-Dede, ben büyüyünce patron olmak istiyorum, dedi çocuk.
-Patron mu? Ne demek o?
-Öyle işte, patron olacağım ben!
Dede gülümseyerek sordu;
-Patron ne yapar, kimdir biliyor musun peki?
-Patron emir verir. Çok güçlüdür!
-Yaaa çok ilginçmiş. Peki sen nasıl öğrendin böyle olduğunu?
-Okulda arkadaşım dedi, babası patronmuş.
-Hmmm, çok değişik… Halbuki ben daha farklı bir şey sanıyordum.
Çocuk meraklanarak sordu;
-Sen nasıl bir şey sanıyordun?
-Sadece emir vermekten daha değişik bir şey sanıyordum, dedi dede.
Çocuk kafası karışarak sordu;
-Öyle midir ki? Anlamadım hiçbir şey.
-Gel bakalım, otur şöyle karşıma. Madem patron olmayı istiyorsun sana bir oyun anlatacağım.
-Oyun muuuu? heyecanlandı çocuk.
-Evet, oyun! Satranç oyununu hiç duydun mu?
-Yooo duymadım.
Dede anlatmaya başladı;
-Karelerden oluşan bir tahtanın üzerinde, siyah ve beyaz taşların karşılıklı birbirini yenmeye çalıştığı bir oyun. Taraflardan birinin kazanması ile oyun biter.
-Peki nasıl oynanıyor?
-Her taşın kendi hareket alanı, hamle sırası ve görevleri vardır. Piyon, Kale, At, Fil, Vezir ve en önemli taş olan Şah… Her taş bazı kurallar içerisinde oyunda kalabilir ancak.
-Şah neden en önemli? merakla sordu çocuk.
-Çünkü oyunu kazanmak ona bağlı da ondan.
-Nasıl yani?
-Bütün oyunun amacı, kendi Şah’ını korurken, karşı tarafın Şah’ını oyundan düşürmektir, yani mat etmektir.
-Eğlenceli bir oyuna benziyormuş, dedi çocuk keyiflenerek.
-Nereden baktığına bağlı olarak eğlencesi değişir…
-Anlamadım?
Dede gülümseyerek anlatmaya devam etti;
-Eğer Piyon açısından bakarsan, onlar en önemsiz görülen taşlardır. Hareket alanları çok dardır ve her zaman ilk feda edilecek taşlar arasında, en önde yer alırlar. Arkasındaki taşlardan Kale, en dışta yer alıp birçok alanı koruyup savunabilecek ve aynı zamanda karşı tarafa uzun mesafeden zorluk çıkarabilecek bir taştır, sapasağlam ve kuvvetlidir. Onun hemen yanında At vardır, bu taş çok stratejik hamlelerde oyunun bütününe etki edebilecek güçtedir, genellikle önem verilen taşlar arasındadır. At’ı en güzel destekleyen taş ise Fil’dir, bu taş kendini çok iyi gizler… Tam unutulduğu sırada sahneye çıkar ve rakibe büyük zorluk yaşatır. Vezir açısından bakarsan belki de en ön plandaki, en göze batan, oyunun neredeyse bütün yükünün üzerine yüklendiği taş diyebiliriz… Şah’ın en büyük koruyucusu aynı zamanda rakip Şah’ın da en büyük korkulu rüyasıdır. Eğer oyunda Vezir varsa çok rahatsındır çünkü her kareye gider ve her taşı oyundan düşürebilecek gücü vardır.
-Ya Şah?
-Şah ise bütün bu taşların çeşitli hamlelerinin yanında en az kareye hareket edenidir. Ama oyundaki en önemli, en kıymetli taştır. Eğer Şah olmazsa, ortada oynanabilecek bir oyun da olmaz. Kısacası Şah, oyunun beynidir.
Çocuk kafası karışarak sordu;
-Dede, Şah eğer en önemli taş ise nasıl olur da diğer taşlara göre yaptıkları daha az olabilir?
-Haklısın kafan karıştı biraz. Şöyle söyleyeyim, oyunun kuralı böyledir… Şah’a göre oyun belirlenir, hangi hamlelerin yapılacağı hesaplanır, hamleler yapılırken çıkabilecek engeller düşünülerek oyun geliştirilir.
-Hmm zor bir şeye benziyor…
-Evet çok kolay değildir. Bunu yaparken her Şah kendine göre bir yöntem geliştirir. Kimi Şahlar kendilerini çok yüce, çok yenilmez ve tek doğru görürler. Oyuna dahil olmaktansa etrafındaki taşlara fazla görev verirler ve bazen o taşların da ciddi kayıplarına neden olurlar. Mesela Vezir’i düşün. Hareket gücü çok yüksek olduğu için en çok görev bu taşa verilir genelde. Her saldırıda, her savunmada en büyük rol genelde bu taşındır.
-O zaman Vezir olmadan oyunu kazanılamaz mı?
-Olur mu öyle şey, elbette kazanılır. Vezir varken herkes oyun kazanır, önemli olan Vezir olmadan da oyunu kazanabilmektir!
-Ama nasıl? Bu taş o kadar güçlü ise, o olmadan nasıl oyunu kazanabilirsin ki?
-İşte oyunu yönetme farklılıkları burada devreye giriyor evlat! Bazı Şahlar az önceki örneğin tam aksine, sadece Vezir’in üzerinden plan yapmaktansa oyunda yer alan bütün taşlara eşit değerde görev verir. Her bir taşın kendi yetenekleri doğrultusunda önemli becerileri vardır. Şah, bu yetenekleri doğru tespit ederek her biri ile ayrı ilgilenir ve oyun stratejisini buna göre planlar ise uzun süreli başarıyı elde etmiş olur.
-Hmm…Yani Şah her zaman oyunu yöneten ve en korunması gereken taş oluyor. Ama takımından taşlara göre daha az hareket ediyor, planlayıcı oluyor çünkü oyunun beyni. Ve eğer kendini takımından ayrı düşünürse başarısı uzun sürmeyebiliyor, ama tam tersini yapan bir Şah daha uzun süre başarılı olabiliyor.
-Güzel söyledin. Ve tabi Şah sabırlı ve kararlı olmalıdır çünkü oyunda birçok beklenmedik olaylar yaşanır ve her seferinde en az zararla yola devam edebilmek gerekir ki oyun sonunda galibiyet elde edebilsin. Hangi bakış açısında olduğun, hangi şekilde yönetmek istediğin ile ilgili biraz.
Çocuk düşünceli;
-Hmm..
-Ne oldu?
-Kafam çok karıştı sanırım… Arkadaşımın babası ile bu oyunun ne ilgisi var?
Dede gülerek;
-Sen bu oyunu hayatın boyunca hiç aklından çıkarma. Günü geldiği zaman anlayacaksın…
Ceyda ILGAZ