Ekim Devrimi, Bolşevik Devrimi ya da Rus Devrimi olarak bilinen bu ayaklanma, Rusların yetmiş yıldan fazla sürecek komünist yönetimini kurduran ve hemen hemen kansız gerçekleşen darbenin başlama işareti olmuştur. Bu yazımızda 24 Ekim 1917 gününü yani ihtilalin yaşandığı saatleri anlatacağız. Bir sonraki yazımızda nedenleri ve sonuçlarına yer vereceğiz.
1917 Ekim Devrimi
Zürich'te başlayan bir haftalık yolculuğun ardından Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi Bolşevik kanadının sürgündeki lideri Vladimir İlyiç Lenin, Petrograd'daki Finlandiya Garı'na 3 Nisan 1917 günü kapıları mühürlü bir trenle varıyordu. Alman resmi makamlarına amacının Rusya'nın savaştan çekilmesini sağlamak olduğunu söyleyerek kendisinin savaştan bitkin düşmüş Rusya'ya sağ salim ulaştırılmasını sağlamıştı. Lenin yıllardır Rusya'nın proletarya ihtilali için hazır olmadığını söyleyip duruyordu. Ama Çar II. Nikolay tahttan çekilmiş ve iktidarı başında Aleksandr Kerenski'nin bulunduğu liberal sosyal demokrat harekete bırakmıştı. Kerenski de Rusya'ya demokratik ve parlamenter bir hükümet kazandıracak bir kurucu meclis oluşturmaya söz vermişti. İhtilal saati çalmıştı artık.
Lenin'i istasyonda Bolşevik liderler, onu alkışlayan işçiler ve Fransız milli marşı Marseillaise'i çalan bir bando karşıladı. Ertesi gün hedefinin bir parlamenter cumhuriyet değil, bir "sovyetler cumhuriyeti" kurmak olduğunu ilan etti. Birkaç hafta içinde, askerler ve işçiler tarafından seçilmiş sosyal demokrat sovyetler (veya meclisler) Rusya'nın her yanında aniden ortaya çıktı. Okullarda, fabrikalarda ve kışlalarda toplanıyorlardı. Hepsinin üstünde bulunan Yüksek Sovyet ise Petrograd'da örgütlenmişti. Otoritesini cüret ve gururla gözler önüne sermek isteyen Kerenski toplantısını hükümetinin bulunduğu yer olan Tauride Sarayı'nda yapıyordu.
Rakipler iktidar makamlarında
Kerenski'nin iktidar partisi 1917 yazı boyunca Sosyal Demokrat rakipleriyle bir arada bulundu. Ancak zaman Sosyal Demokratların lehine işliyordu. Şubatta parti üyesi ancak 30.000 kadarken temmuz sonunda 240.000'e yükselmişti. Bu sayı belki de bu büyük ülke için ancak bir avuçtu ama sanayide, ulaşımda ve orduda söz sahibi olacak ve devrime kesin bir yön verecek kadar kadar seçkin bir avuçtular.
Kerenski hükümeti çok geçmeden sovyetlerin işbirliği olmadan ülkeyi yönetmenin imkansız olduğunu anladı. Lenin'in en yakın yoldaşı Lev Troçki'nin ateşli konuşmalarından etkilenen binlerce işçi Mayıs ve Haziran ayları boyunca huzur ve iş için sosyal demokratlara katıldılar. 18 Haziran günü, Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi oturum halindeyken, yarım milyon işçi Petrograd sokaklarında, Bolşevik sloganlar atarak gösteri yürüyüşü yaptı. Temmuz ayındaki öfke patlaması neredeyse iç savaş çıkartıyordu.
Ne var ki sovyetlerin içinde Bolşevikler hala azınlıktaydı ve devrimci partinin daha az radikal olan kanadı Menşevikler ise çoğunluktaydı. Lenin yine de darbeyi aceleye getirmemeye kararlıydı. Kerenski bu "temmuz günleri"ne yanıt olarak siyasal özgürlükleri kısıtladı. Çok sayıda Bolşevik tutuklandı. 8 Temmuz günü Lenin çareyi gizlenmekte buldu, sakalını traş etti ve sahte belgeler kullanarak gizlice Finlandiya'ya geçti.
