1 Yusuf Has Hâcib ve Kutadgu Bilig Karahanlı ve İslâm devri Türk edebiyatının ilk büyük eseri olan Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hâcib tarafından Balasagun'da yazılmaya başlanmış, 'te Kâşgar'da tamamlanmış ve Doğu Karahanlı hükümdarı Tavgaç Ulug Buğra Kara Han Ebû Ali Hasan bin Arslan'a takdim edilmiştir. Yusuf, Balasagun'un asil bir ailesine mensup olup 1019 yılı civarında doğmuştur. İyi tahsil görmüş, arapçayı ve farsçayı öğrenmiş, bu dillerin edebiyatlarına, zamanının ilim ve hünerlerine vâkıf olmuştur. Balasagun'da değerini gösterme fırsatını bulamayan Yusuf, elli yaşını geçince Kâşgar'a gelmiş, hükümdara sunduğu ve huzurunda okuduğu Kutadgu Bilig sayesinde "ulus has hâciblik" (başmâbeyincilik) makamına getirilmiştir. Bundan sonraki ömrünü devlet hizmetinde geçiren Yusuf Has Hâcib uzun bir ömür sürdükten sonra vefat etmiştir. Akıllı; ilim, fazilet ve takva sahibi bir zat olduğu için halk içinde çok itibar ve hürmet görmüştür. Kutadgu Bilig, mesnevi tarzında kaleme alınmış 6645 beyitlik bir siyasetnamedir. Yusuf Has Hâcib'e ait olmayan bir mensur ve 77 beyitlik bir de manzum mukaddimede Yusuf ve Kutadgu Bilig hakkında kısaca bilgi verilir. Eser, bütün klâsik şark eserleri gibi Tanrı'ya hamd, peygambere ve dört halifeye övgü ile başlar. Baharın güzelliklerini tasvir ile esere devam eden şair, ustalıklı bir şekilde bahar tasvirinden hükümdarın medhine geçer. Yusuf kitabın adı ve mânâsı hakkında bilgi verdikten sonra "bilgi, dil ve iyilik" konuları üzerinde durur. Bunlar bir nevi mukaddimedir. Asıl hikâye bundan sonra başlar. Yusuf Has Hâcib hikâyesini, dört kavramı temsil eden dört şahsın karşılıklı konuşmaları üzerine kurmuştur. Hükümdar Kün Togdı "adalet", vezir Ay Toldı "baht", vezirin oğlu Ögdolmiş "akıl", vezirin kardeşi Odgurmış "akıbet" kavramlarını temsil etmektedir. Bu bakımdan eserin yapısı son derece dikkat çekicidir. Esas yapı, manzum hikâye şeklinde olmakla beraber şahısların karşılıklı konuşmaları esere tiyatro havası katmaktadır. Kutadgu Bilig'in ilmî neşrini ve tercümesini yapan Reşid Rahmeti Arat bu konuda şöyle diyor: "Eser, şâirin intihap etmiş olduğu yarı hikâye ve yarı temsil tarzında, arada hareketi hazırlayıcı ve izah
2 edici monologlar ve canlı tabiat tasvirleri ile süslenmiş olan sahneleri ile, bütün olarak, öyle mükemmel bir üslûp ve mimarî içine yerleştirilmiştir ki, bu malzemeye başka ne gibi bir şekil verebileceğini düşünmek bile güçtür" (KB I, s. XXVI). Ayrıca şahısların belli kavramları temsil etmesi ile Kutadgu Bilig " allegorik" bir eser olmaktadır. Bütün bu hususiyetlerine göre Kutargu Bilig, yarı hikâye, yarı tiyatro tarzında kurulmuş allegorik, manzum bir mesnevidir. Kutadgu Bilig'de işlenen esas tem "ideal insan"dır. Yusuf Has Hâcib, kendi devrindeki ideal bir insanda bulunması gereken vasıflar üzerinde durur. Bu insan bütün kötü vasıflardan arınmış ve iyi huylarla bezenmiş bir insandır. Allah'a sıkı sıkıya bağlı, takva sahibi bir mü'mindir. Zamanının bütün ilim ve hünerlerini öğrenmiş bir âlim ve hakimdir. Bütün alfabeleri ve dilleri bildiği gibi şiir, belagat, hesab, hendese, tıb, hey'et vb. hünerlere sahiptir. Adaletten ve doğruluktan şaşmaz; ağır başlı ve alçak gönüllüdür. Hırsızlık yapmaz, yalan söylemez, içki içmez, dedikodu etmez. Son derece cömert ve iyilikseverdir. Etrafındaki insanlara merhametli ve insaflı davranır. Âdet ve an'anelere, görgü kurallarına uygun hareket eder. Yusuf Has Hâcib, bu ideal insan tipini mücerret olarak ortaya koymaz; onu cemiyet içine yerleştirerek fertlerin diğer fertlerle ve devletle olan münasebetlerini inceler. Böylece Kutadgu Bilig, hem sosyoloji, hem de siyaset ilmi ile ilgili bir eser haline gelir. Bundan dolayı kelime kelime "mes'ut olma bilgisi" mânâsına gelen "Kutadgu Bilig", terim olarak "siyasetname" mânâsını kazanmıştır. Mensur ve manzum mukaddimede Kutadgu Bilig için Çinlilerin "Edebü'l-Mülûk", Maçinlilerin "Âyinü'l-Memleke", Maşrıklılarm "Zînetü'l- Ümerâ", İranlıların "Şâhnâme-i Türkî" veya "Pendnâme-i Mülûk", Turanlıların ise "Kutadgu Bilig" dediklerinin kaydedilmesi, bu ismin terim olarak "siyasetname" mânâsını kazandığını gösterir. Eserde, cemiyetteki muhtelif tabakalar ve meslek mensuplarının sahip olması gereken vasıflar, uymaları gereken hal ve hareket tarzları teferruatlı bir şekilde anlatılır. Hükümdarın, vezirlerin, beylerin, ordu kumandanlarının, elçilerin, saray yazıcılarının, hazinedarların, saray aşçı basılarının, içkici basılarının ve hizmetkârlarının vasıfları ve nasıl hareket edecekleri tek tek sayılır. Hizmetkârların hem beyler üzerindeki hakları, hem de beylere nasıl hizmet etmeleri gerektiği anlatır. Buna karşılık beylerin de hizmetkâr ve askerlere nasıl davranmaları gerektiği gösterilir. Halk, peygamber soyundan kimseler, âlimler, hekimler, efsûncular, rüya tâbircileri, müneccimler, şâirler, çiftçiler, tacirler, hayvan yetiştiricileri, esnaf ve zanaatkarlar ve fakirlere karşı nasıl hareket etmek lâzım geldiği anlatılır.âile içi münâsebetleri, zevcenin sahip olması gereken vasıflar, ve çocukların eğitimleri üzerinde durulur. Kutadgu Bilig'deki siyâsî, hukukî, içtimaî ve ahlâkî fikirler bir yandan eski Türk devlet anlayışına, bir yandan Hint-İrani ve İslâm geleneğine bağlıdır. Türk boylarının örfî hukuk uygulamalarının büyük Türk hükümdarları tarafından düzenlenmesiyle meydana getirilen "törü" (töre) ve Tanrı tarafından Türk hükümdarlarına bahşedilen "kut" (baht, devlet ve talih); Türk devletinin ve hâkimiyet anlayışının temelini teşkil eder. Hem Orhun âbidelerinde, hem de Kutadgu Bilig'de törenin ve kutun ehemmiyeti açıkça ve ısrarla belirtilmiştir. Bu devlet ve hukuk anlayışında "törü"nün doğru tatbik edilmesi de "adâlef'i temin eder. Yusuf Has Hâcib, hükümdar Kün Togdı'ya "Koni törü=doğru töre" yani "adalet"i, vezir Ay Toldı'ya ise "kuf'u temsil ettirmekle bu iki kavramı eserinin temel unsurları olarak almıştır. Eserin üçüncü şahsı Ögdülmiş'in "ukuş"u yani aklı temsil etmesi de Orhun bengü taşlarının ana unsurlarından "hükümdar ve beylerin bilge olması" fikriyle paralellik içindedir. "Akibef'i temsil eden Odgurmış ise daha çok İslâmi geleneği aksettirir. Yusuf Has Hâcib'in eski Türk siyâset ve devlet geleneğine bağlılığı, Türk devlet adamlarının ve hükümdarlarının sözlerine sık sık atıfta bulunmasıyla da sabittir, "ila begi, il kend begi, ulg kend begi, öge buyrukı, ötüken begi, Türk buyrukı, Türk hanı, uç ordu hanı, yağma begi" gibi unvanlarıyla zikredilen eski Türk bey ve hanlarından sık sık vecizeler aktarıldığı gibi Türk ata sözleri ve halk şiirlerinden parçalar da örnek olarak verilir. Bilhassa Katadgu Bilig'e dayanarak Karahanlı devlet anlayışı ve teşkilatını inceleyen Reşat Genç; Yusuf Has Hâcib'in ve Karahanlılarm, Hunlardan beri süregelen Türk devlet ve siyaset anlayışını ve geleneklerini büyük ölçüde devam ettirdiklerini ortaya koymuştur. İşte Yusuf Has Hâcib, bu millî temel ile Türklerin yeni girdiği İslâm medeniyetinin unsurlarını ustalıkla meczederek daha o zaman Türk-İslâm terkibini kurmuş oluyordu. Pek tabiidir ki İslâm medeniyeti, 7. asırdan 11. asra kadar yani dört buçuk asırlık bir birikimin neticesi olarak Yusuf Has Hâcib'e akseder. Bu birikim içinde bilhassa, hem devirce, hem de coğrafî mekân itibariyle Yusuf'a yakın olan İbni Sînâ ve Fârâbî'nin önemli yer tuttuklarını belirtmek lâzımdır. Kutadgu Bilig'i siyâsî, hukukî, içtimaî ve ahlâkî yönden inceleyen Türk ve Batılı âlimler- ondaki Fârâbi v. İbni Sînâ tesirlerini ve bu filozoflar vasıtasıyl
