This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
İÇ KAPAK
DEĞERLENDİRME RAPORU (2003-2010)
Prof. Dr. Recep AKDAĞ
1
Editör Prof. Dr. Recep AKDAĞ
2
İçindekiler
SUNUŞ ................................................................................................................................................. 9 ÖNSÖZ .............................................................................................................................................. 11 AÇIKLAMALAR ............................................................................................................................. 13 GİRİŞ .................................................................................................................................................. 15 DÜNDEN BUGÜNE SAĞLIK POLİTİKALARIMIZ......................................................... 17 1920-1923 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 19 1923-1946 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 19 1946-1960 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 20 1960-1980 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 23 1980-2002 Yılları Arası Sağlık Politikaları ................................................................................... 23 2003 - 2010 ...................................................................................................................................... 25 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ ANATOMİSİ ................................................ 27 A-TEŞHİS............................................................................................................................51 1. Finansman .............................................................................................................................. 54 2. Ödeme .................................................................................................................................... 56 3. Organizasyon ......................................................................................................................... 57 4. Düzenleme ............................................................................................................................. 58 5. Davranış.................................................................................................................................. 60 B-POLİTİKA GELİŞTİRME .............................................................................................61 C-POLİTİK KARAR ..........................................................................................................69 D-UYGULAMA ..............................................................................................................75 1. Koruyucu ve Temel Sağlık Hizmetleri ...................................................................................... 75 1. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem: Aile Hekimliği.............................. 78 2. Anne ve Çocuk Sağlığı ........................................................................................................... 86 a. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programı ................................................................ 86 b. Kadınlar Gebeliğe ve Anneliğe Hazırlanıyor .......................................................... 87 c. Geleceğimizin Teminatı Anne ve Çocuklar ............................................................. 89 d. Yenidoğan Taramaları İle Engelleri Aşıyoruz.......................................................... 92 e. Yenidoğan Bebeklerin Yoğunbakımı ......................................................................... 93 3. Bağışıklama Programları: Aşılar ........................................................................................... 96
3
4. Bulaşıcı Hastalıklarla Etkili Mücadele ...............................................................................101 5. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) ............................................................................108 6. Kronik Hastalıklarla Mücadele...........................................................................................109 a. Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı ...............111 b. Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı ....................................................113 c. Türkiye Kronik Hava Yolu Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı ..........115 d. Kanser Savaşında Yeni ve Etkili Yaklaşım: Erken Teşhis Hayat Kurtarır .........116 e. Akıl ve Ruh Sağlığı ...................................................................................................120 f. Yaşlı Sağlığı ................................................................................................................126 7. Sağlığın Teşviki .....................................................................................................................127 a. Tütün, Alkol ve Madde Bağımlılığı ile Mücadele ..................................................130 b. Sağlıklı Gelecek İçin Sağlıklı Beslenme ve Fiziksel Aktivite................................133 8. Acil Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem.............................................................................136 9. Ağız Diş Sağlığı ....................................................................................................................141 10. Sağlıklı Çevre Sağlıklı İnsan..............................................................................................143 11. Çalışanların Sağlığı.............................................................................................................144 12. İklim Değişiklikleri ............................................................................................................145 2. Teşhis ve Tedavi Hizmetleri .......................................................................................147 1. Kamu Hastanelerinin Tek Çatı Altına Alınması .............................................................149 2. Özel Hastane Kapılarının Herkese Açılması ...................................................................150 3. Hastanelerde Yerinden Yönetim ........................................................................................150 4. Hastane Hizmetlerinde Yeniden Yapılanma .....................................................................151 5. Hasta Hakları .......................................................................................................................154 6. Hastane Rollerinin Kurum Bazlı Belirlenmesi ve Gruplandırılması..............................157 7. Acil Servislerde Seviyelendirme ve Tescil ..........................................................................158 8. Yanık Tedavisinde Yeni Yapılanma......................................................................................159 9. Hastane Enfeksiyonlarının Önlenmesi ..............................................................................159 10. Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) ................................................................161 11. Evde Sağlık Bakımı Hizmetleri .......................................................................................161 12. Kardiyovasküler Cerrahi (KVC) Merkezleri Planlaması ..............................................162 13. Kan Hizmetleri ..................................................................................................................163 14. Organ Nakli ........................................................................................................................164 15. Doku Hücre Nakli .............................................................................................................165 16. Replantasyon.......................................................................................................................168
4
3.İlaç ve Eczacılık .........................................................................................................169 1. İlaç Fiyat Politikalarında Yeni Dönem ...............................................................................171 2. Eczanelerin Herkese Açılması.............................................................................................172 3. İlaç Tüketimi .........................................................................................................................172 4. İlaç Takip Sistemi (İTS) ......................................................................................................173 5. Akılcı İlaç kullanımı .............................................................................................................174 4. Sağlık Bilgi Sistemi .....................................................................................................177 1. Sağlık-Net .........................................................................................................................180 2. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) ...............................................................................181 3. Hastane Bilgi Sistemleri (HBS) .........................................................................................182 4. Web Ortamında Sunulan Hizmetler .................................................................................183 5. Merkez Teşkilatına Yönelik Bilişim Çalışmaları ...............................................................183 6. Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) .........................................................................................184 7. Organ Bilgi Sistemi (OBS) .................................................................................................184 8. Özürlü Bilgi Bankası ...........................................................................................................185 9. Doküman Yönetim Sistemi (DYS) ....................................................................................185 10. Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS) ..................................................................185 11. Karar Destek Sistemi .........................................................................................................185 12. Uluslararası Projeler ve Gelişmeler ..................................................................................185 5.Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme .........................................................................187 1. Sağlık İnsan İşgücü ..............................................................................................................189 a. İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması .....................................189 b. Kamuda Sağlık İnsan Kaynağı İstihdamında Hamle ..........................................204 c. Personel Atamalarında Şeffaflık .............................................................................205 d.Sağlık Personeli Eğitimi ..........................................................................................206 e. Sağlıkta Buluşma Noktası’nda (SBN) Buluşuyoruz…........................................208 2. Sağlık Hizmet Planlaması...................................................................................................209 a. Sağlıkta Bölgesel Planlama .....................................................................................209 b. Yatırımlarda Akılcılık ..............................................................................................210 3. Sağlık Kurumlarında Şeffaf Yönetim ve Bürokrasinin Azaltılması Çalışmaları...........212 4. Kamu Hastane Birlikleri......................................................................................................215 5. Yeni Teşkilat Kanunu ...........................................................................................................216 6. Sınır Ötesi Sağlık Hizmetleri ve Avrupa Birliği .........................................................217 1. Dinamik ve Sağlıklı Dış İlişkiler ........................................................................................219 2. Avrupa Birliği Müzakere Sürecinde Yürüttüğümüz Çalışmalar .....................................222
5
7. Çok Yönlü Sağlık Sorumluluğu ...................................................................................229 1. TOKİ ile İşbirliği .................................................................................................................231 2. Kamu-Özel Ortaklığı ..........................................................................................................231 3. YÖK ile İşbirliği ...................................................................................................................233 4. Milli Eğitim Bakanlığı ile İşbirliği .....................................................................................233 5. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile İşbirliği............................................................................233 6. Çevre ve Orman Bakanlığı ile İşbirliği ...............................................................................234 7. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile İşbirliği ..........................................................234 8. Milli Savunma Bakanlığı ile İşbirliği..................................................................................234 9. Özürlüler İdaresi ile İşbirliği ..............................................................................................235 10. Sağlık Finansmanında Beşli İşbirliği ..............................................................................235 11. DSÖ ile İşbirliği.................................................................................................................235 12. UNICEF ile İşbirliği .........................................................................................................236 13.OECD ile İşbirliği ..............................................................................................................237 14. Basın ve Halkla İlişkiler ....................................................................................................237 8.Sağlıkta Stratejik Yönetim, Performans ve Kalite .......................................................239 1. Sağlıkta Stratejik Yönetim ..................................................................................................241 2. Performansa Göre Ek Ödeme ............................................................................................249 a. Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) .................................................................................251 b. Yönetici Birim Performansı ....................................................................................255 3. Kalite ve Akreditasyon ........................................................................................................256 9.Sağlıkta Finansal Yönetim ...........................................................................................263 1. Sağlık Harcamaları ..............................................................................................................265 a. Orta Vadeli Mali Program.......................................................................................268 b. Sağlık Harcamalarının Takibi .................................................................................268 2. Global Bütçenin Yönetimi ..................................................................................................269 a. Global Bütçe Öncesi Durum...................................................................................269 b. Global Bütçe Uygulama Aşamaları .......................................................................270 c. Birinci Basamakta Global Bütçe Uygulaması ........................................................271 d. Global Bütçenin Hastanelere Dağıtımı ................................................................272 3. Finansal Standart Geliştirme ve Düzenleme İşlemleri....................................................274 a. Hizmet Alımlarında Çalıştırılabilecek İşçi Sayısının Tespiti .............................274 b. Hizmet Alımlarında Yüklenicilere Verilecek Kar Oranı......................................274 c. Hizmet Alımları Kapsamında İşçilere Öngörülecek Ücretler ............................276 d. Ödeme Zamanı ve Ödeme Süreçlerinin Düzenlenmesi......................................276
6
4. Optimum Stok Yönetimi....................................................................................................277 a. Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi Uygulamaları (MKYS) .........................278 b. Azami Stok Miktarı (ASM) Uygulaması ..............................................................279 c. İhale Öncesi MKYS Sorgulamaları ve il Stok Havuzu ........................................280 d. Stok Analizleri ..........................................................................................................282 e. Stok Koordinasyon Ekipleri ve Stok Havuzları ....................................................282 f. İhtiyaç Tespit Komisyonları’nın Kurulması ...........................................................283 5. İhtiyaçların Temini İçin Geliştirilen Yeni Yöntemler ....................................................283 a. Hastanelerinin Birbirlerinden Mal ve Hizmet Almaları ....................................283 b. Küçük Hastanelerin İhtiyaçlarının Büyük Hastanelerce Karşılanması ............285 c. Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar.............................................286 d. Laboratuvar İhtiyaçlarının Toplu Satın Almalar İle Karşılanması ....................287 e. Ar-Ge İhtiyaçlarının Temininde Kolaylık Getirilmesi ........................................288 6. Finansal Yönetim Bilgi Sisteminin Oluşturulması ..........................................................288 a. Tek Düzen Muhasebe Sistemi ...............................................................................288 b. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe Programı .......................................................288 c. Stratejik Finans Yönetim Sistemi ..........................................................................290 7. Risk Yönetimi ve Mali Analiz ............................................................................................291 a . İşletmelerin Finansal Risk Yönetimi.....................................................................291 b. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları ..............................................292 c. Finansal Yönetim Toplantıları .................................................................................292 d. İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması ...................................................................293
7
......................................... Kızamık ..313 2......................................347 3....................................................................... 355 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM DEVAM EDİYOR....... Sıtma ........................................................................................................................................................................306 5.............................................................................................................................................................................................................................377 8 .............................................. Sağlık Hizmetlerinden Memnuniyet..............308 7..............370 KAYNAKLAR .......................................................................................................... Mektuplar ........................303 2......................................... 365 1.............................................................................................................................. Verem............................................... Önümüzdeki Dönemde Yapacağımız Mevzuat Düzenlemeleri ............................... Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Uluslararası Yansımaları .................................... Tifo .......................................................................................E...341 C..........................................................................................303 1................................ Doğumda Beklenen Yaşam Süresi ....... Sağlıkta 2023 Vizyonu ............................ Bebek Ölüm Hızı ......................................................311 C...................................... Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Uygulama Sonuçları .................316 A..................................... Sağlıkta Dönüşüm Programı ile İlgili Diğer Bilimsel Değerlendirmeler ......................................................................................... Sağlık Göstergelerindeki İyileşmeler ..............303 A...... Makaleler ..................304 3............................... DEĞERLENDİRME ..........309 8...................................................................351 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ KRONOLOJİSİ .... 301 1............................................. Rutin Aşılama Hızı .................................................... Vatandaşı Finansal Riskten Koruma .............................................305 4................................... Anne Ölüm Hızı ......310 B..........................307 6..........................................................................................316 ....................................................... Raporlar B......................................................367 2...........................
ulaşılabilir ve kaliteli bir sağlık hizmeti alabilmesi için Hükümet Programımız ve Acil Eylem Plânımızda taahhüt ettiğimiz işleri birer birer hayata geçirdik. kolay erişilebilir. halkımıza kaliteli. hakkaniyetli. eşini. Sağlık hizmetlerinin bir ülkeyi yaşanılır kılan en önemli kriterlerden biri olduğunu bilerek. halkımızın en çok incinebilir olduğu sağlık alanında. şefkatini doya doya yaşadığı bir Devleti olsun istedik. Devletine güvenmesini. Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk ve bu alanda hizmetimize kesintisiz bir şekilde devam ediyoruz. ezilmeden ve üzülmeden sağlık hizmeti alabilmesini her zaman önceledik ve önemsedik. 9 . anne-babasını tedavi ettirirken onur duyabileceği. Hükümet olarak biz. çocuğunu. güler yüzlü bir hizmet sunulabilmesi için bütün imkânlarımızı seferber ettik. Böylelikle vatandaşımızın.Sunuş Halkımızın etkili.
Biz bütün bunları başarırken.Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı ciddiyet. sorumluluğumuz. devlet yaşasın” felsefesi en önemli düsturumuzdur. Sağlıklı bir toplumun inşası yolunda. Sevgi ve saygılarımla. Çünkü milletimizin her hizmetin en iyisine layık olduğunu biliyor ve “önce insan” diyerek yolumuza devam ediyoruz.. bu hizmeti sunan bütün sağlık çalışanlarının her bir ferdini de mevcut imkânlarımız ölçüsünde memnun edecek yeni düzenlemeleri cesurca gerçekleştirdik. asli görevimiz olarak idrak ettik. Recep Tayyip ERDOĞAN Başbakan 10 . “İnsanı yaşat ki. vatandaşlarımıza hakları olan çağdaş ve nitelikli sağlık hizmeti sunulabilmesini bir lütuf olarak değil. kararlılık ve titizlikle uyguladığımız içindir ki.. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanmasına emeği geçen herkesi gönülden kutluyor. artık bütün vatandaşlarımız hiçbir ayrıma tabi tutulmadan bu ülkenin eşit ve onurlu vatandaşları olarak diledikleri sağlık kurumundan hizmet alabilmekte. evlatların anne-babalarının sağlıklarından emin olmaları için çabalarken. ilaçlarını temin edebilmektedir. Çünkü bizim için siyasetin de icraatın da temeli insandır. getirilmeye de hızla devam edilmektedir. Annelerin sağlıklı bebekler doğurması. Hastanelerimiz daha modern hale getirilmiş. milletim adına şükranlarımı sunuyorum. diğer alanlardaki çabalarımızı sağlık hizmetleri ile taçlandırmayı sürdürmek en önemli hedefimizdir.
merkezinde bizzat insanımız olan bir Türkiye Modeli olarak Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı geliştirdik. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin sağlık sistemini 21. Dünyanın birçok gelişmiş ülkesinde sağlık sistemlerini yerinde inceleyip değerlendirerek. eşit ve çağdaş bir sağlık hizmeti sunabilme gücünün var olduğuna inanarak yola çıktık. ülkemizde devraldığımız mirasla birleştirdik ve kendimize mahsus. Bu modelin bütün bileşenlerini milletimizden aldığımız güçle.Bildiğiniz gibi. Bu dönüşümle ana amacımız. 11 Önsöz . 59 ve 60. Bu inancımızı Cumhuriyetimizin kuruluşundan başlayarak sağlık alanında ortaya konan bütün gayretleri değerlendirerek güçlendirdik. Hükümetlerimizin kararlılığı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin desteğiyle uygulamaya koyduk. Başbakanımızın talimatları. yüzyıl vizyonuna uygun hale getirmek ve insanımızın hakkı olan kaliteli sağlık hizmetini almasını sağlamaktır. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile sağlık alanında sekiz yıl içinde önemli bir dönüşüm gerçekleştirdik. Devletimizin vatandaşlarına insanca. Cumhuriyet Hükümetleri olarak. Biz 58.
Dün böyle değildi. Yapacak daha çok işimiz. memuru. gidecek çok yolumuz var. yarın çok daha iyi olacak. ebesi. Recep AKDAĞ Sağlık Bakanı 12 . Yaşadığımız bu verimli süreç sonunda geriye dönüp baktığımızda hükümetimizin aldığı mesafe net olarak görülmektedir. Geldiğimiz noktanın tespiti ve vizyonumuzun tüm paydaşlarımıza aktarılması sorumluluğu bu ilerleme raporunu sizlerle paylaşmamızı sağladı. Sevgi ve hürmetlerimle. Tabii ki biz gelinen noktayı yeterli görmüyoruz.Bugün bu programın sağlıklı hayata katkılarını ve en önemli sonuçlarını hep birlikte yaşıyoruz. teknisyeni. verecek hizmetimiz. Dr... şoförü velhasıl bütün sağlık camiamıza bu vesile ile şükranlarımı sunuyorum. hekimi. Sağlıkta dönüşümün ruhunu kavrayarak insanımızın sağlığı için gece gündüz demeden fedakârca gayret gösteren herkese.. Yarın çok daha iyisini başaracağımıza da inanıyoruz. Prof. hemşiresi..
Sağlıkta Dönüşüm Programının Anatomisi adlı bölüm Marc Roberts’in “Getting Health Reform Right” adlı kitabından modifiye edilmiştir. personel gibi bütün rakamlar dahildir. 13 .Açıklamalar Kıyaslamaları yapabilmek için kitapta kullanılan 1995 ve 2002 yıllarına ait verilere Sağlık Bakanlığı’nın 2005’te devraldığı kamu kurum ve kuruluşlarına ait tesis.
14
Giriş
Cumhuriyet tarihi boyunca ülkemizde uygulanan sağlık politikaları bazı temel değişim dönemleri geçirmiştir. Refik Saydam dönemi (1923), Behçet Uz dönemi (1946), Prof. Dr. Nusret Fişek’in öncülüğünde sağlık hizmetlerinde sosyalizasyon uygulamasının başlangıcı (1963) önemli dönüm noktalarıdır. Sağlıkta Dönüşüm Programı (2003), bu dönüm noktalarındaki son halkayı oluşturmaktadır. Diğer taraftan, bütün dünyadaki insanların sosyal ve ekonomik yönden verimli bir hayat sürdürebilmesi için hükümetlerin üstlenecekleri rollere 1977 yılındaki Dünya Sağlık Asamblesi’nde dikkat çekilmiş, 1978 yılında Alma Ata Konferansı’ nda “21. Yüzyılda Herkese Sağlık” politikasının temelleri atılmıştır. 1984 yılında “Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Herkese Sağlık Stratejisi ve Hedefleri”, kabul edilmiştir.
15
Ülkemiz için bu küresel politika ve hedeflerin uygulamaya geçirilmesi 20 yıl boyunca ne yazık ki siyasi bir temenni olarak kalmıştır. 2003 yılından itibaren uygulamaya başladığımız “Sağlıkta Dönüşüm Programı”, bugüne kadar yapılmış bütün çalışmaları dikkate alan katılımcı ve demokratik karar süreçleri ile en uygun çözümler üretmeyi amaçlayan kapsamlı bir programdır. Dönüşümle sağlık hizmetlerinin etkili, verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde organize edilmesi, finansmanının sağlanması ve sunulması amaçlanmaktadır. Sağlıkta Dönüşüm Programı, sayılan gayelere ulaşırken Dünya Sağlık Örgütü’nün “21. Yüzyılda Herkese Sağlık” Politikasını, Avrupa Birliği tarafından açıklanan “Katılım Ortaklığı Belgesi”ni ve diğer uluslararası tecrübeleri de dikkate almaktadır. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın merkezinde insan yer almaktadır. Kişinin sağlığının toplumla birlikte korunması esastır. Bu sebeple “Herkes için ulaşılabilir, nitelikli ve sürdürülebilir sağlık hizmeti” bu programın ana fikridir. Sağlıkta Dönüşüm Programının amaçlarıyla uyumlu olarak 2006 yılında hazırlanan 9. Kalkınma Planı, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, hizmet kalitesinin artırılması, Sağlık Bakanlığı’nın planlama ve denetleme rolünün güçlendirilmesi, sağlık bilgi sistemlerinin geliştirilmesi, akılcı ilaç ve malzeme kullanımının sağlanması ve genel sağlık sigortası sisteminin tesisini düşünmektedir. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanmaya konulduğu 2003 yılından bu yana, bu düşünüş ve hedeflerin büyük kısmına ulaşılmış bulunmaktadır. Programın en önemli bileşenlerinden olan genel sağlık sigortası, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, hizmet kalitesinin artırılması gerçekleştirilmiş durumdadır. Sağlık bilgi sistemleri, akılcı ilaç ve malzeme kullanımı, Sağlık Bakanlığı’nın planlama ve denetleme rolünün güçlendirilmesi konularında alınan mesafeler oldukça önemlidir. Bu konulardaki detaylı bilgiler raporun ilgili kısımlarında yer almaktadır. Bu eksende yürütülen Sağlıkta Dönüşüm Programı, ulusal politikanın bütünleyici bir parçasıdır. Bu programın gerçekleşmesi ile sağlık hizmetleri, geleceğin hızla değişen ve dönüşen sağlık önceliklerini karşılayabilecek dinamik bir zemin kazanmaktadır. Yakın dönem sağlık politika çalışmalarından yola çıkılarak özgün bir Türkiye Modeli olarak geliştirdiğimiz Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı ile katettiğimiz mesafeyi geçtiğimiz yıllarda örneklerle dikkatinize sunmuştuk. Daha önce “Nereden Nereye: Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı”, “Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı, İlerleme Raporu, Ağustos 2008” ve “Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı İlerleme Raporu, Eylül 2010” adlarıyla yayınladığımız başarı hikâyelerini güncellenmiş olarak ve yeni eklerle bu kitapta bulacaksınız.
16
DÜNDEN BUGÜNE SAĞLIK POLİTİKALARIMIZ
18
Selçuklu-Osmanlı tıp geleneğinin sürekliliği yanında, sağlık hizmetlerinin organizasyonunda da bir kültür birliğinin varlığı göze çarpmaktadır. Genç Cumhuriyetimizin kuruluşu ile birlikte bu yapı geliştirilirken, bütün kurumları ile devlet örgütlenmesi ve hizmet politikalarının oluşturulmasında daha çok batıya dönük bir yol izlenmiştir. Sağlık politikaları bu süreçte, dünyadaki eğilimlerden bağımsız kalamayarak, temel tercih değişiklikleri göstermiştir. 1920-1923 Yılları Arası Sağlık Politikaları Sağlık Bakanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışını takiben 3 Mayıs 1920 tarihinde 3 sayılı Kanun ile kurulmuştur. İlk Sağlık Bakanı Dr. Adnan Adıvar’dır. Bu dönem sağlıkla ilgili düzenli bir kayıt fırsatı olmamış; daha çok savaş yaralarının sarılmasına ve mevzuat geliştirmeye odaklanılmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, varolma mücadelesinin en çetin günlerinde, daha cumhuriyet kurulmadan teşkilatlanan genç devlette, ilk kurulan bakanlıklardan birinin Sağlık Bakanlığı olmasıdır. TBMM Hükümeti, çetin savaş yıllarında bile sağlık hizmetlerinin kurumsal düzenlemeleri için çalışmasını sürdürmüştür. Bu dönemde, 38 sayılı Tababet-i Adliye Kanunu (1920) çıkartılmıştır. 1923-1946 Yılları Arası Sağlık Politikaları Cumhuriyetin ilanı sonrası Sağlık Bakanı olan Dr. Refik Saydam, 1937 yılına kadar süren bakanlığı süresince, ülkemizin sağlık hizmetlerinin kuruluşunda ve gelişmesinde önemli katkılar sağlamıştır. Günümüze ulaşan verilere göre 1923 yılında, ülkemizde sağlık hizmetleri hükümet, belediye ve karantina tabiplikleri, küçük sıhhiye memurlukları, 86 adet yataklı tedavi kurumu, 6.437 hasta yatağı, 554 hekim, 69 eczacı, 4 hemşire, 560 sağlık memuru ve 136 ebe ile veriliyordu. Bu dönemde, - 992 sayılı Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu (1927), - 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (1928), - 1962 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu (1928), - 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1930), - 3153 sayılı Radyoloji Radyum ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun (1937) gibi halen yürürlükte olan kanunlar çıkarılmıştır.
19
Refik Saydam döneminde sağlık politikaları şu dört ilke ile belirlenmiştir: 1- Sağlık hizmetlerinin plan ve programı ile yönetiminin tek elden yürütülmesi, 2- Koruyucu hekimliğin merkezi yönetimin, tedavi edici hekimliğin ise yerel yönetimlerin hizmet alanı olarak ayrışması, 3- Sağlık insan gücü ihtiyacını karşılamak üzere tıp fakültelerinin cazibesinin artırılması, yatılı tıp talebe yurtları açılması, mezunlarına mecburi hizmet konulması, 4- Sıtma, frengi, trahom, verem, cüzzam gibi bulaşıcı hastalıklarla mücadele programlarının başlatılması. Bu ilkeler ışığında; - Sağlık hizmetleri, “geniş bölgede tek amaçlı hizmet / dikey örgütlenme» modeli ile yürütülmüştür, - Yasal düzenlemelerle, koruyucu hekimlik kavramı geliştirilmiş, yerel yönetimlerin hastane açmaları teşvik edilmiş, her ilçede hükümet tabipliği kurulmuştur, - Nüfusun çok olduğu yerlerden başlayarak 1924’te 150 ve 1936’da 20 ilçe merkezinde muayene ve tedavi evleri açılmış, hekimlerin serbest çalışmaları yasaklanmıştır, - İllere rehber olmak üzere ilk olarak 1924’te Ankara, Diyarbakır, Erzurum, Sivas Numune Hastaneleri ve 1936’da Haydarpaşa, 1946’da Trabzon ve 1970’te Adana Numune Hastaneleri açılmıştır. 1946-1960 Yılları Arası Sağlık Politikaları Ülkemizin Cumhuriyet dönemi ilk sağlık planı olarak da adlandıracağımız “Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı” 1946 tarihindeki Yüksek Sağlık Şurası’nca onaylanmıştır. Bu plan Sağlık Bakanı Behçet Uz tarafından 12 Aralık 1946’da açıklanmıştır. Ancak yoğun bir çalışmayla hazırlanan bu plan kanunlaşamadan, Behçet Uz Sağlık Bakanlığından ayrılmak durumunda kalmıştır. Yaklaşık bir buçuk yılda kanun tasarısı haline gelen Milli Sağlık Planı, Dr. Behçet Uz, Hasan Saka hükümetinde de (10.8.1947/10.6.1948) Sağlık Bakanı olunca Bakanlar Kurulunda ve TBMM’nin dört komisyonunda görüşülüp kabul edildiği halde, hükümet değişikliği nedeniyle kanunlaşamamıştır. Yeni Sağlık Bakanı olan Dr. Kemali Bayazit tarafından plan geri çekilmiştir. Milli Sağlık Planı ve Milli Sağlık Programı yasal metin haline getirilerek tümüyle uygulanamamış olsa da, içerdiği düşüncelerden büyük kısmı ülkemizin sağlık yapılanmasını derinden etkilemiştir. Temel yapı olarak, o güne kadar yerel yönetimlerin denetiminde olan yataklı tedavi kurumları merkezden yönetilmeye başlanmıştır.
20
İstanbul. 1950 yılında 22’ye. Van). Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) gibi milletlerarası teşekküllerden işbirliği ve yardım temin edilerek. aynı çerçevede yatak sayılarında da artışlar sağlanmıştır. 1960 yılında 283’e yükseltilmiştir.1955 yıllarında 43. Sivas. Samsun. Diyarbakır. Hastane ve sağlık merkezlerinin sayısı da artırılarak. Diyarbakır. İzmir. 1945 yılında 8 adet olan Sağlık Merkezi sayısı. 1960 . Antalya.1 yıl. doğumevleri ve verem hastaneleri sayısında da gelişmeler sevindirici olmuştur.Milli Sağlık Planı’nda köy ve köylülerimizi sağlık teşkilatına kavuşturmak ilkesi çerçevesinde.1965 yıllarında 52. Balıkesir. Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı’nın devamı niteliğinde olan ve 8 Aralık 1954 tarihinde Sağlık Bakanı Dr. Milli Sağlık Programında ise 16 sağlık bölgesi yapılanması öngörülmüş ve bu çerçevede planlama yapılmıştır (Ankara. Samsun. Milli Sağlık Planında ülkemiz yedi sağlık bölgesine ayrılıyor. Erzurum. 1950 yılıyla 1960 yılı karşılaştırıldığında hekim sayısı 3. bir sağlık memuru.020’den 8. 1955’de 181’e. Ankara’ da 1953’ te bir Ana ve Çocuk Sağlığı Tekâmül Merkezi tesis olunmuştur. doğumevleri ve enfeksiyon hastalıklarına yönelik sağlık tesisleri ve sağlık insan kaynakları gelişimi konusunda önemli mesafeler alınmıştır. Trabzon. Sağlık Bakanlığı bünyesinde 1952 yılında Ana Çocuk Sağlığı Şube Müdürlüğü kurulmuştur. ebe sayısı da 1.219’a yükseltilmiştir. Behçet Uz tarafından açıklanan “Milli Sağlık Programı ve Sağlık Bankası Hakkında Etütler” ülkemizin sağlık planlamasının ve organizasyonun temel yapı taşlarından olmuştur. Konya. Doğumda beklenen yaşam süresi ortalama olarak. Erzurum. Bu dönemde çocuk ölümleri ve enfeksiyonlara bağlı ölümlerin çok yoğun olması.6 yıl. her 40 köy için 10 yataklı bir sağlık merkezi kurularak tedavi edici hekimlikle koruyucu sağlık hizmetlerinin birlikte verilmesi sağlanmaya çalışılmıştır. nüfus artırıcı politikaların hassasiyetle uygulanmasına yol açmıştır. her bölgeye bir tıp fakültesi kurularak hekim ve diğer sağlık personeli sayısını artırılması düşünülüyordu (Ankara.658’e.285’ten 3. hemşire sayısı 721’den 1.214’e. Bursa. bir ebe ve bir ziyaretçi hemşire ile onar köylük gruplarda çalışacak köy ebesi ve köy sağlık memurları atanmaya çalışılmıştır. Eskişehir.1975 yıllarında 57. 1950 . Bu merkezlere iki hekim. 21 . 1970 . Her 3 meslek grubunda da 10 yıl içinde % 100’den fazla artış sağlanmıştır. İnsan kaynakları altyapısı oluşturulması maksadıyla İstanbul ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden sonra Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi 1955 yılında öğrenci alımına başlamıştır. Sakarya. Seyhan).9 yıl olarak gerçekleşmiştir. Bu çerçevede sağlık merkezleri. Seyhan. Özellikli hizmet alanlarından çocuk hastaneleri. Elazığ. İzmir.
6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Kanunu (1953) . ülkemizde ilk olarak 1948 yılında üretilmeye başlanmıştır.6’ya çıkmıştır. Sağlık kurumları ve yatak sayılarımızda bu olumlu gelişmeler olurken. süt ve mama gibi çocuk besinlerini sağlayacak sanayi kuruluşlarını oluşturmak gibi hedefler bulunmaktaydı. Bebek ölüm hızı 1950 yılında binde 233 iken. Verem hastalığından ölümler bu dönemde ciddi ölçüde azaltılmıştır. Bu yıldan itibaren deri içi yolu ile uygulanan BCG aşısı üretimine geçilmiştir. 1960 yılında yüzbinde 52’ye inmiştir. Bu çerçevede 1947 yılında Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı bünyesinde Biyolojik Kontrol Laboratuvarı kurulmuş ve bir aşı istasyonu hizmete açılmıştır. 1960 yılında binde 176’ya düşürülmüştür. yüz bin kişiye düşen yatak sayısı oranına baktığımızda.1950 yılında Sağlık Bakanlığı’na bağlı 118 kurumda 14. sigortası olmayan ve tedavi giderlerini ödeyemeyenlerin masraflarını özel idare bütçesinden sağlamak. 1960 yılına gelindiğinde 442 kurumda 32. Hem Milli Sağlık Planı ve hem de Milli Sağlık Programında. Boğmaca aşısı ise.581 yatak sayısı var iken. Her ne kadar bu rakamlara yerel idarelere ait hastanelerin merkezi idarenin eline alınması etki etmiş olsa da. ilaç.6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu (1953) . serum ve aşı gibi tıbbi malzemelerin üretimini denetim altına almak.6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu (1956) 22 . halkı bir ücret karşılığında sigortalamak. sağlık göstergelerimizde de yüz güldürücü iyileşmeler meydana gelmiştir.6283 sayılı Hemşirelik Kanunu (1954) .398 yatak sayısına ulaşılmıştır. Bu dönemde sivil toplum örgütlerinin ve bazı tıp mesleklerinin hukuki altyapılarını günümüze taşıyan mevzuat da oluşturulmuştur: . Türkiye’de il ve ilçe merkezlerinde tüberküloza bağlı ölüm hızı 1946 yılında yüzbinde 150 iken. Bebek ölüm hızında da iyileşmeler görülmüştür. Yine bu çerçevede İşçi Sigortaları İdaresi (Sosyal Sigortalar Kurumu) 1946 yılında kurulmuş ve 1952 yılından itibaren sigortalı işçiler için sağlık kuruluşları ve hastaneler açılmaya başlanmıştır. bir sağlık bankası kurarak sağlık harcamalarının finansmanını buradan sağlamak. Emekli Sandığı’nın kuruluşuyla ilgili çalışmalar da bu dönemde yapılarak sosyal güvenlik kapsamı genişletilmeye başlanmıştır. 1950 yılında yüz bin kişiye 9 yatak düşerken. 1960 yılına gelindiğinde bu oran 16.
Bakanlar Kuruluna sevk edilemedi. 1978’de “Sağlık Personelinin Tam Süre Çalışma Esaslarına Dair Kanun” çıktı. Sosyalizasyon fiilen 1963 yılında başladı. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda Genel Sağlık Sigortasının kurulması tekrar öngörüldü. Ancak bu kanunun uygulanmasına yönelik düzenlemeler yapılamadığı ve bazı maddeleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği için. sağlık ocakları. 1969 yılında 2. bütünüyle uygulama imkânı bulunamamıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne gönderildi fakat kabul edilmedi. “Pro-natalist” (nüfusu artırıcı) politikadan “anti-natalist” (nüfus artış hızını sınırlayıcı) politikaya geçildi. 1965’te 554 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun çıktı. maddesi “Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir ve Devlet bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar” demektedir. Yaygın. Ayrıca Anayasanın 56. onları denetleyerek yerine getirir” hükmü getirilmiştir. bu görevini kamu ve özel kesimdeki sağlık ve sosyal kurumlardan yararlanarak. Anayasanın 60. Kamu personeli olan doktorların muayenehane açması yasaklandı. il içinde bütünleşmiş bir yapı anlayışıyla sağlık evleri. insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak. 1971’de Genel Sağlık Sigortası Kanun Taslağı. entegre. Aynı maddede “Genel Sağlık Sigortası kurulabileceğine” dair bir hüküm de yer almıştır. beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak. 1980-2002 Yılları Arası Sağlık Politikaları 1982 Anayasası vatandaşların sosyal güvenlik hakkına sahip olmalarının yanı sıra. 1987 yılında 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu çıkarılmıştır. ilçe ve il hastaneleri şeklinde bir yapılanmaya gidildi.1960-1980 Yılları Arası Sağlık Politikaları 1961 yılında 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Kanun çıktı. 23 . 1980 yılında 12 Eylül İhtilali’nin hemen ertesinde “Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esaslarına Dair Kanun” ile bu kanun yürürlükten kaldırılarak tekrar muayenehane açma serbestliği getirildi. “Geniş bölgede tek yönlü hizmet” ilkesinin alternatifi olan “dar bölgede çok yönlü hizmet” anlayışı geldi. kademeli. sürekli. 1967 yılında Genel Sağlık Sigortası için bir kanun taslağı hazırlandıysa da. 1974 yılında Meclis’e tekrar sunulan taslak görüşülmedi. işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermelerini düzenler. Dikey örgütlenmeler kısmen azaltılıp farklı nitelikte sağlık hizmetleri veren yapılar sağlık ocağı bünyesinde entegre hale getirildi. bu hakkın gerçekleşmesinin devletin sorumluluğunda olduğuna yönelik hükümler içermektedir. Devlet. maddesinde “Devlet. herkesin hayatını.
“Kişisel Sağlık Sigortası Sistemi ve Sağlık Sigortası İdaresi Başkanlığı Kuruluş ve İşleyiş Kanunu Tasarısı” adı altında. sağlık sigortacılığı içine alınması sağlanmıştır. destek.Hastanelerin özerk sağlık işletmelerine dönüştürülmesi. 1992 ve 1993’de Birinci ve İkinci Ulusal Sağlık Kongreleri yapılarak. Görüldüğü gibi bu dönem önemli teorik çalışmaların yapıldığı ancak bunların yeterince uygulama alanının bulunamadığı bir dönem olmuştur. “Sağlık Sandığı” adı altında tanımlanan bir kanun tasarı taslağı bakanlıkların görüşüne gönderilmiş ancak bu da sonuçlanmamıştır. Bu gelişmenin en dikkat çekici sonucu olarak. aynı sağlık hizmetine her üç kurumun farklı yaklaşımları ve fiyatlandırmaları gündeme gelmiş. sağlık hizmetlerinin sunumu.Sağlık Bakanlığı’nın koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik veren sağlık hizmetlerini planlayıp denetleyen bir yapıya kavuşturulması. Bakanlar Kurulu’nca TBMM’ye sunulmuş. 3. verilen bir hizmetin bedeli bazı kurumlarca ödeme listesinde bulunurken bazılarınca ödenmemiştir. ancak kanunlaşamamıştır.Sosyal güvenlik kurumlarının tek çatı altında toplanarak Genel Sağlık Sigortasının kurulması. 1992 yılında 3816 sayılı Kanunla sosyal güvenlik kapsamında olmayan düşük gelirli vatandaşlar için yeşil kart uygulaması başlatılmıştır. 1998 yılında Genel Sağlık Sigortası. yaşam biçimi. 2.Birinci basamak sağlık hizmetlerinin aile hekimliği çerçevesinde geliştirilmesi. 4. sağlık reformunun teorisi çalışmalarına hız verilmiştir. 1990’lı yıllarda yürütülen Sağlık Reformu çalışmalarının ana bileşenleri şunlardı: 1. 1993 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan “Ulusal Sağlık Politikası”. Sağlık Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yürütülen bu “Sağlık Sektörü Master Plan Etüt Çalışması” bir anlamda sağlık reformlarının ele alındığı bir sürecin başlangıcını oluşturmuştur. 2000 yılında. Böylece sağlık hizmetlerine erişim konusunda yeterli ekonomik düzeyden mahrum olan ekonomik gücü zayıf insanların. sınırlı da olsa. sağlık sektörü ile ilgili bir temel plan hazırlatılmış ve bu plan doğrultusunda 1.Sağlıkta finans yönetiminin öneminin artmasıyla genel sağlık sigortası 1987 yılında tekrar gündeme gelmiş. 24 . Ulusal Sağlık Kongresi 1992 yılında toplanmıştır. çevre sağlığı. 1990 yılında Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından. sağlıklı Türkiye hedefleri olmak üzere başlıca beş ana bölümü içermekteydi. Genel Sağlık Sigortası ile ilgili olarak. ancak bu konudaki hukuksal düzenlemeler gerçekleştirilemediği gibi 1986 yılında Bağ-Kur sigortalılarına da ayrı sağlık yardımları yapılmaya başlanarak kamu sağlık sigortacılığında 3 başlı bir yapı oluşmuştur.
sağlık hizmetlerinin sosyalleştirmesi başta olmak üzere geçmiş birikim ve tecrübelerden. Başta koruyucu sağlık ve ana-çocuk sağlığı hizmetleri olmak üzere birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirildi. Bu düzenlemeler. bu programın uygulanması ve sağlık alanında arzulanan noktaya ulaşılması hususundaki kararlılığını göstermiş ve birçok uygulamayı hayata geçirmiştir. istasyon sayısı arttırılıp. Programı. ambulanslarımız en son teknolojilerle donatıldı. Bu hizmet etkili. Sisteme. karşılanabilir maliyette ve toplumca kabul gören tarzda olmalıdır. Yeşil-Kart sahiplerinin “ayakta tedavi” kapsamında görecekleri sağlık hizmetleri ile ilaç giderleri de devlet tarafından karşılanır oldu. anne ölüm hızında da gösterdi ve OECD ülkelerinin anne ölümlerinde 23 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz yine son sekiz yıla sığdırdı. son dönemde yürütülen sağlık reformu çalışmalarından ve dünyadaki başarılı örneklerden ilham alarak hazırladık.2010 Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bir ülkenin sağlık sistemi. Bu dönemde vatandaşımızın hayatını kolaylaştıran adımlar cesaretle ve kararlılıkla atıldı. hizmet sunumundan finansmanına. Aynı başarı. 2002 yılı sonunda Türk sağlık sisteminin içinde bulunduğu durum. İlaçtaki KDV oranı düşürüldü ve ilaç fiyatlandırma sistemi değiştirildi.2003 . Bu anlayış içinde. 25 . çağdaş sağlık anlayışının temel unsurları arasında yer alan aile hekimliği uygulaması başlatıldı ve tüm ülkeye yaygınlaştırıldı. herkese gerekli olan sağlık hizmetinin yüksek kalitede verilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. köylerde de “112 Acil Sağlık” hizmeti sunulmaya başlandı. İlaç harcamalarının hem kamu hem de vatandaşa olan yükü büyük ölçüde hafifletildi. Sağlık Bakanlığı. ilaca erişimin yaygınlaştırılmasında önemli rol oynadı. yarını da ciddi anlamda etkileyeceği ve sağlık alanında amaçlanan hedeflere ulaşılmasında önemli bir mihenk taşı olma özelliğini taşıyacağı kuşkusuzdur. Yalnızca şehirlerde değil. Bebek ölüm hızında gelişmiş ülkelerin 30 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz son sekiz yıla sığdırmayı başardı. insan gücünden bilgi sistemine kadar ilgili birçok alanda köklü değişikliklere gidilmesini gerekli kılmaktaydı. Her ülkenin bu faktörleri göz önünde tutarak kendi özgün sağlık sistemlerini geliştirmesi önerilmektedir. Programın sadece bugünü değil. hava ve deniz taşıma araçları eklendi. Bu amaçla 2003 yılında Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk. başta SSK hastaneleri olmak üzere diğer kamu kurumlarının hastaneleri Sağlık Bakanlığı’na devredildi. Dar gelirli kesimlere yönelik olarak yeşil kartlı vatandaşlarımızın hakları genişletildi. Böylece ilaç fiyatlarında önemli oranda indirim sağlandı.
Bulaşıcı hastalıklardaki göstergelerimiz ise Sağlıkta Dönüşüm Programı’ nın uygulanmaya başlanmasından sonra gelişmiş ülkeler düzeyine ulaştı. Nihayetinde 2010. Bu memnuniyetle daha iyi düzeyde sağlık hizmeti talep eden halkımızda. Yapılanların bu denli yaygın ve etkili olması. Son sekiz yılda 509’ u müstakil hastane ve yeni hastane binası olmak üzere 1.893 yeni sağlık tesisi hizmete sunuldu.1’e ulaştı.5 olan sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı. güven ve beklenti oluştu. Bunu sağlayacak azim. Bu kapsamda kalp-damar hastalıkları. 2011 ve 2012 yıllarını içine alan orta vadeli mâli plan ile birlikte mâli sürdürülebilirlik teminat altına alındı. başlatılan hizmetlerin tamamlanması ve yeni atılımların yapılması gerekmektedir. kanser. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile kamu kaynakları verimli kullanılmaya başlandı. Bina. belirli hastalıklar için ulusal programlar planlandı ve uygulamaya konuldu. Son sekiz yılda dünyanın takdir ettiği geniş kapsamlı bir dönüşüm programı uygulandı. 2003–2010 yılları arasında faiz dışı genel kamu harcamalarındaki artış % 218 iken kamu sağlık harcamalarındaki artış sadece % 184 olmuştur. Buna rağmen.Bulaşıcı olmayan hastalıklara bağlı olarak sağlığın bozulmasını ve erken ölümleri önlemek için kapsamlı programlar hayata geçirildi. 26 . Aynı dönemde hizmet alımıyla birlikte kamu sağlık tesislerinde çalışan personel sayısı net olarak 191 bin kişi artarak 447 bin kişiye ulaştı. böbrek yetmezliği başta olmak üzere. 2003 yılında %39. 2010 yılı sonunda %73. kararlılık ve birikimimiz mevcuttur. bundan sonra yapılacakların ve yapılabileceklerin habercisidir. felç. bu konudaki dengesizlikler büyük ölçüde ortadan kaldırıldı. ekipman ve sağlık personelinin eksik olduğu bölgeler öncelikli kabul edilerek. diyabet. Bu beklentiyi karşılayacak şekilde. kronik solunum yolları hastalıkları.
SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI’NIN ANATOMİSİ .
28 .
Bir ömür boyu yaşadığımız her detay bu değişmez paydaya göre hesaplanır. Her ülkenin bu faktörleri göz önünde tutarak kendi özgün sağlık sistemini geliştirmesi önerilmektedir. hayatın bütün değişkenleri bu temel yapının içinde saklıdır. bu hedefleri gerçekleştirme yönünde giderek artan bir baskı altındadır. Adalet ve hakkaniyet ilkelerine uygun olarak. hastaların en son ve en iyi hizmeti. Bu artan beklentiler hem bakım hem de tedavi için daha fazla ve daha maliyetli hizmetlerin kullanılmasını gerektirmektedir. sağlık hizmetleri maliyetleri. Aldığımız her nefeste. sosyal statü ve sosyal sınıf gibi hiçbir ayırım sağlık hizmetinden yararlanmaya engel teşkil etmemeli. televizyon ve internet vb. Sağlıkta Dönüşüm Programının Yapılmasını Zorunlu Kılan Sebepler: 1.Sağlık. gelişen hastalık yapılarına ve yeni teknolojiye bağlı olarak artmaktadır. sağlık hizmetleri kolay erişilebilir olmalı. 29 . ülkeler daha demokratik hâle gelmekte ve dünya çapında medya temelli imajlar yayılmaktadır. vatandaşları sağlık konusunda daha fazla harcama yapmayı istemektedir. Sağlık doğuştan kazanılan bir hak olduğu için sağlık hizmetlerinin herkese eşit olarak ulaştırılacak bir biçimde örgütlenmesi zorunludur. Sağlık Hizmetleri Sunumundaki Maliyet Artışları: Bugün birçok ülke. Öyle ki. mümkün olduğu kadar genç ve sağlıklı kalmak ve sağlık hizmetlerinden daha çok yararlanmak istemektedir. Bu özgün sistem kurulurken her ülke kendi daimi dönüşüm sürecini de başlatmak zorundadır.) bu talepleri artırmaktadır. karşılanabilir maliyette ve toplumca kabul gören tarzda olmalıdır. Bu hizmet etkili. attığımız her adımda. değişen demografik özelliklere. Neredeyse bütün ülkelerde. sağlık hizmetleri için ödeyebilecekleri para ile sağlık sektöründe sağlamak istedikleri düzey arasındaki boşlukla karşı karşıyadır. bütün bir ömürde sağlık değişmez paydamızdır. Bununla birlikte sağlıkta dönüşümün doğru şekilde yapılmasının gerçekten de kompleks bir sosyal fenomen olduğu kabul edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre bir ülkenin sağlık sistemi. Ekonomiler ilerledikçe beklentiler artmaya devam etmekte. Sağlıkta Dönüşüm Programları ile ilgili dünyada sürekli yeni fikirler ortaya çıkmaktadır. en yeni teknolojileri ve ilaçları istemesine yol açmıştır. cinsiyet. Ülkeler geliştikçe. Birçok ülkedeki sağlık sistemi. Artan beklentiler. Küresel sosyal gelişmeler (filmler. hayatımızın en temel yapı taşıdır. Vatandaşın Beklentilerinin Artması: İnsanlar. sunulan sağlık hizmetleri çağdaş düzeyde ve etkili olmalıdır. 2. herkese sağlık güvencesi sağlanmalı. herkese gerekli olan sağlık hizmetinin yüksek kalitede verilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır.
sorunu çözmeye yönelik politikalar geliştirilmekte. Demokratikleşme. Buna göre önce sorunlar tanımlanmakta ve bu sorunlara zemin oluşturan şartlar analiz edilmekte. aşamalı. yetersiz politikalar ve kısıtlı kaynakların boşa harcanması kamu sektörü hakkında şüpheciliği ortaya çıkartmıştır. 30 . süreklilik arzeden bir politika döngüsü tasarlanmaktadır. çizilen etik çerçeve içinde yürütülen bu politikaların sonuçları değerlendirilmektedir. istenilen düzeyde hizmeti verememesi artık vatandaş tarafından daha çok irdelenmeye başlanmıştır. sağlık politikalarının değişim sürecinin sağlıklı işlemesini sağlayacak. sağlık hizmetleri için daha fazla finansmanın temin edileceği anlamına gelse de genellikle sağlık sektöründeki maliyetler ve talep daha da hızlı bir şekilde büyümektedir. bütün vatandaşların ülkenin eşit haklara sahip kişileri olarak. Devamında. bu politikaları hayata geçirecek politik kararlar verilmekte. Programın politik ve metodolojik hazırlıkları yapılırken. Kişilerin sağlık sorunu için gerekli olmadığı halde. 3. artan maliyetler ve beklentilerin ortaya çıkardığı talepleri karşılama konusunda baskı altındadır. medya. kendi yerel sağlık merkezleri veya daha küçük hastanelerdeki hizmet kalitesi konusunda daha şüpheci olmuştur. Kamu sektörünün. 4. sağlık hizmetlerine hakkaniyet içinde erişmelerini gaye edinen ahlâki anlayış üzerine bina edilmektedir. Ekonomik büyüme. Kamunun Ödeme Kapasitesinin Sınırlı Olması: Hükümetler. Sonuçta ekonomik süreçler. Aynı zamanda. Kamudaki Yönetim Anlayışının Vatandaş Tarafından Sorgulanmaya Başlanması: Kamudaki kötü yönetim. siyasi baskılarla kesişmekte ve bir ülkenin sağlığa tahsis etmeye karar verdiği para miktarını etkilemektedir. internet gibi faktörler kamudaki yönetim anlayışının vatandaş tarafından her geçen gün daha çok sorgulanmasına neden olmaktadır. sivil toplu kuruluşlarının sayısının artması. sağlık hizmetleri sisteminin içindeki hizmet sağlayıcıları gelirlerini muhafaza etmek için mücadele etmektedir. Sağlıkta Politika Çemberi Sağlıkta Dönüşüm Programı.Başka yerde bu imkânların bulunduğunu bilen insanlar. bölgesel merkezler ve üniversite hastaneleri tercih edilmeye başlanmıştır. ardından bu kararlar uygulanmaktadır.
Sorunlar nasıl algılanmakta. bir ülkenin gelir ve harcama düzeyine benzer düzeylere sahip sağlık performansı yüksek ülkelere bakması anlamına gelmektedir. 31 . Bunun kamu politikasının düzeltmesi gereken bir eşitsizliği temsil edip etmediği sadece verilerle belirlenemez. Örneğin birçok ülkede kadınlar erkeklerden daha uzun yaşamaktadır. hangi sosyal süreçlerle şekillendirilmektedir? Dönüşüm programcılarının sorun tanımını hangi faktörler belirlemektedir? Çıkar gruplarının sorunun tanımlanması ve çözüm önerileri konusunda bakış açıları nedir? Bazı sağlık sektörü planlayıcıları sorunları tanımlamak için gerekli olan tek şeyin iyi veriler olduğunu öne sürmektedir. Herhangi bir politik karar. Ülkeler arasındaki farklılıklara rağmen. Bu nedenle dönüşüm programı sorumlularının dönüşüm için neyin önemli olduğunun anlaşılmasında özel bir sorumluluğu vardır. hem bilim hem de etik temele dayanmalıdır. Veriler tartışmanın daha dürüst bir şekilde yapılmasını sağlar.Dönüşüm süreci aşağıdaki döngü ile tanımlanabilir: ETİK Sağlıkta Politika Çemberi A-Teşhis: Sağlıkta dönüşüm programları uygulanırken göz ardı edilen ancak en önemli adımlardan birisi sorunun tanımlanmasıdır. Sorunun tanımlanması sürecinde verilerin önemli bir kullanımı da kıyaslamadır. Ancak bu veriler tek başına sağlık reformunun sorunlarını ve önceliklerini tam olarak tanımlayamamaktadır. Sağlık sektörü reformunda kıyaslama. Aksi takdirde ideoloji ve grup çıkarları tartışmaya hakim olacak ve yönlendirecektir. uluslararası kıyaslamalar performans sorunlarının tartışılması için faydalı bir başlangıç noktası olabilir.
Ünlü bir kalite geliştirme uzmanı teşhis sürecinin açık olarak gözükenin arkasında. Bu basit bir görev değildir. Ödeme. • Pozisyon: Oyuncunun politikayı destekleme veya reddetme gücü ve bunun için harcayabileceği kaynak oranı. sağlıkta dönüşüm programları içinde bir teşhis yolculuğu yapılması gerekir. Finansman.Sorunların tanımlanmasında dönüşüm programı politikalarının içeriğini ve uygulanışını etkileyecek dört faktör dikkate alınmalıdır: • Paydaşlar: Reform sürecine dâhil veya politikanın kaderi üzerinde tartışmaya girebilecek olan şahıs ve grup kümesidir. Sorunlar sağlık sistem performansının üç hedefine odaklı olarak tanımlanmalıdır: • Sağlık göstergeleri • Vatandaşı finansal riskten koruma • Vatandaşın verilen sağlık hizmetlerinden memnuniyeti Sağlık sistemi performansına odaklı olarak sorunlar tanımlandıktan sonra tıpkı bir doktorun semptomlardan sebeplere ilerlemesi gibi. ötesinde ve altındaki nedenleri araştırmak için “beş kere ‘neden’ diye sorulması” gerektirdiğini söylemektedir. • Algılama: Sorunun ve çözümün tanımlanmasının özel ve kamusal algılanışı. 32 . temel strateji “geriye doğru çalışmaktır”. Geliştirmek istediğiniz performansın yetersizlik sebepleri keşfedilene kadar “neden” diye sormaya devam edilir. Organizasyon. Bu da sağlık sektörünün beş kontrol düğmesi adını verdiğimiz unsurlar incelenerek yapılır. Teşhis için başarısız sonuçların nedenleri belirlenmeye çalışılır. Sistemin neden belli bir şekilde davrandığını anlamak için daha derinleri incelemek lazımdır. • Güç: Her bir oyuncunun siyasi oyundaki (her bir oyuncunun elinde bulunan imkânlara göre) göreceli gücü. Teşhise ilişkin olarak. Sağlık sektörünün beş kontrol düğmesi. Düzenleme. Davranış.
33 . kimin katastrofik tıbbi harcamalardan dolayı yoksullaşmaya karşı korunduğunun ve nüfusun sağlık durumunun tespit edilmesine yardımcı olur. dönüşüm programcılarının sistem performansını geliştirmek için ayarlaması gereken mekanizmaları ve süreçleri kapsamaktadır. kadar paranın kullanılabilir olduğunu. bir sağlık sisteminin performansı üzerinde son derece önemli bir etkiye sahiptir. mali fonları kimin kontrol ettiğini. Bu faktörler. kimin hizmete erişimi olduğunun. sağlık sisteminin sonuçlarını belirleyen ve değiştirmek için kullanılabilecek faktörleri de ortaya çıkarır. Her bir ülkenin karar vermek zorunda olduğu konu. Ne yükü kimin taşıdığını. Finansman. Beş kritik kontrol düğmesi konusundaki teşhisimiz. Herhangi bir finansman yöntemi aracılığıyla toplanan tüm paralar doğrudan veya dolaylı olarak vatandaşlardan gelir. risklerin nasıl havuzlandığını ve sağlık hizmetleri maliyetlerinin kontrol edilebilir olup olmadığını belirler. Sağlıkta Dönüşüm Programında Kullanılan Beş Kontrol Düğmesi: 1-Finansman: Sağlık sektöründeki faaliyetler için ödenen paraların toplanmasını sağlayan tüm mekanizmaları ifade etmektedir. Finansman sorunları için sihirli bir çözüm yoktur.Bu beş düğme. hangi kaynakların ne ölçüde kullanılacağıdır.
• Bir ülke sağlık durumunu en üst düzeye çıkartırken kaynak tahsisinin maliyet etkili olmasını istiyorsa. mevcut harcamayı çok daha verimli ve etkili bir şekilde kullanmamızı sağlar. • Mali Kapasite: Bir finansman stratejisi için anahtar soru şudur: Sağlık sektöründe istenilen harcama düzeyini karşılayacak şekilde yeterli para seferber edilebilmekte midir? Sağlık sektörü harcamasını artırmak için. istihdam edilenlerin ve yoksul hane halkının sayısıdır. • Kırsal alanlarda yaşayan yoksul halk için özel finansman programları geliştirilmelidir. Gelir. Finansman Stratejisini Seçerken Değerlendirilecek Noktalar: • Sosyo-Ekonomik Gelişme: Bir ülkenin fonları mobilize etme kapasitesi büyük ölçüde kişi başı geliri ile korelasyon halindedir. Sağlık finansman sisteminin sürdürülebilirliği tartışılırken bu konu üzerine odaklanılmalıdır. hane halklarının sağlık hizmetleri için ödeme yapma kapasitesini ve talebini belirler. • Özel sigortalar kapsamında olmayan hizmetleri. Ulusal gelir arttıkça hükümetler genel vergi gelirlerinden yardım sağlayarak bu kapsamı genişletebilir.Finansman kontrol düğmesinin en etkili şekilde ayarlanması için uluslararası deneyimlerin ışığında siyasi ve ekonomik teorilere dayalı bazı spesifik öneriler dikkate alınmalıdır: • Yoksulluk tek başına temel bir finansal kısıtlama teşkil etmektedir. diğer alanlardan ne kadar vazgeçilecektir? Bu yüzden finansman stratejisi ile hedefleri arasında eşleştirme yapmak gerekir. temel ve koruyucu sağlık hizmetlerini vergi ile desteklemelidir. Diğer önemli faktörler de vergi gelirleri. sosyal sigortalar kendi kapsamına alırsa. • Yeterli para toplandığı müddetçe sosyal sigorta programları insanları finansal riskten yüksek oranda korur. Hakkaniyet isteniyorsa kamu harcaması yoksulları hedef almalıdır (şu anda çoğu düşük ve orta gelirli ülkede durum böyle değildir). Yoksul haneler sağlık hizmetleri için ödeme yapmaya güç yetiremeyebilir. Bu şekilde sağlık hizmetlerinin kalitesini artırabilir ve tıbbi harcamalara bağlı yoksullaşmayı azaltabiliriz. 34 . Bu tür programlar. Eğer bunların hizmete erişimi isteniyorsa hükümet bunları desteklemelidir. özel sigortalar daha iyi hizmet kalitesi sağlamak yönünde sosyal sigorta için tamamlayıcı bir rol alabilir.
Dikey hakkaniyet: Yükün zengin ve yoksullar arasında dağılımı. Yatay hakkaniyet: Aynı gelir düzeyindekiler arasındaki adalet. Yük ve faydanın dağılımının değerlendirilmesinde iki boyut bulunmaktadır.• Uygulanabilirlik: Uygulanabilirliğin anahtar yönü bir ülkenin idari kapasitesidir. Zorunlu sosyal sigorta kapsamı evrensel olması kaydıyla önemli risk havuzlaması sağlayabilmektedir. Kanser hastalığı. Yaşlı insanların gençlere göre daha fazla hastalık ve engellilik durumları vardır. Özel grup sigortası sadece bir grup sağlık riskini kapsamaktadır. Diyabeti olan hastalar daha sık sağlık hizmetlerine ihtiyaç duymaktadır. Hastalığın belirsizliği risklerin havuzlanabileceği bir finansman stratejisi oluşturmayı zorunlu kılmaktadır. • Siyasi Hesap Verme Sorumluluğu: Demokrasilerde paranın nasıl. Demokratik siyaset açısından bakıldığında. 1. 35 . Halkın meşru olarak gördüğü programların kullanılmasının başarılı olma ihtimali çok daha yüksektir. bazılarını etkilerken diğerlerini etkilememektedir. Ülke bir finansman programını etkili bir şekilde uygulamak için gerekli idari sistemlere ve insan kaynaklarına sahip midir? Uygulanabilirlik aynı zamanda bir finansman programının sosyal olarak kabul edilebilirliğine bağlıdır. vatandaşların süreç üzerinde uygun şekilde kontrole sahip olmasına izin verilmelidir. 2. Hastaların cepten ödemeleri de risk havuzlaması sağlamaktadır. Finansman sisteminin birkaç özelliği bu hesap verme sorumluluğunu etkilemektedir. Fonların nasıl kullanıldığı doğrudan sağlık hizmetlerinin dağılımını etkilediği için hizmetten kimin faydalandığı önemlidir. • Risk Havuzlaması: Sağlık hizmetlerinin maliyetleri toplum içinde eşit şekilde dağılmamaktadır. ne kadar harcanacağına ilişkin kararlar hükümet gücünün temel ifadesidir. Finansman süreci üzerinde yetkiye sahip olan bir kişi demokratik süreçle seçime tabi midir? Eğer tayin edilmiş bir bürokrat ise hesap verme sorumluluğuna sahip midir (idari mahkemeler gibi)? • Hakkaniyet: Finansman doğrudan sağlık hizmetlerinin maliyetinin dağılımını etkilediği için mali yükü kimin üstleneceği önemlidir. Gönüllü uyumluluk düzeyleri hem ülke içinde hem de uluslararası düzeyde oldukça farklılık göstermektedir.
Bu yüzden kısa ve uzun dönemde ekonomik faaliyetlerin düzeyini etkileyecektir. sadece maaşa dayalı ödeme sisteminden üstündür. istihdam fırsatları ve iş gücü arzını teşvik etmek veya caydırmak üzerinde farklı etkileri olacaktır. sisteminin dört ana özelliğine odaklanması gerekmektedir: • Sağlık hizmetleri sağlayan organizasyonların karışımı • Bu organizasyonlar arasında faaliyetlerin bölümü • Bu organizasyonlar arasındaki ilişkiler ve bunların siyasi ve ekonomik sistem ile ilişkileri • Bu organizasyonların idari yapıları 36 . • Maaş + ikramiye ödeme yöntemi. fonksiyonlarını ve kullandıkları mekanizmaları ifade etmektedir. • Temel sağlık hizmetleri için kişi başı ödeme yöntemi dönüşüm programına destek olabilir. sistemin nasıl organize olduğu bağlamında değerlendirilmeli. • Hizmet başı ödeme. hiçbir ödeme yönteminin mükemmel olmadığıdır (hepsinin hem pozitif hem de negatif yanları bulunmaktadır). 3-Organizasyon: Sağlık hizmetleri piyasalarında hizmet sağlayıcıların rollerini.• Ekonomik Etkiler: Farklı seçeneklerin yatırım. sağlık çalışanlarını. kişi başı ödeme ve bütçe gibi paraların sağlık hizmeti sağlayıcılarına transfer edilmesi için kullanılan yöntemleri ifade etmektedir. Öncelikle bilinmesi gereken. sağlık hizmetleri maliyetinin artışını teşvik eder. Bu avantaj özellikle uzmanlar için geçerlidir. Ülkeler aksini yapma konusunda önemli nedenleri olmadığı sürece bu yöntemden kaçınmalıdır. organizasyon ve ödeme birbirlerini tamamlamalıdır. 2-Ödeme: Ücretler. üretkenliği artırmak ve hizmet kalitesini geliştirmek yönünde motive edebilir. Maaş + ikramiye ödeme yöntemi. Ülkeler sağlık sistemi hedefleri ve şartları bakımından farklılık gösterse de uluslararası deneyimler ödeme kontrol düğmesine ilişkin beş kritik derse dikkat çekmektedir: • Ödeme yöntemine ilişkin kararlar. • Yüksek ve orta gelirli ülkeler için teşhisle ilgili gruplandırma (DRG) ödemesi arzu edilen teşvik etkilerine sahiptir. Organizasyon kontrol düğmesini uygulamak isteyen dönüşüm programcısının.
personel vs. • Yöneticiler İçin Teşvikler: Yöneticiler nasıl ödüllendirilmekte veya cezalandırılmaktadır? organizasyonun performansı ile nasıl bağlantılıdır? Bu. eğitim ve iş deneyimi nasıl şekillendirilmektedir? Yöneticiler işlerini nasıl görmektedir? Sorumluluklarına ilişkin görüşleri nelerdir? Etkili dönüşüm programı yapabilmek için yöneticiler arasında dönüşümü geliştirebilecek girişimcilik ve sosyal sorumluluk oluşturulmalıdır. Daha iyi performans sergileyen bölgelere veya kurumlara teşvik verilebilir. denetim ve hesap verme sorumluluğu kanalları mevcuttur? Mevcut organizasyonların dışındaki potansiyel kariyer yolu nedir? Etkili dönüşüm programları. 37 . Ayrıca yönetici eğitimi programları belli işler için bir ön şart haline getirilebilir • Yöneticilerin Yetkisi: Yöneticiler. strateji seçebilirler mi? Yöneticilerin personel. Örneğin bütçeler sağlanan hizmetin kalitesi ve miktarına bağlı olarak farklı olabilir. Finansman birkaç yolla performansa bağlanabilir. Hangi raporlama. kullanıcılardan. Yöneticiler becerileri ve yönetici performanslarına bağlı olarak seçilmeli. satın alma. Gerçek hesap verme sorumluluğu oluşturan raporlama ve denetim sistemleri hazırlanmalıdır. yöneticilere performansı artırma yönünde güçlü teşvik vermektedir.Yeniden yapılanmanın dönüşüm programının performansını nasıl etkileyeceğini anlamak için “Organizasyonel Performansın Altı Anahtarı”nı incelemeliyiz: • Organizasyon İçin Teşvikler: Organizasyonun hayatta kalmak ve büyümek için ihtiyacı olan kaynakları elde etmek için ne yapması gerekir? Rakiplerden. • Yöneticilerin Becerileri ve Tutumları: Yöneticiler beceri ve tutum bakımından işlerine ne kazandırmaktadır? Bunların seçimi. fiyatlar. düzenleyicilerden ve bütçeyi hazırlayanlardan gelecek ne gibi kısıtlama veya fırsatlar bulunmaktadır? Etkili dönüşüm programları için performansa dayalı güçlü teşvikler oluşturmalıdır. üretim süreçleri. konularında ne gibi kararlar verebilir? alıp işten çıkartabilirler mi? İşe Yatırım kararları verebilirler mi. desteklenmeli ve ödemeleri yapılmalıdır. satın alma ve diğer önemli konulara ilişkin yetkisinin olması gerekmektedir.
Personel sistemleri performansı ödüllendirecek ve siyasi etki ve himayeyi sınırlandıracak şekilde değiştirilmelidir. sigorta şirketleri ve hastalar gibi aktörlerin davranışlarını değiştirmek için devletin yaptırımda bulunmasını ifade etmektedir. eğitim sistemleri ve personel uygulamaları revize edilmelidir.2-Özel Sektörün Yapamayacaklarının Sağlanması (Hakkaniyetli Erişim için): • Gerektiğinde hekimlerin mecburi hizmete tabi tutulması • Hastaların acil hizmet haklarının temini 38 .Sağlık Hizmetleri Sektörünün Düzenlenmesi: A. • Çalışanların Becerileri ve Tutumları: Çalışanlar beceri ve tutum bakımından işlerine ne kazandırmaktadır? Çalışanların seçimi. Sağlık Sektöründeki Düzenleme Türleri: A. İşe alma yapıları.• Çalışanlar İçin Teşvikler: Çalışanların aldığı ödüller ne ölçüde performanslarına veya organizasyonun performansına göre değişmektedir? Çalışanlara yapılan ödemeyi ve terfi etmeyi ne belirlemektedir? Parasal olmayan teşvikler bulunmakta mıdır? Eski personel sistemi ve bunun oluşturduğu zayıf teşvikler dikkate alınmalıdır.Sağlık Sigorta Sisteminin Düzenlenmesi A.1-Sağlık Hizmet Sektörünün Çalışabilmesi için Temel Şartların Sağlanması: • Özel mülkiyet haklarının ve patentlerin tanımlanması ve korunması • Sağlık hizmeti kurumlarının finansal durumlarının yönetimi • Hastaların haklarının korunması A. 4-Düzenleme: Sağlık sisteminde bulunan hizmet sağlayıcıları. Bu hataya düşülmemelidir.Sağlık Hizmetleri Sektörünün Düzenlenmesi B. eğitimi ve iş deneyimi nasıl şekillendirilmektedir? Çalışanlar organizasyonun başarısı konusunda ne ölçüde kararlıdır? Dönüşüm programı uygulayıcıları çoğu defa çalışanın becerilerini ve tutumlarını göz ardı ederler.
hemşirelerin ve eczacıların lisans eğitimlerinin düzenlenmesi Laboratuvarların ve hastanelerin akreditasyonu Süreci düzenlemek Klinik kılavuz uygulanması Hasta geri bildirimleri Çıktıları düzenlemek Her türlü tıbbi raporun standartlarını oluşturmak Klinik denetim sistemleri kurmak Sağlık mesleklerinin icrasından kaynaklanan sorunların meslek birliklerince değil.) • Vatandaşlara Bilinçli Seçim Yapma Konusunda Yardımcı Olmak Doğru reklamcılığın düzenlenmesi Doktorlara reklam kısıtlaması • Kalitesiz Hizmetten Vatandaşı Korumak Girdileri düzenlemek Gıda hijyeni ve ilaçların ( bitkisel ilaçlar dahil) kontrol ve kullanımına ilişkin standartlar Doktorların.A. devlet tarafından düzenlenmesi Malpraktis sorumluluğu • Sağlık Hizmet Sunucularının Oluşturduğu Talebin Düzenlenmesi İnsan gücünün düzenlenmesi Doktor ve hemşire açığının kapatılması Yabancı tıp fakültesi mezunlarının teşviki Sermaye yatırımının düzenlenmesi Yeni teknoloji ve yeni tesis inşaatının teşviki Ekipman ithalatının kontrolü 39 .3-Sağlık Hizmet Sektörü Başarısızlıklarının Düzeltilmesi: • Harici Etkilerle Başa Çıkmak Ücretsiz veya destek programların doğrudan hükümet tarafından sağlanması (aşılama ve sağlık eğitimi vb.
Ödeme gücü olan hane halklarının sigorta planlarına dahil olmasını sağlamak. • Ters Seçim: Zorunlu sigorta ters seçimi caydırmak ve riskleri yaşlılar ve gençler.Sağlık Sigorta Sisteminin Düzenlenmesi 1-Özel Sağlık Sektörü için Temel Şartların Belirlenmesi: • Özel sigorta şirketlerinin finansal düzenlemeleri • Özel sigorta şirketlerinin satış ve pazarlama uygulamaları 2-Özel Sağlık Sektörünün Yapamayacağı Düzenleme (Hakkaniyetli Dağıtım): • Risk Havuzlaması Sigortanın primleri toplum temelinde belirlemesini zorunlu kılmak. • Tekelci Fiyatlandırma: Sağlık hizmetlerinden faydalanmak için asgari bir prim yüzdesi ödenmesi.4.Özel Sektör Anlayışına Terkedilemeyecek Konuların Düzenlenmesi: • Sigara satışları • Kan transfüzyonu • Organ transplantasyonu • Kürtaj • İlaç suiistimali • Ötenazi B. 3-Sağlık Sektörü Başarısızlıklarının Düzeltilmesi: • Risk Seçimi: Özel sigortaların sağlıklı insanları sigortalamak ve daha az sağlıklı olanları reddetmek için risk seçimine gitmesi. 40 .• Tekel Karşıtlığı Kamu veya özel sektörün sağlık hizmet sunumunda tekelleşmesinin engellenmesi Tekelci fiyatların düzenlenmesi Kamu ve özel sağlık tesisleri için kullanıcı ücretlerinin belirlenmesi İlaçlar için referans fiyatlarının belirlenmesi A. Finansman ve Faydalarda Hakkaniyet Sosyal sigortada maaşların yüzdesine dayalı prim. sağlıklı olanlar ve daha az sağlıklı olanlar arasında havuzlamak için kullanılmaktadır.
tedavi yeri (kamu hastanesine karşı hizmet sağlayıcının özel muayenehanesi) ve hastanın sevk edilmesi vardır. nerede ve nasıl tedavi olunacağına dair vatandaş kararları sağlık sistemi performansının iyileştirilmesi bakımından önemli bir alandır. Sağlıkta dönüşüm programları kapsamında davranış değişikliği düğmesi nerede kullanılabilir? Burada dört bireysel davranış kategorisinin düşünülmesi önemlidir: 1. Tedavi arayışı ile ilgili bu kararlar arasında hizmet alınacak sağlık çalışanı türü (örneğin. uzmana karşı pratisyen hekim). tutumda ve fikirlerde temelleri vardır. 5-Davranış: Hem hastalar hem de hizmet sağlayıcılarının sağlık ve sağlık hizmetleri ile ilişkili olarak nasıl hareket ettiğini açıklar. Sağlık Çalışanlarının Davranışları: Sağlık çalışanlarının davranışlarından önemli olanlar arasında tedavinin mahiyeti. Hasta uyumu davranışları 4. Sağlık çalışanlarının davranışları 3. tedavi zamanı ve yeri ve bitkisel ilaçlara karşı kimyasal ilaçların kullanımı konuları olabilir. sosyal yapıda. Doktorların antibiyotikleri reçetede yazma alışkanlıkları mikrobik direnç gelişmesini etkiler. Hastaların ilaçlarını muntazam şekilde alıp almadıkları tüberküloz kontrol programlarının başarısını etkiler. Sürücü alışkanlıkları ve emniyet kemeri kullanımı trafik kazalarında ölüm vakalarını etkiler. Diğer taraftan davranışın aynı zamanda kültürde. alışkanlıklarda. Aşılamalar yeni doğan mortalitesini etkiler. Tedavi Arama Davranışları: Ne zaman. • Maliyet Etkililik Zorunlu sigortanın fayda paketini düzenlemek.4-Sağlık Sektöründe Kabul Edilemeyecek Riskin Düzeltilmesi: • Sigortasızlar Tüm nüfusun sosyal sigortaya dahil olmasını zorunlu kılmak. koruyucu tedaviye verilen ağırlık. Hayat tarzı ve hastalıktan koruyucu davranışlar 1. 41 . 2. Sağlık sistemi performansı ve sağlık durumu birçok şekilde bireysel davranıştan etkilenir. sağlık tesisinin seviyesi (örneğin birinci basamak sağlık tesisine karşı üniversite hastanesi). inançta. Tedavi arama davranışları 2. Kısacası bireysel davranış hem bireyin sağlığı üzerinde hem sağlık sistemi performansı üzerinde önemli etkiler yapabilmektedir.
Bu alanda davranış değişikliği stratejilerine örnekler arasında. Özellikle de satacak bir şeyleri olanlardan gelen önerilerde (yüksek maliyetli bir bilgisayar programı gibi). sağlık çalışanları hastanın ilaçlarını almasını izlerler ve bu şekilde doğru ilaç kombinasyonunun doğru zamanda alınmasını sağlarlar. İlgili literatürü belirlemek ve literatüre aşina olmak için zaman ayırın. gebeliği önleyici hap ve aletlerin kullanımı gibi bireysel kararlar bulunmaktadır. Bu kategorideki davranışlar arasında ilaçların kullanımı. Bazı hallerde uyum sağlanması için davranış değişikliği stratejileri bireysel davranışın doğrudan düzenlenmesi ile birlikte uygulanabilir. • Öneri Alın: Literatürü ve diğer ülkelerin deneyimini gözden geçirmenizde size yardımcı olacak ulusal ve uluslararası uzmanlık mevcuttur. annelerin emzirme konusunda ikna edilmesi için de uygulanmaktadır. 42 . • Hızlı Değerlendirmeler Gerçekleştirin: Birçok soru önemli bir araştırma projesini gerektirmez. Dünya Sağlık Örgütü. OECD gibi. Hasta Uyumu Davranışları: Hastaların kendilerine verilen tedavi talimatına uyup uyumamak konusunu kapsar. Sağlıkta dönüşüm programlarının etkili olabilmesi için farklı davranış değişikliği yaklaşımlarının bir arada kullanması gerekmektedir. Sağlık sektörünün beş kontrol düğmesini inceleyerek elde ettiğimiz verileri verimli kullanabilmek için şu dört yol izlenmelidir: • Literatürü Bilin: Uluslararası yayınlar ve internet aracılığıyla güncel bilgilere erişmek giderek daha kolay hâle gelmektedir. Bu kategoride gıda tüketimi. Hayat Tarzı ve Hastalıktan Koruyucu Davranışlar: Hastalıktan korunmada önemli etkiye sahip hayat tarzı ve alışkanlıklarla ilgili vatandaş kararlarıdır. 4. Bu tahminler politik amaçlara ulaşmak için yeterli olabilir. sadece bilgilendirme gibi az zorlayıcı yaklaşımlarından. Önemli bir konuya ilişkin güvenilir tahminler elde etmek için hızlı ve ucuz yöntemler olabilir. Ancak öneriler hakkında şüpheci olun.3. sevk talimatının yerine getirilmesi ve tedaviyi takip konusu vardır. Mevcut değerlerin içerisine yeni kavramları çekme yollarını aramak gerekir. Hasta uyum davranışını değiştirmeye yönelik birçok strateji ilaçlar ile ilgilidir.yasak gibi çok zorlayıcı önlemlere kadar değişmektedir. Davranış değişikliği stratejileri. tütün kullanımı. antibiyotiklerin tam olarak alınması konusunda hastaların teşviki (buradaki amaç antimikrobik direncin gelişmesini azaltmaktır). Doğrudan gözetimli tedavide. kronik sağlık sorunları olan hastaların ilaçlarını düzenli olarak ve zamanında almalarının teşviki yönündeki gayretler bulunmaktadır. Çözmeye çalıştığınız sorunla yüzleşen veya sorun hakkında düşünen ilk kişi olma ihtimaliniz yoktur. Bireysel davranışın değiştirilmesi için uygulanan yaklaşımlar. Böyle bir uygulama tüberküloz vakalarında Doğrudan Gözetimli Tedavide (DGT) mevcuttur.
