257 ) ABD' NİN 89 YILDIR İMZALAMADIĞI ANTLAŞMA !..
"Resmi tarih"in pek üzerinde durmadığı konulardan biri de ABD'nin Lozan Antlaşması'nı hiçbir zaman imzalamamış olduğudur. Yalnız, burada bahsedilen Lozan Antlaşması, bilinen Lozan Antlaşması değildir ve çoğu kişi bunu pek bilmez..
Değerli araştırmacı Bilal N. Şimşir konuyu şöyle açıklıyor : ABD, Osmanlı İmparatorluğu ile savaşmamış, bu nedenle Sevr Antlaşması'na taraf olmamıştı. Türkiye ile İtilaf Devletleri arasında, 24 Temmuz 1923 günü Lozan'da imzalanan barış antlaşmasında da taraf değildi. ABD ile Türkiye arasında, yine Lozan'da, 6 Ağustos günü ayrı bir Dostluk ve Ticaret Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla iki ülke arasında dostluk ilişkilerinin kurulması, normal diplomatik ve konsolosluk ilişkilerinin yeniden başlatılması da öngörüldü.
İşte ABD Senatosu'nun imzalamayı reddettiği antlaşma bu Türk-Amerikan Lozan Dostluk ve Ticaret Antlaşması' dır, ikili bir antlaşmadır. Yani sekiz devletin imzaladığı asıl Lozan Antlaşması ile bir ilgisi yoktur..
Buna karşın, bu ikili antlaşma da Lozan barış sisteminin bir parçası sayılmaktaydı. ABD'deki Ermeni lobisi, her iki antlaşmaya karşı cephe almıştı..
Bu olayın öyküsü oldukça ilginçtir : ABD, 19. yüzyılın sonundan itibaren misyonerler aracılığıyla Anadolu Ermenilerine doğrudan destek veren ve Ermeni milliyetçiliğini destekleyen bir politika izliyordu. Fakat Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti ile ABD birbirlerine karşı savaş ilan etmediler. ABD, 1917 yılında Almanya'ya karşı savaş açmıştı. Osmanlı, müttefikine karşı savaş açan Amerika'ya 20 Nisan 1917'de bir nota verdi ve diplomatik ilişkilerini kesti, ama savaş ilan etmedi. ABD de Osmanlı'ya karşı savaş ilan etmedi..
Osmanlı Devleti'ndeki Amerikan haklarını İsveç gözetecekti. ABD'deki Osmanlı haklarını ise İspanya koruyacaktı.
Başkan Wilson'un Birinci Dünya Savaşı sonrasında ilan ettiği ve "Kendi kendini yönetme hakkını" da içeren 14 ilke, Sevr Antlaşması'nın esasını oluşturduğu gibi, doğrudan doğruya Anadolu'da bir Ermeni Devleti kurulmasını öngörüyordu..
ABD'nin Anadolu'daki etkisi o denli yaygındı ki, Halide Edip gibi özgürlük savaşçıları bile Mustafa Kemal hareketinin ancak Amerikan mandasının kabulüyle başarıya ulaşabileceğini düşünüyordu.
Kurtuluş Savaşı kazanıldıktan sonra ABD, Lozan barış görüşmelerine de gözlemci sıfatıyla katılmıştı. Çünkü Anadolu'nun paylaşımı kavgasında, gerek bölgenin petrol alanlarına yakınlığı açısından, gerekse bölgedeki Ermenilerin koruyuculuğunu yüklenmiş olduğundan, doğrudan rol almıştı.
Türkiye'nin galip devletlere vermiş olduğu ekonomik ve mali imtiyazların kaldırılması konusundaki önerilerini kendi ekonomik çıkarlarına uygun gören ABD, bu konuda Türk tezini desteklemişti. Lozan'da Patrikhane'nin İstanbul'da sadece dini işlerle meşgul olacağı ve siyasi, idari hiçbir faaliyette bulunmayacağı koşuluyla kalması kabul edilince bu antlaşmayı, gözlemci sıfatıyla, "Uygun bulunmuştur" diye yazarak ABD temsilcisi F. L. Belin imzalamıştı..
