, We'da ayağının tozunu silkmek zorunda kaldı43,
Shang ve Zhou'da gözden düştü. Bunlar, kötü düş değil mi? Chen ile Zhai
sınırında askeri birliklerce kuşatıldı, yedi gün pişmiş aş yüzü görmedi,
neredeyse öleyazdı: Bu, karabasan değil mi?
Su üzerinde yolculuk edecek olan gemiye biner, kara yolundan giden
arabaya. Suda gemi ile yolculuk ediliyor diye biri kalkıp karada da gemi ile
yolculuk etmek isterse, yaşamı boyunca bir karış yol alamaz. Eski ve yeni
zamanlar da su ve kara yolculuğu gibi değil mi? Eski Zhou krallığı ile
bugünün Lu ülkesi de gemi ve araba gibi değil mi? Zhou krallığı
yöntemleriyle Lu'yu yönetmeye kalkışmak, karada gemi yürütmeye kalkışmak
demek değil mi? Hem başarısızlığa mahkûm boşuna bir çabadır bu, hem de
insanın başına bin bir dert açar. Ama sizinki hâlâ anlamamış bir yöntemi
başka yere uygulamaya kalkan kişinin saygınlığını yitireceğini.
Kaldıraçlı bostan kuyularını bilmez misin? Çekersen aşağı iner,
bırakırsan yukarı çıkar: Onu bir insanın çekmesi gerekir, yoksa onun insanı
çekmesi değil! Ancak o zaman o insana karşı koymadan inip çıkar. Üç Hakan -
Beş Hükümdar devrinin44 töresi ahlakı, yasaları, emirnameleri de
saygınlıklarım bugüne uygun olmalarından değil, o zamanın koşullarını
düzenleyebilmiş olmalarından alıyorlar. İğde, armut, turunç ve portakalı al:
Bunların hepsinin de tadı güzeldir ama, her birininki başka başkadır. Ahlak,
töreler ve yasalar da öyle olmalı, kendi dönemlerinin koşullarına uymalıdır.
Şimdi bir maymunu al, Zhou Bey'in45 giysilerini giydirmeye kalk!
Her halde bunları dişleyip yırtmaya çalışır, ancak tüm giysilerden
kurtulursa rahat eder. O zamanlar ile bugünü de karşılaştırırsak, aradaki
fark maymun ile Zhou Bey arasındaki farktan hiç de daha az değil.46
Bir gün dünya güzeli Xishi'nin canı sıkılmış, suratını asmış.
Çirkin bir kadın görmüş bunu, pek güzel bulmuş: Köyüne dönünce o da surat
asmış. Ama zengin komşuları evlerine çekilip kapılarım kapamışlar yüzüne,
fakir fukara ise çoluğunu çocuğunu alıp uzaklaşmış yanından. Surat asmanın
da güzel olabileceğini doğru anlamış ama, bunu güzel yapanın ne olduğunu
anlamamış.
Ustanızın çabaları başarısızlığa mahkûm. Çok yazık!"47
(14, 4)
Sözcüklerin Değeri
Dünyada Tao'nun en iyi anlatımı diye kitaplara yazılanlar bilinir.
Ama kitaplarda bulunan, yalnızca sözcüklerdir. Kitabı değerli kılan,
içindeki bu sözcüklerdir. Sözcükleri ise değerli kılan, dile getirdikleri
düşüncelerdir. Düşüncelere yön veren bir şey vardır. Ama işte bu,
sözcüklerle anlatılamaz!
Dünya, sözcükleri yüzünden değer vermiştir kitaplara, onları
kuşaklar boyu miras bırakmıştır. Dünya, kitaplara böyle değer verir
vermesine ama, kitaplar aslında bu değeri hak etmezler: Aslında değersizdir
onlar, çünkü onları değerli kılan şeyler değersizdir. Şimdi senin şu önünde
gördüklerin, sadece şekiller ve renklerdir, duydukların, sadece isimler ve
seslerdir. Tuhaftır, insan şekiller ve renklerin, isimler ve seslerin
Tao'nun özünü kavramaya yettiğini sanır. Oysa şekiller ve renkler, isimler
ve sesler gerçek Doğayı kavramaya yetmez. Bu yüzdendir ki, bilenler
konuşmuyor konuşanlar bilmiyor 48 ama dünya nereden bilsin bunu?