Şahıslar bir şeyi yaptıklarını iddia edebilir ve uygulamada başka bir şey yapıyor olabilir. ön yargılara ve zamanından önce verilen kararlara ilişkin bir kontrol noktası olabilir. Bilgileri akıllıca kullanmak için.• İyi Araştırmaları Destekleyin: Düşük kalitede çalışma ve değerlendirmelerde sorunlar ortaya çıkabilir. Ne yazık ki teşhis sürecine kısa devre yaparak atlamak az rastlanır bir durum değildir. Açık ve şüpheci bir zihin ve genellikle üst düzey enerji ve meraklılık gerekmektedir. Bu süreç her zaman açık değildir. sağlıkta dönüşüm ekibinin iyi hazırlıklı. Mesela en yoksul ve kötü durumdaki alanlardan hiç veri alamayabiliriz. dönüşüm programcılarının verilerin nereden geldiği. Bütün bunlara rağmen veriler çok yardımcı olabilir. dikkatli ve deneyimlerden bir şeyler öğrenmeye istekli olmalısı zorunludur. sınırları. 43 . Sayılarla belgelenemeyen sorunlarını göz ardı etmeniz de düşünülemez. Güvenilir araştırmalar güvenilir kanıtlar sağlar. atladığı noktalar ve varsayımları bilmesi gerekmektedir. Yanlış nedenlerin belirlenmesi. • Bilimsel olun yargısal değil: Kurumlar veya şahıslar bizim onaylamadığımız şekilde hareket ederse sorunun onlar olduğu konusunda karar verme eğiliminde oluruz. kritik hedeflerin performans değerlerinden. Veriler. planlama ve kaynak gerektirdiği için eğer verilere gerçekten ihtiyacınız varsa gerekir. Çoğu düşük ve orta gelirli ülkeler sağlık sistemleri araştırmasına yatırımı yetersiz yapmaktadır. kötü bir şekilde tasarlanmış politikalara neden olabilir. Ancak bu araştırmalar zaman. bu sonuçları neyin ürettiğine doğru gitmektedir. • Hızlı sonuçlara atlamayın: İdeoloji veya önyargılara dayalı olarak sorunun ne olduğuna erken aşamada karar vermek çekicidir. meraklı. • Sayıları kullanın: Sağlıkta dönüşüm programı yapmak için önemli olan her şeyin sayılara indirgenebilmesi mümkün değildir. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı yürüten ekibin teşhisten politika geliştirme safhasına geçerken şu dört şeyi yapması gerekir: • Manipüle edilebilir değişkenleri belirleyene kadar “neden” diye sorun: Sağlık sektöründe teşhis. Sonuç olarak iyi teşhis için. Konu ne kadar fazla olursa hata yapmak da o kadar maliyetli olacaktır. Kaldı ki bir analistin isteyebileceği iyi kalitedeki verilerin tamamına sahip olabilme imkanı da yoktur. Politikalar amaçlanmayan sonuçlara neden olabilir ve kötü yönetilebilir. Bu sadece enerjiyi yanlış yönlendirmekle ve bir fırsatı kaçırmakla kalmayacak aynı zamanda dönüşümün güvenilirliğine de zarar verecektir. Burada açık ve şüpheci bir analiz gerekmektedir. Veriler. Bu yüzden teşhis sürecinde tarafsız kalmak önemlidir. bilimsel bir tutumun desteklenmesine yardımcı olabilir.
yöntem. 44 . potansiyeller ve idari hukukla ilgili konularda ) dikkate alınmaktadır. temelde sorunların üstesinden gelmeye ve belirlenen hedeflere ulaşmaya yönelik olduğundan evrensellik arz etmektedir. Ülkenin politik. Muhtemel uygulama problemleri (kaynaklar. standartlar ve denetim mekanizmalarında birlik sağlanması ve tarafların buna uyması hedeflenmektedir.B-Politika Geliştirme: Dönüşüm programlarında sorunların tanımlanmasını. • Katılımcılık: Sistemin geliştirilmesi ve uygulanması sırasında. bireyin ihtiyaç. bu sorunların üstesinden gelebilecek politikaların geliştirilmesi takip etmektedir. Sistemde hizmet üreten ve hizmet alan kesimlerin zoraki değil. birey veya kurum ayırımı yapmaksızın sistem içerisinde yer alacak bütün birimlerin belirlenen amaçlara yönelik davranmalarını sağlama yöntemidir. • Sürekli kalite gelişimi: Vatandaşlara sunulan hizmetlerde ve elde edilen sonuçlarda ulaşılan noktayı yeterli görmeyerek. • Sürdürülebilirlik: Geliştirilecek olan sistemin ülke şartları ve kaynakları ile uyumlu olması ve kendini besleyerek bir devamlılık arz etmesi ilkesini ifade etmektedir. hep daha iyiyi aramayı. yapıcı bir tartışma ortamı sağlayacak platformların oluşturulmasıdır. Ayrıca bu ilke. ilgili tüm tarafların görüş ve önerilerinin alınmasını. hakkaniyet ve verimlilik kavramları oldu. ekonomik ve kültürel gerçekleri daima hesaba katılmaktadır. Politika Geliştirirken Kullanılan Temel İlkeler Şunlardır: • İnsan merkezlilik: Bu ilke. teşvik edici önlemler doğrultusunda gönüllü bir şekilde yer almaları şarttır. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde politika geliştirirken öncelik insan merkezci yaklaşımla erişim. • Gönüllülük: Hizmette arz veya talep eden. kalite. Bu evrensellik çerçevesinde her toplum kendi şartlarını gözeterek politikalarını geliştirmektedir. talep ve beklentilerini esas almayı ifade etmektedir. Aslında üzerinde çalışılan politikalar çok çeşitlilik arz etse de. sağlık sektörünün bütün bileşenlerinin sistemin kapsamı içine alınarak uygulamada kaynak birliğinin sağlanmasını amaçlamaktadır. sistemin planlamasında ve hizmetin sunumunda hizmetten faydalanacak bireyi. sistemin kendi kendisini değerlendirerek hatalarından öğrenmeyi sağlayacak bir geri bildirim mekanizması oluşturulmasını ifade etmektedir. • Uzlaşmacılık: Demokratik bir yönetimin gereği olarak sektörün farklı bölümleri arasında karşılıklı çıkarları gözeterek ortak noktalarda buluşma arayışlarıdır. Uluslararası tecrübelere bakılmakta ve başarılı örnekler ülkenin şartlarına uyarlanmaktadır. Çıkar çatışmasına dayalı bir uygulama yerine. İdeolojik yaklaşımlara ve bireylerin veya grupların menfaatlerini öne çıkaracak olan uygulamalara karşı ihtiyatlı olunmaktadır. Sağlığın aile ortamında üretildiği gerçeğinden hareketle birey “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır.
bu da programın hem ayrıntılarının hem de genel etkisinin uzman olmayanlar tarafından anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Üstelik bu değişiklikler her bir şahıs için aynı faydayla sonuçlanmaz. C-Politik Karar: Sağlık sektörü reformu politikasını zor bir süreç haline getiren (diğer tüm politika reformu türlerinden daha zor hâle getiren) belli sistematik özellikleri bulunmaktadır: • Teknik Karmaşıklık/Zorluk : Sağlık sektörünün düzenlenmesi kolay değildir. Dönüşüm programcıları genellikle sistemin birçok parçasını aynı zamanda geliştirmeye çalışmakta. • Hizmette rekabet: Sağlık hizmet sunumunun tekel olmaktan çıkarılıp belli standartlara uygun farklı hizmet sunucularının yarışmasının sağlanması ilkesidir. Birçok parça birbiri ile ilişkilidir ve birçok sonuç ortaya çıkabilir (hem amaçlanan hem de amaçlanmayan). Düşük gelirli gruplar arasında dağılan maliyetler siyasi desteğin mobilize edilmesini zorlaştırabilir. 45 . Kapsamlı bir sağlıkta dönüşüm programının tasarlanması karmaşık bir teknik süreçtir. Değişip gelişen şartlara ve çağdaş anlayışa uygun olarak yerinden yönetimin hayata geçirilmesi hedeflenmektedir. Gruplar çıkarlarını korumak için dönüşüme karşı siyasi engeller oluşturmaya çalışabilir. Çünkü sağlık reformcuları beş kontrol düğmesini farklı yönlerde çevirmektedir. • İyi Organize Olmuş Grupların Mali Durumlarındaki Değişimler : Sağlıkta dönüşüm programı çabaları genellikle doktorlar veya ilaç endüstrisi gibi güçlü gruplar için istenmeyen maliyetlere neden olmaktadır. sektör üzerindeki etkisi ve kamusal algıda karmaşıklığı sebebiyle siyasi sorunlar ortaya çıkabilmektedir.• Güçler ayrılığı: Sağlık hizmetlerinin finansmanını sağlayan. merkezi yönetimin oluşturduğu hantal yapıdan kurtarılmalıdır. denetimi üstlenen ve hizmeti üreten güçlerin birbirinden ayrılması ilkesidir. planlamasını yapan. Bu şekilde çıkar çatışması olmayacak. Böylece sürekli kalite gelişimi ve maliyet azalmasına yönelik bir teşvik ortamı oluşacaktır. • Organize Olmamış Gruplar İçin Yapılan Harcama : Sağlıkta dönüşüm programları genellikle yeni faydaların dezavantajlı olan gruplara (örneğin yoksullar veya kırsal kesim sakinlerine) odaklanmasına çabalamaktadır. Teknik sorunların. •Desantralizasyon: Kurumlar. İdari ve mali yönden özerk işletmeler hızlı karar ekanizmalarına sahip olacak ve kaynakları daha verimli kullanabilecektir. daha verimli ve daha kaliteli hizmet sunumu sağlanacaktır. Bu gruplar genellikle iyi organize olmamıştır ve siyasi bağlantıları azdır.
Sağlık sisteminin bütün aktörlerini dikkate alarak ve fotoğrafın bütününü görerek politika ve program geliştirmemiz gerekmektedir. D-Uygulama: Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın uygulanması organizasyonel görevleri içermektedir: • Uygulama planının geliştirilmesi. Dönüşüm için atılacak her adımda bütüncül yaklaşıma özen göstermek zorundayız. Sosyal Güvenlik Kurumu: Reform teklifi sağlık hizmetleri sunumunda değişiklikleri ve devlet sağlık tesislerinin yeniden organizasyonunu içeriyorsa.. 46 . Özellikle hükümet başkanlarının desteği büyük önem arz etmektedir. • Uygulayıcıların motivasyonu. Eğitim Bakanlığı: Okul sağlık politikaları ve tıp fakültelerini etkileyen politikalar Milli varsa. Yerel veya Bölgesel Yönetimler: Reform teklifi desantralizasyonu içeriyorsa. ilgisine. tıbbi teknoloji politikaları vb. genel ekonomik büyüme veya borç affı konusunda kararlar içeriyorsa. piyasa gözetim denetim. Sağlıkta Dönüşüm Programının hayata geçişi. her bir bileşeni ile ilgili temel olarak dört aşama gerçekleşmektedir. • Geri bildirimin sağlanması. • Planı gerçekleştirmesi için bir takımın toplanması ve bunlara görevlerin verilmesi. Sanayi ve Ticaret: Patent.• Sağlık Bakanlığı dışında diğer hükümet aktörlerinin dönüşüm programı üzerindeki rolleri: Maliye Bakanlığı: Özellikle reform sağlık hizmetlerinin finansmanında değişiklikleri ve Sağlık Bakanlığının bütçesindeki değişiklikleri içeriyorsa. Bir reform teklifinin kabul edilip edilmeyeceği taraftarlarının istekliliğine. ilgili ise. Ekonomi veya Planlama Bakanlıkları: Reform teklifi. • Programların geliştirilmesi ve koordine edilmesi. aynı zamanda etkili bir politika stratejisi oluşturma sorunudur. Uygulamanın ardındaki otoritenin. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında birçok köklü değişikliğin hayata geçirilmesi ve bunların başarılı olmasında politik kararın arkasında Sayın Başbakanın durmasının büyük payı oldu. uygulayıcıların ve dönüşümden etkilenenlerin dönüşümü benimsemelerini kolaylaştırır. politik gücün duruşu. tütün. bitkisel ilaç vb. Tarım Bakanlığı: Zoonotik hastalıklar. becerisine ve kullandıkları siyasal stratejilere bağlıdır. Sağlık sektöründe dönüşümün kabul görmesi yalnızca siyasal irade ile ilgili değildir.
aynı zaman dilimleri içersinde gerçekleşmesi gerekli değildir. birbirini beklemek zorunda olan bölümler de vardır. ülke genelinde uygulamaya geçiştir. Veri toplama yöntemi ve verinin çeşitliliği sürekliliğe zarar vermeyecek derecede sade olmalıdır. En kolay değerlendirme yaklaşımı. önce ve sonra karşılaştırmasıdır. E-Değerlendirme: Yeni bir programın değerlendirilmesi. Doğal olarak. kavramsal olarak ortaya konmakta. Her bileşenin bütün aşamalarının. ilkeler. bu programı tamamen uygulayıncaya kadar bekleyemez. Birbirini beklemeden ilerleyecek kısımlar olduğu gibi. geliştirme. yönetmelik. Programla ilgili amaçlar. Kavramsallaşma Birinci aşama “kavramsallaştırma” aşamasıdır. Ülke Geneline Yaygınlaştırma Dördüncü aşama. faz farkı ile arkadan gelecek olan ikinci aşama“yasalaşma” sürecidir. bakanlar kurulu kararı gibi) ihtiyacı gösteren alanlarda gerekli düzenlemeler yapılmaktadır. Bu aşamada program çerçevesinde oluşturulan bazı yeniliklerin ve iyileştirmelerin ülke geneline yayılmadan önce sınırlı ve kontrollü uygulamaları yapılmaktadır. 3.1. 2. uygulama süreci. 4. Uygulamadan önce dayanak olacak veriler toplanmalı ve değerlendirme yapacak idari sistemler oluşturulmalıdır. Kavramsal netliğe kavuşmuş ve mevzuat (yasa. konunun ulusal ve uluslararası uzmanları ile tartışılarak netleştirilip geliştirilmektedir. Gereksiz ve düzensiz veri bilgi kirliliğine yol açar. Delillere dayalı değerlendirme yapılmalı ve buna uygun veri toplanmalıdır. 47 . Yasalaşma Kavramsallaşmaya paralel olarak. Veri önceden standardize edilerek ve gerektiği kadar toplanmalıdır. Elde edilen veri mutlaka değerlendirilerek politikanın devamında kullanılmalıdır. Kontrollü Yerel Uygulamalar Programı bir paket olarak hayata geçirmenin gerçekçilikten uzak bir yaklaşım olduğu bilinmektedir. her bileşen için bu dört aşamadan geçmek gerekli olmayabilir.
hasta olan kişi veya yakınlarını. Ülkenin tüm sektörel kaynaklarının sistem içine alınması ve entegrasyonunun sağlanması verimliliği artıracaktır. Bu koruyuculukla. 48 . finansmanının sağlanması ve sunulmasıdır. akılcı ilaç kullanımı. bireyin hastalandığı zaman maddi açıdan zorlanmaksızın tedavi olabileceği bir güvence kast edilmektedir. Sağlık Politikalarının analitik zeminini bu rakamlar oluşturur. İnsan kaynaklarının dağılımı. hakkaniyetin hedefi kapsamında yer almaktadır. gerekse doğu . Hakkaniyet. aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesidir. verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde organize edilmesi. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçları sağlık hizmetlerinin etkili. onların günlük hayatını etkileyecek ve kendilerini fakirleştirecek bir maddi yük altına sokmayacağı güvenceler var olmak zorundadır.Değerlendirmeye esas olan konu Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçlarıdır. sektörün finanse ediliş şeklinden büyük ölçüde etkilenmektedir. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçlarına uygun bir şekilde yapılan uygulamaların değerlendirmesi üç performans hedefi ile ölçülür: 1. Sağlık göstergelerindeki iyileşmeler Toplumun sağlık durumu. Gerek farklı sosyal gruplar. Bu amaca ulaşıldığı.batı arasındaki sağlık hizmetlerine erişim ve sağlık göstergeleri ile ilgili farklılıkların azaltılması. Sağlık göstergelerinin diğer ülkeler ve geçmiş yılara göre analizi mutlaka yapılmalıdır. Bu güvenceler farklı modeller altında meydana getirilebilmektedir. kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. Kişilerin maddi imkânsızlıklara bakmaksızın yeterli hizmet alabilmelerini temin ve hatalı tıbbi uygulamalar yüzünden maddi kayba uğramaları ihtimallerine karşı onları tazmin etme gibi hedefler göz önüne alınarak riskten korunmanın kapsamı çizilebilir. Verimlilik. gerek kır . malzeme yönetimi.kent. epidemiyolojik göstergelerde sağlanacak ilerlemelerle gösterilecektir. bizim ilk performans hedefimizdir. Etkililik. Bu korunma. 2. bütün insanlarımızın sağlık hizmetlerine ihtiyaçları ölçüsünde ulaşmalarının ve hizmetlerin finansmanına mali güçleri oranında katkıda bulunmalarının sağlanmasıdır. Sağlık hizmetinin sunumundaki en büyük hedef hastaları tedavi etmek yerine insanların hastalanmasının önlenmesi olmalıdır. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu amaca ulaştığımızın en somut kanıtı olmaktadır. Vatandaşı finansal riskten koruma Bu husus. sağlık işletmeciliği ve koruyucu hekimlik uygulamaları bu esas çerçevesinde değerlendirilmelidir. uygulanacak politikaların halkımızın sağlık düzeyini yükseltmesi amacını ifade etmektedir. Hiçbir hastalığın. sağlık sektörü politikalarının önemli bir gayesi ve sağlık reformu politikalarının önemli odak noktasıdır.
bilgi verilmesi gibi hususlar bu değerlendirmelerde dikkate alınır. Hizmet talep edenlerin başvurduğu kurumlardaki bekleme süreleri. Bu yüzden memnuniyet temel kıstaslar arasında kabul edilerek vatandaşların kendilerine sunulan sağlık hizmetlerini nasıl değerlendirdikleri dikkate alınmak suretiyle politika geliştirilir. Vatandaşın verilen sağlık hizmetlerinden memnuniyeti Vatandaşın. 49 . Ancak vatandaşa odaklanmayan. hastane işlem ve süreçlerinin karmaşıklık derecesi. hastalara ayrılan süre. sağlık sektörü tarafından kendisine sunulan hizmetlerden ne derece memnun olduğudur. onun beklentilerine cevap vermeyen bir sistemin de sonuç alabilmesi mümkün değildir. Gerçekte sağlık hizmetinin etkililiğini veya kalitesini tek başına göstermeyeceği yönünde yaygın kabul vardır.3. sürece katılımını sağlayacak ve çok daha hızlı bir şekilde sonuç almaya yardımcı olacaktır. Hizmetleri vatandaşların beğenerek kabullenmesi.
50 .
TEŞHİS .TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI A.
.
Yerine göre birçok menfaat odağının da reforma karşı önünüzde duracağının bilinmesi gerekir. bir kabine yönetiminin. ülkemizin sosyoekonomik gerçeklerine uygun.2002 yılı sonunda Türk sağlık sisteminin içinde bulunduğu durum. İşin mali ve toplumsal boyutları hesaba katılmalıdır. daha önce Bakanlık bünyesinde yürütülen proje çalışmalarını gözden geçirdik ve geçmişin olumlu mirasına sahip çıktık. bu gerçekten hareketle kurgulanmıştır. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı. Aksi takdirde başarılı olunamaz. planlı ve sürdürülebilir bir Türkiye modeli olarak hazırladık. insan gücünden bilgi sistemine kadar ilgili birçok alanda köklü değişikliklere gidilmesini gerekli kıldı. Böyle zamanlarda yanınızda duran. hizmet sunumundan finansmanına. bir meclisin olması elzemdir. Eğer bir ülkede sağlık sistemlerinin iyileştirilmesi hedefleniyorsa önce o ülkedeki siyasi otoritenin desteğinin sağlanması gerekir. sizi cesaretlendiren bir başbakanın. yapısal. bir devlet başkanının. Cumhuriyetimizin kuruluşundan bugüne kadar sağlıkta atılan bütün adımları değerlendirdik. insan sevgisiyle çalışmalarıdır. Bu temel gerçeklerden yola çıkılarak 2003 yılında Sağlıkta Dönüşüm Programını uygulamaya koyduk. 53 . “Sağlıkta Dönüşüm Programı”nı. küresel gelişmeleri gözeten. son dönemde yürütülen sağlık reformu çalışmalarından ve dünyadaki başarılı örneklerden ilham alarak hazırladık. Program. sağlık hizmetlerinin sosyalleştirmesi başta olmak üzere geçmiş birikim ve tecrübelerden. sizi destekleyen. İşin en az bunun kadar önemli bir yönü de sağlık çalışanlarının bu dönüşümün ruhuna ve gerekliliğine inanarak.
Yapısal Türkiye Modeli İnsan Odaklı Planlı Sürdürülebilir Programı bütün vatandaşların ülkenin eşit haklara sahip kişileri olarak sağlık hizmetlerine hakkaniyet içinde erişmelerini gaye edinen ahlâki anlayış üzerine inşa ettik. DPT ve Hazine ) uyum ve koordinasyon yoktu. bu hususta doğru verilere ulaşmak imkansızdı. Finansman: • Çoklu ve parçalı yapıda bir sağlık finansmanı mevcuttu. 1. mikro. Maliye Bakanlığı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. • Sağlık hesaplarının rutin olarak tutulmasını ve izlenmesini sağlayan bir “ulusal sağlık hesabı sistemi” olmadığından. • Sağlık finansmanı politikaları üzerinde siyasi hesap verme sorumluluğu olmayan IMF bürokratları etkindi. • Aktüeryal dengeler tamamen bozulmuştu. • Sağlık Finansmanı ile ilgili birimler arasında (Sağlık Bakanlığı.makro ve sosyal refah maliyeti göz ardı ediliyordu. • Sağlık harcamalarındaki artış hızı ile milli gelir artışı hızı arasında korelasyon yoktu. • Sağlık finansmanı hesaplamaları yapılırken sadece sağlık bakım maliyetleri hesaplanıyor. hesap verebilirlik ve mali saydamlık yoktu. • Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak üzere oluşturulmuş performans esaslı bütçeleme olmadığı için kamu sağlık hizmetleri finansmanında mali disiplin. 54 .
organ nakli. gözlük ve acil tedavi giderleri ödenmiyordu. diş çekimi. 55 . • Sağlık finansmanı stratejisinin en önemli unsurlarından olan risk havuzlaması (zorunlu sosyal sigorta. sigortasız tüm vatandaşlara ücretli idi. özel sigorta ve cepten ödeme) ne matematik ne de etik değerlerle bağdaşıyordu. • Yüksek gelir grubunda bulunmayan vatandaşlar ciddi sağlık sorunu ile karşılaştıklarında (kanser. Kişi başı hekime müracaat sayısı yılda sadece üç kerenin altındaydı (2. • Tüm nüfusu kapsayan bir sosyal güvence sistemi olmadığı gibi sigortasız çocuklar da tamamen kaderlerine terk edilmişti. kalp-damar cerrahisi vb. Mevcut sağlık finansmanı sistemi hasta ile hekimi hem karşı karşıya getiriyor hem de çaresiz bırakıyordu. alan da sistemin mağduru idi. • Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri için ayrılmış bütçe çok yetersizdi.7).• Sağlık finansmanında ne dikey hakkaniyet (yükün zengin ve yoksullar arasında dağılımı) ne de yatay hakkaniyet (aynı gelir düzeyindekiler arasındaki adalet) mevcuttu. • Yeşil kartlı vatandaşlarımızın ayaktan tedavilerinde muayene. Yalnız gelir düzeyi yüksek vatandaşın kaliteli sağlık hizmetine erişimi mümkündü. • Muayenehanecilik ve özel muayenehane işletme had safhadaydı. • Birinci basamak sağlık hizmetleri dahil olmak üzere sigortalı vatandaşların bile çoğunluğu sağlık hizmetine ulaşamıyordu.) ailelerini fakir hale düşürecek sağlık harcaması yapmak zorunda idi. • Hastanede yatan hastalar (sigortalılar dahil) ilaç ve tıbbi malzemeleri kendileri temin etmek zorunda idi ve bunun için çoğu defa ilave ücret ödemeleri gerekiyordu. Sağlık hizmetini sunan da. doğumsal anomali. • Çok az sayıda vatandaşımız özel hastane ve tıp merkezlerinden yüksek ücretler ödeyerek faydalanabiliyordu. • 112 acil hizmetleri sigortalı. tetkik ve tahlilleri dahil.
• Sigortalı vatandaşların bile tedavi ve ilaç masraflarını tamamen cepten karşılaması hatta bıçak parası vermesi ödeme sisteminin bir parçası haline gelmişti. 56 . Ödeme: • Sağlık hizmeti sunan ve alan kurumların bütçeleri hiçbir stratejik plana dayanmadan el yordamıyla oluşturuluyordu. Ortak bir model ve stratejileri yoktu. • Kamu hastaneleri sürekli nakit sıkıntısı çekiyor. Bağ-Kur. • Uygulanan vaka başı ödeme sistemi bürokrasinin hantallığına teslim edilmişti. • Performansa göre ödeme yoktu (hem çalışanlar.2. Hastanelerin ne düzenli muhasebe sistemleri vardı ne de düzenli mali takipleri yapılıyordu. • Sağlık hizmeti sunan kurumlar ile geri ödeme kurumları arasında metodolojisi ve süresi belirlenmiş ödeme takvimi yoktu. • Kırsal alanda yaşayan vatandaşlar için düzenli gezici sağlık hizmet uygulaması çok yetersiz olduğundan (nüfusun sadece %20’si) buralarda yaşayanlar temel sağlık hizmetlerine erişim için bile ceplerinden harcama yapmak zorundaydı. Hem hastanelerin ürettiği faturalar hem de bunların kontrolü rasyonaliteden tamamen uzaklaşmıştı. • Kamu hastanelerinde kayıt dışılık normal kabul edilmeye başlanmıştı. Emekli Sandığı) farklı geri ödeme mekanizmaları vardı. • Kaynak israfı hastanelerde kamu işletmeciliğinin normal bir bileşeni kabul ediliyordu. • Yeşil-Kartlıların tedavilerinde usulsüzlük sıradan hale gelmişti. • Kamu sağlık tesislerinde rasyonel bir geri ödeme mekanizması olmadığı için gereksiz sevkler rutin bir işlem haline dönmüştü. • Sağlık personeline işin niteliğine ve niceliğine bakılmaksızın sabit ödeme yapılmaktaydı. • Farklı sosyal güvenlik kurumlarının (SSK. hem yöneticiler için). • Temel ve koruyucu sağlık hizmetlerinin sağlıklı yürütülebilmesi için düzenlenmiş bir ödeme modeli yoktu. bu da işletme maliyetlerini sürekli artırıyordu.
• Kentsel alanlarda. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev alan pratisyen hekimlerimiz içinde bulundukları çalışma şartları. • Acil sağlık hizmetleri kentlerde son derece yetersiz ve koordinasyonsuz. • Birinci basamakta çalışan hekimler bu alanda hizmet vermek üzere yönlendirilememişti. • Hastanelerin yönetim ve organizasyonunda performans ve kaliteye ait kavramsal düzeyde bile yaklaşım yoktu. • Kırsala düzenli gezici sağlık hizmeti verilme oranı çok düşük olduğundan buraların koruyucu ve temel sağlık hizmetlerine ait göstergeleri dramatik rakamlara ulaşmıştı. Aile Planlaması ve Ana Çocuk Sağlığı Merkezi gibi özel amaçla kurulmuş birçok birinci basamak sağlık kuruluşları ya görevlerini tamamlamış ya da gereken önemi korumada yetersiz kaldıkları için atıl duruma düşmüşlerdi. • Kamu hastaneleri bakımsız ve tamamına yakını koğuş tipi odalardan oluşuyordu. İçinde tuvaleti ve banyosu bulunan odalar hastanelerde adeta parmakla gösteriliyordu. satınalma ve personel üzerindeki etkileri sınırlı idi. • Vatandaşlar sağlık hizmetini birinci basamaktan alma konusunda isteksiz ve doğrudan hastaneye gitme eğilimindeydi. • Mevcut sağlık sistemi. Eğitim ve Araştırma hastaneleri bile ne yazık ki aynı kaderi paylaşıyordu. Birinci basamaktaki yetersizlikler hastanelerde yığılmalara sebep olmakta ve hizmet maliyetlerini yükseltirken hizmet kalitesini düşürmekteydi. Organizasyon: • Birinci basamak yeterince güçlü olmadığından koruyucu ve temel sağlık hizmetleri yetersizdi. yanık ve yenidoğan gibi birimler hem nitelik hem de nicelik olarak yok denecek noktadaydı. kırsalda ise hiç yoktu. • Yöneticilere hesap verme sorumluluğu oluşturan raporlama ve denetim sistemleri yoktu. • Kamu hastaneleri tıbbi cihaz fakiri idi. • Kamu ve özele bağlı hastanelerde yoğun bakım. Daha önce Verem Savaş Dispanseri. • Hastane yöneticilerinin yönetim süreci. sosyo-ekonomik durum ve uzmanlık beklentileri nedeniyle kendi hizmetlerine yeterince odaklanamamaktaydı. sağlık yöneticilerinin girişimci olmalarına ve inisiyatif almalarına müsaade etmiyordu.3. özellikle de büyük şehirlerde sağlık ocağı alt yapısı yetersizdi. 57 .
üniversite hastaneleri. kurum hastaneleri ve özel hastaneler arasında etkili bir koordinasyon olmadığından. • Bilgi sistemlerinin kullanımı tamamen kayıt toplama ve depolama aşamasında kalmış ve böyle olduğu için de bilgi sistemlerinin asıl fonksiyonu olan verinin bilgiye dönüştürülmesi. • Kamu hastanelerinin verimliliğe dayanan finansal yönetim modeli yoktu. analiz edilmesi. yaygın muayenehanecilik ve sigortalı vatandaşlar da dahil olmak üzere cepten para ödeme zaruriyeti idi. personelin ülke geneline yayılmasındaki dengesizlikler vardı. Sonuçta bu veriler bilgiye çevrilmemiş ve yönetim amacıyla kullanılamamıştı. • Bakanlık. Sağlık Bakanlığı. • Sağlık sisteminin parçalı yapısı. Bireylerin sağlık kayıtlarının tutulacağı bütüncül bir sistem olmadığı gibi. 58 . Ülkemiz 1980 yılında rutin aşılama programında altı çeşit aşıya sahipken 2002 yılında bu rakam sadece yedi olmuştu. hizmet ve yatırım planlamaları toplumsal ihtiyaçlarla paralel yapılamamaktaydı. Düzenleme: • Sağlık sektörünün “Stratejik Yönetim”i yoktu. 4. • Sağlık sektöründe insan gücümüzdeki sayısal yetersizliklerin yanında. • Sağlık Bakanlığı sektörün bütününe bilgi sağlamak yerine. bu bilginin kullanılması ve yönetime destek olması gibi faydaları sağlanmamıştı.• Kamu hastanelerinde organize ve koordineli çalışan tek faaliyet. Veri toplanmasında ve akışında yeterli organizasyon ve denetim sağlanamadığı için istatistiki sonuçlar güvenilir değildi. SSK. • Bireylerin sağlık kayıtları birçok yerde poliklinik kartı düzeyini aşamamakta. • Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri ülke ihtiyaçlarına cevap vermekten çok uzaktı. epidemiyolojik verileri toplayıp analiz edecek bir hastalık kayıt ve bildirim yapısı da oluşturulamamıştı. sigara sektörünün inisiyatifinde yürüyordu. • Önemli bir halk sağlığı sorunu olan sigara kullanımı konusu. bilgi sistemlerini genellikle bir iş yükü haline getirmişti. Bu durum. hasta kayıt sistemlerindeki dağınıklık ve her kurumun kendi sistemini oluşturmaya çalışması karmaşık bir yapıya yol açmıştı. sadece kendi kurumları ile ilgili istatistik üretmekteydi. daha çok kendi kurumlarında hizmet vermeye yoğunlaştığından politika geliştirme ve sektöre yön vermekte yetersizdi. hastanelerde tutulan düzensiz dosyalar da bazen arşivlerde kaybolmaktaydı. Birinci basamaktan başlayarak bireylerin sağlık kayıtlarının düzenli ve sürekli tutulduğu bir tıbbi kayıt sistemi mevcut değildi.
• Vatandaşlarımıza sunulan hizmetlerin ve elde edilen sonuçların değerlendirilmesi yapılamıyordu. eğitim üniversiteler. istihdam Sağlık Bakanlığı ve SSK) ancak bunlar arasında etkili bir koordinasyon sağlanamamakta idi. • Hemen her paydaş hekim sayısı ve hemşire sayısının yeterli olduğundan-bazen fazla olduğundan bahsederek yanlış yaklaşım içindeydi. • Sağlık hizmet sunumunda kamu hastaneleri hasta ile hekim arasında paratoner gibi kullanılıyor. • Sağlık Bakanlığı ve SSK hastanelerinde merkeziyetçi yapı vardı. 59 . kirlenmeden korunmak mümkün değildi. Diğer taraftan o muayene odasına ulaşıp birkaç dakika muayene olabilmek için vatandaşlar saatlerce bekliyordu. Kamu vatandaşa sağlık hizmetini bir lütuf gibi görerek sağlık hizmet sunumunu tamamen piyasa şartlarına terk ediyordu. BAĞ-KUR.• Sağlık Bakanlığı ve SSK hastaneleri adeta iki farklı ülkenin sağlık hizmeti sunucuları gibi davranıyordu. • Organ ve doku transplantasyonu konusu vatandaşın tamamen kaderine terk edildiği bir alandı. eğitimi ve kullanımı ayrı ayrı kuruluşlar tarafından yapılmakta (Planlama DPT. • Personel atama ve nakillerinde şeffafiyet ve hakkaniyet yoktu. esnek ve akılcı olmayan malzeme ve personel yönetimi esnek ve akılcı değildi. Atamalarda siyasi inisiyatif rol oynuyordu. Bununla ilişkili olarak. SSK üyeleri gibi farklı sosyal güvenlik kapsamı altındaki kesimlerin. Emekli Sandığı. • Dünyanın bazı gelişmiş ülkelerinde de hakkaniyetli erişim sağlamak amacıyla hekimler için başarıyla uygulanan “zorunlu hizmet uygulaması” tam bir fiyaskoydu. sistemde temelde sadece belirli hastane gruplarından hizmet alabiliyor olması verimsizliği arttırıyordu. • Kamu ve özel sağlık tesislerinin hizmet sunumu karşılığında alacağı ücretlerle ilgili rasyonel bir düzenleme yoktu. • Bir tarafta “zorunlu hizmet” uygulanmaya çalışılırken diğer tarafta hekim eksikliğinin farkında olunmadığı için YÖK’le geleceğe ait bir planlama yapılmıyordu. • İnsan kaynaklarının planlanması. • Vatandaşın isteklerinin ve şikayetlerinin değerlendirildiği hiçbir organizasyon yoktu. • Özel sağlık hizmeti sunucularının kuruluş aşamasında uyması gereken bazı standartlar olmasına rağmen. ruhsatlandırma ve akreditasyonla ilgili kavram kargaşası vardı. • Kamu sağlık hizmet sunumundaki aşırı bürokratik süreçleri hem vatandaşı hem de sağlık çalışanlarını bezdirmişti. özel sektör ise bir avuç insana hitap ediyordu. Vatandaş sistemin çaresizliğine terk edilmişti. hizmet süreci ve hizmetin sonuçlarının ölçülmesi yolunda somut adımlar atılamamıştı. • Kamuda çalışan her dört hekime bir muayene odası düşüyordu (diğer üç hekimle hastaların buluşması mümkün olmuyordu).
• Kamu sağlık hizmet sunumunda vatandaşın hiçbir tercih hakkı yoktu. • Mevcut sistemden dolayı başta hekimler olmak üzere sağlık çalışanları meslek onurunu ve hasta haklarını yeterince koruyamadığı için motivasyonları zayıflamış durumdaydı. Vatandaş hangi hekime muayene olacağını bile kendisi belirleyemiyordu. • İlaca erişimde zorluk vardı. doğrudan gözetim tedavisi gibi). • Kamu sağlık hizmeti sunumunda. • Sağlık hizmet sunumunun en önemli bileşenlerinden biri olan “hasta uyumunu değiştirici programlar” yoktu (anne sütünün teşviki. • Kamu sağlık hizmet sunumunda hayat tarzı ve hastalıktan koruyucu davranış değişikliği programları yoktu. Sağlığın aile ortamında üretildiği gerçeğinden hareketle birey “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde değerlendirilmiyordu. talep ve beklentileri dikkate alınmıyordu. aynı kaynakla daha fazla hizmet üretme çabası yetersizdi. araştırma geliştirme faaliyetleri. bireyin ihtiyaç. • Sigortalılar dahil olmak üzere vatandaşlar. • Sağlık çalışanlarının vatandaşa karşı olumsuz davranışları adeta “hasta hakkı” kabul ediliyordu. • Hekim seçme hakkı. satışı. üretimi. 60 . • Kamu sağlık tesislerinde hasta sevki işlemini (adeta tedavinin bir parçasıymış gibi) hem vatandaş hem de hekimler içselleştirmişti. hizmetten faydalanacak birey. kontrolü. • İlaçların ruhsatlandırılması. evde bakım hizmeti yoktu. kamu hastanelerinden faydalanabilmek için muayenehaneden geçmeyi sistem olarak kabul etmişlerdi. fikri mülkiyet haklarıyla ilgili kamunun haklarını koruyacak çağdaş ve rasyonel düzenlemeler yoktu. • Sağlık yöneticilerinin ve çalışanlarının mesleki algı ve davranışlarını değiştirecek eğitim programları bulunmuyordu. fiyatlandırılması. • Yöneticilerin kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. hastane yönetimi ile ilgili yeterli bilgi ve becerilerle donanmış yöneticiler ve bunları yetiştirmeye yönelik eğitim programları nicelik ve nitelik bakımından yok denecek kadar azdı. tanıtımı. ihracatı. 5. hasta hakları birimi. sağlık yönetimi. • Hastaların her türlü problemde ikinci veya üçüncü basamak sağlık kurumuna yönelme alışkanlığı vardı. Davranış: • Sağlık hizmetinin sunumundaki en büyük hedef hastaları tedavi etmek yerine insanların hastalanmasının önlenmesi iken bu prensibin tam aksi uygulanmaktaydı.• Merkez ve taşra yöneticilerinin sağlık hizmet ağının yönetiminde koordinasyonsuzluk ve başı boşluk mevcuttu. • Sağlık politikası geliştirme.
TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI B.POLİTİKA GELİŞTİRME .
.
Yurt içinde tedavisi mümkün olmayan hastalıklarda tüm sigortalılar için yurt dışında tedavi olabilme imkânını sağladık. Sigortalı olsun veya olmasın herkesin salgın hastalık. iş kazası ve meslek hastalığı durumlarında her türlü sağlık yardımlarından ücretsiz yararlanmasını. • 5754 Sayılı “ Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” SSK’lı ve Bağ-Kur’luların sağlık hizmeti alabilmesi için 120 gün olan prim ödeme süresini 30 güne indirdik. 63 .• Yaptığımız Kanunlar İle: • 5283 sayılı “Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait Sağlık Birimlerinin Sağlık Bakanlığı’na Devredilmesine Dair Kanun” ile Kamu hastanelerini tek çatı altında birleştirerek 37 milyon SSK’lının kamu hastanelerinden hizmet almasına imkân verdik. • 5510 Sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” kapsamında: Vatandaşlarımızın sağlık sigortalarıyla özel hastaneler ve tıp merkezlerinden hizmet almasını.
• 5502 Sayılı “Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu” ile tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık. gözlük ve acil tedavi giderlerinin ödeme kapsamına alınmasını. diş çekimi ve protezi. İlaçlarını istedikleri eczaneden alabilmelerini. ilaç. • 5258 Sayılı “Aile Hekimliği Pilot Uygulaması” kanunu ile çağdaş dünyada yaygın olan Aile Hekimliği uygulamasını Türkiye’de hayata geçirdik.• 5222 Sayılı Kanun “Ödeme Gücü Olmayan Vatandaşların Tedavi Giderlerinin Yeşil Kart Verilerek Devlet Tarafından Karşılanması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ve 5489 Sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” ile: Yeşil Kartlı vatandaşlarımızın. • 5396 Sayılı “ Sağlık Hizmetleri Temel Kanununa Bir Ek Madde Eklenmesi Hakkında Kanun” ve 5683 Sayılı Sağlık Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Karanamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile ülkemizdeki sağlık hizmet etkinliğinin artırılması açısından. Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esasları” Kanunu ile sağlık çalışanlarının tazminat ve çalışma esaslarını düzenledik. tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak. hizmet kalitesini arttırmak. • 4924 Sayılı Eleman Temininde Güçlük Çekilen Yerlerde Sözleşmeli Sağlık Personeli Çalıştırılması ile Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ve 657 sayılı Devlet Memurluğu Kanunun 4/b maddesi. Diş kanal ve dolgu tedavisi hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık. Ayaktan tedavilerinde muayene. yeşil kart almadan hastalanan vatandaşlarımızın geçmişe dönük sağlık giderlerinin devlet tarafından karşılanmasını sağladık. tetkik-tahlil. • 5947 Sayılı “Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile kamuda çalışan sağlık personelinin çalışma esaslarını yeniden düzenleyerek hem vatandaşımızın sağlık hakkına erişebilirliği hem de sağlık personelinin mesleki saygınlığına kavuşması yönünde düzenlemelerde bulunduk. maliyet-etkin sağlık hizmeti sunumu için hastane kampüsleri uygulamasına başladık 64 . tıpkı diğer sigortalılar gibi. kamu sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesini. Müstahak olduğu halde. • 5371 Sayılı “Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu. 5382 ve 5413 Sayılı Eleman Temininde Güçlük Çekilen Yerlerde Sözleşmeli Sağlık Personeli Çalıştırılması ile Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunlar ile mahrumiyet bölgeleri için sözleşmeli personel uygulaması getirdik. bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak.
Bakanlar Kurulu Kararı ile: • İlaçta Referans Fiyat Sistemi uygulamasına geçtik.• 5624 Sayılı “Kan ve Kan Ürünleri Kanunu” kan ve kan ürünleri ihtiyacının karşılanmasına yönelik düzenlemelerde bulunduk. • Toplumun en yoksul %6’lık kesimine gebe ve çocuk takiplerini yaptırmaları kaydıyla nakit para yardımında bulunduk. Başbakanlık “Kriz Yönetim Merkezi Yönetmeliği” kapsamında Sağlık Afet ve Acil Durum Koordinasyon Merkezi (SAKOM) kurarak 81 il ve yurtdışındaki ekiplerle kesintisiz haberleşme sistemleri tesis ettik. • Ayrıca. hasta kabinli kar aracı. helikopter ambulans. kar paletli ambulans. eczanelerin açılıp kapatılma ve ruhsat işlemleri yetkisi. • İlaçta tek geri ödeme komisyonu kurduk. • Tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık. • Aşılama programına dünyanın en gelişmiş ülkelerinde kullanılan aşıları dahil ettik (hemofilus influenza tip B. • 5634 Sayılı “Hemşirelik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile hemşirelik eğitimini yeniden düzenledik. Yayımladığımız genelgelerle: • Hastanelerde rehin kalmalara son verdik. kızamıkçık. Yayımladığımız yönetmeliklerle: • Uçak ambulans. 65 . • Ücretsiz gezici sağlık hizmetlerini tüm kırsala yaygınlaştırdık. • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm sağlık tesislerinde her hekime bir muayene odası prensibini getirdik. • Avrupa’nın en büyük Ulusal Medikal Kurtarma Ekibini (UMKE) kurduk. • Tüm Türkiye’de “Su ve Besinlerle Bulaşan Hastalıklar Sürveyansı Takip Sistemi”ni kurduk. • Bakanlık Taşra teşkilatlarına birçok yetkiyi devrettik (birinci basamak sağlık kuruluşlarının açılıp kapatılması. kontrole tâbi müstahzarların satış/sarf hareketlerinin takibi ve personel özlük işlemleri gibi). kabakulak ve konjuge pnömokok ). deniz ambulansı ve motosiklet ambulans uygulamalarına geçtik.
• Sağlık Bakanlığı’nın tüm hastanelerini tam otomasyona geçirdik. hiçbir ücret ödemeden tedavi olabilmesine imkan tanıdık. • Verem hastaları için “Doğrudan Gözetim Altında Tedavi” uygulamasına başladık. Ağır ruhsal bozukluğu olan hastalara. • Toplum temelli ruh salığı hizmetleri başlattık. • Tüm hastanelerimizde performans esaslı bütçelemeye uygulayarak hedef odaklı yönetime geçtik. • Tüm vatandaşlarımızın acil ve yoğun bakım gerektiren hallerde. • Sağlık-Net’ uygulaması ile sağlıkla ilgili tüm bilgiler görülmekte ve kurulan “karar destek sistemi”‘ndeki 200‘e yakın analiz ve istatistik raporu içinde değerlendirilerek sağlıklı kararlar alınabilmektedir. • 112 Acil hizmetlerini tamamen ücretsiz hale getirdik.• Halkımızı kanserden korumak ve erken teşhis etmek amacıyla 81 ilde 123 KETEM (Kanser Erken Teşhis Tarama Eğitim Merkezi) kurduk. • Hastanelerde koğuş sisteminden. • “Ulusal Organ Nakli Bekleme Sistemi” kurduk.Bununla birlikte köylere de 112 acil hizmetini götürdük. yatan hastalar için ilaç ve tıbbi malzemeleri ücretsiz sağlaması uygulamasına başladık. takip ve tedavilerinin gerektiğinde evde sağlık hizmetleri uygulamasına entegre bir şekilde yaşadıkları ortamda sunulmasını sağlamak için bunu yapıyoruz. 80 yılda kamu hastanelerinde odasında banyo olan 7 bin yatak varken 8 yılda bu tarzda 30 bin yeni yatak yaptık. • İlacı geçtiği her aşamada izleyen İlaç Takip Sistemi (İTS) kurduk. Bağışlanan organları hiç beklemeden uygun hastaya ulaştırıyoruz. • Sağlık Uygulama Tebliği ile hastanelerin.Diş Sağlığı Merkezleri için 182 Çağrı Merkezini arayarak canlı operatörlerden istedikleri hastane ve hekim için randevu aldıkları bir uygulamadır. Böylece hekimlerin hastanelerde tam gün çalışmasını sağlayarak vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme mecburiyetini büyük ölçüde azalttık. özel hastaneler dahil. • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm hastanelerde hekim seçme hakkı getirdik. 66 . Suiistimal ve spekülasyonları engelledik. Vatandaşımızın Sağlık Bakanlığı Hastaneleri ile Ağız . psikososyal destek hizmetlerinin verilmesi. • Hastanelerimizde “Merkezi Hastane Randevu Sistemi” uygulamasına başladık. banyosu tuvaleti içinde olan oda sistemine yani nitelikli oda sistemine geçtik. • Performansa dayalı ek ödeme sistemi getirdik. • Hizmet alımı yoluyla tüm sağlık tesislerinin verimliliğini artırdık.
Yayımladığımız yönergelerle: • Hastane yöneticilerini (Başhekim. • Misafir anne projesi ile ulaşım problemi olan yerlerde anne adaylarını doğum öncesi misafir ederek sağlıklı doğum yapmalarını sağladık. Başhekim Yardımcısı. 500 bin askere üreme sağlığı eğitimi vermeye başladık. • Sağlık yönetimi eğitimleri kapsamında internet üzerinden uzaktan eğitim sistemine geçtik Bakanlık içi düzenlemeler ile: • Anne ve çocuk sağlığını ilgilendiren çağdaş tarama programları başlattık: “Demir gibi Türkiye Programı” Vitamini Yetersizliğinin Önlenmesi Programı” “D “Tuzun İyotlanması Programı” “Hipotiroidi Tarama Programı” “İşitme Taraması Programı” “Biyotinidaz Tarama Programı” “Hemoglobinopati Kontrol Programı” • Türkiye Üreme Sağlığı Programı kapsamında TSK’da her yıl. Amacımız halkın doğru sağlık davranışları göstermesinin sağlamaktır. Bu kapsamda şu programları yürütüyoruz: Fiziksel aktivitenin arttırılması Obezitenin önlenmesi Tütün kullanımının önlenmesi Alkol kullanımının önlenmesi Kişisel temizlik Ağız diş sağlığı 67 . • Dünyanın en gelişmiş ülkelerinde bulunan “Health Promotion” sistemini yani “Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı”nı başlattık. ev ortamında yapılması ve hastanede kalış sürelerinin kısaltılması amacıyla “Evde Sağlık Hizmeti” uygulamasına başladık • Yatağa bağımlı hastaların evde yapılabilecek tıbbi bakım ve rehabilitasyonlarının • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm hastanelerde “Hasta Hakları Birimi” kurduk. Müdür. Müdür Yardımcısı ve Başhemşire) kapsayan “yönetici performansı” uygulamasına başladık.
• Her bir hastayı kendi risk faktörleri. • Her ile en az bir tane Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi(ADSM) açtık. 68 . • Sağlık Uygulama Tebliği kapsamında diyaliz hastaları evinden alınıp hizmet verilerek evine bırakılıyor. • Personel istihdamına şeffafiyet getirilmiştir (kuralar noter huzurunda çekilmektedir). Solunum yolu hastalıklarına karşı küresel ittifak programı Türkiye obezite ile mücadele ve kontrol programı Türkiye diyabet kontrol programı Türkiye Ruh Sağlığı Politika Stratejisi • Ulusal Grip Strateji Planı hazırladık. Bu hizmet için herhangi bir ücret istenmiyor. sosyokültürel ortam ile ilişkili olarak dikkate alan Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) ödeme sistemimi uygulamaya başladık. aile durumu. • “Kimyasal Biyolojik Radyoaktif ve Nükleer Tehlikeli Maddeler” ile ilgili laboratuvar kurduk • ALO SABİM 184 ile 7/24 kesintisiz olarak vatandaşların taleplerini direk bakanlığa iletebilmesini sağladık • Eczane bulunmayan kırsal bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırmak için mobil eczane uygulamasını başlattık. Kazaların önlenmesi Akılcı ilaç kullanımı Ruh sağlığı Kadın ve üreme sağlığı Sağlıklı doğum sağlığı ve sağlıklı işyerleri İşçi Sağlıklı okullar Sağlıklı çevre Sağlık okuryazarlığı Sağlıklı yaşlanma • Kronik hastalıklarla ilgili mücadele programları geliştirdik: Türkiye kalp damar hastalıklarını önleme ve kontrol programı.
POLİTİK KARAR .TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI C.
Dönüşüm sadece teknik değil, aynı zamanda siyasi bir süreçtir. Siyaset dönüşüm döngüsünün tüm aşamalarına yayılmaktadır. Bu, dönüşüm programının arkasında politik kararlılığın olmasını ve politik strateji geliştirmeyi zorunlu kılmaktadır. Etik, çıkarlar ve inançlardaki farklılıklar kaçınılmaz olarak dönüşüm programı hakkında farklı görüşlere neden olmaktadır. Bu anlaşmazlıkları çözmek için şu veya bu politik süreçler, kaçınılmaz olarak kullanılmaktadır. Dönüşüm sürecinin döngüsel yapısı nedeniyle, dönüşüm politikası sürekli olarak gelişmektedir. Dönüşüm programı bazı çıkar gruplarını güçlendirecek, bazılarını zayıflatacaktır .Çıkar grupları, dönüşüm politikasının uygulanışını ve yeniden tasarımını etkilemeye çalışır.Yeni harici şoklar meydana gelebilir. Bunlar, siyasi algılamaları değiştirebilir. Dönüşüm programını oluşturanların kendi teknik analizlerini yeniden değerlendirmeleri gerektiği gibi, dönüşüm süreci ilerledikçe siyasi analizlerini yeniden yapmaları gerekmektedir. Bu yüzden başarılı dönüşüm programı, siyasi beceri ve kişisel taahhüt konusudur. Bu kararın uygulanabilmesi ancak başbakan ve hükümetlerin tam desteği ile mümkündür. Politik kararı isteklilik, beceri ve siyasal stratejiler belirler. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın Siyasi Stratejisini belirleyen faktörler: • İNSAN… • ÖNCE İNSAN… • “İNSANI YAŞAT Kİ DEVLET YAŞASIN”
71
Sağlıkta Dönüşüm Programı uygulama sürecinde politik kararlılığımızı ortaya koyan birkaç örnek:
• Göreve geldiğimizde 37 milyon SSK’lı vatandaşımız devlet hastanelerinden
hizmet alamıyordu. Yıllık muayene sayısı 58 milyon, bir SSK’lının yıllık hekime başvuru sayısı sadece 1,5 idi. Üstelik SSK’lıların muayene olabilmek için ulaşabileceği 8 bin doktor vardı ve bunların 2.500’ü muayene odasına sahipti. Hekim başına günlük ortalama 93 hasta düşmekteydi. Sonuçta Devletin SSK’lı vatandaşlarına sağlık hizmetleri için yılda sunabileceği sadece 8 dakikası vardı. Vatandaşın yazılan reçetesini alabilmesi için 148 hastane eczanesi mevcuttu. Vatandaş ilaç kuyruklarında beklemeye mahkûm idi. Çok az sayıda vatandaşımız hekimin reçete ettiği ilaçların aynısına ulaşabiliyordu. Kamu Sağlık Kurumlarını tek çatı altında toplayacak hukuki düzenlemeye gittiğimizde bu birleşmeye engel olmak isteyenler, süreci kamu yararı amacına yönelik olmadığı, sosyal güvenlik hakkı ile uyuşmadığı gibi gerekçelerle Anayasa Mahkemesine taşıdılar. Mahkeme bu itirazı kabul etmedi. Bugün 37 milyon SSK’lı, bütün vatandaşlarımız gibi 2.330 hastane ve tıp merkezi ile birlikte 6.336 Aile Sağlığı Merkezinden hizmet alabilmektedir. Dün 148 eczaneden hizmet alabilen SSK’lı vatandaşlarımız bugün 25 bin eczaneden dilediğinden ilacını temin edebilmektedir.
• “Aile Hekimliği Pilot Uygulaması” kanunu ile çağdaş dünyada yaygın olan Aile
Hekimliği uygulamasını Türkiye’de hayata geçirdik. Aile Hekimliği sisteminin ülkemiz koşullarında uygulanmasının, “sağlık hizmetine ulaşmayı toplumun çok büyük bir kesimi için olanaksızlaştıracağını, eşitsizlikleri daha da artıracağını, sağlık çalışanlarının özlük haklarını ortadan kaldıracağını, işsizleştireceğini” iddia eden Türk Tabipleri Birliği (TTB) uygulamaya karşı çıktı. Türk Tabipler Birliği bu iddialarına siyasi destek de bulabiliyordu. 2005 yılında başlattığımız Aile Hekimliği Sistemini kararlı bir şekilde uygulayarak 2010 yılı itibariyle tüm ülke sathına yaygınlaştırdık. Yetmiş dört milyon nüfusa 20 bin 500 aile hekimiyle hizmet veriyoruz. Artık istediğinizde kapısını çalabileceğiniz, istediğinizde telefonla danışabileceğiniz üstelik hiçbir ücret ödemeyeceğiniz ailenize özel doktorlarınız var. Böylece herkesin sağlık kayıtları düzenli olarak takip edilecek, hastanelerimizle entegre bir sağlık sistemi ve uygun sevk zinciri geliştirilebilecektir. Bu uygulama ile vatandaş ve sağlık çalışanı memnuniyetinin önemli ölçüde arttığını tespit etmiş durumdayız.
72
• Uygulamaya koyduğumuz “Sağlıkta Dönüşüm Programı”ndan önce Türkiye’de
hekimlerin muayenehane çalıştırma oranı %90 idi. Halk cebinden harcama yapmadan kamuda çalışan hekimlere ulaşamıyordu. Bu durum hekimlerin doğal hakkı, hastaların ise kaderi kabul ediliyordu. Vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme ihtiyacını ortadan kaldırmak amacıyla Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına yönelik kanun çıkardık. Bu kanun ile kamuda çalışan sağlık personelinin çalışma esaslarını yeniden düzenleyerek hem vatandaşımızın sağlık hakkına erişebilirliği hem de sağlık personelinin mesleki saygınlığına kavuşması yönünde düzenlemelerde bulunduk. Peki, bu kanun ile neyi hedefledik? Tam Gün Uygulaması ile:
Sayıca yetersiz olan sağlık personelinin üzerindeki iş yükünü daha
dengeli hale getirmeyi,
Hekimlerimiz ile hastaları arasında doğrudan para ilişkisini ortadan
kaldırmayı,
Vatandaşlarımız
ile
hekimlerimiz
arasındaki
güven
ilişkisini
güçlendirmeyi,
Hastaların sağlık hizmetine erişimini kolaylaştırmayı hedefledik.
Tam Gün Uygulaması vatandaşımıza ve sağlık çalışanlarına ne getirdi?
Sağlık çalışanlarının ek ödemelerini artırdık, Sağlık personelinin mesai saatleri dışında çalışmaları halinde kendilerine
ek ödeme yaparak daha fazla gelir elde etmelerini sağladık,
Malpraktis’e karşı sigorta sistemi getirdik, Sağlık Bakanlığı ile üniversiteler arasındaki işbirliğinin geliştirilmesinin
önünü açtık,
Sadece parası olanın değil tüm vatandaşlarımızın “Hekim Seçme
Hakkı”na kavuşmasını yaygınlaştırdık,
Devlet ve Üniversite hastanelerinde hastaların bekleme sürelerini
azaltacak tedbirler aldık,
Vatandaşlarımızın her zaman ve her yerde hizmetin en özelini
alabilmesinin yolunu açtık.
73
Meclisimizden geçen bu yasa, Anayasa Mahkemesi’ne götürüldü ve bazı maddeleri iptal edildi. Hukuki açıdan konuyu yakından takip ettik ve etmeye devam edeceğiz. İnanıyoruz ki yürüttüğümüz bu hukuk mücadelesi sonucunda büyük ölçüde azalttığımız ikili çalışma sistemini halkımızın lehine tamamen ortadan kaldıracağız. • Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da yaptığımız değişikliklerle vatandaşımızın sağlığını korumak üzere sigara ve tütün ürünleri kullanımına ilişkin yeni düzenlemeler getirdik. 19 Mayıs 2008 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayan ve pasif içiciliğin önlenmesini hedefleyen tedbirler halkımız tarafından % 95 oranında destek gördü. Lokanta, kahvehane, kafeterya ve birahane gibi eğlence hizmeti verilen işletmelerdeki düzenlemeler ise 19 Temmuz 2009 tarihinde başladı. Eğlence ve ikram sektörü örgütleri yasanın iptali veya esnetilmesi amacıyla Danıştay’da dava açtı. Danıştay da konuyu Anayasa Mahkemesi’ne götürdü ve Anayasa Mahkemesi yasa lehinde karar verdi. Başta Sayın Başbakanımızın konuyu sahiplenmesi, sergilediğimiz kararlı duruş ve attığımız adımlar süratle sonuç verdi. Yasa öncesi 2006 yılında %33,4 olan 15 yaş üstü sigara içme oranı yasanın yürürlüğe girmesini müteakip 2008 yılında %31,2’ye, 2010 yılında ise %27,1’e geriledi. 2 yıl gibi kısa bir sürede %4,1’lik sigara bırakma oranı gerçekleşti. Bu, kararlılığımız sayesinde ortaya çıkan dünyada örneği görülmemiş bir başarı tablosudur.
74
TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI
D. UYGULAMA 1. Koruyucu ve Temel Sağlık Hizmetleri
76
Sağlıkta Dönüşüm Programı, temel sağlık hizmetlerinin kurumsal konumunu diğer hizmet düzeyleri üzerinde yetki ve kontrol sahibi olacak bir yapıya kavuşturmayı hedeflemektedir. Genelde toplumu oluşturan bireylerin, özelde ise hastaların ve sağlık çalışanlarının durumlarını iyileştirmek bu konuda yapılacak yeniliklerin hareket noktasını oluşturmaktadır. Program, sağlık hizmetlerinin sunumunda temel sağlık hizmetlerini esas almaktadır. Bu bakış açısıyla hareket edilerek temel sağlık hizmetleri alanında çok sayıda yenilik gerçekleştirildi, çok yönlü bir program yürütüldü. Yeni düzenlemeler gerçekleştirilirken mevcut işleyiş ihmal edilmedi, bunlar için de yaygın bir şekilde iyileştirme çalışmaları yapıldı. Sağlıkta Dönüşüm Programının en belirgin özelliği, dönüşümü gerçekleştirirken mevcut mirasa sahip çıkmak ve onu olabildiğince ileriye götürmektir. Bu dönemde koruyucu ve temel sağlık hizmetlerinde seferberlik yapıldı ve 2002 yılında 928 milyon TL olan koruyucu ve temel sağlık hizmetleri bütçesi, 2010 yılında 4 milyar 136 milyon TL’ye ulaştı. Böylece 2010 yılı fiyatlarıyla (reel olarak) koruyucu ve temel sağlık hizmetlerine ayrılan kaynak 2002 yılına göre yaklaşık iki katına çıktı.
Temel Sağlık Hizmetlerine Ayrılan Kaynak Reel (2010 yılı fiyatlarıyla milyon TL)
5.000 4.136 4.000
3.000 2.169 1.512 1.000
Koruyucu ve temel sağlık hizmetleri için 2011 yılında ise
2.000
6 milyar 424 milyon TL
bütçe ayrıldı.
0 1995 2002 2010
Grafik 1
77
1. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem: Aile Hekimliği
Birinci basamak sağlık hizmeti, sağlığın teşviki, koruyucu sağlık hizmetleri ile ilk kademedeki teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bir arada verildiği, bireylerin hizmete kolayca ulaşabildikleri, düşük maliyetle etkin ve yaygın sağlık hizmeti sunumudur. Ülkemizde 60’lı yıllardan bu yana birinci basamak sağlık hizmeti sağlık ocakları ve sağlık evleri üzerinden verilmiştir. Özellikle anne ve çocuk sağlığı alanında önemli kazanımlar sağlayan bu uygulama, bölge tabanlı bir uygulama şeklinde sürdürülmüştür. Ancak zamanla yapılması gereken iyileştirmeler yapılamadığından, artan hizmet ihtiyacına cevap veremez hale gelmiştir. 2003 yılından itibaren uygulanmaya başlanan Sağlıkta Dönüşüm, vatandaş merkezli bir program olup birinci basamak sağlık hizmetinin planlanması ve sunumunda bireylerin ihtiyaç, talep ve beklentilerini esas almaktadır. Bu programın önemli bileşenlerinden biri, birinci basamak sağlık hizmetinin çağdaş uygulama şekli olan aile hekimliğidir. Aile hekimliği; bireyleri biyo-psiko-sosyal çevreleri ile birlikte doğumdan ölüme kadar bir bütün olarak ele alan, bireylere seçme ve tercih etme hakkı tanıyan, sağlık çalışanlarına ise daha fazla mesleki doyum imkânı veren motive edici ve gelişmelere açık bir uygulamadır. Aile hekimi, anne karnındaki bebekten, ailenin en yaşlı bireyine kadar ailenin bütün fertlerinin sağlığından ve her türlü sağlık sorunlarından sorumludur. Sorumluluğunu üstlendiği kişinin hastalıklardan korunması için gerekli tedbirleri alır. Hastalık halinde bilgi ve tecrübesi çerçevesinde tedaviyi gerçekleştirir.
78
Çözümü uzmanlık veya özel donanım gerektiren sağlık problemlerinde yapacağı danışmanlık hizmetleriyle kişiyi diğer uzman hekimlere, diş hekimlerine, veya ikinciüçüncü basamak sağlık kurumlarına yönlendirerek koordinatör görevi üstlenir. Dolayısıyla aile hekimi kendisine kayıtlı kişilerin aynı zamanda sağlık danışmanı, sağlık konularında onlara yol gösteren ve onların haklarını savunan kişi konumundadır. Aile hekimi, genellikle aile bireylerinin ikâmetlerine yakın ve kolay ulaşılabilir konumdadır. Hizmet verdiği toplumu her yönüyle tanır; aile, çevre ve iş ilişkilerini değerlendirir. Ailenin bütün bireylerinin sağlık durumlarını, hayat şartlarını, koruyucu sağlık hizmetlerinin ve sağlık eğitiminin bu bireylere nasıl uygulanabileceğini en iyi bilen kişidir. Aile hekimi, kendi sorumluluğu altındaki bireyleri yalnızca bir hastalık çerçevesinde değil, bütüncül bir yaklaşımla, sağlık açısından ortaya çıkabilecek riskler, mevcut sağlık şartları, psikososyal çevre ve varsa diğer akut veya kronik sağlık sorunları ile birlikte bir bütün olarak değerlendirir. Ülkemizde 1960’lı yıllarda birinci basamak sağlık hizmetlerinin düzenlenmesinde önemli katkısı olan Prof. Dr. Nusret Fişek aile hekimliğini şöyle ifade etmektedir: “Kişiye yönelik koruyucu hekimlik hizmetleri ile ayakta ve evde hasta tedavisi hizmetleri bir arada yürütülmelidir. Entegre örgütlenme modelinin en basiti çağdaş aile hekimliğidir. Çağdaş aile hekimi, ailedeki çocukların periyodik muayenelerini ve aşılarını yapar. Annelere çocuk bakımını öğretir. Yaşlıların –ve varsa gebelerin- periyodik muayenelerini yapar ve gereken önerilerde bulunur. Aile bireylerine sağlık, ev hijyeni ve kişisel hijyen konularında eğitim verir. Evde hasta varsa onları tedavi eder veya gerekiyorsa bir uzmana veya hastaneye gönderir.” Aile hekimleri, bireylerin ve hizmet sunucuların zaman kaybına yol açacak yanlış yönlenmeleri, düzensizlikleri ve gereksiz sağlık harcamalarını önleyici etkiye sahiptir. Bu sebeple sağlık harcamalarında israf önlenmekte, ikinci basamakta gereksiz yığılmalar ve hasta mağduriyetleri engellenmektedir. Ülkemizde birinci basamak sağlık hizmetlerinin çağdaş bir yaklaşımla yeniden düzenlenmesi ve tüm bireyler tarafından tercih edilebilir şekilde sunulması için bu çağdaş hizmetin özgün bir modelini oluşturduk. Modeli oluştururken birçok ülke uygulamasını yerinde inceledik, yapılan çalışmaları dikkate aldık ve ülkemizin ihtiyaçları ve şartlarını da gözeterek titiz bir çalışma ortaya koyduk. Yoğun hazırlıklardan sonra hazırlanan aile hekimliği kanunu 2004 yılı sonunda gerçekleşti. İlk uygulamaya 15 Eylül 2005 tarihinde Düzce ilinde başladık. 13 Aralık 2010 tarihi itibarıyla ülkemizin tamamında aile hekimliğine geçtik. Uygulama ile bireysel koruyucu sağlık hizmeti ile ilk kademedeki teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini aile sağlığı merkezlerinde, toplumsal koruyucu sağlık hizmetlerinin koordinasyonun da yer aldığı diğer görevleri toplum sağlığı merkezlerinde topladık.
79
Aile hekimliği öncesinde birinci basamak sağlık tesislerinde 17.800 hekim görev yaparken, geçiş sonrasında 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle, 6.367 aile sağlığı merkezinde 20.185, 961 toplum sağlığı merkezinde 2.167 hekim olmak üzere toplam 22.352 hekim görev yapmaya başladı. Böylece vatandaşlarımızın hekime daha kolay ulaşabilmesini sağladık.
Birinci Basamakta Çalışan Hekim ve Yapılan Muayene Sayısı
22.000 17.800 16.500 Hekim sayısı 12.183 11.000 100 200 20.185 150 200
74 5.500 43
Muayene sayısı (milyon)
50
0 1995 2002 2010
0
Grafik 2
2010 sonu itibariyle 3.600 kişiye bir aile hekimi hizmet vermektedir. Yıllar itibariyle aile hekimine kayıtlı kişi sayısını kademeli olarak azaltmayı planladık. 2023 yılı hedefimiz 2.000 kişiye bir aile hekiminin hizmet vermesidir. Aile hekimliği hizmetini, kişilerin sağlık sigortası olup olmamasına bakmaksızın herkes için tamamen ücretsiz vermekteyiz. Sağlığı teşvik edici ve koruyucu hizmetler, muayene, müdahale, birinci basamakta yapılan tetkikler, taramalar, aşılamalar, gezici sağlık hizmeti ve evde bakım hizmetini kapsayan bu paket için katkı payı da almıyoruz. Aile hekimliği uygulamalarının ülke genelinde yaygınlaştırılmasına devam ederken, bir yandan da mevzuat düzenlemeleri ve hizmet kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmaları dinamik olarak sürdürdük. Bu sebeple uygulama ve ücret yönetmeliklerinde çeşitli değişiklikler yaptık. Aile hekimliğini gönüllülük esaslı bir ekip çalışması şeklinde yapılandırdık. Hekimler gönüllü olarak ilan edilen pozisyonlara başvurmakta ve hizmet puanı esasıyla yerleştikleri aile sağlığı merkezi için kendileriyle sözleşme imzalanmaktadır. Uyum içinde çalışacakları bir aile sağlığı elemanı ile anlaşmakta ve bu kişiyle ayrıca sözleşme yapmaktadırlar. Ebe, hemşire ve sağlık memurları (toplum sağlığı) aile sağlığı elemanı olabilirken, 2010 yılında yaptığımız değişiklikle acil tıp teknisyenlerine de bu imkânı tanıdık.
80
Ayrıca kırsal bölgede kayıtlı nüfusu olan aile hekimlerini sağlık evi ebeleriyle desteklemekteyiz. Laboratuvar tetkikleri ve görüntüleme hizmetleri sağlık müdürlüklerince organize edilmektedir. Psikolog, diyetisyen, sosyal çalışmacı, fizyoterapist, çocuk gelişimci gibi spesifik alanlarla da aile hekimlerinin desteklenmesini planlamış bulunmaktayız. Aile hekimleri kırsal bölgede yaşayanlara periyodik aralıklarla gezici sağlık hizmeti vermektedir. 2010 yılında yaptığımız değişiklikle, huzurevi, cezaevi ve çocuk bakımevi gibi yerlerde yaşayanlara yerinde sağlık hizmeti, yatalak hastalara ise evde bakım hizmeti vermeye başladık. Ayrıca, Eylül 2009’dan itibaren Sağlık Bakanlığı ve Türk Eczacıları Birliği ortaklığı ile yapılan protokol gereği yaşadıkları bölgede eczane bulunmayan halkın tedavisi için hekim tarafından yazılan ilaçların temin edilmesine imkan sağlayan mobil eczane uygulamasına başladık. Eczane bulunmayan bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırarak halk sağlığına hizmet etmek ve deontolojiye uygun şekilde kamu kaynaklarını verimli kullanarak ilaç temininin sağlanmasını hedefliyoruz. Aile hekimi ve aile sağlığı elemanı olarak göreve başlayan kişiler dönmek istedikleri takdirde eski görevlerine dönebilmektedir. Bu görevlerini sürdürürlerken terfi, tayin, emeklilik süresi gibi haklardan faydalanmaya devam etmektedirler. Aile hekimliği uygulamasında görev alanlara motive edici bir ücret ödemekteyiz. Aile hekimlerinin iş ve ofis yönetiminde inisiyatif kullanabilmelerini sağladık. Asgari standartları tanımlanan aile sağlığı merkezlerinin sabit giderlerinin ödenmesi, fiziki şartlarının geliştirilmesi için aile hekimlerine ücretleri dışında teşvik edici ödemeler yapmaktayız. Bu uygulamalarla çalışanlar ve hizmet alanlar daha iyi çalışma şartlarına kavuştular. Kişilerin aile hekimlerine ilk kayıtları ikâmetlerine en yakın konumdaki bir aile sağlığı merkezine yapılmakta, daha sonra kişiler zaman ve bölge sınırlaması olmaksızın aile hekimlerini seçerek değiştirebilmektedirler. Aile Hekimlerinin Eğitimleri Aile hekimliğini dünyada pek çok ülkede olduğu gibi ülkemizde de nihayetinde birinci basamak uzmanlığı şeklinde yapılandırdık. Aile hekimliği hizmetinin sunumu için en uygun kişiler aile hekimliği uzmanlarıdır. Ancak ülkemizde genel olarak hekim eksikliği olduğu gibi, aile hekimliği uzman sayısı da oldukça yetersizdir. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde aile hekimliği modeli kurgulanırken bazı Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi pratisyen hekimlere doğrudan aile hekimliği yapma yetkisi verilebilmesi de mümkündü. Ancak, vatandaşlarımıza verilecek sağlık hizmetinin kalitesini yüksek tutabilmek için çok daha zor bir yolu tercih ederek aile hekimliği yapacak hekimlerin standart bir eğitimden geçirilmesine karar verdik.
81
Sağlıkta Dönüşüm Programının bu önemli hedefini gerçekleştirmek üzere yoğun bir çalışma yürüttük. Meslek örgütleri ve akademisyenlerin katılımı ile Aile Hekimliği Danışma Kurulu oluşturduk. Bu kurul düzenli ve disiplinli bir çalışma sonucunda aile hekimliği uygulamasında görev alacak pratisyen hekimlerin eğitim müfredatını hazırladı. İki aşamalı olmasına karar verilen eğitimin ilk aşamasında aile hekimliği uygulamasında yer alacak hekimler (aile hekimliği uzmanları hariç) 10 günlük, yardımcı sağlık personeli ise 3 günlük uyum eğitimine alınmaktadır. Eğitimleri konunun uzmanı akademisyenler gözetiminde aralıksız olarak sürdürmekteyiz. 2010 yılı sonu itibarı ile yaklaşık 45.000 hekim ve 25.000 yardımcı sağlık personeli bu eğitimleri başarı ile tamamlayarak sertifikalarını aldılar. İkinci aşama eğitimini, mesleki bilgilerin güncelleştirilmesi ve geliştirilmesini hedefleyen daha uzun süreli bir eğitim olarak planladık. Bu plan dâhilinde birinci aşama uyum eğitimlerini tamamlayan hekimler 1 yıllık ikinci aşama eğitime tabi tutulmaktadır. İkinci aşama eğitimini, klinik içerikte 37 bilgi modülü ve 3 adet uygulamalı beceri geliştirme modülü şeklinde planladık. İkinci aşama eğitimi, internet üzerinden uzaktan eğitim ve yüz yüze eğitimden oluşan karma bir eğitim yöntemi ile vermekteyiz. Uygulamaya geçmiş ilk 11 ilde ikinci aşama eğitimlerine başladık. 3.500 aile hekimi ilk 7 modüllük eğitimi almaktadır. İkinci aşama eğitimlerle, 2013 yılına kadar 1. aşama eğitimi alan ve aile hekimi olarak çalışmakta olan tüm hekimlerin klinik bilgi düzeylerinin yeterlilik düzeyine ulaşmasını hedeflemekteyiz. Bir yandan daha fazla aile hekimi uzmanı yetişmesini teşvik ederken, öte yandan klinik rotasyonlar şeklinde yürüyen aile hekimliği uzmanlık eğitimini 2010 yılında yeniden ele alarak, uluslararası standartlara uygun bir şekilde eğitimin yarısının sahada verilmesi şeklinde değiştirdik. Toplum Sağlığı Merkezleri Aile hekimlerince verilen bireye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri, tanı ve tedavi hizmetleri ile rehabilitasyon hizmetleri dışında kalan temel sağlık hizmetlerinin daha etkili ve verimli bir şekilde yürütülmesi için toplum sağlığı merkezleri oluşturduk. Bu merkezler içme suları başta olmak üzere çevre sağlığı, okul sağlığı, işyeri sağlık hizmeti gibi hizmetleri yürütürken, aile hekimleri için aşı ve diğer malzeme tedariki, kurallara uygunluk denetimi ve rehberlik, istatistiklerin toplanması ve yorumlanması gibi çeşitli görevleri de yürütmektedirler. Böylece, aile sağlığı ile toplum sağlığı uygulamalarını bütünleştirerek entegre bir birinci basamak yapılanması oluşturduk. Toplum sağlığı merkezleri için ilgili uzmanların katkılarıyla ‘Birinci basamak sağlık hizmetleri uygulama ve veri seti rehberi’ çalışmasını tamamladık. Bu rehber uygulayıcılar ve karar vericiler açısından oldukça yararlı olacaktır.
82
Süreç içinde aile sağlığı merkezlerinde aile hekimliği uzmanlarının, toplum sağlığı merkezlerinde de halk sağlığı uzmanlarının görev yapmasını hedeflemekteyiz. Ağırlıklı olarak halk sağlığı anabilim dalı öğretim üyelerinden oluşan bir bilim kurulu oluşturarak, TSM personelinin bilgi ve birikimlerinin geliştirilmesini hedefledik. Bilim kurulunun yaptığı çalışmalar sonucunda TSM personelinin aşamalı bir eğitim sürecinden geçirilmesine karar verdik. 2008 yılı Aralık ayında başlayan TSM 1. aşama eğitici eğitimleri sonrasında 540 TSM sorumlu hekimine eğitim verilmiş olacaktır, 2011 yılı içinde 961 TSM sorumlu hekiminin tamamına bu eğitimi sağlamış olacağız. Vatandaş memnuniyeti: Sağlıkta Dönüşüm Programı, insan odaklı olup vatandaşlarımızın verilen sağlık hizmetinden memnuniyetini önemli görmektedir. Aile hekimliği uygulaması ile aile hekimlerinin çalışma ortamları ve vatandaşlarımızın hizmet aldığı fiziki ve teknik şartları iyileştirdik. Aile sağlığı merkezlerine başvuran vatandaşlarımız, güler yüzle ve daha iyi eğitim almış personelle karşılaşmakta ve daha kaliteli sağlık hizmeti almaktadır. Bunun yansıması olarak da aile hekimliği uygulamasına geçilen illerde, vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık kuruluşlarını tercihi tüm muayeneler içinde 2002 yılında % 38’den 2010 yılında % 51’e çıkmıştır. Vatandaşlarımızın sağlık hizmetini birinci basamaktan alma talebi giderek artmaktadır.
