TRT - Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
(TRT), devlet adına ülkenin çeşitli kesimlerinde radyo ve televizyon yayınları yapmak amacıyla özel yasayla kurulmuş, tüzel kişiliği olan kamu kurumu.
Türkiyede devletçe denetlenen ilk düzenli radyo yayınları, yabancı ortaklı Telsiz Telefon TAŞye verilen işletme yetkisiyle 1927de önce Ankarada, ardından da İstanbulda 5er kW gücünde iki küçük vericiyle başladı. Verici gücünün artırılmaması ve yayın kalitesinin düşüklüğü nedeniyle hükümet işletme yetkisini 1933te bir devlet kuruluşu olan PTTye devretti. Ama sözleşme gereğince yayınlar 1936ya değin Telsiz Telefon TAŞ tarafından sürdürüldü. 1933te ülke içine uzun dalgadan yayın yapacak 120 kW gücünde bir vericiyle kısa dalgadan yurtdışma yayın yapacak 20 kW gücünde iki vericinin yapımına başlandı; bu vericiler 1938de yayma geçti.
PTTnin radyo yayınlarını üstlendiği 1938- 40 arasında vericilerin yayın gücü artmakla birlikte kalite yükselişi sağlanamadı. Radyo yayınlarının yönetimi 1940ta Matbuat Umum Müdürlüğüne (bugün Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü) bırakıldı. 1949da orta dalga üzerinden yayın yapacak 150 kW gücündeki İstanbul vericisinin eklenmesiyle yayınların toplam gücü 300 kWye ulaştı ve ülke alanının yüzde 25inde dinlenebilir duruma geldi. 1950de 100 kW gücünde ikinci bir kısa dalga vericisi yayma geçti.
27 Mayıs 1960taki askeri müdahaleden sonra Ankara, İstanbul, İzmir, Antalya, Adana, Gaziantep, Kars ve Vanda il radyoları yayma başladı. Ayrıca 1 kW gücündeki Erzurum, Diyarbakır ve İskenderun radyoları kuruldu. Radyo ve televizyon yayınlarının yönetiminin özerk ve tarafsız bir kamu iktisadi kuruluşu olarak düzenlenmesini öngören 1961 Anayasası uyarınca Mayıs 1964te yürürlüğe giren bir yasayla Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu (TRT) kuruldu.
I. Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde (1963-67)
radyo yayınlarının toplam verici gücü 527 kWye ulaştı; böylece yayınlar ülke alanının yaklaşık yüzde 40ına ulaşabilir duruma geldi. 1967de 100er kW gücündeki Erzurum ve İzmir, 300er kW gücündeki Mersin ve Diyarbakır vericilerinin yanı sıra 250 kW gücündeki yurtdışı kısa dalga vericisinin yayına geçmesiyle toplam verici gücü 727 kWye yükseldi. TRT 31 Ocak 1968de, AFCnin bağışladığı teknik donanımla Ankarada 5 kW gücündeki bir vericiyle ilk televizyon yayınını gerçekleştirdi. 1972ye değin deneme niteliğinde sürdürülen bu yayınlar Ağustos 1971den sonra 1958den beri yayın yapan İTÜ vericisinden ve PTTnin radyolink bağlantısından yararlanılarak İstanbulda da izlenebildi.
II. Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde (1968-72)
Antalyada 600 kW gücünde bir bölge radyosu yayma başladı; bunu İstanbulda ülkenin hemen her yerinde dinlenebilecek 1.200 kW gücündeki bir vericinin yayma geçmesi izledi. 1971deki anayasa değişiklikleri sırasında TRTnin özerkliği kaldırıldı, kurum tarafsız bir kamu iktisadi kuruluşu olarak yeniden düzenlendi. Bu doğrultuda Şubat 1972de TRT yasasında yapılan değişiklikle kurum siyasal iktidara daha bağımlı duruma geldi.
III. Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde (1973-77)
radyo yayınlarının toplam verici gücü 4.635 kWye yükseldi. Böylece yayınlar nüfusun yüzde 87,5ine, ülke alanının da yüzde 79una ulaşabilir duruma geldi. 1974te TRTnin merkez, bölge ve il radyolarının birleştirilmesiyle TRT 1, TRT 2 ve TRT 3 radyoları oluşturuldu. 1977 sonunda toplam televizyon verici gücü 1.417 kWye, verici sayısı ise, 26sı ana verici olmak üzere 58e ulaştı; böylece televizyon yayınlan ülke alanının yüzde 60ında izlenebilir duruma geldi.