3 gelen Eflâtun ve Aristo izlerini göstermeye çalışmışlardır. Türk bilgini Halil İnalcık, bilhassa Türk ve Hint-İran geleneklerinin tesiri üzerinde vukufla durur. Ona göre Hint tesiri bir yandan Sâsânî-İran-İslâm yoluyla, bir yandan da Burkancı Uygurlar yoluyla girmiştir. Fakat bütün bu tesirleri fazla mübalaâğa etmemek, millî özün Kutadgu Bilig'de çok sağlam bir temel olarak yer aldığını asla unutmamak, yabancı tesir zannedilen pek çok unsurun aslında insanlığın ortak değerleri olduğunu daima hatırda tutmak gerekir. Kutadgu Bilig'in nazım şekli mesnevi, vezni aruzun "feûlün feûlün feûlün feûl" kalıbıdır. Eserin sonuna Yusuf Has Hâcib tarafından eklenmiş bulunan üç ekten sonuncusunda aynı kalıp, ilk ikisinde ise "4 Feûlün" kalıbı kullanılmıştır. Bu ekler nazım şekli bakımından da asıl eserden ayrılır. Üçü de gazel tarzında kafiyelenmiştir. Yusuf Has Hâcib'in aruzu ustalıkla kullandığı söylenemez. Eserde aruz hatalarına, bilhassa imâleye çok sık rastlanır. Şâirin vezni tutturmak için lüzumsuz doldurma kelimelere de başvurduğu olur. Ancak Yusuf Has Hâcib'in bir sanat eseri meydana getirmekten çok didaktik bir siyâsetnâme yazmak gayesi güttüğü unutulmamalıdır. Altıbin beyti aşan büyük bir eserde çok üstün şiir vasıfları aramak doğru değildir. Nitekim sonraki asırlarda da mesnevi tarzındaki uzun şiirlerde bu tip kusurlar hemen her zaman bulunmuştur. Kutadgu Bilig'de aruz vezni kullanılmakla beraber çok defa hecenin 6+5'lik ölçüsüne uyulduğu da görülür. 6+5'lik hece ahengi Kutadgu Bilig'de o kadar sık görülür ve o kadar bariz bir şekilde kulağa çarpar ki bu, araştırıcıları uzun süre eserin vezni konusunda tereddüde düşürmüştür. Nazım şekli ve vezni bakımından Şehname geleneğine bağlı olan Kutadgu Bilig kafiye bakımından halk şiiri geleneğine uyar. Halk şiirinde olduğu gibi Kutadgu Bilig'de de ekseriyetle yarım kafiye kullanılır. Hatta bazen, yine halk şiirinde görüldüğü gibi, birbirinin aynı olmayan, fakat telâffuz yerleri yakın bulunan seslerle de kafiye yapılır. Çok seyrek de olsa cinaslı kafiyeye de rastlanır. Redif, hemen göze çarpmayacak kadar azdır. Kafiye bakımından Kutadgu Bilig'in bir özelliği de Uygur şiirinde görülen mısra başı kafiyesini (Altay alliterasyonu) yer yer devam ettirmesidir, k, b, t gibi seslerin mısra başlarında bazen birkaç beyit hiç değişmeden devam ettiği görülür. Kutadgu Bilig'deki 173 dörtlük de halk şiiri geleneğine aittir. Yusuf Has Hâcib ekseriyetle "dinle bak, şâir ne demiş" veya "şâir de buna benzer bir söz söylemiş" mealindeki bir ikaz ile konuyla ilgili bir dörtlük verir, "a a x a" şeklinde kafiyelenmiş olan bu dörtlükler, konu ve edâ bakımından bugünkü mânilere benzemese de, kafiye düzeni bakımından mâni tarzının ilk örnekleri sayılması gerekir. Hele şu dörtlük edâ bakımından da tam bir mâni karakteri göstermektedir. Kelin kız sevinci küden tünleri Kür alp er küvençi çerig künleri Küvez alp sekirtip çerig sürse bat Laçın kuş kovar teg töker kanları (2381) Gelin kız sevinci, zifaf gecesi; Alpların övüncü, savaş günleri; Alplar seğirtip ordu sürer hızla, Şahin, kuş kovarca dökerler kanlan. Dîvânü Lûgati't-Türk'teki dörtlüklerin koşma tarzında kafiyelenmelerine karşılık Kutadgu Bilig'dekilerin mâni tarzında kafiyelenmeleri ilgi çekicidir. Demek ki, Türk halk şiirinin daha ilk örneklerinde hem koşma tarzı, hem de mâni tarzı kullanılıyordu. Kutadgu Bilig'de tahkiye, hikmet ve mükâleme üslûbu hâkimdir. Ögdülmiş'in Odgurmış'a gittiğini anlatan şu beyitler tahkiye üslûbunun en sâde örnekleridir: Ederledi terkin atını tutup Kadaşı tapa bardı evdin turup (3289) Hemen tutup atını eyerledi, Evden çıkıp kardeşine yöneldi. Yakm tegdi erse kadaşka barıp Atındın kodı tüşti tegdi yorıp Kardeşine varıp gelince yakma, Atından indi, yürüyüp vardı eve. Tegip akru elgin tokıdı kapug Turup çıktı odgurmış ıdtı tapug Yavaşça gelip eliyle kapıyı çaldı, Odgurmış ibadeti bırakıp kapıya çıktı. Kapug açtı çıktı kadaşın körüp Kuçuştı esenleşti yüz köz öpüp Kapıyı açtı, kardeşini görüp çıktı, Yüz göz öpüp, kucaklaştılar, hal hatır sordular Elig aldı eve kigürdi bata Orun birdi oldurdı elgin tuta Hemen elinden tutup eve soktu, Yer gösterdi, elini tutup oturttu.
4 Şu beyitlerde ise hikmet üslûbunun örneklerini görmekteyiz: Köngül tüz, özüng tüz bayatka tapın Budunka törü kıl bağırsaklıkm (5471) Gönlün düz, özün temiz, Tann'ya tapın, Halka şefkatli merhametli davran. Havangnı ukuş birle basgıl utup Bu nef sing bilig birle yençgil tutup Hevesine akıl ile hakim ol, Nefsini bilgi ile tutup bastır. Negü tir eşitgil bilig birgüçi Bilig birle nefsig havag basguçı Ne der işit bilgi verici, Bilgiyle nef s ü havayı bastına. Et öz tüz tilese hava boynı sı Hava ölse könlür et öz eğrisi Katıglan havaâka bulun bolmagıl Havânefs ikigün bu din ogrısı Vücudu düz dilersen hevesin boynunu kır, Heves ölünce vücudun eğrisi düzelir Gayret et, hevese esir olma, Heves ile nefis din hırsızıdır. Hükümdarla Ögdülmiş'in konuştuğu şu be yitlerde de mükâleme üslûbu dikkati çeker. İlig aydı uktum eşittim munı Takı bir sözüm bar ayu bir anı (2880) Han dedi, anladım işittim bunu, Bir sorum daha var, deyiver onu. Manga aygıl emdi idişçi başı Negüteg kerek kılsa içgü işi Bana söyle şimdi, içkici başı İçkiişini nasıl düzenlemeli? İnansa angar beg ne köngli bütüp Alıp içse içgü anı çın tutup Beyler ona gönülden güvensin, Alıp içkiyi inanarak içsin. Yanut birdi Ögdülmiş aydı ilig Mungar ma idi ked yetürsü bilig, Ögdülmiş cevap verdi, dedi hânım Bunu da iyice bilmeniz lâzım Yukarıda örneklerini verdiğimiz üç anlatım tarzı da Kutadgu Bilig'in yapısı ve konusu ile yakından ilgilidir. Tahkiye üslûbu, eserin manzum hikâye yapısının; mükâleme üslûbu, teatral yapının, hikmet üslûbu, eserin didaktik bir siyâsetnâme oluşunun tabii neticesidir. Kutadgu Bilig'de bu üç anlatım tarzı yanında tasvir üslûbuna da zaman zaman yer verilir. Şâirin sanatkâr tarafı da bilhassa tasvirlerde ortaya çıkar. Mesnevî'nin başında bir nevi "bahâriyye" bölümü teşkil eden ve metinler arasına da aldığımız bahar tasviri ile ilgili kısım, Türk pastoral şiirinin en güzel örnekleri arasında yer almaya lâyıktır. Bahar yelinin esmesiyle beyaz karlar erimiş, dünya cennet gibi güzelleşmeye başlamıştır. Kurumuş ağaçlar yemyeşil donanmış, sarı, pembe, mor, kırmızı çiçeklerle bezenmiştir. Sanki Çin'den gelen kervanlar yeşil ipekten kumaşlarla kara toprağı örtmüşlerdir. Ovalar, kırlar, vadiler, dağlar ve yamaçlar al yeşil elbiselerini giymiş gibidirler. Bin bir çeşit çiçek âdeta gülümseyen yüzler gibi açılmıştır. Sabâ yeli onların kokusunu her tarafa yaymış, yer yüzü miskü amber kokusuyla dolmuştur. İşte bu koku ve renk cümbüşü içinde kuşların ötüşlerini, bir konup bir kalkışlarını anlatan şu beyitlerde kuş seslerini duyar gibi oluruz. Kaz ördek kuğu kıl kalıkıg tudı Kakılayu kaynar yokaru kodı (72) Kaz ördek kuğu... Doldurdular göğü, Bağrışıp kaynaşırlar yukarı aşağı. Kayusı kopar kör kayusı konar Kayusı çapar kör kayu suv içer. Kimisi kalkar bak, kimisi konar, Kimisi yüzer, kimisi su içer. Kökiş turna kökte ünün yangkular Tizilmiş titir teg uçar yilkürer Kökiş turna gökte öter bağrışır, Dizilmiş katarca uçar çırpmır. Ular kuş ünin tüzdi ünder işin Silig kız okır teg köngül birmişin Keklik, sesini düzdü, sesler eşini, Sanki güzel kız çağırır sevdiğini.
5 Dünyayı işveli bir kadına benzeten şu beyitlerde tasvir üslûbunun ve teşhis sanatının dikkate değer örneklerini görüyoruz. Bu irsel yayıg kılkı kurtga ajun Kılmçı kız ol korse yaşı uzun (399) Bu cadı dünya vefasız ve dönek, Edası kız gibidir, yaşı ise büyük. Ara kılkı kız teg kılmçı silig Sevitür sunup tutsa birmez elig Bazen kız edalı, güzel tavırlı,. Sevdirir kendini, vermez elini. Seviglini sevmez keyik teg kaçar Kaçıglıka yapçur adakm kuçar Seveni sevmez, geyik gibi kaçar, Kaçana yapışır, ayağından tutar. Ara körse yügrür bezenip udu Arakörmedük teg kılur yir kodu Bir bakarsın, süslenip ardından koşar, Bir bakarsın, görmezden gelip yere bakar. Ara korse evrer yana terk yüzin Avaglar nece tutsa birmez özin Bir bakarsın, yine döndürür yüzünü, Tutmak istersen nazlanır- vermez özünü. Öküş beg karıttı karımaz özi Telim beg keçürdi kesilmez sözi Çok beyi kocalttı, kocamaz özü, Çok beyi göçürttü, kesilmez sözü. Kutadgu Bilig'de güneşin batışı ve doğuşu ile ilgili tasvirler de son derece canlıdır. Bu tasvirlerde umumiyetle teşbih san'atına başvurulur ve yeryüzü çeşitli insan tiplerine benzetilir. Şu beyitlerde güneşin batması ve yeryüzünün kararması birkaç küçük benzetme ile çok çarpıcı bir şekilde anlatılmaktadır. Yaşık yirke indi yüzin kizledi Kararıp tuman tozdı dünya tudı (5028) Güneş yere indi, yüzünü gizledi, Kara bir duman dünyayı kapladı. Ajun tul tonın kedti kaşın tügüp Kalık yek yüzi teg karardı ongup Dünya kaşını çatıp dul libasını giydi, Gök, şeytan yüzü gibi solup karardı. Kamug teprenür tındı yumdı közi Çogı ün kesildi tirigler sözi Bütün canlılar sustu, gözler yumuldu, Sesler ve gürültüler hepsi kesildi. Şu beyitlerde gecenin karanlığı ve sessizliği ile Odgurmış'ı ölüm döşeğinde bırakan Ögdülmiş'in ruh hali iç içe tasvir edilmektedir: Yaşıg yirke indi yüzin kizledi Kalık kar şu keldi izin izledi (6211) Güneş yere indi, yüzünü gizledi, Gökyüzü karşı gelip onu izledi. Töşek kaldı yattı usı kelmedi Sakınç kadgu birle közin yummadı Ögdülmiş döşek istedi, uykusu gelmedi, Keder ve kaygısından gözünü yummadı. Kopup çıktı ilke yuvuldı yaşı Ajun mengzi boldı habeş kırtışı Kalkıp dışarı çıktı, gözden yaş yuvarlandı, Dünyanın benzi Habeş yüzüne döndü. Yana yandı evke töşekke kirip Yatıp bardı bir az sakmçın serip Yine eve döndü, yatağa girdi, Kederini bastırıp biraz yattı. Yüzin kizledi yirke rûmî kızı Ajun mengzi boldı bu zengî yüzi Yüzünü gizledi Rûmî kızı, Zenci yüzüne döndü dünyanın yüzü Usı kelmedi turdı baktı yana Kör Ülker savulmuş uçukmış tüne Uykusu gelmedi, kalkıp baktı yine, Ülker kaymış, sonuna gelmiş gece.