83
aile hekiminin yönlendirmesiyle ihtiyaç duydukları 2. sağlık taramaları gibi koruyucu sağlık hizmetine sağlıklı hayatın teşviki programlarını da ekledik. Finansal sürdürülebilirliğin olduğunu gördüğümüzden tüm ülkeye yaygınlaştırılmasına karar verdik. Vatandaşlar aile hekimlerinden randevuyla da hizmet alabilmekte. bebek ve gebe izlemleri. D vitamini ve demir desteği. Aşılama. belli yaş gruplarına yönelik periyodik sağlık kontrolleri. saygı ve güler yüz temelinde şekillenmektedir. Vatandaşlar Açısından Aile Hekimliği: • Bölge tabanlı sistemden nüfus tabanlı birinci basamak sağlık hizmetine geçtik. Hekimler artık kendilerine kayıtlı kişilerin düğün ve cenaze gibi merasimlerine katılmaya ve aile fotoğraflarında yer almaya başladılar. basamak sağlık hizmetine en kısa yoldan ulaşabilmektedirler. yatırımların daha verimli ve gerekli alanlara yönlendirilmesine imkân tanıdık. • Sağlık kayıtlarının bütünlüğünü ve dinamik bir şekilde güncellenebilmesini sağladık. • Bireysel tercihleri dikkate alarak vatandaşların hekim seçme ve değiştirebilme hakkına kavuşmalarını sağladık. Vatandaşlarımızın doğumdan itibaren sağlık kayıtlarının güncel şekilde tutulması ve ihtiyaçları doğrultusunda sağlık hizmeti alabilmelerine imkân tanıdık. güvendikleri ve kolay erişebildikleri hekimi tercih edebilmektedirler. tarama programları. • Sağlık hizmeti alırken zaman ve iş kaybını asgariye indirdik. Aşılamalar. • Hekim hasta iletişimi güven. daha kolay iletişim sağlayabildikleri. • Vatandaşın yaşadığı yere yakın. anne ve bebek ölümlerinin azaltılmasına katkı sağlandı ve aşılama oranları %97’lere çıktı. kolay ulaşılabilir sağlık kuruluşları oluşturduk. katılım payı ödemeden aile hekiminden kolayca hizmet almaktadır. Motive edici ve verimliliği arttırıcı olan bu uygulama. • Aile hekimleri vatandaşlarımıza ücretsiz sağlık danışmanlığı yapmaktadırlar. Artık sağlık hizmetlerinin sunumunda kişileri. Kişiler. ikinci basamak sağlık hizmeti ihtiyacının azalmasına. • Vatandaşlar herhangi bir belge sunmadan. gebe ve bebek takipleri. 15–49 yaş kadın izlemleri. Uygulamanın finansal açıdan sürdürülebilirliği: Uygulama ile hekimler ve aile sağlığı elemanlarına önceki durumlarına göre daha iyi mali haklar sağladık. • Aile hekimliği ile koruyucu sağlık hizmetinin kapsamını genişlettik. ulusal hastalık kontrol programları gibi birçok koruyucu sağlık hizmetini aile hekimlerinin sorumluluğunda yürümekteyiz. Uygulama ile bebek ve gebe izlemlerinde artış oldu. 84 . uygulamaların sağlık istatistiklerine yansımasını ve özellikle koruyucu sağlık hizmetlerinin kalitesini ve yaygınlığını göstermede oldukça önemlidir. toplumun herhangi bir elemanı olmak yerine doğrudan birey olarak kabul etmekteyiz. • Sağlık hizmetlerine erişimi ücretsiz hale getirdik. Hekim seçme hakkı ve hekimlerin hastalarına sahip çıkma arzusu bu sürece önemli katkı sağladı.Uygulamanın temel sağlık göstergelerine etkisi: Bu önemli gösterge.
) periyodik aralıklarla yerinde sağlık hizmeti vermekteyiz. Bu hizmetler daha çok ebeler üzerinden yürümekteydi. Bu ziyaret sırasında aşı zamanı gelmiş bebekler aşılanmakta. Aile hekimine ulaşma zorluğu olan gruplara (cezaevi. sürücü belgesi. Bu hizmetler için performans esaslı kontrol yapılarak performansı düşük olan aile hekimlerinin ücretlerinde %20’ye kadar kesinti yapılmaktadır. Hekime ulaşmakta sıkıntı çekilen kırsal bölgelere periyodik aralıklarla gezici sağlık hizmeti vermekteyiz. Ayrıca gereksiz hastane müracaatları giderek azalmaktadır. Aile hekimleri yılda en az bir defa hizmet verdikleri kişilere ulaşarak sağlık kayıtlarını güncellemektedir. gebe ve bebek izlem sorumluluğunu doğrudan aile hekimlerine verdik. gebelohusa ve bebeklerin takibini yapmakta. Asgari standartları belirlenen bu merkezlerin üst standartlara ulaşmalarını teşvik etmekteyiz.• Tütünle mücadele. okul. 85 . huzurevi. Aile hekimliği uygulamasında bu görevi iyi yapmayan hekimlerin ücretlerinde kesinti yapılması ve uyarılara rağmen bu tutumu sürdürmeleri halinde sözleşmelerinin feshedilmesi söz konusudur. Sağlık ocaklarına göre daha sevimli ve fonksiyonel aile sağlığı merkezleri oluşturulmaktadır. obezitenin önlenmesi. Gerekli durumlarda ev ziyaretleri yapılmaktadır. Aşılama. Yatalak olup evde bakım alması gereken kişilere verilecek sağlık hizmeti aile hekimleri tarafından koordine edilmektedir. Koruyucu sağlık hizmetlerinin etkili ve verimli bir şekilde sunulması vatandaşlarımızın hastalıklardan korunmasını sağlamakta. tutum ve davranış değişikliği geliştirilmesi için çalışmalara katılmaktadır. çocuk bakımevleri vb. diyabet. evlilik. Artık aile hekimleri bu alanlarda farkındalık oluşturulması. için gerekli raporlar aile hekimleri tarafından verilmektedir. beklenen yaşam ömrünü uzatmakta ve sağlık açısından kaliteli bir hayat sürdürülmesine katkıda bulunmaktadır. gerekli eğitimleri vermekte ve ihtiyacı olan vatandaşların tanı ve tedavilerini sağlamaktayız. defin ruhsatı vb. kalp ve damar hastalığı başta • • • • • • • • • • • olmak üzere kronik hastalıkların önlenmesi ve erken tespiti uygulamaları gibi programları sağlık hizmetleri kapsamına aldık. İşe giriş. Tam süreli çalışma ve bireyin daha iyi tanınması sebebiyle hastalara daha fazla zaman ayrılması mümkün olmaktadır. bölgenin sağlık sorunlarını değerlendirmekte.
• Uygulamaya gönüllü katılım. • Motive edici ücretlendirme. • Hekim-hasta ilişkisinde paranın yer almaması.545. 2007 yılında bu sayı 8. 2002 yılında Bakanlığımıza bağlı sağlık kuruluşlarından üreme Üreme Sağlığı Hizmeti Alan Çift Sayısı (bin) sağlığı hizmeti alan çift sayısı 7.260 2. 6. • Kendisine kayıtlı kişileri tanıması ile işinin kolaylaşması. 2010 yılı sonunda ise 7.183 2.000 5. 2. • Mesleki doyum. Avrupa Birliği işbirliğinde Türkiye Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programını yürütmekteyiz. • Gönüllülük esaslı ekip çalışmasına imkan vermektedir. • İş ve ofis yönetiminde inisiyatif kullanabilme-özerklik.000 iken.260.Sağlık Çalışanları Açısından Aile Hekimliği: • Çağdaş birinci basamak sağlık hizmeti (Bölge tabanlı sistemden nüfus tabanlı birinci basamak sağlık hizmetine geçiş). • Kalitede rekabet.000 4.000 3. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Programı Ülkemizde cinsel sağlık ve üreme sağlığı alanında hizmetlerin kullanılabilirliği ve erişilebilirliğinin artırılması.730 3. • Sürekli tıp eğitimi. • Geçici görevlendirmeleri ortadan kaldırması. Anne ve Çocuk Sağlığı a. • Görev tanımlarının netleşmesi.730.050’e. • Daha iyi çalışma şartları. • Birinci basamak sağlık hizmetinin bir uzmanlık alanı haline gelmesi.000 0 1995 2002 2010 Grafik 3 86 . hizmet kalitesinin yükseltilmesi amacıyla Bakanlığımızın yürütmekte olduğu çalışmalara doğrudan destek ve sivil toplum kuruluşlarıyla olan işbirliğinin güçlendirilmesini sağlamak amacıyla.420’ye ulaştı. • Prestij artışı.
2010 yılında gebelerin %90’ına ücretsiz demir desteği sağladık. haftasından başlayarak doğumdan sonra da 3 ay süreyle 40-60 mg/gün demir desteği sağlamaktayız. Bu kapsamda Epilepsi.. Her gebenin sağlıklı ve güvenli olarak hastanede doğum yapmasını. riskli durumları saptamak. 2010 yılı Ulusal Veri Sistemimize göre bu oran %94’tür. 2003 TNSA’da doğum öncesi bakım oranı %80.. sezaryen oranlarının makul düzeylerde olmasını sağlamak ve eşitsizlikleri ortadan kaldırmak amacıyla tüm hastane doğumlarını ve sezaryen oranlarını izlemekteyiz. 100 Doğum Öncesi Bakım Hizmeti Alanların Oranı (%) 92. 2010 yılında talasemi hastalığının sık görüldüğü 33 ilde 562. hemoglobinopatiler (kalıtsal kan hastalıkları) açısından riskli illerde evlenecek çiftlerin taramalarının gerçekleştirilmesi.0 80. loğusa izlemini ve güvenli koşullarda tüm doğumların hastanede gerçekleştirilmesini sağlayarak anne ve bebek ölümlerini azaltmak amacıyla Anne Dostu Hastane Programını başlattık.4 50 1993 1998 2003 2008 Hazırlanan “Doğum Öncesi Bakım Grafik 4 Yönetim Rehberi”’ne göre gebelerin herhangi bir riski yoksa en az 4 kez izlemi sağlanmaktadır. evlilik öncesinde kadın ve erkeklerin akraba evliliği ve kalıtsal hastalıklar konusunda gerekli eğitimi almasını da sağlamaktayız.9 75 67. anne gebeliğe hazırlanmaktadır.3 olarak gerçekleşti. Belirlenen 10 kriteri yerine getiren hastane Anne Dostu Hastane ünvanı alacaktır. 2008 TNSA’ya göre %92’dir. Gebelik öncesi dönemde yapılan bu izlemlerde. doğurganlık davranışlarına dair bilgi vermek. erken dönemde gebelik tespitini yapabilmek. muhtemel risklerin tespiti. Astım Riskli Gebe Protokolleri hazırladık. 87 . Gebelikte artan demir ihtiyacının karşılanması için her gebeye gebeliğinin 16.5 62. Gebe.49 yaş arasındaki tüm kadınlar.912 kişiye evlilik öncesi hemoglobinopati tarama testi uyguladık.Ayrıca. 15. Diabetes Mellitus. b. aile planlaması yöntem kullanımları hakkında bilgi vermek ve kadın sağlığı ile ilgili konularda danışmanlık yapmak amacıyla yılda en az iki kez birinci basamak sağlık kuruluşları ve aile hekimleri tarafından izlenmektedir. Anneler Anneliklerini Yapabilecek. Kadınlar Gebeliğe ve Anneliğe Hazırlanıyor. Ayrıca Riskli Gebelik protokolleri de hazırlanmaktadır. Bu illerde evlilik öncesi tarama oranımız %84.9.
2003 TNSA verilerine göre hastane doğum oranı %78 iken. istenmeyen gebeliklerin önlenmesi. Üreme Sağlığı Programı kapsamında oluşturulan ve program sonrası 81 ile yaygınlaştırılan Üreme Sağlığı Eğitim Merkezi ile Üreme Sağlığı Bölgesel Eğitim Merkezinde. güvenli sevk. Üreme Sağlığı Modül Eğitimleri ile sağlık personelinin hizmet içi eğitimlerini sürdürmekteyiz. preklampsi. tek kişilik birimler haline dönüştürüyoruz.eklampsi ve enfeksiyon gibi nedenlerle meydana gelen anne ve bebek ölümlerini önlemek amacıyla Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi oluşturduk. 2008 TNSA oranı %90’dır. Acil Obstetrik Bakım programı çalışmalarımız da obstetrik komplikasyonlarda anneye ve bebeğe müdahale. İlk kez 2008 TNSA’da sorgulanan doğum sonu bakım oranı %84. güvenli kan nakli.Hastanede Yapılan Doğum Oranı 1993 64 1998 69 2003 78 2008 90 100 Hastanede Yapılan Doğum Oranı (%) 90 90 80 78 70 64 60 1993 69 1998 2003 2008 Grafik 5 Ayrıca doğum salonlarını ve travay odalarını hasta mahremiyetine saygılı. nitelikli hizmet sunumunu sağlamak amacıyla. Postpartum dönemde kanama.5 olarak saptanmıştır. Aile planlaması için gerçekleşen ve yöntem uygulanan kişilere ait ziyaret sayısı 2003 yılı için dört milyona yakın iken 2010 yılı sonunda sekiz milyona yaklaşmıştır. sektörler arası işbirliği komponentleri ile devam etmektedir. annelerin iki yıldan kısa aralıklarla gebe kalmalarının önlenmesi önemlidir. Anne ölümlerini önlemede. 88 .
6 oldu. Anne sütü her bebeğin hakkıdır… UNICEF işbirliğinde temel amacı emzirmenin korunması. özendirilmesi ve desteklenmesi olan “Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı”nın temel ilkesi “ilk 6 ay sadece anne sütü verilmesi ve 6ncı aydan sonra uygun besinlerle beraber emzirmenin 2 yaşına kadar sürdürülmesi”dir. bugün itibarıyla toplam 784 hastanemiz ve 78 ilimiz bebek dostu unvanına sahiptir. 2008 yılında bu oran neredeyse ikiye katlanarak % 41. 31 ilimiz ise çalışmalarını bir adım öteye taşıyarak “altın bebek dostu il” oldu. Bebeklerimizi ve gebelerimizi kansızlıktan korumak amacıyla gebelere ücretsiz demir desteği vermeye başladık. bunu il genelinde sağlayabilen illerimiz ise “bebek dostu il” unvanı ile ödüllendirilmekte. Her yıl yaklaşık 1 milyon gebe bu hizmetten faydalanmaktadır. Geleceğimizin Teminatı Anne ve Çocuklar Bebeklerin ilk 6 ay sadece anne sütüyle beslenmesi. 600 400 200 141 56 1995 2002 2010 0 Grafik 6 Artık doğum yapılan her hastanemiz bebek dostudur.8 iken. 6ncı aydan sonra ek gıdalarla birlikte anne sütüne 2 yaşına kadar devam edilmesi bebek ölümlerini %20’ye yakın oranda önlemektedir.1995 2002 2010 Bebek Dostu Hastane Sayısı 56 141 784 Bebek Dostu Hastane Sayısı 800 784 c. Bu sayede daha çok bebek yaşama sağlıklı bir başlangıç yapabilme şansını elde etti.5 milyonu aşkın bebeğe demir desteği verdik. Artık doğum yapılan her hastanemiz bebek dostudur. 89 . Bebek dostu hastanelerimizde doğan her bebek anne sütü ile beslenerek hayata sağlıklı bir başlangıç yapmaktadır. Bu kapsamda doğum yapılan hastanelerimiz ve daha sonra anne ve bebeklerimizin izlemlerini gerçekleştiren 1. Basamak sağlık kuruluşlarımız. Anne sütünün teşviki amacıyla başlatılan “Bebek Dostu Hastane” sayısı 2002’de 141 iken 2010 yılı sonunda 784’e ulaşmıştır. Projenin başladığı 2004 yılından 2010 yılı sonuna dek 7. bu ilkeyi başarı ile uygulayabildikleri oranda “bebek dostu sağlık kuruluşu” unvanı ile. 1991-2002 yılları arasında 141 hastanemiz ve sadece 1 ilimiz bebek dostu unvanı almaya hak kazanmışken. 2003 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması sonuçlarına göre 6 ay sadece anne sütü ile beslenme oranı % 20.
Bu dönemde ortaya çıkan beslenme bozuklukları ve demir eksikliği çocukların ileri dönemdeki zihinsel. Bu araştırmanın sonuçlarına göre 12-23 aylık çocuklarda anemi sıklığı %30’lardan % 7. Bu yaşlar çocukların büyüme ve gelişmesinin en hızlı olduğu dönemdir. emzikli kadınların %50’sinde görülmekteydi. Çocuklarda demir eksikliği anemisi en sık 6-24 ay arasında görülmektedir. fiziksel ve sosyal gelişmeleri üzerine olumsuz etkiler yapmaktadır. Demir Gibi Türkiye Dünya Sağlık Örgütünün verilerine göre. bebeklerin ilk altı ay anne sütü alması ve altıncı ayın sonunda uygun ve yeterli miktarda ek besine geçilerek. dünyadaki gebe kadınların ise yarısından fazlasında demir eksikliği anemisi olduğu tahmin edilmektedir. Bu olumsuz etkilerin ortaya çıkmasını önlemenin en kolay yolu çocukları demir eksikliği anemisinden korumaktır. 2005 yılı Mayıs ayından 2010 yılı sonuna dek 7 milyon 300 binden fazla bebeğe D vitamini desteği sağladık. Program başlangıcından bugüne kadar 7. 2010 yılı içerisinde anne ve anne adaylarımıza ise 3 milyon kutu demir preparatı temin ettik. Bebeklerimizin daha sağlıklı olmaları ve bilişsel açıdan potansiyellerine erişme yolunda katettiğimiz mesafe bu sonuçlarda açıkça görülmektedir. okul çağı çocuklarının %30’unda. dünya nüfusunun yaklaşık %30’unda. 2010 yılında gebelere 3 milyon kutu demir preparatı dağıttık.8’e inmiştir. Ülkemizde de çok yaygın görülen demir eksikliği anemisi. Demir gibi Türkiye programının etkilerini incelemek maksadıyla Bakanlığımız ve Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Anabilim Dalı işbirliğinde Mart-Nisan 2007’de “Demir Eksikliği Araştırması” yapıldı. 4-12 ay arası her bebeğe koruyucu amaçlı ücretsiz demir desteği sağlanması ve 13-24 ay arası anemisi olan bebeklere demir tedavisi önerilmesi amacıyla “Demir Gibi Türkiye Programı”nı başlattık. yapılan çeşitli araştırmalarda elde edilen sonuçlara göre. genel olarak 0-5 yaş grubu çocukların ortalama %50’sinde. Demir Gibi Türkiye programının ardından Gebelerde Demir Destek programını da başlatarak. Gazi Üniversitesi’nin Mart 2011’de yaptığı araştırmada bu oran %6. 2010 yılında toplam 2 milyon 500 bin kutu D vitaminini ücretsiz olarak dağıttık.Sadece 2010 yılı içinde demir desteği verilen bebek sayısı 1 milyon 245 bindir. kapsamı genişlettik. toplumun demir yetersizliği konusunda bilinçlendirilmesi. Bu önemli halk sağlığı sorununun çözümü için ülke düzeyinde.4 olmuştur.5 milyonu aşkın bebeğe demir desteği sağladık. 90 . Sağlıkta Dönüşüm Programı başlatılmadan önce. emzirmenin 2 yaşına kadar sürdürülmesi. Bebeklerimizin kemik gelişimini destekleyen D vitaminini ücretsiz dağıtmaya başladık.
Eğitilen kişiler arasında Bakanlığımız personeli dışında üniversiteler. eğitilmiş en az bir sağlık personelinin bulunmasının amaçlandığı Yenidoğan Canlandırma Programını (NRP) 1998 yılında başlatıldı. 91 . askeri hastaneler ve özel hastanelerden de katılımcılar bulunmaktadır. Grafik 7 Hayat başlarken ilk soluğa destek… Doğumu izleyen dakikalar bebeğin anne karnı dışındaki yaşama uyum sağlamasına yardım edilmesi gereken kritik dakikalardır. 1998 yılında 4 uygulayıcı kursunda 103 kişinin eğitimiyle başlayan bu yolculukta bugün 1. Önlenebilir sebeplerle tek bir bebek bile kaybedilmeyinceye dek bu yolda yürümeye devam edeceğiz. Bu kapsamda oksijensizliğe bağlı ölümlerin ve sakatlıkların önlenmesi için. her doğum salonunda mutlaka. 2002 yılına dek 4.Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından Doğu Anadolu Bölgesi’nde yapılan çalışmalarla 1998 yılında 0-3 yaş arası çocuklarda vitamin D eksikliğine bağlı Raşitizm (VDER) insidansı binde 61 iken bu oran 2008 yılı şubat ayında binde 1 olarak tespit edildi. Artık doğum yapılan tüm birimlerimizde eğitimli personel mevcuttur. yaşamın ilk birkaç dakikasında yapılan girişimlerin sonuçları yaşamın niteliğini doğrudan etkileyerek tüm bir yaşam boyunca sürecek sonuçlar doğurur.282 sağlık personeline ulaşmış durumdayız.595 uygulayıcı kursunda doğumhanede çalışan 32. Yenidoğan bebeklerimize ilk dakikalarda gereken yardım ve bakımın sağlanması. Doğumun ardından soluk almakta güçlük çeken bir bebeğe. temel canlandırma uygulamalarının yerleştirilebilmesi ancak bu konuda eğitim almış ve standart uygulamaya sahip personelin yetiştirilmesiyle gerçekleşebilir.100 kadar olan eğitimli sağlık personeli sayısı 8 yılda 8 kat arttı.
5’ine ulaştık. Yenidoğan döneminde yapılan taramalarla bu hastalıklar erken tespit edilmekte ve uygun tedavilerle engellilik önlenebilmektedir. 92 . işitme taramalarına başladık.000 15. Taramalar sonucunda 205 bebeğe fenilketonüri. Fenilketonüri ve hipotiroidi 1995 2002 2010 taramalarında hedef nüfusun %96. 2010 yılı içerisinde 766 bin bebeğimize işitme taraması yaptık. 59 ancak gözden kaçırıldığında telafisi 50 imkansız sonuçlar doğurarak zihinsel 23 ve bedensel gelişme geriliğine yol açan 25 fenilketonüri ve konjenital hipotiroidi’den bebeklerimizi büyük ölçüde korumuş 0 olduk. 1998 103 2002 4100 2010 32282 Yenidoğan Canlandırma Eğitimi Almış Personel Sayısı 35. Yenidoğan Taramaları İle Engelleri Aşıyoruz! Genetik geçişli bazı hastalıklar erken tespit edilmediği taktirde özellikle beyin dokusunu etkileyerek ömür boyu devam edecek kalıcı hasarlara neden olmaktadır. Böylece 75 yakalandığında kolayca önlenebilen.282 d.500’ünde işitme kaybı tespit ederek onları tedavi programına aldık. Yenidoğan Tarama Grafik 9 Programı kapsamında yıl içinde doğan 1.000 10.222 bebeğin taramasını yaptık. 4. Grafik 8 Tüm illerimizde. Bu bebeklerden 1. 451 hastanede.000 5. Daha önce başlatılmış olan fenilketonüri taramasını yaygınlaştırdık.000 0 103 1998 2002 2010 32. Yenidoğan İşitme Taraması Ünitelerinin kurulmasını tamamladık. Taramaların daha da yaygınlaştırılması amacıyla henüz tarama yapmayan 200 hastaneye işitme taraması cihazı temin edilmesi için alım gerçekleştiriyoruz. 2010 yılında.000 20.244.550 bebeğe konjenital hipotiroidi (geçici vakalar da dahildir) ve 190 bebeğe biyotinidaz eksikliği tanıları koyarak tedavilerine başladık.Yenidoğan Canlandırma Eğitimi Almış Personel Sayısı Artık doğum yapılan tüm birimlerimizde eğitimli personeller hazır bulunmaktadır.000 25. biyotinidaz eksikliği taramasını 100 ise 2008 yılı sonunda başlattık. 2.000 30.100 Yenidoğan bebeklerin hayata sağlıklı başlayabilmelerini sağlamak amacıyla ülke düzeyinde yenidoğan tarama programlarını genişlettik. Çocuklarımızın özellikle nörolojik Fenilketonüri Tarama Oranlar (%) gelişimi açısından hayati öneme sahip olan konjenital hipotiroidi taramasını 2006 yılı 97 sonunda.
Nüfusun yaş dağılımındaki.000 4.Bebeğiniz sizi duyuyor mu? Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık %10’unu özürlüler teşkil etmektedir.000 1. Özürlülük nedenleri içinde Türkiye’de akraba evliliğine bağlı olarak sık rastlanan doğumsal metabolik hastalıklar ve yenidoğan işitme kayıpları önemli yer tutmaktadır. psikolojik ve sosyal açıdan sağlıklı bir birey olarak toplumdaki yerini almasını sağlayacak şekilde erkenden saptanması ve bu konuda sağlık personelinin ve toplumun bilinçlendirilmesi” için planlanmıştır.000 5. Sakatlıklardan korunma da taramalar. Bakanlığımıza bağlı 4 Çocuk Hastanesi.000 221 166 55 1995 SB 2002 Diğer Türkiye 426 665 0 2010 Grafik 10 93 .500’ünde işitme kaybı tespit ederek tedavi programına aldık. Program Başbakanlık Özürlüler idaresi tarafından 2000 yılında pilot proje olarak başlatılan ve 2004’de ulusal programa dönüşen program 2005 yılında Bakanlığımız sorumluluğuna geçmiştir. Yenidoğan Yoğun Bakım Yatak Sayıları 6.000 2. 208 Devlet Hastanesi ve 1995 2002 2010 152 Özel Hastane. İşitme engeli ile doğan ve bu engeli fark edilmeyen bebeğin dil gelişimi durur.000 3. erken tanı için çok kullanılan ve en iyi sonuç veren yöntemlerdir. Yenidoğan işitme taraması programı “İşitme kaybıyla doğan ya da doğum sonrası dönemde işitme kaybı ortaya çıkan çocuklarda işitme kaybının çocuğun konuşma gelişimini etkilemeden. Tarama oranımız 2010 yılı için %59. Yenidoğan Bebeklerin Yoğun Bakımı Sağlık Bakanlığı hastanelerinde 2002 yılında 665 olan yenidoğan yoğun bakım yatak sayısını. işitme taraması çalışmaları yapmaktadır.267 3. Bu bebeklerden 1. Programı devraldığımız 2005 yılında 24 ilimizde 36 merkezde tarama yapılırken (tarama oranı %6. sağlıksız şartlarda yapılıyordu. Bununla birlikte zihinsel. 51 Doğum Çocuk Bakımevi.5’e ulaşmıştır.9). ventilatör sayısını 252’den 684’ e çıkardık. 2003 Yılında doğumların yaklaşık dörtte biri evlerde. 36 Üniversite Hastanesi olmak üzere toplam 451 Yenidoğan İşitme Taraması SB 55 665 2544 Diğer 166 426 3267 Ünitesi kurulmuş. Transport kuvöz sayısını 158’ den 540’a.1091 5811 Türkiye 221 e. 2010 yılı sonu itibariyle 2. sosyal ve ruhsal gelişimi yavaşlar.544’e ulaştırdık.091 1.811 5. bugün yani 2010 yılında geldiğimiz noktada tüm ilerimizde tarama merkezimiz vardır.544 2. hastalık ve ölüm nedenleri örüntüsündeki ve sağlık hizmetlerinin içeriğindeki değişim ile endüstrileşmenin artmasının dünyadaki sakat kişi oranlarını değiştireceği tahmin edilmekte. 2010 yılı içerisinde toplam 766 bin bebeğe işitme taraması yaptık.
Sağlıkta Dönüşüm Programı ile başlatılan uygulamalardan biri de “Misafir Anne Projesi” dir. Ülkemizde 2010 rakamı ise yüzbinde 16. Daha düne kadar vatandaşımız sağlık kuruluşlarının kapısından çevrilirken bugün. Bebeklerin doğdukları ilk anlarda. Başlangıcından bu güne kadar beş milyona yakın anneye ulaştık. gebelere ayrıca 55 TL yardımda bulunuyoruz. Hedefimiz 2015 yılına kadar doğumların %99’unun hastanelerde yapılmasıdır. Sağlıklı Bebek Programı” başlattık. Yataklı tedavi kurumlarında doğum yapan bütün annelere ulaşmak amacıyla 2004 yılında “Bilinçli Anne. Sağlıkta Dönüşüm Programı’ ile anne ölüm hızını aynı gelir grubu ülkelerle karşılaştıramayacak kadar iyileştirdik (2010 yılı Dünya Sağlık Örgütü istatistiklerine göre yüksek. 2010 yılı döneminde 6. Bu uygulama kapsamında Riskli Gebelerin Güvenli Ortamlarda Misafir Edilmesine başladık. Uygulama ile mevsim şartları itibarıyla riskli bölgelerde ikamet eden gebeler doğum yapmalarına dört hafta kala tıbbi bakım ve barınma imkanı sağlamak üzere “Anne Otelleri / Misafirhaneleri” ne davet edilmekte ve daveti kabul edenler doğum öncesi. Bu program ile annelerin hastaneden ayrılmadan kendilerinin ve bebeklerinin sağlıklarını ilgilendiren temel konularda bilgilendirilmelerini amaçlıyoruz.Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2010 yılında hastanede yapılan doğum oranı %93 olarak gerçekleşti. Doğumlarını sağlık kuruluşlarında yaptırmaları halinde. gebe ve çocuklarının sağlık takiplerini yaptırmaları şartıyla her gebelik ve her bir çocuk için aylık 17 TL nakit para yardımı yapmaktayız. Doğumların hastane ortamında ve hijyen şartlarına riayet edilerek yapılması sonucunda. toplumun en yoksul %6’lık kesimindeki ailelere. OECD ülkelerinin anne ölümlerinde 23 yılda kat ettiği mesafeyi son sekiz yıla sığdırmayı başardık.orta gelir grubu ülkelerde anne ölüm hızı yüzbinde 91’dir). 1960 Yılında OECD anne ölüm hızı ortalaması yüzbinde 60’tır. Programın başladığı 2004 yılı Mart ayından 2010 yılı sonuna kadar yaptığımız toplam ödeme miktarı 2 milyar TL’ yi aştı. ailelere bebeklerin sağlıklı gelişimine yönelik temel bakım ve sağlık bilgilerini veriyor ve annelere “Bilinçli Anne Sağlıklı Bebek Rehberi” dağıtıyoruz. doğum ve doğum sonrası bakımları yapılarak ulaşım şartlarının uygun olduğu zamanda evlerine götürülmektedir.229 anne adayımıza bu hizmeti verdik. 94 .4 olarak gerçekleşti. maternal (lohusa) ve neonatal (yenidoğan) tetanoz hastalığının ülkemizden elimine edildiği Mayıs 2009’ da Dünya Sağlık Örgütü tarafından resmen ilan edilmiştir.
Gebelik süresince. Bu araştırma ile 2005-2006 yıllarında anne ölüm hızının yüzbinde 28..1 olarak gerçekleşti. Bu özelliği ile anne ölümlerinin oranı çok boyutlu bir kalkınma göstergesi olarak kullanılmaktadır. doğum. hem de anne ölümlerini azaltmadaki başarısını Avrupa ortalamasına çok yakın bulunan anne ölüm hızıyla ortaya koydu. Anneler Anneliklerini Yapabilecek. Türkiye hem ilk kez geniş boyutlu bir saha araştırmasıyla anne ölümlerindeki güncel ve gerçek rakamlara ulaştı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yapılan hesaplamalara göre dünyada yılda 529 bin anne ölümü meydana gelmektedir. Japonya hariç tutulduğunda Asya ülkelerinde yüzbinde 380 olan anne ölüm hızı. doğum sonrası 42 günlük dönemde meydana gelen kadın ölümlerini kapsamaktadır. Anne Ölümlerini Önleme Yolunda. Ortalama olarak Afrika kıtasında yüzbinde 870. Anne ölümleri gebelik.1 ve 2010 yılında binde 10. Türkiye’de anne ölüm hızının tespiti amacıyla Türkiye Anne Ölüm Araştırması’nı 1 Haziran 200531 Mayıs 2006 tarihleri arasında gerçekleştirdik. Türkiye’de anne ölüm oranlarına ilişkin bilgiler son yıllara kadar yetersizlik göstermekteydi. DSÖ Avrupa bölgesinde yüzbinde 24’tür. toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal şartlar anne ölümlülüğü ile ilişkilidir. doğum sırasında ve sonrasında sağlık hizmetlerine erişme.5 olan bebek ölüm hızı. 2005 Türkiye Anne Ölümü Araştırması’nın ardından.Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması sonuçlarına göre 2003 yılında binde 28. 1997-1998 de bir yıl süreyle. DSÖ üst orta gelir grubu ülkelerinde yüzbinde 91. 2008 yılında binde 17.5 olduğu tespit edilmiştir. Anne ölüm hızında dünya ortalaması yüzbinde 400’dür. daha geniş çerçeveden bakıldığında kadının eğitimi.. 53 ilin. 95 . Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2009 yılında binde 13.. Anne ölümlerinin % 99’u gelişmekte olan ülkelerdedir. araştırmadaki sistem baz alınarak revize edilen anne ölümü veri sistemi ile 81 ilden 12-50 yaş kadın ölümleri içinde yer alan anne ölümlerine ait veriler toplanmaktadır.. sağlık hizmetlerinden faydalanma ve bu hizmetlerin kalitesi ile. Sonuçları 8 Aralık 2006 tarihinde kamuoyu ile paylaştık. Hedefe Adım Adım. Bu oranın hastane dışı ölümler de göz önüne alındığında yüzbinde 70 olduğu hesaplanmıştı. Söz konusu çalışma bilimsel yeterlilik anlamında Cumhuriyet Döneminin ilk çalışmasıdır. Bu güvenilir verilerle 2010 yılı anne ölüm hızı yüzbinde 16. Veriler mevcut ulusal düzeyi yansıtan oranlar olarak nüfus araştırmaları içinde elde edilmişti.4’tür. Bebek ölüm hızı bugün binde 5’in altında olan gelişmiş ülkelerin 1960 yılındaki rakamlarının binde 30’larda olduğu bilinmektedir. 615 doğum yapılan hastanesinde anne ölüm kayıtlarının izlenmesiyle yalnızca hastane ölümlerinde yüzbinde 49 rakamına ulaşılmıştı. OECD ülkelerinin bebek ölümlerinde 30 yılda kat ettiği mesafeyi ülkemiz son sekiz yıla sığdırmayı başardı.
96 . Aşılama Oranları (%) 100 97 90 80 78 70 67 60 50 1995 2002 2010 Grafik 11 Türkiye’de etkin ve sürekli aşı uygulamaları 1930 yılında çiçek aşısı uygulanmasını zorunlu kılan yasa ile başlamıştır. Bulaşıcı hastalıklara karşı savaşta. başta bebek ve çocuklar olmak üzere toplumda aşı ile korunabilir hastalıkların ortaya çıkışını engellemek. bebekleri. 1963 yılında sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi ile yaygın sistematik aşı uygulamalarına dönüşmüştür.Seri 1 1995 67 84 79 81 79 80 82 78 68 85 90 93 95 96 96 97 3. çocukları ya da erişkinleri enfeksiyona yakalanma riskinin en yüksek olduğu dönemden önce aşılayarak bu hastalıklara yakalanmalarını önlemek amacı ile yürütülen önemli bir temel sağlık hizmetidir. Bağışıklama Programları: Aşılar 2002 Bağışıklama hizmetleri. Bağışıklama hizmetlerinde temel amaç. İlerleyen yıllarda. aşıyla korunulabilir hastalıkları ve bu hastalıklardan ölümleri azaltmak amacıyla Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından “1990 yılına kadar çocukların aşı ile korunulabilir altı hastalığa karşı bağışıklanması” hedefinin gerçekleştirilmesi için “Genişletilmiş Bağışıklama Programı” benimsenmiştir. dolayısıyla bu hastalıklardan 2010 kaynaklanan ölümleri ve sakatlıkları önlemektir. önceleri araç-gereç ve personel yetersizliği nedeniyle il ya da ilçe merkezlerinde kurulan ekiplerle yürütülen aşılama çalışmaları.
2 2010 397 Sağlık Bakanlığı Aşı Harcaması (2010 fiyatlarıyla milyon TL) 400 397 300 200 100 16 0 1995 2002 2010 42 Grafik 13 97 . 2002-2010 yılları arasında 9.6 kat 1995 2002 artmışken. Sağlık Bakanlığı Aşı Harcaması (2010 Fiyatlarıyla 15.Ulaştığımız oran üst gelir grubu ülkelerinin oranından (%95) yüksektir. GBP ihtiyaç duyulan aşıların programa eklenmesi ile genişleyen bir dinamizme sahiptir. Güneydoğu’ a 82 2002 yılında hedef çocuk nüfusununÜlkeler d Orta Üst Gelir Grubu Ülkeler 92 Üst Gelir Grubu Ülkeler 95 bazı illerimizde bu oran %50’nin bile altına inmişti. Ayrıca aynı gelir düzeyi grubunda (orta-üst gelir grubu) yer aldığımız ülkelerin karma aşı üçüncü dozundaki aşılama oranı %92‘dir. bu dönemde % 85’in üstünde başarı elde ettik. doğan her bebeğin aşı takvimine uygun olarak yukarıda sayılan hastalıklara karşı bağışık hale getirilmesidir. Aşılama Orta Alt Gelir Grubu aşılama oranı yurt genelinde %78 idi. 2010 yılında aşılamada yurt genelinde Türkiye 97 % 97 oranını yakaladık. “Genişletilmiş” deyimi ise aşısız veya eksik aşılı bebek ve çocukların tespit edildiği anda aşılanmasının sağlanması ve bu uygulamanın ülke genelinde her yerde eşit olarak yapılmasıOranları (%) anlamındadır. BDK yılda en az iki kez toplanarak güncel gelişmeleri görüşmekte ve önerilerde bulunmaktadır. Geçmişte aşılama oranları en düşük olan illerimizde bile.5 42. Gelir Gruplarına Göre Ülkelerin Aşılama Oranları (%) 100 82 75 75 92 95 97 50 25 0 Düşük Gelirli Ülkeler Orta Alt Gelir Grubu Ülkeler Orta Üst Gelir Grubu Ülkeler Üst Gelir Grubu Ülkeler Türkiye Türkiye Grafik 12 Aşılama hizmetlerine ayrılan kaynak 1995-2002 döneminde reel olarak sadece 2.Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP): GBP’nin temel amacı.5 kat arttı. Bakanlığımız bünyesinde aşıyla ilgili alanlardaki akademisyenlerden oluşan Bağışıklama Danışma Kurulu’nun (BDK) bilimsel desteği ve önerileri doğrultusunda geliştirilmekte ve yürütülmektedir. Düşük Gelirli Ülkeler 75 Son yıllarda elde ettiğimiz bu oranlar DSÖ Avrupa Bölgesi ülkeleri ile kıyaslandığında bir çok ülkeyi geride bıraktığımız görülmektedir.
tetanoz. ülkemizin MNT’yi elimine ettiği onaylandı. çocuk felci. 98 . Dünyanın önce gelen aşı firmalarıyla ilave aşıların takvime eklenmesi sürecinde bu aşıların Türkiye’de üretimini temin edecek girişimleri yürütüyoruz. Böylelikle daha az sayıda enjeksiyon ile daha çok aşının uygulanmasına imkân sağladık. Yürüttüğümüz ek çalışmalar ile 18 yaş altı grubun hepatit B ve kızamıkçık aşılamalarını da tamamladık. Böylelikle 1992-1998 arasında doğanların 3 doz aşı ile aşılanmalarına yönelik aşılama faaliyetimizi tamamladık. paketleme. 2008 yılı başından itibaren DaBT-İPA-Hib aşılarını (difteri. boğmaca. asellüler boğmaca. 2006 yılında ise bütün sağlık kuruluşlarında Hemofilus İnfluenza tip b (Hib). hepatit-B. Ayrıca Türkiye’de bu son teknolojiye sahip üretimin dolum aşamasının yapılmasını sağladık. Konjuge pnömokok aşısında 7 bileşenli aşıdan 13 bileşenli aşıya geçtik.Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesi 7 hastalığa (difteri. Aşılama takviminde 2010 yılında yaptığımız son yenilik ise ilköğretim çağında yaygın olarak görülen boğmaca vakalarını engellemek üzere ilköğretim birinci sınıflara asellüler boğmaca aşısını da içeren dörtlü karma aşıyı uygulamaya başlamamızdır. 2006-2007 yılları arasında “Tetanoz Aşı Günleri Programı”nı gerçekleştirdik. Aşı takvimine yeni aşıların eklenmesi ile ilgili değerlendirmelerimiz halen devam etmektedir. Teknoloji transferi ile bu aşının da kademeli olarak etiketleme. Bir yaşına kadar 7 antijenle 15 enjeksiyon şeklinde aşı yapılması gerekirken bu sayıyı 11 antijenle 12’ye düşürdük. Ayrıca bir çok ülkeden farklı olarak aşılama hizmetlerini tamamen ücretsiz olarak sunmaktayız. Kızamıkçık. 2005-2008 yıllarında ilköğretim kohortu. Ayrıca bu değişiklikle birlikte tam hücreli boğmaca aşısından asellüler boğmaca aşısına geçtik ve daha önce oral polio aşısı (OPV) uygulanırken buna ilaveten inaktif polio aşısını da (IPV) programa ekledik. Böylelikle dünyada aşılama takvimi ve oranları açısından değerlendirildiğinde en önde gelen ülkeler grubunda yer aldık. Şubat 2009’da DSÖ danışmanlığında Şırnak ilinde gerçekleştirdiğimiz validasyon çalışması sonucunda. Son olarak. Böylelikle DSÖ Avrupa Bölgesinde 18 yaş ve altı grubun (yaklaşık 25 milyon kişi) Hepatit B aşılamasını büyük oranda tamamlayan ilk ülke olduk. dolum ve formülasyon aşamalarını ülkemizde gerçekleştireceğiz. kızamık. verem) karşı aşılama yapılmaktaydı. 2008-2009 yıllarında orta öğretim kohortu ve 2009 yılından beri tanımlanan risk gruplarına destek aşılama aktivitelerini gerçekleştirdik. inaktif polio ve Hib aşısı) tek enjektör içine doldurulmuş olarak kullanıma hazır bir şekilde temin ettik. 1994 yılında başlatılmış ve 2005 yılında tekrar gözden geçirilmiş olan Maternal Neonatal Tetanoz (MNT) Eliminasyonu Programı kapsamında. Kabakulak aşıları yapmaya başladık. tetanoz. Bu şekilde bir seferde 5 hastalığa karşı aşılama yapılmasını sağladık.
İnaktif Polio (Dörtlü Karma Aşı) Erişkin Tipi Difteri-Tetanoz R: Rapel (Pekiştirme) I II I I I II II III III III R Aşı ile önlenebilir hastalıkların sürveyansında gelişmeler sağladık. İnaktif Polio. 99 .ayın sonu İlköğretim İlköğretim I Doğumda 18–24 ay 1. aselüler Boğmaca. Tetanoz. Kızamıkçık. 2005 yılına kadar polio dışı diğer aşı ile önlenebilir hastalıkları klinik tanı olarak toplamaktayken bu tarihte bulaşıcı hastalıkların sürveyansının güçlendirilmesi çalışması kapsamında laboratuvar desteği ile kesin vaka olarak toplamaya başladık. Kabakulak Oral Polio Difteri. grip. ay R I I II I R Hepatit B BCG Difteri. Hemofilus influenza tip b (Beşli Karma Aşı) Konjuge Pnömokok Kızamık.ayın sonu 4.ayın sonu 6.Türkiye’de yürütmekte olduğumuz Ulusal Bağışıklama Programına ilişkin şema aşağıda sunulmuştur: Tablo1: Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi ( Aralık 2010) 1.sınıf 12. Erişkin aşılamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yapmaktayız. Erişkin pnömokok. hepatit A ve suçiçeği belirlenmiş risk gruplarına Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği kapsamında aşı temin etmekteyiz.ayın sonu 2. aselüler Boğmaca.sınıf 8. Tetanoz.
Ülkemizde yürürlükte bulunan aşı takvimini gelişmiş ülkeler düzeyine getirdik.Sonuç olarak son yıllarda ülkemizde aşılama yüzdeleri sadece sayısal olarak artmakla kalmadı. kullanılan aşılar itibariyle de arttı. Tablo2: Türkiye’de Yıllara Göre Uygulanan Aşı Antijenleri 1995 Difteri Boğmaca Tetanoz Kızamık BCG Oral Polio (6 antijen) 2002 Difteri Boğmaca Tetanoz Kızamık BCG Oral Polio Hepatit B (7 antijen) 2010 Beşli kombine aşı •Difteri •Aselüler Boğmaca •Tetanoz •Polio •Hemofilus influenza tip B Üçlü kombine aşı •Kızamık •Kızamıkçık •Kabakulak Konjuge pnömokok BCG Hepatit B (11 antijen) 2011 Beşli kombine aşı •Difteri •Aselüler Boğmaca •Tetanoz •Polio •Hemofilus influenza tip B Üçlü kombine aşı •Kızamık •Kızamıkçık •Kabakulak Konjuge pnömokok BCG Hepatit B Suçiçeği? (12 antijen) 100 . 2002 yılında 7 antijene (1980 yılında 6 antijen kullanılıyordu) karşı korunma sağlanırken bu sayıyı modern aşıları da takvime ekleyerek 11 antijene yükselttik. Kaliteli ve güvenilir ürünlerin kullanımına özen göstermekteyiz.
Ayrıca. Türkiye’nin tüberküloz insidans hızı. “Dünya Sağlık Örgütü Küresel Tüberküloz Kontrolü 2010 Raporu” verilerine göre ülkemizin de içinde yer aldığı DSÖ Avrupa Bölgesi’nde 2009 yılı tüberküloz insidansı yüzbinde 47 iken. 101 . yıllara göre azalmakta olup 2002 yılında yüzbinde 58 iken 2009 yılında yüzbinde 29’dur.Bulaşıcı Hastalıklarla Etkili Mücadele Verem (Tüberküloz) Tüberküloz kontrolü için Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel bir kontrol programı. ülkemizde ise aynı standartlarda ve paralelde bir Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı uygulanmaktadır. DSÖ 44.4. tüberküloz kontrolü için tüm dünyada ulaşılması gereken hedefler olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak Türkiye. 2015 yılına kadar insidans hızı artışının durdurularak geriye çevrilmesidir.8 sayılı “Dünya Sağlık Asamblesi Kararı ve Tüberkülozu Durdurma Stratejisi” (Stop TB Strategy) çerçevesinde. Türkiye 2005 yılından itibaren “çok ilaca dirençli vakalarını iki yıl boyunca takip edip tedavi sonuçlarını raporlayabilen” bir ülke haline geldi. Türkiye’nin tüberküloz insidansı yüzbinde 29’dur. Diğer taraftan 2002 yılında yüzbinde 39 olan prevalans hızını 2009 yılında yüzbinde 25’e düşürdük. DSÖ Avrupa Bölgesi ve Türkiye TB İnsidansları (yüzbinde) 60 50 40 30 29 20 10 0 1995 2002 2009 58 54 54 47 40 DSÖ Avrupa Bölgesi TÜRKİYE Grafik 14 Bin Yıl Kalkınma Hedefleri. DSÖ tarafından 2015 için ortaya konulan hedeflere 2005 yılından itibaren ulaştı ve üzerine çıktı. DSÖ’nün tüberküloz insidansı ile ilgili hedefi. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde verem savaşı mücadelesinde yaptığımız başarılı çalışmalar ile 2015 yılı gelmeden “Bin Yıl Kalkınma Hedefleri” ve “Tüberkülozu Durdurma Stratejisi Hedefleri”ni yakaladık.
Şu andaki hedefimiz Türkiye dışından gelecek yeni kızamık virüslerinin Türkiye’de yerleşmesini önlemektir. Türkiye’deki kızamık epidemiyolojisini göz önüne alarak 2003 – 2005 yıllarında 9 ay – 14 yaş arası tüm çocukları ek doz kızamık aşısı ile aşıladık ve %96’lık bir aşılama kapsayıcılığına ulaştık. Hedefimiz. 2010 yılından sonra Türkiye dışından gelecek yeni kızamık virüslerinin Türkiye’de yerleşmesini önlemek ve kızamığa bağlı ölümleri engellemekti. uyguladığımız aşılama çalışmaları ile azaldı. Bu oranı %95’in üzerinde sürdürmeyi hedeflemekteyiz. Eliminasyon açısından en önemli stratejilerden olan rutin aşılamada önemli gelişmeler sağladık ve yıllardır %80’lerde seyreden aşılama oranlarını %90’ların üzerine çıkardık. 2009 ve 2010 yıllarında kızamık aşılama oranlarını sırasıyla %98. Destek aşılama çalışması sonrasında vaka temelli ve laboratuvar destekli kızamık sürveyansına geçtik. Programın amacı Türkiye’de kızamık ve kızamıkçık hastalıklarını elimine etmek. %96. 2008. 2010 yılı sonuna kadar Türkiye’de yerli virüs geçişini durdurmak. Cumhuriyet tarihinin ve Avrupa’nın en büyük hedef nüfusa sahip aşılama çalışmasıdır. %97. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesinin Kızamık Eliminasyon hedefine paralel olarak 2010 yılı sonuna kadar kızamık ve kızamıkçığı elimine etmeyi ve konjenital kızamıkçık sendromunu kontrol altına almayı hedef olarak benimsedi ve çalışma programına aldı. 2006. Kızamık vaka sayısı 2001 yılında 30. Bu kampanya. 2002-2010 yıllarını kapsayan “Kızamık ve Kızamıkçığın Eliminasyonu ve Konjenital Kızamıkçık Sendromunun (KKS) Önlenmesi Programı”nı hazırladık. Son 3.5 yılda tespit edilen toplam 115 vakanın tamamı importe (ülkemiz dışından gelmiş) ya da importe vakayla ilişkili vakalardır. 2010 yıllarında ve 2011 ilk altı ayında ise Ülkemizde yerli vaka sayısı sıfırdır. Türkiye’de kızamığa bağlı morbidite ve mortalitenin yüksekliğini ve Dünyada ve Avrupa bölgesinde son yıllarda kaydedilen gelişmeleri ve tecrübeleri de dikkate alarak. 2009. 2008. 2007.Kızamık Türkiye. 102 . %97 ve %98 olarak gerçekleştirdik.509 iken. 2006 ve 2007 yıllarında sırasıyla 34 ve üç kızamık vakası görülmüştür. KKS’yi önlemek ve bu düzeyleri sürdürmektir. Böylece eliminasyon dönemine geçtik.
Avrupa Bölgesi eliminasyon hedefini 2015 yılı sonuna ertelemiştir. belgelendirme için.000 2. Cumhuriyet tarihinin ve Avrupa’nın en büyük hedef nüfusa sahip aşılama çalışmasıdır.000 6.000 11. 103 . Kampanya. Kampanya çerçevesinde 18.022 1. 2003 yılı içinde Okul Aşı Günleri kapsamında ilköğretime devam eden tüm öğrenciler.000 3.015 DSÖ 2010 İstatistiklerine Göre Kızamık Vaka Sayıları (Üst Gelir Grubu Ülkelerden Örnekler .000 çocuğumuzu aşıladık.2008) 11015 2022 1617 1445 917 604 3 12. Kızamıksız Türkiye Dönemi Kızamıkla mücadele kapsamında Dünya Sağlık Örgütü’nün “Kızamığın Kökünün Kazınması” hedefini ülkemizde gerçekleştirdik.445 917 604 FRANSA 0 JAPONYA İSVİÇRE İTALYA İNGİLTERE ALMANYA 3 TÜRKİYE* Grafik 15 (*) : Türkiye’deki vakaların hepsi yurtdışı kaynaklı (“importe” vaka)’dır. Bundan sonraki hedefimiz Türkiye’de yerli virüs görülmesini engellemektir.509 kızamık vakası görülmüşken 2008 yılından itibaren yerli kızamık vaka sayısı sıfırdır. Bu kampanyada aşılama oranı %97 olarak gerçekleşti.JAPONYA İSVİÇRE İTALYA İNGİLTERE ALMANYA FRANSA TÜRKİYE* DSÖ 2010 İstatistiklerine Göre Kızamık Vaka Sayıları (Üst Gelir Grubu Ülkelerden Örnekler . Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi’ndeki diğer ülkeleri beklemektedir.2008) 9.617 1.217. Bu kapsamda 2003-2005 yıllarını kapsayan büyük bir aşı kampanyası yaptık. Bu nedenle eliminasyon hedefine ulaşan ülkemiz. ilkokul birinci sınıflar ve 6-14 yaş arası okula devam etmeyen çocuklar hedef alındı. 2005 yılı içinde okul çağı öncesi tüm çocuklar. Son yıllarda Avrupa’da bir çok ülkede görülen kızamık salgınlarını göz önünde bulunduran Dünya Sağlık Örgütü. Kampanya ve sonrasında yapılan aşılama çalışmalarının sonucunda ülkemizde 2001 yılında 30.
Yaptığımız ve geliştirdiğimiz etkili mücadele ile 2002 yılında 10. Bu program ile 2012 yılına kadar Ülkemizden yerli sıtmanın elimine edilmesini hedefliyoruz. bulaşıcı hastalıklar içerisinde Sıtma hastalığını AIDS ve tüberkülozdan sonra önem sırasına göre üçüncü sıraya koymaktadır. Yıllarca vektör mücadelesi amacı ile kullanılan insektisit gruplarını değiştirerek. Türkiye DSÖ Avrupa Bölgesinde Tacikistan ile birlikte en başarılı ülke seçilmiştir. DSÖ. Sıtma yoğun illerde koordinasyon sağladık. Sıtma ile savaşta büyük bir başarı sağladık. Bulaşıcı Hastalıklar İhbarı ve Bildirim Sistemi Bulaşıcı Hastalıkların İhbarı ve Bildirim Sistemini yeniden belirledik ve 2005 yılından itibaren uygulamaya başladık. Ortak çalışma ve bilgi paylaşımları oluşturduk.224 olan sıtma vaka sayısını 2010 yılı sonu itibariyle sıfıra düşürdük. • Bildirime esas bulaşıcı hastalıklar listesini güncelledik. Vektör kontrolü amacıyla sıtma yoğun bölgelerde özel çalışma programları hazırladık. 104 . Türkiye’nin bu başarısını Avrupa Bölge Ofisi Sıtma Raporu 2011’de “Başarı Hikayesi” olarak kaleme alacaktır. daha önce 36 olan bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalık sayısını 51 olarak yeniden belirledik. 2002 yılında 10 binin üzerinde olan sıtma vaka sayısını. Sıtma tanısı alan hastaların birebir tedavilerini yaptık. Sürveyans ve tedavi hizmetlerini güçlendirmek amacı ile mobil ekiplerin oluşturulmasına büyük önem verdik. Bu çalışma ile. DSÖ stratejileri ve Bakanlığımız politikaları çerçevesinde cesaretli ve akılcı adımlar attık. Ülkemizde de geçmiş yıllarda önemli bir halk sağlığı sorunu olan sıtma hastalığını gündemimizden düşürmek için. Böylece 2010 yılında “Sıtma Eliminasyon Programı”na başladık. Bildirim sistemi içerisinde yer alan hastalıklar ve bildirim şekillerini yeniden düzenledik. Eski Soruna Yeni Çözümler: Sıtmayı Hatırlamamak Üzere Unutmak İçin Dünya Sağlık Örgütü. Sıtma hastalığını ülkemiz için ciddi bir sorun olmaktan çıkardık ve eliminasyon (yok etme) sürecine girdik. Sıtmanın olmadığı veya az olduğu bölgelerden sıtma yoğun bölgeye sıtma sezonu boyunca geçici işçiler görevlendirdik. 2010 yılında sıfıra düşürdük. daha etkili ve uygun ilaçların alınmasına özen gösterdik. Belediyeler ve ilgili kamu kuruluşları ile işbirliği içerisinde çalıştık.Sıtma Bulaşıcı hastalıklar alanında yürütmekte olduğumuz yoğun çalışmalar sonucu çarpıcı başarılar elde ettik. Bu programların kontrolünü düzenli olarak yaptık. Sıtma hastalarının bulunması amacı ile sürveyans çalışmalarına ağırlık verdik.
Hekimler tarafından standart vaka tanımına ve laboratuvar kriterlerine göre tanı konulan hastaların bildirimi. • Bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıkları A. Bu. • • Bazı enfeksiyon etkenlerini de bildirim listesine dahil ettik. 105 . Su ve besinlerle bulaşan hastalıkların takip edilmesi amacı ile erken uyarı ve yanıt sistemi (EUYS) çalışmalarını başlattık. “enfeksiyon etkenleri”nin bildirimini tarif etmektedir. C Grubu Hastalıklar: İkinci basamak ve üzerinde yer alan sağlık kurumları tarafından bildirimi yapılması gereken hastalıklara bu grupta yer verdik. laboratuvarların ilk kez. D Grubu Hastalıklar: Diğer gruplardan farklı olarak. Belirlediğimiz enfeksiyon etkenlerinin ilgili laboratuvarlardan bildirimlerinin yapılmasını sağladık. bildirim sisteminde yer alan algoritmaya göre yapılacaktır. halen halk sağlığı sorunu olarak önemini koruyan bazı bulaşıcı hastalıkların etyolojik ajanları hakkında veri elde edilmesi ve gerektiğinde bunların ileri epidemiyolojik araştırmalarının yapılabilmesidir. Avrupa Birliği uyum sürecinde bulaşıcı hastalık bildirimlerinin AB müktesebatına uyumlu hale getirilmesi amacıyla hazırladığımız “Bulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliği”ni 30 Mayıs 2007 tarihli Resmi Gazete’de yayımladık. enfeksiyon hastalığı bildiriminin klinik gözleme dayalı (opinion based) değil. • 2010 yılından itibaren yıl boyunca ishalle seyreden hastalıkların günlük sürveyansına başladık. doğrudan bildirim sistemine dahil olmalarını gerektiren önemli bir yeniliktir. Bu gruplar ve bildirim özellikleri aşağıda yer almaktadır.• Standart vaka tanımları getirdik.B. Laboratuvarların doğrudan ve dolaylı olarak sistem içinde rol almasını sağladık. B Grubu Hastalıklar: Başta DSÖ’nün 1969 tarihli Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (International Health Regulations) olmak üzere çeşitli kararlar uyarınca. A Grubu Hastalıklar: Birinci basamaktan itibaren sağlık sisteminde yer alan tüm kurumlar tarafından bildirilmesi gereken hastalıklardır. kuşku duyulduğu anda ihbarı zorunlu olan hastalıklara yer verdik. • Bildirim sistemi içerisinde su ve besinlerle bulaşan hastalıkların etkenlerinin tespit edilerek bildiriminin sağlanması amacı ile D grubu bildirimi zorunlu etkenler arasında yer almasını sağladık.C ve D olmak üzere dört grup olarak sınıflandırdık. daha ziyade laboratuvardan elde edilmiş somut bulgulara (evidence based) ve yayınlanmış olan rehberde yer alan vaka tanımları kriterlerine uygun olmasını sağladık. Amaç. Hastalıkların bildiriminde bazı özelliklere göre gruplandırmalar yaptık. Su ve Besinlerle Bulaşan Hastalıklar Su ve besinlerle bulaşan hastalıkların kontrolü ve salgınların önlenmesi amacı ile.
“İzleme Değerlendirme ve Toplumda Farkındalık Oluşturulması” konu başlıklarında çalışmak üzere alt çalışma grupları oluşturduk. 106 . toplumsal farkındalığı artırıcı çalışmalar önermek ve ayrıca HIV/AIDS alanında Ulusal AIDS Komisyonuna tavsiyede bulunmaktır. Pandemiye Hazırlık Amacıyla Yapılan Çalışmalar a. Ayrıca HIV/AIDS’e ilişkin koruyucu ve önleyici hizmetlere erişimin arttırılması. Gerek interpandemik dönemde. ilk kez 2010 yılı içerisinde “Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar (CYBE) Bilim Kurulu”nu oluşturduk. b. bilinçlendirme ve bilgilendirmeye yönelik eğitim projeleri yürüttük.tr internet sitesini oluşturduk. Rehberler hazırladık. “Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri”. İl Sağlık Müdürlüklerince İl Pandemi Planları’nın hazırlanması aynı yıl içerisinde tamamlandı. Proje kapsamında özellikle HIV/AIDS hastalarının ağırlıklı olarak bulunduğu illerde çeşitli çalışmalar yürüttük.grip.Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar ve HIV/AIDS Küresel Fon Merkezi ile Bakanlık olarak. “Sürveyans”. Mevzuat Güncellemesi”. gov. Ulusal Pandemi Planımız Avrupa Bölgesindeki en kapsamlı ve iyi hazırlanmış örneklerden biridir. Bilim Kurulu’nun amacı. Pandemik İnfluenza Ulusal Faaliyet Planı’nın hazırlanması Dünya Sağlık Örgütü’nün üye ülkelere tavsiyeleri ve rehberliği doğrultusunda ülkemizde muhtemel influenza pandemisine hazırlık çalışmalarını 2004 yılından bu yana yürütmekteyiz. Ulusal Hedef ve Stratejilerinin Güncellenmesi. gerekse pandemi döneminde iletişimin güçlendirilmesi ve Bakanlığımız politika ve uygulamalarının etkin biçimde anlatılabilmesi için www. tedavi ve izlem protokolleri konularında teknik ve bilimsel destek sağlamak. Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri kurduk. 2005 yılında Türkiye HIV/AIDS Önleme ve Destek Programı (HÖDP) adında 2. “Ulusal Eylem Planı. Bilim Kurulu içerisinde “HIV/AIDS ve diğer CYBE Standart Tanı ve Tedavi”.5 yıllık bir proje gerçekleştirdik. CYBE ile mücadelede güncel gelişmelerin ulusal politikalarımıza yansıtılmasını sağlamak. İl Pandemi Planlarının Hazırlanması ve Pandemi Hazırlık Tatbikatı Yerel planların hazırlanması için bir çerçeve işlevi de gören Pandemi Planında öngörüldüğü gibi. Bu kapsamda akademisyenler ve birçok kurum ve kuruluşu temsil eden uzmanlardan oluşan 60 kişilik bir kurul mevcuttur. Bu merkezlerde görev yapan sağlık personeline danışmanlık ve test eğitimleri verdik. tanı. Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonların kontrolüne yönelik yürütülen faaliyetlere bilimsel destek sağlamak amacıyla.
Pandemi Bilim Kurulu içerisinden. Yaz ayları boyunca da bu önlemleri sürdürerek ülkemizde görülen vaka sayısının en alt düzeyde olmasını sağladık. İlave 3 milyon doz aşıyı da tedbir amaçlı olarak stokladık. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile birlikte yaptığımız çalışmalarla hastalığın vatandaşlarımızı etkilemesinin önüne geçtik. Bu kapsamda vatandaşlarımızı bilgilendirici afiş. Bunun dışında herhangi bir ödemede bulunmadık. d. Bu süreçte Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile işbirliği içerisinde yaptığımız çalışmalar. Yapılan tüm çalışmalara rağmen 656 vatandaşımız maalesef pandemik H1N1’e bağlı olarak hayatını kaybetmiştir. gerekse pandemi sonrasında yaptığımız modelleme ve seroprevelans çalışmaları. Pandemi İzleme Kurulunu toplayarak durum değerlendirmesi yaptık. Sonbahar aylarıyla birlikte ülkemizde de tırmanışa geçen H1N1 vakaları ile mücadeleye devam ettik. H1N1 Virüsü Mücadele Çalışmaları 2009 yılı Mart ayında Meksika’da görülen şüpheli grip vakalarının bildirimi üzerine çalışmalara başladık. Aldığımız bu 6 milyon doz aşı için toplam 32 milyon Euro ödeme yaptık. Vaka yönetimi algoritmasının hazırlanması. Fakat 3 milyon doz aşı kullandık. 107 . pandemik H1N1 aşısı teminine yönelik görüşmeler yaptık ve ilgili firmalarla 43 milyon dozluk aşı temini konusunda ön anlaşmalar yaptık. Önemli bir zaman kazandıran söz konusu çalışmalarla birlikte. yoğun bakım kapasitelerinin artırılması. hava ve deniz sınır kapılarında sağlık kontrolleri başlattık. toplumun %15-25’inin hastalıktan etkilendiğini göstermektedir. bilgilendirici kliplerin hazırlanması ve ulusal kanallar yoluyla vatandaşımıza ulaştırılmasını sağladık. Pandemik H1N1 vakalarının görülmeye başlanmasıyla birlikte. 2006 yılının ilk günlerinde Ağrı’da tespit edilen ağır solunum yolu enfeksiyonu vakalarının kuş gribine bağlı olduğu belirlendi. ülkemizde yapılan pandemi hazırlık çalışmalarının başlıca gerekçelerinden biri olmuştur. Böylece 2008 yılına kadar tespit edilen birçok başka hayvan mihrakı olmasına rağmen yeni insan vakalarının oluşmasının önüne geçtik. bu süreçte tespit edilen 12 kuş gribi insan vakasından 4’ü maalesef hayatını kaybetti. Bu kapsamda kara.c. Ülkemizde ilk kanatlı hayvan mihrakı 2005 yılında Balıkesir/Kızıksa’da tespit edildi. hastalığın ülkemize girişini geciktirici önlemleri uygulamaya koyduk. H1N1 polikliniklerinin oluşturulması. broşür hazırlanması ve dağıtımı. poster. aldığımız etkin önlemleri geliştirdik. uluslararası sağlık otoritelerince yakından takip edildi ve örnek çalışmalar olarak takdirle karşılandı. Kuş Gribiyle Mücadele Çalışmaları 90’lı yılların sonlarından itibaren dünya gündemine giren kuş gribi. yeni laboratuvarlarla tanı kapasitesinin artırılması yoluyla hastalığın etkilerinin sınırlandırılması çalışmalarını yürüttük. Gerek pandemi döneminde. hızlı karar verme süreçlerinde daha sık aralıklarla çalışma yürütmeleri amacıyla bir Pandemi Yürütme Kurulu oluşturduk.
KKKA ile mücadele kapsamında: Kene tutunması durumunda kullanılmak üzere kene çıkarma kartı dağıttık. Son yıllarda hastalığın görüldüğü alan genişlemiş olup hemen hemen ülkemizin her bölgesinden sporadik vaka bildirimi yapılmaktadır. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı. Sevk edilecek hastalar için 16 ilde bölge merkezleri oluşturduk. Nisan-Ekim ayları arasında ülkemizde önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturmaya devam etmektedir. yaşlı bakımevi ve huzurevinde kalan kişilerin. 5. hemoglobinopatisi veya immün yetmezliği olan veya immünsupresif tedavi alan erişkin ve çocuklar ile 6 ay18 yaş arasında olan ve uzun süreli asetil salisilik asit tedavisi alan çocuk ve adolesanların bu kapsamda aşılanabilmelerini sağladık. Yine aynı komisyon her yıl belirli dönemlerde toplanarak gerekli değerlendirme ve planlamalara ilişkin tavsiyelerde bulunmaktadır. 108 . Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) Hastalığı 2003 yılında şüpheli klinik tablo ile seyreden vakaların bakanlığımıza bildirilmesi üzerine olgulardan aldığımız kan ve serum örneklerinin analizlerini Pastör Enstitüsü’nde yaptırdık. Ayrıca grip aşısının Sağlık Uygulama Tebliği kapsamına alınması ve 65 yaş üstündekiler. Hastalığın belirlenmesinden sonra Bakanlığımız bünyesinde Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi Bilim Kurulu oluşturarak hastalıkla ilgili almamız gereken önlemleri ve bundan sonra yapılacak çalışmaları belirledik.Mevsimsel Grip Kontrol Çalışmaları 2006 yılından itibaren influenza yönünden yüksek riskli olan sağlık çalışanlarının aşılanması için her yıl aşı alımı ve illere dağıtımı ve ücretsiz olarak uygulamasını gerçekleştirdik. kronik renal disfonksiyonu. Halkın bu kartı kullanmasının keneyi vücudundan hemen çıkarma konusunda duyarlılığını artıracağını ön gördük. Analizler sonucunda hastalığın KKKA olduğu kesinlik kazandı. Korunma konusunda kene-insan temasının önlenmesi önemlidir. ilk tespit edildiği 2003 yılından bugüne kadar. astım dâhil kronik pulmoner ve kardiyovasküler sistem hastalığı olan erişkin ve çocuklar. havaların ısınmaya başlaması ile birlikte hastalığın taşıyıcısı ve bulaştırıcısı olan kenelerin aktif hale gelmesi sonucu. Hastalık riskinin bulunduğu yerlerde kene popülasyonunu kabul edilebilir bir seviyeye indirgenmesi çalışmaları çerçevesinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından sığırlar başta olmak üzere çiftlik hayvanlarında periyodik olarak ilaçlama çalışmaları sürdürülmektedir. Hastaların daha yakından takip ve tedavi gerektiren durumlarda bir üst basamak sağlık kuruluşuna sevk edilmeleri gerekmektedir. diabetes mellitus dâhil herhangi bir kronik metabolik hastalığı.
6. Vaka görülen yerleri tespit ederek bu bölgelerdeki kene popülasyonunu araştırdık. Kronik Hastalıklarla Mücadele Yirminci yüzyılda dünyada eğitim ve gelir düzeyindeki yükselme. Risk Faktörleri Çok Yaygındır: Sık görülen ve önlenebilen risk faktörleri temel kronik hastalıkların altında yatan sebeplerdir. Bu çalışmanın hazırlıkları sürmektedir. Bu çalışma kapsamında bazı hastaların tedavisinde kullanmaktayız. Tüm ölümlerin %60’ı kronik hastalıklardan meydana gelmektedir. 109 . Bu çalışmanın sonuçlarına göre serumun kullanımının yaygınlaştırılmasını hedefliyoruz. En Yoksul Ülkeler En Çok Etkilenenlerdir: Kronik hastalıklardan meydana gelen ölümlerin sadece %20’si yüksek gelirli ülkelerde ortaya çıkarken. aynı zamanda bulaşıcı olmayan hastalıklarda (kronik hastalıklar) artışa sebep olmuştur. toplumdaki sağlık sorunlarının çocukluk çağı hastalıklarından yaşlı nüfusta görülen bulaşıcı olmayan hastalıklara kaymasına yol açmıştır. bulaşıcı hastalıkların kontrolü gibi etkenler doğuşta beklenen yaşam süresinin artmasına sebep olmuştur. Hastaların tedavisinde kullanılmak üzere immün serum oluşturduk. Yaşlı nüfusun çocuk nüfusa oranında artış. Vaka bazlı sürveyans yürütmekteyiz. Dünyanın her yerindeki erkek ve kadınlarda tüm yaşlarda meydana gelen kronik hastalık ölümlerinin çoğu bu risk faktörleri ile açıklanabilmektedir. Ayrıca bu verilere dayanarak ülkemizin kene ve vaka haritasını çıkardık. Herhangi bir önlem alınmaz ise 388 milyon kişinin gelecek 10 yıl içinde kronik hastalıklardan öleceği tahmin edilmektedir. beslenme alışkanlıklarının değişmesi. Yaşam süresinin uzaması istenen bir şey olmakla birlikte. Bu risk faktörlerinin önde gelenleri şunlardır: • Sağlıksız beslenme. Ribavirin adlı ilacın etkinliğini araştırmak üzere bir çalışma grubu oluşturduk. kronik hastalıklardan meydana gelen ölümlerin %80’i dünya nüfusunun çoğunluğunun yaşadığı düşük ve orta gelirli ülkelerde ortaya çıkmaktadır. Kronik Hastalıklar Hemen Bütün Ülkelerde Ölümün En Temel Sebepleridir: 2005 yılında 35 milyon kişinin kronik hastalıklardan öldüğü tahmin edilmiştir. • Tütün kullanımı. KKKA hastalığının bildirimi için Web tabanlı bildirim sistemi oluşturduk. • Yetersiz fiziksel aktivite. hastalık etkenini taşıyan kenenin Hyalomma soyuna ait olduğunu tespit ettik.
Kronik hastalıkların yaşam süresi ve kalitesine etkisi. Bu yüzden de önerilerde bulunmak kolay. Böylesi kazanımların sağlanması büyük oranda. Mesela. fiziksel hareketliliğin yaygınlaştırılması. cinsiyet ile davranışlardan etkilenmektedir. ancak ulusal politikalar ve uzun soluklu stratejiler yoluyla başarıya taşınabilir. tuz tüketiminin azaltılması gibi önlemlerle kan basıncı ve kolesterol yüksekliği önlenebilmektedir. Bu kazanımlar sayesinde kurtarılan yaşamların toplam sayısı çok büyüktür. sigaranın bırakılmasından iki yıl sonra kalp ve damar hastalığı riski %50 azalmaktadır.Bu hastalık grubunda çok sayıda hastalık bulunmasına rağmen çoğunun risk faktörleri ve korunma stratejileri ortaktır. Sağlığın korunması ve geliştirilmesi çalışmalarında bütün sektörlerin rol ve sorumluluğu bulunmaktadır. sosyal ve politik çevreden. hem tüm topluma hem de bireylere yönelik olan ve altta yatan sık görülen risk faktörleri ile özel bazı hastalıklara odaklanan kapsamlı ve entegre yaklaşımların uygulanması ile gerçekleştirilmiştir. değiştirilmesi zor alışkanlıklar arasındadır.D. fakat önlemlerin yaşama geçirilmesi zordur. Bulaşıcı olmayan hastalıklar toplumun tüm katmanlarının gündeminde yer almalıdır. sigara kullanımını terk etmek gibi davranışlar doğruluğuna inanılsa da. İngiltere ve A.B. Sağlıklı beslenme.’de 14 milyon kardiyovasküler hastalık ölümü önlenmiştir. Avustralya. DSÖ’nün tahminlerine göre 1970’den 2000 yılına kadar sadece A. düzenli fiziksel hareketlilik. Örneğin. Tüm bu risk faktörleri ekonomik. Risk faktörlerinin kontrol altına alınması ve diğer temel önlemlerle hastaneye yatış. Polonya gibi orta gelirli ülkeler de son yıllarda oldukça ilerleme kaydetmiştir. Sağlıklı beslenme. bu hastalıklara bağlı işgücü kayıpları ve ölümlerin de azalması ile sağlık durumunun ve ekonomik yükün iyiye gitmesine katkıda bulunacaktır.’de son otuz yıl içinde kalp hastalığı ölüm hızları %70’lere kadar düşmüştür. pahalı tedavi edici ve cerrahi işlem gerektiren hastalıkların azalması. 110 . maddi ve manevi maliyetlerin yüksekliği düşünüldüğünde yaşam tarzını değiştirmeye yönelik programların önemi daha iyi anlaşılacaktır.D. Var olan bilginin uygulanması çeşitli ülkelerde orta ve yaşlı kişilerin yaşam beklentisi ve yaşam kalitesinde büyük ilerlemeler kaydedilmesini sağlamıştır. Kanada. tütün kullanımının azaltılması gibi uygulamalar tüm sektörlerin katılımını gerektirmektedir. Ayrıca yine sağlıklı beslenmenin teşvik edilmesi. Kronik hastalıklara sebep olan risk faktörleri ile mücadele.B. Bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadelede koruyucu hekimlik yaklaşımı etkili bir yaklaşımdır. Bu sebeple sağlığın geliştirilmesi (health promotion) çalışmaları önemlidir.
fiziksel hareketsizlik ve zararlı alkol kullanımı için paylaşılan değiştirilebilir ana risk faktörlerini azaltmak için müdahalelerin artırılması. Hedef 4: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için araştırma yapmaya teşvik etmek. a. Dünya Sağlık Örgütü. kronik hastalıklara yönelik yapılanmamızı gözden geçirerek kronik hastalıklar ve sağlığın teşviki ve geliştirilmesi konularında çalışmak üzere iki yeni daire kurduk.Dünya Sağlık Örgütü. Avrupa Birliği ve DSÖ. Bu noktadan hareketle. 2008 yılında. Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı Kalp ve damar hastalıklarından ölümler gelişmiş batılı ülkelerde azalma eğilimi gösterirken gelişmekte olan ülkelerde artmaktadır. Hedef 3: Bulaşıcı olmayan hastalıklar. Avrupa Bölgesi’ndeki kalp damar hastalıkları yükünü önemli ölçüde azaltmak ve hastalık yüklerinde ülke içinde ve ülkeler arasında bulunan hakkaniyetsizlik ve eşitliksizlikleri azaltmak amacıyla “Avrupa Kalp Sağlığı Sözleşmesi”ni imzaya açmıştır. Bulaşıcı olmayan hastalıkların oluşturduğu hastalık yükünde önemli bir payı olan kalp ve damar hastalıkları açısından olumlu olan husus büyük ölçüde “önlenebilir” olmalarıdır. bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için 2008-2013 yıllarını kapsayan bir plan tasarısı kabul etti ve aşağıdaki hedefleri belirledi: Hedef 1: Küresel ve ulusal seviyelerde kalkınma işi içinde bulaşıcı olmayan hastalıklara tanınan öncelikleri artırmak ve tüm hükümet birimlerinin politikaları ile bu tür hastalıkların önlenmesi ve kontrolünü bütünleştirmek. tütün kullanımı. Hedef 5: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için ortaklıkların teşvik edilmesi. Hedef 2: Bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için ulusal politikalar ve planlar oluşturmak ve güçlendirmek. Hedef 6: Bulaşıcı olmayan hastalıkların ve belirleyicilerinin izlenmesi ve ulusal. sağlıksız beslenme. kronik hastalıkların hızla arttığını ve gelecekte sağlık sistemleri önünde en büyük iş yükünü oluşturacağını söylemektedir. obezite. kolesterol ve sigara içiminin kontrolü ile kalp ve damar hastalığı görülme sıklığının yarıya indirilebileceğini bildirmektedir. Kronik hastalıklar kontrol programı kapsamında sağlığın korunması ve erken ölümlerin önlenmesi amacı ile eylem planlarını ve mücadele yaklaşımlarını geliştirip kalp-damar hastalıkları. Ancak toplumların yaşlanması ve beklenen yaşam süresinde görülen uzama ile gelişmiş ülkelerde kalp ve damar hastalığı sayısı artmakta ve bunlara bağlı yük ise azalmamaktadır. 111 . Dünya Sağlık Örgütü kan basıncı. diyabet. kronik solunum yolları hastalıkları başta olmak üzere ulusal programları planlayarak uygulamaya koyduk. bölgesel ve küresel seviyelerde gelişimin değerlendirilmesi.
ilaç yönetimi. kapsamlı bir kalp ve damar hastalıklarını önleme ve kontrol programının ikincil ve üçüncül korumaya yönelik insangücü planlaması. • Sağlıksız beslenme alışkanlıklarının ve şişmanlığın önlenmesi ve fiziksel hareketsizliğin giderilmesi. Bu çerçevede Bakanlığımız. Hazırlanan ilk planın tamamlayıcısı olmak üzere ikincil ve üçüncül korumaya yönelik yüksek risk stratejilerini içeren “Kalp ve Damar Hastalıklarında İkincil ve Üçüncül Korumaya Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı hazırladık. • Kalp ve damar hastalıkları konusunda toplumun bilgilendirilmesi. Dr. kalp ve damar hastalıkları ile mücadelede başlıca risk faktörlerinin azaltılması yolu ile kalp ve damar hastalıklarını önlemek ve bu alanda kontrolü sağlamaktır. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı hazırladı ve bunu uygulamaya koydu. Planın kapsamı Türkiye’de kalp ve damar hastalıkları için başlıca risk faktörlerini önlemeye yönelik olarak . “önlenebilir” nitelikteki kalp ve damar hastalıklarından korunma stratejilerini geliştirmek. • Sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımının azaltılması. “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. Recep AKDAĞ ve dokuz uzmanlık derneği başkanı tarafından imzalandı. hasta olanlar için tedavi imkânları sağlamanın yanısıra. 112 . yüksek risk stratejisi yaklaşımları içermesi gerekmektedir. Bu çerçevede yapılması gereken. tıbbi cihaz yönetimi. • Toplumsal farkındalığı artırmak. başlıca risk faktörleri konusunda olumlu ve kalıcı davranış değişiklikleri oluşturmak suretiyle insanların sağlık açısından kalitesi yüksek bir hayat sürdürmelerini sağlamaktır. sürveyans ve araştırmalar. acil tedavi hizmetleri. obezite ve fiziksel hareketsizlik) yönelik olarak tasarlanan ve entegre toplum tabanlı bir program olan “Türkiye Kalp ve Damar Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı” ile amacımız daha sağlıklı bir Türkiye için. birey ve toplum için planlar yapmaktır. palyatif tedavi ve evde bakım hizmetleri. ilgili Sivil Toplum Kuruluşları işbirliği ile öncelikle üç temel risk faktörüne (tütün. rehabilitasyon. finansman ve sektörlerarası işbirliği ve geleceğe yönelik uygulamalar da dahil. Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı tamamladıktan sonra kalp ve damar hastalıklarına dair ikincil ve üçüncül korumaya yönelik diğer yaklaşımları da içeren ulusal bir programa ihtiyaç duyduk.Avrupa Kalp Sağlığı Sözleşmesi’nin ulusal imza töreni Ankara’da 25 Aralık 2007 tarihinde yapıldı ve sözleşme Sağlık Bakanı Prof. Ayrıca. cerrahi. teknoloji.