Lozan Antlaşması'nın imzalanmasından sonra ABD ile Türkiye arasında, yine Lozan'da, 6 Ağustos 1923 günü ayrı bir Dostluk ve Ticaret Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma nispeten kısa, 32 maddelik bir antlaşma idi. Amerikan isteklerinin çoğu kabul edilmişti. Türkiye'de ABD'ye tanınan haklar, öteki devletlere tanınan haklardan daha az değildi. Amerika'ya, en çok gözetilen ülke statüsü tanınıyordu. Türkiye'deki Amerikan okulları, yardım kurumları, hastaneleri, misyonları,misyonerleri, Türk kanunları çerçevesinde çalışmalarını yürütebileceklerdi. Yine Türk kanunlarına uymak koşuluyla, ABD vatandaşlarına Türkiye'ye gelip yerleşme ve burada iş tutma hakları tanınmıştı..
Bu antlaşmanın imzalanmasıyla ABD'deki Ermeni lobisi ayaklandı ve "Lozan'a Hayır ! "kampanyası başlattı. Amerikan sistemine göre, bir antlaşmanın geçerli olabilmesi için ABD Kongresi'nin de onayı gereklidir. Böylece Lozan Antlaşması, çeşitli engellemelerle 1927'ye kadar Senato'ya gelememiştir.
Mütareke yıllarında Türk düşmanlığı kampanyasına öncülük eden "Ermenistan Bağımsızlığı için Amerikan Komitesi" adlı örgüt, bu kez, "Lozan Antlaşması'na Karşı Amerikan Komitesi" adını aldı. Bu örgüt, bütün olanaklarını kullanarak Lozan Antlaşması'na savaş açtı. Kampanyaya, başka örgütler, gazeteler ve Amerikan iç politikasına oynayan muhalefetteki Demokrat Parti ileri gelenleri de katılınca, Amerikan kamuoyu ve Kongre tümüyle baskı altına alındı..
Komitenin liderlerinden biri de Vahan Cardashian adlı, 1910-1915 yıllarında Washington'daki Osmanlı Elçiliğinde tercümanlık yapmış olan, bir Ermeni avukattı !.. İşine son verilince Osmanlı Hükumetinden alacağı bulunduğunu ileri sürmüştü..
Amerika'da Türk düşmanlığı kampanyasının liderlerinden biri de ABD'nin eski İstanbul Büyükelçisi Henry Morgenthau idi. Mütareke yıllarında Türklere karşı yazılar yazmıştı. Lozan Barış Konferansı tarihlerinde Türklere karşı silah kullanılmasını savunuyor ve 1923'ün 10 Ocak günü The New York Times gazetesinde şunları yazıyordu : "400 yıldır Türkleri, Avrupa'dan kovmak için çaba harcayan Avrupalılar için Lozan, çok acı bir ders olmuştur. Türklerin Avrupa'dan kovulmaları şöyle dursun, Avrupalıların Türkiye'den kovulacakları anlaşılmaktadır.. Türkleri yola getirmenin tek yolu, onlara karşı silaha başvurmaktır.."
Her ne kadar ABD'deki misyonerlerin çoğu Lozan'ın imzalanmasından yana tavır koymuşlarsa da, ABD Anglikan Kilisesi'nden 110 kişilik bir din adamları grubu da "Lozan Antlaşması'na Hayır" kampanyasına katıldılar ve bir bildiri imzaladılar..