6 , Közin kökke tikti baka turdı kiç Kara tün tünerdi yarumadı hiç Gözünü göğe dikti, uzun uzun baktı, Gece karardı, hiç aydınlanmadı. Gecenin zenci ve Habeş yüzüne, bazen de şeytan yüzüne benzetilmesine karşılık, sabah güneşi ile aydınlanan dünya melek yüzüne ve kuğu rengine benzetilir. Güneşin doğması, gülümseyen bir kızın dişlerini göstermesi gibidir. Togardm yaşık baş kötürdi örü Kuğu kırtışı boldı dünya tolu (5449) Doğudan güneş başını kaldırdı, Dünyayı kuğu rengi doldurdu. Firişte yüzi teg yarudı ajun Kalık boldı kâfur saçar teg yüzün (5451) Melek yüzü gibi parladı dünya, Kâfur serpilmişe döndü sema. Yaşık koptu yirdin kötürdi başın Yaruk yüz küler teg yirişti tisin (3953) Güneş yükselip kaldırdı başını, Güzel yüz, güler gibi gösterdi dişini. Yusuf Has Hâcib'in eserine hakim olan bu üslûp özellikleri yanında o zamanki ortak Türk ifade tarzını gösteren üslûp özellikleri de vardır. Kutadgu Bilig'de bazen Orhun bengü taşlarmdaki ifâde tarzını aynen buluruz. Meselâ Orhun bengü taşlarmdaki "yir sub" kavramı Kutadgu Bilig'de de aynen geçer (2278, 3439, 5781). Yine Orhun âbidelerindeki "kök tengri-yagız yir", Kudatgu Bilig'de "yağız yir-yaşıl kök" (3, 44, 1800) olarak geçmektedir. Kelimelerdeki küçük değişikliğe rağmen mânâda bir değişme olmamıştır. "Kök tengri" ile "yaşıl kök" aynı mânâdadır ve "mavi gök" demektir. Aradan geçen 337 sene Türk'ün "mavi gökkara yer" kavramında bir değişiklik meydana getirmemiştir. Hele: Bayat birmişin halk tıdumaz küçün Yağız yir yaşıl kök tirilse öcün (1800) Tanrının verdiğini halk alamaz zorla Kara yer, mavi gök derilse de öçle. ifadesi, Orhun bengü taşlarmdaki "üze tengri basmasar, asra yir telinmeser" (D 22) söyleşiyle ne kadar benzerlik içindedir. Bilge Kağan, Köl Tigin bengü taşında Türk milletine şöyle sesleniyor: Üze tengri basmasar -Üstte gök basmasa, asra yir telinmeser -altta yer dilinmese, Türk budun- ilingin törüngin kim artatu udaçı erti -Türk milleti; ilini töreni kim bozabilecekti? 337 yıl sonra Yusuf Has Hâcib, Türk milletine şöyle hitap ediyor: Bu kök tirgüki ol könilik törü Törü artasa kök turumaz örü (3463) Şu göğün direğidir doğru töre, Töre bozulsa gök duramaz ayakta. Köl Tigin yiğitlerinin "kanı su gibi akar, kemiği dağ gibi yatar". Yusuf Has Hâcib devrinde ise Türk yiğitleri "sevüg can yuluğlap yatur tag tayan" (2281) -Aziz canlarım feda edip dağlar kayalar gibi yatarlar. Eski Türk metinlerinin hepsinde de Türk kah ramanları yırtıcı hayvanlara benzer. Uygur yazılı destanda Oğuz Kağan şöyle tasvir edilir: Adakı ud adakı teg -Ayağı öküz ayağı gibi, billeri böri billeri teg -beli kurt beli gibi, yagrı kiş yagrı teg -omuzu samur omuzu gibi, kögüzü adug kögüzü teg erdi - göğsü ayı göğsü gibi idi (12-14). İlteriş Kağan'm et rafında toplanan yiğitler de böri teg ermiş -kurt gibi imişler. Yusuf Has Hâcib'in kahramanı da böyle olmalıdır: Kerek sü başmga bu bir kaç kılık Yagıka yüz ursa bu tüzse yorık (2309) Şu vasıflar olmalı kumandanda, Sefere çıkanda, ordu düzende. Yağıda kör arslan yüreki kerek Karıştukta esri bileki kerek Savaşta olmalı arslan yüreği, Döğüşünce gerek kaplan bileği. Tonguz teg titimlig böri teg küçi Adıglayu azgır kutuz teg öçi Domuz gibi inatçı, kurt gibi güçlü, Ayı gibi azgın, yaban öküzü öçlü.
7 Yana laçı bolsa kızıl tilkü teg Titir buğrası teg kör öç sürse keg Hilede kızıl tilki gibi olmalı, Deve buğrası gibi öç kin sürmeli. Sagızganda şakrak kerek tutsa öz Kaya kuzgunı teg yırak tutsa köz Saksağandan daha tetik olmalı, Kaya kuzgunu gibi uzağı seçmeli. Uluğ tutsa hamyet kör arslanlayu Ügi teg usuz bolsa tünle sayu Hamiyeti aslanlar gibi yüce, Baykuş gibi uykusuz kalmalı gece. Kutadgu Bilig, edebî bakımdan ve üslûp yö- nünden daha pek çok işlenmeye muhtaçtır. Onda çok görülen teşbih, tenâsüb ve teşhis sanatları ya nında zaman zaman intak, iade, leffüneşir gibi sa natlara da rastlanır beyitlerdeki yaşın iler lemesiyle ilgili parçalar, daha sonra Türk edebiyatında çeşitli örnekleri görülen yaş şi irlerinin ilk örneği sayılabilir. 371 ve 1098 ile mü teakip beyitlerde görülen ihtiyarlık tasviri, Türk halk şiirindeki diğer örneklere benzer. Eserin ba şında ve Kün Togdı'nın Odgurmış'a yazdığı mek tupta (3189) "Tanrı adıyla sözü başlamak" ile ilgili beyitler, Kutb'un Hüsrev ü Şîrîn'inde, diğer mes nevilerde ve nihayet en olgun şekliyle Mevlid'de görülen başlangıç kısımlarıyla benzerlik gös termektedir? Derinliğine yapılacak inceleme ve mukayeseler, Kutadgu Bilig'in edebî cephesini tam olarak aydınlatacağı gibi, diğer Türk eserleriyle benzerliklerini ve farklılıklarını da tam olarak or taya koyacaktır. Kutadgu Bilig'den (*) Bismi'llâhi'r-rahmâni'r-rahim Tanrı Azze ve Celle Övgüsünü Söyler (TENGRİ AZZE VE CELLE ÖGDİSİN AYUR) bayat atı birle sözüg başladım törütgen igidgen keçürgen idim Tanrı adı ile söze başladım Yaratan, besleyen, bağışlayan Rabbim. tiledi törütti bu bolmış kamug bir ök bol tidi boldı kolmış kamug Diledi, yarattı kamu mevcudu, Her dilediği "ol" deyince oldu. öküş ögdi birle tümen ming sena ugan bir bayatka angar yok fena Pek çok övgü ile binlerce sena, Kadir ve bir Tanrı'ya yoktur fena. kamug barca munglug törütülmişi mungı yok idi bir angar yok işi Tamamiyle muhtaçtı yaratılmış, İhtiyaçsız Tanrı'dır, ona yok eş. yağız yir yaşıl kök kün ay birle tün törütti halayık öd ödlek bu kün Kara yer, mavi gök, güneş, ay, gece, O yarattı varlık, gündüz, zamane. ay erklig ugan mengü mungsuz bayat yaramaz seningdin admka bu at Ey güçlü, kaadir, sonsuz, ihtiyaçsız Rabbim! Yakışmaz senden başkasına bu isim.
8 7 ulugluk sanga ol bedüklük sanga seningdin adın yok sanga tuş tenge Ululuk senindir, büyüklük senin Senden başka yok senin eşin, dengin. 6 aya bir birikmez sanga bir adın kamug aşnuda sen sen öngdün kidin Ey bir Tanrı, sana şerik koşulmaz, Senden önce ve sonra hiçbir şey olmaz. 9 sakışka katılmaz sening birliking tözü nengke yetti bu erkligliking Sayıya gelemez senin birliğin, Her şeye yeter senin güçlülüğün. 10 siziksiz bir ök sen ay mengü açu katılmaz karılmaz sakışka saçu Şüphesiz birsin sen ey sonsuz Tanrı Katılamaz, gelmez sayıya, ayrı. 10 ay iç taş biligli ay hakku 1-yakin közümde yırak sen köngülke yakın Ey içi dışı bilen, ey hakkul-yakîn! Gözümden ıraksın, gönüle yakın. 12 barıng belgülüg sen kün ay teg yaruk neteglikke yetgü köngül ögde yok Varlığın belli, sen gün, ay gibi parlak; Mâhiyetine erecek gönül, akıl yok! 13 ne ersedin ermez sening birliking ne erselerig sen törüttüng sening Varlıkla ilgisiz senin birliğin, Varlığı sen yarattın; onlar senin. 14 kamug sen törüttüng ne erselerig yokadur ne erse sen ök sen tirig Sen yarattın bütün bu varlıkları, Yok olur varlık, yalnız sensin diri. 15 törütgen barınga törütmiş tanuk törimiş iki bir tanukı anuk Yaratan varlığa, yaratılar şahit, Yaratılmış iki, birin tanığı elbet. 16 anmg okşağı yok azu mengzegi neteglikke yetmez halayık ögi Onun ne eşi var, ne de menendi, Akıl ile bilinmez mâhiyeti. 17 yorımaz ne yatmaz udımaz odung ne mengzeg ne yangzag kötürmez bodug Yürümez, yatmaz, uyumaz; uyanıktır; Benzersiz, eşsiz; götürmez tasavvur. 18 kidin öngdün ermez ne soldın ongun ne astm ne üstün ne otru orun Arkada, önde olmaz, solda sağda, Ne altta, ne üstte, ne de ortada. 19 orun ol törütti orun yok angar anmgsız orun yok bütün bol mungar Yeri o yarattı, mekân yok ona, Onsuz mekân olmaz, inan sen buna. 33 sini erdüküng teg ögümez özüm sini senmet öggil kesildi sözüm Seni olduğunca övemez özüm, Seni sen öv, kesildi benim sözüm.