DSÖ.1 milyon kişinin diyabet nedeniyle öldüğünü tahmin etmektedir. bugün bulaşıcı olmayan hastalık grupları önem kazanmıştır. diyabetten ölümlerin önümüzdeki 10 yıl içerisinde %50’den fazla artacağını belirtmektedir. İlaç Yönetimi 5.8 olacağı hesaplanmaktadır. Her yıl ortalama 7 Milyon kişinin diyabetli hasta nüfusuna eklendiği göz önüne alınırsa. b. Örgütlenme. Risk Faktörleri. Diyabetten ölümlerin %80’i düşük veya orta gelirli ülkelerde meydana gelmektedir. 20-30 yıl öncesinin sağlık gündeminde bulaşıcı hastalıklar çok daha öncelikli iken. Araştırmalar ve Geleceğe Yönelik Uygulamalar 11. Kardiyovasküler Cerrahi 8. Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF). Acil Tedavi Hizmetleri ve Kardiyopulmoner Resusitasyon (CPR) 4. Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı Dünya Sağlık Örgütü dünya genelinde 180 milyondan fazla insanın diyabetli olduğunu ve 2005 yılında 1. İnsangücü ve Eğitim 3. 2010 yılı tahminlerine göre tüm Dünya’da 20-79 yaş arası erişkin nüfusta diyabet prevalansı %6. Beklenen yaşam sürelerinin uzaması. Sürveyans. Rehabilitasyon. beslenme alışkanlıkları ve diğer çevresel faktörler bulaşıcı olmayan hastalıkların morbidite ve mortalitesini artırmıştır. değişen yaşam şartları ve stres faktörü.6 dır. Dünya’da 285 Milyon diyabet hastası olduğunu tahmin etmektedir. bu rakamın önümüzdeki 10 yılda 350 Milyon’un üzerine çıkması beklenmektedir. 113 .Bu plan şu başlıklardan oluşmaktadır: 1. acil olarak harekete geçilmezse. Cihaz Yönetimi 6. Palyatif Tedavi ve Evde Bakım Hizmetleri 10. İzleme ve Değerlendirme “Risk Faktörlerine Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı”nı da bu çalışma kapsamında güncelleyerek “Kalp ve Damar Hastalıklarında İkincil ve Üçüncül Korumaya Yönelik Stratejik Plan ve Eylem Planı” içinde yeniden düzenledik. Sektörler Arası İşbirliği 12. Ülkemizde de artan gelişmişlik düzeyi ile birlikte hastalık görünümleri de değişime uğramaktadır. Bu değerin 2030 yılında %7. Pediatrik Kardiyoloji 7. Serebrovasküler Hastalıklar-(İnme) 9. Koruma ve Önleme 2.
Bu program diyabete yönelik mücadele ve diyabet yönetimi politikalarının. Kahramanmaraş.2 bulundu. Malatya. Balıkesir. Edirne. Muğla. Kayseri. Diyabetin kontrolü hedefine yönelik strateji metni ile orta ve uzun vadeli eylem planlarına yönelik düzenlediğimiz çalıştayları 15-20 Şubat 2010 tarihleri arasında geniş katılımla tamamladık ve Mart 2010 tarihinde sonuç raporunu oluşturduk. İçel. Bu nedenle diyabeti hem bir kronik hastalık hem de bir risk faktörü olarak görmek doğru bir yaklaşım olacaktır. 2010 yılında yaptığımız 14 TURDEP-II çalışmasının ön 13 sonuçlarına göre erişkin nüfusta 12 da diyabet sıklığının %13’e ulaştığı 10 görüldü. Oranın bu şekilde yükselmesi problemin önemini ve büyüklüğünü açıkca ortaya koymaktadır. ilgili tüm sektörlerin aktif katılımları ile hazırladık. ülkemizde tip 2 diyabet prevalansı 20 Yaş Üzeri Diyabetli Oranı (%) %7. Ordu ve Van) diyabet poliklinikleri/merkezleri kurduk. Niğde. Aynı yıl “Ulusal Diyabet-Obezite-Hipertansiyon Kontrol Programı”nı da yayımladık. Erzincan. “Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı Stratejik Plan ve 1998 2010 20 Yaş Üzeri Diyabetli Oranı (%) 7. Kırıkkale.2 13 Eylem Planı”nı. 1998 yılında yapılan Türkiye Diyabet Epidemiyoloji Çalışmasında (TURDEP I).2 Grafik 16 Diyabetle Mücadele Alanında Yapılan Çalışmalar “Ulusal Diyabet Programı” kapsamında 2003 yılında 15 ilde (Afyon. Bartın. 8 6 4 2 0 1998 2010 7. Nevşehir. DSÖ’nün ilgili strateji ve eylem planlarına paralel ve günümüzün mücadele tekniklerine uygun olarak yeniden düzenleme çalışmasının bir sonucudur. Aksaray. 114 .Diyabet kronik bir hastalık olması yanında pek çok kronik hastalığın ana sebeplerindendir.
tr/ GARD adresinde bir web sayfası hazırladık. • 115 . Hipertansiyon. 3. Hastalık gelişiminin önlenmesi kapsamında “Türkiye’nin Hava Kirliliği ve İklim Değişikliği Sorunlarına Sağlık Açısından Yaklaşım” kitabını hazırlayarak basım ve dağıtımını yaptık. Türkiye Kronik Hava Yolu Hastalıklarını (Astım-Koah) Önleme ve Kontrol Programı (2009–2013) Eylem Planı-GARD Kronik solunum yolu hastalıkları ile savaşmak amacıyla DSÖ liderliğinde oluşturulan “Solunum Yolu Hastalıklarına Karşı Küresel İttifak”a (GARD . Programı beş ana başlıkta yürütmekteyiz: • Oluşturulan programın kamuoyuna benimsetilip. tanıtılması çalışmaları kapsamında Bakanlığımız web sayfasından ulaşılabilecek şekilde www. Dünya GARD Genel Kurulu 3031 Mayıs 2008 tarihlerinde İstanbul’da yapıldı.saglik. GARD Türkiye yapılanması. kamu ile sivil toplumu etkin bir mücadele platformu altında buluşturması nedeniyle de örnek bir uygulama durumundadır. çalışmalarına başladılar.gov. Obezite ve Endokrinolojik Hastalıklar Prevalans Çalışması (TURDEP-II) İleriye Dönük Kentsel ve Kırsal Epidemiyolojik Çalışma Türkiye Ayağı – PURE Çalışması (Prospective Urban and Rural Epidemiological Study: PURE) Türkiye Diyabet Kontrol Projesi (Diyabete Siz Yön Verin Kampanyası) Diyabette Güncelleme ve Olgu Tartışması Eğitimleri Diyabet Sohbetleri Eğitimi Projesi Diyabet 2020: Vizyon ve Hedefler Projesi c.The Global Alliance Against Chronic Respiratory Diseases) ülkemizde konu ile ilgili bütün kurum ve kuruluşlarla birlikte süratle katılım sağladık.Sivil Toplum Kuruluşları ile İşbirliği İçinde Gerçekleştirdiğimiz Çalışmalar • • • • • • Türkiye Diyabet. Kronik solunum hastalıklarına yönelik farkındalığı artırmak amacı ile hazırladığımız kısa filmleri televizyonlarda yayınladık. Programı özellikle Ulusal Tütün Kontrol Programı ile koordineli bir şekilde yürütmekte ve KOAH ve Astım hastalıklarının kontrolü için stratejik eylemler yürütmekteyiz. Bu toplantıda taslağını sunduğumuz “GARD Türkiye Eylem Planı” bu konuda Dünya’da hazırlanmış ilk eylem planı olup bu planı aktif olarak uygulamaya devam etmekteyiz. GARD Türkiye yapılanmasını tamamlamak üzere GARD İl kurullarını oluşturduk.
Tütün ile mücadelenin başarıyla yürütülmesi ile akciğer kanseri başta olmak üzere larinks. Ayrıca hekimlerde kronik solunum yolu hastalıkları farkındalığı ve sigara kullanım çalışması ile halkta kronik hava yolu hastalıkları farkındalığı araştırmalarını yaptık. evde bakım hizmetlerinin organizasyonu ve yaygınlaştırılması çalışmaları kapsamında 24-26 Kasım 2010 tarihlerinde Evde Bakım Çalıştayı yaparak çalışma raporu hazırladık. 2030 yılında 1 milyona yakın vatandaşımız kanserle yaşıyor olacaktır. 2011 yılı için hizmet içi eğitim planları yaptık. 116 . komplikasyonların gelişiminin önlenmesi. Hastalıkların etkin tedavisi. bu hastalıklara yönelik rehabilitasyon hizmetleri sunulması. Olağan Genel Kurulu’nu 16-17 Aralık 2010 tarihinde Ankara’da yaptık ve eylem planını güncelledik. taramalarla ölümün yok edilebildiği ve erken tedavinin yaşam kalitesine çok şey katabildiği kanser türlerini göz önüne alırsak korunmanın önemi artmaktadır. • Bütün bu çalışmalar izleme ve değerlendirme başlığı altında aktif olarak izlenmekte olup gerek çalışma grubu faaliyetleri gerekse izleme değerlendirme çalışmaları yıllık olarak Genel Kurulda ele alınmaktadır. mesane. d. Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri ile işbirliği içerisinde yürütülen bu programın 5 ana başlığı vardır ve bu başlıklarda gerçekleştirilen ilerlemeler aşağıda özetlenmiştir. Benzer şekilde 2000’li yılların başında Türkiye’de yılda yüzelli bin insan kansere yakalanırken bugünkü artış hızıyla devam ederse 2030 yılında dörtyüz bin insan kansere yakalanacaktır. 2030 yılında 75 milyon insan kanserle yaşıyor olacaktır.Eğitimci Rehberi” hazırlayarak bastırdık. Basamak Hekimler İçin Hizmet İçi Eğitim Modülü . serviks. İl temsilcileri ve tüm paydaşların katıldığı II. Analiz çalışmaları devam etmektedir. farinks ve ağız boşluğu kanserleri büyük ölçüde yok edilebilecektir. 2011 yılı içerisinde yapmayı planladığımız ulusal kronik hastalıklar araştırması için ön hazırlıkları tamamladık. Birincil korunma ile önlenebilen en önemli kanser olan akciğer kanserleri ülkemizde ve dünyada en sık görülen kanserlerdir.• Hastalıkların erken dönemde tespiti ve ilerlemesinin önlenmesi çalışmaları içerisinde “Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığının Tanı ve Tedavisinde I. 2000’li yılların başında dünyada yılda altı milyon insan kansere yakalanırken bugünkü artış hızıyla devam ederse 2030 yılında 24 milyon insan kansere yakalanacaktır. 17 milyon insan aynı yıl hayatını kanser sebebiyle yitirecektir. Kanserle mücadele konusunda 2009-2015 yılları arasını kapsayan bir ulusal kanser kontrol programı yaptık. Özellikle ortaya çıkışının önlenebildiği. Kanser Savaşında Yeni ve Etkili Yaklaşım: Erken Teşhis Hayat Kurtarır Kanser hem dünyada hem de ülkemizde kardiyovasküler hastalıklardan sonra ikinci ölüm sebebi olması açısından önemli bir toplum sağlığı problemidir. İkiyüzelli bin vatandaşımız aynı yıl hayatını kanser sebebiyle yitirecektir. pankreas.
Kanser sıklığımız. Yeni bölgesel temsil özelliklerine göre kayıt merkezleri oluşturduk ve kanser insidansı tesbitinde son birkaç yılda ciddi düzelme elde ettik. yani kanser yapıcı etkenin ortadan kaldırılmasıdır. İki merkezimiz Dünya Sağlık Örgütünün Uluslararası Kanser Araştırma Kurumu (IARC) tarafınca da akredite oldu. 117 . veriler 5 Kıtada Kanser İnsidansı kitabında yayınlandı. Kanser Kayıtçılığı Kanser kaydında etkili olmadığı ortaya konmuş olan her kanseri her yerden kaydederek ülke verisi oluşturma yöntemini terk ettik. Ülkemizin değişik bölgeleri arasında da kanser sıklığı açısından bir fark yoktur. Kanserden Korunma: Kanser konusunda en etkin kontrol politikası birincil korunmadır. Bu konuda John Hopkins Kanser Enstitüsü Halk Sağlığı Uzmanları Kasım 2010’da yerinde ziyaret yapmış.d. Avrupa ve dünyanın gelişmiş pek çok ülkesi ile karşılaştırıldığında belirgin seviyelerde bir artış göstermektedir. Bu kapsamda Bakanlığımızın ülke çapında ve bölgesel bazda yürüttüğü çalışmalar vardır: • Ülke Çapında Kanserden Korunma Aktiviteleri: Ülkemiz kapalı alanlarda sigara kullanımı ve tütün kontrolüne yönelik çalışmalar neticesinde Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği MPOWER startejisini en iyi ve en önde uygulayan ülkelerden biri oldu. 2010 itibari ile 10’a çıkarılmış ve böylece tüm nüfusun yaklaşık %25’ini kanser gelişimi açısından aktif takibe aldık. Kanser verilerimizin kalitesi her yıl rutin değerlendirmeye alındı ve uluslararası standartlara yükseltildi. kanser kayıtları konusunda gelinen noktayı takdirle karşılamış ve Türkiye’yi diğer pek çok ülkeye örnek bir model olarak gösteren bilimsel bir çalışma yayınlamaya karar vermişlerdir. Bu kapsam alanı ile Türkiye aktif kanser kayıtçılığında bölgesinde ve dünyada önemli bir ülke haline gelmiştir. Öte yandan bazı gelişmekte olan ülkeler kanser kayıt sisteminde geldiğimiz nokta itibari ile Türkiye’yi kendilerine örnek almaktadır.1. d. 2008 yılında sekiz ilde kurduğumuz aktif kanser kayıt merkezi sayımız.2.
bölgesel düzeyde de kanser kontrol aktivitelerimiz hem bilimsel hem de kurumsal olarak devam etmektedir. kolorektal ve deri kanserlerine bağlı ölümleri azaltarak. Son yıllarda önemli oranda tartışılan bir diğer konu elektromanyetik dalgalar. Doğu Karadeniz Çernobil Sonrası Kanser Araştırmaları. Taramanın hedef grubu olan sağlam kadın ve erkeklere kanserle ilgili bilgiler ulaştırarak toplumun kanserle ilgili farkındalığını artırmak. cep telefonları ve baz istasyonlarıdır. rahim ağzı ve kolorektal kanserler ile ilgili tarama ve halk eğitimi programları yürütmektedir. Hekimlerin sertifikalı eğitimlerini tamamladık. Grafik veri aralığının boyutunu değiştirmek için aralığın sağ alt KETEM Sayıları Hedeflerimiz: • Meme. • Bölgesel ve Bilimsel Faaliyetler: Ülke çapında kanser kontrol aktiviteleri ile beraber. Nevşehir Mezotelyoma Erken Tanı Çalışmaları. toplumun sağlık düzeyini yükseltmek. Biberonlarda Bifosfenol Araştırılması. 140 KETEM Sayıları 123 105 • 70 35 0 0 1995 0 2002 2010 Grafik 17 118 . bu açıdan Türkiye Avrupa ülkeleri arasında ön sıralarda yer almaktadır. 1995 0 d. köşesini sürükleyin. Bunlar arasında Kocaeli Dilovası Kanser Takip Çalışmaları. Vatandaşlarımızın bu konudaki tereddütlerine son vermek üzere 5 bakanlığın işbirliği içerisinde bir yönetmelik yayınladık. Ayrıca halkımıza en doğru bilgileri kısa sürede ulaştırılabilmek için Bakanlığımız bünyesinde bir elektromanyetik dalgalar danışma kurulu oluşturduk. Önemli bir diğer sorun da obezitedir. sigara bıraktırma üniteleri ve sigara bırakma tedavilerinin bakanlığımızca karşılanmaya başlanmış olmasıdır. Ne yazık ki. Tarama ve Eğitim 0Merkezleri (KETEM) 2002 2010 123 KETEM’ler “Erken teşhis hayat kurtarır!” prensibiyle yola çıkarak meme.2010 yılında tütünle mücadele konusunda Bakanlığımızın gerçekleştirdiği önemli bir aktivite. Tarama ve Eğitim Merkezleri) sigara bıraktırma poliklinikleri kurduk. Kanser Erken Teşhis. Bu kapsamda tüm KETEM’lerde obezite taramaları başlattık.3. Danışmanlık hizmetleriyle birlikte vatandaşlarımıza ücretsiz sigara bıraktırma ilaçları sağlıyoruz. serviks. Mide Kanserlerinin Erken Teşhisine Yönelik Araştırmalar ve Onkogram Geliştirilmesi çalışmalarımızı sayabiliriz. Ülkemizin her ilinde en az bir tane olan KETEM’lerde (Kanser Erken Teşhis. Türkiye Sularında Ağır Metal Birikimi Araştırmaları.
• Yeni kanser vakalarını azaltmak. • Toplumda farkındalık artışını sağlamak. d. Ülkemizde kanserli hastaların tüm tedavilerini ücretsiz yapmaktayız. “Farkındayız. • İleri evrede tanı alan kanser olgularını azaltmak. kanser farkındalık çalışmalarımıza hız verdik. Yıllardır ülkemizde birinci basamakta palyatif bakım hizmetleri göz ardı edilmiştir. Kansere Karşı El Ele Platformu adında çalışan bu federasyon yetkililerini. Bakanlığımız desteği ile 24 kanserli hasta ve hasta yakınları derneği bir araya gelerek bir federasyon haline ulaştı. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında.• Hedef nüfus içinde taramaya katılan kişi yüzdesini yükseltmek. Bakanlığımız Kanser Danışma Kurulu içerisine entegre ettik. Palya-Türk adıyla yeni başlayan uluslararası bir projemiz bugün pek çok yabancı kurum tarafınca ilgi ile takip edilmektedir. Bu eğitimlerde “Kanser Nedir? Kanserde Nasıl Beslenmelidir? Kemoterapi Nedir?” gibi birçok soru cevabı işin uzmanları tarafından cevaplandı. Bunun yanı sıra.4. 2011 yılında sertifikalı palyatif bakım hemşireliği kurslarına başlayacağız. Hasta Savunuculuğu ve Farkındalık Programları: Hasta haklarına son yıllarda ciddi önem vermekteyiz. d. Bu şekilde sağlık politikalarının geliştirilmesinde hastalar aktif rol alır hale gelmiştir.net” isimli bir web sitesi de oluşturduk. yurdun dört bir köşesinde “Hasta Okulları” adı verilen yüze yakın eğitim verdik. Bu merkezlerde ödeme gücü olmayan vatandaşlarımıza hizmetleri ücretsiz vermekteyiz. Bu kapsamda önümüzdeki 10 yıl için yapılacak tüm yatırımları Onkoloji Vizyon Çalışması içerisinde belirttik.5. • Taramaya katılan kişi sayısını artırmak. Sağlık Bakanlığı olarak artık her türlü yatırım için tüm birimlerin işbirliği ile yapılan detaylı planlamalar kullanılmaktadır. 2011 yılında aile hekimliğinin entegrasyonu ile devam edecektir. Kanser Tedavisi ve Palyatif Bakım: Ülkemizde kanser tedavisi konusunda gelişmiş ülkelerde mevcut her türlü modern ve üst düzey imkan mevcuttur ve artık kanser tedavisi için yurt dışına gidilmesi gerekmemektedir. kanseri yeneceğiz” sloganı ile bir yıldır yürütmekte olduğumuz ulusal farkındalık çalışması tüm yurtta geniş ses getirdi. Böylece federasyon yetkililerine her türlü sıkıntılarını doğrudan Bakanlık yetkililerine iletme imkanı sağladık. 2009 yılında evde bakım üniteleri ile başlayan bu proje. 119 . Halkımızın merak ettiği tüm sorulara cevap bulabileceği “kansernedir.
Farkındalık çalışmalarımızı uluslararası platformlarda da devam ettiriyoruz. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu il müdürlükleri ve diğer kurum ve kuruluşlar tarafından tutulmakta olan kayıtları da kullanarak tespit ediyor ve kendi veri tabanını oluşturuyor.1. Öte yandan Uluslararası Kanser Araştırmaları Derneği (IARC) üyeliğimiz de gerçekleşti. 120 . Bu amaçla Bakanlığımıza ait ruh sağlığı hastaneleri ve bünyesinde psikiyatri kliniği veya ruh sağlığı uzmanı bulunan genel hastanelere bağlı olarak. Karadeniz Ülkeleri Meme ve Servikal Kanser Önleme Konsorsiyumu Eş Başkanlığı’nı yürüttük. Merkez. aile hekimleri.Toplum Temelli Ruh Sağlığı Hizmetleri: Toplum temelli ruh sağlığı hizmetinin amacı. yönetsel ve sosyal beceri alanlarındaki yıkıcı etkisi nedeniyle yeti yitimi ile giden şizofreni ve benzeri psikotik bozukluklar ve duygudurum bozuklukları gibi kronik ruhsal hastalıkları) olan hastalara. takip ve tedavilerinin gerektiğinde evde sağlık hizmetleri uygulamasına entegre bir şekilde yaşadıkları ortamda sunulmasını sağlamaktır. ruh sağlığı uzmanın sorumluluğunda faaliyet göstermek üzere merkezler oluşturmaya karar verdik. ağır ruhsal bozukluğu (bilişsel. Merkezin faaliyeti. Aynı yıl içerisinde Bakanlığımız Dünya Kanser Örgütü’nün (UICC) de resmi üyesi oldu. merkezin hizmet vereceği bölge ile sınırlı olmaktadır. hizmet verdiği bölgede ikamet eden ağır ruhsal bozukluğu olan hastaları. 2008 yılında Ortadoğu Kanser Konsorsiyumu (MECC) başkanlığı ve 2010 yılında da. İhtiyaç duyulan illerde birden fazla merkez kurabiliriz. Merkezleri. Türkiye IARC’ın Doğu Avrupa Bölgesinde Araştırma Merkezi olacaktır. hizmet vereceği nüfusun demografik yapısı ve epidemiyolojik özellikleri dikkate alarak belirliyoruz. e. psikiyatri klinikleri. Merkeze devamı sağlanan hastaların psikiyatrik ve sosyal profillerinin sosyodemografik veri formu ve ölçeklerle belirlenmesi ve hizmetin sona ermesinden sonra hasta dosyalarının ilgili mevzuata uygun olarak arşivlenmesini sağlıyoruz. Asya pasifik ülkelerinde yürüyen kanser problemleri ve kanser kontrol aktivitelerinin anlatıldığı “Uluslararası Kanser Önleme Kitabı 2010”u yayımladık. psikososyal destek hizmetlerinin verilmesi. e. Türkiye 2010 yılında Asya Pasifik Kanser Önleme Derneği Başkanlığını yürüttü. Akıl ve Ruh Sağlığı Ruh sağlığı hizmetlerinin iyileştirilmesi amacıyla 2006’da hazırlanmış olan “Türkiye Ruh Sağlığı Politikası” doğrultusunda ruh sağlığı eylem planı hazırladık. kaymakamlık.
Bu konuda açılacak merkezlerin işleyişine dair bir yönerge hazırladık. psikolog. 121 • • . Merkez tarafından gezici hizmet vermek üzere görevlendirilen ekibin ulaşımı ile gerektiğinde hastaların nakli için kullanılmak üzere bir hasta nakil aracı tahsisi yapıyoruz. Takip ve tedavi planı oluşturularak hizmeti alacak hasta ve hasta yakınları bilgilendiriliyor. Merkez hizmetlerinden yararlanmak için. ilgili uzman tabip tarafından evde ziyaret edilerek değerlendiriliyor ve değerlendirme sonucuna göre ya merkeze davet ediliyor ya da evde sağlık hizmeti birimi ile gerekli koordinasyon sağlanarak evde takip programı belirleniyor. Merkez ve uygulamalar konusunda bilgilendirme yapılarak hasta merkeze davet ediliyor. güvenlik görevlisi çalışıyor. Evde ziyaret programına göre ekipte yer alan hekim dışı personelin görev saatleri ve uygulayacakları işlemler belirleniyor. şoför. görev dağılımı yapılarak ilgililere tebliğ ediliyor. Hastalarımızın sosyal güvenlik kapsamında bu hizmetleri alabilmesi için SGK ile çalışmalar yürüttük. tıbbi sekreter. temizlik elemanı. hemşire. Söz konusu merkezlerin ülke geneline yaygınlaştırılma süreci tamamlandığında her 150-200 bin nüfusa bir toplum ruh sağlığı merkezinin hizmet vermesini planlıyoruz. Merkeze gelemeyecek durumda olan hastalar evde ziyaret ediliyor ve durumları belirlenerek merkeze davet ediliyor. Evde ziyaret edilmesine rağmen merkeze gelmesi sağlanamayan hasta. Bu çerçevede Bolu İzzet Baysal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesinde toplum temelli ruh sağlığı hizmet modeline geçişte örnek teşkil etmek üzere Mayıs 2008’de bir toplum ruh sağlığı merkezi açarak sistemi oluşturma çalışmalarına başladık. Pilot projenin olumlu sonuçlarına dayanarak toplum temelli ruh sağlığı modelinin ülke geneline yaygınlaştırılmasına karar verdik. Merkezde ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı. Başvuru ve hastanın merkeze kabulü: • • • • • • Merkez. Takip edilen hastanın bir başka toplum ruh sağlığı merkezinin sorumlu olduğu bölgeye taşınması durumunda gerekli bilgi ve belgeyi bu merkeze gönderiyoruz. sosyal çalışmacı. hastanın bizzat kendisi veya hasta yakınları tarafından talep yapılabiliyor. idari ve teknik personel. iş uğraş terapisti ve/veya usta öğretici. Merkezde hizmet alacak kişinin durumu ve sunulacak hizmet belirleniyor.Gerekli müdahale ve hizmet planlamalarını yapabilmek amacıyla hizmet verilen nüfusun demografik yapısını dikkate alarak gerekli verileri toplayıp değerlendiriyoruz. kendisine bağlı bölgedeki ağır ruhsal rahatsızlığı olan hastaları tespit ediyor ve bu hasta veya ailesi ile telefon yoluyla irtibat kuruyor. Halihazırda 12 merkezi hizmete soktuk.
merkezde verilen hizmetlere uygunluğu ve tedavi sorumluluğu açısından hastanın durumu. Yazılı beyan verilmemesi halinde bu durum ilgili personel tarafından tutanak altına alınıyor. Merkezce önerilen tedavi planının hastanın kendisi veya yakını tarafından kabul edilmemesi durumunda. Merkeze kabulü yapılan hasta ile ilgili aile hekimine bilgi veriliyor. Buna rağmen hizmet kabul edilmiyor ise yazılı beyan isteniyor. tedavi planının uygulanmaması halinde oluşabilecek riskler hastanın kendisine veya hasta yakınlarına anlatılıyor. Başvuru sahibi hastalara veya aile bireylerine başvuru sonucu menfi olduğunda gerekçeli açıklama yapılıyor.• Bu durumda. tanısını koyup. tedavisini planlayan ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı tabip veya merkezde görevli uzman tabip tarafından değerlendiriliyor. • • • • • 122 . Merkezde verilecek hizmetin kapsamı. Merkeze kabulü uygun görülen hastanın bu durumu sağlık kurulu raporuyla belgeleniyor. süresi ve hizmetin plan ve programı sorumlu tabibin başkanlığındaki tedavi ekibince karara bağlanıyor ve hizmeti alacak hasta veya hasta yakınları bilgilendiriliyor.
çevreyle ilişki yetenekleri ve kişiliği de beyin gelişimi ile birlikte büyük ölçüde bu yıllarda gelişir. Bu hassasiyet ve ihtiyaçları göz önünde tutarak çocuk ve ergen sağlığının geliştirilmesi. artan şiddet ve suçluluğu azaltmak.Toplum ruh sağlığı merkezlerinin açılmasının yanında izole ruh sağlığı hastaneleri oluşturmama. beynin hızlı gelişim döneminin önemini fark etmeli ve bu dönemde çocuklarının gelişimini desteklemelidir.2. daha yetenekli. Dolayısıyla. başarılı ve kapasiteli bireyler yetiştirmek. ruhsal sorunlar yaşayan hastalara genel hastaneler içinde hizmet verme stratejisini ülke stratejimiz olarak belirledik. toplum ve sağlık sistemleri için uzun dönemde yararlar sağlayacaktır. Beyin gelişimi büyük oranda gebelik döneminde ve yaşamın ilk beş yılında oluşur. 123 . Bu kapsamda her ile psikiyatri uzmanı atadık. En küçük ilde en az 5 yatak olmak üzere psikiyatri kliniklerinin açılmasını sağladık. sosyoekonomik eşitsizlikleri makul düzeylere indirmek için toplum öncelikle. ruhsal ve sosyal sağlığı. Ruh sağlığı hizmetlerinin önemli bir bölümünü özellikle riskli gruplara yönelik olmak üzere koruyucu ruh sağlığı hizmetleri oluşturmaktadır. Bu çalışmaların sonucunda daha önceki yıllarda 8 bölge hastanesi temelinde verilen ruh sağlığı hizmetlerine halkımız kendi yaşadığı ilde rahatlıkla ulaşmaya başladı. Bu yönde yatak planlamasını yaptık ve ülke genelinde ruh sağlığı yataklarını artırma çalışmalarına başladık. öğrenme kapasitesi. Bireylerinin yaşam boyu sağlığını korumak. çocukların ve ergenlerin ruh sağlığını desteklemek. İnsanın yaşam boyu bedensel. Bu kapsamda Bakanlığımızca özel gruplara yönelik programlar yürütülmektedir. beyninin gelişimiyle yakından ilişkilidir. bireyler. zeki. e. İnsanın yaşam boyu kullanacağı becerileri. Çocuk İstismarı ve Çocuk İhmali ile Mücadele Hizmetleri Yetişkinlik döneminde yaşanan risklerden belki de daha öncelikli olarak çocukluk döneminde karşılaşılan durumlar yetişkin ruh sağlığı bozukluklarının önemli habercileri olarak görülmelidir. ruh sağlığı sorunlarının önlenmesi ve bu hizmetlerin Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerine entegre edilmesi amacıyla 2005 yılında “Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Şube Müdürlüğü”nü kurduk.
Bu programın amacı. geleceğimize yönelik en büyük yatırımdır. birinci basamak sağlık hizmetleri içine çocuğun ruhsal ve sosyal gelişimini izleme ve destekleme boyutlarını entegre ederek. Çocukluk döneminde maruz kalınan ihmal ve istismar çocukları en çok örseleyen travma alanlarının başında gelmektedir.374 hekime. Bakanlık olarak. Çocuğun sağlığı. Çocuğun. gelişim gerilikleri. gebe ve çocuğu birinci basamakta biyopsikososyal bakış açısı ile izlemekteyiz. Program kapsamında bu döneme yönelik izlenen risk faktörleri. 0-6 yaş dönemine yönelik hizmet vermek amacıyla başlatılan “Çocuğun Psikososyal Gelişimini Destekleme (ÇPGD) Programı”nın ülke geneline yaygınlaştırılması çalışmalarını 2005 yılında başlattık. çocuğa yönelik ihmal/istismar gibi risk faktörleridir. beslenme yetersizliği düzeyinde yoksulluk.737 çocuk ve 373. aile planlaması. sigaranın zararları konusunda temel bilgiler vererek.502 babaya hizmet verdik. fiziksel veya psikolojik gelişimi için gerekli ihtiyaçların karşılanmaması ise “çocuk ihmali” olarak tanımlanmaktadır. gelişimin en hızlı olduğu gebelik ve 0-6 yaş döneminde çocuğu destekleyip ruhsal. zihinsel veya cinsel gelişimlerini engelleyen ya da beden veya ruh sağlığına zarar veren. duygusal. Eğitimler devam etmektedir. Riskli olgu tespit eden ebe/hemşire tespit etmiş olduğu riskli olguları hekime yönlendirir. gelişim döneminde bazı risk faktörleriyle karşı karşıya kalabilmektedir.Bursa ilinde pilot olarak yürütülen. kaza sonucu olmayan durumlarla karşı karşıya bırakılmasına çocuk istismarı denmektedir. riskleri gözlemlemektedir. bakmakla yükümlü kimseler ve diğer yetişkinler tarafından fiziksel. sosyal ve bedensel olarak sağlıklı nesiller yetişmesini sağlamaktır.040 gebe.467. Eğitim alan ebe/ hemşireler gebelik döneminden itibaren anne ve baba ile görüşmeler yaparak çocuğu izlemekte ve görüşme ile beslenme. psikososyal gelişimi destekleme yöntemlerini birinci basamak sağlık hizmetlerine entegre ederek. Hekim tedavi planını uygulayarak gerekli durumlarda ikinci basamağa veya destek alabileceği kurumlara yönlendirir. Programla yine aynı dönemde 623. Çocuk istismarı ve ihmali gerçek boyutları iyi bilinmeyen çok ciddi toplumsal bir sorun olmanın yanı sıra yol açtığı bedensel.415 bebek. Programla. şiddet. Söz konusu programın eğitimlerini birinci basamakta çalışan ebelere. Bütün aile hekimleri ve aile sağlığı elemanları 2012 sonuna kadar bu eğitimleri almış olacaktır. 1. ihmal edilen veya istismara uğrayan çocuklara verilen hizmetler alanındaki eksiklikleri gidermek amacı ile çalışmalara başladık ve ilk aşama olarak da cinsel istismara uğrayan çocukları ele aldık. hemşirelere ve hekimlere vermekteyiz.026. 22. Bilindiği gibi bebek ve çocuk. Program kapsamında 2006-2010 yılları arasında birinci basamakta çalışan 8.023 ebe/hemşireye eğitim verdik. anne/baba ruhsal bozuklukları. uzun süreli ve yineleyici tetkik ve tedaviler nedeniyle topluma önemli ekonomik yük getiren bir sağlık sorunudur. 1. 124 . Çocuklarımızın her açıdan korunması. zihinsel ve psikolojik bozukluklar ile bireylerde yaşam boyu iş gücü yitimi.
otizmi de içeren herhangi bir gelişimsel bozukluğu erken tespit edebilmeleri için eğitim vermekteyiz. bu şekilde sekonder örselenme en aza indirgenmektedir. Ayrıca bu kurumlarda çocukla görüşme yapan kişiler çoğu zaman çocuğun ruhsal durumunu gözetebilecek bir görüşme yapabilmek için eğitim almamış kişiler olmaktadır. 2 Psikolog. adli merciler ve sağlık kurumları tarafından ayrı ayrı değerlendirilmekte. Otizm üç yaşından önce başlayan. cinsel istismar olgularının toplumsal kurumlardaki yönetimi sırasında. bu değerlendirmeler esnasında çocuk. Adalet Bakanlığı. Ayrıca yine “çocuğun psikososyal gelişimini destekleme programı” çerçevesinde anneler ve çocuklar ile çok yakın çalışan birinci basamaktaki ebe. çocuğu da sistem içinde ikincil örselenmeden korumaktır. Milli Eğitim Bakanlığı. Söz konusu merkez. Bu modülde göz teması kurma gibi otizmde erken tanıyı sağlayabilecek. Çocuk adli süreç içinde başka bir kuruma yönlendirilmemekte. Erken tanılama aşamasında halkımızın yaygın olarak kullandığı birinci basamak hizmetleri önem taşımaktadır. Ankara’da pilot olarak “Çocuk İzlem Merkezi”(ÇİM) kurduk. Merkezde 1 Adli Tıp Uzmanı. Bu aksaklıkları gidermek üzere Bakanlığımız koordinatörlüğünde. istismara ilişkin mükerrer sorulara maruz kalmakta ve ruhsal açıdan bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. 125 . bu kurumlara hizmet etmek ve bunu yaparken kurumları çocuğun ayağına getirerek kurumların tüm gereksinimlerini karşılarken. “Çocuk İzlem Merkezi”nin amacı. 3 Sosyal Hizmet Uzmanı.Otizm ile Mücadele Hizmetleri Bir diğer çalışma alanımız çocukluk döneminde başlayan ve çocuğun gelişimini önemli ölçüde etkileyen otizm ile mücadeledir.3. sosyal inceleme de dahil olmak üzere çocuğa yönelik çalışmalar bu merkez üzerinden yapılmaktadır. e.Bilindiği üzere ülkemizde istismara uğrayan çocuklar kolluk kuvvetleri. 18 Ekim 2010 tarihi itibariyle hizmet vermeye başladı. belirtileri taramaktayız. Etiyolojisi bilinmeyen otizmli hastaların tedavisinde erken dönemde yoğun bir özel eğitim programı önerilmektedir. İçişleri Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın da katılımı ile 2010 yılı Ocak ayında bir çalışma başlattık. sosyal etkileşim ve iletişimde önemli ölçüde bozulma ve ilgi ve etkinliklerin belirgin sınırlılığı gibi özelliklerle ortaya çıkan gelişimsel bir sendrom olarak tanımlanmaktadır. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. hemşire ve doktorlarımıza. SHÇEK’in ve kolluk kuvvetlerinin temsilcileri de merkezde bulunmakta. Bu merkezdeki yapıyı geliştirerek 2011 sonuna kadar ülke geneline yaygınlaştıracağız. 1 Psikolojik Danışman ve 1 Hemşire bulunmakta ayrıca savcı ve baro tarafından görevlendirilen bir avukat vakayı merkezde değerlendirmektedir. Bunun için 0-6 yaş arası tüm çocuklarımızın belirli standartlar içinde izlemlerini sağlamak amacı ile oluşturduğumuz çocuk izlem protokollerinin içine otizmin erken tanılanmasını da sağlayacak “gelişimi izleme ve destekleme rehberi” modülü yerleştirdik.
4 yıl olan doğumda beklenen yaşam süresi 2009 yılı için erkeklerde 71. bunun yanında rehabilitasyon süreçlerinde çok önemli olan konuşma terapisi gibi hizmetleri tek çatı altında yürütecek Türkiye’nin ilk “otizm mükemmeliyet merkezi”ni açtık. 2000 yılında 70. 60 yaş üzeri nüfus ise %10’nu oluşturmaktadır (TÜİK). genetik sorunlar gibi birlikte bulunabilecek sorunlar açısından da değerlendirmesini sağlayabilecek. Yaşlılarımızın sağlık eğitimlerinde kullanılmak üzere “Eğiticiler İçin Yaşlı Sağlığı Rehberi”.7 yıla uzadı. Merkezde çalışacak personelin eğitimlerini tamamlamış durumdayız.Centres Toolkiti)” Türkçe basımını yaptık ve dağıttık. vakanın sadece psikiyatrik değerlendirilmesini değil aynı zamanda işitme. bu ihtiyaçları birinci basamak sağlık hizmeti kapsamında karşılamak üzere ülkemizde bu alanda çalışan uzmanların katkılarıyla birinci basamak hekimlere yönelik olarak hazırlanan “Yaşlı Sağlığı Tanı Tedavi Rehberi” ile DSÖ tarafından geliştirilen “Yaşlı Dostu Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri İçin Materyalin (Age-friendly Primary Health Care -PHC.Birinci basamakta riskli veya şüpheli tanı olarak değerlendirilen vakaların zaman kaybetmeden ilgili uzmanlar tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir.5 kadınlarda 76. Bu nedenle bu alanda eğitim verebilecek. Türkiye’de doğumda beklenen yaşam süresi giderek artmaktadır. Zira otizmde etkinliği gösterilmiş en önemli tedavi rehabilitasyon aracı erken özel eğitimdir. Merkez aynı zamanda bir eğitim kliniği olarak da faaliyet göstermektedir.37’sini. Teşhis alanında kat ettiğimiz bir diğer gelişme de Dünya’da bu hastalıkların tanılanmasında altın standart olarak kabul edilen tanı testlerini (ADI ve ADOS) Türkçe’ye kazandırmamızdır. Bu konuda Milli Eğitim Bakanlığı ile ortak çalışmalarımıza devam ediyoruz. Rehabilitasyon-eğitim alanlarında ise Sağlık Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın koordinasyonu gerekmektedir. Yaşlı Sağlığı Ülkemiz 2000 yılı verilerine göre 65 yaş üzeri nüfus genel nüfusun %5. Sağlık açısından özel ihtiyaçları bulunan yaşlılarımıza yönelik sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmak. 2010 ADNKS sonuçlarına göre ise %7’sini. 126 . Otizm tanısı almış çocukların erken çocuklukta (2-6 yaş) yoğun bir rehabilitasyon-eğitime tabi tutulması ile ileride yaşıtları ile örgün eğitime devamının sağlanmasını hedeflemekteyiz. yaşlılarımızın sağlıklı beslenmeleri konusunda bir rehber olan “Yaşlılarda Beslenme” kitaplarını da hazırladık.1 olmak üzere toplamda 73. Bakanlığımız aynı zamanda Devlet Planlama Teşkilatı ve SHÇEK önderliğinde hazırlanan “Türkiye’de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı”nın aktif paydaşlarından birisidir. f.
sağlığına zarar verebilecek kötü alışkanlıklardan kaçınan ve sağlığının korunması için sağlık kontrollerini yaptıran birey sağlığını daha iyi koruyup geliştirebilecektir. Bakanlığımızın 2010 – 2014 arası yıllardaki hedeflerini gösteren Stratejik Planında ilk stratejik amaç “Sağlığa yönelik risklerden toplumu korumak” olarak yer almaktadır. Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi kapsamında risk faktörlerinden korunma programlarıyla.) farkındalık oluşturması ve bilgi düzeyinin arttırılması. kişilerin kendi sağlıkları konusunda sorumluluk alması ve karar süreçlerine katılımlarının sağlanması bu yöndeki önemli adımlardır. İyi ve doğru beslenen. Bireylerin bilinçlenmesi ve kendi sağlıkları üzerinde doğru karar verebilecek bilgi birikimini kazanmaları ve sağlığı doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen faktörlerin ve sosyal belirleyicilerin iyileştirilmesi ile ruhen. obezitenin önlenmesi. bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetlerini desteklemekteyiz. Bu stratejik amacın alt maddesinde birey sağlığının korunması ve sağlık düzeyinin yükseltilmesi için. fiziksel aktivitenin teşviki. sağlıklı beslenme alışkanlığı vb. vatandaşların kendi sağlıkları üzerinde kontrol yeteneklerini artırma ve sağlıklarını etkileyebilecek konularda bireylerin karar süreçlerine aktif katılımlarını sağlamak hedefleri vurgulanmıştır. Hayatın her noktasında daha sağlıklı bir hayat yönünde davranış geliştirilmesi önemlidir. Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi faaliyetleri: • Erken yaşta ölümlerin ve maluliyetin azaltılmasına yardımcı olur. ekonomik ve çevresel tabanda verilen tüm desteklerin bileşimi Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi (Health Promotion) olarak adlandırılmaktadır. Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Sağlıklı bir hayat sürmek için bireyin sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmiş olması gerekmektedir. Toplumda sağlıklı hayat davranışlarını geliştirecek şekilde (tütün ve alkol kullanımının azaltılması.7. • Önde gelen risk faktörleri ve altta yatan sağlık belirleyicilerine hitap eder. bedenen ve sosyal yönden iyilik halinin devamını sağlayacak bir yaşayış tarzının benimsenmesini hedeflemekteyiz. Sağlığın korunması ve geliştirilmesine yönelik davranış değişikliği oluşturmak amacı ile verilen sağlık eğitimi ile örgütsel. hijyen. tanıtım. insanların kendi sağlıkları üzerindeki kontrollerini artırmalarını ve sağlıklarını geliştirmelerini sağlama sürecidir. • Sağlığı geniş ölçekli kalkınma gündeminin merkezine yerleştirir. Sağlığın geliştirilmesi. düzenli hareket eden. • Sürdürülebilir sağlık sistemlerinin güçlendirilmesine yardım eder. 127 .
alkol. hakkaniyetli bir şekilde ve zamanında ulaşılmasının temini gereklidir. 128 . Bu amaca giderken de en öncelikli ilke insanların hastalanmasının önlenmesi ve sağlıklı hayat için beklentilerinin karşılanmasıdır. sağlıklı şehirler. • “Sağlığın Geliştirilmesi” göstergeleri başta olmak üzere Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilen veriler izlenerek. sağlıksız beslenme. gerekli tarama programlarının planlanması ve yürütülmesinin sağlanması. hiperglisemi vb. temel sağlık göstergelerinde sağlanacak ilerlemelerle gösterilecektir. yaşlı sağlığı vb. üreme sağlığı. etkili iletişim ve tedavi sırasında sosyal destek ağlarına erişiminin sağlanması insan odaklı bir sistemin önemli köşe taşlarını oluşturmaktadır. obezite. gerekli olan hizmetlere erişimin önündeki bürokratik. sağlıklı okullar. sağlıklı beslenme. yüksek tansiyon. risk faktörleri dâhil. kolesterol yüksekliği. saygınlık. • Sağlığın Geliştirilmesi alanında. Uygulanacak sağlık politikalarının nihai amacı. sağlığı teşvik eden iş yerleri. raporlanması. sağlıklı davranış geliştirme. fiziksel inaktivite. alkol kullanımı. gerekli araştırmaların planlanması.) ve risk faktörleri (tütün. obezite. yürütülmesi. toplumun sağlık ve bununla bağlantılı olarak refah ve mutluluk düzeylerinin yükseltilmesidir. ilaç. ana-çocuk sağlığı. Bu kapsamda sağlığı geliştirme uygulamaları. tütün mamulleri kullanımı. sağlığı teşvik eden hastaneler. öncelikli sorunlar ve öncelikli grupların tespit edilmesi. araştırma ve değerlendirme.Hayatın seyrine etki edebilecek bütün faktörler sağlıklı hayata erişime olumlu/olumsuz etki yapma potansiyeli taşımaktadır. hizmet arzının yetersizliği veya dengesizliği. kişisel seçim ve sosyal sorumluluklarını geliştirerek kendi sağlıklarını geliştirmelerini sağlayacak süreci ifade etmektedir. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu yöndeki en somut göstergelerdir. Sağlık Bakanlığının “Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi” kapsamında yürüttüğü çalışmalar: • Adolesan sağlığı. kişilerin. Sağlığın geliştirilmesindeki amaç. ilaç bağımlılığı. Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren. doğru sağlık davranışlarının geniş halk kitlelerince uygulanmasının sağlanmasıdır. halkla ilişkiler ve halkı bilgilendirme kampanyaları. ihtiyaç nispetinde. ağız ve diş sağlığı. analizi. çözüm önerileri geliştirilmesi ve çıktıların ilgili tüm sektör ve paydaşlarla paylaşımı. Bu amaca ulaşma. bölge farklılıkları. eğitim ve kapasite geliştirme. finansal. Fertlerin kendi sağlıkları konusundaki karar süreçlerine katılımlarının sağlanması. ihtiyaca uygun. dezavantajlı grup içinde olma gibi engellerin ortadan kaldırılması. ihtiyaç duyulan bütün hizmetlere. Bu yüzden sağlığın dışındaki diğer sektörlerin de bu konudaki farkındalıklarını artırmak ve çok sektörlü sağlık sorumluluğunu harekete geçirmek gerekmektedir. ruh sağlığı. fiziksel aktivite.) dâhil.
kamu kurum ve kuruluşları. yerel ve uluslararası düzeylerde politikalar geliştirilmesinin. gerektiğinde kitlesel medyayı da kullanarak.) koordinasyon. Amerikan Hastalıkların Kontrolü ve Önlenmesi Merkezleri (CDC) vb. • Sağlığın Geliştirilmesi alanında yapılan çalışmaların izlenmesi için ulusal ve uluslararası sağlık örgütleri ve sivil toplum örgütleri ile işbirliği sağlamak. • Sağlıklı davranışları teşvik edecek ulusal. uygulanmasının ve önlemler alınmasının savunulması ve desteklenmesi.• Sağlığın Geliştirilmesi göstergeleri başta olmak üzere Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilen veriler izlenerek kabul edilmiş hedefler bağlamında. ile işbirliği içerisinde ulusal sağlığın geliştirilmesi programları yürütülmesi. toplum sağlığının iyileştirilmesi ve korunmasına yönelik çeşitli programların etkisini içeren “etki değerlendirme” çalışmalarının planlanması. • Kamu kurum ve kuruluşları. yerel yönetimler. ile gerekli iletişimi sağlayarak katılım ve hedef kitleye uygun erişimin sağlanması. • Sağlık çalışanlarına ve halka yönelik bilgilendirme kampanyaları yürütülmesi. yürütülmesi. OECD. ulusal/ uluslararası kurumlar. • Sağlık ve Sağlığın Geliştirilmesi alanlarındaki çalışmalar kapsamında medya. bölgesel. • Sağlığın Geliştirilmesi alanında Sağlık Bakanlığı birimleri ve diğer ilgili bakanlıklar. sosyal pazarlama teknikleri ile toplum ve hastaların eğitilmesi ve yetkilendirilmesine yönelik faaliyetlerde bulunulması. Avrupa Birliği. sivil toplum örgütleri vb. işyerleri vb. üniversiteler ve diğer örgün eğitim kurumları. Ulusal planlar ve politikaların ne kadar benimsendiğinin ve uygulamaya konulduğunun düzenli olarak değerlendirilmesi. 129 . raporlanması ve sonuçların tüm sektör ve paydaşlarla paylaşılması • Sağlığın Geliştirilmesi alanında kanıta dayalı politikalar ve kapsamlı sağlık stratejileri geliştirmek. sivil toplum örgütleri. işbirliği ve ortak sağlığın geliştirilmesi programları yürütülmesinin sağlanması. • Uluslararası kuruluşlarla (Dünya Sağlık Örgütü. • Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi alanında farkındalığı artırmak için geniş tabanlı toplumsal koalisyon geliştirip. yerel yönetimler. • Sağlık tedavi harcamalarıyla ilgili yönleri de dahil. sivil toplum örgütleri vb. için danışmanlık hizmeti sağlamak.
Tütün tüketimi.Program gereğince 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’da yapılan değişikliklerle sigara ve tütün ürünleri kullanımına ilişkin yeni düzenlemeler getirilmiş. 19 Mayıs 2008 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayan ve pasif içiciliğin önlenmesini hedefleyen tedbirler halkımız tarafından % 95 oranında destek görmüştür. a. Sigara. Ülkemiz tütün tüketimi açısından Avrupa’da üçüncü dünyada yedinci sırada bulunmakta. başta kanserler olmak üzere pek çok hastalığın ortaya çıkmasında en önemli role sahiptir. Recep Akdağ tarafından 2004 yılında imzalanmış. Avrupa’ da ise üçüncü ülke olup örnek gösterilmektedir. Ülkemizde her yıl yaklaşık 100. Dr. Sağlık Bakanı’na. yetişkin erkeklerde bağımlılık oranı %50 civarında hesaplanmaktadır. Ülkemiz. Önlenebilir hastalık ve ölüm sebeplerinin en önde gelenlerinden biridir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından hazırlanan ve halen 171 ülkenin imzaladığı “Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi” (TKÇS) Sağlık Bakanı Prof.3 milyar kişi ülkemizde ise 16 milyon kişi sigara içmektedir. 130 . tütün kontrol çalışmaları ve mevcut yasal düzenlemelerin kapsayıcılığı açısından dünyada altıncı. doğum öncesi dönemden başlayarak. Alkol ve Madde Bağımlılığı ile Mücadele Risk Faktörlerine Karşı Savaşta En Büyük Adım.C.7. Dünya Sağlık Örgütü 2008 yılında T. çocuk ve erişkinlikte ölüme kadar götüren ellinin üzerinde sağlık problemine yol açmaktadır. 2010 yılında da T. Tütün.C. Günümüzde %80’i gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere. Dumansız Hava Sahası Ülkemizde sigara önemli bir halk sağlığı sorunudur. Başbakanı’na “Sigarayla Mücadele Ödülü” verdi. bu doğrultuda hazırlanan “Ulusal Tütün Kontrol Programı” Aralık 2007’de Sayın Başbakanımız tarafından açıklanmıştır. dünyada 1.000 kişi tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmektedir.
Sigara içenlerin ortalama %7’si sigarayı bırakmış olup tütün ve ürünlerini 27. 2010 yılında sigara kullananların oranı %27. tütün ve tütün ürünlerine başlamayı önleyici tedbirler almanın yanında mevcut sigara bağımlılarına yönelik. Solunum yolu enfeksiyonu ve astım krizi nedeniyle başvurularda %20 civarında azalma tespit edildi.2’ye düşmüş sigara kullanım 30 oranları %2. Ekim 2010 tarihinde ALO 171 sigara bırakma danışma hattının faaliyete geçirilmesi.1’e düşmüştür. Yapılan ölçümlerde kapalı ortam havasındaki partikül miktarında.2 %31.4 karşılaştırıldığında toplum genelinde sigara kullananların oranı %33. • Kamusal alanlarda %57 .1 kullanmayı bırakma eğilimi gençler arasında daha yaygın bulunmuştur. Kanunun uygulamasından sonra beklendiği gibi özellikle erkeklerde kalp ve solunum hastalıkları ve felç nedeni ile acil başvurular azalmıştır. Kadınlarda da kalp ve solunum hastalıkları nedeni ile olan başvurularda azalma olmuştur.%97 • Hastanelerde %75 • Alışveriş merkezlerinde %89 • Özel işletmelerde %78 .Bakanlığımız.%90 arasında azalma tespit edilmiştir. 15 Yaş Üzeri Nüfusun Sigara içme Oranı (%) Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) tarafından 2010 yılında Ankara’da 112 Acil Sağlık Hizmetlerine sigara kaynaklı hastalıklara bağlı başvurular incelenmiştir. üst solunum ve alt solunum yolu enfeksiyonu olmak üzere 11 hastalığın başvuru oranları Marmara Üniversitesi uzmanlarınca incelendi.2 azalmıştır. sigara bırakma tedavilerinde kullanılan ilaçların doktor kontrolünde ücretsiz olarak dağıtılması gibi çalışmalar da yürütmektedir. TÜİK tarafından 2006 ve 2008 yıllarında yapılan Küresel Yetişkin 35 Tütün Araştırması sonuçları 33. 19 Temmuz 2009 – 1 Temmuz 2010 arasında.4’ten 31. 131 . İstanbul’da Bakanlığımıza bağlı hastanelere astım krizleri. sigara bırakma polikliniklerinin kurulması ve sayılarının artırılması. Grafik 18 Kaynak : TÜİK 2010 Yasak olmamasına rağmen sigara kullananların %19’u evde sigara içmeyi bırakmıştır. 25 Çalışanların %44’ü mesai saatlerinde 2006 2008 2010 daha az sigara tüketmeye başlamıştır. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması 2010 yılında tekrarlanmıştır.
Şu an itibariyle 100 alt başlıklı MPOWER politika paketinin 98 alt başlığını tamamlamış 100 alt başlıklı MPOWER politika paketinin 98 alt başlığını tamamlamış Şu an itibariyle durumdayız. alkol ürünleri satışıyla ilgili düzenlemelerin de hayata geçirilmesini planlıyoruz. üzerinde resimli uyarıların en az %50 oranında yer alması ve bir olan “marka olan “marka resimli uyarıların en az %50 oranında yer alması ve bir reklâm türü reklâm türü paylaşımının” yasaklanması) tamamlamayı veve ülke olarak Dünyada MPOWER politika paylaşımının” yasaklanması) tamamlamayı ülke olarak Dünyada MPOWER politika paketini tamamlayan ilk ülke olmayı hedefliyoruz.“MPOWER Tütün Salgınını Kontrol Etmeye Yönelik Politika Paketi. Alkol: Birçok Toplumsal Sorunun Sebebi Alkol. Türkiye tütün kontrolü konusundaki başarılı uygulamaları ile takdir topladı. Çocuk ve gençlerin alkolün zararlı etkilerinden korunması Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın stratejik hedefleri arasında bulunmaktadır. Ayrıca bağımlılığı olanların tespiti ve tedavisi. Bu konuda Türkiye Alkol Kontrol Programı ve Eylem Planını hazırladık. Türkiye yapılan değerlendirmede Türkiye’nin 30 Avrupa ülkesi arasında dördüncü olduğu tütün kontrolü konusundaki başarılı uygulamaları ile takdir topladı. 60 farklı hastalığın sebebidir ve intihar. belirtildi. tütün kontrolü çalışmalarında ülkelere yol gösterici olması amacıyla uluslararası deneyimler ışığında DSÖ tarafından hazırlanmıştır. alkollü araç kullanımı gibi sosyal problemlerin temel sebeplerinden biridir. – 29 Mart 2011 tarihlerinde Amsterdam’da yapılan Avrupa Tütün Kongresi sırasında 27 – 29 Mart 2011 tarihlerinde Amsterdam'da yapılan Avrupa Tütün Kongresi sırasında European Cancer League'in danışmanı olanolan Belçika’lı uzman Luk Joossens tarafından European Cancer League’in danışmanı Belçika'lı uzman Luk Joossens tarafından yapılan değerlendirmede Türkiye’nin 30 Avrupa ülkesi arasında dördüncü olduğu belirtildi. aile içi şiddet.2011 yılı sonuna kadar eksik eksik iki alt başlığı dabaşlığı da (sigara paketleri 2011 yılı sonuna kadar kalan kalan iki alt (sigara paketleri üzerinde durumdayız. 132 . paketini tamamlayan ilk ülke olmayı hedefliyoruz. Türkiye Alkol Kontrol Programı’yla özellikle çocuk ve gençlerin alkolün zararlı etkilerinden korunması için toplumu bilinçlendirmeyi hedeflemekteyiz. Ülkemiz MPOWER stratejisinin tüm unsurlarını hayata geçirebilmiş öncü ülkelerden biri konumundadır.
Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN’ın da katıldığı konferans sırasında Sağlık Bakanı Sayın Prof. spor. Ülkemizde görülme sıklığı giderek artan ve çocuklarımızı ve gençlerimizi etkileyen bu hastalıkla etkin şekilde mücadele etmek. izlenebilir olması ve eşgüdümün sağlanmasını amaçlamaktayız. ulaşım. Program ile ülkemizdeki çalışmaların geliştirilerek belirli bir plan dahilinde gerçekleştirilmesi. projeler ve eğitim çalışmaları yapılmıştır. ikinci sırada en sık sebebi olarak kabul edilmektedir. kadınlarda ise %30’un üzerine çıkması durumunda obezite gelişmektedir. 133 .b. üniversiteler. Dr. Bu nedenle obezite ile mücadele konusunda tüm dünyada politikalar geliştirilmekte. diyabet. sosyal güvenlik gibi diğer ilgili Bakanlar ve devlet sektörlerinin üst düzey yetkilileri.7. Genellikle dengesiz beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği sonucunda ortaya çıkan obezite dünyada önlenebilir ölümlerin. Sağlıklı Gelecek İçin Sağlıklı Beslenme ve Fiziksel Aktivite Obezite ile Mücadele Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından obezite “Sağlığı bozacak ölçüde yağ dokularında anormal veya aşırı yağ birikmesi“ olarak tanımlanmıştır. Günümüzde tüm dünyada bu kadar hızlı artan. Yetişkin erkeklerde vücut ağırlığının %15-18’i. toplumun obezite ile mücadele konusunda bilgi düzeyini artırarak bireylerin sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite alışkanlığı kazanmalarını teşvik etmek ve böylece ülkemizde obezite ve obezite ile ilişkili hastalıkların (kalp-damar hastalıkları. pek çok faktöre bağlı kronik bir hastalıktır. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi) görülme sıklığını azaltmak amacıyla “Türkiye Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı”nı hazırladık. pek çok kurum ve kuruluş tarafından obezitenin önlenmesine yönelik çeşitli programlar. kadınlarda ise %20-25’ini yağ dokusu oluşturmaktadır. eğitim. hipertansiyon. Erkeklerde bu oranının %25. ölçülebilir. sivil toplum kuruluşları vb. uzmanlar ve uluslararası kuruluş temsilcileri ve basın mensupları olmak üzere yaklaşık 500 kişinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Obezite yaşam kalitesini düşüren. Dünya’da obezite adeta bir salgın gibi gittikçe artmaktadır. sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri. özel sektör. Söz konusu konferans başta sağlık olmak üzere tarım. Ülkemizde çeşitli kamu kurum ve kuruluşları. Recep AKDAĞ ve DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Sayın Dr. Obezite ile ilgili sağlık harcamaları gelişmiş ülkelerde tüm sağlık harcamalarının %2-7’sini oluşturmaktadır. bireyleri ve toplumları etkileyen başka bir hastalık bulunmamaktadır. DSÖ Avrupa Bölge Ofisi tarafından ülkemiz ev sahipliğinde 15-17 Kasım 2006 tarihinde İstanbul’da “DSÖ Avrupa Obezite İle Mücadele Bakanlar Konferansı” düzenlenmiş ve konferans süresince obezite salgını ile ilgili çözüm önerileri tartışılmıştır. Marc DANZON katılımcı ülkeler adına “Avrupa Obezite İle Mücadele Belgesi”ni imzalamıştır. sigaradan sonra. ulusal eylem planları hazırlanmaktadır. Giderek artan obezite salgınına rağmen.
4 27.5 33. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi içine bireylerin obezite durumunun belirlenmesi amacıyla Obezite İzlemi ile ilgili verileri de dâhil ettik böylece bireylere ait Beden Kitle İndeksi (BKİ).6 3. Bilim Danışma Kurulu ve Koordinasyon Kurulu ile 81 ilde Valilikler bünyesinde Yeterli ve Dengeli Beslenme ve Hareketli Yaşam Kurulu oluşturduk. kalça çevresi gibi verilere ulaşma imkânı sağladık. Ulusal ve yerel düzeyde politik istek ve kararlılığın sağlanması. koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında toplumun farklı araçlar kullanılarak obezite. Türkiye genelinde beslenme ve sağlık alanında mevcut durumu ayrıntıları ile ortaya koyacak yerel ve bölgesel farkları değerlendirme imkanı verecek ve sürdürülecek programlarda bir referans noktası oluşturacak “Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması”nın saha çalışmalarını tamamladık. 37 stratejisi ve 115 aktivitesi bulunmaktadır.8 Çok Şişman Kaynak: Türkiye Beslenme Sağlık Araştırması 2010 134 .3 14.5 8. Ulusal Programın 4 başlığı.4 34. yeterli ve dengeli beslenme ve fiziksel aktivite konularında bilinçlendirilmesi. Ayrıca Sağlık Müdürlükleri bünyesinde Obezite Birimlerini kurduk.7 58. izleme ve değerlendirme çalışmaları bu programın kapsamını oluşturmaktadır. obezitenin teşhis ve tedavisine yönelik önlemlerin alınması. • Bakanlığımız bünyesinde Obezite ile Mücadele Yürütme Kurulu. 21 hedefi.2 Normal 57.“Türkiye Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı” geniş tabanlı ve çok sektörlü bir yaklaşımı benimsemektedir. bel çevresi.8 2.7 Şişman 8. Araştırmanın ön raporuna göre TURDEP ile paralel sonuçlar elde ettik. • • Tablo3: Tüm Yaş Gruplarında Beden Kitle İndeksi Yüzdeleri Çok Zayıf 0-5 yaş 6-18 yaş 19 ve üzeri 5.9 14.0 2. 11 amacı. Söz konusu program kapsamında.4 Hafif Şişman 17.9 Zayıf 10.
• • • Grafik 19 Kaynak: TURDEP I (1998). Halk sağlığının korunması ve hastalıkların oluşumunun önlenmesinde multidisipliner bir yaklaşım ile toplumumuzda tuz tüketimin kademeli olarak önerilen seviyelere düşürülmesi için tuz tüketiminin azaltılmasına yönelik ulusal bir programı 2010 yılı içinde başlattık. Sağlıklı beslenme açısından önem taşıyan tam buğday unundan ekmek üretiminin ve tüketiminin artırılması yönündeki çalışmalarımıza başladık.beslenme. Vatandaşlarımız buradan beslenme ile ilgili en doğru ve güncel bilgilere rahatlıkla ulaşabilmektedir. Tuz tüketiminin önerilen değerden 3 katı kadar fazla olduğu ülkemizde. inme olmak üzere osteoporoz. Beslenme ile ilgili olarak topluma yönelik bilgi kaynağı oluşturmak üzere bilimsel gerçekler temelinde hazırlanmış olan www. TURDEP II (2010) Çalışması 135 .gov. aşırı tuz tüketimi yüksek kan basıncı artışına neden olmakta ve başta kalp hastalıkları.• Yeterli ve dengeli beslenmenin bir göstergesi olarak “Türkiye Okul Çağındaki Çocuklarda Büyümenin İzlenmesi Projesi”ni ilgili Bakanlık ve üniversiteler ile işbirliği içinde ilköğretim okullarında gerçekleştirdik.tr internet adresini faaliyete geçirdik. mide kanseri gibi birçok hastalığın oluşumunda önemli bir risk faktörü olarak yer almaktadır.saglik. böbrek hastalıkları. Bu konudaki raporun yayınlanması planlıyoruz.
Âcil Sağlık Hizmetlerinde Yeni Dönem Âcil sağlık hizmetleri. Artık şehirlerimizde vakaların % 93’üne ilk on dakikada. nitelik yönünden de gelişme kaydetmiştir. yerinde ilk müdahaleyi yapmak ve kişiyi gerekiyorsa en kısa sürede ihtiyacı olan sağlık yardımını alabileceği bir merkeze ulaştırmak önemlidir.8. Halen 50 adet motosiklet ile metropol illerimizde hizmet vermekteyiz. Sadece gelişmiş ülkelerde bulunan hava ambulans sistemini ülkemizde bir ilk olarak 2008 yılından itibaren faaliyete geçirdik. 136 . “112 Âcil” hizmetini sadece şehirlerde değil. Âcil hastalık ve yaralanma hallerinde en kısa sürede bir sağlık ekibiyle birlikte olay yerine ulaşmak. üzerinde önemle durulması gereken bir halk sağlığı konusudur. sokak darlığı ya da trafik yoğunluğu gibi sebeplerle özellikle standart ambulansların ulaşamadığı durumlarda hizmet vermek üzere motosikletli âcil müdahale ekipleri oluşturduk. Bu ekiplerde ileri motosiklet sürüş eğitimleri alan tecrübeli personeller görevlendirdik. Âcil veya yoğun bakım gerektiren hastalıklar için ise özel hastaneler dâhil hiçbir sağlık kuruluşunda vatandaşımızdan ücret talep edilmiyor. Ülkemizin her noktasında 112 acil hizmeti verir duruma geldik.460’a çıktı. Acil Sağlık Hizmetlerinde belirlediğimiz hedeflerş aştık. Haziran 2011 itibariyle ülke geneline hizmet verecek şekilde 19 ambulans helikopteri 15 il merkezine konuşlandırdık. Âcil hastalarda her geçen saniyenin önemli olduğunun bilincindeyiz. Bunların yanında. Tüm ambulanslarımız donanım ve özellikleri ile aynı zamanda Avrupa Birliği standardı da olan TS-EN 1789’ a uygun hale geldi.547’ye ulaştırdık. 2002 yılı sonunda 618 olan tam donanımlı 112 ambulansı sayısını 2010 yılı sonu itibarıyla 2. Haziran 2011 itibariyle coğrafî ve iklim şartları sebebiyle ulaşımda güçlük çekilen bölgelerde 194 adet “kar paletli ambulans” halkımıza hizmet vermektedir. Ambulanslarımız sadece nicelik yönünden değil. kırsal alanda vakaların % 96’sına ilk otuz dakika içinde ulaşabiliyoruz. Son sekiz yılda âcil hasta taşıma hizmetleriyle ilgili gücümüz altı kat gelişti. Bugün. Balıkesir ve Gökçeada’ da hizmet vermeye devam etmektedir. 2007 yılında hizmete başlayan dört adet deniz ambulansı İstanbul. 2002 yılı sonunda 481 olan 112 istasyon sayısı ise sekiz yıl içinde 1. Dünyanın en gelişmiş ülkelerinde sunulan hava ambulans hizmetini hiçbir ücret almadan sunuyoruz. köylerde de yaygın olarak verdiğimiz bir dönemi yaşıyoruz. Ayrıca büyük kazalar veya kitlesel olaylarda en az 4 yaralının yatarak nakledilebileceği çoklu hasta taşıyan 15 adet ambulansı ekiplerimize dahil ettik. Çanakkale.
137 .
bugün ise kırsalda yaşayan vatandaşlarımızın tamamı bu hizmetten yararlanmaktadır.229. diğeri de turboprop pervaneli (kısa pisti olan havaalanlarına da inebilecek yapıda) iki adet ambulans uçak ile yurtiçi ve yurtdışından acil hasta veya yaralı vatandaşlarımızın naklini gerçekleştirmeye başladık. İran ve Pakistan depremleri ile Endonezya depremi ve tsunami faciası ile son olarak Haiti depremi ve Pakistan sel felaketinde ülke olarak iftihar ettiğimiz düzeyde görevler ifa ettiler.525 saat uçuş ile taşınan hasta sayısı 7. Turbo jet ambulans uçağı 5. 2010 yılında 2. Yurtdışında da müdahale yapabilecek kabiliyetlere sahip bu ekipler.Ayrıca 2010 yılı Nisan ayından itibaren birisi turbojet ve uzun mesafeli. Ayrıca uçaklarda bulunan transport kuvözleri ile yenidoğan bebeklerin yoğun bakım şartlarında nakli yapılabilmektedir. trafik kazalarında otoyollara inerek olay yerinde müdahale ve doğrudan hastaneye naklinde ve dağda mahsur kalan bir çok acil yardıma ihtiyaç duyan vatandaşın kurtarılmasında önemli görevler yapmaktadır. Böylece 2002 yılına göre altı kat artış sağladık. turboprob ambulans uçağı 3. 138 .440 gönüllü sağlık personelimize temel ve tamamlayıcı eğitimler verdik.500 km uçuş menziline sahip olup. Aralık 2010 itibariyle ambulans helikopterlerin 14.758 saat uçuşu ile taşınan hasta sayısı ise 606 olmuştur. 2 yabancı uyruklu turist ise kendi ülkelerine nakledilmiştir. Türkiye nüfusunun %95’inin deprem kuşağında bulunduğu gerçeği. Bakanlığımız kontrolünde bütün illerde oluşturulan “Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri” (UMKE) mensubu 4. Ambulans helikopterler ise 450 km uçuş menziline sahip olup.300 km. Ambulans uçaklarla Aralık 2010 sonu itibarıyla yurtdışından 38 vatandaşımız ülkemize getirilmiş. başta deprem olmak üzere yaşanabilecek muhtemel afetler için hayata geçirdik. ambulans uçakların 1. hasta veya yaralı naklinin en hızlı ve güvenli şekilde sağlanması ve bütün bu işler için gerekli profesyonel yönetim organizasyonunda görev alacak iyi eğitilmiş ve ihtiyaca uygun donatılmış ekipler teşkil ettik. 2011 yılı sonuna kadar üç uçağı daha filomuza dâhil ediyoruz. Afetlerde en kısa sürede medikal kurtarma hizmetlerinin sunulması. 2002 yılında kırsalda yaşayan vatandaşlarımızın sadece %20’si 112 acil hizmetlerinden yararlanıyordu. bu alanda uzmanlaşmanın ve hazırlıklı bulunmanın önemini ortaya koymaktadır. her iki uçak da iki hastanın yatarak naklini sağlayabilecek ve yoğun bakım şartlarında her türlü tıbbi müdahaleyi yapabilecek tıbbi ekipman ile donatılmıştır.1 milyon kişi bu hizmetten yararlanmıştır. acil vakaların hastaneler arasında naklinde. Halen Avrupa’ nın en büyük ulusal medikal kurtarma ekibi gücüne sahibiz. 112 Acil hizmetlerinden yararlanan kişi sayısı 2002 yılında 350 bin iken. Afetlerde Sağlık Organizasyonu ve Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri (UMKE) Afetlerde Sağlık Organizasyonu Projesini yurdumuzda. Proje kapsamında.
UMKE Eğitimlerinde Başlıklar: • Triaj • Afet Psikolojisi • Stres Yönetimi • Enkaz Çalışması • Alternatif Ateller • Crush Sendromu • Afetlere Genel Bakış • Afet Epidemiyolojisi • Sedyeleme ve Taşıma • İletişim ve Haberleşme • Temel ve İleri Yaşam Desteği • NBC Saldırılarından Korunma • Stratejik Ekip ve Çatışma Yönetimi • Psikolojik Destek ve Şoklara Müdahale • Uluslararası İşaretler ve Sinyalizasyon • Hasta/Yaralı Sabitlenmesi. Paketlenmesi • Medikal Ekibin Görev Tanımı ve Hukuki Boyutları 139 . Tespiti.
nakil sonrasında acil tedavi ünitelerinin ve hizmetinin temini ve tüm işler için gerekli profesyonel yönetim organizasyonunun oluşturulması yoluyla afetlerde ölüm ve sakatlıkların kabul edilebilir sınırlara çekilmesi amacıyla 2004 yılında “Afetlerde Sağlık Organizasyonu Daire Başkanlığı” kurduk. Bu merkezde 24 saat yurt içi ve yurtdışında meydana gelen afet ve olağandışı olayların takibini yapmakta ve bunlara anında müdahale etmekteyiz. afet ve her türlü olağandışı olaya anında müdahale edebilmek. internet üzerinden son dakika haberleri izlemekte ve Kandilli Rasathanesine bağlı olarak deprem monitörünü 24 saat takip etmekteyiz. tüm kurumlar ile koordinasyonu sağlayarak ölüm ve sakatlıkları en aza indirebilmek amacıyla Sağlık Afet Koordinasyon Merkezini (SAKOM) kurduk. İki yıl içinde gönüllülük esasına göre 81 ilimizde oluşturulan Ulusal Medikal Kurtarma Ekiplerinde görev alan 2. Medikal kurtarma ekipleri.Avrupa’nın En Büyük Medikal Kurtarma Ekibi Başta deprem olmak üzere yaşanabilecek muhtemel afetlerde iyi eğitilmiş ve ihtiyaca uygun olarak donatılmış gönüllü ekipler aracılığıyla en kısa sürede medikal kurtarma hizmetlerinin sunulması. Kurulduğu günden bu yana ülkemizin haklı gururu olan Ulusal Medikal Kurtarma Ekiplerimizin yurt içi ve yurtdışında görev aldığı çalışmaların başlıcaları şunlardır: Yurtdışı İran Bam Depremi (2003) Pakistan Depremi (2005) Sudan İnsani Yardım Organizasyonu (2007) Afganistan Sel ve Toprak Kayması (2007) Konya-Taşkent Balcılar Bina Çökmesi (2008) Endonezya Depremi ve Tsunamisi (2009) Haiti Depremi (2010) Pakistan Sel Felaketi (2010) Irak’tan yaralıların nakilleri İsrail’den yararlıların nakilleri Yurtiçi Konya Zümrüt Apartmanı Yıkılması (2004) Diyarbakır Askeri Lojmanlarında Patlama (2006) Bursa İntam Binası Çökmesi (2006) Rize Sel Felaketi (2010) Konya Taşkent Balcılar Bina Çökmesi Afet durumlarında en önemli unsurlardan biri afet etkilerinin azaltılmasına yönelik faaliyetlerde kurtarma ekipleri ve kurumlar arası koordinasyondur. 140 . Son teknoloji ürünü ekipmanlarla donatılan merkezde HF telsiz sistemleri ile uzak mesafe görüşmeleri yapabilmekte iller ile görüntülü haberleşmeyi sağlayan video telekonferans yöntemi ile canlı görüşme yapabilmekteyiz. Bu ihtiyaçtan hareketle 2009 yılı sonunda Bakanlığımızda.643 personelin temel eğitimlerini gerçekleştirdik. 2010 yılı sonu itibariyle toplam 4. temel teorik ve istasyon eğitimlerinin yanı sıra düzenlenen tatbikatlarla her zaman göreve hazır şekilde çalışmalarını sürdürmektedir. en hızlı ve güvenli şekilde hasta/ yaralı naklinin sağlanması. Bu sistem ile yurtiçi ve yurtdışı haber kanallarından oluşan 16 adet yayını aynı anda takip etmekte.440 UMKE personeline eğitim verdik.
koruyucu önlemlere ağırlık verilmesi genel kabul görmektedir. bireyin vücut sağlığını doğrudan etkileyen bir faktördür. Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleri kapsamında. Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları hayat boyu maruz kalınabilen bir hastalık olduğu için koruyucu yöntemlerin de hayat boyu devam etmesi gerekmektedir. Toplumda ağız ve diş sağlığı bilincinin oluşturulabilmesi için anne adayından başlayarak gebelik döneminde annenin ve anne rahmindeki bebeğin ergenlik dönemine kadar ağız ve diş sağlığının izlenmesi. her biri 8 çadırdan oluşan. Ayrıca ağır iklim şartlarında hizmet verebilecek 6 adet sahra hastanesi çadırı temin ettik. Afet ve olağan dışı durumlara hazırlık kapsamında. toplum ağız ve diş sağlığının önemli bir problemi olup bütün yaş gruplarının yaşam kalitesini etkilemektedir. düzenli takibinin yapılarak sağlıklı bir birey olarak topluma kazandırılması ve periyodik diş hekimi kontrolünün sağlanmasında birliktelik olması amacıyla koruyucu diş hekimliği izlem planını hazırladık. İçerisinde kimyasal olaylarda ihtiyaç duyulan dekontaminasyon ünitelerinin de bulunduğu bu hastaneler bölge merkez illerimize tahsis etmeye başladık. 9. Tüm sağlık konularında olduğu gibi ağız ve diş sağlığı ile ilgili hastalıklarda da tedaviden çok. Her bir ünitenin toplam kullanım alanı 400 m2’dir. 141 . Koruyucu yöntemlerin etkin bir şekilde uygulanması ile diş çürüğü ve diş eti hastalıklarının azaltılması mümkündür. Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları. Ağız ve diş sağlığı korunmadığında birçok hastalığı beraberinde getirmektedir. Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Koruyucu Ağız Ve Diş Sağlığı Stratejik Eylem Planı Ağız ve diş sağlığı. Temmuz 2011 yılı içerisinde 6 adet üniteyi daha hizmete sunarak ülke genelinde afetlere hazırlık kapasitemizi artırıyoruz.Ayrıca hava ve deniz araçlarından alınan acil çağrı sinyalleri ile dağcılar ve arama kurtarma ekipleri tarafından gönderilen acil çağrı sinyallerini anlık tespit ederek konum ve yer tespiti yapabilen bir sistem kurduk. Bu nedenle en etkili koruma yöntemi. soruna toplumsal bir boyut kazandırmaktadır. Bu ünitelerin her biri en fazla 10 dakikada şişirilerek kurulmakta ve 15 dakikada ilk hastayı kabul edebilmektedir. 32 adet Mobil Acil Müdahale Ünitesi temin ettik. Toplum ağız ve diş sağlığı bilincinin iyileştirilmesi için düzenli diş hekimi kontrolleri ve koruyucu diş hekimliği uygulamalarının bir yaşam tarzı olarak kabul görmesinin sağlanmasını hedefliyoruz. toplum bazında gerçekleşen birincil koruma hizmetidir. Ağız ve diş sağlığı konusunda bireylerin yeterince bilinçli olmaması.
