Cemal Paşa'ya Göre İstanbul'un İki Sorunu
Her devrin kendisine has sorunları vardır derler. Sorunların, zamanın ruhuna göre değiştiğini bugüne kadar birçok kişiden duymuş olmalıyız. Bu tespit, bir dereceye kadar doğrudur. Örneğin yakın döneme kadar veba bir sorundu. Bugün değildir. Bugünün sorunu kanserdir ve belki de bu yarın sorun sayılmayacaktır.
Çözülmesi kabil olmayan sorunların yanında, çözümü kolay ancak çözümü öğretmesi zor sorunlar da mevcuttur. Bu makalede bazı huyların, bazı kolay yollarla para kazanma telaşının geçen onca yıla rağmen çözülemediğini gösteren ilginç örnekler vereceğim.
1913 yılında İstanbul Muhafızlığına getirilen Cemal Paşa'nın 1919 yılında kaleme aldığı hatıralarında yer verdiği iki İstanbul sorunu... Bugüne geldiğimizde Cemal Paşa'nın o yıllarda cezaların şiddetini artırarak önlemeye çalıştığı bu iki sorun, bugün hâlâ güncelliğini koruyor. Nedir bunlar? Cemal Paşa'nın hatıralarından aktaralım:
"Benim kanaatimce İstanbul'da hükümetin zaafa uğradığına delalet eden bir hal vardır: Tütün kaçakçılarının İstanbul sokaklarında ve bilhassa Mahmudpaşa Yokuşu'nun alt başında, Sultanhamam'da, Sirkeci'de, Beyazıt Meydanı'nda, Reji paketleri içinde alenen kaçak tütün satmaları..."
Bugün hâlâ kaçak tütünün, devletin gelirlerine nasıl darbe vurduğunu görüyoruz. Aynı kaynaktan, aynı yolla, aynı kişiler tarafından ucuz fiyata ülkede satışı yapılan kaçak sigara, hem devlete vergi ödemeyen hem de ucuzluğu ile tercih edilen bir tüketim yolu halindedir. Bunda elbette, "Devlet sigara mı satar?" deyip Tekel'i özelleştirenlerin payı büyüktür. Özelleştirilen Tekel ve konulan yüksek vergiler sayesinde sigara fiyatları artmış ve vatandaşların kaçak sigaraya tevessül etmesi sağlanmıştır. Kaçak tütün 1913'ün sorunuydu. 2012'de hâlâ sorun olmayı sürdürüyor.
Bir diğer İstanbul sorununu yine Cemal Paşa'nın kaleminden okuyalım:
"İstanbul'umuzun pek iğrenç bir âdeti vardır: Erkeklerin vapurda, köprüde, çarşıda, sokakta, gezinti yerlerinde rastladıkları Müslüman kadınlara edepsizce laf atmaları.
Buna bazı ihtiyar kadınların, biraz güzel yaratılışa delalet edecek derecede güzel giyinmiş hanımlarımıza karşı, lisanlarıyla hatta bazen elleriyle tecavüz etmelerini de ilave edebiliriz. Bu menfi alışkanlık hakkında ta çocukluğumdan beri hususi bir öfke hisseder ve hükümetin nasıl olup da çare bulamadığına bir türlü aklım ermezdi."
Bu satırlardan anlıyoruz ki, kadınlara yapılan bu tacizler 1913'ten de evvel, Cemal Paşa'nın çocukluğuna hatta belki de daha öncesine dahi varan bir sorundur. Bugün de aynı hızla hatta çoğalarak devam etmektedir. Bu satırlardan anlayacağımız bir başka konu da, Osmanlı erkeğinin aynı tornadan çıkmış bir kalıp olmadığı ve "Osmanlı beyefendisi" tabirinin her durumda geçerli olmadığıdır.
Beyefendi olduktan sonra Türkiye'nin de beyefendisi olmak zor değildir. Yeter ki içtimai meselelerimiz çözmeyi başarabilelim.