9 Peygamber Aleyhisselam Övgüsünü Söyler (YALAVAÇ ALEYHİ'S-SELAM ÖGDİSİN AYUR) 34 sevüg savcı ıdh bağırsak idi budunda talusı kişide kedi Sevgili peygamber, gönderdi Tanrı, Halk içinde seçkin, iyiden iyi. 35 yula erdi hakka karagku tüni yaruklukı yadtı yarattı sini Meş'aleydi halka kara gecede, Işık saçtı, aydınlattı seni de. 36 okıçı ol erdi bayattan sanga sen ötrü koni yolka kirding tonga O getirdi Tanrı'dan sana davet, Böyle doğru yola girdin ey yiğit. 37 atasm anasın yulug kıldı ol tilek ümmet erdi ayu birdi yol Atasını, annesini feda etti, Yol gösterdi, tek dileğiyle ümmeti. 45 başı erdi öngdün kamug başçıka kidin boldı tamga kamug savçıka Öncüsü idi bütün rehberlerin Sonra hâtemi oldu peygamberlerin. 46 köngül badım emdi anmg yolmga sevip sözi tuttum bütüp kavlınga Gönül bağladım şimdi onun yoluna, Sevip sözünü tuttum, inandım kavline. 47 ilahi küdezgil mening könglümi sevüg savcı birle kopur kopgumı İlâhî, esirge benim gönlümü, Sevgili peygamberle hasret beni. 48 kıyamette körkit tolug teg üzin elig tuttaçı kıl ilahi özin Kıyamette göster tolunay yüzünü, Şefaatçi kıl ilâhî onun özünü. Dört Sahabenin Övgüsünü Söyler (TÖRT SAHABENİNG ÖGDİSİN AYUR) 49 anıng tört işi ol avıngu körüp kingeşçi bular erdi birle turup' Onun dört arkadaşı, tesellisi, Müşavir bunlar idi yanındaki. 50 iki kadan erdi küdegü iki bular erdi ödrüm budunda iki İki kayınbaba, güveyi iki, Bunlardı seçkinler halk içindeki. 51 atik erdi aşnu kamugda oza bayatka bütügli könül til tüze Ebûbekir idi herketten evveli, Tanrı'ya inanmış, dümdüz gönlü dili. 52 yulug kıldı malı teni canını yalavaç sevinci tiledi koni Feda kıldı malı, teni, canını, Dilerdi hep Resulün sevincini.
10 53 basa faruk erdi kişi ödrümi tili köngli bir teg budun ködrümi Sonra Faruk'tu insanlarda seçkin, Dili ve gönlü bir, mümtazı halkın. bu erdi basutçı koni dinka kök şeri'at yüzindin kiterdi eşük Kök, yardımcı o idi doğru dîne, Şeriatın yüzünden kalktı perde. 55 basa usman erdi uvutlug silig kişide ödürmiş akı king elig Sonra Osman idi temiz, hayâlı, İnsanların seçilmişi, cömert, geniş eli. 56 fida kıldı barın nengin hem özin yalavaç angar birdi iki kızın Feda kıldı mal mülk ve özünü, Peygamber ona verdi iki kızını. 57 ali erdi munda basakı talu kür ersig yüreklig mengesi tolu Ali idi bundan sonraki seçkin, Cesur, yiğit, yürekli, aklı keskin. 58 akı erdi elgi yüreki tedük biliglig sakınuk kör atı bedük Cömert idi eli, yüreği saftı, Bilgili, takvâlı; büyüktü adı. 59 bular erdi din hem şeri'at köki bular yüdti kafir münafik yüki Bunlardı din ve şeriatın kökü, Bunlar yüklendi kâfir, münafık yükü. 60 bu tört iş manga tört tadu teg turur tüzülse tadu çın tiriglik bolur Bu dört dost, benim için dört unsurdur, Uyuşsa dört unsur, gerçek hayat oluşur. 61 meningdin bularka öküş ming selam tegürgil idim sen kesüksüz ulam Benden onlara binlerce selâm Eriştir Rabbim kesiksiz, ber-devam. 62 olarnı meningdin sevindür ruçı ulug künde kılgıl elig tuttaçı Onları benden razı et dâima, Ulu günde şefaatçi kıl bana. Parlak Yaz Mevsimini, Uluğ Buğra Han Övgüsünü Söyler (YARUK YAZ FASLIN ULUG BUĞRA HAN ÖGDİSİN AYUR) 63 Togardın ese keldi öngdün yili ajun itgüke açtı uştmah yolı Doğudan esegeldi bahar yeli, Dünya süslemeğe açtı Cennet yolu 64 yağız yir yıpar toldı kafur kitip bezenmek tiler dünya körkin itip Kara yer miskle doldu, gitti kâfur, Dünya güzelleşip bezenmek diliyor. 65 irinçig kışıg sürdi yazkı esin yaruk yaz yana kurdı devlet yasın Bahar yeli zahmetli kışı sürdü, Işıklı bahar saadet yayı kurdu. 66 yaşık yandı bolgay yana ornınga balık kudrukmdm kozı burnınga Güneş dönmüş oldu yine yerine, Balık kuyruğundan kuzu burnuna.
11 67 kurımış yıgaçlar tonandı yaşıl bezendi yipün al sarig kök kızıl Kurumuş ağaçlar donandı yeşil, Bezendi mor, al, sarı, yeşil, kızıl. 68 yağız yir yaşıl torku yüzke badı hıtay arkışı yadtı tavgaç edi Kara toprak, yeşil ipek büründü, Hıtay kervanı, Çin kumaşı sundu. 69 yazı tag kır oprı töşendi yadıp itindi koli kaşı kök al kedip Ova, dağ, kır, vadi döşendi yayıp, Süslendi vadi yamaç, al yeşil giyip. 70 tümen tü çiçekler yazıldı küle yıpar toldı kafur ajun yıd bile On binlerce çiçek gülerek yayıldı, Dünya misk ve kâfur kokusuyla doldu. 71 saba yili koptı karanfil yıdm ajun barca bütrü yıpar burdı kin Sabâ yeli koptu, karafil kokulu, Dünya bütün miskü amberle dolu. 72 kaz ördek kuğu kıl kalıkıg tudı kakılayu kaynar yokaru kodı Kaz, ördek, kuğu... Doldurdular göğü, Bağrışıp kaynaşırlar yukarı aşağı. 73 kayusı kopar kör kayusı konar kayusı çapar kör kayu suv içer Kimisi kalkar bak, kimisi konar, Kimisi yüzer, kimisi su içer. 74 kökiş turna kökte ünün yangkular tizilmiş titir teg uçar yilkürer Kökiş turna gökte öter bağırışır, Dizilmiş katarca uçar çırpınır. 75 ular kuş ünin tüzdi ünden işin silig kız okır teg köngül birmişin Keklik sesini düzdü, sesler eşini, Sanki güzel kız çağırır sevdiğini. 76 ünin ötti keklik küler katgura kızıl ağzı kan teg kaşı kap kara Öttü keklik, güler katıla katıla, Kızıl ağzı kan gibi, kaşı kapkara. 77 kara çumguk ötti sıta tumşukın üni oglagu kız üni teg yakın Kara çumguk öttü mızrak gagasıyla, Sesi nazlı kız gibi yakındır cana. 78 çiçeklikte sandvaç öter ming ünün okır şurı ibri tünün hem künün Çiçeklikte bülbül öter bin bir sesle, Okur mezamir gece ve gündüzle. 79 elik külmiz oynar çiçekler öze sıgun muygak agnar yorır tip keze Dağ keçileri ile karacalar Çiçekler üzerinde oynaşırlar Yaban sığırları ile geyikler Yuvarlanır, yürüyüp dolaşırlar. 80 kalık kaşı tügdi közi yaş saçar çiçek yazdı yüz kör küler katgurar Gök kaşını çattı, gözü yaş saçar, Çiçek açtı yüz, katılarak güler. 81 bu ödte ajun öz özinge bakıp küvenip sevinip edinge bakıp Bu anda dünya kendisine bakıp, Günvenip sevinip, süsüne bakıp. 82 iletü manga açtı dünya sözin ayur körmedingmü bu hakan yüzin Sonra dönüp bana açtı sözünü, Der: Görmedin mi bu hakan yüzünü?
12 83 udır erding erse tur aç emdi köz eşitmeding erse eşit minde söz Uyur idi isen kalk, aç şimdi göz İşitmedin ise işit benden söz. 84 tümen yıda berü tul erdim tulas bu tul tonı suçlup örüng kedtim as Binlerce yıldır dul idim, soluk benzim; Dul donumu atıp giydim beyaz kakım. 85 bezendim begim boldı hakan ulug otundum munu kolsa canım yulug Bezendim, beğim oldu ulu hakan, Dileğim bu idi, feda olsun can. 86 bulıt kökredi urdı nevbet tugı yaşm yaşnadı tarttı hakan tugı Bulut gürledi, vurdu nevbet tuğu, Şimşek çaktı, çekti hakan tuğu. 87 biri kında çıktı sunup il tutar biri küsi çavı ajunka yeter Biri kından çıktı, il tutup sunar; Biri şan şöhreti âleme yayar. 88 ajun tuttı tavgaç ulug buğra han kudatsu atı birsü iki cihan Acun tuttu Tavgaç Uluğ Buğra Han, Kutlansın adı, verilsin iki cihan. 89 ay din izzi devletka naşir mu'in ay milletka tac ay şeri'atka din Ey dînin izzeti, devletin muîni Ey millete tâc, şeriat hadimi! 90 bayat birdi barca tilemiş tilek bayat ok bolu birsü arka yülek Tanrı verdi ne ise dilediğin, Tanrı olsun senin arkan, desteğin. 91 ay dünya cemali uluglukka kork ay mülketka nur ay yayıg kutka örk Ey dünyanın güzelliği, Ey ululuğun zîneti, Ey saltanatın nuru, Ey elde tutan dönek bahtı! 92 bolu birdi evren ilig birdi taht tuta birsü tengri bu taht birle baht Döndü devran, sana verdi ülke, taht. Devam etsin sende bu taht ile baht. Kitabın Adını, Mânasını ve İhtiyarlığını Söyler (KİTAB ATI YÖRÜGİN YİME AVUÇGALIKIN AYUR) 124 kitab atı urdım kutadgu bilig kutadsu okıglıka tutsu elig Kutadgu Bilig koydum kitabın adını, Kutlu olsun okuyana, tutsun elini. 125 sözüm sözledim men bitidim bitig sunup iki ajunnı tutgu elig Sözümü söyledim, yazdım kitabı, Tutacak eldir o, iki cihanı. 126 kişi iki ajunnı tutsa kutun kutadmış bolur bu sözüm çm bütün Kişi iki cihanı tutsa bahtla, Mes'ut olur. Sözüm gerçektir, anla. 127 bu kün togdı ilig tidim söz başı yörügin ayayın ay edgü kişi Bu Kün Togdı hanı dedim söz başı; Bunu anlatayım ey iyi kişi.
