Kısa çalışma ödeneği, zorlayıcı sebepler sonrasında bir iş yerinin haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması ya da süreklilik koşulu aranmaksızın iş yerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması hallerinde, iş yerinde üç ayı aşmamak üzere sigortalılara çalışamadıkları dönem için gelir desteği sağlayan bir uygulamadır.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin (III) numaralı bendinde, 'İşçinin çalıştığı iş yerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa.' şeklinde zorlayıcı sebeplerden bahsedilmiştir. Zorlayıcı sebep nedir? Bu sebepler işverenin önceden kestiremeyeceği, kendi insiyatifinde olmayan, doğal afetler gibi durumları kapsamaktadır. Aynı kanunun 40. maddesinde ise zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödeneceği açık bir şekilde belirtilir.
Zorlayıcı sebeplerle çalışma süresinin azaldığı ya da durduğu iş yerleri önce İŞKUR'a başvuruda bulunmalıdır. İş Müfettişleri tarafından yapılacak olan uygunluk tespiti sonucuna göre ödenekten yararlanıp yararlanamayacakları belli olur. Ödenek üç ayı geçmeyecek şekilde taraflara sağlanır. Bunun için herhangi bir asgari çalışan sayısı da bulunmamaktadır.
İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için sağlaması gereken şartlar, aşağıda yer verdiğim Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmeliğin 3. bölümünün 6. maddesinde açıkça belirtilmiştir. Bu maddeler şu şekildedir:
1 - İşverenin kısa çalışma talebinin uygun bulunması,
2 - İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı Kanunun 50. maddesine göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması.
Günlük kısa çalışma ödeneği için sigortalının son on iki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının %60'ı dikkate alınıyor. Belirtildiği gibi hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının %150'sini geçemez. Buna göre personel, 1.752,40 TL ile 4.380,99 TL aralığında kısa çalışma ödeneği alabilmektedir.
TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen yasa değişikliği ile 'kısa çalışma ödeneği' şartları kolaylaştırıldı. İlk etapta kısa çalışma ödeneğinde, kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olunuyordu. Kabul edilen yasa değişikliği ile bu şart kolaylaştırıldı. Uygulamadan yararlanmak isteyenler için 600 gün şartı 450 güne, 120 gün şartı da 60 güne düşürüldü. Bu konuda iş yerlerine mevcut istihdamın korunması şartı getirildi.