Makalede Neler Var ?
Koç katımı
Çiftleşme mevsiminde kızgınlık gösteren koyunun koç ile birleştirilmesi olayına koç katımı yada aşım denir.
Koç katımı yöntemleri
Koyunda katım yada aşım yöntemleri serbest aşım. sınıf aşımı ve elde aşım olmak üzere üçe ayrılarak incelenebilir.
Serbest aşım
Bu yöntemde yeteri sayıda koç, ana sürüye salınır. Kızgınlık gösteren koyunlar, herhangi bir koç tarafından aşılır. Her koçun aştığı koyun sayısı da değişiktir. Koçlardan biri önder duruma geçer ve daha çok koyun aşma şansına sahip olur. Diğer koçlar önder koçun aşamadığı koyunlarla çiftleşirler. Bu sırada bir koçun sürekli olarak aynı koyunun aştığı da gözlenir. Koçlar başlangıçta çok aşım yaptığından katım süresi sonunda aşılan koyunların bir kısmı döl tutmayabilir. Bu nedenlerle serbest katımda, diğer aşım yöntemlerine göre daha çok koç bulundurma zorunluluğu vardır.
Serbest aşımda çoğunlukla hangi koçun hangi koyunu aştığı bilinmediğinden koça göre herhangi bir seleksiyon söz konusu değildir. Genellikle yurdumuz köy sürülerinde bu yöntem uygulanmaktadır.
Koç Katımı ve Koç Katım Yöntemleri Nelerdir
Sınıf aşımı
Bu yöntemde, koyunlar vücut yapıları ve verim düzeylerine göre sınıflara ayrılır. Sınıflarda görülen aksaklığı düzeltecek nitelikte yeter sayıda koç, aşım zamanında sürüye bırakırılır. Bu bir çeşit düzeltme ve ıslah çiftleştirmesidir.
Sınıf aşımı, özellikle yabancı ülkelerde koyun yetiştiriciliğinde önem kazanır ve çok uygulanır. Örneğin, yapağı özellikleri iyi, ancak ince yapılı koyunların oluşturduğu sınıfa, yapağı özellikleri orta kalitede, iri yapılı ve et verimi bakımından iyi durumda koçlar bırakılır.
Bu yöntemde kuzuların babası açık olarak belli değildir. Her kuzunun babası, o sınıfa verilen koçlardan biridir. Serbest aşımda da aşımları denetlemek ve bir koçun aynı koyunu çok kereler aşmasını önlemek olası değildir. Köy sürülerinde bu yöntemle ilerleme sağlanabilir.
Elde aşım
Elde aşım, koç ve koyunların önceden saptanan ilkeler ışığında, koyunlarda kızgınlığın gözlemlenmesiyle biraraya getirilerek çiftleştirilmesidir.
Bu yöntemde, koç katımı başlamadan aşım listeleri düzenlenir. Listelerde aşım yapacak koçların ve aştırılacak koyunların numaraları vardır. Bir başka deyişle elde aşımda hangi numaralı koçun, hangi numaralı koçla çiftleştirileceği katımdan önce belirlenmektedir.
Katım mevsiminde, kızgınlık gösteren koyunları saptamak için bir arama koçu salınır. Arama koçunun karın ve inguinal bölgesi çuval ya da bu iş için hazırlanmış takımlara sarılır. Koç kızgın koyunu hızla belirler vc üzerine sıçrar. Ancak taşıdığı önlük nedeniyle aşım yapamaz. Bu şekilde kızgın koyun sürüden ayrılır ve aşım listelerine bakılarak ona ayrılmış koçla çiftleşmesi sağlanır. Listeye aşım tarihi yazılır. Kimi büyük koyun sürülerinde arama koçları koyun otlağa çıkarken aralarına bırakılır. Bunların önlerinde özel kayışlarla bağlanmış boya maddesi vardır. Arama koçu, kızgınlık gösteren koyuna sıçradığı anda boya koyunun sağrısına bulaşır. Sürü, akşam ağıla dönünce gerisi boyalı koyunlar ayrılır ve eşlendirilir.
Elde aşımda arama koçlarının fazla yorulmasını önlemek ve kesin sonuç almak için kızgınlığın aranması sırasında koyunlar 10-15 başlık kümeler durumuna getirilmelidir. Küme yapılamıyorsa. 10-15 baş koyuna bir arama koçu düşecek sayıda arama koçu ayrılmalıdır. Bundan çok sayıda koyunu bir arama koçuyla taramak verimi düşürür ve koçun yorulmasına neden olur. Gözlemler, 15-20 dakikalık süreyle sabah ve akşam serinliğinde yapılmalıdır.
Elde aşımda, koçlar sürü içinde dolaşmadığından yorulmazlar. Bu nedenle çok sayıda koyunla çiftleşebilirler.
Elde aşımın ıslah bakımından en büyük yararı. elde edilen kuzuların ana ve babalarının bilinmesidir. Bu şekilde koça ve koyuna bağlı olarak etkin bir seleksiyon yapılabilir.
Koç katımına hazırlık
Yetiştirici açısından koç katımının başarısı temelde
(1) Gebe kalma oranının yüksek olmasına,
(2) Koç katımı zamanının kısa sürmesine bağlıdır.
Bu amaçla koç katımı öncesi ve koç katımında koyunlara ve koçlara uygulanacak işlemler önem kazanır. Bu işlemlerin başında bu dönemde yapılacak beslemenin niteliği önem kazanır. Koyunlara ve koçlara, koç katımı öncesi ve koç katımında yapılacak yoğun ya da ek yemleme (=Flushing). kısırlığı düşürür, ikizliği arttırır ve koç katımının kısa sürmesini, bir başka deyişle kızgınlığın toplulaştırılmasını sağlar.
Besleme dışında, uygulanacak işlemler arasında koyunların arasına uyarıcı koç yada koçların salınması, aşımın serinlikte yapılması, koçların yaz kısırlığından kurtarılması, oynaşı süresinin uzatılması gibi konular sayılabilir.
Aşım dönemine geçişte koyunların arasına uyarıcı koç yada koçların salınması, kızgınlığın uygun zamanda ve toplu olarak görünmesini sağlamaktadır. Bu amaçla belirlenen aşım başlangıç tarihinden 2 hafta kala koyunlar arasına uyarıcı koçu bırakılmalıdır. Burada koçların etkisi, anöstrüs döneminden çiftleşme mevsimine geçerken görülür.
Koyunlar ve koçlar aşım sırasında yüksek ısıdan olumsuz yönde etkilenirler. Uzun süreli yüksek ısı kızgınlığın çıkışını geciktirdiği gibi gebelik oranını da düşürmektedir. Bu nedenle yazın koyunların gece otlatılması ve aşımların serinlikte yapılması yararlıdır. Koçların da hayalarının üzerindeki yapağılarının kırkılması ve serinletilmesi onları yaz kısırlığından korur, gerek aşım isteğini, gerekse sperma verimini artırır.
Sevi (oynaşı) süresini sperma verimi ve özellikleri üzerine etkisi vardır. Bu yüzden koçlara aşımdan önce 7-8 dakikalık bir oynaşı süresi verilmesi yada yaratılması yararlıdır.