Başarısız darbe ve top atışı
Rus ordusu komutanı General Kornilov'un Ağustos'ta kalkıştığı ve başarısızlıkla sonuçlanan darbe Kerenski hükümetine ciddi yarar sağlamıştı. Kornilov kovulduysa da olay Bolşevikleri son bir kez daha gayrete getirdi. Ekim ayındaki Sosyal Demokrat İşçi Partisi kongresinde temsilciler ilk kez çoğunluğu aldılar.
Ordudan kaçan iki milyon kişi cepheden ayrılmıştı ve köylüler büyük toprak sahiplerinin mallarına, evlerine ve topraklarına el koyuyorlardı. Lenin artık bolşevik ayaklanması için hazırdı. Finlandiya'dan döndüğünde şöyle demişti; "Eğer şimdi iktidara el koymazsak, tarih bizi bağışlamayacaktır." Eski Rus takvimine göre, parti liderleri 24 Ekim günü (bugün 6 Kasım) Petrograd'da bir Bolşevik yandaşının dairesinde gizli bir toplantı yaparak yazgılarını Lenin'inkiyle birleştirdiler. Partinin silahlı ayaklanma talimatı bir okul müsvedde defterine aceleyle karalandı. Ertesi gün İkinci Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi yapılacaktı. Lenin Kongre'nin karşısına bir oldu bittiyle çıkma niyetindeydi.
O akşam fabrikada örgütlenmiş Kızıl Muhafızlar geniş ölçüde Troçki tarafından hazırlanmış olan bir eylemle ve de denizciler ve askerlerin yardımıyla harekete geçtiler. Neva Irmağı'nda demirli Aurora zırhlısından yapılan bir kurusıkı top ateşi ihtilal için gerekli işareti verdi. Tramvaylar bir yandan işlerini sürdürür ve insanlar akşam yemeği için kent lokantalarını doldururken, stratejik önem taşıyan her bina, tren istasyonları, telefon santralı, merkez bankası Bolşeviklerin eline geçti.
Menşeviklerin dışlanması
Lenin sabah olup da gizlendiği yerden çıktığında bolşevik ihtilali neredeyse kazanılmış haldeydi. Geçici hükümet Kışlık Saray'a sığınmıştı ama sadece bir gün tutunabildi. O gün boyunca saray sürekli bombalandı ve 26 Ekim gününün erken saatlerinde teslim oldular. Askerler arasındaki direnişi örgütlemek gibi umutsuz bir girişimde bulunmak isteyen Kerenski, Amerikan elçiliğinin limuzinine binerek cepheye doğru yola çıktı.
Binlerce cana mal olmuş dünya savaşının tam tersine, Lenin ve Bolşevikler disiplinli bir örgütlenmenin sonucu olan bir darbeyi ustaca gerçekleştirmiş, hemen de hiç kan dökmeden Rusya'nın denetimini ele geçirmişlerdi. Lenin nicedir savunduğu görüşü, devrimde başarının, yığınların ayaklanmasında değil de halkın hoşnutsuzluğuyla desteklenmiş bir seçkinler grubunun hızla hareket etmesinde yattığına olan inanç doğruluğunu kanıtlamıştı.
Lenin o gece Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi'nde bir konuşma yaptı. Onlara hemen Almanya'yla barış için pazarlığa oturulmasını ve tüm toprak sahiplerinin mallarına karşılıksız olarak el konulmasını öğütledi. Bolşeviklerin bir koalisyon hükümeti kurmaya hiç niyetleri yoktu. Menşevikler bunu görünce toplantıdan yürüyüp çıktılar. Onlar çıkarken Troçki arkalarından haykırdı: "Sizin rolünüz oynandı artık. Ait olduğunuz yer olan tarihin çöp tenekesine gidin."