Koşullu bir tat kaçırma, o yiyecekleri tükettikten sonra bir hastalık döneminden sonra belirli bir yiyeceğin kaçınmasını içerir. Bu isteksizlikler, klasik şartlanmanın, sadece bir hasta hissetme insidansından sonra bile davranış değişikliklerine nasıl yol açabileceğinin harika bir örneğidir.
Koşullu Lezzet Aversiyonları Nasıl Çalışır?
Hiç bir şey yedikten sonra hastalandınız mı ve daha sonra sadece o yiyecekle ilgili düşüncenin sizi biraz rahatsız ettiğini fark ettiniz mi? Bu, genellikle koşullu tat kaçırma olarak adlandırılan şeyin harika bir örneğidir.
Bir maddeyi yedikten sonra hastalık takip edildiğinde şartlı bir tat kaçırma meydana gelebilir. Örneğin, öğle yemeği için suşi yedikten sonra hastalandığınızda, hastalığınızla hiçbir ilişkisi olmasa bile gelecekte suşi yemekten kaçınabilirsiniz.
Hemen hastalık tarafından takip edilen gıdalardan kaçınmamız beklenebilse de, araştırmalar, gıda tüketiminin ve hastalığın başlangıcının mutlaka birbirine yakın olması gerekmediğini göstermiştir. Koşullu tat aversiyonları, nötr uyaran (yiyecek yeme) ve koşulsuz uyaran (hasta hissetme) arasında uzun bir gecikme olsa bile gelişebilir.
Koşullu Lezzet Aversiyonuna ÖrneklerTatilde olduğunuzu ve bir restoranda tavuk enchilada yediğini hayal edin. Enchilada’yı yedikten saatler sonra şiddetli bir şekilde hastalanırsınız. Bu olaydan yıllar sonra, kendinizi bir tavuk enchilada yemeye getiremeyebilirsiniz ve hatta o yemeği hatırlatan yiyeceklerin kokusunu aldığınızda ayaklarınız bile rahatsız olabilir. Bu koşullu tat kaçırma, hastalığınızın belirli bir öğeyi yemeye bağlı olmadığını bildiğinizde bile ortaya çıkabilir. Gerçekte, seyahatinizden sadece birkaç gün önce hasta olan seyahat arkadaşlarınızdan birinden kötü bir mide virüsü aldığınızın tamamen farkında olabilirsiniz. Belirli gıdalardan kendi isteklerinizi düşünün. Belirli öğeler için hoşgörüsüzlüğünüzü hastalık, mide bulantısı veya mide bulantısı ile ilişkilendirebilir misiniz? İnsanlar yıllarca çok özel yiyecek türlerinden kaçındıklarını fark edebilirler, çünkü o öğeyi hastalanmadan önce tüketmişlerdir.
Tat Kaçınmalarını Anlama
Tat alma isteksizlikleri hem bilinçli hem de bilinçsiz olarak meydana gelebilir mi? Birçok durumda, insanlar bir tür gıdayı sevmemelerinin altında yatan nedenlerden tamamen habersiz olabilirler. Neden bu tat iğneleri, özellikle hastalığın belirli bir yiyeceğe bağlı olmadığını bilinçli olarak fark ettiğimizde ortaya çıkıyor?
Koşullu tat istekleri, klasik koşullamanın bazı temel mekaniğinin harika bir örneğidir.
- Önceden nötr uyaran (gıda) koşulsuz bir uyaranla (bir hastalık) eşleştirilir, bu da koşulsuz bir yanıta (hasta hissetme) yol açar .
- Bu bir kerelik eşleştirmeden sonra, önceden nötr uyaran (gıda) artık koşullu bir tepki (gıdadan kaçınma) sağlayan koşullu bir uyaran .
Bu şartlandırılmış tat aversionları var mı? Yukarıda açıklanan senaryo, klasik şartlandırma için standart beklentilere tam olarak uymamaktadır.
Her şeyden önce, koşullandırma nötr uyaran ve koşulsuz uyaran (UCS) sadece bir çift eşleşmesinden sonra gerçekleşti. İkincisi, nötr uyaran ve UCS arasındaki zaman aralığı genellikle sadece birkaç saniyedir. Koşullu bir tat kaçınması durumunda, zaman atlaması genellikle birkaç saattir.
Klasik şartlanmanın genel prensiplerini ihlal ediyor gibi görünse de, araştırmacılar şartlı tat aversiyonlarının etkilerini deneysel ortamlarda gösterebildiler.
Böyle bir deneyde, psikolog John Garcia laboratuvar sıçanlarına aromalı su (önceden nötr bir uyarıcı) besledi. Birkaç saat sonra, sıçanlara onları hasta eden bir madde (UCS) enjekte edildi. Daha sonra, sıçanlara aromalı su verildiğinde, içmeyi reddetti.
Koşullu Lezzet Aversiyonlarının Açıklanması
Garcia’nın araştırması klasik koşullandırma hakkında daha önce anlaşılanların çoğuyla çeliştiğinden, birçok psikolog sonuçlardan ikna olmamıştır. Pavlov , herhangi bir nötr uyaranın koşullu bir tepki ortaya çıkarabileceğini öne sürmüştü .
Eğer bu doğruysa, o zaman neden hastalık hissi saatler önce yemiş olan yiyecekle ilişkilendirilsin ki? Hastalık, semptomlar ortaya çıkmadan hemen önce olan bir şeyle ilişkili olmaz mı?
Garcia, “Tat lezzetleri klasik veya enstrümantal şartlandırma mevcut çerçevesine rahat uymuyor.” Diyerek şöyle devam etti: “Bu isteksizlikler seçici olarak diğer uyaranların dışlanması için tatlar arar. İnterstimulus aralıkları bin kat çok uzundur.”
Ne Garcia ve diğer araştırmacılar göstermek başardık bazı durumlarda kullanılan nötr uyaranın tipi olmasıydı yapar şartlandırma süreci üzerinde bir etkisi vardır. Öyleyse bu özel durumda uyaran türü neden bu kadar önemli?
Açıklamanın bir kısmı biyolojik hazırlık kavramında yatmaktadır . Esasen, hemen hemen her organizma biyolojik olarak belirli uyaranlar arasında belirli ilişkiler yaratmak için yatkındır.
Bir hayvan yiyecek yer ve sonra hastalanırsa, gelecekte bu tür yiyeceklerden kaçınmak için hayvanın devam eden varlığı için çok önemli olabilir. Bu dernekler hayatta kalmak için sıklıkla gereklidir, bu yüzden kolayca oluşmaları şaşırtıcı değildir.
Çok İyi Bir Kelime
Klasik koşullama davranış üzerinde güçlü bir etkiye sahip olabilir. Koşullu tat isteklerinin açıkça gösterdiği gibi, bazen öğrenme çok hızlı bir şekilde gerçekleşebilir (sadece tek bir örnekten sonra).