Atlantik Okyanusu
Atlantik Okyanusu , gövdesi tuzlu su yaklaşık beşte birini kapsayan Dünya'nın kıtaları birbirinden ayıran ve Avrupa ve Afrika, kuzeyden doğuya ve Güney Amerika batıya doğru. Okyanusun adı, türetilmiş Yunan mitolojisi , Atlas Denizi anlamına gelir. Pasifik Okyanusu'ndan sonra ikinci büyüklüktedir.
Atlantik Okyanusu, derinlik hatları ve denizaltı özellikleriyle Encyclopædia Britannica, Inc.
Labrador sahili, Kanada Labrador'un kayalık sahili, Kanada, Labrador Denizi'nde, kuzeybatı Atlantik Okyanusu'nun bir körfezi. Malak/Shostal Associates
Atlantik, genel olarak S şeklindedir ve uzunluğuna göre dardır. Atlantik'in bağımlı denizleri olmadan alanı yaklaşık 31.830.000 mil karedir (82.40.000 km kare) ve bunlarla birlikte alanı yaklaşık 41.100.000 mil karedir (106.460.000 km kare). Ortalama 10.925 derinliğe (denizleri ile birlikte) sahiptir. ayak (3,300 metre) ve Porto Riko adasının kuzeyindeki Porto Riko Açması'nda maksimum 27.493 fit (8.380 metre) derinlik.
Okyanusun doğudan batıya genişliği önemli ölçüde değişir. Arasında Newfoundland ve İrlanda yaklaşık 2.060 mil (3.320 km); daha güneyde, tekrar daralmadan önce 3.000 milden (4.800 km) fazla genişler, böylece Cape São Roque'dan olan mesafe, Brezilya , Cape Palmas'a , Liberya , sadece 1.770 mil (2.850 km). Güneye doğru tekrar genişler ve neredeyse adasız basit kıyılarla çevrilidir; Horn Burnu ile Ümit Burnu arasında okyanus, Antarktika'ya yaklaşık 4.000 mil (6.500 km) genişliğinde geniş bir cephede yaklaşıyor.
Dünya okyanuslarının en büyüğü olmasa da, Atlantik açık ara en büyük drenaj alanına sahiptir. Atlantik'in her iki yakasındaki kıtalar, dünyanın büyük nehirlerinin büyük bir bölümünün sularını alacak şekilde, ona doğru eğimli olma eğilimindedir; bunlar arasında St. Lawrence, Mississippi , Orinoco , Amazon , Río de la Plata, Kongo, Nijer, Loire , Ren Nehri , Elbe ve içine akan büyük nehirler Akdeniz , Siyah ve Baltık denizler. Güney Atlantik'in aksine, Kuzey Atlantik adalar, kıyı şeridi çeşitliliği ve yan denizler bakımından zengindir. İkincisi, Karayip Denizi, Körfezleri içerir. Meksika ve St. Lawrence ve Hudson batıda Baffin koyları ve doğuda Baltık, Kuzey, Akdeniz ve Karadeniz.
Bu makale, Atlantik Okyanusu'nun fiziki ve beşeri coğrafyasını bir bütün olarak ele almaktadır. Atlantik Okyanusu'nun fiziksel ve kimyasal oşinografisi ve deniz jeolojisinin ayrıntılı tartışması için, görmek okyanus.
fizyografi
Kapsam
Atlantik Okyanusu'nun özellikle kuzey ve aynı zamanda güney sınırlarını tanımlamak için çeşitli sınırlar kullanılmıştır. Evrensel olarak kabul edilmiş sınır kuralları yoktur. Kuzeyde durum daha da karmaşıktır, çünkü Kuzey Buz Denizi genellikle Atlantik'in bağımlı bir denizi olarak kabul edilir. Bunun nedeni, Bering Boğazı'ndan Kuzey Kutbu'na kadar uzanan Arktik havzasıdır. Spitsbergen ve Grönland - yarı kapalı bir havzayı andırır (yani, neredeyse karayla çevrilidir, orantılı olarak büyük miktarda nehir deşarjı ve tortu alır, geniş bir alana sahiptir. kıta kenarı , ve nispeten sığdır). Ancak bu makalede, Arktik Okyanusu ayrı bir varlık olarak kabul edilmektedir.
Atlantik ve Arktik okyanusları arasındaki açık su sınırını tanımlama girişimleri genellikle keyfi enlem koordinatlarına veya doğrusal kesitlere dayanır; en yaygın iki enlem sınırı 65 ° N ve Kuzey Kutup Dairesi'dir (66 ° 30 ′ K). Daha az keyfi bir yöntem, sığ Grönland-İzlanda Yükselişi boyunca Grönland'dan İzlanda'ya ve İzlanda'dan doğuya doğru bir çizgi çizmeyi içerir. Faroe Adaları Faroe-İzlanda Yükselişi boyunca ve daha sonra Voring Platosu'nun nispeten sığ dip özellikleri boyunca Faroes'ten kuzeye doğru Norveç 70° K'ye yakın bir noktada. Belki de bu sınırı belirlemek için daha uygun bir yöntem, belirgin Arktik ve Atlantik su kütleleri arasındaki ayrımı izlemektir: Norveç Denizi'nin nispeten ılık ve tuzlu suları Atlantik'e atanır ve soğuk , Grönland Denizi'nden Arktik'e kadar düşük tuzlu sular.