IV. Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde (1979-83)
FM (frekans modülasyonu) radyolarının geliştirilmesine ağırlık verildi. Bu dönemin sonunda TRT 1 ve TRT 2nin toplam verici istasyon sayısı 14e, verici gücü 4.578 kWye ulaştı; TRT 3 adıyla yayın yapan FM vericilerinin sayısı ise 27ye, toplam güçleri de 960 kWye yükseldi. Gene bu dönemin sonunda TRTnin yurtdışına yayın yapan radyo verici gücü 1.750 kWye, verici sayısı 5e çıktı. Planda öngörülmemesine karşın 1982de hükümet kararıyla aşamalı olarak renkli televizyon yayını başlatıldı. 1983 sonuna değin televizyon verici gücü altı kat artarak 1.935 kWye, verici sayısı ise 34ü ana verici olmak üzere 199a yükseldi. Böylece televizyon yayınları ülke alanının yüzde 80inde, nüfusun yüzde 9Ti tarafından izlenebilir duruma geldi. 1 Temmuz 1984te tümüyle renkli televizyon yayınma geçildi.
1982 Anayasasının hükümleri doğrultusunda çıkarılan yeni Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu 1984 başında yürürlüğe girdi. Yalnız TRTyi değil, onun dışında kalan radyo ve televizyon yayınları ile öteki tüm elektronik yayınlan da düzenlemeyi öngören yasayla TRT dışında bir üst kurul olan Radyo ve Televizyon Yüksek Kurulu oluşturuldu. Toplam 12 üyeden oluşan bu kurulun üyelerinin sekizinin cumhurbaşkanı, dördünün de bakanlar kurulu tarafından atanması öngörülüyordu. Bu düzenlemenin görünüşte radyo ve televizyon yayınlarını siyasal iktidarların denetiminden korumayı amaçlamasına karşın yeni dönemde hükümetlerin yayınlardaki belirleyici ağırlığı yaygın bir eleştiri konusu oldu.
V. Beş Yıllık Kalkınma Planı (1985-89)
doğrultusunda Ekim 1986da televizyon yayınlarına ikinci bir kanal (TV 2) eklendi. 1987de Intelsat uydusundan kiralanan bir aktarıcıdan TV 1 ve TV 2 programlarının uydu yoluyla bütün Türkiyeyi kapsaması sağlandı. Eylül 1988de FM vericilerinden dördüncü kanal radyo yayını başlatıldı ve TRT radyoları Radyo 1, Radyo 2, Radyo 3 ve Radyo 4 adlarıyla yeniden düzenlendi. Planda öngörülmemesine karşın Ekim 1989da üçüncü televizyon kanalı (TV 3) ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) alanına giren 14 ile yönelik yayın yapan GAP TV yayma geçti. Şubat 1990da Avrupadaki Türk işçilerine yönelik yayın yapmak üzere TRT-INT (TV 5) adıyla bir televizyon kanalı daha oluşturuldu. Temmuz 1990da da örgün ve yaygın eğitim ağırlıklı programlara ayrılan TV 4 kanalı yayma başladı. Ama TV 1 ve TV 2 dışındaki kanalların izlenebildiği alanlar henüz oldukça sınırlıydı. TRT Temmuz 1990da turizme hizmet amacıyla Antalyada kurulan stüdyolardan Antalya, İzmir, Denizli, Kuşadası, Nevşehir, İstanbul, Bodrum ve Marmaris vericilerinden İngilizce, Fransızca ve Almanca yayın yapan Turizm Radyosunu kurdu. 1993te TRT FM adıyla yeni bir radyo yayma geçti.
Ocak 1989da çıkarılan bir yasayla TRT vericilerinin PTTye devredilmesi öngörüldüyse de Anayasa Mahkemesinin ilgili hükümleri iptal etmesi üzerine vericiler TRTye geri verildi. Uydu yayınlarının 1986dan sonra Türkiyeden de yaygın biçimde izlenmeye başlaması ve 1990larm başlarında uydu aracılığıyla Türkiyeye yönelik yayın yapan özel televizyonların ortaya çıkması TRTnin televizyon yayınları üzerindeki tekelinin fiilen kırılmasına yol açtı. PTTnin uydu aracılığıyla alman yayınları abonelere kabloyla aktarmaya başlaması bu kurumla TRT arasında yasal yetki çekişmesine yol açtı. Anayasanın 133. maddesinin Temmuz 1993te değiştirilmesiyle TRTnin radyo ve televizyon yayınları üzerindeki tekeline yasal olarak da son verildi.