Bu arada "Antlaşmaya Evet" diyen Amerikalılar da örgütlendiler. Merkezi New York'ta bulunan "Türkiye ile Antlaşmanın Onaylanmasından Yana Olan Amerikan Kurumlarıyla Derneklerinin Genel Komitesi" adlı bir örgüt kurdular. On dört kurum ve dernek bu örgüte katıldı. Bazı ticaret odaları, misyoner dernekleri ve Türkiye'deki tüm Amerikan kulüpleriyle dernekleri komitenin üyeleri arasındaydı. Uluslararası ilişkiler ve devletler hukuku alanlarında uzmanlaşmış "Dış Politika Derneği" de "evet" diyenler arasındaydı.
Bütün bu kampanyalar sırasında Amerikalı misyonerlerde de önemli bir dönüş ortaya çıkar : 19. yüzyıldan beri sürekli olarak Türk aleyhtarlığı yapmış, Ermenileri Türkiye aleyhine kışkırtmış olan ve Amerika'da bir "Korkunç Türk" imajının yaratılmasında birinci derece sorumluluğu bulunan Amerikan Protestan misyonerleri bu defa yüz seksen derecelik bir dönüş yapmışlardır !.. Şimdi bütün bu misyonerler oybirliği ile Lozan Antlaşması'nı savunmaktadır. Bu tavrın arkasında, antlaşma ABD tarafından onaylanmazsa Amerikan misyonerlerinin Türkiye'den büsbütün ayaklarının kesileceği kaygısı vardır..
İstanbul Robert Kolej Müdürü Dr. Caleb Frank Gates ve Türkiye ile iş yapan Amerikan Ticaret Odaları da antlaşmanın onaylanmasını savunanlar arasındadır..
Amerika'da 1923 yılında başlayan tartışmalar 1926 yılı sonuna kadar devam etti. İktidardaki Cumhuriyetçi Parti, Hükumet, Dışişleri Bakanlığı, Ticaret odaları, Türkiye'deki Amerikan misyonerleri antlaşmanın onaylanmasını, Türkiye ile normal ilişkiler kurulmasını savunuyorlardı. Muhalefetteki Demokrat Parti, Kilisenin bir bölümü, Ermeniler ve Rumlar ise antlaşmanın reddedilmesini, Türkiye ile ilişki kurulmamasını istiyorlar ve büyük gürültü koparıyorlardı. Kavga sürerken, Başkan Calvin Coolidge yönetimi antlaşmanın Senatoya sunulmasını geciktirdi ve bekledi.
Sonunda ABD Senatosu, 18 Ocak 1927 günü, Lozan Antlaşması'nı reddetti. Başkonsolos Celal Bey, bu haberi Ankara'ya tellerken, "Muahedemizin tasdik olunmadığı kemal-i teessürle arz olunur" diyor ve ekliyordu : "Verilen 84 reyden 50 rey lehimizde ve 34 rey aleyhimizde olarak, yani sülüsan ( üçte iki ) reyden 6 rey noksan ile muahedemiz reddolundu."
Senatonun çoğunluğu olumlu oy vermişti. Ama antlaşmanın onaylanması için gerekli olan üçte iki çoğunluk, altı oy eksik kalarak ABD Senatosunca reddedilmişti !..
On yedi Amerikan gazetesi kararı alkışlamıştı. Buna karşılık 75 gazete kararı tepkiyle karşılamıştı. Amerikan kamuoyu çoğunlukla Senatoyu ve özellikle Demokrat senatörleri eleştiriyor, suçluyor ve antlaşmanın reddedilmesine üzülüyordu.. Aynı zamanda Amerikalılar, Türkiye'nin sert tepki göstermesinden, misilleme yapmasından kaygı duyuyorlardı. Fakat Türk Hükumeti bu yola gitmedi. Türkiye'deki Amerikan okullarını kapatmaya, Amerika'yı en çok gözetilen ülke hakkından yoksun bırakmaya kalkışmadı. Şaşılacak bir ağırbaşlılık ve soğukkanlılık sergiledi. Türk basının da Amerika'ya tepkisi yumuşak oldu ve kısa sürdü.