Alesund, Norveç Alesund, Norveç, Atlantik Okyanusu'nun kuzeydoğu sınırına yakın. Mittet Foto A/S
daha az var belirsizlik Antarktika'yı çevreleyen sulara Güney Okyanusu adı verilmiş olmasına rağmen, Atlantik Okyanusu'nun güney sınırları hakkında. Güney Atlantik ile arasında en yaygın olarak kabul edilen sınır Hintli okyanuslar, Afrika'nın güney ucundaki Cape Agulhas'tan güneye, 20° Doğu meridyeni boyunca Antarktika'ya uzanan bir çizgidir. Benzer şekilde, Atlantik ve Pasifik okyanuslarını ayıran sınır, Güney Amerika'nın ucundaki Cape Horn ile Antarktika Yarımadası'nın ucundaki Drake Geçidi'nden geçer.
Okyanus tabanının rahatlaması
Atlantik tabanının göze çarpan özelliği, Atlantik boyunca uzanan, okyanus yatağının üçüncü merkezini talep eden ve yaklaşık 1.000 mil (1.600 km) genişliğe ulaşan muazzam bir ortanca dağ silsilesi olan Orta Atlantik Sırtıdır. Bu özellik, muazzam oranlarda olsa da, dünyayı çevreleyen Atlantik kısmıdır. okyanus sırtı .
Bazı yerlerde Orta Atlantik Sırtı, adalar oluşturmak için deniz seviyesinin üzerine çıkar. Sırtından yükselen İzlanda, orta yarık vadisinin bir uzantısı tarafından kiralanır. Sırtın doğusu ve batısında, deniz seviyesinden yaklaşık 12.000 ila 18.000 fit (3.700 ila 5.500 metre) aşağıda, nispeten eşit bir profil sunan havzalar bulunur, ancak havza tabanının bazı kısımları Orta Atlantik Sırtı kadar dağlıktır. diğer parçalar son derece pürüzsüz. İlki kayalık abisal tepelerdir; ikincisi, geniş çöküntülerin çoğunu dolduran büyük çamur havuzlarının üst yüzeyini oluşturan abisal düzlüklerdir. Büyük antik volkanlar havzalarda tek tek veya sıralar halinde bulunur; bunlar deniz dağları ve bazen de adalar oluşturmak için yükselir.
Kıta kenarının unsurları Kıta kenarının unsurları. Ansiklopedi Britannica, Inc.
Kıtalara yaklaşıldığında ve engebeli Orta Atlantik Sırtı geride bırakıldığında, önce bir abisal düzlükle karşılaşılır, ardından denizin pürüzsüz, dalgalı yüzeyi gelir. kıta yükselişi . Kıtaların eteklerinde yaklaşık 8,000 ila 15,000 fit (2,400 ila 4,500 metre) derinliklerde uzanan bu geniş setler, kuzeybatı Afrika açıklarında 300 milden (500 km) daha genişliğe ulaşır. Angola , Arjantin ve Doğu Sahili Amerika Birleşik Devletleri . Diğer alanlarda son derece dardır. Milyonlarca yıllık ayrışma, erozyon ve nehir tortusu biriktirme Atlantik havzasının özelliği olan eğimli kıtasal yükselmelerin yaratılmasına katkıda bulunmuştur. Bu eğimlerin altında - 10.000 ila 50.000 fit (3.000 ila 15.000 metre) kalınlığındaki birikimlerde, Dünya'daki en büyük potansiyel petrol, doğal gaz ve kömür rezervlerinden bazıları bulunur.
Küçük Antiller ve Güney Sandviç Adaları büyük istikrarsız ada yayları Atlantik'in en büyük derinliklerinin, deniz seviyesinin 25.000 fit (7.600 metre) altına ve deniz seviyesinin 10.000 fit'ten (3.000 metre) altına inen dik kenarlı, dar yarıklarda bulunduğu yer. bitişik havzalar. Açık okyanusla çok sayıda sığ ve birkaç derin bağlantısı olan Karayip havzasında ve denizin birkaç bölümünde 13.000 fitten (4.000 metre) daha büyük derinlikler meydana gelir. Akdeniz Atlantik ile sadece Cebelitarık Boğazı üzerinden iletişim kuran . Boğazın en dar noktası yaklaşık 13 km genişliğindedir ve eşiğindeki (havzalar arasındaki denizaltı sırtı) maksimum derinlik sadece 300 metreden biraz fazladır. Akdeniz'e bitişik büyük denizlerin kısmi izolasyonu, açık okyanusta olduğu kadar denizlerdeki koşullar üzerinde de derin bir etkiye sahiptir.
Paylaş: