

Rasyonalizm (Akılcılık) Nedir?


Akılcılık veya rasyonalizm olarak da adlandırılan, bilginin doğruluğunun
duyum ve deneyimde değil düşüncede ve zihinde temellendirilebileceğini
öne süren felsefi görüş.
Akılcılık, bilginin kaynağının akıl olduğunu; doğru bilginin ancak akıl
ve düşünce ile elde edilebileceği tezini savunan felsefi yaklaşıma
verilen isimdir.Buna göre, kesin ve evrensel bilgilere ancak akıl
aracılığıyla ve tümdengelimli bir yöntemsel yaklaşımla
ulaşılabilir.Dünya hakkındaki mühim olan bilginin sadece deney ötesi
yöntemlerle elde edilebileceğini savunur. Akılcılık her bireyin eşit ve
değişmez akli ve mantıki ilkelere sahip olduğunun kabulü ile, çeşitli a
priori ve apaçık hakikatlerin var olduğunu kabul eder. Son zamanlarda,
çeşitli dilbilimcilerin bazı dilbilim kavramları hakkındaki yazıları
haricinde, a priori bilginin varlığı sıklıkla reddedilmiş, kabul edilse
dahi etki alanı ve konumu daraltılmıştır.
Bu görüşe göre, kesin bilgi örneği matematiktir. Hakikate ve eşyanın
bilgisine sadece akıl ile erişilebileceğini savunur. Bu sebeple
akılcılık,deneyciliğin karşıtıdır. Akla karşı yaklaşım pek çok bağlamda
dindeki vahiyle yahut etikteki duygu ve hisle karşılaştırılan bir
yaklaşımdır. Bununla birlikte felsefede akıl genellikle içgörüyle (içe
doğmayla değil) karşılaştırılır.
Batı'da akılcı gelenek Elealılar, Pitagorasçılar ve Platon ile (aklın
kendine yeterliliği teorisi Yeni-platonculuğun ve idealizmin başat
temasıdır) başlar (Runes, 263). Aydınlanma'dan beri akılcılık felsefenin
hizmetine matematiğin yöntemlerini sunmaya çalışır. Descartes, Leibniz
ve Spinoza buna örnek gösterilebilir (Bourke, 263). Akılcılık Avrupa'da
genellikle kıta felsefesi olarak bilinir, çünkü İngiltere'de deneycilik
daha baskındır. Nitekim Leibniz ve Spinoza gibi filozofların
düşünceleri, İngiliz deneyci filozoflarınkilerle sık sık
karşılaştırılmıştır. Fakat bu akılcılık ve deneycilik akımları ile
filozofların akılcı ve deneyci fikirleri detaylıca incelendiğinde pek
doğru bir eylem veya bakış açısı değildir. Geniş bir bakış açısından bir
filozof hem akılcı hem de deneyci olabilir (Lacey, 286287). Aşırı
noktasında, deneycilik deneyim dışı her türlü bilgiyi reddeder ve her
türlü bilginin deneyim ile edinildiğini savunur. Akılcılık ise, aşırı
noktada bilginin deneyim ve algı olmaksızın saf akıl ile tamamen ve en
iyi şekilde edinilebileceğini savunur. Yani deneycilik ile akılcılık
arasında en temel tartışma (insan) bilgi(si)nin kaynağıdır. Bununla
birlikte, bu tüm rasyonalistlerin doğa bilimlerinin deneyimsel bilgi ve
algıların yardımı olmadan tam anlamıyla bilinebileceğini öne sürdükleri
anlamına gelmez. Aslında çoğu rasyonalist filozof deneyime de en azından
belirli oranda önem vermiştir ve belirtilen derecede aşırı bir noktada
bulunan herhangi bir rasyonalist okul ortaya çıkmamıştır (Hatfield).
Felsefî bir okul olarak akılcılık ve içerdiği temel ilkeler 18. yüzyılda
büyük bir eleştiriye maruz kalmıştır. Bununla birlikte bu dönemde de,
sayıları az da olsa, akılcılığı savunan filozoflar olmuştur. Örneğin
Alman Christian August Crusius ve yine Alman Moses Mendelssohn. 18.
yüzyıl'da akılcılığa en büyük eleştiri deneyci çevrelerden gelmiştir.
Bununla birlikte, örneğin Alman filozof Kant da geleneksel akılcı
düşünce okulunu tenkit etmiştir.Kant eleştirel bir değerlendirmeyle yeni
bir rasyonalizm fikrini temellendirmeye yönelir.Rasyonalizm geleneği
başlangıcından itibaren ele alındığında karşımıza pek çok farklı
türlerde rasyonalizm yorumları ya da yaklaşım biçimiyle karşılaşılır.
Lütfen Aşağıdaki Bağlantıları da Kontrol Ediniz:
-
Rasyonalizm (akılcılık) nedir?
-
Antik Çağ'da rasyonalizm
-
Kıta felsefesinin akılcı filozofları
-
Kantgil rasyonalizm nedir?
-
Hegelci rasyonalizm nedir?
-
Aydınlanma ve rasyonalizm
Rasyonalist Filozoflar
Parmenides Kimdir?
Elealı Zenon (Xenon) Kimdir?
Aristoteles Kimdir?
Isaac Asimov Kimdir?
Rene Desacartes Kimdir?
Benjamin Franklin Kimdir?
Sigmund Freud Kimdir?
Robert Anson Heinlein Kimdir?
Immanuel Kant Kimdir?
Gottfried Leibniz Kimdir?
Thomas Paine Kimdir?
Thomas Hobbes Kimdir?