13 128 basa aydım emdi bu ay toldıru anıngdin yaruyur ıduk kut küni Sonra da söyledim bu Ay Toldı'yı, Onunla parlar mübarek kut güneşi. 129 bu kün togdı tigli törü ol koni bu ay toldı tigli kut ol kör am Bu Kün Togdı denen töredir doğru, Bu Ay Toldı denen kuttur, gör onu. 130 basa aydım emdi kör ögdülmişig ukuş atı ol bu bedütür kişig Ondan sonra söyledim Ögdülmiş'i, Akıldır; onun ile büyük kişi. 131 anmgda basası bu odgurmış ol mum akıbet tip özüm yörmiş ol Ondan sonrası da bu Odgurmış'tır; Onu akıbet diye özüm yormuştur. 132 bu tört neng öze sözledim men sözüg okısa açılgay yitig kıl közüg Bu dört şey üstüne söyledim sözü, Okursa açılır, keskin tut gözü. 133 sevincin yorıglı ay edgü yiğit sözümni yava kılma könglün eşit Sevinçle yürüyen ey güzel yiğit! Sözümü boş sanma, gönülden işit. 134 katıglan yangılma könilik yolm yiğitlik yava kılma asgm alın Gayret et, şaşma doğruluk yolundan, Gençliğini heder etme, faydalan. 135 küsüş tut yiğitlik keçer sinde terk kaçar bu tiriglikneçe tutsa berk Aziz tut, gençlik geçer senden hemen, Kaçar bu hayat nice sıkı tutsan. 136 seningde bar erken yiğitlik küçi yava kılma ta'at tapug kıl tuçı Sende varken gençliğin gücü henüz, Boş durma, ibâdet kıl aralıksız. 137 küser men yigitlikke öknür özüm ökünçüm asıg yok keser men sözüm Hasretim gençliğe, pişmandır özüm, : Pişmanlıktan fayda yok, kestim sözüm. 138 kiming kırkta keçse tiriglik yılı esenleşti erke yiğitlik tili Kimin kırkı geçse ömrünün yılı, Veda eder ona gençliğin dili. 139 tegürdi manga elgin elig yaşm. tuğu kıldı kuzgun tüsi teg başım Değirdi bana elini elli yaş, Kuzgun tüyüdü, kuğuya döndü baş. 140 okır emdi altmış mangar kel tiyü busug bolmasa bardım emdi naru Çağırır şimdi altmış bana gel diye, Ecel pususu yoksa, vardım oraya. 141 kiming yaşı altmış tüketse sakış tatıg bardı andın yayı boldı kış Kimin yaşında tükenirse altmış, Tadı gider onun, yazı olur kış. 154 seningdin kolup küç bu söz başladım tükel kılguka küç sen ök bir idim Senden isteyip güç, söze başladım, Bitirmek için güç ver bana Rabbim. 155 tilim tınma öggil yaratıglmı yaragsızm mindin yıratıglmı Dilim! Hiç durma, medhet yaratanı. Kötülükten beni uzak tutanı.
14 : 156 ödürdi törütti yanıttı köngül koni yol öze tuttı könglüm amul Seçti, yarattı, aydınlattı gönlü, Doğru yolda tuttu; gönlüm huzurlu. 157 karangkuda erdim yanıttı tünüm tünerikte erdim togurdı künüm Karanlıktaydım, parlattı gecemi, Zulmetteydim, doğdurdu güneşimi. 158 azıp yügrür erdim ayu birdi yol küyer erdim otka küdezmese ol Azıp koşardım; gösterdi bana yol, Yanardım ateşte, gözetmese ol. 159 ödürdi adırdı kötürdi mini azuklar yolmdm kiterdi mini Seçti, ayırdı ve yüceltti beni, Azmışlar yolundan kurtardı beni. 160 könglüg bezedi yarukluk bile tilimni bezedi tanukluk bile Gönüllü bezedi aydınlık ile, Dilimi bezedi şehâdet ile..ff ; 161 köngül birdi köz hem ukuş ög bilig aça birdi sözüm yorıttı tilig Gönül verdi; göz, akıl, zekâ, bilgi; Açtı sözümü, yürüttü dilimi. 162 habib savcı yok mini yetteçi ol ok savcı bolsu elig tuttaçı Peygamberin yolu beni yedecek, O resul olsun elimden tutacak. 170 tapugsuz kulung men yazukum öküş özüng fazlı birle keçür ay küsüş İbâdetsiz kulunum, günahım çok, Fazlın ile affet ey aziz Hak! 171 kamug mü'minig sen tözü yarlıka, yarmkı bekadm bu kün kıl lika Kamu mü'minleri yarlığa hep sen, Bekaadan dîdârını göster bugünden.. Söz Başı: Kün Togdı Han Hakkında (SÖZ BAŞI: KÜN TOGDI İLİG ÖZE) 172 Ukuş ötgünür kör bilig bildürür yayıg dünya kılkın sanga ukturur Akıl arz eder, bak, bilgi bildirir, Dönek dünya huyunu sana anlatır. 173 bu irsel yayıg kılkı kurtga ajun kılmçı kız ol korse yaşı uzun Bu dönek huylu kocakarı dünya, Edası kız gibi kendi yaşlı dünyâ 174 ara kılkı kız teg kılmçı silig sevitür sunup tutsa birmez elig Bazan edası kız gibi, tavrı güzel; Kendini sevdirir, fakat vermez el. 175 seviglini sevmez keyik teg kaçar kaçıglıka yapçur adakm kuçar Seveni sevmez, geyik gibi kaçar, Kaçana yapışır, ayağını tutar.
15 176 ara korse yügrür bezenip udu ara körmedük teg kılur yir kodu Bir bakarsın bezenip ardından koşar; Bazan da görmemiş gibi yere bakar. 177 ara korse evrer yana terk yüzin avaglar nece tutsa birmez özin Bazan çevirir yine hemen yüzünü, Nazlanır, nice tutsan vermez özünü. 178 öküş beg karıttı karmaz özi telim beg keçürdi kesilmez sözi Çok beğleri kocalttı, kocamaz özü Çok beğleri göçürttü, kesilmez sözü. 179 beg erdi ajunda bügü bilge baş bu beglik özele uzun boldı yaş Bir beğ vardı dünyada hakîm, bilgin, Beğlik içinde ömür sürdü uzun. 180 bu kün togdı erdi atı belgülüg ajunda çavıkmış kutı belgülüg Bu Kün Togdı idi, adı bellidir, Dünyada şöhreti, bahtı bellidir. 181 kılınçı kökeni erdi kılkı ongay tili çm bütün hem közi köngli bay İşleri doğruydu, tavrı yumuşak, Gözü gönlü zengin, sözleri gerçek. 182 biliglig beg erdi ukuşlug odug isizke ot erde yagıka yodug Bilgili, akıllı, uyanık beğdi. Kötüye ateş, düşmana âfetti. 183 yana kür küvez erdi kılkı koni küninge kötürdi bu kılkı anı Yiğit ve heybetliydi, tavrı doğru, Günden güne yükseltti bunlar onu. 184 bu yanglıg beg erdi bu bilgi öze tirildi yorıdı kılmçın tüze Böyle bir beğ idi, bu bilgi ile Ömür sürüp yürüdü işlerinde. 185 siyaset kılur erdi himmet bile bu himmet yaraşur mürevvet bile Siyaset kılar idi himmet ile, Bu himmet yaraşır mürevvet ile. 186 mungar mengzetü keldi şa'ir sözi okısa açılgay okıglı közi Buna benzer geldi şâirin sözü, Okusa açılır okuyanın gözü: 187 kerek erke himmet mürüvvet tengi yavuzyunçıg andın yırasa öngi İnsana himmet, mürüvvet denk gerek, Kötü, sefih o zaman ondan ırak. 188 kişilikke himmet mürüvvet kerek kişi kadri himmet mürüvvet yangı İnsanlığa gerek himmet, mürüvvet Himmet, mürüvvet, kıymete ölçek. 189 bu kün togdı ilig bu kılkı bile yaradı ajunka kün ay teg yala Bu Kün Togdı hanın bu seciyesi, Parlattı dünyayı güneş ay gibi. 190 ukuşlug kim erse okıttı anı biliglig kim erse bedütti anı Akıllı kim ise çağırttı onu, Bilgili kim ise büyüttü onu. 191 yumıttı angar bek ajun ödürmi ukuşlug biliglig budun ködrümi Yaklaştı ona dünya seçkinleri, Halkın akılları, bilginleri..
16 : 192 özi itti tüzdi kör il kün işi takı ma tiler erdi ödrüm kişi Kendi düzenledi işini halkın, Yine de dilerdi kişiyi seçkin. 228 idi edgü beglik takı edgürek törü ol anı tüz yorıtgu kerek Çok iyidir beğlik, daha iyisi Töredir, onu doğru yürütmeli. 229 ne kııtlug bolur öd budunka küni begi edgü bolsa yorısa koni Ne kutlu olur gün devran millete, Beği iyi olsa, doğru yürüse. 230 ne kutlug kut ol erke edgü atı bu edgü atı bardı mengü kutı Ne kutlu bahttır ere iyi adı, Bu iyi ad ve baht ebedî kaldı. ' 231 ne edgü bolur beg ol edgü kişi kişilik bile itse il kün işi. Ne ili beğ olur o iyi kişi, İnsanlık ile yapsa halka işi. 232 tözü ilke tegdi ilig edgüsi ajunka yadıldı bu çavı küsi Bütün ülkeye iyiliği ulaştı, Dünyaya yayıldı nâmı, şöhreti. 233 du'a arttı ilde kör edgü atı bedüdi küninge atı hem kutı Duâ arttı ilde, iyidir adı, Büyüdü günden güne adı ve bahtı. 234 ajun budnı eştip anı arzulap 'ava yıghı keldi angar öz ulap Dünya halkı duyup onu arzuladı, Toplanıp geldi, ona gönül bağladı. 235 ajunka badı kör tükel kut kurı kozı birle katlıp yorıdı böri Dünyaya bağladı saadet kemeri, Kuzuyla birlikte yürüdü börü. Ay Toldı'nın Kün Togdı Han Katına Geldiğini Söyler (AY TOLDI KÜN TOGDİ İLİG TAPUGINGA KELMİŞİN AYUR) 236 bir ay toldı atlıg er erdi tetig eşitti bu çavıg itindi itig Ay Toldı adlı zeki bir er vardı, Duydu bu ünü, gitmeğe hazırlandı. 237 yiğit erdi oğlan kılmçı amul ukuşlug biliglig hem öglüg köngül Yiğit bir genç idi, sakin tabiatlı, Akdlı, bilgili, zeki, iyi gönüllü. 238 yüzi körklüg erdi körüp köz kamar sözi yumşak erdi tili tüz tamar Yüzü güzeldi, kamaşır gören göz; Dili doğruydu, fakat yumaşktı söz. 239 kamug türlüg erdem tükel öğrenip yonr erdi erdem eligke alıp Her türlü erdemi tamam öğrenip, Yürürdü erdemi eline alıp.
17 : 240 özinge bakıp aydı men me bu kün tümen erdemim birle ilde burun Kendine bakıp dedi: Bugün ben de Bunca erdemimle öndeyim ilde. 241 negüke yorır men bu yirde kurug iligke baraym kılayın tapug Niçin yürürüm bu yerde boşuna, Hakana gidip gireyim hizmetine. 242 iligke tusulsun bu erdemlerim açılsun mening kitsü emgeklerim Hakarna yarasın bu erdemlerim, İhsan etsin, yok olsun kederlerim. 243 ukuşlug biliglig beg ermiş amul tiler ermiş erdem idilerin ol Akıllı, bilgili, yumşak beğmiş; Erdem sahiplerini arzulanmış. 244 ukuş kadrini hem ukuşlug bilir bilig satsa bilge biliglig alır Akıl kadrini de akıllı bilir, Bilgi satsa âlim, bilgili alır. 245 sözin aydı şa'ir mungar mengzetü tili lafzı birle angar yangzatu Sözünü dedi şâir buna benzer, Diliyle, lafzıyla şunu kasteder: 246 bilig kıymetini biliglig bilir ukuşka ağırlık biligdin kelir Bilgi kıymetini bilgili bilir, Akılla itibar bilgiden gelir. 247 negü bilge tilve bilig kadrini bilig kayda bulsa biliglig alır Ne bilir deli, bilginin kadrini, Bilgi nerde bulsa bilgili alır. 248 bu ay toldı itti kör at ton tolum ayur köndüreyin tapugka yolum Hazırladı kendine gerekeni, Hakana yüz vurdu bu bilge, zeki. 260 evindin turup çıktı keldi berü bir anca yorıyu bir anca turu Evinden kalkıp çıktı, düştü yola, Bazan yürüdü, bazan verdi mola. 261 kelip tegdi ilig turur orduka ögi köngli kolmış tilek arzuka Gelip ulaştı hanın durduğu şehre, Cânü gönülden dilediği yere. 262 kirip kend içinde tiledi tüşün tüşün bulmadı kör tanıdı ajun Girip kentte aradı inecek yer, Yer bulamaynca dünya geldi dar. 263 mungadtı muyanlıkta tüşti barıp kiçe yattı anda tünedi serip Bunaldı, imarete indi gidip, Sana söyledi söz, bilgiden alıp: 265 idi ters bolur kör bilişmez kişi kalın yat ara kirşe yalnguz başı Çok kötü olur insan tanıdıksız, Yabancılar içinde kalsa yalnız. 266 idi sarp bolur bu yangı kelgüçi bilişi yok erse mungadsa tucı Çok sarp olur yeni gelenin işi, Hep bunalır eğer yoksa bilişi. 267 bilişmez kişiler karagu sanı karagu yorık yazsa sökme anı Tanışsız kişiler körler gibidir, Kör sasırsa kınamamak gerekir.
18 268 kişi kirmedük ilke kirşe kah kelin teg bolur er agm teg tili İnsan hiç girmediği bir ilde, Gelin gibi olur; tutulur dil de. 269 yatıg yarlıkagıl içür bir yigü ümeg edgü tutgıl ay bilge bügü Yabancıyı esirge, yedir içir, Konuğu iyi tut ey ilim bilir. yatıg edgü tutsa yarur er közi ümeg edgü tutsa yadıldı sözi Yabancıyı hoş tutsa parlar er gözü, Konuğu hoş tutsa yayılır sözü. 271 kişike kerek tegme yirde biliş biliş birle itlür kamug türlüg iş Kişiye gerektir her yerde tanış, Tanıdıkla görülür her türlü iş. 272 bu ay toldı anca yorıdı bu yang gariblık sakınçı sarig kıldı eng Ay Toldı bir süre yürüdü böyle, Sarardı gariplik düşüncesiyle. 273 bilişti yime ol kişiler bile otağ tuttı özke yarudı küle Yine tuttu, eş dost, yakın kıldı öz, Büyüğe, küçüğe gösterdi güler yüz ı KünTogdı Han Ay Toldı'ya Adil Sıfatını Söyler (KÜN TOGDI İLİG AY TOLDIKA ADİL SIFATIN AYUR) 279 ilig bir kün oldrup özi yalnguzun evin kıldı hali irikti özün Hükümdar bir gün yalnız oturarak Etrafını kıldı hâli, kaldı tek. 280 okıdı kör ay toldıka kıldı yol bu ay toldı kirdi kavuşturdı kol Çağırttı Ay Toldı'ya, ona kıldı yol, Bu Ay Toldı girdi, kavuşturdu kol. 281 ilig ötrü hırdı adakm örü ilig sözlemedi bir anca turu Hakan karşısında ayakta durdu, Hakan konuşmadı, bir süre sustu. 282 bakıp kördi ilig közin imledi işaret bile kelgil oldur tidi Baktı, hakan gözle işaret etti, İşaret ederek gel otur dedi. 283 bu ay toldı oldurdı akru amul közin yirke tikti yaruttı köngul Ay Toldı oturdu yavaş ve sakin, Gözünü yere dikti, oldu memnun. 284 iligke başka kördi yaşru közin kaşı közi tügmiş acıtmış yüzin Hükümdar baktı ucuyla gözün, Kaşı gözü çatmış, ekşitmiş yüzün. 285 kümüş kürsi urmış öze oldurur bu kürsi adakı üç adrı turur Gümüş taht vurmuş üstüne oturur, Tahtın üç ayağı da ayrı durur. 286 bedük bir biçekig eligde tutar solmdm uragun ongındm şeker Büyük bir bıçağı elinde tutar, Solunda acı ot, sağında şeker. 287 anı kördi erse bu ay toldı çm katıg korktı özke kodı aldı tın Onu görünce Ay Toldı, doğrusu Çok korktubirden, kesildi nefesi.
19 Hakan Suâli Ay Toldı'ya (İLİG SU'ALİ AY TOLDIKA) 288 bir anca turup baş kötürdi ilig bu ay toldıka aydı tepret tilig Bir süre durup kaldırdı başını, Ay Toldı'ya dedi ki oynat dilini, 289 nelük sözlemez sen agm teg bolup mini munda yalnguz bu yanglıg bulup Niçin konuşmazsın dilsiz gibi olup, Beni burda yalnız ve böyle bulup Ay Toldı Cevabı Hakana (AY TOLDI CEVABI İLİGKE) 290 bu ay toldı aydı ay ilig kutı mening sözlegüke özüm yok şatı Bu Ay toldı dedi: Ey kutlu hakan! Ben söylemeğe cesaret bulamam. 295 buşar bolsa begler kelip övkesi yırakturgıl andategürgey yassı Kızar olsa begler gelip öfkesi, Irak dur ondan, dokunur zararı.,291 admsıg körür men bu kün kılk itig angar eymenür men ay bilge tetig Farklı görüyorum bugün halinizi, Ondan çekmiyorum ey âlim kişi. 292 karaka bilig birdi bilgi açuk buşar ödte beglerke barma yaguk Halka öğüt verdi bilgisi derin: Kızdığı an beğlere varma yakın. 293 takı yakşı aymış biliglig bügü buşar ödte begler bolur ot agu Bilgili hakîm yine güzel demiş: Kızınca beğ, olur zehir ve ateş. 294 kah bolsa begler buşup övkelig yakın turma anda ay kılkı silig Eğer olsa begler kızgın, öfkeli, Yakın durma ona, ey iyi huylu mungar mengzetü keldi emdi bu söz köngülke almgıl küdezgil ked öz Buna benzeyip geldi bu söz şimdi, Aklında tut, iyi gözet kendini: 297 buşar ödte beglerke barma yaguk kalı bardmg erse ucuzluk anuk Kızdığı an beğlere varma yakın; Eğer varır isen gözden düşersin. 298 kör arslanka okşar bu begler özi buşursa keser baş ay bilgi yaruk Dikkat et, aslana benzer bu begler, Kızsa keser baş, ey bilgisi derin.
20 : Kün Togdı Han Ay Toldı'ya Adil Sıfatının Nasıl Olduğunu Söyler (KÜN TOGDI İLİG AY TOLDIKA ADİL SIFATI NETEG ERDÜKİN AYUR) 306 ilig aydı uktum sözüng belgülep açayın sözümni sanga ülgülep Hakan dedi: Anladım sözünü, belli; Açayım sözümü sana ölçülü. 307 sini men okıdım eng aşnukı kün ağırlık bile birdim ol kün orun Seni ben çağırdım en önceki gün, İtibar verdim o gün, verdim yerin. 308 bu tang tangsuk işler manga körkitip buşurdung mini sen işing berkitip O acayip işleri bana gösterdin, Kızdırdın beni, sen işi arttırdın. 309 körüp buştum erse ilendi özüng serildim sanga men tügüldi yüzüng Bakıp kızdımsa da sen tekdir ettin, Sabrettim sana ben, buruştu yüzün. 310 sen aydmg manga kut men bilgil mini sanga uktur kıldım ukgıl mum Dedin ki bana: Ben kutum, bil beni, Anlatmak için yaptım, anla bunu. 311 negü kılmışmgnı sen adra seçe yora birding uktum kamugnı aça Neler yaptığını ayıra şeçe, Açıkladın; anladım hepsini de 312 keçürdüm men anda sening uzrüngi ağırladım ötrü ol erdem tengi Affettim o zaman seni özrünü, Erdemine denk olarak saydım seni. 313 bu kün me mening bu özüm kılkların sanga körkitür barca erdemlerin Bugün de benim bu kendi huyumu, Sana gösteriyorum her erdemimi. 314 munu men me körgil könilik törü törü kuklan bu baka tur körü İşte ben de doğruluk ve töreyim; Törenin huyu bu, dikkat et göreyim. 315 bu kürsi özele öz oldurdukı adakı üç ol kör ay könglüm tokı Bu taht ki üzerine oturuyordum, Ayağı üçtü; ey doyuran gönlüm. 316 kamug üç adaklıg emitmez bolur üçegü turur tüz kamıtmaz bolur Üç ayaklı olan asla eğilmez, Üçü de durur düz, hiç kıpırdamaz. 317 kah üç adakta emitse biri ikisi kamıtar uçar ol eri Eğer üç ayaktan eğilse biri, İkisi de kayar, uçar üstündeki. 318 kamug üç adaklıg koni tüz turur kah bolsa tört kör bir eğri bolur Üç ayaklı her şey doğru, düz durur, Eğer olsa dört, biri eğri olur. 319 kayu neng tüz erse kamugı uz ol kamug uz körü barsa kılkı tüz ol Hangi şey düz ise her yanı iyi; Her iyinin dikkat et, düzdür huyu. 320 kayu neng emitse kör eğri bolur ; kamug eğriler isiz urgı bulur Hangi şey eğilse, bak, eğri olur, Her eğride kötü tohum bulunur. 321 kayu tüz emitse turumaz kayu neng koni bolsa tüşmez serer Hangi düz eğilse, duramaz düşer, Hangi şey doğru olsa düşmez durur.
KUTADGU BİLİG DEKİ HÜKÜMDAR KÜNTOGDI TİPİNE GÖSTERGEBİLİMSEL AÇIDAN BİR YAKLAŞIM DENEMESİ Dr. Ahmet DEMİRTAŞ * Özet: ler, kendileri dışında temsil ettikleri olgu veya nesnelerin yerini alarak toplumsal
Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi: Gönül Sultanları Buluşması Ferruh AĞCA * AĞCA, Ferruh (2014). Türkistanlı Bir Bilge: Yusuf Has Hacip. Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi: Gönül Sultanları Buluşması. 26-28 Mayıs
KUTADGU BİLİG DEKİ HAYVAN ADLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME Şerif Ali BOZKAPLAN * ÖZET Türk boy ve gruplarının kalabalıklar halinde İslamiyet e girdikten sonra oluşturdukları edebi çerçeve içerisinde çok önemli
YÛSUF HÂS HÂCİB Kutadğu Bilig Metin Hazırlayan Mustafa S KAÇALİN KUTADGU BİLİG 1 T. C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI KÜTÜPHANELER VE YAYIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 3137 KÜLTÜR ESERLERİ 420 ISBN 978-975-17-3359-7
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de
YAZITLAR GÖKTÜRKÇE TÜRKLER Kutadgu Bilig Dizini 1. I Tanrı Azze Ve Cellenin Medhini Söyler 2. II Peygamber Aleyhi's Selâmın Medhini Söyler 3. III Dört Sahabenin Medhini Söyler 4. IV Parlak Bahar Mevsimini
KÜL TİGİN ABİDESİ VE KUTADGU BİLİG DEKİ ORTAK FİİLLERİN TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Talat DİNAR * ÖZET Türk dilinin ana kaynakları arasında yer alan Kül Abidesi ve Kutadgu Bilig hem içerik
2014 2015 DERS YILI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA ANADOLU LİSESİ VE FEN LİSESİ 10. SINIFLAR TÜRK EDEBİYATI DERSİ YARIYIL ÖDEVİ 1. Alp Er Tunga öldi mü Issız ajun kaldı mu Ödlek öçin aldı mu Emdi yürek yırtılur
İSLÂMİYET ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI İSLÂMİ İLK ESERLER SORU PROĞRAMI AHMET ARSLAN 1) XI. Yüzyıl dil ürünlerinden olan bu eserin değeri, yalnızca Türk dilinin sözcüklerini toplamak, kurallarını ve
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ KARAHANLI TÜRKÇESİ DERS NOTLARI 3. Sınıf - 1. Dönem İsa SARI www.isa-sari.com KUTADGU BİLİG Kut, mutluluk anlamına gelmektedir (günümüzde baht, şans anlamındadır). Kut kelimesine
Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi: Gönül Sultanları Buluşması Özgür Kasım AYDEMİR * AYDEMİR, Özgür Kasım (2014). Kutadgu Bilig de Dile Gelen İktidar. Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi: Gönül Sultanları Buluşması.