362 Dolgu Sayısı (bin) 5. ağız hijyeni-beslenmeçürük ilişkisinin öneminin anlaşılması ve gerekenler için uygulanması. Bu hedefe ulaşabilmek için aşağıdaki uygulamayı yürütüyoruz: • Ağız ve diş sağlığının öneminin anlaşılması ve toplum bilincinin iyileştirilmesi. • Diş hekimi kontrollerinin düzenli hale getirilmesi. • Kişilerin kendi sağlıklarının ve sorunlarının bilincinde hareket etmeleri ve ağız hijyenine önem vermelerinin sağlanması (doğru ve düzenli fırçalama alışkanlığının edinilmesi. Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleriyle genel olarak diş çürüğü olmayan bir toplum hedefliyoruz. diş çürüğü ve yapılan diş tedavisi oranın en aza indirilmesi amacıyla “Koruyucu Ağız ve Diş Sağlığı Stratejik Eylem Planı ve Uygulama Programı”nı hazırladık. • Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde anne adayından başlayarak.206 Sabit Protez Sayısı (bin) 5. • Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlıklarının kazandırılması.000 3.000 400 Kanal Tedavi Sayıları (bin) 800 752 4.000 4. ağız ve diş sağlığı konusunda düzenli takibinin yapılması. hedef kitlenin ağız ve diş sağlığı izleminin sağlanarak.000 1. • Koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde etkinliğin ve ulaşılabilirliğin artırılması. koruyucu diş hekimliği uygulamalarının ve düzenli diş fırçalama alışkanlığı edinilmesinin önemi hakkında vatandaşın bilgilendirilmesi.000 1. gebelik döneminde annenin ve bebeğin. • Koruyucu diş tedavi uygulamalarının (Flor uygulaması ve fissur örtücülerin) öneminin anlaşılması.Ağız-diş sağlığı.000 4. diş ipi kullanımının yaygınlaştırılması).000 106 0 1995 2002 2010 4. Sabit Protez S 1995 106 2002 349 2010 4362 Dolgu Sayısı (b 1995 221 2002 371 2010 4636 1995 Sabit Protez S 18.000 221 0 1995 2002 2010 200 349 371 0 19 1995 32 2002 2010 Grafik 20-21-22 142 .636 600 2.989 752.000 3.969 2002 2010 31.000 2. eğitilmesi.
varsa bu sorunlardan kaynaklanan hastalık. kaynak koruma alanının varlığı ve uygunluğu. toprak. Araştırmada köy arazisinin meyil durumu.000 5. doğal afetlere maruz kalma durumu. köyde sağlığı etkileyen önemli sağlık sorunlarının olup olmadığını. Sağlıklı İnsan • Türkiye Köylerinin Sağlık Profili Araştırması Koruyucu Sağlık Hizmetlerinin temel unsuru olan çevre ve toplum sağlığı için gerekli şartların.000 3. geçim kaynakları. Söz konusu proje ile köylerin mevcut durumlarının tespit edilmesini ve tespit edilen gerçek sağlıklı veriler üzerinden köylerin sorunları hakkında ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte politikalar gerçekleştirmeyi amaçladık. Köy halkının sağlığını. mevsimsel göçün varlığı ve mevsimsel göç yerlerindeki sağlık şartlarını tespit ettik. köyün sağlık kuruluşu durumu. mevsimsel göç durumu.000 2. 10. suların gerekli analizlerinin yapılma durumu. kentsel alanların yanında köylerde de oluşmasının sağlanması amacıyla “Sağlıklı Köyler Projesi”ni başlattık. Sağlıklı Çevre.000 2. 143 . bataklık-çöplük varlığı. Şebeke ve isale hattı bulunma durumu.000 0 1995 2002 2010 0 2002 2010 Grafik 23-24 2002 yılında 14 olan Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi sayısını 81 ilimizde 123’e ulaştırdık. klorlama durumu gibi birçok konuyu inceledik. Köyün sahip olduğu içme ve kullanma sularının durumunu da ayrı bir soru grubu içinde değerlendirdik. köyün mesken.211 50 25 4 1995 14 1.Ağız Diş Sağlığı Merkezi Sayısı 1995 4 2002 14 2010 123 Sağlık Bakanlığında Çalışan Diş Hekimi Sayısı 1995 2582 2002 3211 2010 6378 Ağız Diş Sağlığı Merkezi Sayısı 123 Sağlık Bakanlığında Çalışan Diş Hekimi Sayısı 7.110 köyü kapsayan “Köylerinin Sağlık Profili” araştırmasını yürüttük.378 125 100 75 4.000 6. arazi ve iklim özellikleri. su deposu varlığı ve uygun sağlık ve emniyet şartlarına sahip olma durumu. Ülkemiz genelinde 34. Ülke genelinde diş hekimliği hizmetine ulaşımın eşit ve hakkaniyetli olması ilkesi ile açılan ikinci ve üçüncü basamak kurumların yanı sıra bu birimlerde çalışan diş hekimi sayısını 6.582 3. köyde çalışan kamu personeli durumu.378’e yükselterek nüfusa düşen diş hekimi sayısının artmasını sağladık. ölüm durumlarının ve meydana gelen zehirlenmelerin nedenlerini sorgulayarak inceledik. özürlülük.000 6.
dünyada her yıl yaklaşık 250 milyon kişi iş kazaları. Ülkemizde çalışanların önemli bir çoğunluğu temel iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerine yeterince erişememektedir. Denetleme ve kontrol izlemesi parametrelerinden herhangi birinin uygunsuzluğu durumunda düzeltici önlemlerin ve kullanım sınırlamalarının yapılması için gerekli tedbirleri aldırıyoruz. • Su Güvenliği İnsanlar için hayati önemi haiz maddelerin en önemlilerinden birisi sudur. insan sağlığı için vazgeçilemez olan suyun temiz ve güvenilir olmaması hâlinde insan sağlığı tehlikeye girebilmekte ve büyük halk sağlığı problemleri ortaya çıkabilmektedir. Uygunsuzluk durumlarında tüketicileri bilgilendiriyor. danışmanlık. Her iki izleme şeklinde de kimyasal. Ancak. fiziksel ve mikrobiyolojik parametreler yer almaktadır. arıtımı. 144 . havalandırma. meslek hastalıkları hastaneleri. Ancak. meslek hastalıklarının ortaya çıkartılması. İçme-kullanma suyu için oluşturulan veri toplama sisteminde suyun kalitesi denetim izlemesi ve kontrol izlemesi şeklinde değerlendirilir. Bu nedenle iş sağlığı hizmetlerinin etkin. su depolarını ve su borularını da içerisine dahil edecek şekilde izlenmesi amacıyla “Su Kalitesi İzleme Programı”nı oluşturduk. eğitim hizmetleri. uygun kullanım. Uygun çıkmayan analiz sonuçlarını halkın bilgisine sunmak amacıyla il sağlık müdürlüklerinin internet sitelerinde yayınlıyoruz. 11. bakım ve temizlikleri açısından araştırdık. muslukları. Bu amaçla çalışanların sağlığı ve güvenliği önlemlerinin geliştirilerek çalışma sağlığı ve güvenliğine ilişkin ölçüm. Dünya Sağlık Örgütü’nden alınan bilgilere göre her yıl dünyada 11 milyon yeni meslek hastalığı vakası oluşmakta bu vakaların 700 bin’i meslek hastalıkları nedeniyle hayatını kaybetmektedir. yaygın ve erişilebilir hale gelmesini temin etmek üzere mevcut sağlık hizmetleri sunumuna iş sağlığı hizmetlerinin entegre edilmesi gerekmektedir. işyeri hekimliği. ısıtma. İçme suları insanın yaşamını sürdürebilmesi için hayati önem taşımaktadır. dağıtım şebekesini. denetim izlemesinde radyoaktivite dahil yaklaşık 52 parametre yer almaktadır. denetim gibi hizmetlerin yeniden yapılandırılarak geliştirilmesi Ulusal iş Sağlığı ve Güvenliği alanında politika olarak yer almaktadır. Çalışanların Sağlığı Uluslararası Çalışma Örgütü verilerine göre. gerekli uyarıları yapıyoruz.Araştırma bünyesinde köylerde bulunan umumi yerlerin durumunu da yapılış. İçme sularını kaynaktan dağıtım noktalarına kadar bir bütün olarak görerek. 160 milyon kişi meslek hastalıkları sonucu ortaya çıkan zararlara maruz kalmaktadır. aydınlatma.
fırtına ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi şiddetli iklimsel olaylardan doğrudan etkilenmekte. Protokol kapsamında öncelikli olarak koruyucu iş sağlığı hizmetleri. endüstride. İş sağlığı hizmetleri kapsamını ülkemizdeki tüm çalışanları içine alacak şekilde genişletmek. sel. İş sağlığı hizmetlerinin etkili. Ayrıca bu eylem planından bazı maddeleri de Bakanlığımız stratejik planına aldık. Toplum Sağlığı Merkezlerin kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti verebilmesine imkân sağladık. Türkiye’de iş sağlığı sorununun gerçek boyutunu saptamak. Bu rapor doğrultusunda iklim değişikliğinin sağlık etkilerini en aza indirmek amacıyla “İklim Değişikliği Sağlık Eylem Planı”nı oluşturduk. Son dönemlerde yapılan çalışmalar iklim değişikliğinin küresel hastalık yükü ve ölümlerin artışına yaptığı etkinin yüksek olduğunu göstermektedir. bulaşıcı hastalıklar. Dünya Sağlık Örgütü ile işbirliği içinde “Temel İş Sağlığı Hizmet Modeli”ni geliştirdik. İklim Değişiklikleri İklim değişiklikleri son yıllarda dünyanın karşı karşıya kaldığı en önemli küresel sorunlardan biridir. ekosistemde. bu nedenle oluşan su ve yiyecek kalitesinde. Bu hedeflerin başlıkları şunlardır. Hedef 1. nitelikli bir şekilde sürdürülmesi ve yaygınlaştırılması. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile birlikte Bakanlığımızca çıkarılan yönetmelikle. aşırı sıcakların neden olduğu ve etkilediği hastalıklar açısından ciddi tehdit oluşturmaktadır. Bütün dünyada olduğu gibi. 2010 yılı Nisan ayında Sağlık Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı arasında “İş Sağlığı ve Güvenliği” alanında işbirliği protokolü imzalandı. 12. erişilebilir. Hedef 3. yerleşim yerlerinde ve ekonomide meydana gelen değişikliklere ise dolaylı olarak maruz kalmaktadır. mevcut sağlık hizmetleri sunumuyla bütünleştirilmesi için. Hedef 2.İş Sağlığı alanında 2010–2014 yılları arasında yürüteceğimiz hizmetler hakkında bir eylem planı oluşturduk. tarımda. vektörlerin yol açtığı hastalıklar. Meslek hastalıkları mortalite ve morbiditesini azaltmak. meslek hastalıklarının önlenmesi ve erken tespiti konularında ulusal politika ve eylem planı oluşturulması konusunda işbirliği yapıyoruz. İklim değişikliğinin Türkiye’de halk sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendirmek üzere “Türkiye’de İklim Değişikliğinin Sağlık Üzerine Etkileri” başlıklı bir rapor hazırladık. Bu maruziyet halk sağlığı üzerinde. ülkemizde yaşayan insanlar da iklim değişikliği nedeniyle meydana gelen aşırı sıcaklık. Ayrıca halk sağlığı için de çok ciddi tehdit oluşturmaktadır. 145 .
.
D. TEŞHİS VE TEDAVİ HİZMETLERİ . UYGULAMA 2.
148 .
Böylece daha önce dengesiz yükler altında kalan hastanelerimiz.Koruyucu hizmetler önemlidir. sağlık güvencesi altında olduğu halde hakkını elde edemeyen kişilerin hizmete erişiminin sağlanması açısından çok hakkaniyetli bir uygulama oldu. Yukarıdaki çerçevede hastanelerin tek çatı altında birleştirilmesi ile sağlık hizmeti sunumunda rol alan bütün kaynaklarımızı halkın hizmetine seferber etmeyi hedef aldık. “kaynakları uygun şekilde kullanarak maliyeti düşürüp. Kamuda sağlık hizmetine erişme güçlüğü çeken birçok vatandaşımız hizmet alma imkanına kavuştu. 1. ertelenemez bir insanlık hakkıdır. devlet memuru. Grafik 25 149 . Ancak hastaların da yerinde. malzeme yönetimi. BAĞ-KUR’lu. aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesi” olarak tanımlanmıştır. zamanında gerekli tedaviyi alması önemlidir. Bu dönemde SSK hastaneleri Sağlık Bakanlığına devredilerek hastane kapılarında vatandaşlarımızın önüne konan engelleri kaldırdık ve vatandaşlarımız arasındaki ayrımcılığa son verdik. Programda insan kaynaklarının dağılımı. SSK Hastanesi . sağlık işletmeciliği ve koruyucu hekimlik uygulamalarının bu esas çerçevesinde değerlendirileceği vurgulanarak. ülkemizin bütün sektörel kaynaklarının sistem içine alınması ve entegrasyonunun sağlanması yoluyla verimliliğin artırılacağı belirtilmiştir. Sağlık hakkı vazgeçilemez. akılcı ilaç kullanımı. Sağlıkta Ayrımcılığın Kaldırılışı: Kamu Hastanelerinin Tek Çatı Altına Alınması Sağlıkta Dönüşüm Programının hedeflerinden biri olan verimlilik. emekli ya da Yeşil Kartlı ayrımı yapmaksızın dengeli biçimde bütün vatandaşlarımıza hizmet eder hale geldi. SSK’lı. vatandaşlarımıza tercih imkanının sunulmasının yanında primini ödeyen.Devlet Hastanesi ayrımcılığının ortadan kalkması.
3. başta görüntüleme hizmetleri olmak üzere birçok tıbbi hizmet için özel sektörden hizmet alınmasının önü açıldı ve hastane hizmet yapıları hızla gelişmeye başladı. Önemli bir diğer adım ise. Vatandaşı korumak üzere. organ nakilleri. Sektör daha dikkatli denetlenmeye başlanmıştır. Son 5 yıl içinde hastanelerimizin tamamı bilgi işlem alt yapısını kurarak bütün hizmetlerini kayıt altına aldı. Hastanelerin tek çatı altında birleştirilmesi bu amacın hayata geçirilmesinin somut bir adım oldu. Devlet hastanelerinin özel sektörle rekabet içinde hizmet sunması. yönetim esnekliği. Özel Hastane Kapılarının Herkese Açılması Sağlıkta Dönüşüm Programında ülkemizin sağlıkla ilgili bütün sektörel kaynaklarının sistem içine alınarak birbiriyle uyumun sağlanması ve böylece verimliliğin arttırılması öngörülmektedir. Sağlık kuruluşlarımız hasta odaklı hizmet kurumlarına dönüştü. Özel sağlık kuruluşları bu sürece uyum aşamasındadır. Özel sektörden hizmet satın alma imkanı sağlandı. 150 . Bunun sonucunda üretilen değerler üzerinden kamuya ayrılan paylarda artışlar olmuştur. İşletme modelleri arasındaki farklılık ve yönetim zaafları SSK hastaneleri ile diğer kamu kurumlarına ait hastanelerin Sağlık Bakanlığının çatısı altında toplanması ve gerçekleştirilen yeni uygulamalarla son buldu. Böylece özellikle görüntüleme ve diğer tetkiklerde gereksiz bekleme süreleri büyük ölçüde azaltıldı. Bu son uygulamalar özel hastanelerin büyük çoğunluğunu giderek halk hastaneleri olma yönünde bir değişime yönlendirmektedir. bu etki gittikçe daha fazla fark edilecektir. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemlerinden ilave ücret alınmamasını sağladık. doğumsal anomaliler. hastalarımızın kendi sosyal güvenceleri kapsamında buralardan yararlanmasına fırsat verilmesidir. Devlet hastanelerimiz hizmet için gerekli donanıma sahip olmak için yıllarca ödenek beklemekten kurtarıldı. Özel sağlık kurum ve kuruluşlarının kapılarını kamu sigortası kapsamındaki vatandaşlarımıza açması devlet hastanelerinin iş yükünü de azaltmıştır. Diğer yandan özel sağlık sektörü bu uygulamayla yeni ivme kazanmıştır. Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık.2. Özel hastanelerde yanık. kanser. yenidoğan. özel sektörün gerçekleştirdiği yatırımların sisteme katılarak. Artık kamu ve özel ayrımı yapılmaksızın ülkemizin bütün kaynakları vatandaşlarımızın hizmetine sunulmaktadır. Kamu hastanelerinin geçmişte mevcut olan hantal yapısını değiştirmek gayesiyle. Böylece sağlık hizmetlerinde büyük ölçüde kamuda olan yük kısmen. sağlık hizmetlerinde kalitenin topyekün artmasında etkili olmuştur. Hastanelerde Yerinden Yönetim Hastanelere yetki devri. özel sağlık kuruluşları ile paylaşılarak sağlık hizmetlerinin sunulması kolaylaştırılmıştır. Aynı zamanda. özel sağlık sektöründe kayıtlı çalışma artmıştır. Bu alanda önemli ölçüde yatırım gerçekleşmiştir. kendi kaynaklarını kullanma serbestliği verilmesi ve bunlarla birlikte çalışanlara döner sermayeden performansa göre ek ödeme yapılması verimliliği arttırdı. özel hastanelerin alabileceği ilave ücretlere de kısıtlamalar getirdik.
352’ye çıktı. 121 olan bilgisayarlı tomografi (BT) cihazı sayısı 375’e. Bu konu Sağlıkta Dönüşüm Programı’na muhalefet edenlerce.8 3 8 4 4. 2002’ de tüm devlet hastanelerinde 18 olan manyetik rezonans görüntüleme (MR) cihazı sayısı 2010’da 247’ye.1 Bir Milyon Kişiye Düşen Bilgisayarlı Tomografi Cihaz Sayısı 24 20 16 12. Grafik 26-27 Bir Milyon Kişiye Düşen MR Cihaz Sayısı 12 11. 151 . Hastane Hizmetlerinde Yeniden Yapılanma Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde kamu hastanelerini teknolojik olarak yeniledik ve kapasitelerini artırdık. 4.8 0 2002 Türkiye 2010 Grafik 28-29 Rakamlar OECD Health Data 2010 verilerinden hesaplanmıştır. Benzeri artış özel sektör ve üniversite hastanelerinde de gerçekleşti.7 9 7. * Türkiye rakamı 2010 SB rakamlarını gösterir. 495 olan ultrasonografi (USG) cihazı sayısı 1.7 1. özelleştirme emellerinin ön adımı olarak gösteriliyorsa da Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın böyle bir amacı yoktur. Devlet hastanelerimizde kamu . Her geçen gün daha fazla yetki devredilen ve bugün bile büyük oranda yerinden yönetilen kurumlar haline gelen hastanelerimiz yerinden yönetilen kamu kurumları olma yolundadır.8 6 9.6* 20.0 21.özel ortaklığı şeklinde hizmet alımına başladık.Şimdi kamuya yatırım yükü getirilmeden hizmet araçları sağlanmakta ve bedeli kurumun kazancı ile ödenebilmektedir.6 1995 OECD 2002 Türkiye 2010 0 0.7 12 12.7* 3.2 1995 OECD 0.
Hemodiyaliz cihaz sayısını yaklaşık 3 kat artırdık.255 olan hasta sayısını 2010 sonu itibariyle 49. Hemodiyaliz ihtiyacı olan hastalarımızın düzenli ve yeterli tedavi almalarını sağladık. 152 .996’ya yükseltti. Bu olumlu gelişmeyle birlikte böbrek nakli ihtiyacı da büyük ölçüde artmış oldu. evine bırakılıyor ve bu hizmet için hiçbir ücret ödemiyorlar.510 olan hemodiyaliz cihaz sayısını 2010 yılı sonu itibariyle 4.247 ye çıkardık. Böylece Türkiye’de kronik böbrek hastalarının yaşam süreleri büyük ölçüde uzadı. Bu durum diyaliz programındaki 2002 yılında 23.Grafik 30 2002 yılında kamuda 1. Bu gün Türkiye’nin her tarafında diyaliz hastaları evinden alınıyor.
Yoğun bakımlardaki hizmetleri seviyelendirerek verilen hizmet kalitesinde çok önemli iyileştirmeler gerçekleştirdik. 153 . Modern tıbbın hizmetine giren son teknoloji cihazları birçok gelişmiş ülkeyle aynı zamanda vatandaşlarımızın hizmetine sunduk.Tablo4: Türkiye’de Yüksek Teknoloji Ürünü Tıbbi Cihaz Sayıları 2002-2010 Karşılaştırması 2002 2010 Cyberknife SB Diğer 0 0 3 4 Toplam 0 7 Robotik Cerrahi SB Diğer 0 0 3 9 Toplam 0 12 Hastanelerimizi tıbbi cihaz fakiri olmaktan kurtardık. Grafik 31-32 2002 yılında kamuda 869 olan yoğun bakım yatak sayısını 10 kat artırarak 2010 yılı sonunda 8. Ülkede toplamda yoğun bakım yatak sayısını 8 kat artırdık.239’a çıkardık.
Her yıl SABİM’e yapılan bir milyon başvuruyu sonuçlandırıyoruz. İllerdeki Sabim Çözümleyicileri tarafından da en hızlı ve en doğru şekilde çözümlenmektedir. SABİM Sağlık sisteminde yaşanan sorunları yerinde ve eş zamanlı tespit ederek. SABİM Çözümleyicilerince değerlendirilerek. ilgili illere sevk edilmektedir. Hasta Hakları a. 154 .5. Şimdi Hizmet Hakkınız ALO SABİM 184 ile Sağlık Bakanlığına doğrudan ulaşabilirsiniz. SABİM Operatörleri tarafından kayıt altına alınan başvuru. 52 operatörle 7 gün 24 saat hizmetinizdeyiz. Sağlık sisteminin herhangi bir aşamasında yaşanan bir sorun için 184 SABİM hattının aranması özdenetim mekanizmasını harekete geçiriyor. Başvuruların % 90’ ını ilk 24 saatte çözüyoruz. en hızlı şekilde çözmek için 2004 yılında SABİM’i hizmete soktuk. Çözümü hemen mümkün olmayan durumlarda konuyu neticelendirip vatandaşımıza bilgi aktarıyoruz.
Vatandaşımız hizmet alma hakkını temin için oluşturduğumuz hasta hakları birimlerine sözlü veya yazılı olarak ihtiyaçlarını iletiyor. Alınan karar. Şikayet edilen personelden bir gün içerisinde bilgi istenir. hiçbir ayrım yapılmadan her türlü tedaviyi aldığı. Kurul kararları gizli oylama ve oy çokluğu ile alınır. Bu amaçla ilgili mevzuat doğrultusunda devlet hastanelerimizin tamamında Hasta Hakları Birimini faaliyete geçirdik. Kurumda yetki almış sendika temsilcisi İşleyişi: Hasta Hakları Birimi’ ne gelen şikayetler bir gün içinde kurul üyelerine dağıtılır. mahremiyete hassasiyetle uyulan bir sağlık hizmeti hedefledik. her aşamada bilgilendirildiği ve onayının alındığı. Tarafların dışındaki kişilerin görüşleri gerekirse Kurul Başkanının görevlendireceği bir kişi tarafından alınır. kendisine gerekli yardım ve düzeltici işlemler yapılıyor. Hasta Hakları Birim Sorumlusu’ nca hastaya iletilir. hekimini. Hastane Hasta Hakları Kurulu tarafından kusurlu bulunan personel hakkında ilgili mevzuata göre idari işlem yapılır.b. Personel 2 gün içinde kurula cevap verir. Alınan bu görüşler bir gün içinde kurul üyelerine tekrar dağıtılır. Daha sonraki yasal süreç ve yapabilecekleri hakkında bilgi verilir. 155 . Personelden istenen bilgiler en geç bir gün içinde Kurul üyelerine ulaştırılır. Hasta Hakları Kurul Üyeleri: • Kurul Başkanı Başhekim Yardımcısı • Hasta Hakları Birim Sorumlusu • Şikayet edilen personelin Birim Sorumlusu • Hasta hakları konusunda faaliyet gösteren Sivil Toplum Kuruluşu temsilcisi • Valiliğin belirlediği bir vatandaş • İl Genel Meclis üyesi • Varsa hastanın avukatı • 4688 sayılı Kamu Sendikaları Kanununa göre. kurumunu seçebildiği. Hasta Hakları Birimi Hastaların haklarının ihlal edilmediği.
Hekim Seçme Hakkınız En temel hasta haklarından olan Hekim Seçme Hakkını Eylül 2004’te 11 hastanemizde başlattık. • Hastanenin internet sayfalarında hekimlere ait bilgileri bulunduruyoruz. 2010 yılı sonu itibariyle tüm hastane ve ADSM’lerimizde Hekim Seçme Hakkı uygulamasına geçtik. • Poliklinik girişlerine hekimlerin isim ve uzmanlık alanlarının bulunduğu panolar asıyoruz. 156 . • Polikliniklerdeki sekreterler vasıtasıyla vatandaşı hekim seçme hakkında bilgilendiriyoruz.c. • Poliklinik kapısındaki ekranlarda hasta sıralarının yer alması sağlıyoruz. Grafik 33 Hastalar Hekimini Nasıl Seçiyor • Vatandaşın hekimlerin poliklinik yapacağı gün ve saat hakkında bilgilenmesini sağlayacak listeler yapıyoruz.
A.Grubu Genel Hastaneler: C grubu hastaneler. 3. Hastane Rollerinin Kurum Bazlı Belirlenmesi ve Gruplandırılması A-1 Genel Hastaneler: Bakanlığımızca ilgili mevzuata göre en az beş branşta eğitim yetkisi verilmiş ve buna göre eğitim kadroları tamamlanmış. 4.2 Grubu Dal Hastaneleri: Eğitim ve araştırma hastanesi statüsünde olmayan tüm dal hastaneleri A-2 grubu dal hastaneleri olarak adlandırılır. İl merkezinde veya güçlendirilmiş ilçe merkezi konumunda olan ilçelerde faaliyet göstermesi. 24 saat esasına dayalı olarak dahili branş acil havuz nöbeti ve cerrahi branş acil havuz nöbeti tutulabilmesi.Hizmet verdiği uzmanlık alanının gerektirdiği branş ve / veya branşlarda üçüncü seviye acil servis hizmeti verilmesi. A-1 Gurubu Dal Hastaneleri: Aşağıdaki kriterleri haiz eğitim ve araştırma hastanesi statüsündeki dal hastaneleri bu gruba girer. 1. 2. basamak yoğun bakım ve/veya yeni doğan yoğun bakım ünitesinin bulunması. 1. eğitim-araştırma statüsü bulunmayan ve aşağıdaki kriterlere uygun olan genel hastaneler.Grubu Genel Hastaneler: A-1 ve A-2 Grubu hastaneler dışında kalan. il merkezlerindeki genel hastaneler ile güçlendirilmiş ilçelerde faaliyet gösteren ve aşağıdaki kriterlere uygun olan genel hastaneler B.Bünyesinde Eğitim Planlama ve Koordinasyon Kurulu oluşturulabilmesi gerekir.Eğitim ve araştırma statüsünün bulunması. 157 . A-2 Grubu Hastaneler olarak adlandırılır. 3.Hizmet verdiği uzmanlık alanının gerektirdiği 3. 2. eğitim araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü ve aynı zamanda uzman ve yan dal uzman tabiplerinin yetiştirildiği genel dal yataklı tedavi kurumları A-I Grubu hastaneler olarak adlandırılır. aşağıdaki kriterlere göre gruplandırılan genel hastanelerdir.2 Grubu Genel Hastaneler: Bölge sağlık merkezi statüsündeki illerde veya bu merkezlere bağlı illerde faaliyet gösteren. üçüncü basamak tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin verildiği. B.Grubu hastaneler olarak adlandırılır. 1. Bünyesinde en az ikinci seviye acil servis ve ikinci basamak yoğun bakım ünitesi bulunması gerekir.6. Güçlendirilmiş ilçelerde veya sağlık hizmet sunumu bakımından sağlık bölge planlaması kapsamında güçlendirilmiş ilçe merkezleri ile irtibatlandırılmış ilçelerde faaliyet göstermesi. C. A.
Dört ana branşta. ameliyat sonrası bakım odası. Bünyesinde en az birinci basamak yoğun bakım ünitesi ve birinci seviye acil servis bulunması gerekir. diş polikliniği. 4. fiziki şartlarını ve ulaşım şartlarını. Tebliğ kamu ve özel sektöre ait yataklı sağlık tesisleri bünyesinde hizmet veren tüm acil servis. 112 Acil Sağlık Hizmetleri ile hastane acilleri arasında etkin bir koordinasyon sağladık. D. Acil servislerde hasta triyajı ve renk kodu sistemini uygulamaya koyduk. Acil Servislerde Seviyelendirme ve Tescil “Yataklı Sağlık Tesislerinde Acil Servis Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ”i 16 Ekim 2009 tarihli ve 27378 sayılı Resmi Gazete’de yayımlayarak yürürlüğe koyduk. Acil sağlık hizmetlerinin birinci seviye acil servis yapılanması içerisinde sunulabilmesi. E. Mevcut uzmanlık dallarında uzman düzeyinde poliklinik muayene hizmetleri verilebilmesi ve yatırılan hastaların uzman düzeyinde takip ve tedavisinin sağlanabilmesi.2. Bünyesinde. hasta yatağı sayısı 25 yatağın altında olan entegre ilçe hastaneleridir. 1. acil poliklinik ve üniteleri kapsamaktadır. 5. Acil servislerde 24 saat kesintisiz uzman düzeyinde hizmet verilmesi için acil nöbet hizmetlerine ilişkin düzenlemeler yaptık. olması ve aile hekimi dahil olmak üzere birden fazla uzman tabibin mevcut olması. Tebliğ doğrultusunda. 3. belirleyerek yeniden yapılanma sürecini başlattık. 158 . 3. monitörlü gözlem odası bulunması. Haziran 2011 itibariyle Sağlık Bakanlığı. Bünyesinde. Diyaliz biriminin ihtiyaca göre yapılandırılabilmesi gerekir. Teşhis ve tedavi hizmetleri ile birlikte birinci basamakta sunulan sağlık hizmetlerinin de aynı yapı içinde sunulduğu sağlık tesisleridir. Tebliğde acil servislerin asgari personel ve hizmet kriterlerini. özel ve üniversitelere ait yataklı sağlık tesislerinin %87’sini tescil ettik. dört ana branşta uzman tabibin hizmet vermesi ve ilave olarak diğer branşlardan en az ikisinden uzman tabip bulunması. 7. her branş için en az bir uzman tabip planlanmasının yapılmış 2.Grubu Hastaneler: E grubu hastaneler.Grubu Genel Hastaneler: Aşağıdaki kriterlere uygun olarak güçlendirilmiş ve sağlık bölge planlaması kapsamında güçlendirilmiş ilçelerle irtibatlandırılmış ilçelerde faaliyet gösteren en az 25 hasta yatağı bulunan genel hastanelerdir. Türkiye genelindeki tüm acil servisleri seviyelendirme ve standartlara uygunlukları yönünden tescil işlemlerine başladık. malzeme ve tıbbi teknolojik donanıma ait asgari standartlarını. doğumhane. ameliyathane.
9. 2011 yılı sonuna kadar tescil işlemlerini bitirmeyi hedefliyoruz. ülkemizde ilgili uzmanlık alanlarının çalışmaları dışında konuyla ilgili çalışmalar ve idari destek çok yetersizdi.08. bu hastalara özel bir ilgi ve bakım gösterilmesini gerekli kılmaktadır. Yataklı tedavi kurumlarında sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolü alanında çalışmaları yürüten enfeksiyon kontrol komitelerinin görev yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırladığımız “Yataklı Tedavi Kurumları Enfeksiyon Kontrol Yönetmeliği”nin 11. Hastane Enfeksiyonları Bilimsel Danışma Kurulu görüşleri doğrultusunda yürütmekteyiz.Mevcut koşullarda giderilebilecek eksikleri bulunan tesisler ile fiziki koşullarının yeniden yapılandırılması için süre isteyen tesislerin tescil süreci devam etmektedir. Türkiye’ de bir ilk olarak 2009 yılında İstanbul’ da Bakanlığımıza ait Kartal Yanık Tedavi Hastanesi’ni faaliyete geçirdik. 159 . Çalışmalarımızı. Bu konuda gelişmiş ülkelerde son 50 yıldır ciddi çalışmalar yapılmasına rağmen. Sağlık Bakanlığı bünyesinde bu alandaki çalışmalara Eylül 2004’te başladık. ziyaretçiler. Yanık yatağı sayısı 2002 yılına göre Sağlık Bakanlığı’na bağlı hastanelerde dokuz kat artmış durumdadır. Bakanlığımız öncülüğünde değişik tıp fakültesi ve eğitim araştırma hastanelerinden alanında uzman kişilerden oluşan. Hastane Enfeksiyonlarının Önlenmesi Grafik 34 Tıp alanındaki gelişmelere rağmen hastane enfeksiyonları tüm dünyada önemli bir sağlık sorunudur. Çalışmalarımızı bu Yönetmelik temelinde yürütmekteyiz. 2010 yılı sonu itibariyle yanık yatağı sayısını 320’si Bakanlığımıza bağlı hastanelerde olmak üzere toplamda 476’ya yükselttik. 8. Ciddi seyrederek ölümlere sebep olabilen hastane enfeksiyonları başta hasta güvenliği olmak üzere sağlık personeli. sağlık dışı personel ve halk sağlığı için bir tehdittir. Hastaların hastanede yatış süresini uzatıp ülke ekonomisine de mâli yük getiren hastane enfeksiyonlarının sıklığını önlemler alarak azaltmak mümkündür. Hastane enfeksiyonları ülkemiz için de önemli bir sorundur. Yanık Tedavisinde Yeni Yapılanma Yanık hastalarının enfeksiyon ve diğer ikincil sorunlara açık olması.2005 tarihli ve 25903 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesiyle yıllardır ihtiyaç duyulan yasal desteği sağlamış olduk. Sağlıkta Dönüşüm Programı’ nın başlangıç döneminde bakanlığımız hastanelerinde sadece 35 yanık yatağı mevcuttu.
Elde ettiğimiz veri kalitesi Amerika Birleşik Devletleri verileri ile karşılaştırılabilir düzeydedir. İlgili Yönetmelik gereği tüm yataklı tedavi kurumları bin yatak için (tercihen ulusal/uluslararası sertifikaya sahip) bir enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanını enfeksiyon kontrol hekimi. Sağlık Bakanlığı’na bağlı yataklı tedavi kurumlarının UHESA’ ya katılımını Mayıs 2008’de zorunlu hale getirdik. Son beş yılda katettiğimiz yol gelişmiş ülkelerin yaklaşık elli yılda geldiği noktadır. Hastane enfeksiyonu verilerinin tek merkezde toplanıp analiz edilmesi. Bugün UHESA üzerinden gün hastaneleri haricinde 1045 yataklı tedavi kurumunun hastane enfeksiyonu hızlarına. 2007 yılından bu yana verdiğimiz enfeksiyon kontrol eğitimleri sayesinde 2010 yılı sonu itibariyle 421 enfeksiyon kontrol hekimine ve 1.Bugün tüm yataklı tedavi kurumlarımızda enfeksiyon kontrol komiteleri Yönetmeliğe uygun olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. 160 . Ayrıca hastanelerimizdeki mevcut ve yeni açılacak Parenteral Nütrisyon ünitelerini standardize ederek hastane enfeksiyonlarının azaltılmasına yardımcı olmak ve kurumun hizmet kalitesini arttırmak amacıyla “Total Parenteral Nütrisyon için Güvenli Uygulamalar Rehberi”ni yayımladık. Bakanlığımızın Dünya Sağlık Örgütü ile birlikte yürüttüğü ‘Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi’ çalışmaları kapsamında veri kalitesine göre seçilen 42 göstergeden biri cerrahi alan enfeksiyon hızları olmuştur. dirençli mikroorganizma sıklıklarına erişmekteyiz. İlgili Yönetmeliğe göre hastane yönetimleri her yılın en geç Şubat ayının sonuna kadar hastane enfeksiyon hızları ve sürveyans sonuçlarını içeren yıllık faaliyet raporlarını Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.053 enfeksiyon kontrol hemşiresine ulusal sertifika verdik. Bakanlığımız bünyesinde geliştirip Ağustos 2007 tarihinde ulusal kullanıma açtığımız web tabanlı Ulusal Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Ağı (UHESA) ile uluslararası standartlarda güncel hastane enfeksiyonu verilerini toplayıp analiz etmekteyiz. analizlerin değerlendirilerek geri bildirimlerin yapılması. Hastane enfeksiyonları alanında yürüttüğümüz ciddi çalışmalar sonucunda 2006 yılından bu yana ulusal verilere ulaşıp ulusal politikalar geliştirebiliyoruz. Bu şekilde Bilimsel Danışma Kurulunun desteğiyle “Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Standartları”nı belirledik ve tüm hastanelere duyurduk. hastane enfeksiyonlarının kontrolüne ve önlenmesine yönelik politikaların geliştirilmesi amacıyla Bakanlığımız “Ulusal Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Sistemi”ni geliştirmiştir. Hastaneler UHESA’ ya Bakanlığımız tarafından verilen şifrelerle erişerek hastane enfeksiyonu sürveyans verilerini girmekte. her iki yüz elli yatak için Bakanlıkça sertifikalandırılmış enfeksiyon kontrol hemşireliği sertifikasına sahip bir hemşiresini enfeksiyon kontrol hemşiresi olarak görevlendirmekle yükümlüdür. Bilimsel Danışma Kurulu çalışmaları ile“Hastanelerde Havalandırma ve Kontrolü Kılavuzu”nu hazırladık. kendi hastane enfeksiyonu bilgilerine ulaşabilmektedir. Bugün Avrupa Birliği ülkeleri içerisinde en gelişmiş sürveyans sistemine sahibiz. Kaliteli sağlık hizmeti sunumunun geliştirilmesinde önemli araçlardan biri hizmet sunumunun gerektirdiği özelliklere uygun insan gücü yetiştirmektir.
Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) MHRS. sağlık politikaları geliştirilmesine yardımcı olunması. •• Hastanelerde kaynak kullanımının ve dağıtımının ölçülmesi (iş gücü.10. Evde Sağlık Bakımı Hizmetleri Evde sağlık hizmetleri uygulaması kapsamında yatağa bağımlı hastalarımızın yaşadıkları ev ortamlarında kaliteli. sağlık hizmetleri sunumunun. Aynı zamanda hastane yataklarının gereksiz yere kullanımının önüne geçerek sağlık hizmetlerine ait maliyetleri azaltıyoruz. ve hastanelerde gereksiz beklemelerin sonlandırılması. etkin. makine ve teçhizat kullanımının etkin ve verimli uygulanması) suretiyle. 2011 yılı içerisinde bu hizmeti bütün ülkeye ulaştırmış olacağız. verim ve kalitesinin artırılması. 11. Kurumsal Yapılanma 161 . MHRS’ nin hedefleri şunlardır: •• Hastanelerde daha iyi bir kaynak planlanması (iş gücü ve teçhizat kullanımının etkin ve verimli planlanması) yapılarak vatandaş/hasta memnuniyetinin artırılması. • 2010 yılı sonu itibariyle 9 ilde 89 hastanemizde günde ortalama 7 bin vatandaşımız randevu alarak muayene oluyor. vatandaşların Sağlık Bakanlığı Hastaneleri ile Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri için 182 Çağrı Merkezini arayarak gerçek zamanlı operatörlerden istedikleri hastane ve hekim için randevu aldıkları bir uygulamadır. •• MHRS verileriyle. ulaşılabilir ve güvenli sağlık hizmeti almasını sağlıyoruz.
Süresi Dolan Raporların yenilenmesi. kalp-damar hastalarının sayısının artacağı öngörülmektedir. kardiyoloji ve KVC hizmetlerinin geliştirilmesini ve nitelikli hizmet verilmesini hedefliyoruz. Bu sebeple Ulusal Kalp Sağlığı Politikası doğrultusunda ulusal plan oluşturulması çalışmalarını sürdürmekteyiz. 162 . •• Evde Sağlık Hizmetleri Kapsamındaki Hastalara İhtiyaç Duydukları Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri. •• Rehabilitasyon.Evde Sağlık Hizmeti Birimlerince Verilen Hizmetler: •• Muayene ve Konsültasyon Hizmeti. •• Laboratuar Hizmetleri. •• Tıbbi Cihaz ve Malzemelerin Temini ve Zimmet Karşılığı Hastaların Kullanımına Tahsis Edilmesi. •• Hemşirelik Hizmetleri. Bu dinamiklere göre. Bu kapsamda. •• Sağlık Kurulu Raporlarının oluşturulması . Kardiyovasküler Cerrahi (KVC) Merkezleri Planlaması 2023 yılında nüfusumuzun %13 artacağı tahmin edilmektedir. Koroner kalp hastalığı için risk grubu olarak kabul edilen 40 yaş ve üstü nüfusun artış oranının ise yaşlanan nüfusumuz nedeniyle % 40 olacağı tahmin edilmektedir. 12. Eğitim ve Destek Hizmetleri. •• Sağlık Kurulu Raporu ile Alınması Gereken İlaçların Reçete Edilmesi.
Bu yapılanma içinde acil durumlar dışındaki kanın toplanması ve dağıtılması görevini Bakanlığımız Kızılay’a vermiştir. Kan Hizmetleri 2007 yılında yaptığımız 5624 sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu ile Türkiye’de kan hizmet birimleri ile ilgili yapılanmayı başlattık. ülkemizde ilk defa vatandaşlarımızın acil durumlarda kan ya da kan ürünü bulabilmek için kapı kapı dolaşmalarının önüne büyük ölçüde geçtik. 15 Bölge Kan Merkezi ve 56 Kan Bağış Merkezi oluşturarak güvenli kan teminini hastanelerimiz bünyesinde açılmış olan Transfüzyon Merkezleri aracılığıyla karşılamaktadır.000 üniteye çıkardık.015. sivil toplum örgütleriyle birlikte kampanyalar düzenledik. KVC Merkezlerinde en az 6 kalp damar cerrahisi uzman doktoru görev yapmakta. ülke çapında tüm il sağlık müdürlüklerinden ve kan bankacılığı yapmış hekimlerden oluşan 213 kişilik sağlık çalışanına Denetçi Eğitimi verdik. kalp krizi geçiren hastaya en erken dönemde tanı koymak ve 90 dakika içinde kardiyolog veya dâhiliye uzmanı ile buluşturmayı hedefliyoruz. Bunun yanında hasta yoğunluğu çok yüksek olan 84 hastanemizde kan merkezleri oluşturduk. Söz konusu 26 ilde çalışan ilgili personeli eğitime aldık ve eğitimlerimizi büyük ölçüde tamamladık. Buralarda da hastalarımızın ihtiyacı olan kan ve kan ürünlerinin teminini sağlamaktayız. Son derece değerli olan kan ürünlerinin kullanılmama dolayısıyla boşa gitmesini de önledik. Kan bağışının öneminin vurgulanması ve vatandaşlarımızda kan bağışı duyarlılığının arttırılması için.Bölgesel sağlık planlaması kapsamında. 26 ilde kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi merkezi kurmayı planladık. Çalışmalarımızı. 163 . Bakanlığımızın da desteğiyle Kızılay tarafından sürdürülmektedir.337 ünite olan kan bağışını Kızılay’la birlikte yaptığımız çalışmalar. Yapılan çalışma. Bu sayede. eğitim ve bilgilendirmelerle 2010 yılında 1. olmak üzere 5 yataklı yoğun bakım (3. eğitim ve bilgilendirmeler sayesinde 2002 yılında 326. 13. Basamak) ve 10 yataklı servis bulunmaktadır. Tüm Türkiye’de bölgesel yapılanma. 2010 yılı sonu itibariyle 21 ilimizde kurduğumuz 40 merkezde kardiyovasküler cerrahi hizmeti vermekteyiz. Kızılay. Hastalarımız artık kendi yaşadıkları yere en yakın merkezde KVC gibi son derece ileri teknoloji ve ekip gerektiren hizmetleri alabilir hale gelmişlerdir. belirlediğimiz yedi koordinatör hastanenin desteği ile başlattık. Yakaladığımız bu başarıyı devam ettirmeyi ve 2011 yılı sonuna kadar 1 milyon 350 bin ünite kan bağışına ulaşmayı hedefliyoruz. Kan hizmet birimlerinin denetimi ve Kan ve Kan Ürünleri Kanununun uygulanabilirliği açısından. Kalp hastalıklarına bağlı ölümleri en az indirmek için.
Bazı kronik karaciğer ve kalp rahatsızlıklarında ise durum üzücü olup. Ülke genelinde canlı ve kadavradan gerçekleşen tüm (böbrek. İzmir. Bakanlığımız Ulusal Organ Nakli Bekleme Listesi Programına kaydedilmektedir. İstanbul. Adana. akciğer. Organ naklinde bekleme süresini kısaltmak için en etkin yollardan biri beyin ölümü bildirimlerinin ve kadavra organ bağışı sayısının artırılmasıdır. pankreas ve ince barsak) Grafik 35 organ nakilleri ile organ bekleyen hasta bilgilerini içeren yeni Ulusal Organ Nakli Bilgi Sistemi oluşturduk. Samsun. karaciğer. Antalya. 34 hastanede Karaciğer Nakli Merkezi. Bu sistemi öncelikle organ nakil merkezleri.14. Daha önceden Organ Nakli Ulusal Koordinasyon Merkezi (UKM) tarafından bu kayıtlar esas alınarak sadece böbrek nakli bekleyen hasta işlemleri ve kadavra donör dağıtım işlemleri gerçekleştirilmekte idi. Erzurum ve Bursa illerinde olmak üzere 9 Bölge Koordinasyon Merkezi bağlı oldukları Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Merkezi ile kadavradan organ dağıtımında bağlantılı olarak çalışmaktadır. Kadavradan temin edilen organların nakledileceği hastalara ulaştırılmasında Bakanlığımızın ambulans uçaklarını da kullanmaktayız. diyaliz gibi yardımcı tedavileri olmadığı için hastalar organ bulamadıkları takdirde hayatlarını kısa sürede kaybetmektedir. kalp. bölge koordinasyon merkezleri (BKM) ve UKM takip etmektedir. Diyarbakır. 59 hastanede Böbrek Nakli Merkezi. Bu durum organ ve doku nakli hizmetlerinin sunumunda organ bağışının ve kadavra organ temininin arttırılmasının önemini ortaya koymaktadır. 16 hastanede ise KalpAkciğer Nakli Merkezini ruhsatlandırarak hizmete açtık. Organ nakli. yerine koyma tedavileri içinde en yararlısı ve bazı organlar için tek tedavi biçimidir. Organ Nakli Hizmetleri Ülke genelinde böbrek nakli yapılan tüm merkezlerde nakil olmak isteyen kişilerin bilgileri. Ankara. 164 .
Kornea bekleyen hasta sayılarımızın azaltılması ve kadavra donörlerden elde edilen kornea sayısının arttırılması amacıyla yaptığımız çalışmalar doğrultusunda. Haziran 2011 itibariyle 14 pediatrik. Ülke nüfusumuza oranla yılda yaklaşık 4 bin olması gereken kemik iliği nakli sayısı uygun verici bulunamadığından. Kök hücre konusunda Graft Versus Host Disease (GVHD) vakalarında mezenkimal uygulamalara bilimsel kriterler doğrultusunda izin vererek bu alanda dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer aldık. Her bölgede aktif nakil merkezi olması ve hizmet sunumunun iyileştirilmesi amacıyla yeni merkezlere ruhsat ve faaliyet izni vererek nakil merkezlerinin sayısını artırdık. 31 erişkin olmak üzere toplam 45 nakil merkezimiz mevcuttur. Doku ve Hücre Nakli Hizmetleri Ülke genelinde organ ve doku nakli hizmetleri alanında çalışan kurum ve kuruluşlar için gerekli doku teminini sağlamak amacıyla Kemik Bankasının (Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi) Kas-İskelet Sistemine yönelik Doku Bankasının (Ankara Üniversitesi) açılmasını sağladık. Yılda 3 binden fazla kişi nakil için sıra beklemektedir. Böylece tüm Türkiye genelinde Doku Tipleme Laboratuarı sayısını 32’ye yükselttik. Ve her göz bankasına doku kaynağı merkezi bağlanması planını hayata geçirerek kadavradan elde edilen kornea dokusu sayısını artırdık.15. Türkiye’deki kemik iliği verici sayısının 40 binin altında olması sebebiyle uygun iliğin bulunabilmesi için yurt dışı taramaları gereklidir. Kemik iliği nakillerinde vericilerin çoğu akraba dışı kişilerdir ve iliklerin çoğu yurt dışından temin edilebilmektedir. 165 . yılda yaklaşık 800-900 kişiyle sınırlı kalmaktadır. göz bankalarının sayısını 16’ya çıkarttık. Ankara Üniversitesi’nde izin verdiğimiz bir çalışma ile spinal kord yaralanmalarında kök hücre nakli deneysel tedavisi 10 hasta üzerinde gerçekleştirildi. Organ ve Kemik İliği Nakli hizmetlerinde büyük öneme haiz Doku Tipleme Laboratuarları sayısının artırılması ve her bölgede hızlı doku tipleme yapılabilmesi amacıyla yeni ruhsatlandırmalar yaptık. Yurt dışı verici taramalarında bulunan uygun iliğin Sosyal Güvenlik Kurumunca bedeli ödenerek temini ihtiyaç sahiplerinin işini kolaylaştırdı.
•• Toplanan verilerin analizi ve merkezlerin eksiklerinin tespitinin yapılması. yurt dışındaki bankalardan en kısa sürede hematopoetik kök hücre temini için koordinasyonun sağlanması. •• 2013’e kadar Türkiye’nin coğrafi olarak birçok bölgesinden. •• Her bölgede. •• Avrupa Birliği standartlarının yakalanması ve idari kapasitenin güçlendirilmesi •• Yurt içinde çeşitli HLA tiplemesine sahip gönüllü vericilerden ve Ulusal Akraba Dışı Kordon Kanı Bankasına bağışlanan kordon kanlarından yapılacak tarama ile nakil bekleyen hastalara.06. •• Merkezlerin kalite kontrol ve standartların belirlenmesine yönelik çalışmaların yapılması. •• Hedeflenen gönüllü verici sayısına ulaşabilmek için ilk aşamada 29 sağlık bölgesinde “Bölge Koordinasyon Merkezi”nin kurulması. hematopoetik kök hücre temini için koordinasyonun sağlanması. TÜRKÖK Projesi ile: •• Hematopoetik kök hücre nakli ile ilgili merkezlerin koordinasyonunun bir çatı altında toplanması. •• Ulusal Kemik İliği Bankasının kurulması ile hematopoetik kök hücre nakli yapılacak hastalar için imkanların artırılması. •• Yurt içinde gönüllü verici bulunamayan nakil bekleyen hastalara.Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi (TÜRKÖK) Son yıllarda giderek önem kazanan kök hücre ve kök hücre tedavileri konusunda karmaşayı engellemek için 16. •• Merkezlerden düzenli veri akışının sağlanması. çeşitli HLA tiplemesine sahip 250. 166 . vakıf ve özel doğum hastanelerinden kordon kanı bağışı).000 kayıtlı gönüllü vericinin kazanılması. •• Merkezlerin sayı ve kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmaların yapılması.500 ve üzerinde nakil yapılması.2008 tarih ve 22739 sayılı Makam Oluru ile Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi’ni (TÜRKÖK) kurarak faaliyete geçirdik. •• Ulusal Akraba Dışı Kordon Kanı Bankası ve kordon kanı toplama merkezlerinin kurulması (Bakanlığımız. •• Yılda 2. üniversite.000 kordon kanı bağışının kazanılması. Bölge Koordinatörlerinin tespitleri doğrultusunda ihtiyaç duyulan sayıda “Gönüllü Verici Merkezi”nin kurulması. •• 2013’e kadar toplam 50.
•• Hematopoetik kök hücre nakli ile ilgili merkezlerin Avrupa Kemik İliği Donör Bilgi Sistemi (EMDIS). entegrasyon ve koordinasyonun sağlanması. Avrupa Kan ve Kemik İliği Transplantasyonu Grubu (EBMT) gibi uluslararası kuruluşlarla akreditasyon sürecinin başlatılması. Dünya Kemik İliği Donörleri (BMDW).•• Yurt içi ve yurtdışı merkezler arası koordinasyonun sağlanması ile nakil gereken hastaların en kısa sürede ve en yüksek nitelikte tedavi olma şansının artırılarak nakil için bekleyen hasta sayısının ve ölümlerin azaltılması. Dünya Kemik İliği Birliği (WMDA). işletme maliyetlerini ek bir ödenek almadan karşılayabilecek duruma gelmesi. teknik destek vermesi. •• 2013’e kadar kuruluş maliyetlerini karşılayıp. 167 . •• Tüm merkezlerde çalışan personellerin eğitim ve sertifikasyonlarının tamamlanması. •• Gelirleri ile yurt içi ve yurt dışı bilimsel projelere sponsor olması.
Bu algoritmanın uygulanmasından ve aksaksız olarak yürütülmesinden 112 Acil Komuta Merkezi’ni yetkili ve sorumlu kıldık. 168 .500 civarında olmaktadır. Bu uygulamayı 2011 yılı sonuna kadar aşamalı olarak ülke geneline yaygınlaştıracağız. Bu gün 22 il merkezinde Sağlık Bakanlığı. replantasyon yapabilen kamu ve özel sektöre ait merkezlerin listesini çıkarttık. Replantasyon Uygulamaları Uzuv ya da uzuvların bir parçasının kazalar ve benzeri sebepler sonucu kopması durumunda kopan kısımlarının erkenden yerine dikilebilmesi için zaman ile yarışılmakta ve işlemin gerçekleştirilmesi saatlerce sürebilmektedir.16. Replantasyon uygulamalarındaki sorun. Replantasyon uygulamalarının ülke genelinde yaygın ve etkin bir şekilde yürütülebilmesi için bölge merkezli planlamalar yaptık. Komplike el yaralanmaları ile birlikte yapılan mikro cerrahi uygulaması sayısı 1. Bu gün ülkemizde yıllık ortalama 750 civarında replantasyon yapılmaktadır. Bu merkezlere yönelik. vakayı doğru merkeze yönlendirmede sağlık kurumları arasındaki koordinasyonsuzluk ve organizasyonda yaşanan aksaklıklardan kaynaklanmaktadır. Ortaya çıkan zaman kaybı hastanın ameliyata alınmasında gecikmelere ve bu koordinasyon eksikliği hastanın sakat kalması sonucuna varan geri dönülmez kayıplara neden olmakta idi. 112 ambulanslarıyla sevk edilen hastalar ise uygun merkezin bulunmasında yaşanan sıkıntılardan dolayı vakit kaybı yaşamakta idiler. Bu konuda aktif çalışan uzman tabip sayısı 75 civarındadır. Plastik cerrahi ve ortopedi uzmanlarına el cerrahisi alanında yan dal uzmanlığı verilmesi ile ilgili çalışmalar tamamlandığında bu sayının 300’e çıkarılmasını planlıyoruz. acil komplike el yaralanmaları ve ampütasyon vakaları için bir yönlendirme algoritması geliştirdik ve ilk aşamada İstanbul ilinde uygulamaya koyduk. Eskiden komplike el yaralanması veya amputasyon nedeniyle kendi imkanları ile hastaneye başvuran hastalar bilgilendirilmemeleri ve stabil hale getirilmeden sevk edilmeleri sebebiyle hastane hastane dolaşmakta. üniversiteler ve özel sektöre ait hastanelerde komplike el yaralanmaları ve ampütasyon vakalarını tedavi edebilecek kapasite oluşturduk. Replantasyon uygulamalarının tedavi ve rehabilitasyon açısından yetersiz ve yetkilendirilmemiş merkezlerde yapılmasının uzuv kayıpları gibi olumsuz sonuçları olmaktadır. Yaptığımız çalışmalar sonucunda.
D. UYGULAMA 3. İlaç ve Eczacılık .
170 .
Referans ülkelerdeki fiyat değişikliklerini üç aylık periyotlarla takip etmekte ve varsa fiyat düşüşlerinin ülkemizdeki fiyatlara yansıtılmasını sağlamaktayız. ilaç ve eczacılık hizmetleri ile ilgili norm ve standart belirlemek ve bu doğrultuda denetimleri yapmak. Fiyatları Avrupa’da mevcut en düşük düzeylere çektik.1. İlaç fiyatlandırmasıyla ilgili olarak. Sonuçta kamu maliyesi için önemli tasarruf sağladık. Kamu Maliyesinin yükünü hafifletmek üzere Maliye Bakanlığının başkanlığında Geri Ödeme Komisyonu oluşturarak. eski dönem ilaç fiyatlandırmaları ve fiyat artışlarının delile dayalı bir temele oturmaması gelmektedir. 171 . ülkemizde bugüne kadar var olan kargaşa ve olumsuzlukları ortadan kaldırdık ve ilaç fiyatlandırmasına kamu yararı ve şeffaflık getirdik. Bu yöntemle 2004 .2010 yılları arasında 200 defadan fazla fiyat düşüşünü ülkemiz fiyatlarına yansıttık. sepetin dışında kalan bazı ilaçların firmaları. İlaç Fiyat Politikalarında Yeni Dönem Sağlıkta Dönüşüm Programın oluşturulurken ilaçla ilgili tespitlerin başında. Sağlık Bakanlığı kamu adına. Bu sayede ilaç fiyatlarında önemli derecede ucuzlamalar elde ettik. bine yakın üründe %1 ilâ %80 arasında değişen fiyat düşüşleri gerçekleştirdik. ilgili diğer kurum ve kuruluşlar ile işbirliği yaparak ilaçların akılcı kullanımını teşvik etmek yetki ve sorumluluğundadır. “Tek Geri Ödeme Sistemi” imkânı sağladık. fiyat indirimini mümkün hale getirdik. ürünün fiyatı mevcut fiyatın %66’ sını geçemez (hem orijinal hem de jenerik ürün için)” kuralını getirdik. İlâçta %18 olan KDV oranını %8’e düşürerek ilâç fiyatlarında önemli bir düşüş daha sağladık. Gerçekleştirdiğimiz 2004 tarihli “Beşeri Tıbbî Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Karar” ile. 2009 yılında Beşeri İlaçların Fiyatlandırılması Hakkında Kararname’de oldukça radikal bir değişiklik daha yaparak. Bu uygulama ile birlikte. tüm tarafların üzerinde mutabakat sağlayacakları bir yöntem geliştirilmesine olan ihtiyaç programda açık şekilde vurgulanmıştır. Buna ilave olarak “referans fiyat takibi” ile süreçte. Hükümet olarak aldığımız tüm bu kararlar sonucunda gerçekleşen bütün kazanımları vatandaşımızın sağlığı için yatırıma dönüştürdük. Geri ödeme kurumlarımızın ortak kararı ile reçetelenen ilaçlar için en ucuz eşdeğer ilâcın % 15 fazlasına kadar olan ürünlerin karşılığının ödenmesi kuralı getirdik. “Orijinal bir ürünün jeneriği piyasaya çıktığında. kamunun ödeme kapsamına girebilmek için fiyatlarını gönüllü olarak ayrıca düşürmüşlerdir. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun ilaç alımlarında sağladığı iskontolar da kamunun ilaç için yaptığı ödemeleri azalttı.
3. Yeşil Kart mevzuatında yaptığımız değişikliklerle Yeşil Kart sahibi hastaların ayaktan tedavilerini kapsam dahiline aldık ve yine bu vatandaşlarımızın da serbest eczanelerden ilaçlarını almalarını sağladık. İlaçta sağlanan bu tasarrufu yukarıda zikredildiği gibi vatandaşımızın ilaca erişimini kolaylaştırmada kullandık. İlaç Tüketimi Grafik 36 2010 yılında tüketilen ilaç kutu sayısı 1 milyar 570 milyon kutu olmuş ve 2002 yılına göre % 125 artmıştır. bir kısmı da bu yüzden ilacını SSK’dan alamayan ve bedelini cebinden ödemek zorunda kalan SSK’lı vatandaşlarımızın diğer vatandaşlarımız gibi serbest eczanelerden ilaç alabilmelerini sağladık. Eczanelerin Herkese Açılması İlaç fiyatlarında sağlanan avantajları doğrudan vatandaşımıza yansıtarak. 172 . Sağlıkta Dönüşüm sürecinde. bizzat yaşamaktadır. sağlık sisteminde geçmişte vatandaşlara uygulanan ayrımcılığı ortadan kaldırdık. Aynı dönemde kamunun ilaç harcaması ise 2010 yılı fiyatlarıyla 12 milyar 720 milyon TL’ den 15 milyar 400 milyon TL’ ye çıkmış ve sadece % 21 artmıştır. başta SSK ve Yeşil Kart’lılar olmak üzere vatandaşlarımızın ilaca erişiminin önündeki engelleri cesaretle kaldırdık. Bütün bu uygulamalarla.2. ilaca düşük fiyatla ve kolayca ulaşılabilmesi yönünde atılan kararlı adımların sonuçlarını vatandaşımız yakından görmekte. Daha önce ilaçlarını sınırlı sayıdaki hastanelerden almak zorunda kalan.
sonradan oluşabilecek ve toplum sağlığını tehdit edecek durumlarda hangi ilacın nerede bulunduğu noktasal olarak bilinecek ve kolayca toplanması sağlanmaktadır. literatürde “Track & Trace (İşaretle ve Takip et)” olarak tanımlanan yapının. Geliştirilen sistem ile piyasada bulunan tüm ilaçlar. Ürünlerin tekilleştirilmesini (serialization) sağlayan karekod ile ürünlerin işaretlenmesi (track) sağlanırken. İlaç Takip Sistemi öncelikle ilaç kalitesinde meydana gelebilecek sorunlara yerinde tespit ve hızlı müdahale amacına katkıda bulunabilmek için tasarlanmıştır. ilaçlara uygulanmış halidir. İlaç Takip Sistemi (İTS) Kısa adı İTS olan “İlaç Takip Sistemi” Türkiye’de ilaçların her bir biriminin izlenmesi için kurulan bir altyapıyı tanımlar. dağıtımı depolanması ve tüketiciye ulaştırılması Bakanlığımızın görevleri arasındadır. Bu sayede küpür yolsuzluğu diye bilinen sahtecilik önlenmekte ve piyasada sahte ve kaçak ilaçların bulunması hemen hemen imkânsız hâle gelmektedir. kutu bazında bir takip numarası ile kayıt altına alınmakta ve üretimden itibaren tüketilinceye kadar her aşamada takibi sağlanmaktadır. İlaçların kaliteli ve güvenilir üretimi. İlaç Takip Sistemi.4. Ayrıca piyasaya sürülmüş olan ilaçlarda. 173 . ürünün geçtiği her noktadan merkezi veritabanına yapılacak bildirimler ile de takibi (trace) sağlanmaktadır.
Bu nedenle akılcı ilaç kullanımı konusunda halkın ve sağlık çalışanlarının bilinçlendirilmesi ve eğitilmesi son derece önemlidir. gereken dozunu. Ancak ne yazık ki Dünya Sağlık Örgütünün sıkça dile getirdiği gibi tüm ilaçların yaklaşık % 50’si uygunsuz şekilde reçetelenmekte. uygun yoldan ve tedavi san’atı ile sunmak ve yeterli süre kullanmak. Toplum çapında farkındalık oluşturmak ve hem sağlık çalışanlarının hem de halkın bu konuda bilgi sahibi olmasını sağlamak için uygulanacak yöntemleri. 1 Temmuz 2010 tarihi ile de eczanelerde küpür kesme devrini kapattık. orta ve geniş vadeli olmak üzere planladık. kısa. Ürünler İTS sistemine bildirilerek satılmaya başlandı. • Birden çok ilaç kullanılacaksa etkileşimlerini değerlendirmek. sosyal ve ekonomik sebeplere bağlı olarak sürekli şekilde arttığı dikkate alındığında kaynak kullanımını etkin kılacak stratejiler gerekmektedir. en düşük fiyata ve kolayca sağlayabilmeleri”dir. Akılcı İlaç Kullanımı Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yanlış ve gereksiz ilaç kullanımı tedavi maliyetleri ve halk sağlığını etkileyen ciddi bir sorun olarak devam etmektedir. • Uygun ilacı seçmek. Sağlık harcamalarının demografik.Türkiye’de uygulamaya koyduğumuz İlaç Takip Sistemi Dünya’da ilk defa ortaya konulan “Merkezi Veritabanı”na bağlı bir sistem olarak literatürdeki yerini aldı. “kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı. Tüm geri ödeme kurumları ilaç ödemelerini sistem üzerinden kontrol ederek yapmaya başladı. uygun süre ve dozajda. 5. yan etkileri ve hastanın uyumunu izlemek. Buradan akılcı ilaç kullanımının ilkelerini şu şekilde çıkarabiliriz: • Doğru teşhise dayanmak. Maalesef birçok ülkede ilaç kullanımının izlenmesinde de ciddi sıkıntılar mevcuttur. Tüm hastaların yarısından fazlası da doğru şekilde ilaç alamamaktadır. Gerçek anlamda ilaç ancak doğru kullanılırsa etkilidir. 174 . 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren üretilmiş olan tüm ilaçların üzerinde karekod bulunması ve üretici/ ithalatçıları tarafından sisteme bildirilmesi mecburiyetiini getirdik. • Tasarlanan tedavinin gerçekleşebilirliğini ve mâliyetini dikkate almak. • Tedavi başarısını değerlendirmek. Bu da doğru bilgiye erişmeyi güçleştirmektedir. Akılcı ilaç kullanımı ilkelerinin ülke çapında yaygınlaştırılmasına yönelik olarak 2010 yılında Akılcı İlaç Kullanımı Şube Müdürlüğü’nü kurduk. Dünya Sağlık Örgütünün tanımlamasına göre akılcı ilaç kullanımı. satılmakta veya uygulanmaktadır. Ayrıca ilacın geçtiği noktalardan olan hastaneleri de takip kapsamına aldık ve hastanelere giren ürünleri de takip etmeye başladık.
7. 8. Toplum bilincinin artırılması ve farkındalığın oluşturulması. Uygulanacak yöntemlerin geçerliliğinin tespitini sağlamak amacı ile periyodik ölçme ve değerlendirme yapılması. kamu sağlığının olumlu yönde gelişmesi de temin edilecektir. 175 . 3. 2. Güncellenmiş Teşhis ve Tedavi Rehberlerinin e-rehbere dönüştürülmesi. Yapılacak tıbbî kongrelerde Akılcı İlaç Kullanımı prensiplerinin korunması ve bu konuda bir oturuma yer verilmesi. Türkiye İlaç Rehberi’ne web tabanlı erişimin sağlanması. Bu konuda hızla yol almayı hedefliyoruz. Akılcı İlaç Kullanımını sağlayacak anlayışın oluşturulabilmesi için öncelikle bu alanda sorumlulukları olan kişilerin yeterince bilgi ve fikir sahibi olması gerekmektedir. 6.Yürütülecek projeler ile sağlık harcamalarında tasarruf sağlanırken. Şu an Türkliye’de. 5. Akılcı İlaç Kullanımında Stratejilerimiz: 1. İlköğretim ders programında akılcı ilaç kullanımının yer alması. Tanımda yer alan diğer hususlarda kat etmemiz gereken mesafeler bulunmaktadır. Teşhis tedavi kılavuzlarının hazırlanması. 4. Tıp fakülteleri ve eczacılık fakültelerinin müfredatlarında akılcı ilaç kullanımına yönelik bir programın yer alması. DSÖ’nün akılcı ilaç kullanımı tarifinin ögelerinden olan ilaca “en düşük fiyata ve kolayca erişim” hedefini gerçekleştirmiş durumdayız.
176 .
UYGULAMA 4. Sağlık Bilgi Sistemi .D.
178 .
doktorların veri bankasını. yalnızca teknolojik yatırımlarla gerçekleştirilecek çalışmalar değildir. erişim hakları ve yetkileri tanımlanmış kişi ve kurumlarca ulaşılabilen. 179 . Bu süreçte toplanan ve oluşturulan tüm sağlık verilerinin Avrupa Birliğinde ve hatta – standart hale gelmişse . Sağlık bilgi sistemleri. kodlama. e-Sağlık vizyonumuz. • tele tıp ve tele sağlık uygulamalarının pratikte kullanımını temel alan Ulusal Sağlık Bilgi Sistemini kurmaktır.dünya ölçeğinde kullanılan standartlar olmasına dikkat ettik. Bunları sektörün kullanımına sunduk. teknolojik yatırımlardan çok daha önemlidir.e-Sağlık Dönüşümü (2003-2010) 2003 yılında sağlıkta dönüşüm programı ile birlikte e-sağlık alanında vizyon geliştirme ve alt yapı çalışmalarını başlattık. • güvenlik ve mahremiyete riayet ederek. ilaç ve tıbbi malzeme kodlarını ve kurum kodlamaları gibi sistemleri belirledik. • yüksek bant genişliği olan ve tüm ülkeyi kapsayan bir omurgada paylaşılabilen. uluslar arası kabul edilmiş hastalık sınıflandırmalarını. • ulusal ve uluslar arası standartlarda ve yeterli kalitede oluşturulan sağlık verilerine. Sağlıkta Dönüşüm Programının içerdiği e-sağlık vizyonu çerçevesinde sağlık hizmeti veren tüm kurumların standart tanımlarını. sınıflandırma ve terminolojilerinin belirlenmesi gerekmektedir. kişilerin rızasını almak şartıyla. Ülke çapında etkin hizmet verecek sağlık bilgi sistemlerinin hayata geçirilmesi için ulusal ve uluslar arası bilişim standartları. • karar destek sistemleri ile desteklenmiş. Bunun yanı sıra sağlık personelinin gündelik iş yapma kriterlerinin arasına bu sistemleri dâhil etmesinin sağlanması da gerekmektedir. • tüm bireylerin de kendi kişisel verilerine erişebildiği. Hatta bu gereklilikler.
kişi bazında. Sağlık-Net Sağlık kurumlarında üretilen her türlü sağlık verisini.1. Sağlık hizmeti sunulan kurumların %85’ini sisteme entegre olmuş ve veri gönderebilir duruma getirdik. 2009’da devreye giren Sağlık-Net sayesinde hastanın doğumdan-ölüme tüm sağlık bilgilerini kapsayacak şekilde toplamaya başladık. standartlara uygun şekilde toplayıp raporlar üreterek kişisel ve kamusal olarak maksimum fayda sağlamayı hedefleyen bilgi ve iletişim platformunu çalışır hale getirdik. Elektronik hasta kayıtlarını tutmak için yaptığımız çalışmalar ve standart kodlama sistemlerini mecbur hale getirerek ülke genelinde dağınık duran hasta dosyalarını. Vatandaşların elektronik sağlık kayıtlarının sağlık kurumları arasında paylaşılabilirliğinin temelini de Sağlık-Net sayesinde atmış olduk. 180 . Önceden sadece istatistiki ve matbu form olarak toplanan verileri. elektronik hasta dosyalarına dönüştürerek yurdumuzun her yerinden hasta menfaatine olacak nispette erişilebilir hale getirecek ilk adımları attık. doğrudan üretildikleri yerden.
Bu dosyalardan üretilen istatistikleri karar süreçlerinde kullanmak üzere yöneticilerimize sunduk. doğum yöntemi ve doğumuyla ilgili diğer bilgiler AHBS vasıtasıyla kaydedilir ve aile hekiminin gözetimi altındaki bilgi bankasına. AHBS uygulaması. Her vatandaşımızın Elektronik Sağlık Dosyasını oluşturduk. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) Aile Hekimlerimizin verdiği her bir hizmeti. kişinin ömür boyu sağlık kaydının ilk bilgi parçaları olarak yer alır. Bakanlığımızın kurduğu veri merkezine göndermesini sağladık. her bir bireyin sağlığıyla ilgilenerek birincil sağlık hizmetini sunan bir Aile Hekiminin varlığı prensibi üzerine kurulmuştur. 181 . Bu bireyin anne karnındaki gelişimi. Bu sistem. geliştirip ücretsiz olarak sunduğumuz Aile Hekimliği Bilgi Sistemi aracılığıyla ülke standartlarına uygun kodlamalarla. Kişinin hayatı boyunca.2. bir bireyi doğumundan önce takibe alır ve sağlığıyla ilgili bilgileri düzenler. sağlık kayıtları da onunla birlikte büyür.
3. Zaman ve bilgi tasarrufu sağladık. Gebe izlem başarı oranları 2. 182 . 1. Bilgi ve iletişim teknolojilerini hastanelerimizin her noktasına ulaştırarak hastane işleyişlerine ivme kazandırdık. Bebek izlem başarı oranları 3. Sevk oranları 5. Hastane Bilgi Sistemleri (HBS) Bakanlığımıza bağlı hastanelerde 2002 yılı sonunda %20’lerde seyreden bilgisayarlaşma oranını 2006 yılı sonunda % 100’e ulaştırdık. Gezici (Mobil) hizmete tabi kişi sayısı gibi çok sayıda hizmetin ayrıntılı rapor ve değerlendirmesini yapılabilir hale geldik. Aşılama başarı oranları 4.Sistem sayesinde.
5. 2. yazıcı ve diğer aygıtların rahatlıkla ağ üzerinden paylaştırılmasını ve kullanılmasını sağladık. hızlı ve güvenli bir şekilde kamu ve özel tüm kurumlardan. Bakanlığımız resmi web sitesinin devamlılığını sağladık. Kullanıcıların gelişen bilgi teknolojilerine adaptasyonunu sağlamak amacıyla merkez teşkilatı birimlerindeki tüm bilgisayarlara en son sürüm işletim sistemi ve ofis programlarını lisanslı olarak kurduk. Topladığımız verileri kanuni yetki ve sorumluluklar çerçevesinde diğer kurumlarla çok hızlı ve etkin bir şekilde paylaşmaya açtık. Web Ortamında Sunulan Hizmetler Bakanlık birimlerimiz ve üst yönetimin güncel ihtiyaçları doğrultusunda ihtiyaç duydukları idari ve mali verileri. 1.4. Merkezi etki alanı (Domain) sistemi kurarak tüm kullanıcıların bir merkezden yönetilmesini. Bu süreçte. Vatandaşlarımıza Bakanlığımız faaliyetlerinin güncel olarak duyurulmasını sağladık. kaynağından ve internet aracılığıyla toplayan 22 ayrı web uygulaması geliştirdik. 183 . Merkez teşkilatında çalışan personelin tamamına bilgisayar okuryazarlığı ve temel bilgisayar kullanımı becerisi kazandırdık. Bakanlık Merkez teşkilatı ve ek birimlerinde genel bilişim destek mekanizmalarını oluşturduk. Merkez Teşkilatına Yönelik Bilişim Çalışmaları Merkez Teşkilatında 2002 yılı sonu itibariyle hizmet sunum sürecinde 500 civarında bilgisayar kullanılmakta iken bugün bu sayıyı 3500’ün üzerine çıkardık.
6. Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) Yeşil kart reçetelerinin serbest eczanelerden temin edilebilmesine imkân sunmak üzere 2004 yılında Yeşil Kart Bilgi Sistemini (YKBS) kurduk. 2004 ten bu yana 23.000 eczanemizin ve ödeme yapan sağlık müdürlüklerimizin sorunsuzca kullanmasını sağladık. Başbakanlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü(SYDGM) tarafından nüfusun en muhtaç kesimine dâhil olan ailelerin çocuklarının ve anne adaylarının temel sağlık hizmetlerine tam olarak erişimini hedef alan bir uygulama olan “Şartlı Nakit Transferi (ŞNT)” ile maddi yardımların adil ve hakkaniyetli bir şekilde yerine ulaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla kurumlar arası koordinasyonu sağladık ve SYDGM ‘nün Yeşil Kart Bilgi Sistemimiz ile eşgüdüm içerisinde çalışmasını sağladık.