İstanbul'daki İngiliz Büyükelçisi Sir George R. Clerk'e göre, Türkiye'nin Amerika'ya sert tepki göstermemesinin başlıca nedenleri şunlardı : Türkler, ABD Hükumetinin Lozan Antlaşmasının imzalanmasından yana olduğunu biliyorlardı ve Senato'nun kararını Amerikan iç politika çekişmelerine bağlıyorlardı. Amerika'nın iç politikası ise Türklerden çok Amerikalıları ilgilendirirdi. Türk Hükumeti ayrıca, Lozan Antlaşmasını reddetmekle ABD'nin Türkiye'ye ciddi bir zarar veremeyeceğini görüyordu. Pek
rahatsızlık duyulmadan, Amerika'da duyguların değişmesi beklenebilirdi.
Türk Hükumetini yatıştırmak amacıyla Ankara'ya gelen Amiral Bristol ile konuşmasında, Gazi ona şunu söyler : "Kültürlü ve uygar bir ülkede, bağnaz bir azınlığın, nasıl olup da aydın çoğunluğa istediğini empoze edebildiğini anlayamadım.."
ABD Dışişleri Bakanlığı, Lozan Antlaşmasını Senato'dan geçirmek için yeni bir denemeye kalkışmadı ; buna karşılık, Türk-Amerikan ilişkilerinin düzenlenmesi hedeflenerek, nota değiş-tokuşu aracılığıyla bir Modus Vivendi ( geçici antlaşma ) yapılması için Amiral Bristol'e tam yetki vermişti. Nota değiş-tokuşu, antlaşmanın yeniden Senato'ya sunulmasına gerek bırakmıyordu..
Türkiye-ABD arasında, Ankara'da üç hafta süren görüşmelerden sonra, 17 Şubat 1927 günü, Türk Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras ile Amiral Bristol arasında imzalanan bu Modus Vivendi ile, 1917 yılından bu yana (resmi olarak) kopmuş olan ilişkiler yeniden kurulmuş oldu..
24 Mayıs 1927 tarihinde, Lozan'daki Türk-Amerikan Dostluk Antlaşmasını imzalamış olan, Joseph C. Grew, ABD'nin Ankara Büyükelçiliğine atandı. Grew, 21 Eylül 1927 günü İstanbul'a, iki gün sonra da Ankara'ya geldi ve 12 Ekim'de Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal'e güven mektubunu sundu. Üç gün sonra Ankara'da, TBMM salonunda, Cumhuriyet Halk Fırkası'nın büyük kongresi yapıldı. Bu kongrede Mustafa Kemal, tarihi eseri Nutuk'u kürsüden okurken, Büyükelçi Grew, Cumhurbaşkanlığı locasından O'nu dinliyordu. Gazi, bir dostluk jesti olarak, kendi locasını yeni ABD Büyükelçisine vermişti...
zaman: 12:17
|Tepkiler:|
KAYNAK OLARAK KULLANDIĞIM KİTAPLAR..
-------------------------------------------------------
1.DEVLET-İ ALİYYE.I...HALİL İNALCIK 2.OSMANLILAR..HALİL İNALCIK
3.İMP.'UN EN UZUN YÜZYILI..İLBER ORTAYLI
4.SON İMP. OSMANLI..İLBER ORTAYLI
5.TARİHİN IŞIĞINDA..İLBER ORTAYLI
6.OSM. TOPLUMUNDA AİLE..İLBER ORTAYLI
7.OSM.'YI YENİDEN KEŞFETMEK..İ.ORTAYLI
8.BATILILAŞMA YOLUNDA..İLBER ORTAYLI
9.OSMANLI TARİHİ..A.DE LAMARTINE
10.OSMANLI..CAROLİNE FİNKEL
11.OSM.İMP.TARİHİ..NICOLEA JORGA
12,BÜYÜK TÜRK..NICOLEA JORGA
13.YENİLMEZ TÜRK...NICOLEA JORGA
14.TÜRKİYE TARİHİ..ED.SİNA AKŞİN
15.OSM.DÜNYASI VE İNSANLARI..GÜLGÜN ÜÇEL
16.OSMANLI ORDUSU..GÜLGÜN ÜÇEL-AYBET
17,BU MÜLKÜN SULTANLARI..NECDET SAKAOĞLU 18.YENİÇERİLER..REŞAT EKREM KOÇU
19.SON PADİŞAH..YILMAZ ÇETİNER
20.SORULARLA OSM. ..ERHAN AFYONCU
21. SOKOLLU ...RADOVAN SAMARCIC
22. OSM.İMP.TARİHİ...A.CEVDET PAŞA
23. OSM.GERÇEĞİ..ERDOĞAN AYDIN
24. FATİH VE FETİH..ERDOĞAN AYDIN
25.KADINLAR SALTANATI..A.REFİK ALTINAY
26.DOĞU'YA BAKIŞ..GERALD MACLEAN
27.AT SIRTINDA ANADOLU..FREDERIC BURNABY
28.ABDÜLMECİD..HIFZI TOPUZ
29.ŞAH SULTAN ..İSKENDER PALA
30.FLORANSA BÜYÜCÜSÜ..S.RUSHDIE
31.TARİHİMİZLE YÜZLEŞMEK..EMRE KONGAR
32.PARİS'TE BİR OSM.SEFİRİ..ŞEVKET RADO
33.TARİHİN SAKLANAN YÜZÜ..ÇETİN ALTAN
34.OSM.İMP.'DA SON 300 YIL..ALAIN PALMER
35.KONSTANTİNİYYE..PHİLİP MANSELL
36.TÜRKİYE'NİN SİYASİ İNTİHARI..CENGİZ ÖZAKINCI
37.BU VATAN BÖYLE KURTULDU..EROL MÜTERCİMLER
38.16.YÜZYILDA İSTANBUL..METİN AND
39. ERKEN MODERN OSMANLILAR.. VIRGINIA H. AKSAN-DANIEL GOFFMAN
40."POPÜLER TARİH" VE "NTV TARİH " DERGİLERİ
41.İKİNCİ ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
42.HAYAT..AYŞE KULİN
43.DEVRİM VE DEMOKRASİ..NUMAN ESİN
44.BİR NUMARALI TANIK..KURTUL ALTUĞ
45.İHTİLALİN MANTIĞI..Ş.S.AYDEMİR
46.KUTSAL İSYAN...HASAN İZZETTİN DİNAMO
47.KUTSAL BARIŞ...HASAN İZZETTİN DİNAMO
48.ÇÖL KRALİÇESİ...JANET WALLACH
49.YÖNETMENLER,FİLMLER,ÜLKELER..A.DORSAY
50.AY HIRSIZI...SUNAY AKIN
51.ONLAR HEP ORADAYDI...SUNAY AKIN
52.KULE CANBAZI...SUNAY AKIN
53.LÜZUMSUZ BİLGİLER ANSİKLOPEDİSİ..TAMER KORUGAN
54.PRENS..NİCCOLO MACHİAVELLİ
55.İSTANBUL'DA BİR ZÜRAFA..SUNAY AKIN
56.KIZ KULESİNDEKİ KIZILDERİLİ..S.AKIN
57.AH BEYOĞLU,VAH BEYOĞLU..SALAH BİRSEL
58.İSTANBUL-PARİS..SALAH BİRSEL
59.YAVUZ'UN KÜPESİ..ERHAN AFYONCU
60.OSMANLI PADİŞAHLARININ HAYAT HİKAYELERİ...YILMAZ ÖZTUNA
61.BİZİM DİPLOMATLAR..BİLAL N.ŞİMŞİR
62.KİM VAR İMİŞ BİZ BURADA YOĞ İKEN..CEMAL KAFADAR
63.RÜZGARIN GÖLGESİ..CARLOS RUIZ ZAFON
64.MELEĞİN OYUNU..CARLOS RUIZ ZAFON
65.ORTA DOĞU..TAYYAR ARI
66.ABD-ORTA DOĞU-TÜRKİYE..HALUK GERGER
67.ORTA DOĞU.. BERNARD LEWIS
68.ON BİR CUMHURBAŞKANI ON BİR ÖYKÜ.. CÜNEYT ARCAYÜREK
69.ÖFKELİ YILLAR...ALTAN ÖYMEN
70.ATATÜRK'TEN SONRA BUGÜNLERE NASIL GELDİK ?..CÜNEYT ARCAYÜREK
71.ÇANKAYA...CÜNEYT ARCAYÜREK
72.DEMOKRASİNİN İLK YILLARI..C.ARCAYÜREK
73.YENİ İKTİDAR,YENİ DÖNEM..C.ARCAYÜREK
74.BİR İKTİDAR,BİR İHTİLAL..C.ARCAYÜREK
75.NEREDEYSE BİR BALİNA..STEVE JONES
76.MOSSAD GİZLİ TARİHİ...GORDON THOMAS
77.BARIŞA SON VEREN BARIŞ...DAVID FROMKIN
78.SULARIN GETİRDİĞİ PADİŞAH..CAHİT ÜLKÜ
79.TANK SESİYLE UYANMAK..HASAN CEMAL
80.BİR MANİNİZ YOKSA.. ...AYFER TUNÇ
81.ALATURKAFRANKA..ERCAN ÇİTLİOĞLU
82.SUÇUMUZ MÜKEMMEL OLMAK..S.DUMAN
83.DARBE...STEPHEN KINZER
84.ÖZAL HİKAYESİ..HASAN CEMAL
85.TURGUT NEREDEN KOŞUYOR ? ..E.ÇÖLAŞAN
86.YEDİ TEPE ANADOLU...ALİ CANİP OLGUNLU
87."K", "DERBEDER BİR KAHİN"...CANSU YILMAZÇELİK
88.LATİFE HANIM...İPEK ÇALIŞLAR
89."K",YIKIK BİR SARAYDIR DÜNYA..PERİHAN ÖZCAN
90.BEYAZ PERDEDE KIRMIZI FİLMLER.. ATİLLA DORSAY
91.TEK ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
92.DAHİLER VE AŞKLARI...ÖZCAN ERDOĞAN
93.HAYATIM KİTAP..YAŞAR AKSOY
94.BOĞAZİÇİ ŞINGIR MINGIR..SALAH BİRSEL
95.BİR EKONOMİK TETİKÇİNİN İTİRAFLARI...JOHN PERKİNS
96.CUMHURİYET TARİHİ YALANLARI 1. VE 2. CİLT...SİNAN MEYDAN
97. KOMPLO TEORİLERİ..EROL MÜTERCİMLER
98.ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR..SUNAY AKIN
99.BİR ÇİFT AYAKKABI..SUNAY AKIN
100. BENİM CUMHURİYET'İM..EMİNE UŞAKLIGİL
101.DARAĞACINDA ÜÇ FİDAN..NİHAT BEHRAM
102.NEREYE..CAN DÜNDAR
103.İSTANBUL'DAN SAYFALAR..İLBER ORTAYLI
104.BİZİM İZMİRİMİZ..MELİH GÜRSOY
105.GİZLENEN TARİH..BRİAN HAUGHTON
106.BERGAMA DÜŞLERİMİN ŞEHRİ,İZMİR SEVDAM..SELAHATTİN TURAL
107.GÖLGEDEKİLER..CAN DÜNDAR
108.KIRMIZI BİSİKLET..CAN DÜNDAR
109.YAKAMDAKİ YÜZLER..CAN DÜNDAR
110.GEÇMİŞ AYRINTIDA SAKLIDIR..CEMİL KOÇAK