Zirve 9. Sınıf Dil ve Anlatım İLETİŞİM, DİL VE KÜLTÜR 1. İletişim 2. İnsan, İletişim ve Dil 3. Dil Kültür İlişkisi DİLLERİN SINIFLANDIRILMASI VE TÜRKÇENİN DÜNYA DİLLERİ ARASINDAKİ YERİ 1. Dillerin Sınıflandırılması
DESTAN DÖNEMI TÜRK EDEBIYATI Destan Dönemi SÖZLÜ DÖNEM GENEL ÖZELLIKLERI Bu dönem ürünleri tamamıyla manzumdur. Nesir alanında eser yoktur. Dönemin yaşayış tarzını ve kültürünü yansıtan eserlerdir. Türk
- şiirler - Yayın Tarihi: 6.8.2005 Yayınlayan: Antoloji.Com Kültür ve Sanat Yayın Hakkı Notu: Bu e-kitapta yer alan şiirlerin tüm yayın hakları şairin kendisine ve / veya yasal temsilcilerine aittir. Şiirlerin
Kutadgu Bilig de Kadın Adile Yılmaz ANIL ÖZET Bu çalışmada İslâmî Türk Edebiyatı nın ilk eserlerinden olan Kutadgu Bilig de kadın kavramı işlenmiştir. Türk kültür tarihinde en eski devirlerden itibaren
Edib Ahmed Yüknekî ve - Atabet ül Hakaayık Atabet ül-hakaayık 12. asrın ilk yarısında, Yüknekli Edîb Ahmed bin Mahmud tarafından yazılmış manzum bir ahlâk kitabıdır. Türk ve Acem ülkelerinin meliği- emîr-i
Söylenen her söz, içinden çıktığı kalbin kılığını üzerinde taşır. Ataullah İskenderî Söz ilaç gibidir. Gereği kadar sarf edilirse fayda veriri; gerektiğinden fazlası ise zarara neden olur. Amr bin As Sadece
İSTİKLÂL MARŞI'MIZ Her milletin bir milli marşı var fakat bizimkisi ayrı. Bizimkisi İstiklal Marşıdır, başka yazılamaz gayrı. Kimisi yazılmış bilmem hangi krala; lorda, barona. Küçümsemem ama, benzetirim
TAKVA AYI RAMAZAN TAKVA AYI RAMAZAN Rahman ve Rahim Allah ın Adıyla (Farz kılınan oruç) sayılı günlerdir. Sizden kim, (o günlerde) hasta veya seferde ise o, (tutamadığı) günler sayısınca başka günlerde
KUTADGU BİLİG DE ÜÇLEMELER, DÖRTLEMELER VE BEŞLEMELER Fatma Sibel BAYRAKTAR Özet 11. yy., Türk tarihi açısından askerî ve siyasal gelişmelerin ivme kazandığı bir dönem olduğu kadar kültürel gelişmelerle
ÖTÜKEN Ârif Nihat Asya BİR BAYRAK RÜZGÂR BEKLİYOR Şiirler: 1 BİR BAYRAK RÜZGÂR BEKLİYOR Servet Asya ya Armağanımdır. DESTAN O zaferler getiren atların Nalları altındanmış; Gidişleri akına, Gelişleri akındanmış.
Türk Dilleri Araştırmaları 7 (1997): 19-40 Kutadgu Bilig'de İkilemeler (1)* Zuha1 Kargı Ölmez (Ankara) Bugüne kadar Kutadgu Bilig üzerine yüzlerce çalışma yapılmıştır. Metin yayımının dışında yapıtın çeşitli
İnsanı Diğer Canlılardan Ayıran Özellikler Hani, Rabbin meleklere, Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım demişti. Onlar, Orada bozgunculuk yapacak, kan dökecek birini mi yaratacaksın? Oysa biz sana hamd
Çemberlitaş taki dedesinin konağında büyüyen şair, Amerikan ve Fransız kolejlerinde başladığı ilk ve lise öğrenimini Deniz Lisesi nde tamamladı. İ. Ü. Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü nü 1924 te bitirince
Son harflerini vurgulayarak okuyunuz. bak çak fak gak hak kak pak sak şak tak yak bek dek kek pek sek tek yek bık çık sık tık yık cik bas has kas mas pas tas yas kes ses pes fıs kıs his kis pis sis pus
Akademik Hassasiyetler The Academic Elegance Makale Gönderim Tarihi: 05/04/2016 - Makale Kabul Tarihi: 23/05/2016 KUTADGU BİLİG E GÖRE TÜRKLERDE ADALET ANLAYIŞI Mehmet Ali ÇAKMAK* - Rumeysa TEZCAN** Öz
Peri Kızıyla Çoban Hikâyesi, Orhan Seyfi Orhon, 1919, (Şiirler 1970) ORHAN SEYFİ ORHON(1890-1970). İstanbul da ilk ve lise eğitiminden sonra girdiği Hukuk Fakültesi den mezun olur (1914). Kısa süreli memurluktan
Çocuklar için Kutsal Kitap sunar Tanrı Herşeyi Yarattığı Zaman Yazarı: Edward Hughes Resimleyen: Byron Unger ve Lazarus Uyarlayan: Bob Davies ve Tammy S. Tercüme eden: Nurcan Duran Üreten: Bible for Children
KUTADGU BİLİG İN BİLGESİ Doç. Dr. Serkan ŞEN Günümüzde milli romantizmin de tesiriyle Orta Asya nın kadim sakinleri olan atalarımızı, yalın kılıç cenk eden akıncılar şeklinde tahayyül etme eğilimi hayli
İLİ : GENEL TARİH : 29.01.2016 EN GÜZEL İSİMLER O NUNDUR Aziz Müminler! Okuduğum âyet-i kerimede Yüce Rabbimiz şöyle buyuruyor: O, yaratan, yoktan var eden, şekil veren Allah tır. Güzel isimler O nundur.
BİZE KATILIR MISINIZ? ŞARKILAR FARECİK Bizim mutfakta bir yuvası var. Ben bilemem ki kaç yavrusu var. Her şeyi kemirdi. Her şeyi dağıttı. Annemi babamı çıldırttı. Farecik farecik, Döktün saçtın farecik,
O sabah minik kuşların sesleriyle uyandı Melek. Yatağından kalktı ve pencereden dışarıya baktı. Hava çok güzeldi. Güneşin ışıkları Melek e sevinç katıyordu. Bulutlar gülümsüyor ve günaydın diyordu. Melek
Hazırlayan Muhammed ARTUNÇ 6.SINIF SOSYAL BİLGİER SOSYAL BİLGİLER KONU:ORTA ASYA TÜRK DEVLETLERİ (Büyük)Asya Hun Devleti (Köktürk) Göktürk Devleti 2.Göktürk (Kutluk) Devleti Uygur Devleti Hunlar önceleri
Mevlâna (1207 1273) Güçlü bir bellek, çağrışım yeteneği, üretkenlik, olağanüstü görüş ve anlatım gücü, derin duygusallık ve hüzün, her yönüyle İslam kültürüne hâkimiyet... İşte Mevlâna deyince akla gelen
Orucun Manevi Hayatımıza Katkıları Kur ân-ı Kerim de Oruç Ey müminler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de sayılı günler içinde Oruç tutmanız farz kılındı. Umulur ki, bu sayede, takva mertebesine
Hafta Sonu Ev Çalışması YIL DEDE'NİN DÖRT KIZI Zaman adlı ölümsüz bir dev vardı. Bir gün Zaman, Yıl Dede'yi dört kızıyla birlikte yeryüzüne indirdi. Kızlar, yeryüzünü çok sevdiler. Hepsi bir yana dağılıp
TEMEL DİNİ BİLGİLER 1 Rabbin kim? Rabbim Allah. 2 Dinin ne? Dinim İslam. 3 Kitabın ne? Kitabım Kur ân-ı Kerim. 4 Kimin kulusun? Allah ın kuluyum. 5 Kimin ümmetisin? Hazreti Muhammed Mustafa nın (sallallahu
1. İnanç, 2. İbadet, 3. Ahlak, 4. Kıssalar İÇİNDEKİLER KUR AN NEDİR? KUR AN-IN AMACI? İNANÇ NEDİR İBADET NEDİR AHLAK NEDİR KISSALAR AYETLER KUR AN NEDİR? Kur an-ı Hakîm, alemlerin Rabbi olan Allah ın kelamıdır.
1950 Sivas Gürün'de doğdu. 10 yaşlarında saz çalıp, türkü-deyişler okudu. 15 yaşında kendi yapıtı ilk plağıyla büyük üne kavuştu. Konser turneleri, kasetler, plaklar, uzunçalar, long playler ve günümüz
- Günaydın Günü parlatan gözler. Havayı yumuşatan nefes. Yüzlere gülücük dağıtan dudaklar. Konuşmadan anlatan kaşlar. Bana şiir yazdırtan o parmaklar. (23.06.2004) M. Mehtap Türk - Günaydın Günaydın...
ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ a. 14.Yüzyıl Orta Asya Sahası Türk Edebiyatı ( Harezm Sahası ve Kıpçak Sahası ) b. 14.Yüzyılda Doğu Türkçesi ile Yazılmış Yazarı Bilinmeyen Eserler c.
Onaylayan Administrator Pazartesi, 21 Mayýs 2007 Besteciler.org Amerika A memo Burasý New York Amerika Evler karýþtý bulutlara Nasýl bir zaman Nasýl bir yaþam A memo Ýnsanlar simsiyah, kýzýl, beyaz Sokaklar
yayın no: 117 PEYGAMBERİMİZİN DİLİNDEN HİKMETLİ ÖYKÜLER Eski zamanlarda yaşamış peygamberlerin ve ümmetlerinin başlarından geçen ibretli öyküler, hikmetli meseller Genel yayın yönetmeni: Ergün Ür Yayınevi
BÝRÝNCÝ BÖLÜM 1 Dünya döndü Son ders zili çalýnca tüm öðrenciler sevinç çýðlýklarý atarak okulu terk etti. Ýkili öðretim yapýlýyordu. Sabahçýlar okulu boþaltýrken, öðleci grup okula girmeye hazýrlanýrdý.
EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 EDEBİYAT TARİHİ / TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERE AYRILMASINDAKİ ÖLÇÜTLER 1.Edebiyat tarihinin uygarlık tarihi içindeki yerini.edebiyat tarihinin
On5yirmi5.com En güzel 'Anneler Günü' şiirleri En güzel 'Anneler Günü' şiirlerini sizler için listeledik... Yayın Tarihi : 10 Mayıs 2013 Cuma (oluşturma : 1/17/2017) 12 Mayıs Anneler Günü... Sizin için
Türk Eğitim Tarihi Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi İslam Öncesi Türklerde Eğitimin Temel Özellikleri 2 Yaşam biçimi eğitimi etkiler mi? Çocuklar ve gençlerin
Ahmet: Otur, hanım otur. Allah aşkına bir otur. Nesrin: Ahmet! Ne oturması! Daha gezecek birçok mağaza var, sen oturmaktan bahsediyorsun. Ahmet: Allah aşkına bir otur hanım. Sabahtan beri dolaşmaktan ayaklarımın
RAPUNZEL Bir zamanlar bir kadınla kocasının çocukları yokmuş ve çocuk sahibi olmayı çok istiyorlarmış. Gel zaman git zaman kadın sonunda bir bebek beklediğini fark etmiş. Bir gün pncereden komşu evin bahçesindeki
Aşağıda verilen isimleri örnekteki gibi tamamlayınız. Örnek: Ayakkabı--------uç : Ayakkabının ucu İsim İsim İsimlerin Tamamlanmış Hali Kalem sap Çanta renk Araba boya Masa kenar Deniz mavi Rüzgar şiddet
BEYAZIN PEŞİNDEKİ TATİL Geçen yıllarda Hopa da görev yapan bir arkadaşım Adana ya ziyaretime gelmişti. Arkadaşım Güney in doğal güzelliğine bayılıyorum deyince çok şaşırmıştım. Sevgili okuyucularım şaşırmamak
TÜN SÖZÜ ÜZERİNE Emek ÜŞENMEZ * ÖZET Türk dilinin önemli devrelerinden birisini de Karahanlı Türkçesi oluşturmaktadır. Karahanlı dönemine ait beş önemli eserdeki kelimelerden pek çoğu günümüze kadar ulaşmıştır.
Aşağıdaki şiiri okuyunuz. Soruları cevaplayınız. OKULUMUZ Her yerden daha güzel, Bizim için burası. Okul, sevgili okul, Neşe, bilgi yuvası. Güzel kitaplar burda, Birçok arkadaş burda, İnsan nasıl sevinmez,
3 YAŞ AYIN TEMASI Cinsiyetim, adım, özelliklerim, görünümümdeki değişiklikler nelerdir? Vücudumuzun bölümleri ve iç organlarımız nelerdir? Ne işe yarar? İskelet sistemi nedir? Ne işe yarar? Aile ve aileyi
Kutadgu Bilig de ne Soru Sözcüğü ve Kullanımları Engin Çetin Çukurova Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü email@example.com Özet On birinci yüzyıl İslamî dönem Türkçe metinlerin
Mektub-u Attar Muhammed İlyas Kadiri Razavi tarafından tüm İslami Erkek Kardeşlerine ve İslami Kız Kardeşlerine, Medaris El Medine ve Camiat El Medine nin erkek öğretmenler, erkek öğrenciler, kadın öğretmenler
OKUMAYA YENİ GEÇEN ÖĞRENCİLERİMİZ İÇİN KOLAYDAN AZ DA OLSA ZORA DOĞRU METİNLERİ ÇOK UZUN OLMAYAN BOL GÖRSELLİ AMA AZ SORULU BİR KİTAP HAZIRLADIM SİZLERE. SİTEMİZE EKLENEN METİN KİTABIM-1 VE METİN KİTABIM-2
Günler süren yağmurdan sonra bulutlar kayboldu. Güneş, ışıl ışıl yüzünü gösterdi. Yıkanan doğanın renklerine canlılık gelmişti. Ağaçlardan birinin kökünden kahverengi, pırıl pırıl bir şerit uzanıyordu.
1. HAFTA TARİH : 01 MART 2016 04 MART 2016 KONU : YEŞİLAY 1- Yeşilay nedir? Ne işe yara? Faaliyetleri nelerdir? Nefes akciğer yapalım. Vücudumuzu 2- Sigara ve alkolün zararlarını hep birlikte öğrenelim
Çocuklar için Kutsal Kitap sunar Gidyon un Küçük Ordusu Yazarı: Edward Hughes Resimleyen: Janie Forest Uyarlayan: Ruth Klassen Tercüme eden: Nurcan Duran Üreten: Bible for Children www.m1914.org 2007 Bible
Kaybolan Çocuk Çocuklar için öyküler yazmak istiyordum. Yazmayý çok çok sevdiðim için sevinçle oturdum masanýn baþýna. Yazdým, yazdým... Sonra da okudum yazdýklarýmý. Bana göre güzel öykülerdi doðrusu.
Kimliğiyle ilgili iki ayrı tartışma var. Birincisi, 16 ve 17'nci yüzyılda yaşadı. Yeniçeri ocağından yetişen bir şair. 1578-1590 arasındaki Osmanlı-İran savaşlarına katıldı. Bir tür ordu şairidir. Diğeri
Eşeğe Dönüşen Kabadayı Makedonya Masalı (Herşeyin bir bedeli var) Yazan: Yücel Feyzioğlu Resimleyen: Mert Tugen Ne varmış, ne çokmuş, gece karanlık, güneş yokmuş. Her kasabada kabadayı insanlar varmış.
Havada bulut Sen bunu unut 8 TEK TEK TEKERLEME Öğrendiğim ilk tekerlemeyi hatırlamıyorum ama; çocukluğuma dönüp, baktığımda onlarca tekerleme arasından ikisinin öne çıktığını çok net görüyorum. Bir tanesi,
Atasözleri Sözlüğü T Tan yeri ağarınca hırsızın gözü kararır. Doğru olmayan yollara başvurarak çıkar sağlayan, gizli kapaklı işler çeviren kişi, bu kirli ve karanlık işleri çevirmesine imkân sağlayan şartlar
15 ARALIK PAZARTESİ Ö.Ç BİLFEN ANAOKULU 5 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI 15 ARALIK -19 ARALIK 2014 SERBEST ZAMAN ETKİNLİĞİ: Çocuklarla selamlaşıldı. İstedikleri ilgi köşelerinde(evcilik, kitap, puzzle,
1. SINIF TÜRKÇE Bu kitabın bütün hakları Hacer KÜÇÜKAYDIN a aittir. Yazarın yazılı izni olmaksızın kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz ve çoğaltılamaz. Copyright 2015 YAZAR Ahmet KÜÇÜKAYDIN Hacer KÜÇÜKAYDIN
"Bilge" sözü Bilge Kağan'ın öz adı değil; yalnızca unvanı idi. Eski Türk devlet anlayışına göre iyi bir kağanın başlıca iki özelliği olmalıydı. Her şeyden önce "bilge" yani bilgili olması gerekti. Niye
EK: Mucize Avcısı nı yayına hazırlarken, çok uzun yıllar önce yazdığım bir yazıyı hatırladım. Onaltı yaşında, lisede iken yazdığım bir yazıyı. Cesaret edip, bir gazetenin araştırma merkezine göndermiştim.
Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi Cilt 11, Sayı 1, 2011 ss. 261-265 Dinlerin Rengi Renklerin Dili Kadir Albayrak Sarkaç Yayınları, Ankara 2010, 118 s. On parmağımda on renk, her bir renk bir ömre
Türk Eğitim Tarihi 1. Türklerin İslam Öncesi Eğitimlerinin Temel Özellikleri Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU www.agurbetoglu.com firstname.lastname@example.org 1. Türklerin İslam Öncesi Eğitimlerinin Temel Özellikleri
Ekim İLKÖĞRETİM OKULU 2-/A SINIFI TÜRKÇE DERSİ İLKOKUMA YAZMA ÖĞRETİMİ KURSU PLANI AY GÜN SÜRE/dk KAZANIMLAR KONU / Yapılacak Çalışma Yazma Kurallarını Uygulama: e sesini öğreniyorum. 1. Yazmaya hazırlık
Dil Araştırmaları Sayı: 16 Bahar 2015, 269-286 ss. Kutadgu Bilig in Metin Sorunları Robert Dankoff * Çev. Erdem Uçar ** Kutadgu Bilig in İngilizce tercümesini 1 hazırlama sürecinde birçok filolojik problemle
9. Uluslararası Halil İbrahim Buluşmaları Kapsamında Gerçekleştirilecek Ulusal Hüsn-i Hat Yarışması Amaç: Klasik Türk sanatlarından Hüsn-i Hattın ve bu sanatla uğraşan günümüz hattatlarının desteklenmesi
AYŞE BENEK KAYA Doğan kaya nın eşidir. 1956 da Sivas ta doğmuştur Tevfik ve Türkân Benek in kızıdır. Sivas ta Dört Eylül İlkokulu ve Selçuk Ortaokulunu bitirdikten sonra Sivas Merkez İlköğretmen Okuluna
[ 0001 ] Kim ki Dost yolunda Terk-i Can eder Dost ona Didar ını ihsan eder Kim bu fani dünyayı terkeylese Dost ebed mülke onu sultan eder Hacı Emine KÖSEOĞLU 1942-2007 2014-06-10; Haziran, Salı :: 12.46.10
Küçüklerin Büyük Soruları-2 Yayın no: 184 CENNET NASIL BİR YER? Genel yayın yönetmeni: Ergün Ür İç düzen/kapak: Zafer Yayınları Isbn: 978 605 5523 11 4 Sertifika no: 14452 Uğurböceği Yayınları, Zafer Yayın
Âmentü Haydi Bulalım Arkadaşlar aşağıda Âmentü duası ve Türkçe anlamı yazlı, ancak biraz karışmış. Siz doğru şekilde eşleştirebilir misiniz? 1 2 Allah a 2 Kadere Anlamı Ben; Allah a, meleklerine, kitaplarına,
MAVİ ORMAN Güngör Dilmen Resimleyen: İsmail Gülgeç DESTANLAR VE MASALLAR Masal Güngör Dilmen MAVİ ORMAN Bir Tavşanın Serüvenleri Resimleyen: İsmail Gülgeç Yayın Yönetmeni: Samiye Öz Yayın Koordinatörü:
1293 KUTADGU BİLİG DE TOPLUMSAL KABUL VE GELENEKLERDEN YANSIMALAR ÖNLER, Zafer * TÜRKİYE ÖZET Kutadgu Bilig de, işlenen konuların özelliğinden dolayı, hayatın değişik alanlarına ilişkin birçok bilgilere
On5yirmi5.com 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı ile ilgili şiirler Bu yıl Cumhuriyeti'in 90. yılını kutluyoruz. İşte 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı ile ilgili şiirler... Yayın Tarihi : 28 Ekim 2013 Pazartesi (oluşturma
Ay tanrıçası Selene, Yunan mitolojisinde, Güneş tanrısı Helios un kız kardeşidir. Ay ı simgeler. Selene de Helios gibi bir arabayla dolaşırdı. Selene nin arabasını iki at, katır ya da boğa çekerdi. Zeus
. Sınıfı Hatırlıyorum Türkçe Noktalama İşaretleri 1. Hafta Aşağıdaki şiiri iki defa okuyunuz. Verilen soruları cevaplandırınız. TEMİZ ÇOCUK Temiz çocuk hasta olmaz. Gönlü acı ile dolmaz. Hiçbir vakit benzi
HAYAT BİLGİSİ HAFTA SONU ÖDEVİ ADI SOYADI: 09.04.2010 1. Vücudumuzdaki şeker oranını aşağıdaki organlarımızdan hangisi ayarlar? A) Kalp B) Böbrek C) Karaciğer 2. Sağlıklı bir yaşam için en önemli seçenek
Çocuklar için Kutsal Kitap sunar İsa nın Doğuşu Yazarı: Edward Hughes Resimleyen: M. Maillot Uyarlayan: E. Frischbutter ve Sarah S. Tercüme eden: Nurcan Duran Üreten: Bible for Children www.m1914.org 2010
8 Mesnevi den (şiirli) r l e H i k â e y ÖNSÖZ Hoşgörülülükte deniz gibi ol Mevlâna Celâleddîn Geleceğimizin teminatı olan kıymetli çocuklarımız, Geçmişimizde atalarımızın yaşadığı ve bu günlerde kaybolma