7. Organ Bilgi Sistemi (OBS) Organ nakli bekleyen hastalara adil, sağlıklı ve hızlı bir şekilde uygun organ temini amacıyla bu hastaların sağlık ve kimlik bilgilerinin yer aldığı bir bilgisayar programını kendi ekibimiz ve imkânlarımız ile 2006 yılında hazırladık. Bu tarihten itibaren kullanılan sistem ile kadavradan alınan böbrek ve karaciğer nakillerini başarı ile yürütmekteyiz. Kalp, akciğer, pankreas, kalp kapağı, kemik iliği, deri, ince bağırsak nakillerinin de takibini sağlayacak düzenlemeleri 2011 yılında faaliyete geçiriyoruz.
184
8. Özürlü Bilgi Bankası Türkiye’de yaşayan tüm özürlü vatandaşları tek elde kayıt altına alan ve veri tabanına kaydederek çeşitli raporlar sunan Özürlü Bilgi Bankasını kurduk. Özürlü Raporlarına Elektronik ortamda Türkiye’nin her yerinden kanunlarla verilen yetkiler çerçevesinde erişilebilmekte, özürlü vatandaşlarımız kendilerine sunulan her türlü haklara, hakkaniyetli ve hızlı bir biçimde erişebilmektedir. 9. Doküman Yönetim Sistemi (DYS) Doküman/evrak kaybı ve tahrifatını önlenmek, evrakların elektronik ortamda hangi aşamada olduğunu izlemek, yetkili olmayanların belgelere erişimini engellemek, doküman arama ve işleme sürelerini azaltmak, verimliliği artırmak, iyi ve düzenli bir yedekleme ve arşiv ile belgelerin sağlıklı ve güvenli bir ortamda saklanmasını sağlamak için güçlü bir Doküman Yönetim Sistemi (DYS) kurduk. Doküman Yönetim Sistemi kapsamında e-imza / mobil imza kullanmaya başladık. 10. Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS) Ülkemiz sağlık Sistemine ait bütün kaynakların kayıt, takip ve planlamalarını yapmak üzere kurulan, ancak uzun seneler geçmesine rağmen etkin kullanılamayan ÇKYS projesini ayağa kaldırdık, kullanılır hale getirdik. Bu sistem ile kamuya ait sağlık tesislerinin bina, araç, gereç, tıbbi cihaz, tıbbi sarf malzeme ve finans kaynakları, özel sektöre ait bina tesis, hizmet ve insan kaynaklarını kayıt altına aldık. Bu sayede sağlık hizmetine erişimde bölgeler arası farklılığı gidermeye yönelik planlama çalışmalarında karar destek analizleri sunabilen bir yapı elde ettik. Ülke genelinde global bir insan ve malzeme kaynakları yönetimini uygulayabilir hale geldik. İsrafı minimuma indirip yeni sağlık yatırımlarının ihtiyaca uygun bölgelere yönlendirilmesini sağladık. 11. Karar Destek Sistemi Değişik Bilgi sistemlerinden gelen verilerin istatistik tekniklerle raporlanarak isteklilere sunulması amacıyla, önceden belirlenmiş değişik parametrelere göre 400’den fazla rapor tasarladık ve ihtiyaca göre sürekli revize ediyoruz. Raporları kullanıcıların erişim yetkilerine göre hizmete sunduk. Sistemden günde ortalama 145.000 rapor çekilmektedir. 12. Uluslararası Projeler ve Gelişmeler 2005 yılında Avrupa Birliğinin 2010 kapsamında başlattığı hareket sonucunda e-sağlık alanında sağlık hizmet sunumunda elektronik sağlık uygulamalarının, sağlık hizmet kalitesinin arttırılması ve hizmet sunumunun yaygınlaştırılması alanında kullanılmasına karar verilmiştir. 2005-2008 yılları arasında sağlık bilişim teknolojileri alanında özellikle Avrupa’daki gelişmeleri yakın takibe aldık. 2008–2011 yıllarında bu çalışmalara aktif olarak katılarak Avrupa ve Dünya ölçeğinde standartların oluşmasında katkıda bulunduk.
185
Hayata geçirmiş olduğu sağlık bilişimi projelerinden bazılarının pilot uygulamaları dahi, kapsadığı nüfus ve yürütülen iş hacmi bakımından, bazı Avrupa ülkelerinin nüfusundan fazla olduğundan, uygulamalarımız ve standartlarımız, Avrupa ülkeleri tarafından dikkatle izlenmektedir. Hukuki ve teknik alt yapının tamamlanması amacıyla gerekli kanuni düzenlemeleri, tüm paydaşlarla birlikte çalışarak hazırladık, TBMM‘ne sevk ettik. Kanunlaşmasından hemen sonra e-reçete, kişisel elektronik sağlık kayıtları ve tele-tıp uygulamalarını vatandaşlarımıza sunmaya hazır hale geldik. Ayrıca hastalık özetleri ve kişisel sağlık kayıtlarını kanuni yetkiler, hastaların izni ve hasta menfaatleri çerçevesinde Avrupa Birliği ülkeleri ile paylaşabilecek altyapıyı hazırladık.
186
D. UYGULAMA 5. Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme
188
8.4.E Kurumsal Yapılanma ve Kapasite Geliştirme
E1. Sağlık İnsan İşgücü a. Sağlıkta İnsan Kaynakları Yönetimi
1. Sağlık İnsan İşgücü
a.1. İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde Türkiye’ de sağlık insan kaynakları konusunda belirgin biçimde yanlış yaklaşımlar dikkati çekmektedir. Doktor sayısında
a.İnsan Kaynakları Durum Tespiti ve Çözüm Planlaması
Sağlıkta olduğu şeklinde yanlış bir düşünce sürekli sağlık insan tutulmuştur. Hemşire fazlalık Dönüşüm Programı öncesinde Türkiye’ de gündemde kaynakları konusunda belirgin biçimde yanlış yaklaşım gösterilmiştir. Ne yazık ki, Doktor sayısında fazlalık sayısı için de benzer bir yaklaşımlar dikkati çekmektedir. gerçekte çok önemli olan olduğu şeklinde prensibi" sayının artırılması ihtiyacını tutulmuştur. için bahane olarak yanlış bir düşünce sürekli gündemde gölgelemek Hemşire sayısı için "eğitimde kalite de benzer bir yaklaşım gösterilmiştir. Ne yazık ki, gerçekte çok önemli olan “eğitimde kullanılmıştır. Dönüşüm sürecinin başlarında bizzat Sağlık Bakanı ve Bakanlığınca kalite prensibi” sayının artırılması ihtiyacını gölgelemek için bahane olarak kullanılmıştır. sayılardaki büyük Dönüşüm sürecininyetersizliğe dikkatitibaren bu sayılardaki büyük yetersizliğe dikkat daha başından çekilmiştir. Aralık 2010 itibariyle ülkemizdeki toplam hekim sayısı 115.321 ve her 1.000 kişiye düşen hekim sayısı 1,56’dır. çektik. Aralık 2010 itibariyle ülkemizdeki toplam hekim sayısı 115.321 ve her 1.000 kişiye düşen hekim sayısıve hemşire sayısıe başta olmak üzere sağlık insan kaynaklarında Türkiye’de hekim 1,56’dır. Türkiye’d hekim ve hemşire sayısı başta olmak üzere sağlık insan kaynaklarındataviz vermeden sayının artırılması önemlidir. Her yüz bin kişiye eğitim kalitesinden eğitim kalitesinden taviz vermeden sayının artırılması önemlidir. Her yüz bin kişiye düşen doktor sayısı itibariyle Türkiye DSÖ Avrupa bölgesinin en alt düşen doktor sayısı itibariyle Türkiye DSÖ Avrupa bölgesinin en alt sıralarında yer sıralarında yer almaktadır. Hemen bir basamak üzerimizde yer alan Romanya’ da yüz bin almaktadır. Hemen bir basamak üzerimizde yer alan Romanya’ da yüz bin kişiye kişiye düşen hekim sayısının 192 olması dikkat çekicidir. 100.000 Kişiye Düşen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa 100.000 Kişiye Düşen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
400 350 300 250 200 150 100 50 0 Türkiye* AB Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması 156 322 340
düşen hekim sayısının 192 olması dikkat çekicidir.
Kaynak: Grafik 37
Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.
WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.
1
189
100.000 Kişiye Düşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Kişiye Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 100.000 BölgesiDüşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Pratisyen Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ
Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
120 120 100 100 80 80 60 60 40 40 20 20 00 Türkiye* Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması AB Ortalaması 47 47 68 68
97 97
Kaynak: WHO/European HFAAğustos 2009 Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database, Database, Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database, *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 tarihli verilertarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 esas alınmıştır. 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ 100.000 Kişiye Düşen Uzman Hekim Sayısı Bakımından AB Ortalaması, DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
Grafik 38
Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması
300 300 250 250 200 200 150 150 100 100 50 50 00 Türkiye* Türkiye*
Grafik 39 Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009
272 272 226 226
82 82
AB Ortalaması AB Ortalaması
DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması
Kaynak: WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 Kaynak: 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için WHO/European HFA Database, Ağustos 2009 *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. *Türkiye için 31.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.
190
22
1 1.3 3.8 AVRUPA ÜLKELERİ ORTALAMASI TÜRKİYE * Grafik 40 Kaynak: WHO/European HFA Database.0 22.6 12. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.8 2.6 16.3 0.0 0. çekmektedir.7 4.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.4 6.9 7.4 2.6 0. ve Doğum Çocuk Hastalıkları Anesteziyoloji Genel Cerrahi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Radyoloji Göz Hastalıkları Kardiyoloi Nöroloji Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Dermatoloji Göğüs Hastalıkları Üroloji Gastroenteroloji Endokrinoloji ve Metabolizma Has.5 5.7 5 10 15 20 25 2.1 10.8 5.1 0.21 AB Üyesi Ülkede ve Türkiye’de 22 Branşta 100. Cerrahi Onkoloji Romatoloji Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Beyin ve Sinir Cerrahisi Plastik Cerrahi Çocuk Cerrahisi 0 0.8 1.2010 tarihli veriler *Türkiye için 31.3 4. Kaynak: WHO/European HFA Database.1 0.4 3.000 Kişiye Düşen Uzman Doktor 21 AB Üyesi Ülkede ve Türkiye’de 22 Branşta 100.9 2.12.8 0.8 14.3 2.12.4 4.5 6. 3 191 .2 2.000 Kişiye Düşen Uzman Sayıları Sayıları Doktor İç Hastalıkları Kadın Hast.1 5.2 2. Beyin ve sinir cerrahisi dışındaki bütün branşlarda belirgin sayısal geriliğimiz dikkati Beyin ve sinir cerrahisi dışındaki bütün branşlarda belirgin sayısal geriliğimiz dikkati çekmektedir.7 7.1 16.9 2.2 1.2 3.6 3.5 1.9 0.9 14. Ağustos 2009 esas alınmıştır.9 1.2 6.7 1.
Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. 192 .000 Kişiye Düşen Hekim Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.12. Kaynak: WHO/European HFA Database. Ağustos 2009 veriler esas alınmıştır.000 Kişiye Düşen Hekim Sayıları Monako Yunanistan Beyaz Rusya Gürcistan Rusya Federasyonu Belgium Litvanya Hollanda İsviçre Norveç Azerbaycan İspanya Avusturya Kazakistan İzlanda İtalya Bulgaristan İsveç Çek Cumhuriyeti İsrail Almanya Ermenistan Portekiz Fransa Avrupa Bölgesi Ortalaması Malta Finlandiya Estonya AB Ortalaması Danimarka Slovakia Moldova Ukrayna Letonya Andora İrlanda Lüksemburg Macaristan Sırbistan Özbekistan Hırvatistan Makedonya San Marino Türkmenistan Kırgızistan Slovenya İngiltere Polonya Tacikistan Karadağ Romanya Türkiye* Bosna-Hersek Arnavutluk 0 100 664 535 484 455 431 423 407 393 385 380 377 376 375 371 368 365 364 358 357 353 348 344 343 342 340 332 331 329 322 317 313 312 308 305 303 303 285 278 271 267 259 254 252 244 238 237 213 203 201 197 192 156 142 115 200 300 400 500 600 700 Grafik 41 *Türkiye için 31.12. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.2010 tarihli Kaynak: WHO/European HFA Database.
VI B – Hochschulstatistik. Öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı ise 4’tür. için yeni üyesi sayısı ya da mevzuatlarda yeni kontenjan oluştururken öğretim üye sayısı da ihtiyaca göreiçin öğretim üyesi sayısı bunu sağlıyabilecek yetkinlikte gözükmesine Mevcut durum artırılmalıdır. Nordic Medical Associations. toplam öğretim üye sayısı yeterli olmakla birlikte dengeli dağılımdan uzaktır. Doçent ve 1) Dışişleri Bakanlığının AB ülkelerindeki Büyükelçiliklerimiz aracılığıyla 2007. Doçent ve Yardımcı Doçent) dahil edilmiştir. toplam öğretim üyesi sayısı 9. Nordic 2009. ÖSYM Yayınları. Survey.369 kayıtlı öğrenci mevcut olup.369 kayıtlı öğrenci mevcut olup.77 10. Medical Oncology Status in Europe 2) The European Society for Medical Not: Öğretim elemanları sayısına sadece öğretim üyeleri ( Profesör.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. 2008 Status of Cardiac Electrophysiology in ESC Countries 4) Statistiches Bundesamt. 2008 5 193 . Ülkemizde Türkiye’deki tıp fakültelerinde toplam 38. rağmen yeni açılan tıp fakülteleri ve bu fakültelerin kontenjanları düşünüldüğünde.00 3. 2008 2) Dışişleri Bakanlığının AB ülkelerindeki Büyükelçiliklerimiz aracılığıyla 2007. Oncology. Yardımcı Doçent) dahil edilmiştir. 2008 Türkiye’deki tıp fakültelerinde toplam 38. ayrıca Avrupa Ülkeleri ile kıyasladığımızda bu oranın artması gerektiği düşünülmektedir.Bazı Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de Öğretim Üyesi Başına Düşen Öğrenci Sayıları 25 22. Kaynak: Yüksek Öğretim İstatistikleri (1983-2010). 2008 Kaynaklar: yıllarına ait elde ettiği veriler ve 2009 1) Yüksek Öğretim İstatistikleri (2010).12.02 5 4.53 0 Almanya İtalya Fransa İspanya Slovakya Slovenya Danimarka Finlandya Türkiye İrlanda Grafik 42 Not:Öğretim elemanları sayısına sadece *Türkiye için 31.12 7. 2008 5) Statistiches Bundesamt.35 6. ÖSYM Yayınları öğretim üyeleri ( Profesör.98 4.479’dur.68 Bazı Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de Öğretim Üyesi Başına Düşen Öğrenci Sayıları 20 15 11. 2008 ve 2009 yıllarına ait elde ettiği veriler 3) The EHGA Countries. VI B – Hochschulstatistik.479’dur. Bunu oluşturmak öğretim tıp fakültesi 9.20 3. The Current 3) Physicians in NordicWhite Book Medical Associations.76 10 8. 4) Physicians in Nordic Countries. Öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı ise 4’tür.
Hazine Müsteşarlığı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı. Sağlık Bakanı. Öğretim üyeleri ve sağlık personelinin ek ödemelerinin artırılmasıdır.85 Milyon TL lerinin giderlerinin mekte olan hazine payı kesinti oranı %3’den %1’e düşürülmüştür. vatandaş odaklı sağlık hizmet sunumunun teşvik edilmesi ve öğretim üyeleri ve diğer sağlık personelinin iyi bir ek ücret almaları için mali düzenlemeler yapılmıştır. bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenir.” 435 Milyon TL 2011 Şubat ayından itibaren her üniversite hastanesine gelirinin %10’u veya bu konudaki kaybı kadarki tutar aylık eşit taksitler halinde.4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (a) fıkrasının altıncı paragrafının uygulanması nedeniyle Devlete ait üniversitelerin tıp ve diş hekimliği fakültelerine bağlı sağlık uygulama ve araştırma merkezi döner sermaye işletme birimlerinde 2011 yılında ortaya çıkabilecek nakit ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla. Hazine Müsteşarlığı ile Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu Devlet Bakanları ve Yük. Bu Kanunun yayımı tarihinden önceki aylara ilişkin tutarlar. “Geçici Madde 15 .Tam Gün Kanunu Çerçevesinde Üniversite Hastaneleri İçin Yapılan Mali Düzenlemeler ve Gelişmeler “Tam Gün Kanunu “ ile 2011 Şubat ayından itibaren üniversite hastanelerinde yeni bir dönem başlamıştır.Yapılan düzenleme ile. Tablo 5: Üniversite Hastanelerinin Mali Durumlarının İyileştirilmesi Amacıyla Yapılan Kanuni Düzenlemeler ve Mali Etkileri: Düzenleme 1 Üniversite hastanelerinin birikmiş borçlarının ödenmesi için kaynak aktarılması İlgili Kanun Maddesi Mali Etkisi GEÇİCİ MADDE 9. 2 Hastalar tarafından ödenen “Öğretim üyesi özel muayene ve ameliyat ücretinin” 1/ Şubat/2011 tarihinden itibaren devletimiz tarafından üniversite hastanelerine ödenmesi 3 Üniversite hastane. Bu maddenin uygulanması kapsamında gerekli olan iş ve işlemleri yapmaya ve usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. ilgili üniversite rektörlüğünün talebi üzerine Maliye Bakanı. azaltılması için “hazine payı”nın düşürülmesi 900 Milyon TL 2011 yılında ilave aktarılacak toplam kaynak miktarı 194 . Üniversite hastanelerimizde eğitim ve bilimsel çalışmaların geliştirilmesi. Üniversite hastanelerinin mali durumlarının iyileştirilmesi. Sağlık Bakanlığı. Düzenlemelerin amacı: 1. bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Maliye Bakanlığınca bir yıl içinde ilgili üniversite bütçelerine aktarılacak ödeneklerden ilgili döner sermaye bütçesine yardım yapılabilir.Devlete ait üniversitelerin tıp fakültelerine bağlı sağlık uygulama ve araştırma merkezi birimlerinden. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak gerekli görülmesi halinde. belirlenecek tedbirleri uygulamayı kabul etmesi ve fiilen uygulaması şartıyla. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının görüşlerini alarak usul ve esaslar belirlemeye ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılan ödemeler hazinece karşılanır. 2. Döner sermaye işletmelerine ödenen bu tutarlar işletmeye ait muhasebe kayıtlarına hizmet geliri olarak kaydedilir.380 Milyon TL sek Öğretim Kurulu Başkanından oluşan kurulca belirlenmiş kriterler çerçevesinde mali durumunun zayıf olduğu kararlaştırılanlara. söz konusu işletmelerin 2010 yılında elde ettiği mesai dışı gelirlerine 2011 yılı için öngörülen deflatör oranının uygulanması suretiyle bulunacak tutar ile bu işletme birimlerinin 2010 yılında gerçekleşen toplam gelirlerinin yüzde onuna tekabül eden tutardan fazla olanı. SGK tarafından ödenmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından 2011 yılı içinde her ayın en geç on beşine kadar eşit taksitler halinde bunlara ödenir. Üniversite hastanelerinin döner sermaye gelirlerinden kesil. yapılacak protokol kapsamında Bakanlar Kurulu kararıyla.
ortak kullanım ve işbirliği ile ek ödeme kayıpları olmayacaktır. Ortak kullanım modeli ile. Sağlık Bakanlığının. Yeni açılan Tıp Fakültelerinde istihdam edilecek personelin. 195 .Tam Gün Kanunu İle Getirilen Yeni Bir Uygulama “Kamu Hastanelerinin Ortak Kullanımı ve İşbirliği” Sağlık Bakanlığı ile Üniversite hastanelerin ortak kullanımı Sağlık Bakanlığı hastaneleri ile Üniversite hastanelerinin işbirliğine ve ortak kullanımına yönelik Tam Gün Kanununa istinaden bir yönetmelik çıkarılmıştır. Sağlık Bakanlığı hastanesinde çalışabilecek ve bu çalışmalarının karşılığı ek ödeme alabilecektir. Tıpta Uzmanlık eğitiminin kalitesi artacaktır. tıp eğitimi ve bilimsel çalışmalardaki birikimi birlikte kullanılabilecektir. Tam Gün Kanunu çerçevesinde yapılacak ortak işbirliği ve ortak kullanım sonucu. Ayrıca ortak kullanılan hastane üniversitenin AR-GE çalışmaları için gelirinden %2.5’lık payı Tıp Fakültesine aktaracaktır. hastane yönetimi konusundaki tecrübesi ile Üniversitelerin. İşbirliği modeli ile sadece akademik personel Sağlık Bakanlığının hastanelerinde çalışabilecek ve ek ödeme alabilecektir. Açılan yeni Tıp Fakültelerinin daha kuruluş aşamasında bir eğitim ve araştırma hastanesi olmaktadır. tıp fakültesinin akademik personeli ile diğer personel. Bu şekilde yeni Tıp Fakülteleri gecikmeden öğretim görevlilerini istihdam edebilecek ve hızlı bir büyüme ve gelişme sağlayabilecektir.
İşbirliği protokolü vasıtasıyla bu yeni üniversitelerin kadrolarındaki öğretim üyeleri belli sürelerle ihtiyaç olan illerde görev yapabileceklerdir. 196 . Yeni kurulan Tıp Fakültesi kurulduğu ildeki Sağlık Bakanlığının bir hastanesini ortak kullanırken. bu üniversitelere atanarak belli bir süre daha ihtiyaç olan yerde görev yapabileceklerdir. yıllardır rotasyon yöntemi ile ihtiyaç olan illere görevlendirilemeyen öğretim üyeleri gönüllü olarak görevlendirilmiş olacaktır. öğretim görevlisi istihdamında zorluk çekilen Anadolu illerinde 2-3 yıl çalışmak şartıyla işbirliği protokolü vasıtasıyla atama yapılabilecektir. Tıp fakülteleri ve Sağlık Bakanlığı işbirliği protokolü çerçevesinde. Büyük şehirlerde kadro bulamayan ve akademik ilerleme isteyen öğretim üyeleri.Tıp Fakülteleri ile Sağlık Bakanlığı Hastaneleri Arasında İşbirliği Protokolü Yeni kurulan Medeniyet. Protokolün işlerliği açısından YÖK tarafından bu yeni üniversitelere yeterli kadro tahsis edilmesi önem arz etmektedir. Sağlık Bakanlığının Anadolu’da açmış olduğu eğitim ve araştırma hastanelerinin (Adana – Diyarbakır –Van – Elazığ – Erzurum – Samsun – Trabzon – Kayseri – Kocaeli – Konya – Bursa – Antalya) eğitici öğretim üyesi ihtiyacı bu görevlendirmeler ile karşılanmış olacaktır. işbirliği protokolü vasıtasıyla öğretim üyelerini ihtiyaç olan illerdeki hastanelerde görevlendirebilecektir. Yıldırım Beyazıt ve Katip Çelebi Üniversitelerinin Tıp Fakültelerinin kadrolarına.
uzmanlık bilgi ve becerisi gerektirmeyen ve asistanların bağımsız olarak yaptıkları iş ve işlemler. Ancak uzmanlık bilgi ve becerisi gerektirmeyen ve genel olarak tabiplerin ve bu kapsamda asistanların yaptıkları iş ve işlemlerin başka kişiler adına kayıtlara geçirilmesi haksızlık ve adaletsizliğe yol açacağından kabul edilemez. hasta ve çalışan güvenliğini sağlayacak şekilde düzenlenecek. başasistan veya uzman tabiplerin gözetiminde ve nezaretinde yapmaktadır. klinik şef yardımcısı. ilgili uzman veya eğitim personeli adına kaydedilmeyecek ve bu iş ve işlemlerin puanları klinik hizmet puan ortalaması ve hastane hizmet ortalaması hesabına dahil edilecek. eğitim hastanelerinde teşkil edilen Hastane Konseylerinde. Asistanlar. Personelin eğitimine ve mesleki gelişimine katkı sağlayacak her türlü eğitim araç-gereçleri (kitap. nöbet programları. her türlü eğitim giderinin döner sermaye kaynaklarından ödenmesine devam edilecek. Bundan dolayı bu işlemlerin kayıtlarının nezaret eden ilgili uzmanlar adına yapılması gerekir. Halihazırda eğitim ve araştırma hastanelerinde ücretsiz olarak sağlanan bilimsel yayınlara elektronik erişim imkanları ile ilgili -varsa. elektronik ortamda veya basılı bilimsel yayın. 197 . asistanlarla ilgili olanlar da dahil olmak üzere eğitim ve araştırma-geliştirme giderlerinin karşılanması için yeteri kadar ödenek konarak. Tutulan nöbet karşılığında izin kullandırılamazsa nöbet ücretleri en geç müteakip ayın 15’ine kadar ödenecek. kitap ve kongre desteği sağlanacak.Asistanların eğitimlerinin daha etkili ve verimli yürütülebilmesinin sağlanması ve hasta ve çalışan güvenliğinin korunması amacıyla genelge yaparak şu düzenlemeleri yaptık: Asistanlara blok şeklinde veya günaşırı nöbet tutturulmayacak.aksaklılar giderilecek ve tüm sağlık çalışanlarıyla birlikte özellikle asistanlara. asistanların bilimsel faaliyetleri ve hasta teşhis ve tedavisi ile ilgili hususlarda çalışmalar yapmak üzere komiteler oluşturulacak ve bunların aktif olarak çalışmaları sağlanacak. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği çerçevesinde. Bu sebeple. uzmanlık bilgi ve becerisi gerektiren iş ve işlemleri klinik şefi. Eğitim ve araştırma hastanelerinin döner sermaye bütçelerine. bilimsel içerikli yayın gibi) döner sermaye kaynaklarından temin edilecek ve personelin mesleki eğitim ve bilimsel etkinliklere katılımları sağlanacak.
Ağustos 2009 *Türkiye için 31. DSÖ 100. DSÖ Avrupa Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 70 60 60 52 50 40 30 20 10 0 Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalamssı AB Ortalaması 27 Grafik 43 *Türkiye için 31.2010 tarihli veriler esas Kaynak: WHO/European HFA Database. 6 198 .100.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayısı Bakımından AB Ortalaması.12. Ağustos 2009 alınmıştır.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayısı Bakımından AB Ortalaması. Kaynak: WHO/European HFA Database.
000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayıları Yunanistan Monako İsrail İzlanda Estonya Norveç Finlandiya Bulgaristan Belçika İsveç Danimarka Lüksemburg Almanya Hırvatistan Litvanya Letonya Fransa Çek Cumhuriyeti İtalya AB Ortalaması Slovenya İrlanda Portekiz Makedonya Andorra İspanya Avusturya DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalamssı İsviçre Hollanda Belarus Slovakya İngiltere Moldova Malta Macaristan Ukrayna Montenegro Kazakistan San Marino Ermenistan Sırbistan Arnavutluk Rusya Federasyonu Polonya Azerbaycan Gürcistan Türkiye* Romanya Kırgızistan Özbekistan Bosna-Hersek Tacikistan Türkmenistan 0 127 121 109 94 87 86 85 84 83 83 79 77 76 72 71 68 68 67 63 60 60 58 58 58 57 56 54 52 51 50 49 45 44 44 43 42 41 40 37 36 36 33 33 32 32 29 28 27 20 20 18 16 15 14 20 40 60 80 100 120 140 Kaynak: WHO/European HFA Database.000 Kişiye Düşen Diş Hekimi Sayıları Avrupa Ülkelerinde veve Türkiye’de 100.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. Ağustos 2009 Grafik 44 *Türkiye için 31.12. 7 199 . Kaynak: WHO/European HFA Database.Avrupa Ülkelerinde Türkiye’de 100.
100. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. Kaynak: WHO/European HFA Database. DSÖ Avrupa 100. 200 .12. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayısı Bakımından AB Ortalaması.12.2010 tarihli veriler esas alınmıştır. DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 80 71 70 60 50 40 30 20 10 0 Türkiye* DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması 34 52 Grafik 45 Kaynak: WHO/European HFA Database.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayısı Bakımından AB Ortalaması.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.
Grafik 46 Kaynak: WHO/European HFA Database. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.000 Kişiye Düşen Eczacı Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. 9 201 .000 Kişiye Düşen Eczacı Sayıları Monako Finlandiya Malta Belçika Fransa İzlanda Portekiz İrlanda İspanya Andorra Lüksemburg Moldova Kazakistan Litvanya İtalya İsrail İsveç AB Ortalaması Yunanistan Danimarka Norveç Estonya Almanya Avusturya Polonya İngiltere Hırvatistan İsviçre Çek Cumhuriyeti Macaristan DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması San Marino Slavakya Ukrayna Slovenya Makedonya Arnavutluk Türkiye* Belarus Sırbistan Türkmenistan Azerbaycan Hollanda Karadağ Bulgaristan Tacakistan Rusya Federasyonu Bosna-Hersek Gürcistan Ermenistan Romanya Özbekistan Kırgızistan 0 8 8 6 5 4 3 2 50 100 150 200 250 10 20 19 18 17 12 26 31 34 39 60 60 59 59 57 57 56 55 52 52 49 48 47 45 75 74 73 71 69 69 68 65 84 84 82 81 89 92 103 98 97 116 116 155 154 218 Kaynak: WHO/European HFA Database.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.12.12.
2010 tarihli veriler esas alınmıştır.12. fizyoterapist ve ihtiyacı ve artan çalışanıhizmetiçin de durum farklı hemşire değildir. Nüfusumuzun diğer birçok sağlık sağlık sınıfı talebi hekim ve değildir. hatta geliştirilmelidir. Nüfusumuzun ihtiyacı ve artan sağlık hizmet talebi hekim ve hemşire sayısının sayısının artırılmasını kaçınılmaz kılmaktadır. 10 202 . Bununla birlikte eğitimin kalitesi artırılmasını kaçınılmaz kılmaktadır. fizyoterapist ve diğer birçok sağlık çalışanı sınıfı için de durum farklı Grafik 47 Kaynak: WHO/European HFA Database. hatta geliştirilmelidir. Ağustos 2009 *Türkiye için 31. Kaynak: WHO/European HFA Database. korunmalı.Hemşire.2010 tarihli veriler esas alınmıştır.12. DSÖ 100. DSÖ Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı Bakımından AB Ortalaması.000 Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması Avrupa Bölgesi Ortalaması ve Türkiye Karşılaştırması 900 800 700 600 500 400 300 208 200 100 0 Türkiye* Avrupa Bölgesi Ortalaması AB Ortalaması 772 781 Hemşire. 100. Bununla birlikte eğitimin kalitesi şüphesiz şüphesiz korunmalı.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı Bakımından AB Ortalaması. Ağustos 2009 *Türkiye için 31.
2010 tarihli veriler esas alınmıştır.12. Ağustos 2009 esas alınmıştır. Grafik 48 11 203 .Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100.12.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayıları Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye’de 100. Ağustos 2009 Kaynak: WHO/European HFA Database.2010 tarihli veriler *Türkiye için 31.000 Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayıları Monako Norveç Hollanda Belçika Belarus İsveç Özbekistan Lüksemburg İzlanda Danimarka Macaristan Finlandiya Çek Cumhuriyeti İsviçre Rusya Federasyonu Azerbaycan Ukrayna Fransa Almanya Slovenya AB Ortalaması Moldova DSÖ Avrupa Bölgesi Ortalaması Litvanya İspanya Kazakistan İtalya Estonya Slovakya Avusturya Malta İsrail Sırbistan Kırgızistan Letonya İngiltere Hırvatistan Karadağ San Marino Polonya Tacikistan Portekiz Bosna-Hersek Bulgaristan Arnavutluk Ermenistan Türkmenistan Makedonya Romanya Gürcistan Yunanistan Andorra Türkiye* 0 200 1657 1597 1519 1392 1248 1156 1101 1036 1012 978 920 891 885 861 852 837 833 822 802 798 781 778 772 763 760 749 730 688 664 656 621 596 590 586 567 561 558 550 534 524 503 490 469 465 463 453 452 433 420 390 347 341 208 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 Kaynak: WHO/European HFA Database. *Türkiye için 31.
b.017 1.000 10. 30. kanun 10 yıllık sözleşmelilik süresinin sonunda personele sürekli sözleşmeli olma hakkı vermektedir.Maraş Gaziantep Çankırı Tekirdağ Sivas Aksaray Konya Kayseri Tokat Malatya Afyon Kocaeli Hatay Karaman Ordu Bilecik Niğde Düzce Kastamonu Artvin Giresun Elazığ Sakarya Kütahya Adana Denizli Erzincan Çorum Mersin TÜRKİYE Rize Edirne Nevşehir Trabzon Amasya Kırşehir Bursa Antalya Eskişehir Yalova Zonguldak İstanbul Bolu Çanakkale İzmir Manisa Bartın Aydın Kırklareli Uşak Burdur Balıkesir Sinop Muğla Kırıkkale Samsun Isparta Karabük Ankara 204 .883 25.000 20.000 Uzman Hekim Başına Düşen Nüfus Uzman hekim başına düşen nüfusun en fazla olduğu il ile en az olduğu il arasındaki oran Aralık 2002'de 1/14 iken Aralık 2010'da 1/3'tür. Ayrıca.000 2.168 0 Grafik 50 Ağrı Hakkari Şırnak Muş Şanlıurfa Batman Bitlis Siirt Van Mardin Diyarbakır Tunceli Kars Ardahan Bingöl Bayburt Iğdır Yozgat Gümüşhane Adıyaman Osmaniye Erzurum Kilis K. Yıllardır sağlık personelinden mahrum olan sağlık tesislerimiz ve bölgelerimizde yeni istihdam modelleri ile personel istihdam edilmeye başlanmıştır.000 15. Kamuda Sağlık İnsan Kaynağı İstihdamında Hamle Grafik 49 Bakanlığımıza bağlı Kamu sağlık kuruluşlarında 2010 yılı sonu itibariyle sekiz yılda 181 bin yeni sağlık personeli istihdam ettik. Aralık 2002 Aralık 2010 26.000 5. Bu amaçla 2004 yılında 4924 sayılı kanunu yürürlüğe koyduk ve sadece Sağlık Bakanlığı’ na özgü yeni bir sözleşmeli istihdam modeli geliştirdik. Bu modelin temeli gönüllülük esasına dayanmakta ve personelin kendi rızası ile bu kanuna tabi olarak çalışması durumunda mâli hakları eşdeğer görevdeki personellere göre daha yüksek olarak gerçekleşmektedir.323 4.
Alt ve üstteki uç noktalarda kalan birkaç şehirle ilgili dengeleme çalışmalarıyla. tabip. Bu yönetmeliğe göre. Bakanlığa bağlı sağlık kuruluşlarında görev yapan sağlık personelinin dengeli dağılımının sağlanması için. Bakanlar Kurulu tarafından yayınlanan bir yönetmelik çerçevesinde Bakanlığımız tarafından özellikle personel sıkıntısı çekilen bölge ve tesislerimizde istihdamı sağlamak için değerlendirilmiştir. önümüzdeki birkaç yılda dağılım çok daha hakkaniyetli hale getirilecektir. pratisyen hekim için 1/9’ dan 1/2. mahrumiyet bölgelerine göre farklı süreler ve daha yüksek ücretler sağlayan daha kabul edilebilir ve sürdürülebilir yeni bir düzenleme yaptık.Bunun dışında geçmişte çok kısıtlı biçimde kullanılan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ nun 4/b maddesine göre sözleşmeli statüde çalışma modeli. atama ve nakillerde objektif ve hakkaniyete uygun bir sistemin kurulması olmuştur. personel istihdamında unvanlara göre gerçekçi standartlar belirlenerek buna göre insan gücü planlamasının yapılması. Bu sayede. Atamalarda kayırma imkânını tamamen ortadan kaldıracak şekilde. uzman tabip. hemşire-ebe için ise 1/8’ den 1/3. 205 . Bu şekilde. personel istihdamında zorluk çekilen yerlerde görev yapmayı özendirdik. özellikle mahrumiyet bölgeleri olarak nitelendirilen beş ve altıncı hizmet bölgelerinde olmak üzere 4/b maddesine göre sözleşmeli statüde 84. bilgi-işlem. 1/14’ ten 1/3’e.654’e ulaşmıştır. koruma-güvenlik ve yemek gibi işlerde çalışan personelin istihdamıdır. Kalkınmada öncelikli yörelerde özendirme çerçevesinde sözleşmeli personel istihdamı imkânını tanıyan 4924 sayılı kanunu çıkardık.5’e.755 sağlık personeli Bakanlığımız bünyesinde görev almışlardır.3’e düşmüştür. Bu sayede. Sağlıkta Dönüşüm Programının önceliklerinden birisi de bölgeler arası personel dağılımında farklılıkların kabul edilebilir düzeye çekilmesi. Geçmişteki mecburi hizmet uygulamalarının eksik ve hatalı yönlerini göz önünde bulundurarak. farklı bir anlayışla Atama ve Nakil Yönetmeliğini hazırladık. Herkesin sağlık hizmetine ulaşması anlayışı çerçevesinde. Zaten yetersiz sayıda olan hekimler ağırlıklı olarak büyük şehirlerde çalışma isteği taşıdığından ülkenin daha az gelişmiş bölgelerinde hekim istihdamı zorlaşmaktadır. diş hekimleri için 1/8. 2002 yılında Sağlık Bakanlığı ve SSK’ya ait sağlık kuruluşlarında hizmet veren personel sayısı 256 bin iken 2010 yılı Aralık itibariyle 454.5’ ten 1/4’ e.838 ve 4924 sayılı kanuna göre sözleşmeli statüde 19. hizmet alımı yoluyla temin edilen temizlik. uzman hekim sayısı açısından en iyi durumdaki ilimizle en kötü durumdaki ilimiz arasındaki oran. c.Personel Atamalarında Şeffaflık Sağlık personelinin ülke genelinde dengesiz dağılımının eski dönemin en önemli sorunlarından biri olduğu bilinmektedir. Diğer bir istihdam modeli ise. hekimlere teşvik edilmiş devlet hizmeti yükümlülüğü getirdik. Bu personelin sayısı 2002 yılında 16 bin civarında iken 2010 yılında 118 bine ulaşmıştır. diğer sağlık personeli genel hükümlere göre merkezi sınavla atanmaktadır. diş tabibi ve eczacı unvanlı personel bilgisayarda kurayla.
Bir yandan teknik konularda bölgesel eğitim toplantıları düzenlerken. Atamaların bilgisayar ortamında hizmet puanına göre ve kura ile yapılması. eğitim materyallerinin büyük bir kısmını ürettik ve eğitime başladık. Hıfzıssıhha Mektebi bünyesindeki Uzaktan Sağlık Eğitim Sistemi (USES) üzerinden. Akademik bir anlayışla yüksek lisans programları esas alınarak hazırlanmış olan ve ilk uygulamasını 590 kişi içinden 256’sının başarıyla tamamladığı Sağlık Yönetimi ve İşletmeciliği Uzaktan Eğitim Sertifika Programının ikinci uygulamasına 2009 yılında başlayan 465 yeni katılımcıyla devam etmekteyiz. Bu eğitimi. Eğitim sayfasına http://www.000’den fazla yönetici de dâhil olmak üzere 10. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde görev alacak aile hekimleri ve aile sağlığı hizmetlerinde görev alacak diğer sağlık personeline uyum eğitimleri vermekteyiz. Mazeret durumları için daha sıkı ve adil bir denetim sistemi getirdik. mevcut yöneticilerimizin ve yönetici adaylarımızın eğitimi konusuna büyük önem vermekteyiz.000’den fazla öğrenci sistemden faydalanmıştır.Uzaktan Eğitim Çağdaş bir teknoloji olarak internet üzerinden uzaktan eğitimle.uses. Bugüne kadar nihai amaçlar doğrultusunda çeşitli eğitim programlarına katılan eğitilen sağlık profesyoneline toplamda 4. bu yöndeki adaletsiz bazı uygulamalara ve söylentilere son verdi. 206 .000’e yakın sertifika verdik. başta yöneticiler. Bu öğrencilerden yaklaşık 6.Personelin atama ve nakil işlemleri çalışmakta oldukları yerin özelliği ve çalıştığı süreye göre değişen ‘hizmet puanı’ esasına göre yapılmaktadır. verimliliği ve hizmet kalitesini arttırmak amacıyla. Sağlık Bakanlığı’na bağlı tüm kurumlarda.1. d. yönetici adayları ve uzmanlar olmak üzere ilgili tüm sağlık personeline eğitim vermeyi hedefledik. Uzun sürecek olan ve büyük bölümü uzaktan eğitim yöntemiyle USES üzerinden verilecek olan ikinci dönem mesleki eğitim müfredatlarını hazırladık. Böylece sağlık personelinin ülke genelinde daha adil ve dengeli dağılımı yönünde büyük başarılar kaydettik.000’i halen çeşitli programlarda eğitim görmektedir. siyasetçilerin ve bürokrasinin üzerinde bir kambur haline gelen torpil ve adam kayırma baskılarına. alanında söz sahibi akademisyenlerin katılımıyla hazırladık ve Bakanlığımız bünyesindeki kurum ve kuruluşlarda yönetici düzeyindeki personele ve yönetici adaylarına sunmaktayız.tr adresinden ulaşılmaktadır. Eğitimle paralel olarak eğitim materyallerinin güncellenmesine de devam etmekteyiz. diğer yandan başta insan gücü olmak üzere bütün kaynakların verimli ve etkili bir şekilde ve işbirliği içinde kullanılması amacıyla Hıfzıssıhha Mektebi tarafından internet üzerinden sistematik sağlık yönetimi eğitimleri yürütmekteyiz.gov. Bu eğitimler kapsamında bugüne kadar 1. d.Sağlık Personeli Eğitimi Her düzeydeki sağlık çalışanlarımızın.
Sertifikalı Eğitim 2010 yılına kadar ülkemizde sağlık alanında çalışanlara yönelik olarak farklı konularda çok sayıda sertifikalı eğitim programı yürütülmekteydi.2. “Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği”ni 21. • Sağlık Bakanlığı. Farklı birimler tarafından ayrı ayrı düzenlenen aynı konulu eğitimleri birleştirip zaman ve kaynak tasarrufu sağladık. Hizmet içi eğitimlerden beklenen sonuçlara ulaşılıp ulaşılamadığının belirlenmesi için eğitim çalışmaları sırasında ve bitiminde değerlendirme yapılması esasını getirdik. sertifikaların yenilenmesiyle ilgili usul ve esaslarla ilgili standartlar bulunmamakta ve farklı uygulamalar görülmekteydi. sorumlulukları ve ihtiyaçları doğrultusunda bir plan ve programa dayalı olarak yürütülmesini sağladık. yetkileri. Uygulamadaki eksiklikleri ortadan kaldırmak. üniversiteler. • • • Hizmet içi eğitimler. Hizmet içi eğitim ve bu eğitimlerden yararlanan personel sayısını artırdık. Türk Silahlı Kuvvetleri. ilgili birimlerle etkin bir iş birliği ve koordinasyon içerisinde planlanmaya ve yürütülmeye başlanmıştır. Yeni yönetmelikle.2009 tarihinde yürürlüğe koyduk. İl sağlık müdürlüklerinin gerçekleştirdiği hizmet içi eğitim faaliyetlerinin merkezdeki planlamaya uygun olarak yürütülmesini sağladık.08. görevleri. eğitimci nitelikleri. • • • d. Hazırladığımız yeni yönetmeliği 11. eğitim süreleri.Hizmet içi Eğitimler Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliğinin Güncellenmesi: 1986 yılında yürürlüğe giren “Sağlık Bakanlığı Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliğini” güncelleyerek yeniden hazırladık. kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişilerce.2010 tarihinde yürürlüğe koyduk. 207 .3. Bu çerçevede başta Bakanlığımız ve üniversitelerimiz olmak üzere birçok kamu ya da özel kurumlarca sağlık meslek alanlarına yönelik olarak yürütülen sertifikalı eğitimlerde. Hizmet içi eğitimlerin.12. Bu yönetmelikle.d. sertifikalı eğitimlerde farklı uygulamaları önlemek ve bu eğitimlere belirli bir standart getirmek amacıyla. sağlık alanında mezuniyet sonrası uygulanması özel bilgi ve/veya beceriye dayalı mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak yapılacak sertifikalı eğitimlere ilişkin usul ve esasları düzenledik. millî kalkınma hedeflerine uygun plan ve programlara dayalı olarak Bakanlığımız amaçları.
Wiley Cochrane (Kanıta Dayalı Tıp) ve EbscoHost’dur. TÜBİTAK ULAKBİM’in Sunmuş Olduğu Veritabanı TÜBİTAK’a bağlı olarak hizmet veren ULAKBİM (Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi). 360 derece iletişim ve fikir paylaşımını tesis ederek. görüş ve önerilerini kendisine iletebilmektedirler. e. BMJ Best Practice (Kanıta dayalı) . iş ve kariyer imkânları. hasta ve ilaç bilgileri ve önemli seriler) . kitap. Sağlık çalışanlarından gelen soru ve öneriler öncelikle SBN ekibi tarafından değerlendirmekte ve ilgili birimlere mesajlar iletilmektedir. 2011 yılı için 66 eğitim ve araştırma hastanesinde kullanıma açık 8 veritabanı bulunmaktadır. 2009 yılında 4 veritabanı ve 2010 yıllında 5 veritabanı olmuştur. Bakanlığımız tarafından tescil edilecek ve kayıt altına alınacaktır. Türkiye’de diploma veren eğitim kurumlarının bilgiye ulaşmasını kolaylaştırma amacıyla 2006 yılından itibaren Veritabanları için Ulusal Lisanslama çalışması yaparak eğitim kurumlarının bilgiye ulaşmalarında kolaylaştırma çalışmalarına başlamıştır. öneri. atamalar. soru ve sorunlarını doğrudan Bakanlık merkezine ulaştıracak bir mekanizma ile. görüş. Aynı zamanda sağlık alanındaki kongre ve konferanslar. Konunun uzmanları tarafından incelenen mesajlara yönelik geri bildirimler sağlık çalışanlarına en kısa sürede ulaştırılmaya çalışılmaktadır. Sağlık Bakanlığı’na bağlı olarak eğitim çalışmaları yapan eğitim ve araştırma hastaneleri de aynı yıl bu hizmet kapsamına alınmıştır. McGraw Hill Access Medicine (Kanıta dayalı. eğitime yönelik).4. ScienceDirect Journal Consult . MD Consult (dergi. çalışan güvenliği konularında da çalışanlarımızdan gelen bilgilerle harmanlanıp kendilerine sunulmaktadır.• • • • Tüm sertifikalı eğitim alanları ile sertifikalı eğitimlerin her türlü bilimsel ve teknik içerik. Sağlık hizmetlerinin daha etkili ve kaliteli sunulması amacıyla özellik arz eden sağlık hizmetlerinin sertifikalandırılmış personel tarafından verilmesini planlamaktayız. Bu Yönetmeliğe göre yapılacak eğitimler sonucunda verilen sertifikalar. sağlık çalışanlarının eleştiri. kurumlar ve çalışanları arasında sadece kuralların iletildiği iletişim ortamından. daha informal ve insancıl ilişkilerin kurulabileceği bir iletişim modeline geçilmesini sağlamaktır. sorun. eğitime yönelik) . d. Bu hizmet 2008 yılında 9 veritabanına ulaşmış. Springer . SBN ile sağlık çalışanları doğrudan Sayın Bakanımıza ulaşabilmekte soru. Bununla birlikte sağlık çalışanları becayiş ilanlarını güvenli bir ortamda paylaşabilmekte. çalışan memnuniyetini artırmaktır. Bunlar sırasıyla UptoDate (Kanıta dayalı. usul ve esasları alanının uzmanlarından oluşan bilim komisyonları tarafından belirlenmesini sağlıyoruz. gündemi takip edebilmekte ve alkışa değer bölümüyle başarı hikâyelerini bütün meslektaşlarıyla paylaşabilmektedir. 208 . Yürütülen her türlü sertifikalı eğitim programı ve eğitim merkezleri bilim komisyonları tarafından belirlenen kriterler doğrultusunda düzenli aralıklarla denetlenmektedir. Sağlıkta Buluşma Noktası’nda (SBN) Buluşuyoruz… Amacımız.
Sağlık Hizmet Planlaması a. merkeze uzaklık. Almanya’ da hastane kapasitelerini. Bölgenin sağlık hizmeti ihtiyacı. sağlık ocağı. hizmet verilen nüfusun sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç ve beklentilerine uygun olarak yeniden yapılandırma konuları da ayrıca önemlidir. Bu anlayış çerçevesinde sağlık hizmet sunumu bakımından ülke genelinde belirli sağlık alanları ve her bir alan için bölge sağlık merkezi konumundaki illeri ve bu merkez illere bağlı alt alan merkezi konumundaki iller belirledik. Fransa’ da bölgesel hastane birlikleri. Bakanlığımıza bağlı tarafından taşra teşkilatlarından görüş aldık. kalite standartları ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde tüm nüfusu kapsayacak şekilde yapılandırılır. Fransa ve Almanya’ da hastane planlamaları hem kamu hem de özel hastaneleri kapsamaktadır. sosyo-ekonomik yapısını dikkate alarak. Ancak genellikle merkezi hükümet esas belirleyici konumdadır. Sağlık planlamasında Danimarka’ da yerel idareler ve belediyeler merkezi hükümetin gözetiminde sağlık alanlarını planlar. coğrafi yapısı. Referans hastaneleri / kampüsleri. bölgelerindeki sağlık eğitimi. ilçe hastanesi. 209 . Merkezin. hasta akışı. kapsadığı bölge. coğrafi yapı. ulusal ve bölgesel mevzuat çerçevesinde eyalet hükümetleri planlar. merkezi hükümetin belirlediği çerçeve içinde hastane hizmetlerini planlar. İngiltere’ de ulusal ve bölgesel planlama yerel yöneticilerin katılımıyla merkezi hükümet tarafından yönetilir. ulaşılabilirliği. güçlendirilmiş ilçeler ve bu ilçelere bağlı küçük ilçelerdeki mevcut ve yatırım planlamasında olan yataklı sağlık tesislerinin hizmet sunum rollerinin belirlenmesi önem arz etmektedir. Sağlıkta Dönüşüm Programından önce sağlık hizmetinin sunumu sağlık evi. ulaşım. Yürüttüğümüz bölgesel planlama çalışmalarında. il hastanesi ve bölge hastanesi şeklinde aşağıdan yukarıya tümevarım mantığı ile yapılandırılmışken bu planlama ile referans merkezi baz alarak tümdengelim metodunu benimsedik.2. Yaklaşımlar farklılıklar gösterse de sağlık hizmetlerinin finansman ve organizasyon sorumluluğu merkezi ve bölgesel otoriteler arasında paylaşılır. Sağlıkta Bölgesel Planlama Gelişmiş ülkelerin çoğunda sağlık sistemleri. yerel ihtiyaçlar ve mevcut sağlık envanterlerini dikkate aldık. Kanada. Hatta özel işletmeler faaliyet alanlarını genişletmek için de planlama kapsamında izne tabidir. Alt alan illeri. Kanada’ da planlama bölge yönetimlerinin sorumluluğunda ancak bazı durumlarda ulusal çerçeve dikkate alınarak yapılır. 29 Sağlık Alanı belirledik. yerelde yapmış olduğu inceleme ve tespitler. Diğer yandan Danimarka ve İngiltere gibi ülkeler planlarını sadece kamu hastaneleri ile sınırlı tutmaktadır. nüfus. kurumsal rehberlik ve referans merkez olma ihtiyacını karşılamak üzere planladık. Bu rollere göre sınıflandırma.
Kamu sağlık Fiyatlarıyla milyon T. Buna eşlik eden çağdaş yapıları oluşturarak yatırımlara devam edeceğiz. Sağlık Yatırım.L. tıbbi ve teknik analizlerini dikkatle değerlendirdik. yerinde inceleyerek ve yerel yöneticilerle birlikte yaptık. KVC Merkezleri gibi ) bölgesel farklılıklarını da göz önünde tutarak. sağlık hizmetleri için fiziki mekân. 1995 .2010 ve 15468 düzeyinde. özellikli hizmet birimlerinin (Yoğun Bakım. Yatırımların envanteri oluşturduk. makine-teçhizat yeterliliklerini de sorgulamakta. 210 . bölgesel dağılım yapmaktayız. Yatırım planlamalarını ilçe. Yatırımlarda Akılcılık Sağlıkta Dönüşüm Programıyla bütün sağlık yatırımlarını gözden geçirerek detaylı bir sağlık yatırımlarına Harcanan Para (2010 yılı yatırımlarını yeniden planladık.000 15. Esasen Türkiye’de her 100 bin kişiye düşen yatak sayısı 285 olup bu sayı Dünyadaki yeni eğilimler çerçevesinde yeterli görünmektedir.468 12.000 8.2002 2003 .000 4.2002 4527 2003 .2010 Grafik 51 Kaynak : Maliye Bakanlığı Bütçe Kesin Hesapları “Hasta odaklı” yeni hastane binaları ve hastane kampüsleri yapımı için ve bazı eski yapıların revizyonu için kamu-özel ortaklığı ile yatırımlar yapılmasını sağlayacak mevzuatı hazır hale getirdik. Donanım ve Taşıt Alımı Harcamaları (2010 yılı fiyatlarıyla . b.milyon TL) 16. personel sayısı.) Sağlık finansal.000 0 1995 . Ancak mevcut yatakları nitelikli yataklara değiştiriyoruz.Bu planlamaları ülke genelinde nüfus oranına göre yapmakta olup. Projeleri il bölge öncelik ve önem sırasına göre tekrar tasnif ederek yatırım bütçelerimizin daha akılcı olarak kullanılmasını sağladık.527 4.
Son sekiz yılda 509’u hastane ve ek binası. banyosu ve tuvaleti bulunan hasta yatağı sayısının toplam hasta yatağı içindeki payı % 6’ dan. Birinci basamak sağlık tesislerinde de benzer bir başarıyı yakaladık. tuvaleti.2002 yılları arasında 254 adet hastane ve yeni blok tamamlanmışken 2003 2010 yılları arasında 509 hastane ve yeni bloğu tamamlayarak hizmete sunduk. Sağlık Yatırımlarının Toplam Kapalı Alanı (milyon m2) 1 4.844 iken son sekiz yılda eklenen yeni hasta yatağı sayısı 33 bini aştı. buzdolabı. 1995 .7 Sağlık Yatırımları Sağlık Tesisi Hastane ve Yeni Bina Birinci Basamak Sağlık Tesisi 1995-2002 2003-2010 5 Sağlık Yatırımlarının Toplam Kapalı Alanı (milyon m2) 4.384 yeni tesisi tamamlayarak 1995-2002 2003-2010 hizmete sunduk. 1995 .893 sağlık tesisini tamamlayarak halkımızın hizmetine sunduk. Yıllardır bekleyen inşaatları tamamladık.0 Toplam Grafik 53 901 1.384’ü birinci basamak sağlık kuruluşu olmak üzere 1. Önceki sekiz yılda hizmete giren yeni hasta yatağı sayısı 7. televizyonu.384 2 1 1 1. tamamlanmaya yakın ve teknik olarak revize edilemeyen projeler nedeniyle nitelikli hasta yatağı sınıfında değildir.7 254 509 4 3 647 1. % 30’a yükseldi. Kalan % 20’ lik kısım.2002 yılları arasında 647 tesis tamamlanmışken 2003-2010 yılları arasında 1. 1. telefonu ve refakatçi koltuğu olan.893 0 1995-2002 2003-2010 211 .Grafik 52 2003 yılından sonra tamamlanan ve yeni başlayan yatırımlarda nitelikli yatak oranı %100’dür. önceden başlanan. Bu dönemde yapılan hasta odalarının % 80’ i içinde banyosu. Böylece. “nitelikli hasta yatağı” dır.
karmaşık hâle gelmekte ve sonuçta uygulama maliyetleri yükselmektedir. kamu düzeni ve diğer devlet politikalarının uygulanabilmesi ancak yasal düzenlemeler ile mümkün olabilmektedir. Sağlık Kurumlarında Şeffaf Yönetim ve Bürokrasinin Azaltılması Çalışmaları Kamu sağlığı. vatandaş beyanına güvenen. birimlerimizin hangi hizmeti. bu sürece müdahale eden. Bütün il müdürlüklerimiz. özellikle doğrudan vatandaşa hizmet sunanlara sundukları hizmetlerin standardını belirlemelerini istedik. Bütün kamu kurum ve kuruluşlarında uygulanmak üzere bütün merkez ve taşra birimlerine sundukları hizmetlerin envanterini çıkardık. kaliteli. hangi süre içerisinde sunacaklarına dair tabloları hazırlattık ve bu tabloları hizmet binalarının kapıları ile internet sayfalarında yayınlattık. Bu çerçevede. il sağlık müdürlükleri. hesap verilebilir. Ancak düzenlemeler gittikçe daha geniş alanları kapsamakta. Söz konusu bu tabloları düzenlerken aşağıda yer alan hususları göz önünde bulundurduk. idari işlemlerin akışını hızlandıran.3. kamu güvenliği. vatandaşların ve iş çevreleriyle kamu kesiminin düzenlemelere uyum yükünü azaltan ve aynı zamanda düzenlemelerin asıl amaçlarını koruyan bir reform sürecidir. toplum sağlığı merkezleri ve sağlık grup başkanlıklarının iç iş ve işlemleri ile vatandaşa yönelik olarak yürüttüğü tüm hizmetlere ilişkin bilgiler bu programda topladık. hangi bilgi ve belgeleri isteyerek. Bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme çalışmaları. basitleştirilmiş ve düşük maliyetli bir şekilde yerine getirilmesini amaçladık. sağlık grup başkanlıkları/toplum sağlığı merkezlerimiz ile hastane ve ağız diş sağlığı merkezlerimiz. Bu tablolarda taahhüt edilen hizmetlerin belirtilen durum ve şartlarda sunulmaması/sunulamaması halinde hizmet talep edenlerin hangi mercilere müracaat edeceklerine dair iletişim bilgilerine de ulaşılmaktadır. şeffaf bir kamu yönetimi oluşturularak. kamu hizmetlerinin hızlı. Bakanlık merkez. 212 . Yapmış olduğumuz düzenlemeler ile etkin. verimli. Birimlerimizin kamu hizmet envanterlerini elektronik ortamda izlemek ve değerlendirebilmek için “Kamu Hizmet Envanteri Veri Giriş Programı” kullanıma açtık.
Gelen evrakla ilgili talebi hizmet standartlarında ön görülen sürede sonuçlandır. ikamet kaydı. • Asansör yapılamayacak olup üst katlarda hizmet veren birimlerden hizmet alacak özürlüler için bina girişlerine çağrı butonu koy ve bu tür talepleri karşılayacak personel bulundur. Hizmet sunum süresini taahhüt et ve bu süreye uy. Belge İstenmesi Yazışmalar • • • • • • • • • Yetki Devri Özürlülerin Hizmete Erişimi • Hizmet binalarına tekerlekli sandalye rampaları yap. • • • • Her kurumun sunduğu hizmetlere standart belirle. ya da özürlü refakatçi görevlisi bulundur. Hizmeti. İstenen belgeleri açık açık belirt. eksikliklerini hemen tamamlat. Kuruma gelen evrakı talep sahibinin huzurunda incele. • Hizmet envanter ve hizmet standartlarını hizmet kapılarında ve kurumsan internet sayfalarında ilan et. Etkin Bir Kamu Hizmeti Sunulması İçin Yapılan Çalışmalar: • Kurumda olan belgeleri isteme. Tek kapıda hizmet imkânlarını geliştir. Yazışmaları elektronik ortamda yap.Basitleştirilmiş. • Belge aslı yerine suretini. • Özürlü tuvaleti ve banyosu dizayn et. Merkez birimlerinde yukarıdan aşağıya yetki devret. adli sicil kaydı. Merkez birimlerinden taşraya yetki devret. • Noter tasdiki isteme. sağlık raporu isteme yerine beyan al . • Başka kurumlarda olan belgeleri isteme ve o kurumlarla paylaş. Gelen evraka alındı fişi düzenle. Sonucun olumsuz olması durumunda gerekçesini ve sonraki müracaat mercilerinin iletişim bilgilerini de bildir. hizmet talep edene en yakın noktada sun. olumlu ya da olumsuz sonucu talep sahibine bildir. • • • • Gereksiz yazışma yapma. örneğini kabul et. 213 Hizmet Standartları . • Özürlü araç park yeri ayarla. • Nihai işlem yapılma aşamasına kadar belge isteme. Hizmet akışında meydana gelecek aksaklıklar için birinci ve ikinci müracaat yerlerini. • Özür durumuna uygun yönlendirme işaretleri bulundur. • Mümkün olan binalara asansör yap. ara kademeleri kaldır. Yazışmalarda paraf ve imza atan görevli sayısını azalt. • Nüfus cüzdan sureti. Yazışmalara süre sınırlaması getir ve uygula. Taşrada daha alt kademelere yetki devret Bilgi. iletişim adreslerini belirle. • Özürlüler için mümkünse farklı hizmet bankosu. yerine belge aslını gör suretini al.
Sağlık Raporu. İkametgah Kaydı. İnsani Tüketim Amaçlı Sular ve Peloidler için Üretim izni. ruhsat ve onay yetkileri valiliklere devredilmiştir. Basitleştirilmiş. Adli Sicil Belgesi. Doğal Mineralli Sular. Belge Aslı Karşı İlaçlama Diş Protezciliği Dalında Kalfalık Belgesi Sahiplerine Diş Protez Teknisyenliği Belgesi Verilmesi Teftiş Kurulu Üremeye Yardımcı Tedavi Genetik Hastalıklar Tedavi Merkezleri ve Ayaktan Teşhis ve Tedavi Yapılan Sağlık Merkezleri 214 Beyan Esası . Etkin Bir Kamu Hizmeti İçin Mevzuat Değişikliği: Örnekler : Değişen Yönetmelikler Ağız ve Diş Sağlığı Akupunktur Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları Diyaliz Merkezleri Evde Bakım Hizmetleri Hiperbarik Oksijen Tedavisi Yardım İlk Kordon Kanı Bankacılığı Madde Bağımlılığı Optisyenlik Müesseseleri Organ ve Doku Nakli Özel Hastaneler Beşeri Tıbbi Ürün Ruhsatlandırma Beşeri Tıbbi Ürün İmalathaneleri Kozmetik Sözleşmeli Sağlık Personeli Atama Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Nüfus Cüzdanı Sureti.Basitleştirilmiş. Noter Tasdiki. Etkin Bir Kamu Hizmeti İçin Ruhsatlandırmada Yetki Devri: Kaplıcalar.
bu yönetimler kaynaklarını. Bu çalışmalar kapsamında yandaki yönetmelik değişiklikleri ile önemli kolaylıklar sağladık. Bu tasarı ile hastane yönetimleri kapasitelerinin. sorun çözme değil hedef belirleme yönelimli. Buna uygun olarak geçmişe ve şahıslara yönelik klasik denetim anlayışından ziyade hedeflere ve performans göstergelerine. misyon ve vizyon geliştirme. kaynaklarının kullanımında ve ekonomik şartlarını değerlendirmede daha bağımsız ve esnek davranabilecektir. temel amaç. Bakanlığımızın uygulayıcısı olduğu ikincil ve üçüncül mevzuattan 30 kadar yönetmelikte yukarıda belirtilen amaçlara hizmet edecek şekilde düzenleme yaptık. verimlilik ve özellikle bütçenin ölçülü kullanımına yol açacağını beklemekteyiz. Özerk yönetim birimlerinin yetkileri ile birlikte sorumluluğu da artacak. Tasarı ile “Yerinden yönetim” ilkesinin belirginleşmesi sonucunda denetimin anlam ve önemi de artmaktadır. Bu sorumlu otonominin. insan kaynakları geliştirme gibi esas görevlerine daha yoğun mesai ayırabilecektir. 215 . kaynakların daha akılcı yönetimi. Bu tasarıda geçmiş değil gelecek. geleceğe dair tasarım geliştirme. süratli. Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonunda görüşmeleri tamamlanarak TBMM genel kurulu gündemine getirilmiştir. Bu aşamada yönetim anlayışındaki dönüşüm yansıtılarak Bakanlığımızın yeniden yapılandırılması tamamlanacaktır. Yıllık tekrar sayıları binlerle ifade edilebilecek hizmet sunumunda bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme işlemleri gerçekleştirdik. katılımcı. Kamu Hastane Birlikleri Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın bir bileşeni olan “İdari ve mâli özerkliğe sahip sağlık kuruluşları” çerçevesinde hazırladığımız “Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı”. stratejik düşünme. Bu ve benzeri adımlarla rutin yüklerinden arındırılan Bakanlığımız. etkili. verimli. Aile hekimliği uygulamasının başlama tarihine göre aile hekimlerinin de kademeli olarak 2011 yılı içerisinde bu konudaki çalışmalarını tamamlamalarını istedik.Aile hekimlerini de bu sürece dahil ettik. TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile Sağlık. sonuç ve hedef odaklı. bulundukları sorumluluk alanındaki stratejik iş yükünü dikkate alarak planlamaya yönlendirilecektir. 4. vatandaş merkezli bir yönetim anlayışı benimsedik. politika ve öncelikleri şekillendirme. personel yatırımlarını. işletme giderlerini. ölçülebilir başarı göstergeleri oluşturma. halkın talep ve beklentilerine daha duyarlı bir şekilde sunulmasını amaçlamaktayız. sistemin işleyişine yönelik denetim anlayışını ön plana çıkardık. Aile. kaliteli. Bu Kanun Tasarısı ile kamu sağlık hizmetlerinin daha katılımcı. bütçe ve hedeflerini.
rehberlik. izleyen ve denetleyen bir konumda. Anayasada tanımlandığı şekliyle. Yeni Teşkilat Kanunu Sağlıkta Dönüşüm Programı. verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde kullanılmasını sağlayacak. Sağlık Bakanlığı’nın kural koyuculuk. Programın bu bileşeni. modern kamu yönetimi anlayışının bir yansıması olarak etkili ve katılımcı yönetimi gerçekleştirmeyi hedeflemektedir. Böylece Sağlık Bakanlığı. sağlık ocağı veya semt polikliniği açılması.5. döner sermaye işletmelerinin sağlık hizmeti satın almasının serbest bırakılması. kontrole tabi müstahzarların satış ve tüketim hareketlerinin takibinin. mevcut mevzuat yapısı içinde de bir dizi adım attık. bu yolda yönlendirmeler yapacak bir vizyon sunmaktadır. Bakanlığımıza politikalar geliştiren. devletin sağlık sektörünü “tek elden planlama” görevini daha etkili olarak yerine getirecektir. sağlık çalışanlarının performansa göre ödüllendirmesi. 216 . mesai sonrası çalışma uygulamalarının devamı veya kaldırılması kararları ile il içi personel atamalarının il yönetimlerine devredilmesi. standartlar koyan. ülkemizin sağlığa ayırdığı kaynakların etkili. Sağlık Bakanlığı’nı hedeflenen konuma getirmek üzere başta “Bakanlık Teşkilat Kanun Taslağı” olmak üzere yasal çalışmalar yapılırken. Bakanlığımıza bağlı kuruluşların yerinden yönetim ilkeleri doğrultusunda yapılandırılmasını önermekte ve bakanlığın planlama yapan stratejik bir örgüt yapısına kavuşturulacağını belirtmektedir. Bu anlayışın bir ürünü olmak üzere. Yerinden yönetimi teşvik edici uygulamaları hayata geçirdik: Eczane açılıp kapatılma ve ruhsat işlemleri yetkisinin. döner sermaye ita amiri harcama yetkilerinin yükseltilmesi gibi birçok uygulamayı programın ruhuna uygun biçimde geliştirdik. denetleme gibi asli fonksiyonlarını belirginleştirecek “Yeni Teşkilat Kanunu” çalışmalarına devam etmekteyiz.
D. UYGULAMA 6. Sınır Ötesi Sağlık Hizmetleri ve Avrupa Birliği .
218 .
Yemen. hemşire. • Sağlık sistemlerinin oluşturulmasında teknik destek. Bakanlığımız merkez teşkilatında ve Bakanlığımız Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde gerçekleştirilmektedir. Dr. Dr. Avrupa Bölge Komitesi Toplantısına Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Prof. Bu eğitimler sonucu yabancı sağlık personeli ülkemizde kazandıkları bilgi ve tecrübeyi kendi halklarının hizmetine sunmaktadırlar. AYDIN. son dönemde başta Sudan. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Obezite ile Mücadele Bakanlar Konferansı. teknoloji ve tecrübemizi paylaşmaktayız. 219 . Diğer yandan Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesine üye 53 ülkenin sağlık bakanları ve üst düzey yetkililerinin başkanlığında oluşan heyetlerle katıldığı Kopenhag’daki 56. 1948 yılından bu yana İcra Kurulunda görev yapan dördüncü Türk bilim adamıdır. 2006 yılında DSÖ İcra Kurulu Üyeliğine Bakanlığımız Müsteşar Yardımcısı Prof. Dünya Sağlık Asamblesi Toplantısında Sağlık Bakanı Prof. Orta Asya ve Kafkas ülkeleri olmak üzere birçok ülke ile .1. • Kongre ve konferanslar düzenlenmesi. Söz konusu personelin ülkelerine dönüşte daha başarılı ve verimli bir şeklide hizmet verdikleri. Afganistan. a. bir kısmının bu eğitimlerden sonra mesleklerinde yükseldikleri heyetlerimizce bu ülkelere yapılan ziyaretlerde müşahede edilmektedir. Balkanlar. özel sektörün ticari girişimlerinin desteklenmesi konularına ağırlık verdik. bilimsel kuruluşlar arasında doğrudan temasların sağlanması. teknisyen vb. sağlıkla ilgili tüm konularda bilgi ve deneyim alışverişi. 2002 yılında 33 ülke ile 39 adet Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmamız mevcut iken hâlihazırda 53 ülke ile 87 adet Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmamız mevcuttur. ülkemizin ev sahipliğinde ve Sağlık Bakanımızın başkanlığında İstanbul’da düzenlendi. Ayrıca. Filistin.) ülkemizde kısa ve uzun süreli eğitimler vermekteyiz. Recep AKDAĞ başkanlık etti. Dinamik ve Sağlıklı Dış İlişkiler Kültürel bağımız olan ülkeler başta olmak üzere birçok ülke ile kapsamlı ve yoğun bir işbirliğine sahibiz. • Sağlık personelinin Türkiye’de ve ülkelerinde eğitimi. Recep A AKDAĞ Başkan Yardımcılığı yaptı. Bu eğitimler. Söz konusu işbirliği faaliyetlerine hukuki zemin kazandırılmasını teminen çeşitli ülkelerle Sağlık Alanında İşbirliği Anlaşmaları imzaladık. • Ameliyatlar gerçekleştirilmesi gibi faaliyetleri hayata geçirmekte ve bilgi. Bu anlaşmalarda sağlık personeli ve uzman değişimi. sağlık memuru. Yine 17-21 Mayıs 2010 tarihlerinde 193 üye ülkenin katıldığı 63. Dr. Sabahattin AYDIN üç yıllık bir dönem için seçildi. Eğitim Çalışmaları Yukarıda belirtilen Sağlık İşbirliği Anlaşmaları çerçevesinde ya da Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlık TİKA Başkanlığı’nın talepleri doğrultusunda pek çok ülkenin sağlık personeline (doktor.
Yurtdışında Onarılan. KKTC. Çocuk ve Görüntüleme bölümünü tamamen ülkemizden temin ettiğimiz tıbbi cihaz ve malzemelerle donattık. Irak Sağlık Bakanlığı ile imzaladığımız Sağlık Alanında İşbirliğine Dair Mutabakat Zaptı ve Kosova Cumhuriyeti ile imzaladığımız Sağlık Alanında İşbirliğine Dair Anlaşma”nın yürürlüğe girmesiyle birlikte her iki ülkeden kontenjan dahilinde hastaların ülkemizde ücretsiz tedavilerini sağlayacağız. c. • Güney Sudan Juba Eğitim Hastanesi Güney Sudan’ın başkentinde bulunan Juba Eğitim Hastanesinin Ameliyathane. Hastane’nin sağlık personeli Bakanlığımızca karşılanmaktadır. ülkelerinde tedavileri mümkün olmayan hastaları.Bu tür çalışmalar hem ilgili ülkenin insan kaynakları ve altyapısının gelişmesine destek sağlamaktadır. Kadın Doğum. Sudan ve Yemen. tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz yardımında bulunmaktayız. Sağlık Bakanlıkları ile mevcut Sağlık İşbirliği Anlaşmalarımız çerçevesinde. Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlık TİKA Başkanlığı’nın talepleri ve önerileri doğrultusunda zaman zaman yabancı ülkelere ilaç. b. 220 . • Sudan Darfur Nyala Sahra Hastanesi Türkiye Kızılay Genel Müdürlüğünce Nyala’da Sahra Hastanesi kurulmuştur. İlaç ve Tıbbi Malzeme Yardımları Başbakanlık AFAD Başkanlığı. Arnavutluk. Hasta Tedavileri Afganistan. Tıbbı Malzeme Desteği Verilen ve İşletme Desteği Sağlanan Sağlık Kuruluşları • Sudan Kalakla Türk Hastanesi 1996 yılında ülkemiz tarafından yaptırılan Kalakla Türk Hastanesi’ni yeniden restore ettik. Türkiye’den temin edilen tıbbi cihaz ve malzemeler ile yeniden donatarak 25 Haziran 2007 tarihinde tekrardan hizmete açtık. d. belli bir kontenjan dahilinde ülkemizde ücretsiz olarak tedavi ediyoruz. İlaç ve tıbbi malzeme stoklarındaki azalmanın takviyesi amacıyla Sudan’a ilaç ve tıbbi malzeme gönderilmesine ilişkin çalışmaları yürütmekteyiz. hem de bu ülkelerde Türkiye’nin tanıtımına katkı yapmaktadır. Azerbaycan. Ayrıca. Ayrıca Dışişleri Bakanlığı’nın talep ettiği durumlarda uygun gördüğümüz yabancı uyruklu hastaları ülkemizde tedavi ediyoruz.
Irak ve Gökoğuz Yeri’nde Ortak Sağlık Haftaları düzenledik. muhatap ülkelerle Ortak Sağlık Haftaları etkinlikleri gerçekleştirmekteyiz. e. Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında hayata geçirdiğimiz uygulamalarımız sonucu elde ettiğimiz tecrübe ve bilgi birikimimizi aktarmak üzere Makedonya. teknik ve insani yardımlar yapmaktayız. uzmanları ve profesyonelleri karşılıklı görüş alışverişinde bulunmakta ve mevcut işbirliği potansiyelinin daha da geliştirilmesi yollarını aramaktadırlar. Ortak Sağlık Haftaları Düzenlenmesi İmzaladığımız işbirliği anlaşmaları ve protokollere istinaden. Afganistan. Nahçıvan. bugüne kadar Afganistan. Söz konusu etkinlikler kapsamında bir araya gelme fırsatı yakalayan karşılıklı ülke bilim adamları. Yine bu Sağlık Haftaları kapsamında doktorlarımız yabancı meslektaşlarıyla ortak ameliyatlar ve sağlık kontrolleri gerçekleştirmişlerdir. • Etiyopya Etiyopya’da bulunan Black Lion Eğitim ve Araştırma Hastanesinin Kadın Doğum. Görüntüleme. Bu itibarla.• Moldova Cumhuriyeti Gökoğuz Yeri Moldova Cumhuriyeti Gökoğuz Yeri Özerk Bölgesi’ne mali. • Pakistan Pakistan’da yaşanan sel felaketinden sonra bölgede bulunan 7 hastanenin tıbbi cihaz ve malzeme ihtiyacını Bakanlıkça temin ederek 21 ve 28 Ocak 2011 tarihlerinde uçak ile gönderdik. Yemen. sağlık uzmanları ve sağlık profesyonelleri ilgili ülkelerde ortak konferanslar ve çalıştaylar düzenlemişlerdir. Komrat ve Çadır Lunga’da bulunan 3 hastanenin tıbbi cihaz ve malzeme ihtiyaçlarını ülkemizden karşıladık. Yenidoğan ve Ameliyathane bölümlerini ülkemizden temin ettiğimiz tıbbi cihaz ve malzemeler ile yeniden donattık. Bu itibarla. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) ana gündem maddelerinden birisi de ülkelerde “Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi”dir. 221 . Gökoğuz Yeri’nde bulunan Vulkaneşti. Çocuk. Suriye ve Irak’a teknik destek ve danışmanlık hizmeti sunmaktayız. f. Söz konusu etkinlikler kapsamında Ülkemiz bilim adamları. Bakanlığımıza bağlı teknik ekip halen bu bölgede çalışmalarına devam etmektedir. Sudan. Sudan.
a. • Bulaşıcı Hastalıklar. Dışişleri Bakanlığı. tıbbi cihaz ve sarf malzemesi donanımı ile Ağustos 2010 tarihinde bölgede hizmet vermeye başladık. Başbakanlık TİKA Başkanlığı) işbirliğinde afet bölgelerinde yaşayanlara gerekli uzman personel. Avrupa Birliği Müzakere Sürecinde Yürüttüğümüz Çalışmalar Katılım müzakerelerinin resmen başlamasıyla beraber sağlığı ilgilendiren konulardaki AB mevzuatına uyum çalışmalarında da yeni bir döneme girildi. Bakanlık olarak bir mobil hastane ve sağlık personeli görevlendirmesinde bulunduk. • Kan ve Kan Bileşenleri. 222 . Afet ve Acil Durumlarda Uluslararası Yardım Çalışmaları Bakanlık olarak. • İran’ın Bam kentine meydana gele deprem sonrasında bölgeye 26 Aralık 2003 tarihinden itibaren toplam 81 kişilik sağlık ekibi gönderdik. • Haiti’de Ocak 2010 tarihinde meydana gelen deprem sonrası. Bakanlığımız uyum çalışmalarında “Sağlığın Korunması” alanından sorumludur ve bu konuda yapılan çalışmalar aşağıda özetlenmiştir. • Organ. Genelkurmay Başkanlığı. Kızılay ekibi ile birlikte görev yapmak üzere 14 sağlık personelimizi Ocak 2005 tarihinde Endonezya’nın Aceh bölgesine gönderdik. • Doku-Hücre. ilaç. Bu çerçevede: • Güney Asya’da yaşanan deprem ve tsunami felaketleri nedeniyle. Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı kapsamında Bakanlık olarak mevzuat uyumu. • Tütün. ilaç.g. dünyanın çeşitli ülkelerinde meydana gelen doğal afetlerde (deprem. 2. tıbbi malzeme ve tıbbi cihaz desteğinde bulunmaktayız. Başbakanlık Türkiye Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğü. sel felaketleri vb. 2 hastanemiz halen Pakistan’da görev yapmaktadır. • Pakistan’da meydana gelen sel felaketi sonrasında sağlık hizmeti sunmak üzere 2 mobil hastane.) ilgili diğer kurumlarla (Kızılay. proje veya eylem planları çerçevesinde. bölgeye yönelik olarak Hükümetimizce sağlanması öngörülen destek kapsamında. sağlık personeli. Alkol ve Madde Bağımlılığı. tsunami.
Bulaşıcı hastalıklara alanında AB’nin teknik destek ve bilgisinden önemli ölçüde faydalandık. a. Yönetmeliğini ise 2008 yılında yayımladık. • Beslenme ve Fiziksel Aktivite ile • Ruh Sağlığı konularında çalışmalar yaptık. Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Faslı kapsamında Bakanlığımız sorumluluğunda bulunan kapanış kriterleri ile ilgili yaptığımız çalışmalar aşağıda açıklanmaktadır. • Kanser. 223 . AB ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) yapısında yer alan uluslararası hastalık ağlarına ilişkin çalışmalara katılım sağlanarak veri paylaşabilmek için sistemimizi uyumlu hale getirdik. böylece mevzuat uyumu tamamlandı. Rehberin yayımlanmasıyla birlikte Bölge Kan Merkezleri’nin faaliyete geçmesi çalışmalarına da hız vermiş bulunuyoruz. 1 Elektromanyetik Alanlara ilişkin düzenleme yetkisi Başbakanlığın ilgili yazısı temelinde Çevre ve Orman Bakanlığına devredilmiştir. AB’nin bulaşıcı hastalıkların sürveyansı ve kontrolü ile ilgili temel kurumu olan Avrupa Hastalıkları Önleme ve Kontrol Merkezi (European Center for Disaeses Prevention and Control (ECDC)) ile ilişkilerin geliştirilmesi yolunda önemli adımlar attık. EDQM. bulaşıcı hastalıkların teşhisinde vaka ve laboratuar temelli bildirimler yaparak bulaşıcı hastalıkların sınır tanımayan yapısından kaynaklanan sorunlar için AB ile gerekli veri ve teknik bilgi akışını sağladık. bu alandaki Rehberini güncellemiş olup. Bu çalışmalar ile hastalık bildirim sistemini güncelleyip standart bildirim için vaka tanımlarını yaptık. Türkiye’nin 2009-2013 yıllarında bulaşıcı hastalıklar alanında önceliklerini belirleyen.• Elektromanyetik Alanlar1. bu meyanda Ulusal Kan Rehberinin güncellenmesi çalışmalarına başlanılmıştır. izleyeceği yolu çizen ve gerçekleştireceği eylemleri tanımlayan “Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Sürveyansı ve Kontrol Sisteminin Güçlendirilmesine dair Stratejik Plan”ı yayınladık. Örneğin domuz ve kuş gribi gibi yeni ortaya çıkmış olan hastalıklarla mücadelede AB’nin bu alandaki temel kurumu olan ECDC’den teknik destek aldık.2. Ayrıca.1. Bulaşıcı Hastalıklar: Türkiye AB üyelik sürecinde bulaşıcı hastalıkların gözetimi ve kontrolü sisteminin güçlendirilmesine dair çalışmalarına hız verdi ve önemli bir mesafe kaydetti. Kan ve Kan Ürünleri Rehberini Temmuz 2009’da yayınlandık2. Kan ve Kan Ürünleri: Kan ve Kan Ürünleri Kanununu 2007 yılında. a. 2 Söz konusu Rehber European Directorate for Quality of Medicine and Health Care (EDQM) rehberi temelinde hazırlanmıştır.
b. işleme ve bunlardan elde edilen ürünleri paketleme. edebi ve sanatsal alanlardaki fikir ürünlerini ve bu fikir ürünlerini üretenlerin haklarını ifade eder. bilimsel. insanlarda uygulanacak insan doku ve hücrelerinin ve bunlardan elde edilen ürünlerin bağışlama. halkımız daha ucuz ve kaliteli ilaca daha kolay erişim sağlayabilmektedir. izleme.Kan. tedarik kuruluşları ve test laboratuarlarının açılmalarına. Bakanlığımızı sınai haklar kapsamında ilaçta patent konusu ilgilendirmektedir. Ayrıca. personel ve hizmet alt yapı standartları ile denetlenmelerine ilişkin genel esasları da düzenledik. hayat kurtarabilen önemli bir tedavi edici yöntemdir. test etme. tesis. kayıt altına alma. Böylece insan sağlığının en üst seviyede korunmasına yönelik kalite ve güvenlik standartlarını belirledik ve belirtilen işlemleri yapacak doku ve/veya hücre merkezleri. İlaç. diğer ürünlere oranla daha uzun zaman alan ve daha yüksek maliyetli bir araştırma-geliştirme sürecinin sonucu bir üründür. Bakanlığımız tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda. halkımızın sağlık seviyesinin artmasına doğrudan katkı yapmıştır. Bilindiği üzere. işlevlerini koruyacak şekilde depolamaya hazırlama. Bakanlığımız da güvenli kana erişim için kapsamlı eğitimler yapmakta ve kanla ilgili tesislerin kalite sistemine dair teknik şartları düzenlemektedir. Fikri Mülkiyet Hukuku Faslı Fikri mülkiyet hakları. 3. Bakanlığımız ülkemizde ilaç alanında yapılan Ar-Ge çalışmalarını ve inovatif girişimleri desteklemektedir. Dolayısıyla bu çalışmalar. depolama ve dağıtım aşamalarının tamamında AB standartlarını kullandık. faaliyetlerine. sınaî. Bu Yönetmelikle. 224 . alıcıdan vericiye vericiden alıcıya kanın tüm aşamalarını izlenip ciddi ters reaksiyonlar ve olaylar Bakanlığımıza bildirilmektedir. doku ve hücre nakli. Yeni sistemde. Bu nedenle ilaç alanındaki yeniliklerin teşvik edilmesi ve geliştirilmesi için “ilaç patenti” özel bir öneme sahiptir. İlaçta patent Bakanlığımızı sonuçları itibariyle ilgilendirmektedir. düzenli ve karşılıksız kan bağışı sistemine geçiş yaptık ve halkımızın nakil işleminin tüm aşamalarını kapsayan güvenli kana AB standartları temelinde kolayca erişimini sağladık. tedarik etme. takas yöntemi yerine güvenli kana erişimin olmazsa olmaz unsuru olan gönüllü. Doku ve Hücre: İnsan Doku ve Hücreleri ile Bunlarla İlgili Merkezlerin Kalite ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik ile ilgili çalışmaları tamamladık. Böylece. a. Yeni kan mevzuatıyla Bakanlığımız önemli bir adım attı ve bölge temelli kan merkezleri sistemine geçti. Böylece. etiketleme. halkımız modern tesislerde gönüllülük temelinde elde edilecek güvenli kana kolayca erişim sağlayabilmektedir. Türk Patent Enstitüsü tarafından gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde sınai mülkiyet haklarının tescil işlemleri. modern tıpta “tek kaynağı insan olan yaşamsal bir ilaç” olarak tanımlanmaktadır.
yüzme suyu ve biyosidal (böcek öldürücüler vb gibi.c. 225 . içme suyuyla ilgili AB mevzuatını uyumlaştırmıştır.2. c. Yüzme Suyu Kalitesine İlişkin Yönetmelik Bakanlığımızca“Yüzme Suyu Kalitesine İlişkin Yönetmelik” kapsamında yüzme suyu kalitesinin izlenmesinin güçlendirilmesine yönelik olarak hazırlanan proje AB tarafından kabul edilmiş olup 2012 yılında uygulamaya koyacağız. Bakanlığımız içme suyu kalitesinin izlenmesi amacıyla veri tabanı kurulması ve koşullara uymayan durumların yönetimi için gerekli mekanizmaların kurulması çalışmalarına devam etmekte olup bu alanda “Halk Sağlığının Korunması için İçme Suyunda Acil Durum Yönetimi ve Risk Analizi” başlıklı AB projesini 2011 yılının 2.3. Ayrıca. Çevre Faslı Bu başlık altında içme suyu. Suların sağlıklı olarak tüketilmesi ile üretim tesislerinin kalitesinin fiziksel kontrolü bu Yönetmelik çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Ayrıca. Gerekli durumlarda Bakanlığımız yaptırımlar uygulamaktadır.1. yarısında uygulayacağız. c. denetlenmesi. yüzme sularının kalitesinin düzenli takibi ve gereken durumlarda lazım olan önlemlerin alınması ile ilgili Çevre ve Orman Bakanlığı ile koordineli olarak çalışmaktayız.) ürünler ile ilgili çalışmalar yaptık. raporlanması konusunda çalışmalar yapıyoruz. Proje sona erdikten sonra 200 biyosidal ürün denetçisine yönelik eğitimler yaptık. merkez teşkilatımızda bu konuda çalışan personel sayısını da artırdık. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği Biyosidal Ürünler konusunda 2008 yılında sona eren bir AB projesini başarıyla yürüttük ve bu proje sonrasında 2009 yılında Biyosidal Ürünler Yönetmeliği’ni yayımladık. İçme Suyu Hakkında Yönetmelik Bakanlığımız “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik”i yayımlayarak. c. Aynı zamanda bu Yönetmelik kapsamında içme sularının izlenmesi.
yetki alanında bulunan ürünlerin piyasaya arzı veya dağıtımı aşamasında veya ürünler piyasayken bu ürünlerin ilgili mevzuata uygun olarak üretilip üretilmediğini. denetim yapacak personelin eğitilmesi ve sertifikalandırılması. yetkili kamu kuruluşlarının. 2005 ve 2008 yıllarında sunulan.000 Avro üzerinde AB fonu temin ettik. kozmetikler. Bakanlığımız sorumluluğunda bulunan tıbbi cihazlar. oyuncaklar ve deterjanların denetimlerini yapıyoruz. 2004. Çamaşır suları. denetim yetkisini halkın sağlığını korumak amacıyla uzun yıllardır kullanmasına karşın. PGD alanında bugüne kadar laboratuvar altyapısının güçlendirilmesi. hijyenik pedler ve çocuk bezleri gibi ürünlerde denetim faaliyetleri ile ilgili mevzuatı ise 2009 ve 2010 yılında yayımladık. AB Projelerine İlişkin Durum Sağlık Bakanlığı tarafından 2002–2010 yılları arasında AB tarafından finanse edilen ve Bakanlık olarak yürüttüğümüz projeler aşağıda belirtilmiştir: “Halk Sağlığı”. havuz suyunda kullanılan yardımcı kimyasallar. PGD kapsamında. denetimlerin koordine edilmesi ve güvensiz ürünlere karşı gerekli tedbirlerin uygulanmasına ilişkin faaliyetler gerçekleştirdik. • Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Epidemiyolojik Sürveyansı ve Kontrolü Sisteminin Güçlendirilmesi – I • Türkiye’de Bulaşıcı Hastalıkların Epidemiyolojik Sürveyansı ve Kontrolü Sisteminin Güçlendirilmesi – II • Bulaşıcı Hastalıkların Sürveyansı ve Kontrolü Projesi (III) başlıklı projeler ile bulaşıcı hastalıklar alanında müktesebata uyum yönünde önemli adımlar attık.000. PGD ile insan sağlığı ve güvenliğinin en üst seviyede korunmasını esas alan. AB uyumu çerçevesinde denetim kavramı yeni bir boyut kazanmıştır. Bakanlığımız. e. Bu amaçla.d. 226 . Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD) Altyapısının Geliştirilmesi Kapsamında 2003-2010 Yılları Arasında Yapılanlar Çalışmalar PGD. hava aromatize edici ürünler. güvenli olup olmadığını denetlemesi faaliyetidir. Bu alandaki üç proje ile 14. Sağlık Bakanlığının AB’den en önemli mali destekleri temin ettiği alandır. piyasadaki güvensiz ve standart dışı ürünlerden halkı korumaya yönelik ve aynı zamanda bu ürünlere karşı kısa sürede etkin tedbirler almaya imkân sağlayan bir sistem geliştirdik. 25 Haziran 2007 tarihinde “Sağlık Bakanlığınca Yapılacak Piyasa Gözetimi ve Denetiminin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”i yayımladık.
Yaklaşık 500.Bu alandaki destekler kan. Proje kapsamında tıbbi cihazlar ve deterjan laboratuarları için ekipman desteği sağlamış ve personelimizi de konuyla ilgili eğitmiş durumdayız.org) aracılığıyla tüm taraflar ile paylaştık. doku-hücre ve organ konularındaki fonlar ile devam etmiştir. ithalatçı. 60 milyon Avro’luk bir bütçeye sahip “Üreme Sağlığı Programı” ile kurumsal kapasitenin artırılmasına yönelik çalışmalar yaptık ve ayrıca hibe programları ile sivil toplum kuruluşlarını da destekledik.safetyoftoys. Yine bir AB projesi olan ve PGD faaliyetleri kapasitesinin güçlendirilmesine ilişkin beş ayrı Bakanlık ile ortak yürütülen “Belirli Alanlardaki Piyasa Gözetimi ve Denetimi Faaliyetleri İçin Türkiye’de Bakanlıkların Kapasitelerinin Güçlendirilmesi Projesi” (20062008) kapsamında Bakanlığımız tıbbi cihazlar alanında AB’den 1. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı (RSHMB) koordinasyonunda çeşitli üniversite ve firmaların katılımıyla 2007.500. bilimsel araştırmalar. Birbirinden farklı beş faydalanıcısı olan “Türk Uygunluk Değerlendirme Kurumlarına Destek Projesi”nde (2002-2007) Sağlık Bakanlığı için AB mevzuatına uyum konusunda belli aşamaya gelinen deterjanlar.000 Avro’nun üzerindeki kaynak ile ülkemiz kan alanında kalite ve güvenlik koşullarını AB normlarına yakınlaştırmak için çalışmalar yürütmüştür. özellikle oyuncak seçiminin doğru yapılması ve oyuncakların riskleri konusunda.2008 yılları arasında tamamladık. Bu proje ile 0-14 yaş grubundaki tüketicilerin eğitiminden sorumlu eğiticileri. dağıtıcı vb.000. Doku ve hücre hızlı gelişen tıp uygulamaları arasındadır. tıbbi cihazlar için PGD stratejisi oluşturduk ve izleme sistemi kurarak merkez teşkilatı personelini ve denetçileri eğittik. Doku ve Hücrede Uyum Projesi ile bu alanda kalite ve güvenlik standartlarının sağlanması böylelikle uygulamalardaki enfeksiyon risklerinin en aza indirgenmesi amaçlanmaktadır. Avrupa Birliği Leonardo da Vinci Mesleki Eğitim Programı çerçevesinde desteklenen “Oyuncak Güvenliği Projesi”ni. tıbbı cihazlar ve oyuncaklarda PGD laboratuarları için alt yapı desteğinin sağlanması ve laboratuar personelinin eğitimi amaçlanmıştır. raporlar ve özellikle standartlar konusunda bilgilendirdik. oyuncak sektöründe faaliyet gösteren üretici. Proje ile ilgili faaliyetleri ve proje çıktıları hazırladığımız internet sitesi (www. Organ Bağışında Uyum Projesi ile de organ bağışında ve naklinde kalite ve güvenlik standartlarının temin edilmesini hedefliyoruz. 2009 yılında sunulan “Doku ve Hücrede Uyum” ve “Organ Bağışında Uyum” başlıklı projeler ile Sağlık Bakanlığı olarak 2011 yılında 6. Proje kapsamında tüketicileri.000 Avro bütçesi olan projeyi İspanya. 227 .5 milyon Avro’luk katkı aldı.000 Avro’nun üzerinde fon sağlayacağız. Portekiz ve İtalya ile ortaklaşa yürüttük. Tedavi edilemeyen birçok hastalık için yeni fırsatlar ortaya koymaktadır. 2008 yılında sunulan “Kan Tedarik Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi” ile sağlanan 3. sektör temsilcilerini ise teknik kılavuzlar. Söz konusu projede. aktörleri ve denetçileri. oyuncak güvenliği ve çocuk sağlığı konusunda bilinçlendirdik.
“İyi Laboratuvar Uygulamaları (GLP) Projesi” Bakanlığımızın koordinasyonunda.Oyuncak güvenliğinin sağlanması konusunda yürüttüğümüz diğer iki proje ile de Bakanlığımıza 200.000 Avro’luk bir katkı sağladık. tıbbi ürünler. kozmetikler. kan. f. Çevre ve Orman Bakanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından ortak yürütülmüş bir projedir.500. GLP’ye ilişkin AB mevzuatının uyumlaştırılarak uygulanması için idari ve teknik kapasitenin güçlendirilmesidir. deterjanlar. Mevzuat Uyumu Tıbbi cihazlar.000’un Avro’nun üzerinde bütçesi olan “Aşıların ve Serumların Kalite Kontrol Testleri Projesi” ile RSHMB Biyolojik Kontrol ve Araştırma Laboratuarını AB standartlarına uyumlu hale getirdik. 2007 yılında sunulan ve 3. hücre. bulaşıcı hastalıklar sağlık meslekleri. Proje kapsamında yeni bir mevzuat hazırladık. oyuncaklar. Haziran 2006’da başlayan ve 18 aylık bir süreci kapsayan projenin amacı. bu kapsamda çocukların daha güvenli oyuncaklara erişimi için çalışmalar yaptık. laboratuar altyapısının güçlendirilmesi gibi halk sağlığı konularında AB mevzuat uyumunu gerçekleştirdik. 228 . doku. Diğer alanlarda da çalışmalarımız sürüyor.
Çok Yönlü Sağlık Sorumluluğu .D. UYGULAMA 7.
230 .
2.634 metrekarede 4. nitelikli tek ve iki kişilik hasta yatağına sahip odaları. Bu model ile. ülkemizin ihtiyacı olan yeni hastane kampüslerini yapabileceğiz.791.642 metrekarelik 10. Mahsuplaşılacak arsaların bir kısmı Bakanlığımıza tahsisli. Bu protokol kapsamında 915.690 yatak kapasiteli 23 proje gerçekleştirdik. İmzaladığımız protokolle Bakanlığımızın ihtiyacı olan tesislerin TOKİ tarafından inşasına imkân vererek hazineye yük getirmeden yeni bir kaynak oluşturduk. 2. çağdaş hastanecilik vizyonuna uygun yapılar kazandırıyoruz.1.. Neden hastane kampüsleri? Ülkemizdeki sağlık hizmet etkinliğinin artırılması açısından. kapalı otopark ve çevre düzenlemeleri mevcuttur. Kamu-Özel Ortaklığı Şehir hastaneleri gibi büyük yatırımlar ve bunlarla ilişkili hizmetlerin tasarım ve yönetiminde özel sektörün sermaye ve tecrübesinden istifade ederek sağlık hizmetlerini daha etkin ve verimli sunmak amacıyla Kamu-Özel Ortaklığı modelini kullanmaya başladık. İnşa edilen hastanelerimizin modern mimarisi. bir kısmı ise Hazineye tahsislidir. Bu kaynakla ülkemize.468 metrekarelik 11. Maliyet-Etkin sağlık hizmeti sunumu için.. Hizmet kalitesini arttırmak. Aynı protokol kapsamında yapılacak sağlık tesislerinin.692. 1/3’ü arsa karşılığı. 231 .951 yatak kapasiteli 69 projenin hâlihazırda yapımı devam etmektedir. Bu protokole istinaden yapımı tamamlanan inşaatlar ile yapımı devam eden inşaatların finansmanının 1/3’ü nakit. Mevcut arsa stoku oluşturulurken kamulaştırma yoluna da gidilmektedir. 1.085 yatak kapasiteli 76 proje ihale edilme sürecinde olup. TOKİ ile İşbirliği Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) ile işbirliği içinde çalışıyoruz. Bunlara ilaveten. Tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak.945 yatak kapasiteli 68 projeyi de hayata geçirmeye hazırlanıyoruz. Bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak.089.750 metrekarelik 11. kalan 1/3’ü ise 7 yıla kadar vadeli karşılanması esası getirilmiştir. tıp ve teknolojideki hızlı gelişmelerin kullanılmasına imkân verecek akıllı binalar modeliyle inşa edilmesini hedefledik. 1.
. Hasta transferinin azaltılması. Uzmanlaşmış ekibin bölgeyi kuşatıcı hizmeti. Çalışan açısından. Tedavi hizmetlerindeki yeni kavramların (günübirlik cerrahi. Yatış sürelerinin kısaltılması. Tedavide yeni teknolojilerin tatbik edilmesi.. Sağlık hizmet performansının geliştirilmesi için... Hastane enfeksiyonlarının azaltılması. hastane kampüsleri önem arzetmektedir. Yeterli yatak sayısı ve yatak kalitesinin uygunluğu. Çalışan güvenliği ve memnuniyetinin artırılması. Hasta güvenliğinin artırılması. sahada çözme yaklaşımı… 232 ... Sorunları masada değil. gün hastanesi) geliştirilmesi için. İş gücü ve hizmet kalitesinin artırılması. Hastalar açısından. Hasta memnuniyetinin artırılması için.Toplumun ihtiyaçları açısından.
072 1.109 1. Bu bağlamda Bakanlığımızın. öğrenci ve ailelerin eğitimini sürdürüyoruz. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile İşbirliği Zoonotik. hem araştırma. devam ediyoruz. vektörel kaynaklı ve paraziter hastalıklarla mücadele de multidisipliner bir yaklaşımla mücadele ve kontrol çalışmalarının yürütülmesi gerekmekte olup Bakanlığımız tarafından başta Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içerisinde çalışmalar sürdürülmektedir. 233 . kitap.348 7. eğitim aldığı mekân ve hizmet verdiği birimler büyük önem taşır. Okulların hijyen kalitesini gösteren “Beyaz Bayrak Projesi” ni yürütüyoruz.953 1. Okul Kantinlerine yönelik düzenlemeler yaptık. 5.873 1. Sağlık hizmetlerinin etkili ve verimli bir şekilde yürütülebilmesi için sağlık personelinin yeterli sayıda ve çağdaş kıstaslara göre yetiştirilmesi ve iyi bir planlama ile ülke çapında dengeli bir şekilde dağılımı sağlanmalıdır.348 1. Tablo 6 : Sağlık eğitimi üniversite kontenjanları karşılaştırma tablosu Bölüm Tıp Fakültesi Diş Hekimliği Eczacılık Hemşirelik Ebelik 2006/2007 Kontenjanı 4.3.962 1. Bunu hem eğitim. Diğer taraftan “Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı” kapsamında hazırlanan sağlıklı beslenme eğitim modülleri kullanılarak ilköğretim okullarında öğretmen. Bu kapsamda CD. Bu nedenle sağlık alanında çalışan personelin sayısı. broşür. tiyatro vb iletişim araçlarını kullanıyoruz.009 4. Tıp fakülteleri ile ortak çalışıyoruz.350 2010/2011 Kontenjanı 8. hem işletmecilik alanında geliştireceğiz. Beden Eğitimi Öğretmenleri ile obezitenin önlenmesi ve fiziksel aktivitenin teşviki ile ilgili program yaptık. Milli Eğitim Bakanlığı ile İşbirliği Okul çağı çocukların sağlıkları ile ilgili farkındalık oluşturacak program ve projeler yürütüyoruz.933 Birlikte insan kaynakları raporunu hazırladık. eğitimi. sağlıklı menülerin uygulanması programını sürdürüyoruz. 2007 yılından itibaren Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ile yürüttüğü yakın işbirliği neticesinde sağlık eğitimi ile ilgili üniversite kontenjanlarında artışlar sağlanmıştır. YÖK ile İşbirliği ve Üniversiteler Toplumun sağlık düzeyinin yükseltilmesi ve sağlıklı bir hayatın devam ettirilmesinde sağlık çalışanlarının büyük önemi vardır. 4. Beslenme Dostu Okul Projesi ve Okul Diyabet Programı başlattık.
gerekli desteği sağladık. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile İşbirliği Meslek Hastalıkları ile ilgili düzenlemelerde birlikte çalışıyoruz. Evcil kanatlılarda sürveyans çalışmasını sürdürüyoruz. • İnsan sağlığını tehlikeye düşürecek çöp. üreme sağlığı eğitimi almış olarak evine dönmektedir. Çevre ve Orman Bakanlığı ile İşbirliği • Sağlıklı su temini ile su kaynaklarının korunması. • Sanayi kuruluşları ile faaliyetleri esnasında halkın sağlık ve huzurunu bozabilecek her türlü tesis ve işletmelerin sağlığa uygun hizmet vermesinin sağlanması. Şarbon için“Türkiye’de Şarbon Yönünden Hiperendemik Bölgelerde Bacillus Anthracis İnfeksiyonunun Moleküler Epidemiyolojisi ve İzolatların Antibiyotik Duyarlılıklarının Belirlenmesi” projesi kapsamında veteriner hekimlere eğitim programları düzenledik.000 askeri sağlık personeline “eğitici eğitimi” verdik. Eğittiğimiz bu personel kanalıyla tüm birliklerde üreme sağlığı eğitimlerini başlattık. • Doğal afetlerde. zamanında ve etkili bir şekilde yapılmasının sağlanması. 8. 500 bin genç erkek. 234 . Kuş Gribinde halk eğitimi konusunda işbirliği içerisinde ortak iletişim stratejileri ve eğitim materyali geliştirdik. Kuduz ile mücadelede gerek Bakanlık düzeyinde gerekse il teşkilatı düzeyinde ortak çalışmalarda bulunuyoruz. gübre ve vektör gibi zararlı amillerle mücadele. 7. 6. Nisan 2004’ten bugüne kadar 3. Milli Savunma Bakanlığı ile İşbirliği Türk Silahlı Kuvvetleri ile yakın ilişkilerimiz dahilinde üreme sağlığı ve aile planlamasında erkeklere yönelik eğitim çalışmaları başlattık. Tularemi’nin kontrolü ve önlenmesine yönelik fare mücadelesi çalışmaları yürütüyoruz. • Doğal kaynakları korumak için çevre kirleticilerinin kontrol altına alınması. • Gürültü ve hava kirliliğinin önlenmesi veya azaltılması. Bu kapsamda birlikte mevzuat ve bilişim alt yapısı oluşturuyoruz. çevre sağlığı hizmetlerinin yerinde.Bu kapsamda Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı ile mücadelede hastalığın sirkülasyonunda ve bulaşmasında biyolojik vektör olan kene popülasyonun kabul edilebilir bir seviyeye indirilebilmesi gerekmektedir. Gıda kaynaklı zehirlenmelerin ve salgınların önlenmesinde işbirliği içinde çalışıyoruz.5 milyondan fazla er ve erbaşa bu eğitimi verdik. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile çiftlik hayvanlarında kene mücadelesi konusunda işbirliği yaptık -kaynak aktarımı dahil. Böylece her yıl. Personel eğitimi konusunda ortak tatbikatlar düzenledik. İşyeri Hekimliği ile ilgili düzenlemeleri makro sağlık politikalarımıza uygun şekilde beraber yapıyoruz. Bu kapsamda er ve erbaşlara yönelik Üreme Sağlığı ve Aile Planlaması Danışmanlık Eğitimlerini yapmak üzere Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde 4.
sağlık hizmetlerinin yürütülmesi alanlarında ortak çalışmalar yaptık. Özürlü veri bankasının düzenlenmesi ile ilgili çalışmalarda bulunduk. sınıflandırması ve özürlülere verilecek sağlık kurulu raporları ile ilgili düzenlemeleri birlikte yaptık. yapıyoruz. Sağlık siteminin performansının değerlendirilmesi. DSÖ ile İşbirliği “Sağlık sistemi işlevleri birbiri ile bağlantılıdır. Özürlüler İdaresi ile İşbirliği Özürlülük ölçütü. DPT. bölgesel veya uluslar arası karşılaştırmalar veya standartlara. daha iyi finansal koruma ve daha çok vatandaş memnuniyeti) ne kadar karşıladığı ve bu hedeflere ne derece katkıda bulunduğunun izlemek ve değerlendirmek gerektirmektedir. sağlık sisteminin farklı unsurları arasında tutarlı ve bütünleşik bir yaklaşımı gerektirmektedir Bir bütün olarak sistemin performansı. Sağlık Finansmanında Beşli İşbirliği (Hazine Müsteşarlığı. Sistemin bir bütün olarak nihai hedefleri (daha iyi sağlık durumu. Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi (HSPA) aracılığıyla Türkiye sağlık sistemi kapsamlı.9. sistematik ve şeffaf olarak Dünya Sağlık Örgütü tarafından değerlendirilmektedir. Özürlülerin sağlık kuruluşlarına erişimi ve bakım hizmetleri. hedeflere veya kıyas noktalara göre karşılaştırmalar) ile desteklenir. unsurlarının her birinin performansının değerlendirilmesinin ötesine geçmelidir. yerel. Maliye Bakanlığı. 10. 235 . Performanstaki iyileştirmeler. bu nedenle performansın geliştirilmesi için birden fazla sistem işlevi üzerinde koordineli eylemleri içeren tutarlı bir yaklaşım gerekmektedir. Deneyimler şunu göstermektedir ki tek bir işlev veya programın önemli ilerleme veya istenilen sonuca ulaştırma olasılığı azdır” (Tallinn Charter). SGK ve Sağlık Bakanlığı) • Sağlık Harcamalarının izlenmesi ve değerlendirilmesi • Global Bütçe işlemleri • SUT Fiyatlarının tespiti • İlaç fiyatlarının belirlenmesi • Mali durumu zayıf olan Üniversite hastanelerine hazine yardımı yapılması • Sağlık Hizmetleri Yatırım Planının Hazırlanması 11. tamamlayıcı bilgiler (niteliksel değerlendirmeler) ve referans noktaları (zaman içindeki trendler. bileşenlerinin her birinin performansının birbirine eklenmesine denk değildir. Performans göstergeleri yorumlama bakımından politika analizi. HSPA sürecinin diğer bir önemli özelliği de analitik olması ve performansı değerlendirmek için tamamlayıcı bilgi kaynaklarını kullanmasıdır.
Sağlık Sistemleri Alt Yapısı ve Sağlık İçin İnsan Kaynakları İçin Kaynak Üretimi. bu bilgileri diğer annelere aktarmalarını sağlıyoruz. Genel Sağlık Kapsamı ve Finansman İşlevinin İyileştirilmesi Sağlık Sisteminin Yönetimi ve Liderliğinin İyileştirilmesi • • • • 12. öğrenme yeteneği ve okul başarısında azalma. Bu önemli sorunun ortadan kaldırılması ve toplumun % 100’ünün iyotlu tuz kullanmasını temin etmek için bilgilendirilme ve bilinçlendirilme kampanyalarına devam ediyoruz. Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı: “Anne Destek” ve bizim ülkemiz için yeni bir yaklaşım olan “Anneden Anneye Destek” grupları ile annelerimizi emzirme konusunda destekliyoruz. gebelerde düşük ve ölü doğum riskinde artma ve her yaşta guatr iyot yetersizliğin oluşturduğu önemli sağlık problemlerinden sadece birkaçıdır. Bebek ve çocuklarda. büyüme ve gelişme geriliği. anne sütünün desteklenmesi ile ilgili mesajlarımızın ortak bir dille diğer sektörler tarafından da iletilmesini sağladık. Kalite ve Kullanım Hizmet Sunumunda Etkinliğin Artırılması Temel Sağlık Hizmetlerinin Güçlendirilmesi Bilgi Teknolojisi. Birinci basamağa başvuran ve bilgilerini başka annelerle paylaşabilecek bazı anneleri ya da toplumda lider olarak bilinen. zeka düzeyinin akranlarına göre en az 13. doğurganlık çağdaki kadınlar. gebeler. İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı: İyot yetersizliğinin en olumsuz ve yıkıcı etkilerinin gözlendiği risk grupları.“Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi”nin konu başlıkları şunlardır: • • • • İyi Sağlık Mali Korumada Adillik Sağlıklı Yaşam Biçimleri ve Çevre Sağlık Hizmetleri İçin Etkili Kapsam: Erişim. bebekler ve çocuklardır. 236 . Dağıtımı ve Sürdürülebilirliğinin İyileştirilmesi Gelir Tahsili. Ayrıca bu kapsamda birçok sivil toplum kuruluşumuza anne destek grubu eğitimleri vererek. sözü dinlenen bazı anneleri sağlık personeli ile eğittikten sonra. UNICEF ile İşbirliği UNICEF işbirliğinde “Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı” ve “İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı” olmak üzere iki program yürütmekteyiz.5 puan daha düşük olması.
genişleyen bu yeni sistemin iletişimi de farklı olmalıydı. bürokratik kamu iletişim dilini değiştirerek işlevsel hale getirdik. statik yapıyı daha dinamik hale getirdik. 14. Basın Müşavirliği çalışma prensiplerinden İletişim Koordinatörlüğü anlayışına geçmek ve iletişimi bir bütün olarak değerlendirmek oldu. izlenen ve değerlendirilen bir anlayışa geçtik. Sağlığın Bütün Paydaşları ile Sağlıklı İletişim Yeni anlayışla tek yönlü iletişimden çok yönlü iletişime geçtik. 24 Saat Aktif / 24 Saat Ulaşılabilir Bir Sağlık İletişimi Sağlık Bakanlığı İletişim Koordinatörlüğü’nü alışıla gelmiş kamu iletişimi anlayışının dışına çıkarak “adil. Bürokratik. Çalışmalarımızı bu anlayışla planlayıp uyguladık. Yenilenen. yerel medya çalışanlarını. Sağlığın hayati bir konu olduğu gerçeğiyle hareket edip halktan gerçeklerin saklanmasını hem dürüstlüğe hem de meslek etiğine uymayan bir davranış olarak değerlendirdik. verimli iletişim stratejileriyle medyanın halk için etkili bir eğitim aracı olarak değerlendirilmesini sağladık ve koruyucu sağlık hizmetleri için ileriki dönemlerde de medya ile ortak projelere imza atmak için karşılıklı güven ortamı oluşturduk. hantal.13. özel kurum ve kuruluşları ve Sağlıkta Dönüşüm Programı ile hizmetin merkezine oturtulan tüm vatandaşlarımızı sistemin bir parçası olarak değerlendirdik. müdahil olan. izleyen. OECD. değerlendiren. hızlanan. Basın ve Halkla İlişkiler Yeni İletişim Yaklaşımı ve İletişim Koordinatörlüğü Sağlıkta Dönüşüm. sürekli bilgilendiren. 237 . şeffaflık. Sadece gündemi takip eden bir anlayıştan. 2003 yılından bu yana Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamında gerçekleştirdiğimiz önemli reformları ve uygulamaları incelemiş ve “OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri TÜRKİYE” isimli değerlendirme raporunu yayınlamıştır. 81 ilimizin en ücra köşesinde çalışan. hizmet üreten sağlık personelimizi. gündemi belirleyen. Gerçekleştirilen şeffaf. kamu. Bu amaçla yaptığımız ilk iş. Halkın ve medya organlarının artık sıkıldığı klasik. hızlı ve etkili iletişim” stratejisi üzerine kurduk. OECD ile İşbirliği OECD ile yakın işbirliği içinde çalışıyoruz. ulusal. bürokrasiyle hantallaşan sağlık sistemine çağdaş bir görünüm kazandırırken yeni iletişim yaklaşımı da kamu iletişimini farklı bakış açısıyla kurgulayıp çağdaş normlara uygun hale getirdi.
haber. Teknolojik altyapımızı tamamen yeniledik. Sağlığı savunabilmek. Medya mensuplarının rahat çalışabilmesi için gerekli düzenlemeler yaptık. Bunu yapabilmek için bilimsel bilgiyi topluma. alanında uzman İletişim Asistanları ile 7 gün 24 saat hizmet üreten bir iletişim ofisidir. haberdar etmek” düsturu ile özetlemek mümkündür. Sağlık hizmetlerinin sunumunda yaşanan olumsuzluklarla ilgili haberleri. 238 . adil. Medyamızla ilişkilerimizin temelini bu samimi. Haberdar Olmak / Haberdar Etmek Sağlık Bakanlığı İletişim Koordinatörlüğü. medyaya yayabilmek. Yeni iletişim teknolojilerinin ortaya çıkardığı yeni mecralara yönelik faaliyetler başlattık. sunulan hizmetin niteliğinin geliştirilmesi ve aksaklıkların giderilmesi konusunda sunulmuş bir fırsat olarak gördük. toplumla ilgili bilgiyi karar vericilere aktarabilmek. genelde sağlık konusu. sağlığı destekleyen sosyal politikaları savunabilmek demektir. televizyon ve bilgisayarı ile özel bir ofis tahsis ettik. etkili iletişim yaklaşımımız oluşturdu. toplumun ve karar vericilerin ilgisini sağlığa odaklayabilmek çok önemlidir. özelde ise Bakanlığımızla ilgili bütün bilgi. Gazeteleri. Bakanlığımıza ve İletişim Koordinatörlüğümüze duyulan güvenin. hem tanıklık ettik. sorumluluğumuzu daha da artırdığı bilinciyle hareket ettik. sistemin aksayan yönlerinin tespit edilmesi. Bakanlığımızın Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamındaki bütün icraatlarının halkımıza olduğu gibi ve tamamen mutfağımızı yansıtacak şekilde aktarılabilmesi için atılan her adıma hem destek olduk. dokuman. Medyamızın. Koordinatörlüğümüz bünyesinde sağlık muhabirlerimize telefon. Sistemimizi bu yaklaşıma göre yeniden dizayn ettik. konuk ve benzeri taleplerini mesai mefhumu gözetmeksizin ilgili birimlerimizle işbirliği içresinde karşıladık. hem de bu adımları medyamızla hızlı bir şekilde paylaştık. şeffaf. internet haberciliğini ve televizyonlarımızı 24 saat izleyip sağlıkla ilgili bütün gelişmeleri anında değerlendirdik.Koordinatörlüğümüzde Sağlık Muhabirleri İçin Çalışma Ofisi Medyamızın bütün unsurları ile işbirliği içinde çalışmaya özen gösterdik. Temel iletişim yaklaşımımızı ve çalışma sistemimizi “Haberdar olmak.
D. Performans ve Kalite . UYGULAMA 8. Sağlıkta Stratejik Yönetim.
240 Türkiye Sağlık Sistemi Stratejik Haritası .
sağlıklı hayat tarzları ve çevre. mali katkıda hakkaniyet ile iyi sağlık düzeyini ele aldık. faaliyet planı) ve stratejik kontrol (uygulama. nihai çıktılar ile de stratejik amaç ve nihai amaç bağlantısını oluşturduk. Stratejik Plan doğrultusunda planın uygulamasına yönelik performans hedef. gelişen ve değişen dış dünya ile birlikte organizasyonun da kendini ve amaç ve hedeflerini yenilemesidir. Stratejik yönetimin öğeleri de stratejik planlama (misyon. stratejik kontrol ise belirlenen stratejilerin doğru biçimde uygulanması ve hedeflenen sonuçlara ulaşılması için gerekli sistemler bütünü olarak tanımlanabilir. Sağlıkta Stratejik Yönetim Stratejik yönetim. kaynaklar ve finansman fonksiyonunu ele aldık. Kritik başarı faktörleri olarak vekilharçlık. ölçme. Yüksek amaçların stratejik planla ilişkisini kurarken ara hedefler ile hedef / alt hedef. hedefler. Stratejik Harita: Stratejik harita ile stratejik planın ilişkisini kurarken stratejik haritayı. Haritada bulunan amaç ve hedefleri ölçebilecek göstergeleri belirledik. stratejik planda hedefe yönelik stratejiler ile ilişkilendirdik. vizyon. Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi kapsamında hazırlanan strateji haritası temel alınarak Bakanlığımız Strateji Haritasını oluşturduk. etkili ve kapsamlı kişisel sağlık hizmetleri. Stratejik planlama. değerlendirme) başlıkları altında bulunmaktadır. Stratejik yönetim. kritik başarı faktörleri.1. bir organizasyonun amaç ve hedeflerini belirlemesi ve tüm organizasyonun yönetilmesi olarak tanımlanabilir. gösterge ve faaliyetleri içeren yıllık performans programları hazırladık. Kritik başarı faktörleri ve metotları. Metotlar bünyesinde ise hizmet sunumu fonksiyonunu değerlendirdik. metotlar ve yüksek amaçlar olmak üzere üç bölümde yapılandırdık. 241 . Stratejik yönetim kapsamında ilk olarak üst politika belgeleri ve stratejilerimizle uyumlu Bakanlığımız 2010-2014 Stratejik Planı’nı hazırladık. “stratejik planlama” ve “stratejik kontrol” gibi iki temel aşamadan oluşmaktadır. uygulanacak stratejilerin formüle edilmesi. Stratejik yönetim geleceğin bir defalığına planlanması değil. Yüksek amaçlar içinde ise.
donanım. ulusal ve uluslar arası karşılaştırılabilir veri standartlarının oluşturulması. hizmet sunumuna ve hizmet alanlara ilişkin güvenilir veri havuzlarının oluşturulması ve politika yapıcılar için ileriye yönelik karar destek sistemlerinin geliştirmesi artan bir ivme ile önem kazanmaktadır. Ayrıca. Bu alanda gerekli kuralları koyma. izleme-değerlendirme. gerekli hizmetlerin sunulması için aktif satın alma süreci içinde hizmet sunucular arasında dağıtıldığı ve bu yolda kaynak oluşturmak için yatırımlarda kullanıldığı bir alanı kapsar. malzeme. sektörler arası işbirliği. 242 . kolaylık ve güvenilirliğin artırılması. değişen sağlık ihtiyaçları ve teknolojileri çerçevesinde gereken mevzuat değişikliklerinin yapılması. Bilimsel ve teknolojik gelişmelere paralel olarak beşeri farmasötik ürünler ve tıbbi cihazların ülke genelinde yeterli düzeyde olması ve dengeli dağılımının sağlanması gerekmektedir. diğer sektörlerin sağlık konusundaki sorumluluklarının farkına varmasının ve duyarlılıklarının artmasının temini. Finansman Sisteminin finansmanı. araç gereç vb. fon havuzlarında birleştirildiği. Bu teknik potansiyelin güvenli ve kolay erişilebilir olması. sağlık yönetim bilgi sistemlerinin ve karar destek sistemlerinin kullanılması bu görevin tamamlayıcı unsurlarıdır. standartlar oluşturma. yönlendirme ve rehberlik etme bu fonksiyon çerçevesinde ele alınmaktadır. gelirlerin toplandığı. sağlık sektörünün geliştirilmesi. Toplum sağlığının korunması ve ihtiyacı olanların kaliteli bir sağlık hizmeti alabilmesini temin için görev alacak olan eğitimli sağlık personelinin ülke genelinde yeterli hale getirilmesi ve dengeli dağılımının sağlanması sağlık politikalarında önemli yer tutmaktadır. gibi altyapının geliştirilmesi. Mevcut sağlık çalışanlarının motivasyonu ve bu alandaki profesyonellerin özendirilmesi sürdürülebilirliğin önemli bir unsurudur. akılcı kaynak kullanımının ve güvenli veri akışının sağlanması. nicelik ve nitelik bakımından yeterli hale getirilmesi ve halkın ihtiyacı olan sağlık hizmetlerine erişimi ile ihtiyaçlara cevap verebilirliğin sağlanmasından ibarettir.Vekilharçlık Bakanlık toplumun sağlığının korunması ve geliştirilmesi alanında vekilharçlık (stewardship) fonksiyonu üstlenmiş olan üst otorite konumundadır. planlama yapma. kaliteli sağlık hizmet sunumunda önemli katkı sağlamaktadır. Kaynaklar Kast edilen fiziki altyapı kısaca. denetleme. Sağlık hizmet süreçlerinde bilgi teknolojilerini kullanarak hız. hedeflenen düzeyde sağlık hizmet sunumunu sağlayabilmek için gerekli olan bina.
kaynakların uygun şekilde kullanılarak maliyetlerin düşürülmesi ve aynı kaynakla daha fazla hizmetin üretilmesidir. hasta haklarını gözeterek. tarama programları. vb) vasıtasıyla risklerin azaltılması. Altyapı yatırımları ve insan kaynaklarının dağılımı. sağlık açısından sahiplenilmesinin ve sürekli takibinin sağlanması ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin sağlık hizmet sunumunun koordinatörü haline getirilmesi için aile hekimliği uygulaması başlatılmıştır. bilimsel veriye dayalı. sağlıklı beslenme. eldeki kaynakların hedefe yönelik olarak kullanılmasının ana unsurlarıdır. akılcı ilaç kullanımı ve sağlık işletmeciliği ile koruyucu hekimlik uygulamaları esnasında kaliteden taviz vermeksizin verimlilik esaslarının gözetilmesi. etkili ve kaliteli bir şekilde sunumunun sağlanması öncelikli sorumluluk alanıdır. hasta ve çalışan güvenliğine odaklı. hastalıkların oluşmasına engel olunması.Sağlıkta finansman kaynaklarının geliştirilmesi ve birleştirilerek ortak veri havuzu çerçevesinde verimli bir şekilde yönetilmesi. 243 . alkol bağımlılıklarından korunma. yeterince hareketli olma alışkanlığı gibi) farkındalık oluşturulması ve bilgi düzeyinin arttırılması. Sağlığın aile ortamında oluştuğu gerçeğinden hareketle bireyin “aile sağlığı” kavramı çerçevesinde ele alınması. tedavi ve rehabilitasyon sürecinde kanıta dayalı tıp uygulamalarını temel alan. hem hizmet sunucular hem de hizmeti alanlar için cazip alan haline getirilmektedir. topluma yönelik sağlık hizmetlerinin yaygın olarak yürütülmesi. hastalıkların ilerlemesinin önlenmesi. ilgili sektörlerin bu alanlardaki işbirliğinin sağlanması toplum sağlığının önemli sorumluluk alanıdır. Toplumun sağlıklı hayat davranışlarını geliştirecek şekilde (tütün. Verimlilik Verimlilik. malzeme yönetimi. Sağlık hizmetlerinin tanı. kişilerin kendi sağlıkları konusunda sorumluluk alması ve karar süreçlerine katılımlarının sağlanması bu yöndeki önemli adımlardır. uygun teknoloji kullanılarak. Bu sayede birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirilmekte. ülkemizin sağlığa ilişkin bütün kaynaklarının sistem içinde rol almasının ve entegrasyonunun sağlanması. Toplumun sağlık düzeyini yükseltmek üzere koruyucu sağlık hizmetleri (bağışıklama. Hizmet Sunumu Hayatın her noktasında hemen her türlü ilişki sürecinde daha sağlıklı bir hayat yönünde davranış geliştirilmesi önemlidir. kaliteli ve tatminkâr sağlık hizmet sunumunu garanti altına alarak finansal sürdürülebilirliğin sağlanması gereklidir. erişilebilir.
Bütün yurttaşların sosyal güvenlik şemsiyesi içine alınması. sağlıklı hayat tarzını etkilemektedir. Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren. gerekli olan hizmetlere erişimin önündeki bürokratik. Mali Katkıda Hakkaniyet/Finansal Riskten Koruma Sağlık hizmetine ihtiyacı olanların hizmetlerden ihtiyaçları ölçüsünde yararlanmalarının ve hizmetlerin finansmanına imkanları oranında katlıda bulunmalarının sağlanması hakkaniyetin gereğidir. kır-kent ve farklı coğrafik bölgeler arasındaki farklılıkların ortadan kaldırılması. finansal. Sağlıklı Hayat Tarzları ve Çevre Tercihlerimiz. Sağlık hizmetlerinden yararlanmada farklı sosyal gruplar. hane halkının cepten harcamalarının toplam sağlık harcaması içindeki oranının azaltılması. 244 . bedenen ve sosyal yönden iyilik halinin devamını sağlayacak bir yaşayış tarzının benimsenmesi hedeflenmektedir. dezavantajlı grup içinde olma vb. gibi her türlü engelin ortadan kaldırılması. ihtiyaç duyulan bütün hizmetlere. alışkanlıklarımız ve içinde bulunduğumuz çevre dahil sağlığın dışındaki pek çok faktör. hakkaniyetli bir şekilde ve zamanında ulaşılmasının temini gereklidir. cepten harcamaların hane üzerindeki yoksullaştırıcı etkilerinin yok edilmesi sosyal sistemlerin önde gelen hedeflerindendir. bireylerin bilinçlenmesi ve kendi sağlıkları üzerinde doğru karar verebilecek bilgi birikimini kazanmaları. sağlığı doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen faktörlerin ve sosyal belirleyicilerin iyileştirilmesi ile ruhen.İlaç ve tıbbi malzeme üretiminden tüketimine kadar olan süreçlerde standartların belirlenmesi kalitenin öncelenmesi. ihtiyaç nispetinde. Hayatın seyrine etki edebilecek bütün faktörler bu erişime olumlu\olumsuz katkı yapma potansiyeli taşımaktadır. toplum sağlığını koruyucu sağlık hizmetlerinin yanında. bölge farklılıkları. ihtiyaca uygun. Bu yüzden sağlığın dışındaki diğer sektörlerin de bu konudaki farkındalıklarını artırmak ve çok sektörlü sağlık sorumluluğunu harekete geçirmek gerekmektedir. Sağlıklı hayat tarzına erişimle. maliyet etkili arz yöntemlerinin geliştirilmesi ve bu ürünlere ulaşımda finansal koruma için gerekli alt yapının sağlanması gerekmektedir. hizmet arzının yetersizliği veya dengesizliği. Etkili ve Kapsamlı Kişisel Sağlık Hizmeti Kişilerin sağlıklı bir hayat sürmesini amaçlayan her türlü sağlık hizmetine erişiminin sağlanması sağlık sisteminin öncelikli fonksiyonlarındandır. sağlık göstergelerinde topyekün iyileşmenin sağlanması gereklidir.
kişilerin mahremiyetinin korunması. saygınlık. toplumu teşkil eden bireylerin sağlık ve bununla bağlantılı olarak refah ve mutluluk düzeylerinin yükseltilmesidir. Bu amaca giderken de en öncelikli ilke insanların hastalanmasının önlenmesi ve sağlıklı hayat için beklentilerinin karşılanmasıdır. hizmet sunucusunu seçme hakkının temin edilmesi. Sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu andan itibaren uygun zamanda ve etkili bir şekilde müdahale. sağlık tesislerinin hizmet alanlara ve verenlere yönelik ergonomik düzenlenmesi. Sistemler hizmet sunucuları veya hizmetin finansörlerinin beklentilerini karşılamaya odaklanıp düzenlemeler bu yönde gelişince. hizmet alanların memnuniyetini sağlayan ve sistemin başarısını gösteren önemli faktörlerdendir. temel sağlık göstergelerinde sağlanacak ilerlemelerle ortaya konacaktır. etkili iletişim ve tedavi sırasında sosyal destek ağlarına erişiminin sağlanması insan odaklı bir sistemin önemli köşe taşlarıdır. hizmeti alanların sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasının yanında sağlık dışındaki beklentilerine de sistemin cevap verebilmesi. Bu amaca ulaşma. Sağlık hizmetlerinin sunumu esnasında. 245 . bütün bu hizmetlerin varlık sebebi olan hizmet alıcının beklentileri yeterince karşılanamamaktadır. kendi sağlıkları konusundaki karar süreçlerine katılımlarının sağlanması.İyi Sağlık Düzeyi Uygulanacak sağlık politikalarının nihai amacı. Anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artırılması bu yöndeki en somut göstergeler olacaktır. dezavantajlı gruplar için kolaylaştırıcı yaşam alanlarının yaygınlaştırılması.
246 .Belirlenen toplam 261 göstergenin en doğru şekilde ölçümünün yapılabilmesi için “Balans Skorkart Sistemi” ve “Skor Performans Değerlendirme Sistemini” oluşturduk.
bu göstergelerin formülleri. Her bir göstergenin hedefe ve üst göstergeye etki oranlarını belirleyerek stratejik hedefin başarı seviyesini takip edebiliyoruz. pozisyona ya da kişiye kadar takip edebiliyoruz. Strateji Haritası’ndan hedefler bazında o hedefe bağlı göstergelerinin başarı ya da başarısızlık kaynağını sistemde tanımlanmış en alt birime. Birim performans karneleri ile ilgili birimin göstergeleri. her bir perspektif için belirlenen üçer alt perspektif bazında Sağlık Bakanlığı stratejik hedeflerini belirledik. uygulama sürecinin başından itibaren birimleri ve kendileri ile ilgili tüm aşamaları izleyebilmelerine imkan veriyoruz.Skor Performans Değerlendirme Sistemi Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile stratejik hedefler ve stratejik performans göstergelerinin hızlı ve kolay bir şekilde organizasyon içerisinde iletişimini sağlıyoruz. ölçüm sıklıkları. Strateji Haritası’nda bulunan Stratejik Hedefler’in detayına inerek. kaynakları gerçek zamanlı olarak karnelere tanımlayabilmekteyiz. Üst yönetim’e. Sağlık Bakanlığı vizyon. hedef ve gerçekleşen değerleri. Aksiyonları başarısızlık durumunda dönem sonu gelmeden harekete geçmek ve dönem sonunda ortaya çıkabilecek performans düşüklüğünü ara dönemde fark ederek engellemek amacı ile kullanmaktayız. misyon ve değerleri doğrultusunda sürekli ilerlemeyi sağlamak için Vekilharçlık. 247 . belirlenen 21 stratejik hedefin başarılıp başarılmadığını ölçmek için bu hedeflere bağlı 261 anahtar performans göstergesi tespit ettik ve bu göstergelerin birim bazında performans takibini yapabilmek adına göstergeleri birimler seviyesine indirgedik. Hizmet Sunumu. Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile kurumun performansını ve stratejik hedeflerin başarı düzeyini gerçek zamanlı olarak raporlar halinde takip edebilmesini sağlıyoruz. Birim performansına bağlı etkileri takip etme imkânını sunduk. Kaynak ve Finansman olmak üzere dört perspektif. Tüm birimlerimizi performans karneleri bazında takip edebiliyoruz. Gerek üst yönetimin gerekse çalışanların hedeflere ulaşılmasına etki eden faktörlerin bilgisine kolaylıkla ulaşabilmesini ve hedeflere ulaşılması için gerekli aksiyonları belirledik. Bu kurgu çerçevesinde göstergenin başarılı bir şekilde performans dönemini tamamlayabilmesi için gerekli olan faaliyetleri. periyodik performans trendleri ve var ise alt göstergelerin başarılarını izleyebiliyoruz. Çalışanların ortak bir sisteme bağlanarak. Üst yönetimin. başarı yüzdeleri ve renkleri.
etkili ve verimli şekilde ihtiyaca cevap verecek durumda tutmak Gösterge Değeri Performans Puanı: % 100 Hedef % 93 % 96 2400 2 114 4 Evet 36 ‰ 2. acil hallere.Acil sağlık hizmetleri ve afetlerde sağlık yönetimini. zamanında. afetlere ve tehditlere karşı geliştirmeye devam etmek.248 Balans Skorkart Sistemi ile Yapılan Performans Değerlendirmesine Örnek : Sağlık Bakanlığı – Strateji Haritası Hizmet Sunumu 2 .7 18 2547 % 96 % 95 Mevcut Başarı %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 %100 Alt Gösterge Performans Puanı: % 100 Anahtar Performans Göstergesi Sorumlu Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Başarı Düzeyi Dönem Detay Kent merkezlerinde acil yardım çağrılarına ilk 10 dakikada ulaşma oranı Kırsal alanda acil yardım çağrılarına ilk 30 dakika içinde ulaşma oranı Tam donanımlı ambulans sayısı Ambulans uçak sayısı Kar paletli ambulans sayısı Deniz ambulansı sayısı Türkiye sağlık afet planı Mobil Acil Sağlık Müdahale Ünitesi Sertifikalı ilkyardım bilgi ve becerisine sahip nüfus oranı (Binde) Ambulans Helikopter Sayısı .4 17 2 132 4 Evet 38 ‰ 2.
Sağlık çalışanlarını motive etmek. 249 . 2. diğer sağlık hizmetleri sınıfı personel için ise yine 2010 yılı rakamlarıyla 265 TL. sağlık hizmetinin verimliliği. − Birimlerin performans kriterlerine hakim olarak kendi performanslarını sistemli bir şekilde takip etme ve herhangi bir eksiklik ya da yanlışlık durumunda müdahale etme şanslarının oluşması ile birimlerin öncelikle kendi performanslarını değerlendirmelerini sağlıyoruz..541 TL. − Stratejik Yönetimde kurum içerisinde ortak bir dil oluşturuyoruz. diğer sağlık hizmetleri sınıfı personel için ortalama 643 TL. − Geleneksel performans değerlendirme teknikleri yerine sistemli ve adil bir değerlendirme şekli olan stratejik performans değerlendirme yapısına geçişi sağlıyoruz. insan ve malzeme kaynaklarında tanımlanmış normları yerine getirmek bu ölçütlerin başlıcalarıdır. teorik olarak temel maaşın yüzde 100’üne kadar katkı payı üst sınırı vardı ve bu sınıra bile yaklaşılamıyordu. olmuştur. − Gelişime açık noktaları. bu hizmeti sunmak için kullanılan alt yapı. idi. kayıt altına alınması veya hizmetin karşılığının geri dönmesi sadece bir kaç yöneticinin sorunu olmaktan öte gidememiş ve genel bir kayıtsızlık durumu oluşmuştu. Hizmet sunulan insanların mutluluğunu sağlamak (Hasta Memnuniyeti). Bu yolla tüm Sağlık Bakanlığı’nın aynı hedef ve amaçları özümseyerek hareket etmesini sağlıyoruz. daha iyi bir sağlık düzeyi elde etmek. Geçmiş uygulamada. onların daha verimli işler yapmasını sağlamak ve kaliteli hizmet sunumunu teşvik etmek için ölçülebilir hizmet tanımlamaları yapılmak zorundadır. 2010 yılında uzman hekimler için katkı payı ortalaması 4. ölçüm sonuçları ve aksiyonlar doğrultusunda anlık olarak gözlemleyip ilerleme ve gelişimimizin sürekliliğini sağlıyoruz. Performansa Göre Ek Ödeme Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde.. 2002 yılında uzman hekimler için katkı payı üst sınırı 2010 yılı rakamlarıyla 861 TL. iyi tanımlanmış kaliteli bir sağlık hizmet sunum sürecine uymak. Yeni uygulama ile birlikte bu matrahlar farklı meslek ve çalışma biçimleri dikkate alınarak yüzde 150 ile 800 arasında değişmektedir. − Sağlık Bakanlığı stratejilerinin anahtar performans göstergeleri bazında birimler seviyesine indirilerek iletişimine destek oluyoruz. Performans yönetiminde bu amacı gerçekleştirmek için farklı performans ölçütleri üzerinde durulmaktadır. Bu tür bir katkı payı ödemesi üretilen sağlık hizmeti ile doğrudan bir ilişki içinde olmadığı için. hastanelerimizin ürettiği hizmetlerden elde edilen gelirlerden bu hizmette emeği geçenlere çok sınırlı bir katkı payı ödenmekteydi.Sağlık Bakanlığı Stratejik Yönetim ilkelerini Skor Performans Değerlendirme Sistemi ile destekleyerek. − Sağlık Bakanlığı stratejilerinin bütçe ile ilişkilendirilmesini sağlıyoruz.
asistan eğitimi ile bilimsel çalışma ve yayınları da performans ölçütleri olarak kabul ettik. Bu ek kazancın işletmede zamanın ve potansiyelin daha verimli kullanılmasını temin ettiğini gözledik. Bu doğrultuda geliştirilen yeni uygulama birçok açıdan değişiklikler getirmektedir. Öncelikle. • Sistemdeki kaçakların kayıt içine alınması. Hastanelerimizin %20’sinde otomasyon var iken. israfın azalması performansa dayalı ödeme sistemini büyük ölçüde sübvanse etmektedir. öncelikle hastanelerimizde yapılan hizmetlerin ölçülebilir hale getirilmesidir. Eğitim hastanelerinde sadece hasta ile ilgili hizmetleri değil. malzemelerin ucuza temin edilmesi. 2003 yılı başında kamu hastanelerinde 40 tam zamanlı çalışan uzman hekim oranı %11 iken bu uygulamalar 20 11 7 sayesinde oran %93’ye ulaşmıştır. Birçok uzman hekimimiz muayenehanelerini kapatarak tam zamanlı olarak hastanede çalışmayı Uzman Hekim Full-Time Oranı (%) tercih etti. bugün bu oran %100’dür. • Uygulama düzenli bir kayıt sisteminin oluşmasını sağladı. 250 . İkinci husus ise. • Yapılan işe karşılık ek ödeme anlamına gelen performansa dayalı ek ödemeyi. yapılan işle kazanç arasında bir paralellik kurarak. • Hizmet talebinin karşılanmasında motivasyonu artıran önemli bir unsur olmuştur. zamanın ve potansiyelin daha verimli kullanılabileceği bir sistem oluşturduk. ameliyathaneler daha uzun süreli kullanılmaya başlandı. Performansa dayalı döner sermaye 11 2010 93 katkı payı ödenmesi sonucunda birçok hastanemizde mesai saatleri gönüllü olarak uzatıldı. hizmet arzını ve verimliliği artıran bir teşvik aracı olarak uygulamaktayız. bu ölçülebilir hizmetlerin değerlendirilip hizmeti üretenlere yansıtılmasıdır. Birinci basamak sağlık kuruluşlarında çalışanların bulunduğu yerin mahrumiyeti oranında Uzman Hekim Full-Time Oranı (%) ödüllendirilmesi ve koruyucu hekimlik uygulamalarının performans ölçütleri olarak öne 1995 7 2002çıkarılması bu uygulamanın önemli özelliklerindendir. Bu uygulamanın ortaya koyduğu birinci husus. Hizmeti üretenlerin katkıları oranında bunun karşılığından pay almaları hakkaniyete daha uygundur. Böylece asistan eğitimi ve bilimsel çalışmaları teşvik ettik. 0 Böylece ülkemizde sayıca yetersiz olan 1995 2002 2010 hekimlerimizin kamu hastanelerindeki Grafik 54 verimliliği artmıştır.Sağlıkta Dönüşüm Programında performans göstergelerinin belirleneceği ve performansa bağlı ödeme sistemleri geliştirileceği hükmü yer almıştır. Hizmet talebi giderek 100 93 karşılanan vatandaşlarımız sebebiyle hastanelerimizde gittikçe artan hasta 80 yükünün üstesinden gelmede bu 60 uygulamanın büyük rolü oldu.
• Bekleme süreleri önemli ölçüde azaldı. Bu kapsamda. Bu düzeyde çeşitliliğe sahip olan hastalar içerisinde karşılaştırılabilir sınıflamalar yapılması ve çeşitliliğin kabul edilebilir düzeylerde tanımlanmış olması TİG’ de ana yapıyı yani gruplamayı meydana getirmektedir. Bu kapsamda üniversite ve özel hastanelere de teknik destek çalışmalarına başladık. Hastanelerde Teşhis İlişkili Grup uygulamasının temel unsurları yatan hasta dosyalarındaki tıbbi veriyi oluşturan hekimlerimiz ve bu verileri kodlara çevirecek olan klinik kodlamacılardır. internet üzerinden Sağlık Bakanlığı sunucuları ile bağlantıyı kuran özel bir yazılım aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. Uygulamanın üniversite ve özel hastaneleri de kapsamasını hedeflemekteyiz. 251 . Maliye Bakanlığı. sosyokültürel ortam ile ilişkili olarak kendine has ve tekildir. Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) yaklaşımında ise sadece sınıflama ile kalınmamış sınıflanmış veriyi temel alan bir gruplama mantığı oluşturulmuştur. ICD 10 (International Classification of Diseases version 10) ve hatta CPT (Current Procedural Terminology) gösterilebilir. Bu sınıflamalar anatomi temelinde. a. tıbbi verilerin klinik kodlar haline dönüştürülerek kaydedilebilmesi için yazılım alt yapısı geliştirilmiş ve klinik kodlamacı yetiştirilmesi amacıyla gerekli eğitimler yapılmıştır. • Halk arasında “bıçak parası” diye bilinen yanlış uygulama ile mücadelemiz kolaylaştı. Klinik kodlama çalışması her bir hastane içerisinde tek bir birimden. Gruplamada öncelikle teşhis ve ek teşhislerin üzerinden hareketle. Birçok gelişmiş ülkede uygulanan TİG. aile durumu. • Vatandaşa ayrılan muayene süreleri arttı. Ülkemizde 2005 yılında Sağlık Bakanlığı. • Sağlık kuruluşlarının gelir-gider dengeleri hassasiyetle takip edilir hale geldi. Konuyla ilgili olarak Bakanlığımız bünyesinde Teşhis İlişkili Gruplar Şubesini kurduk. • Bir üst kuruma sevk oranları makul seviyelere indi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ nın ortak çalışması olarak başlamış ve Hacettepe Üniversitesi tarafından yürütülen bir araştırma projesi ile 2009 yılı Kasım ayında tamamlanmıştır. tıbbi işlemler de göz önünde bulundurularak grup homojenitesi sağlanmaktadır. girişim çeşitliliği temelinde veya patolojik bulgu temelinde bazen de bunların kombinasyonları şeklinde olabilmektedir. Her bir hasta kendi risk faktörleri. Aralık 2010 tarihinden itibaren Bakanlığımız Hastanelerinde pilot çalışmalarla TİG uygulamasını başlattık. Örnek olarak SUT (Sağlık Uygulama Tebliği). Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) Sağlık alanında bilinen geri ödeme sistemlerinin bir çoğu sınıflama yaklaşımına göre kurgulanmıştır.
• Ulusal bazda yatan hasta ve ayaktan hasta çeşitliliğinin gözlenmesi ve bölgesel dağılımlarının tespiti. Kıdemli Mali Yönetim Uzmanı. • Sağlık için ayrılan kaynakların özellikle hastalık grupları arasında nasıl dağıtılacağı konusunda tüm politika yapıcıların önüne net ve anlaşılabilir bir tablo sunması. • Klinik faaliyetlerin ölçülmesi gibi çalışmaların gerçekleştirilmesi. • Hekim ilişkilerini geliştirmesi ve hekimler arası karşılaştırma aracı olarak kullanılması. • Hastanelerde klinik ve finansal kararların verilebilmesi için bir araç olarak kullanılması. • Hastaneler arası performans değerlendirilmesi ve karşılaştırma yapılabilmesi.Robert Dredge. • Klinik rehber ve protokollerin geliştirilmesinde destek veri oluşturulması. • Hastane içi yönetim aracı olarak kullanılması. • Kalite ve kullanım ölçümlerini gerçekleştirme yönünde iyi bir araç olarak kullanılması. Keele Universitesi (İngiltere) TİG uygulamasının sağlık sistemimize katkıları şunlardır: • Üretilen TİG’lerin finansman ve global bütçe dağıtım aracı olarak kullanılması. • Hastanelerde bakım kalitelerinin karşılaştırılması. • Makro ve mikro sağlık politikalarının oluşturulmasında önemli pratik bilgiler vermesi. 252 .
Kodlama işi farklı bir olup bu eğitimi almış kimselerce yapılır. Hasta verileri kağıt/dosya ortamında veya Hasta verileri kağıt/dosya ortamında veya elektronik ortamda üretilir. işlem veya tanıların cinsiyet uyumsuzlukları işlem veya tanıların cinsiyet yapmaktadır ve gibi temel gibi konularda program kontroluyumsuzluklarıbu tipkonularda konulardakontrol yapmaktadır veindirmektedir. uyumsuzlukları. Hangi formatta gelirse formattakodlamacı veriyi değerlendirme yetisine gelsin gelirse gelsin kodlamacı veriyi değerlendirme yetisine sahiptir. nasıl ve ne içerikte gönderileceği klinik kodlamacının ekipleri tarafından elektronik Verinin nasıl ve ne içerikte gönderileceği klinik kodlamacının bir uzmanlık ortamdaki dosyayı incelemesi sonucunda gerçekleşir. TİG Veri Giriş Programını kullanırlar Kullanılan yazılım birçok denetim içerir. Klinik kodlamacılar Bakanlık sunucularına veri göndermek Klinik kodlamacılar Bakanlık sunucularına veri göndermek için için TİG Veri Giriş Programını kullanır. 253 . Yaş tanı Kullanılan yazılım birçok denetim içerir. Verinin Hastaneden gelen veriler klinik kodlama kağıt ortamındaki veya gönderilmektedirler. Klinik kodlamacılar bu faaliyeti gerçekleştirmek için en az bir Klinik kodlamacılar bu faaliyeti gerçekleştirmek için en az bir haftalık bir eğitim almak zorundadır. Hangi elektronik ortamda üretilir. uzmanlık olup bu eğitimi almış kimselerce yapılır. sahiptir. haftalık bir eğitim almak zorundadırlar. Yaş tanı uyumsuzlukları. Kodlama işi farklı kağıt ortamındaki veya elektronik ortamdaki dosyayı incelemesi sonucunda gerçekleşir.• Hastanede Üretilen Verinin Sistem İçerisinde Akışı ve Düzeni Hastaneden Üretilen Verinin Sistem İçerisinde Akışı ve Düzeni Hastaneden gelen veriler klinik kodlama ekipleri tarafından gönderilmektedir.konularda hata program hata oranlarını asgariye bu tip temel oranlarını asgariye indirmektedir.
belirliVeri Girişiçin Hastaneler ürettikleri de desteklemektedir. Sunucu içerisindeki Gruplama yazılımı her gelen hasta verisini uygun bir TİG’e ve arşivlenir. kalitesinin artırılması ve oluşturulması bu tür çalışmalarda elzem bir çalışmadır.tr sayfasında dönemsel olarak yayınlanmaktadır. 15 254 . Belirli tarih aralığında. Bu noktadan sonra çağrılıp düzeltilerek tekrar kayıtincelenmesi. TİG TİG’ler veya belirli bir hasta düzeltmeleri deyapılmış ise bu Belirli tarihGiriş Programı aracılığıyla Programı ayrıca için bir hata desteklemektedir.Her bir hastanemizden gelen veri Bakanlığımız sunucularında o hastane adına toplanır ve Her bir hastanemizden gelen veri Bakanlığımız sunucularında o hastane adına toplanır arşivlenir. Sunucu içerisindeki Gruplama yazılımı her gelen hasta verisini uygun bir atar ve verinin geldiği hastane adına kayıt altına alır.saglik.gov. Geri bildirim oluşturulması bu tür çalışmalarda elzemdir. Bu analizlerin daha detaylı olması konusunda gün geçtikçe tecrübe birikimi sağlanmaktadır. kalitesinin artırılması ve tabiî ki ödeme hesaplamalarının ve simülasyonlarının yapılmasını gerektiren süreçtir. ile gelir ve döngü bu şekilde ilerler. ve döngü bugönderme işlemi olduğuna dair bilgi klinik kodlamacının önüne uyarı ekranı aracılığı Hastaneler ürettikleri TİG’leri internet arayüzlerinden takip edebilirler. TİG Veri Giriş Programı ayrıca düzeltmeleriTİG’leri internet arayüzlerinden takip edebilirler. Analizler merkez analiz ekibi tarafından yapılmaktadır ve www. Üretilen TİG aracılığı ile gelir veri şekilde ilerler. Üretilen TİG ve başarılı bir veri TİG’e atar ve verinin geldiği hastane kodlamacının önüne uyarı ekranı ve başarılı bir gönderme işlemi olduğuna dair bilgi klinikadına kayıt altına alır. tabiî ki ödeme hesaplamalarının ve simülasyonlarının yapılmasını gerektiren süreçtir.gov.tig. Geri bildirim Bu noktadan sonra yapılması gerekenler verinin incelenmesi.saglik. veri Veri aralığında. belirli TİG’ler sunucudan çağrılıp düzeltilerekiçin bir hata yapılmış ise bu veri Veri Giriş Programı aracılığıyla için veya belirli bir hasta tekrar kayıt altına alınabilmektedir. Bu analizlerin daha detaylı olması konusunda gün geçtikçe tecrübe birikimi sağlanmaktadır. sunucudan yapılması gerekenler verinin altına alınabilmektedir.tig. Analizler Analizler merkez analiz ekibi tarafından yapılmaktadır ve www.tr sayfasında dönemsel olarak yayınlanmaktadır.
Türkiye’de bir ilk olan bu değerlendirme sistematiği önümüzdeki süreçte daha etkin ve daha olumlu sonuçların elde edilmesine katkı sağlayacaktır. ek ödemelerin zamanında yapılmasının devamlılığı ile önceden belirlenmiş performans hedeflerinin yerine getirilmesi ve diğer parametreler bir bütünlük içinde ele alınarak sistematik bir değerlendirme modeli oluşturulmuştur. ¾ Hastanenin yaşı. • Düzeltme faktörünü oluşturan bazı parametreler: ¾ Hastanenin bulunduğu bölgenin gelişmişliği. Oluşturduğumuz bu modelde her ay düzenli olarak gerekli hesaplamalar yapılmakta. Birinci bölüm ana faktör olarak değerlendirilebilecek bölüm iken ikinci bölüm hastaneler ve yöneticiler arası farklılıkları ortadan kaldırmaya yönelik olarak ele alınan düzeltme faktörünü ihtiva etmektedir. her yöneticinin performans katsayısı belirlenmekte ve belirlenen katsayılar yöneticilerin alacağı ücretlerle ilişkilendirilerek o ay alacağı ek ödemelerine yansıtılmaktadır. OECD. • Ana faktörü oluşturan parametreler: ¾ Kurumsal dinamizmin bozulmaması ve daha iyi hizmet verilebilmesi adına personelin ek ödemelerinin düzenli ödenmesi. oluşturulan modelden diğer ülkelerin elde edeceği önemli dersler olduğu ifade edilmiştir. ¾ Sunulan hizmetlerde genel kabul görmüş kalite standartlarına uygun bir yapının oluşturulması ve korunması. Yönetici Birim Performansı Bakanlığımıza bağlı hastanelerde başhekim. Geliştirdiğimiz bu modelde mâli göstergelerin yanı sıra yöneticilerin görevlerini yerine getirirken dikkat etmeleri gereken bazı yeni idari öncelikleri de belirledik. ¾ Bakanlıkça belirlenmiş performans hedeflerinin yerine getirildiğini gösteren kriterlerdir.b. başhekim yardımcısı. hastane müdür yardımcısı ve başhemşire olarak görev yapan yöneticilerin performanslarının ölçümüne yönelik olarak mâli sürdürülebilirliği esas alan bir model geliştirdik ve Mart 2010 tarihinden itibaren uygulamaya koyduk. Bu göstergeler yöneticilerin önceliklerini de ortaya koymuştur. Sonuçta hizmet kalitesi. 255 . Bu anlamda Yönetici Birim Performansı iki ana bölümün etkisi göz önüne alınarak değerlendirilmektedir. sürdürülebilir borç yapısı. ¾ Hastanenin mâli (ciro) büyüklüğü göstergeleridir. hastane müdürü. 2008 raporunda.
görüş ve önerilerini aldık. Böylece sağlık hizmetine erişim. farklı beklentileri ve uluslar arası akreditasyon sistemlerinin getirdiği mali yük gibi sebepler dünyada pek çok ülkenin sağlıkta ulusal bir kalite sistemi kurmasına sebep olmuştur. Kamu ve özel hastaneler iki farklı standart seti ile değerlendirilmekteydi. Ayrıca dünyada çeşitli ülke örnekleri incelendiğinde. üniversite ve özel hastanelerde pilot çalışmalar yapılarak tüm kurumları kapsayacak şekilde “Hastane Hizmet Kalite Standartları”nı hazırladık. Ancak sağlık kurumlarını kamu.450 alt bileşenden oluşan “Özel Hastaneler Hizmet Kalite Standartları”nı hazırlayıp yayımladık. Kalite ve Akreditasyon Sağlıkta Dönüşüm Programının ana hedeflerinden biri de sağlık hizmetlerinde sürekli kalite gelişimini sağlamaktır. 2008 yılında yaptığımız yeni bir revizyonda ise bu kriterleri hem yapısal. hem dizayn hem de metodolojik açıdan yeniden düzenledik. kurumlar arası deneyim paylaşımı için zemin hazırlamak ve sağlıkta ulusal kalite sisteminin kurulması amacıyla kamu. İkinci bir aşama olarak da bu sisteme 2005 yılında sağlık hizmet sunumunda kaliteyi esas alan Kurumsal Performans ve Kaliteyi Geliştirme çalışması ile kalite boyutunu ekledik. ihtiyaçlar ve Bakanlık stratejimizi temel alarak hazırladık. Hizmet Kalite Standartları adı altında toplam 354 standart ve yaklaşık 900 alt bileşenden oluşan yeni bir sete dönüştürdük. hasta memnuniyetinin ölçülmesi ve belirlenen hedeflere ulaşma derecesinin ölçümüne dayalı kapsamlı bir hastane değerlendirme sistemini hayata geçirdik. Hizmet Kalite Standartları ile birlikte şartlarını yayımladığımız rehberler. 256 . Hizmet Kalite Standartlarını hazırlarken pek çok değerlendiricinin. Ülkelerin sağlık sistemlerinin ihtiyaçları.3. Bu bağlamda Sağlıkta ulusal kalite sistemine sahip ülkeler arasında İngiltere. Danimarka gibi gelişmiş ülkeleri görmek mümkündür. Fransa. Kanada. 2007 yılı başında yaptığımız revizyonla 150 sorudan oluşan bir set haline getirdik. Ülkemizde de sağlıkta ulusal bir kalite sistemi oluşturulurken. hizmet alt yapısı. ulusal ve uluslararası kaynaklar doğrultusunda farklı kurumsal yapılanmalar. Bu kriterleri uluslar arası uygulamalar. süreçlerin değerlendirilmesi. sağlık hizmeti sunucularına uygulamalarda yol gösterici olduğu gibi. uygulamaların yerinde değerlendirilmesi aşamasında da bir çizelge fonksiyonu görmektedir. Performans ve Kaliteyi Geliştirme çalışmasının en önemli parametresini kalite kriterleri oluşturmaktadır. 2003 yılında ülkemize özgü bir uygulama olarak performansa dayalı ek ödeme sistemini geliştirdik. Ayrıca. problemli alanlar ve ülke koşullarını da dikkate aldık. farklı çevrelerden çeşitli uzmanların geri bildirimlerini. Kalite kriterlerini. sağlık hizmetlerinin kalitesinin artırılmasına yönelik yapılan çalışmaların artık daha çok ulusal kalite ve akreditasyon sistemleri üzerinden yürütülmekte olduğunu görmekteyiz. öncelikleri. 2009 yılı içinde özel hastane ve üniversite hastanelerine yönelik olarak toplam 388 standart ve yaklaşık 1. hastane kalite temsilcilerinin. özel ve üniversite olarak ayırmadan hizmet standardizasyonunda yakınlık sağlamak. 100 sorudan oluşan kalite kriterlerini.
Bu kapsamda aşağıda yer alan hususları gözettik: 1. 5. 3. 2. Standartlar dikey ve yatay olmak üzere 5 boyuttan oluşan bir model üzerine yerleştirdik ve kurumun tüm bölümlerini kapsayacak şekilde dizayn ettik. 7. 6. Tanımlar dizininin oluşturulması. Standartların puanlandırılmasının belli bir kural ve stratejiye göre yapılması. Sağlık Hizmeti Yönetimi. Dikey boyutlarda. Destek Hizmeti Yönetimi. İndikatör Yönetimi yer alırken yatay boyutta ise Hasta ve Çalışan Güvenliği bulunmaktadır. Standartların bu boyutlandırma yapısına göre hazırlanması ve dizayn edilmesi.Hastane Hizmet Kalite Standartları Ülkemizdeki tüm sağlık kurumlarını kapsayan “Hastane Hizmet Kalite Standartları” setinde yer alan standartları hazırlarken bilimsel bir yöntem izlemeyi hedefledik. 4. 1. Kurumsal Hizmet Yönetimi. Standartların izlenebilirliği ve analizi için özgün bir kodlama sisteminin geliştirilmesi. Bu şekilde ülkemize özgü bir boyutlandırma yapısı geliştirdik. birbiri ile ilişkilendirilmesi ve kurumun tüm bölümlerini kapsaması için boyutlandırma yapısının geliştirilmesi. Standartların kurum içinde değerlendirilmesi. Kurumsal Hizmet Yönetimi Yönetim Hizmetleri Hasta Bakım Hizmetleri Enfeksiyonların Kontrolü ve Önlenmesi Tesis Yönetimi Acil Durum ve Afet Yönetimi Bilgi Yönetimi Stok Yönetimi Atık Yönetimi Poliklinik Hizmetleri Yönetimi Poliklinik Hizmetleri Acil Sağlık Hizmetleri Biyokimya Laboratuvar Hizmetleri Mikrobiyoloji Laboratuvar Hizmetleri Patoloji Laboratuvar Hizmetleri Görüntüleme Hizmetleri Klinikler Ameliyathane Hizmetleri Yoğun Bakım Hizmetleri Yeni Doğan Yoğun Bakım Hizmetleri Eczane Hizmetleri Sterilizasyon Hizmetleri Transfüzyon Tıbbi Hizmetleri Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Fizik Tedavi Hizmetleri Diyaliz Hizmetleri Doğum Hizmetleri Psikiyatri Hizmetleri Nükleer Tıp Hizmetleri Destek Hizmeti ve Yönetimi Hasta Kayıt ve Halkla İlişkiler Hizmetleri Hasta Dosya ve Arşiv Hizmetleri Mutfak Hizmetleri Çamaşırhane Hizmetleri Morg Hizmetleri İndikatör Yönetimi Kalite İndikatörü 257 . Boyutlandırma Yapısının Geliştirilmesi: Boyutlandırma sisteminde. Bilgilendirme tablolarının oluşturulması. Belirlenen standartların geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarının yapılması.
ülke koşullarını dikkatle alarak ve stratejik hedeflerimizi göz önünde bulundurduk . görüş ve önerilerini aldık ve nihayetinde bugüne kadar edindiğimiz tecrübeleri de kullanarak son derece titiz bir çalışma ile standartları pilot çalışmaya hazır hale getirdik. hastane kalite temsilcileri ve çeşitli uzmanların geri bildirimleri. 5. Tanımlar Dizininin Oluşturulması: Hazırladığımız standartların uygulama ve değerlendirme sürecinde uygulayıcılar ve değerlendiriciler arasında ortak bir dil oluşturulması amacıyla tanımlar dizini oluşturduk. 4. Kodlama ayrıca dikey ve yatay boyutlara sahip olan standartların ilgili boyutları hakkında da kullanıcılara pratik bir bilgi sağlayacaktır. dengeli ve ağırlıklı bir dizayn yapılması sağlanmıştır. Standartların Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması: Geliştirdiğimiz standartların hastanelerde uygulanabilirliğini ve anlaşılabilirliğini değerlendirmek amacıyla farklı illerden. verinin işlenmesine ve hastaneler arasında bir kıyaslamanın yapılmasına da imkan sağlayacaktır.2. Bu yolla standartlara verdiğimiz kodlar. 6. ülke ihtiyaçlarını. Bu sistemde belli bir kural ve stratejiye göre puanlama yapılarak standartlar arasında birbiriyle kıyaslanma ve standartları belli bir kategorizasyona dahil ederek puanlamada bütüncül. ulusal ve uluslararası kaynakları inceleyerek.Bilgilendirme Tablolarının Oluşturulması: Standartların uygulanması aşamasında kurumun özelliğinden ve/veya uygulamasından dolayı kurumda geçerliliği olmayan standartları belirledik. 7. Puanlama Sisteminin Geliştirilmesi: Hazırladığımız standartların puanlanması için bir sistem geliştirdik. Bununla birlikte sahada çalışan değerlendiriciler. Ayrıca niteliksel olarak standartların hasta ve çalışan güvenliği ekseninde olmakla birlikte israfı önleyen. Kodlama Sisteminin Geliştirilmesi: Standartların hastanelerde karşılanma derecesinin belirlenmesinde istatistikî bir kayıt oluşturmak ve standartlara bir kimlik kazandırarak izlenebilirliğini sağlamak amacıyla kodlama sistemi geliştirdik ve standartları bu sisteme uygun olarak düzenledik. Bu standartları değerlendirme sürecinde puanlandırmıyoruz. 258 . farklı hastane türünden ve farklı sektörlerden 24 hastanede pilot çalışmalar yaparak standartların geçerlilik ve güvenirliliklerini test ettik. verimliliği ve memnuniyeti önceleyen bir kavramsal bakış açısıyla hazırlanmasını esas aldık. 3.Standartların Hazırlanması: Standartları hazırlarken mevcut kamu ve özel hastaneler Hizmet Kalite Standartları başta olmak üzere. maliyet-etkin.
640 değerlendirme ölçütü kullanılmaktadır. puanlama. Sonuçta Sağlıkta Ulusal Kalite Sisteminin ana eksenini oluşturan“Hastane Hizmet Kalite Standartları” hem ülkemize özgü oluşu hem de uluslar arası çalışmaların sentezini bünyesinde barındırması ile sağlık sektörüne çok önemli katkılar sunmaya devam edecektir. teknolojik gelişmeler. Bu metodoloji içinde yer alan boyutlandırma. Titiz bir çalışma sonucu hazırlanan ve şu an yayınlanmış olan bu standart setinde eskiye nazaran hem etkinlik hem nitelik hem de uygulanabilirlik açısından büyük bir gelişim sergilenmiştir. tüm hizmet sunucuları için aynı yüksek kalitede hizmeti hedefleyen ve aynı değerlendirme sistemi ile kurumları periyodik olarak değerlendiren. hizmetin kalitesini artırarak toplum sağlığını geliştirmek olan. Bu çalışmalar sonucunda bu standart setinde toplam 295 standart ve 1. süreç içinde bu çalışmaları besleyen ve zenginleştiren unsurlar olacaktır. standart hazırlama. geri bildirimler. amacı.058 değerlendirme ölçütü yer almaktadır. Yaptığımız bu çalışmalar sonucunda sahip olduğumuz Ulusal Kalite Sistemi gelişime açık olup bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da. sürekli iyileştirmeyi hedefleyen. Hastane değerlendirmesinde ise 480 standart ve 1. Türkiye sağlık sisteminde. kodlama. 259 . Bilimsel ve doğru bir metodoloji izleyerek hazırladığımız ve gelişim sürecinde de aynı titizliği gösterdiğimiz bu çalışmalarda “Hastane Hizmet Kalite Standartları”nın etkinliği ve kabul edilebilirliği artmakta ve tüm paydaşların sahiplendiği ortak bir ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. çalışan güvenliği ve çalışanın yararını en az hasta güvenliği ve hastanın yararı kadar önemseyen ve ayrıca üst otoritenin rehberlik ve önderlik fonksiyonunu üstlendiği bir sistem oluşturulması yönünde büyük mesafeler kat ettik. deneyimler ve ülke ihtiyaçları. bilimsel çalışmalar. tanımlar ve bilgilendirme tabloları özgün bir standart setinin oluşturulmasını sağlayarak standartların özgünlüğü itibariyle bu çalışmaya ilk olma özelliği de kazandırdı.Sonuç Bu standartlar hazırlanırken bilimsel bir metodoloji izledik.
bölüm tarafından yapılan analiz sonuçlarını değerlendirmeli.Örnek Standartlar: STANDARTLAR KURUMSAL HİZMET YÖNETİMİ YÖNETİM HİZMETLERİ Kalite Yönetim Birimi bulunmalıdır. Çalışanlara konu ile ilgili eğitim düzenlemelidir. dahili branş uzmanı. o Çalışanlar arasında etkili iletişim ortamının sağlanması. o Tıbbi. o HKS çerçevesinde yürütülen çalışmaların koordinasyonunu sağlamalı. o Düşmelerden kaynaklanan risklerin azaltılması. Yazılı düzenlemeleri kontrol etmeli. cerrahi branş uzmanı. o Tıbbi cihaz güvenliğinin sağlanması konularını kapsamalıdır. o Hasta ve çalışan anket sonuçlarını değerlendirmeli. laboratuvar branş uzmanı. o Bölüm hedeflerine yönelik. idari ve hemşirelik hizmetleri yöneticilerinden birer temsilci. o HKS çerçevesinde hazırlanan. anesteziyoloji ve reanimasyon branş uzmanı. o Transfüzyon güvenliğinin sağlanması. Kalite yönetim direktörü belirlenmelidir. Yazılı düzenlemelerin revizyonunu takip etmeli. o Güvenli ilaç uygulamalarının sağlanması. o Öz değerlendirmeleri yönetmeli. o Radyasyon güvenliğinin sağlanması. o Hastaların doğru kimliklendirilmesi. o Hizmet sunumuna yönelik istatistiki bilgileri değerlendirmeli. Hasta Güvenliği Komitesinde. Kalite yönetim birimi. Kalite yönetim biriminin çalışma ofisi olmalıdır. o Güvenli cerrahi uygulamalarının sağlanması. kalite yönetim direktörü. Hasta Güvenliği Komitesi bulunmalıdır. Komitenin görev alanı asgari. hastane bilgi sistem sorumlusu ve eczacı yer almalıdır. o HKS çerçevesinde belirlenen komitelere üye olarak katılmalıdır. Gerektiğinde düzeltici-önleyici faaliyetleri başlatmalıdır. 260 . Düzenli aralıklarla toplanmalıdır.
Yılda en az bir kez çalışanlara eğitim verilmeli. El hijyeni eğitimi.STANDARTLAR Çalışan güvenliği komitesi bulunmalıdır. Çalışan Güvenliği Komitesinde. Çalışanlara konu ile ilgili eğitim düzenlemelidir. o Alkol bazlı el antiseptikleri ile ilgili alınması gereken güvenlik önlemleri konularını kapsamalıdır. enfeksiyon hemşiresi. Düzenli aralıklarla toplanmalıdır. El antiseptik solüsyonu iç istemleri her bölüm için düzenli olarak üç ayda bir takip edilmeli. o El hijyeni endikasyonları. Gerektiğinde düzeltici-önleyici faaliyetleri başlatmalıdır. o Bölümlerde el antiseptik solüsyonlarının yeterli kullanılmadığı tespit edildiğinde iyileştirme faaliyetleri yapılmalıdır. Komitenin görev tanımı asgari. bir hekim. Çalışanlara hastane bilgi sistemi üzerinden el hijyenini hatırlatan uyarıcı mesajlar gönderilmelidir. 261 . o Gözlemler asgari yoğun bakım ve kliniklerde yapılmalı. o Kesici delici alet yaralanma risklerinin azaltılması. o Gözlemler yoğun bakımlarda sağlık çalışanlarının tamamını kliniklerde ise en az %10’unu kapsamalıdır. o Tıbbi. El hijyenini sağlamaya yönelik eğitim programı hazırlanmalıdır. o Çalışan personelin zarar görme risklerinin azaltılması. o Riskli alanlarda çalışanlara yönelik gerekli önlemlerin alınması. radyoloji teknisyeni) bir temsilci yer almalıdır. o El hijyeninin önemi. idari ve hemşirelik hizmetleri yöneticilerinden birer temsilci. o Fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kalınma risklerinin azaltılması. “5 Endikasyon Kuralı Gözlem Formu” ile çalışanlar üzerinde haberli gözlem yapılmalı. o Eğitimler meslek gruplarına göre düzenlenmelidir. güvenlik amiri. o Kan ve vücut sıvılarıyla bulaşma risklerinin azaltılması. Her yatak başında alkol bazlı el antiseptik solüsyonları bulunmalıdır. o El antiseptikleri ile ilgili genel bilgileri. anestezi teknisyeni. Sağlık hizmeti sunulan alanlarda alkol bazlı el antiseptikleri bulunmalıdır. o Gözlemler her üç ayda bir yapılmalı. o Eldiven kullanımı ile ilgili kuralları. psikiyatrist veya psikolog veya sosyal hizmet uzmanı ve diğer meslek gruplarından (laboratuvar teknisyeni. kalite yönetim direktörü. El hijyeni uyumunun değerlendirilmesine yönelik düzenleme yapılmalıdır. o Sağlık taramalarının yapılması konularını kapsamalıdır. o El hijyeni sağlama yöntemleri. El hijyenini sağlamaya yönelik malzeme bulunmalıdır.
.
UYGULAMA 9.D. Sağlıkta Finansal Yönetim .
264 .
5 katına çıkmıştır.925 23. *Maliye Bakanlığı.159 2009 317. Ana Adı Doğum Yeri Ülkemizde kişi başına ortalama hekime müracaat sayısı sekiz yılda 2. verimli ve rasyonel kullanılamadığı görülmektedir.462 2003 119.000 378.867 46.000 119.000 200. Sağlık Harcamaları Sağlık hizmet sunumuna hem sayısal hem kalite olarak baktığımızda Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde kaynakların yeterince etkili. Doğum Tarihi Bu tablonun oluşmasında Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde vatandaşlarımızın Cinsiyeti Erkek ilaç ve sağlık hizmetine ulaşımındaki engellerin kaldırılmasının82 büyük etkisi vardır.KİŞİNİN AKTİF YEŞİL KARTI VAR Kayıt Defteri . 2003 yılında ilaç ve tedavi masraflarını kendi cebinden karşılayanların oranı % 32.012 21.987 2006 205.Kişi Bilgileri (Hızlı Giriş Ekranı) Kişi Bilgileri Güncelleme TC Kimlik No 2003–2010 yılları arasında faiz Vergi Kimlik No kamu harcamalarındaki artış % 218 iken kamu dışı genel GÜVENLİ ÇIKIŞ sağlık harcamalarındaki artış % Dosya Noür. **DPT < Ana İşlemler Menüsü 2009 ve 2010 Yılı Rakamları DPT Tahminidir.7’ye düşürülmüştür.000 Faiz Dışı Harcamalar Kamu Sağlık Harcaması 17. DAĞLIOĞLU MAN Adres İl İlçe Kızılık Soyadı ADANA MERKEZ 265 .283 42.989 2010 378. verimli ve hakkaniyetli bir sağlık sistemi oluşturmuştur.000 Grafik 55 KİŞİ BAİLGİLERİ GÜNCELLEME EKRANI < Kullanıcı İşlemleri Kaynak: TÜİK.000 45. Üstelik.1.246 49.000 30.564 300.1 Baba Adı iken 2010 yılında bu oran % 11. Sağlıkta Dönüşüm Programı kaynakların optimum kullanımını sağlayarak etkili.000 60.020 17.389 2005 165.530 2008 273.462 2004 141.116 2007 235.449 30.564 15. Faiz Dışı Genel Kamu Harcamaları* ve Kamu Sağlık Harcamalarının ** Artış Eğilimleri 400.157 34.246 49.020 100. Tablodaki rakamlar Sağlıkta Dönüşüm Programı 184’d Soyadı ile birlikte sağlık harcamalarınınAdaşırı arttığı iddialarının doğru olmadığını göstermektedir.
3 0. 2008 yılı için bu rakam 618 ABD Dolarıdır. 2008 değiştirmek için ise bualtrakam1.7 olarak gerçekleşmiştir. yılında aralığın sağ köşesini sürükleyin. Grafik veri aralığının boyutunu Hekime Müracaat Sayısı (yıl) 7 6 5 4.8 iken 2002 yılında % Birinci Basaİkinci Basam Toplam 0.9 1.3 4. İkinci ve İkinci Basamak Üçüncü Basamak Grafik 57 266 . 2008 yılında ise bu rakam % 4. hem kaynakları optimum kullanmaya devam etmek hem de sağlık hizmetleri için ayrılan kaynağı (ülkemizin mâli imkanları çerçevesinde) artırmakla mümkündür.7 4.Yüksek teknoloji kullanımının sağlık hizmetleri maliyetini artırdığı genel bir kabuldür.1 1.3 içerisinde özel7. Sağlık hizmetlerinin nicelik ve nitelik olarak daha fazla iyileştirilmesi. Radyolojik Görüntüleme Fiyatları (2010 rakamları ile TL) Grafik 56 1995 2002 2010 Kamu sağlık harcamalarının GSYİH’ya oranı 1995 yılında %1. Ancak Türkiye’de maliyet etkili politikalarımız sonucunda yüksek teknoloji kullanımı sebebiyle oluşabilecek yüksek maliyetleri önledik.8 1.0 Satınalma gücü paritesine göre kişi başı kamu sağlık harcaması 1995 yılında 122 ABD Doları iken 2002 yılında 330 ABD Dolarına ulaşmıştır.0 sağlık harcamalarının payı 1995 yılında % 0.6’ya ulaşmış.1 7. Toplam sağlık harcamaları 1.7 1.4 olmuştur.8’e ulaşmıştır.8 0.5 0.7 iken 2002 yılında % 1.5 1995 Birinci Basamak 2002 2010 Toplam 3 2.9 3 2.3 3.6 4 3 2 1 0 1.3 7.
ABD Doları) 846 618 466 330 228 136 2002 özel kamu Türkiye 2008 Grafik 60 Kaynak: TÜİK.3.7 1.1 Yıllara Göre Kamu ve Özel Sağlık Harcamalarının GSYİH İçindeki Payı (%) 7 6 5 4 3 2 1 2.0 4.8 0.6 5.7 3. 2010 700 600 500 400 300 200 85 60 1995 25 0 özel 51 66 1995 kamu 122 149 Grafik Türkiye 59 Kaynak: TÜİK.8 3.9 1.8 6.8 3.5 1.4 1.8 5.8 1.6 1.0 6.4 6.1 4. 2010 173 215 100 Kişi Başı Kamu ve Özel Sağlık Harcaması (ABD Doları) 624 456 188 133 55 168 71 179 250 83 212 295 Kamu 155 168 140 2002 240 289 302 395 Özel 457 Türkiye 442 2002 136 330 466 132 339 471 157 200 390 2008 422 547 622 234 505 739 262 552 814 2008 228 618 846 900 800 700 600 500 400 300 200 173 100 122 51 0 1995 Kişi Başı Kamu ve Özel Sağlık Harcaması (Satınalma Gücü Paritesi .6 1.7 5.5 1.1 Kamu 0 Özel 1995 Türkiye 1995 60 25 85 79 35 114 91 36 127 107 42 149 Kamu 114 129 73 2002 75 187 204 Özel 105 49 154 Türkiye 2002 133 55 188 174 221 68 2008 89 242 310 259 123 382 301 140 441 375 178 553 20 4 1 6 Grafik 58 Kaynak: TÜİK.7 1.4 4.4 5.7 4.4 5.8 1.8 3. 2010 267 .5 5.
Bu programın sağlıkla ilgili kısmı ise sağlık hizmetlerinin kalitesinin artarak devam etmesi ve finansal sürdürülebilirliğin garanti altına alınmasıdır. kamu kaynaklarının etkili. düzenlenen programdır. 2009 finansal krizi ve sonrasını başarı ile idare eden ekonomii maliye ve planlama yönetimi sayesinde Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın finansal sürdürülebilirliği başarı ile devam etmektedir. Gelişmeye ve değişime açık bir yapı arz eden ve üç yıllık perspektife sahip olan Program. Orta Vadeli Mâli Programın Amacı: • Kaynak tahsisini stratejik amaçlar doğrultusunda belirlemek. Sağlık Harcamalarının Takibi Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına yönelik alınacak tedbirler arasında sağlık hizmetlerinde kalite maliyet etkinliğinin sağlanması amacıyla sağlık harcamalarının sistematik olarak izlenmesi. b. ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılmasını. Bu komisyon tarafından sağlık harcamalarının gelişimine ilişkin analizler yapılmakta ve bu analizler sonucunda gerek duyulması halinde yeni politikalar belirlenmektedir. Böylece kaynakların sektörler tarafından optimum kullanımı sağlanacaktır. • Makro politika öncelikleri kapsamında gelişen sektörlere tutarlı amaç ve politikalar sunmaktır. Orta Vadeli Mâli Program Orta Vadeli Mâli Program. • Türkiye’nin son yıllarda ekonomi ve sosyal alanda kat etmiş olduğu gelişmelerin sürdürülebilirliğini garanti altına almak. değerlendirilmesi ve gerekli stratejilerin geliştirilmesini sağlamaya yönelik olarak Sağlık Harcamaları İzleme ve Değerlendirme Komisyonunu kurduk. 268 . Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına yönelik alınacak tedbirler arasında sağlık hizmetlerinde kalite maliyet etkinliğinin sağlanması amacıyla sağlık harcamalarının sistematik olarak izlenmesi. hesap verebilirliği ve mali saydamlığı sağlamak üzere.a. Program uygulamaları ile Programı etkileyebilecek gelişmeler izlenerek değerlendirilmektedir. Bu program ile kamu sağlık harcamalarına ait üç yıllık bir bütçe ortaya koyulmuştur. her yıl yenilenmekte. yıllık uygulamaların sonuçları ve ülkedeki değişimleri dikkate alarak. değerlendirilmesi ve gerekli stratejilerin geliştirilmesini sağlamaya yönelik olarak hükümetçe Sağlık Harcamaları İzleme ve Değerlendirme Komisyonunu kurduk. Bu komisyon tarafından sağlık harcamalarının gelişimine ilişkin analizler yapılmakta ve bu analizler sonucunda gerek duyulması halinde yeni politikalar belirlenmektedir.
Sosyal Güvenlik kapsamında olan hak sahipleri. Yeşil kartlı hastalar Yeşil Kartlarıyla müracaat etmekteydi. Global Bütçenin Yönetimi Hükümet olarak Sağlık Bakanlığınca sunulan sağlık hizmetlerinin finansmanında uygulanmak üzere ilk kez 2006 yılında “Global Bütçe Modelini” geliştirdik. Global bütçe ile sağlık hizmetleri için ödenecek toplam bedele bir sınır koyarak sağlık harcamalarını kontrol altında tutulmasını amaçladık. faturalandırma sistemine dayanmaktaydı. Global bütçe. geri ödeme kurumları adına kesilen fatura eklerine belgelerin birer örneğini koyulmakta. asılları ise aylık olarak İl Sağlık Müdürlüğüne gönderilmekteydi. tahlil ve tetkik kâğıtlarının birer fotokopisi çekilerek kuruluşta saklanmakta. İkinci basamakta yapılan muayeneler sonucunda. Global Bütçe Öncesi Durum Hizmetin finansmanı. hasta sevk kâğıdı veya sağlık karnesi ile yapılan muayene ve tetkikleri gösteren muayene istem fişi.2. tahlil ve tetkik kâğıtlarının birer fotokopisi çekilerek kuruluşta saklanmakta. birer örneğini de dosyada saklamaktaydı. ileriye dönük olarak genellikle bir mali yıl için sunulacak hizmetler karşılığı tahsil edilecek tutarı. İl Sağlık Müdürlüğü bu şekilde il genelindeki 1. birinci basamak resmi sağlık kurumuna sağlık karnesi ile birlikte vizite kağıdı veya hasta sevk kağıdı ile müracaat edebilmekteydi. Öte yandan geri ödeme kurumlarında fatura inceleme işlemleri çok büyük iş yükü oluşturuyordu. diğer bir bakış açısı ile de harcama sınırını ve hedefini ifade eder. Birinci basamak hizmetlerinde sosyal güvencesi olmayan vatandaşlar muayene ücretini cepten ödemek zorundaydı. vizite kâğıdı. a. asılları ise geri ödeme kurumlarına kesilen faturalar ile birlikte gönderilmekteydi. basamak sağlık kuruluşlarından gelen bu belgeleri kişi kişi ve geri ödeme kurumları bazında ayrıştırarak her bir kişi ve geri ödeme kurumu adına verilen hizmet bedelini hesaplayarak fatura kesmekteydi. Ve ayrıca fatura ve eklerini posta yoluyla geri ödeme kurumlarına göndermekteydi. İl Sağlık Müdürlüklerine. Faturaları zamanında incelemek neredeyse imkansız hale gelmişti. hasta sevk kâğıdı veya sağlık karnesi ile yapılan muayene ve tetkikleri gösteren muayene istem fişi. Birinci basamakta yapılan muayeneler sonucunda. 269 . vizite kâğıdı.
¾ Diğer (Hazine payı gibi) hususlar yer almaktadır. Protokolde. 2004-2010 Yıl 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Toplam Tahakkuk 5.000.000.241.000 1.789.231. hangi tarihte ve ne miktarda ödeneceği.522.000.668.8 milyar TL’si tahsil edilmiştir. ay bazında belirlenen Yeşil Kart ödeneklerinde ödeneğin serbest bırakılması.759.000.000 11.173.000.000.000 10.000 10.089.000. global bütçe ile sağlanan mutabakat gereği tespit olunan ödeme tutarını aşan miktarın terkin edilmesini sağlamak üzere Bakanlar Kurulu Kararı çıkarılmaktadır.426.000 10.000.000 1.000 61.000. SGK ödemesinde ise peşin olarak ödenmesi sistemi ile gerçekleştirilmektedir.068.670.000.030.000 9.245.000.183.629.000 4.000 12.000.000 7.721. Sağlık Bakanlığı.000.000 12.000 72.000 Terkin 753. Global Bütçeyi Aşan Alacakların Tespit Edilmesi ve Terkini: Her yıl.301. • Tablo 7: Yıllar İtibariyle Kamu Tahakkuk-Tahsilat ve Terkin Rakamları.000 1.000. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (SGK) arasında protokol imzalanması ile başlamaktadır.821.000 2.000.000 9.000 1.000.000 13.000.000. bu bedelin 61.000 6.936.072.000. ¾ SGK kapsamındaki ve Yeşil Kartlı vatandaşlar ile tedavi giderleri Genel Bütçeden karşılanan diğer kişilere sunulan tedavi hizmetleri karşılığında Sağlık Bakanlığına ödenecek toplam miktar.000. Bakanlığımız kurumlarının Sosyal Güvenlik Kurumuna verdiği hizmet bedelinin son 7 yılda yaklaşık olarak %15’i terkin edilmiştir. Diğer taraftan Protokolde belirlenen toplam tutar.000.000. • Global Bütçe Uygulaması: SGK ile Sağlık Bakanlığı arasında “Götürü bedel hizmet alım sözleşmesi” imzalanmaktadır.852.233. 270 .000.000 14. Global Bütçe Uygulama Aşamaları • Global Bütçe Miktarının Belirlenmesi: Maliye Bakanlığı.000 Tahsilat 5. Çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak global bütçeyi aşan hizmet bedellerinin terkin edilmesine ilişkin usul ve esas imzalanmakta ve bu tutarlar Sağlık Bakanlığı Hastanelerinin alacaklarından terkin edilmektedir.870. ¾ Belirlenen tutarın hangi geri ödeme kurumunca.000 1.000 2004–2010 yılları arasında Bakanlığımız kurumlarının Sosyal Güvenlik Kurumuna (Yeşil Kart dahil) verdiği hizmetin bedeli 72 Milyar TL civarında iken.b.000.
Vatandaşlarımıza yansıyan olumlu sonuçlarla birlikte kamu kurum ve kuruluşları arasında işleyen bürokrasiyi ve kırtasiyeciliği de azalttık. hizmet alımlarında standartların belirlenmesi gibi tedbirleri almalarını sağladık. • bu işlemlerle ilgilenen personelin mesailerinde.2 milyar belge söz konusudur. Kurumlarımızın gelirleri kadar gider yapmaları amacıyla etkin stok yönetimi. Birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından verilen sağlık hizmetlerinde global bütçeyi resmi olarak başlattık ve ödeyici kurumlarla doğrudan hizmet alımı sözleşmeleri imzaladık. kan şekeri ölçümleri gibi her türlü hizmeti de ücretsiz hale getirdik. birinci basamak sağlık kurum ve kuruluşlarımızca verilen ruhsatlar için alınan sağlık raporları. Sağlık Bakanlığına bağlı tesislerde yılda yaklaşık 400 milyon hasta muayene edildiğini ve her hastanın tedavisinde fatura hariç en az üç belge oluştuğunu düşünürsek 1. sevk kâğıdı. • posta giderlerinde. Bu uygulama ile öncelikle vatandaşın birinci basamak sağlık hizmetine erişimini kolaylaştırdık. geri ödeme kurumlarında son bulan fotokopi. Sosyal Güvenlik Uygulama Tebliği kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın birinci basamak sağlık kuruluşlarında verilen tüm hizmetlerin. evlilik için alınan sağlık kurulu raporları. 271 . sürücü ehliyetleri için alınan sağlık raporları. Başvurularda herhangi bir belge istenmemesini de sağladık. bütçe ve ödeme işlemleri hızında çok ciddi artış sağladık.c. vatandaş için ücretsiz olmasını sağladık. kan gurubu tespitleri. belge. sağlık karnesi ve faturadan oluşan kırtasiyeciliğin son bulmasını sağladık. Birinci Basamakta Global Bütçe Uygulaması 08/03/2007 tarih ve 5597 sayılı Kanunun 4.5 Milyar adetlik fotokopi ve kırtasiyecilik işlemine son verdik. 2007-2010 yılları arasında birinci basamak hizmetlerinde yaklaşık 5 Milyar 500 milyon evrak kullanımı ve 4 milyar 176 milyon fotokopi çekme işlemine son verdik. Geri ödeme kurumlarına fatura ve dayanağı belge gönderme işlemine son vererek sağlık ocaklarında başlayıp. gereksiz zaman kaybında. Global bütçeye geçilmesi ile birlikte kanunda %15 olarak belirlenen hazine payının 2009 yılında %1. Sadece muayeneleri değil. 2010 yılında %3 olarak uygulanması ve 2011 yılında %1 olarak uygulanacak olması sebebiyle işletmelerimizin giderlerini azalttık. kırtasiyecilik işlemlerinden kaynaklanan.2 milyar adet evrakın en az iki defa çoğaltma işlemine tabi olduğunu hesaplarsak 2. Fatura ve ekindeki belgeyle birlikte 1. • sağlık personelinin. Bu uygulama ile kurumlarımızın finansal açıdan geleceği planlamalarını sağladık. Yine aynı şekilde. maddesi ve 5502 Sayılı Kanuna eklenen Ek Madde-2 ile global bütçenin ilk adımını attık. Global bütçe uygulaması ile maliyetlerde azalma.
hastanelerimizin personel yükü.• geri ödeme kurumlarında yapılan inceleme işlemlerinin bitmesinden dolayı buradaki iş gücünde çok büyük bir tasarruf söz konusudur. d. döner sermayeden çalıştırılan personel giderlerinin kurumlar arasında oluşturduğu dengesizliğin azaltılması amacıyla uygulanmaktadır. Bu parametreler. Hastane Rollerine Uyum: Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğünce belirlenen hastane rollerine uyum gösteremeyen kurumlardan tahakkukunun % 1’i kadar kesinti yapılması öngörülmüştür. • • • • • • • • • • Ayaktan Hasta Geliri: Sadece ayaktan hasta muayenesi ile gelir elde eden kurumlarımızın tahakkukunun % 75’ini tahsil etmeleri. Bu kurumlara tahakkukunun % 1’i kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. verdikleri hizmetten dolayı ilave bir gider oluşturduğundan istasyonların entegre edildiği kurumları desteklemek için tahakkuklarının %1’i kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. Bundan dolayı ayaktan hasta muayenesi ile oluşan tahakkukun tahsilata oranı % 75 olarak uygulanmaktadır. Global Bütçenin Hastanelere Dağıtımı İşletmelerimizi finansal açıdan rahatlatmak için global bütçe ile belirlenen ödeneklerin planlamalarını yapmaya başladık. 2010 yılının Aralık ayından itibaren Bakanlığımızca geliştirilen Teşhisle İlişkili Gruplar (TİG) uygulaması dikkate alınarak yapılmaktadır. Bunun yerine. Daha önce sadece fatura üretimini dikkate alan planlamalar yapılmaktaydı. kira.) kurumlar arasında oluşan dengesizliğin düzeltilmesi amacıyla uygulanmaktadır. Bina Bakım-Onarım Gideri: Bu parametre bina bakım-onarım giderlerinin oluşturduğu dengesizliğin giderilmesi amacıyla uygulanmaktadır. 272 . Satın Alma Yönünden Bağlılık: Başka kurumların satın alma işlemini yürüten hastanelerin teşviki amacıyla uygulanmaktadır. Bu kurumlara bağlı hastane başına tahakkukunun binde 2’si kadar ilave tahsilat sağlanmaktadır. Stok Kayıt Düzeni: Kurumun stok kayıtlarının düzensiz ise tahakkukunun % 1’i kadar kesinti yapılması öngörülmüştür. Yatan Hasta Geliri: 2010 yılı global bütçesinde tahsilatın tahakkuka oranı % 90 olacağından bu oran yatan hasta gelirine aynen yansıtılmaktadır. Çerçeve Alımı Yapılması: Çerçeve alımı yapmak üzere görevlendirilmiş hastanelerin teşviki amacıyla uygulanmaktadır. B1 Tipi 112 Entegre İstasyonu: B1 tipi entegre 112 istasyonları. yakıt vb. asgari giderlerini karşılamaktadır. hizmet verdiği alan büyüklüğü. Kapalı Alan Gideri: Kapalı alana bağlı giderlerden dolayı (elektrik. Personelin Kuruma İlave Yükü: Bu parametre. ayaktan ve yatan hasta sayıları gibi birçok parametreyi göz önünde tutarak tespit ettiğimiz oranlara göre planlama yaklaşımına geçtik.
402.875 TL YATAN / AYAKTAN ORANI (TL) -8.160 6.803.80 0.TAHSİLAT SEYRİ KAPALI ALAN (M2) BİNA AMORTİSMANI = ORTALAMA BİNA YAŞI X ( 1.12.296 1.203.617.000 KURUMUN42.87 YATAN SABİT TAHSİLAT 0.72 AYAKTAN SABİT TAHSİLAT 4.00 0.969.000 9.57 SABİT TAHSİLAT TUTARLARI (TL) TAHSİAT ORANLARI 67% Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ana Parametreler TAHAKKUK TUTAR (TL) ÇARPIM KATSAYISI ORTALAMA AYAKTAN TAHAKKUK 0.425. KATILIM PAYI 0 TOPLAM Sağlık Bakanlığı Hastaneleri Örnek Ödenek Planlama Projeksiyonu: 19% 9.310.2009 BORÇ VE ÖDEME SONRASI BANKA MUHASEBE KODU 6555 184 BİRİM KODU 31 Mayıs 2010 Pazartesi BORÇ/THK ÖDENEK PLANMA VE TAHSİS PROGRAMI DEMO ÇALIŞMASI -24.619.433 0 0 DİŞ PROT.152.000 MAYIS ÖDENEĞİ 10.00 0.000 6.67TL/M2) YEŞİL KART TAHAKKUK YEŞİL KART TAHSİLAT SGK TAHAKKUK SGK TAHSİLAT KESİNTİLİ TOPLAM TAHSİLAT TAHAKKUK 2.170.000 12.000 9.00 0 0 AYLIK PERSONEL YÜKÜ 0.10 313.461.000 8. ORN BAĞLI HASTANE SAYISI (SATINALMA YÖNÜNDEN) 282.000 AĞUSTOS 0 ARALIK 0 SGK TOPLAM GİDEN OCK### ŞBT ### MRT### NSN### MYS### HZR 0 TMZ 0 #### 9.000 STOK KAYIT DÜZENİ DÜZENLİ AYLIK İŞÇİ GİDERLERİ TOPLAMI (TL) 0.803 #### #### 0 0 202.427.000 ŞBT EK PARAMETRELER TOPLAMI 273 .427.000 HAZİRAN 0 EKİM ÖDENEĞİ 0 9.000 10.193.00 0.000DAĞILIMI ÖDENEK 10.625.481 112.000 TL 5 AYLIK THS/THK ORANI 81% AĞS EYL 0 0 0 0 58.637.571 TL 2010 YILI TOPLAM TAHSİLAT EKM 0 0 YK TOPLAM GİDEN ÖDENEK SGK TOPLAM GİDEN 52.346.623.592.000 AYLIK DÖNER SERMAYEDEN MAAŞ ÖDEMESİ (TL) AYLIK GEN.90 10.00 205% BORÇ/THK 30.193.044. İŞC.884 9.721. BÜT.2010 BORÇ VE ÖDEME SONRASI BANKA RİSK DURUMU 4.03 0.501.969.090.000 TL 2010 YILI TOPLAM TAHAKKUK 42.04.471. ÖDENEN ÜCRET MİK. ORN BAĞLI HASTANE SAYISI (ÇERÇEVE ANLAŞMA YÖNÜNDEN) 61% THS.47 0.DERECE RİSKLİ EĞT MAYIS Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi ORTALAMA AYLIK TAHAKKUK 12.000 KURUMUN TAHAKKUK .03 0.714 0.000 EYLÜL ÖDENEĞİ 0 YK TOPLAM GİDEN 202.000 4.000 TEMMUZ 0 KASIM 0 11.045.00 0.MEDULA KODU 11060001 KURUM TİPİ ÇKYS KODU 5898 ÖDENEK DÖNEMİ 31.637.433 9.000 THS.000 0 TOPLAM TAHSİLAT 0.00 0.830.170.830.000 5.53 SABİT TAHSİLAT TOPLAMI 5.000 9 0 0 TOPLUM TEMELLİ RUH SAĞLIĞI HİZMETİ 95% EVDE HASTA BAKIM HİZMETİ HZR OCK NSN MYS TMZ AĞS MRT EKM KSM EYL YK TOPLAM GİDEN ÖDENEK SGK TOPLAM GİDEN OCAK ÖDENEĞİ ŞUBAT ÖDENEĞİ MART NİSAN İLAÇ MALZEME DİĞER 9.884.000 TL 90% KSM 0 ARLK 0 0 0 ARLK 0.05 14.000 2.10 9.000 1.779 3.000 TOPLAM TAHSİLAT 34% 46% 80% ORTALAMA YATAN TAHAKKUK Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ek Parametreler MEVCUT DURUM ROLÜNE UYGUN MALİ YAPIYI ETKİLEYEN FAKTÖRLER TAHSİLATA ETKİSİ % TUTAR (TL) MEVCUT ROLÜ BEKLENEN ROL TAHSİLAT ORANI TOPLAM TUTAR (TL) HASTANE ROL PUANI A1 EK PARAMETRELER A1 SABİT TAHSİLAT 0.000 TAHSİLAT 10. (TL) 575.000 305.578 9.000 0 0 0 0 1.123 43.
274 . Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde geliştirilen yeni sağlık hizmeti sunumu modeline uygun. Kurumlarımız bu program üzerinden. Personel Ağırlıklı Hizmet Alımlarında Yüklenicilere Verilecek Kar Oranı Kamu İhale Kurumu’nca yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre personel ağırlıklı hizmet alımlarında işin niteliğine göre % 20 oranını geçmemek üzere yüklenicilere verilecek kâr oranını belirleme yetkisi idarelerin takdirine bırakılmıştır. kadrolu ve/veya sözleşmeli olarak çalışan mevcut personel sayısına göre değişebilen dinamik bir sistemi uygulamaya başladık. 2009 ve 2010 yıllarında yapılan düzenlemelerle Bakanlığımıza bağlı kurumların yapmış olduğu personel ağırlıklı hizmet alımlarında yüklenicilere verilebilecek azami kar oranını önce % 8 ile daha sonra ise % 5 ile sınırlandırdık. Ayrıca bu sistem üzerinden kurumlarımızda hizmet alımının konusuna göre kaç personel çalıştırıldığı. hizmet sunumuna. bağlı bulundukları kriterler ve gösterdikleri performanslarına göre çalıştırabilecekleri işçi sayısını. Personel Ağırlıklı Hizmet Alımlarında Çalıştırılabilecek İşçi Sayısının Tespiti Hizmet alımları kapsamında çalıştırılabilecek işçi sayısının tespitinde.3. b. bu personelin öğenim durumları ve verilen ücretler gibi bilgilere de anında ulaşılabilmektedir. İl Sağlık Müdürlüğü ve kurumlar tarafından kontrol ve takip edilebilmektedir. gelire. altı aylık periyotlarla belirlemektedir. hizmet sunulan mekânın büyüklüğüne. hasta potansiyeline. Bu veriler anında Bakanlık. Finansal Standart Geliştirme ve Düzenleme İşlemleri a. Bu düzenleme ile kurumlarımızın işçi sayısı tespitine yönelik kurumun performansını ve hizmet sunumunu etkilemeyen sınırlamalar getirdik. Hizmet alımları kapsamında çalıştırılacak işçi sayısının. belirlenen yeni kriterler doğrultusunda sağlıklı bir şekilde hesaplanabilmesi ve bu hesaplamanın Bakanlık veya il düzeyinde izlenebilmesi amacıyla web tabanlı “İşçi Sayısının Tespit ve Takip Sistemi” programını geliştirerek kurumlarımızın kullanımına sunduk.
2 10.002 287. Kurumun Yatan Hasta Sayısı Kurumun Poliklinik Muayene Sayısı Kurumun Acil Poliklinik Muayene Sayısı Kurumun Poliklinik Oda Sayısı Kurumun A Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun B-C Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun D-E Grubu Ameliyat Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 1.1 16 30..2 2.941.7 56 40..870 38 115 2. Seviye Yatak Sayısı Kurumun Doğum Sayısı Kurumda Kadrolu ve/veya Sözleşmeli olarak Çalışan Personel Sayısı (Sağlık Personeli Hariç) Mevcut Çalışan İşçi Sayısı: Çalıştırılabilecek En Fazla İşçi Sayısı: Fark Veriler 180 50.67 İşçi Sayısı 22. Devlet Hastanesi ›› 2010-2 Dönemi ›› Kurum Parametreleri Kurumun Yatak Sayısı Yatak İşgal Oranı (%) Kurumun Kapalı Alanı (m2) Kurumun Geliri Kurumun Kurumsal Performans Katsayısı.016 85.648 95 8.3 1 0.935 6 11 0 623 69 Katsayı 4 500 550000 500 9500 8500 2 500 1000 2000 7 5 3 1000 -0.9 2. Seviye Yatak Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 2.2 0 0.286 1. Seviye Yatak Sayısı Kurumun Yoğun Bakım 3.38 27.1 19 0.979 14.İşçi Sayısı Tespit ve Takip Sisteminde Yapılmış Örnek Bir Hesaplama …………….2 153 155 -2 275 .6 -46.
Yapılan bu düzenlemelerden sonra 2009 yılında ortalama %7. Hizmet Alımları Kapsamında Çalıştırılan İşçilere Öngörülecek Ücretler Kamu İhale Kurumu’nca yayımlanan ikincil mevzuata göre personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde çalıştırılan işçilere brüt asgari ücret üzerinden bir ödeme yapılmaktadır. c.5 olarak gerçekleşen kar oranını 2010 yılında % 4. muayene ve kabul işlemleri ile tahakkuk süreçlerinde gecikmeye mahal verilmeden ödeme evraklarının ilgili saymanlıklara süratle intikal ettirilmesini sağladık. kurumun gelir gerçekleşmeleri ve nakit akışları doğrultusunda ödeme zamanının azami 90 günü geçmemesini. 276 . öğrenim durumuna ve almış olduğu sertifikalara göre adaletli bir ücret öngörülmesi için gerekli düzenlemeleri yaptık. Bakanlığımıza bağlı kurumların (aynı ilde bulunan kurumların dahi) farklı farklı ücret belirlemeleri.6 ’ya düşürdük. ihale dokümanlarında mutlaka ödeme zamanının belirtilmesini. Ödeme Zamanının Belirlenmesi ve Ödeme Süreçlerinin Düzenlenmesi İhtiyaçların uygun şartlarla karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlayan en önemli etkenlerden biri de ödemelerin idare tarafından ne zaman yapılacağının tedarikçiler tarafından bilinmesi ve bu ödemelerin gecikmeksizin yapılması hususudur. Grafik 61 Bu düzenleme sayesinde 2010 yılında Sağlık Bakanlığı’nı yaklaşık 53 Milyon TL mali yükten kurtardık. bazı kurumların ise azami derecede bu ücreti belirlemeleri çalıştırılan işçiler arasında eşitsizliğe ve huzursuzluğa neden olmuş. Kurumlarımız arasında uygulama birliğinin sağlanması. Yaptığımız düzenlemelerle. çalıştırılan işçilere hizmetin konusuna. d. bazı kurumların ise mali yüklerini önemli derecede artırmıştır. Alınan hizmetin niteliği gereği asgari ücretin üzerinde bir ücret öngörülmesi ise ihale dokümanı ve sözleşmelere gerekli hükümlerin konulması kaydıyla idarelerin takdirine bırakılmıştır. mali durumu iyi olan kurumların erken ödeme zamanı belirlemelerini.
belge ve cetvelleri elektronik ortamda hazırlanır 277 hale getirdik. 4. Ayrıca birimlerimizce yapılacak iş ve işlemlerdeki hesap verilebilirliğe ilişkin kayıt ve raporlamaları sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirip. Optimum Stok Yönetimi 2008 yılından itibaren uygulanmakta olan bu sistem ile mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter. .İşlemleri gibi birçok modüler yapıyı içeren kombine bir kaynak yönetim sistemi oluşturduk. olası hata ve riskleri en düşük seviyeye çektik.
MKYS uygulamasından önce tüm kamu idarelerinde olduğu gibi Bakanlığımıza bağlı kurumlarda da taşınırlara ait her türlü kayıt ve hesap işlemleri defter kayıtları üzerinden ayniyat görevlilerince takip edilmekteydi. ne zaman. akaryakıt tüketimi. belge ve cetvelleri kullanımdan kaldırdık. MKYS uygulamasından sonra tüm bu kayıtlar elektronik ortamda tutularak. Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi Uygulamaları (MKYS): MKYS. Ayrıca birimlerimizce yapılacak iş ve işlemlerdeki hesap verilebilirliğe ilişkin kayıt ve raporlamaları sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirip. Ambar (Depo) Bilgi Sistemi. Firma Bilgileri ve Sağlık Ocakları Malzeme İşlemleri gibi birçok modüler yapıyı içeren kombine bir kaynak yönetim sistemi oluşturduk. Bu doğrultuda bir kurumun mal varlığı ile tüketim ve stok durumları gibi mali yapısına ilişkin veriler ancak dönem sonlarında hesapların kapatılması ile elde edilebilmekteydi. bahse konu işlemler için defter kayıtlarının yetkin kişiler tarafından uzun süren çalışmalarla incelenmesi ve buradan temin edilen bilgilerin hesaplamaya tabi tutulması gerekmekteydi. tıbbi sarf malzemeleri ve demirbaş) verimli kullanımı ve güncel olarak takibini sağlamak üzere geliştirilen merkezi web tabanlı bir yönetim bilgi sistemidir. Sağlık Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatında yer alan birimlerin sahip oldukları kaynakların ( ilaç. Stok yönetimi kapsamında başlattığımız yeni uygulamalar şunlardır: a. Ulaşım Araçları Bilgi Sistemi. Böylece. belge ve cetvelleri elektronik ortamda hazırlanır hale getirdik.Vatandaşlarımızın ihtiyaçlarının sağlık işletmelerince karşılanması ve böylece memnuniyetin en üst düzeye ulaştırılması amacıyla kaliteli ürün temini. kırtasiye kalemleri. düşük stok düzeyi ve düşük maliyeti temel alan stok uygulamalarını başlattık. ne kadar miktarda ve hangi yöntemle satın alma yaptığını detay ve konsolide edilmiş raporlar ile web üzerinden anlık takip etmekteyiz. hesap verilebilirliğe ilişkin kayıtları ve raporları elektronik ortamda otomatik olarak hazırlamaya başladık. yedek parça mevcudu ile kimden. Tıbbi Cihaz Bilgi Sistemi. olası hata ve riskleri en düşük seviyeye çektik. Malzeme Girişi. tıbbi cihaz. Dayanıklı Taşınır Bilgi Sistemi. mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter. 278 . MKYS içerisinde kaynak kullanımı ve takibine yönelik birçok modüler yapı bulunmaktadır. Halihazırda MKYS uygulamalarıyla herhangi bir kurumun ilaç veya tıbbi sarf stoku. Geliştirdiğimiz bu model ile Envanter Bilgi Sistemi. Ayrıca herhangi bir kurumun mal alımlarının ayrıntılı olarak incelenmesi veya daha önce alımı yapılan kalemlerin hangi birimlere çıkış yapıldığının öğrenilmek istenmesi durumunda. 2008 yılından itibaren uygulanmakta olan bu sistem ile mali mevzuat gereğince hazırlanması gereken birçok defter.
279 . paralelinde ödeme yükümlülüklerinin de ihtiyacı geçmeyecek ölçüde gerçekleşmesini sağlayıp. 1 Milyarın üzerinde olan Türkiye geneli stok düzeyini 2010 yılsonunda 718 Milyon TL seviyesine kadar düşürdük. Azami Stok Miktarı Uygulaması ve Stok Düzeylerinin Değişim Seyri 1600 1400 1200 MİLYON TL Azami Stok Miktarı Uygulaması ve Stok Düzeylerinin Değişim Seyri Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stoklar yıllık ortalama % 20 artmaktaydı. Sürdürülebilir finansal yapının sağlanabilmesi amacıyla stok yönetimi alanında yeni düzenlemeler yaptık. Azami Stok Miktarı (ASM) Uygulaması: Sağlığa yönelik taleplerin belirsizliği karşısında hizmet sunumunun kesintisiz olarak sürdürülebilmesi için işletmelerin belirli seviyede stokla çalışmaları gerekmektedir. 2008 Ocak 2008 Haziran 2008 Ekim 2009 Ocak 2009 Mayıs 2009 Ekim 2010 Ocak 2010 2010 2011 2011 Haziran Aralık Haziran Aralık Stok Seviyesi 2009 yılında 107 Milyon TL. artışlarını önleyip. 2010'da 157 Milyon TL azaltıldı. Bu kapsamda tedarik ve stok maliyetleri ile miad ve bozulma gibi riskleri asgari düzeye indirgemek amacıyla kurumlarımızda ilaç ve tıbbi sarf malzeme tedarikinde “Azami Stok Miktarı Uygulaması”nı başlatıp en fazla 3 aylık ihtiyaçla sınırlandırdık. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde hasta ve yakınlarının rahatı açısından ilaç ve tıbbi sarf gereksinimlerinin tamamının sağlık tesislerince karşılanmasını kararlaştırdık. Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stok düzeyleri yıllık ortalama % 20’nin üzerinde artış göstermekte iken. 15 Mayıs 2009 tarihinde başlatılan uygulama ile stok 718 Milyon TL seviyesine kadar düşürdük.b. 1 Milyarın üzerinde olan Türkiye geneli stok düzeyini 2010 yılsonunda üzerinde artış göstermekte iken. 917 803 964 982 1350 1037 1120 998 1200 875 1250 1300 1325 1000 800 600 400 200 0 792 718 650 600 15 Mayıs 2009'da başlatılan uygulama ile stok düzeyi % 31 oranında azaltılmıştır. Azami stok miktarı uygulaması ile mal kabullerinin ihtiyaçlar nispetinde ve 3 aylık ihtiyacı geçmeyecek ölçüde gerçekleşmesini sağlayıp. Azami stok miktarı uygulaması ile mal kabullerinin ihtiyaçlar nispetinde ve 3 aylık yükümlülüklerinin de kontrol altına alınarak borç vadelerinin kısaltılmasını sağladık. 15 Mayıs 2009 düzeyleri yıllık ortalama % 20’nin Azami Stok Miktarı uygulamasından önce stoktarihinde başlatılan uygulama ile stok artışlarını önleyip. paralelinde ödeme kontrol altına alınarak borç vadelerinin kısaltılmasını sağladık. Tüm bu gelişmelere bağlı olarak kurumlarımızın ilaç ve tıbbi sarf stokları önemli ölçüde artış gösterdi. Grafik 62 Sağlık hizmetlerinde kaynakların etkin ve verimli kullanılmasının sağlanması amacıyla bir kısım kalemlerde azami stok miktarının 3 aydan 2 aya düşürülmesini hedefledik.
ihtiyacı olan kurum ve kuruluşlara bedelli ya da bedelsiz devrinin sağlanması amacıyla “Stok Fazlası Taşınır Modülü” ile “İhtiyaç Fazlası Taşınır Modülü”nü geliştirdik. demode olma ve bozulma riski bulunan taşınırların.u Tıbbi Malzeme Stoğu Toplam Stok 55 437 982 75 408 875 14 338 718 75 275 600 Kaynakların etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla bir kısım kalemlerde azami stok miktarının daha da azaltılmasını hedefliyoruz. 280 . Kurumların ihtiyaç duydukları ürünlerin piyasadan temin yerine.000 982 875 800 718 600 437 400 355 275 200 214 600 408 338 175 275 0 İlaç Stoğu 2008 Tıbbi Malzeme Stoğu 2009 2010 2011 Projeksiyon Toplam Stok Grafik 63 c. tedarik maliyetinin yanı sıra stok maliyetleriyle de işletmelerin finansal yapıları üzerinde olumsuz etkiye sahiptir. Sağlık Bakanlığına Bağlı Kurumların Stok Düzeyleri (milyon TL) 1. Kurum stoklarında üç aylık ihtiyacın üzerinde bulunan tıbbi malzeme veya ilaçlar ile çeşitli nedenlerden dolayı hiç kullanılmayacak veya miad. İhale Öncesi MKYS Sorgulamalarının Zorunluluğu ve İl Stok Havuzu Hizmet üretim giderleri içerisinde önemli bir yer tutan ilaç ve tıbbi sarf gereksinimleri. öncelikli olarak stok fazlası veya ihtiyaç fazlası modülde bulunan malzemelerden tedarik edilmesi amacıyla ihale öncesinde MKYS modüllerinin sorgulanmasını zorunlu hale getirdik.
2010 yılında 64.5 8.9 Grafik 65 Not: 2010 Yılında toplam 33. MKYS’de stok kaydı bulunan ilaç ve tıbbi sarfların tüketim bilgilerine göre yıllık ihtiyaç miktarlarının belirlenmesi gerekmekte olup azami stok miktarı uygulamasına göre üç aylık ihtiyacın üzerinde olan ürünler sistem tarafından otomatik olarak stok fazlası modüle aktarılmakta ve diğer hastanelerin bilgisine sunulmaktadır.5 milyon TL tutarında ihtiyaç fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir.4 4.2 4. Hizmet üretimi gereği tedarik edilen ancak herhangi bir nedenle ihtiyaç dışına çıkan mal veya malzemeler ihtiyaç fazlası malzeme olarak tanımlanmaktadır.8 3.4 4.8 4.6 5 Ekim 4.9 4.4 5. bir hastanenin yıllık A ilacı ihtiyacı 1.6 2 1.8 3.8 4.4 2.1 6.2 5.6 3.8 Grafik 64 Not: 2010 yılında toplam 64.4 2.4 5.5 Milyon TL’ye indirdik.8 2010 Yılı Stok Fazlası Devir Tutarları (milyon TL) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 3.4 bat Mart 3.7 2.5 Nisan 8.1 6. Hastane A ilacından 300 adetlik bir alım yaptığında bunun 50 adedi otomatik olarak stok fazlası modüle aktarılarak ihtiyacı olan hastanelerin bilgisine sunulmaktadır. Kaynaklar verimli olarak kullanımına destek olmak üzere İhtiyaç Fazlası Taşınır Modülü’nde yer alan ürünlerin bedelsiz olarak devrini sağladık.2 4. 281 .6 5 4. Örneğin.2 Haziran Temmuz Ağustos Eylül 5.4 Aralık 4.1 2.7 3.8 4.bat Mart 6.8 Kasım 4.6 2 1.6 2010 Yılı İhtiyaç Fazlası Devir Tutarları (milyon TL) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 0.2 2. Ekim Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Kasım Aralık 3.5 6.4 Mayıs 5.4 5.2 2.1 2. Bu uygulama kapsamında 2009 yılında 128 Milyon TL olan stok fazları malzeme devrini.5 milyon TL tutarında stok fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir.000 adet ise azami stok miktarı uygulamasına göre depoda en fazla 250 adet bulundurabilecektir.8 2.
5 Milyon TL tutarında ihtiyaç fazlası malzeme devri gerçekleşmiştir. Netice olarak MKYS sorgulamalarını.2009 yılında 88 Milyon TL tutarında. ekonomik satın alma uygulamalarının yanı sıra. hizmet sunumunun gerekli kıldığı ilaç ve tıbbi sarf gereksinimlerinin ekonomik satın alma yöntemleriyle tedarik edilmesini sağlamaktır. Bu modül aracılığı ile “kimin. bu doğrultuda yaklaşık maliyet hesabı ile ihalelerin karara bağlanmasının daha sağlıklı veriler üzerinden gerçekleşmesini sağladık. ne zaman ve ne kadara satın aldığı” bilgisi idarelerin kullanımına sunulmakta olup. Hali hazırda kurumların stok koordinasyon biriminden izin almadan piyasadan tedarik cihetine gitmemesini sağlayıp. ihtiyaçların öncelikle il stok havuzundan karşılanmasını zorunlu kıldık. kurumsal düzeyde stok uygulamalarını incelemek. MKYS sisteminde ihale öncesi sorgulanacak modüllerin bir diğeri “Malzeme Satın Alma Sorgulama Modülü” dür. İl stok havuzunda yer alan ürünlerin piyasadan teminini önlemek ve satın alma uygulamalarını analiz ederek idareler nezdinde farkındalık oluşturmak üzere faaliyet göstermektedir. Stok Analizleri Stok ve satın alma analizlerinin temel amacı. İl Düzeyinde Stok Koordinasyon Ekiplerinin ve İl Stok Havuzlarının Oluşturulması Stok yönetimi alanında gerçekleştirilen uygulamaların devamı olarak. MKYS satın alma modülü üzerinde takip edilen bilgiler ışığında düzenli olarak satın alma ve stok analizlerini gerçekleştirdik. kimden. neyi. 2010 yılında ise 33. 282 . d. il düzeyinde stok yönetiminin etkin kılınması ve kurumsal düzeyde malzeme devirlerinin koordine edilmesi amacıyla her ilde “Stok Koordinasyon Ekipleri” oluşturduk. Stok koordinasyon ekipleri. e. yıllık ihtiyaç miktarlarını kontrol etmek. atıl bekleyen kamu kaynaklarının ihtiyacı olan kurumlara devredilebilmesi ve stok düzeylerinin düşürülmesinde önemli bir araç olarak kullanmaktayız.
Söz konusu komisyon gereksiz bürokrasi oluşturmayacak şekilde çalışarak işletme ihtiyaçlarının her yönden sağlıklı bir şekilde tespit edilmesini sağlamaktadır. alınacak miktarına değil fiyatlandırılabilir ürünlerde bunun geri ödeme kurumları tarafından ödenip ödenmediğine ve azami hangi fiyattan alınabileceğine. • İhtiyaç konusu mal veya hizmetin alternatif temin yöntemlerinin (bağış. hizmet alımı gibi) bulunup bulunmadığına karar vermekte olup. diğer kurumlardan devir. • Mal alımlarında teminine karar verilen bir ürünün sadece. Bu düzenlemeyi tüm kamu sağlık kurumlarını kapsayacak şekilde genişlettik. • Alternatif ürünleri araştırarak ihtiyacın daha düşük maliyetlerle karşılanmasının mümkün olup olmadığına. ilaç ve benzeri mal alımları ile hizmet alımlarına yönelik taleplerin yerindeliğini ve istem miktarlarını kontrol etmek üzere “İhtiyaç Tespit Komisyonları” oluşturduk. bu komisyonların. Bu komisyon. a. 5. kurumların finansal sürdürülebilirliğinin sağlanmasında kontrol aracı olarak çalışmalarını sağladık. İhtiyaçların Temini İçin Geliştirilen Yeni Yöntemler Sağlık hizmeti gibi ertelenmeyen hizmetleri sunan sağlık kurumlarının ihtiyaçlarını finansal sürdürülebilirlik açısından asgari maliyetle temin etmeleri için kamu ihale mevzuatı çerçevesinde yeni yöntemler uygulamaya koyduk. Kamu Hastanelerinin Birbirlerinden Mal ve Hizmet Almalarının Önünü Açtık: Bakanlığımıza bağlı döner sermayeli işletmelerce kullanılmayan veya ihtiyaç fazlası olan mal ve demirbaşların israf edilmeden kullanılması amacıyla ihtiyaç duyan işletmelere bedelsiz veya tespit edilecek bir bedel üzerinden devri ile atıl durumda kalan kaynakların ihtiyaç sahibi olan kurumlara verilebilmesi amacıyla gerekli mevzuatları yaptık. kiralama. • Hizmet alımlarında alınacak hizmetin nitelik ve kapsamına ve geri ödeme kuruluşlarınca yapılacak ödeme dikkate alınarak bahse konu hizmetin hangi fiyata kadar tedarik edilebileceğine. 283 . İhtiyaç Tespit Komisyonları’nın Kurulması Kurumlarımızda her türlü tıbbi sarf.f. Sağlık kurum ve kuruluşlarının bünyelerinde yapılamayan teşhis ve tedaviye yönelik hizmetlerin diğer kamu idarelerine bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarından karşılanabilmesi imkânını sağladık.
Bu düzenleme ile Bakanlığımıza bağlı hastaneler ile üniversite hastaneleri ve kamuya ait diğer hastanelerin atıl durumdaki kaynaklarını kullanılır duruma getirdik. 284 .
25 5.5 Milyon yapılmasını sağladık.64 4.93 4. Sağlık hizmeti sunan idarelerin sürekli biçimdeSatın alması diğer kurumlarca hizmet ihtiyaç duydukları mal veya yapılan sağlayan yasal düzenlemenin hastanelerin ihtiyaçları alımlarını. Bu düzenlemeyle kurumlarımızın satın alma işlemlerini kolaylaştırarak tedarik ve stok maliyetlerini düşürdük.86 3. hastanelerce karşılanması kuralını getirdik.) 7 6 5 4 3 2 1 0 1. yapılan çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını için 2010 yılında 38. 2010 Yılı Küçük Kurumların Büyük Kurumlardan Aldığı Tıbbı Malzeme ve İlaçların Aylık Tutarları (Milyon TL.000 835 750 520 500 320 250 0 2008 2009 2010 Grafik 67 285 . İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı 1.86 5. Küçük Hastanelerin İhtiyaçlarının Büyük Hastanelerce Karşılanması Bu düzenlemelerle ilaç ve tıbbi malzeme satın alan hastane yarısından itibaren 320’ye İlgili mevzuattaki düzenlemelere paralel olarak 2009 yılının ikinci sayısını 835’den düşük bütçeli ve satın bağlanan bu yetersiz olan hastanelerin 2010 yılında 38.23 Mart Nisan 2.80 Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 2008 2009 2010 835 Grafik 66 2010 yılında bağlı kurumlar için 38.16 2.21 2. Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar satın alan hastane sayısını 835’den 320’ye indirdik.5 Milyon TL’lik ilaç ve tıbbi malzeme satın aldık.5 indirdik.42 4. 520 320 İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı Bu düzenlemelerle ilaç ve tıbbi malzeme c. Satın almasıalma kapasitesikurumların ihtiyaçları içinihtiyaçlarının büyük Milyon TL’lik ilaç ve tıbbi malzemenin diğer kurumlarca satın alınmasını sağladık.2008 Yılı 2009 Yılı 2010 Yılı b. TL’lik ilaç ve tıbbi malzemenin diğer kurumlarca satın alınmasını 19 sağladık.
Çerçeve anlaşmalar kamu idarelerinin etkin stok yönetimine katkı sağlayan ve ihtiyaçların daha önceden belirlenen tedarikçilerden hızlı bir şekilde karşılanmasını sağlayan önemli bir tedarik yöntemidir.c. 2009-2010 Yılı İlana Çıkılan Çerçeve Anlaşma İhale Sayıları Diğer Kamu Kurumları. İhtiyaçların çerçeve anlaşmalar yolu ile temin edilmesi yaygın bir şekilde Bakanlığımızda uygulanmaya başlanmıştır. yapılan çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını sağlayan yasal düzenlemenin yapılmasını sağladık. Ayrıca çerçeve anlaşma süresince (bu süre dört yıla kadar çıkabilmektedir) yapılacak alımları için her defasında ilana çıkılmamakta ve isteklilerden yeterlilik için tekrar tekrar belge istenmemektedir. 626 2009 yılında Bakanlığımızca yayımlanan genelge ile ilaç ve tıbbi malzeme alımlarının il düzeyinde toplu olarak yapılacak çerçeve anlaşmalarla karşılanmasını zorunlu hale getirerek bu alımların Sağlık Müdürlüklerinde veya il içinde satın alma kapasitesi yeterli bir hastanede oluşturulacak Merkezi Satın Alma Birimleri vasıtasıyla yapılmasını talimatlandırdık. 25 İlana Çıkılan Çerçeve Anlaşma İhale Sayıları Sağlık Bakanlığı Diğer Kamu Kurumları 626 25 Sağlık Bakanlığı. 2009 ve 2010 yıllarında ülkemizde yapılan çerçeve alımları ihalelerinin % 96’sı Bakanlığımız tarafından yapılmıştır. Çerçeve anlaşmaların en önemli özelliği idarelere alım yapma yükümlülüğü getirmemesidir. Grafik 68 286 . Çerçeve Anlaşma Yöntemi ile Toplu Satın Almalar Sağlık hizmeti sunan idarelerin sürekli biçimde ihtiyaç duydukları mal veya hizmet alımlarını.
Ortak teknik şartnamelerin oluşturulmasını sağladık. d. Laboratuvar Hizmet Sunumu İhtiyaçlarının Toplu Satın Almalar İle Karşılanması Laboratuvar ihtiyaçlarının ekonomik ve etkin bir şekilde karşılanması amacıyla.931 20. (Sadece ilan parasından yaklaşık 21 Milyon TL tasarruf sağladık.521 10.000 20. e. c. İhalelerde rekabet ortamını artırdık. a. 2009 yılı ve 2010 yılında getirilen bu düzenlemelerle. 2011 yılında isteklilerin çerçeve anlaşmalara katılımını artırıcı mevzuat düzenlemeleri ile kurumlarımızın uygulamada mevcut mevzuattan kaynaklanan sıkıntılarını giderici gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılması sağlayarak kurumlarımızın ihtiyaçlarını çerçeve anlaşmalarla temin etme oranlarının artırılmasını hedefledik. Tedarik ve stok maliyetlerimizi azalttık. Kurumlarımızın satın alma kapasitelerini artırdık.542 15. Çerçeve Anlaşmalar (Münferit Sözleşmeler) kapsamında yapılan alımlarla 2010 yılında 8 Milyon TL tasarruf gerçekleştirdik. İhale sayısını azalttık.) 2008 2009 2010 İlaç ve Tıbbi Malzeme Satın Alan Hastane Sayısı 20931 16542 12521 İSağlık Bakanlığı İhale Sayıları 25. d.000 12. b.000 0 2008 2009 2010 Grafik 69 287 .000 5. Kamu İhale Kurumu uzmanlarının da katkısıyla çerçeve anlaşma mevzuatı ile ilgili bilgilendirme toplantıları yaptık. 2010 yılında yaptığımız düzenleme ile düşük bütçeli ve satın alma kapasitesi yetersiz olan 629 adet kurumun laboratuar ihtiyaçlarının İl Sağlık Müdürlüklerince toplu alım yoluyla karşılanmasını zorunlu tuttuk.Çerçeve anlaşmaların zorunlu hale getirilmesinden sonra öncelikle 81 ilde oluşturulan merkezi satın alma birimlerinde çalışan personele ve sektör temsilcilerine.000 16.
a.e. Yıl içerisinde bütçe gerçekleşmelerini takip ederek işletmelerimizin bütçe gelir ve giderlerini kontrol altına aldık. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe Programı Bütçe programı ile işletmelerimizin. bütçelerini oluşturabilmelerini sağladık. Tek Düzen Muhasebe Sistemi Tek Düzen Muhasebe Sistemi ile hem merkez kullanıcılarını. Tek Düzen Muhasebe Sistemi ile muhasebe birimlerinin iş yükünü azalttık. b. Özellikle bütçe uygulamasında yatırım bütçelerinin. Finansal Yönetim Bilgi Sisteminin Oluşturulması Hastanelerimizin ve diğer sağlık kurum ve kuruluşlarımızın daha iyi hizmet verebilmesi. her mali yıl için gelir ve gider tahminlerinde bulunarak. Ar-Ge İhtiyaçlarının Temininde Kolaylık Getirilmesi 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 3’üncü maddesinin (f ) bendi kapsamında Bakanlığımız birimlerinin sağlık alanında yapacağı araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ilişkin her türlü hizmet alımının esas ve usullerini belirledik. 288 . Bütçe işlemlerinin internet üzerinden yapılması ile hastanelerimizin mal ve hizmet alımlarını hızlandırdık. ülkemizde eksikliği çok açık olarak hissedilen Ar-Ge faaliyetlerinin geliştirilmesine katkı sağlıyoruz. Bakanlıkça ihtiyaç duyulan araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürütecek üniversitelere ve diğer kamu kuruluşlarına bu hizmetleri karşılığında. her bir hizmeti için 1milyon TL’ye kadar finansman sağlanarak. kısıtlı olan hastane gelirlerinin ve mevcut kaynaklarının doğru ve zamanında kullanılmasına bağlıdır. kamu kuruluşlarından ve üniversitelerden ise protokol ile doğrudan alınabilmektedir. İşletmelerimizin borç ve alacaklarının elektronik ortamda takibini sağladık. 6. Mevcut kaynakların ve gelirlerin doğru yönetilmesi için ilk defa 2004 yılında atılan adımlarla Tek Düzen Muhasebe Sistemi kurduk ve buna paralel diğer internet tabanlı finans yönetim araçlarını geliştirdik. Sağlık alanında yaptırılacak araştırma ve geliştirme hizmetleri Sağlık Bakanlığı’nca bu esaslara göre piyasadan pazarlık usulü veya doğrudan temin usulü ile. İşletmelerimizin finansal sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi için mevzuat yönünde yapılan düzenlemelerin yanı sıra yönetimsel doğru ve güvenilir bilgi sistemlerinin kurulması ve geliştirilmesi gerekmiştir. kurumların mali yapılarına göre belirlenmesiyle yüksek harcama yapılmasının önüne geçtik. hem kurum ve kuruluşlarımızın yöneticilerini ve ilgili personeli hem de muhasebe birimlerini hastanelerin mali durumlarını elektronik ortamda ve anlık olarak takip edebilir hale getirdik. Muhasebe yetkililerinin sorumluluğundaki işlemler için her türlü alt yapıyı kurduk.
finansal risklerini belirleyebilecek. işletmelerin durumlarını inceleyecek ve analiz edebilecek. elde edilen tespitleri raporlayarak iyileştirmelere yönelik önerilerde bulunabilecek sistemi 289 .c. Stratejik Finans Yönetim Sistemi Bakanlığımızın tüm mali iş ve işlemlerini yapacak.
hızlı. Planlama ve projeksiyon işlerinin efektif olarak gerçekleştirebilmesi için. tek kaynak üzerinde gerçekleştirilebilen mevcut sistemlerin entegrasyonunu sağlayan. işletmelerin durumlarını inceleyecek ve analiz edebilecek.c. doğru. finansal risklerini belirleyebilecek. esnek. Stratejik Finans Yönetim Sistemi Bakanlığımızın tüm mali iş ve işlemlerini yapacak. modüler altyapıyı oluşturduk. çok boyutlu. Veri Entegrasyonu Medula SGK Hastane Bilgi Sistemi (HBS) Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi (MKYS) Tek Düzen Muhasebe Sistemi (TDMS) Temel Sağlık İstatistikleri Modülü (TSIM) Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS) Planlama ve Projeksiyon Genel Parametrelerin Girilmesi Hastane Parametrelerinin Girilmesi Tahakkuk Trend Analizi Ortalama Tahmini Tahakkukun Hesaplanması Toplam Giden Ödeneğin Hesaplanması Raporlama ve Analiz Finansal Raporlar Web MS Excel 290 . elde edilen tespitleri raporlayarak iyileştirmelere yönelik önerilerde bulunabilecek sistemi geliştirmeye başladık.
DERECE 2. finansal koruma içerisinde ve sağlık göstergelerinde iyileşme sağlayacak şekilde sürdürebilmektir.DERECE 4. edilen işletmeler. derecelendirme ile günlük takip etmekteyiz. yeterli ve kaliteli sağlık hizmetini. hizmet üretim gelirleri ile borç Toplam Kurum Sayısı yükümlülüklerini esas alarak bütçe denkliği ve kaynak 1. aylık hizmet üretim gelirinin 2 Risk analizi kapsamında her bir işletmeyi. İşletmelerin Finansal Risk Yönetimi Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde uygulamaya konulan düzenlemelerin temel amacı. Tablo 8: Aralık 2010 İtibariyle Döner Sermayeli İşletmelerin Risk Değerleri ÖLÇÜT Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 2 ve üzeri olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 1. 27 291 . Döner sermayeli işletmeler olarak faaliyet gösteren kurumlarımızda bunun sağlanabilmesi hiç süphesiz kaynakların etkin ve verimli kullanılması ile mümkün olabilecektir.5 ile 1 arası olan kurumlar KURUM 0 5 105 231 DERECE 1.Risk Yönetimi ve Mali Analiz a.DERECE Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 0. vatandaş memnuniyetini esas alarak.5 ile 2 arası olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 1 ile 1. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları esas alarak bütçe denkliği ve kaynak yönetimi açısından değerlendirmekteyiz.5 alti olan kurumlar 697 5. Bu doğrultuda toplam borç yükü. Bu amaç doğrultusunda döner sermayeli işletmelerimizi mali veriler üzerinden üzerinden Bu amaç doğrultusunda döner sermayeli işletmelerimizi değerlendirerek finansal risk analizlerini yapmakta ve işletmelerin risklilik durumu 5 ayrı değerlendirerek finansal risk analizlerini yapmakta ve işletmelerin risklilik durumu 5 ayrı derecelendirme ile günlük takip etmekteyiz.DERECE 3.DERECE Risk analizi kapsamında her bir işletmeyi.5 arası olan kurumlar Toplam net borcunun/ortalama tahakkuka oranı 0. yüksek risk işletmeleri birinci derecede riskli risk analizi ile takip derecesi oluşmadan önce tespit edilerek kurum idarecileri ile birlikte mali analiz toplantıları gerçekleştirilmektedir.7. aylık hizmet üretim gelirinin 2 katı ve üzerinde olan Mali tablolar üzerinden günlük olarak derecelendirdik. b.038 yönetimi açısından değerlendirmekteyiz. hizmet üretim olarak ile borç yükümlülüklerini katı ve üzerinde olan işletmeleri birinci derecede riskli gelirleriderecelendirdik. Bu doğrultuda toplam borç yükü.
mali açıdan sürdürülebilirliğin sağlanması için kaynakların daha etkin ve verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla her kuruma özel “Mali Analiz Raporları” ile “Finansal Eylem Planları (FEP)” hazırladık.DERECE 4. yüksek risk derecesi oluşmadan önce tespit edilerek kurum idarecileri ile birlikte mali analiz toplantıları gerçekleştirilmektedir.DERECE 4. 292 .DERECE 5.Yapılan toplantılar sonucunda finansal risklerin ortadan kaldırılıp. Finansal Yönetim Toplantıları Mali durum değerlendirmeleri kapsamında her yıl düzenli olarak hastane yöneticilerine yönelik “Finansal Yönetim Bilgilendirme Toplantıları” düzenledik.DERECE 3. Mali Analiz Raporları ve Finansal Eylem Planları Mali tablolar üzerinden günlük risk analizi ile takip edilen işletmeler.DERECE Grafik 70 b.1. Ayrıca finansal yönetimin etkinleştirilmesi ve uygulamaya konulan düzenlemelerin takibi için İl Sağlık Müdürlerine yönelik eğitim ve bilgilendirme toplantılarını da üçer aylık periyotlarla düzenli olarak devam ettirdik.DERECE 5 2. Bu toplantılarda özellikle işletmelerin finansal sürdürülebilirliği için temel ilke olan Gelir = Gider dengesinin sağlanabilmesine yönelik mali tablolar ve uygulama sonuçları ile farkındalık oluşturmaya çalıştık.DERECE 2. Bu kapsamda özellikle harcama yetkilileri olarak Başhekimler ile işletme yönetiminde önemli rol üstlenen Hastane Müdürlerine yönelik mali mevzuattaki değişiklikler ile yürürlüğe konulan yeni düzenlemeler hakkında eğitim ve bilgilendirme toplantıları gerçekleştirdik.DERECE 3.DERECE Aralık 2010 İtibariyle İşletmelerin Risk Dağılımı ARALIK 2010 İTİBARİYLE İŞLETMELERİN RİSK DAĞILIMI 697 0 5 105 231 697 231 105 0 1. gerektiğinde kurum idaresiyle tekrar istişare toplantıları düzenledik. Ayrıca analiz raporları ile eylem planlarında yer alan hususların takibini dönemsel gerçekleşmelerle izleyip. c.DERECE 5. Bu toplantılar ile kurumların hizmet üretim performansı ve gelir-gider gerçekleşmelerini inceleyip aynı role sahip kurumlarla mukayeseli olarak analize tabi tutmaktayız.
H verimliliği artırmak ve i 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanunu kapsamında Kamu mali yönetim sistemimiz uluslar arası standartlar ve Avrupa Birliği uygulamalarına uygun bir şekilde model doğrultusunda 2009 yılında ilk adım olarak S Bütünleşik Kontrol Çerçevesi (COSO) modelini örnek alarak etkin bir iç kontrol sistemi kurmayı amaçladık.2009 tarihinde yürürlülüğe koyduk. bilgi ve iletişim ile izleme bileşenlerini Bakanlığımız Merkez Harcama amacıyla oluşturmak. İkinci adımda ise Maliye Bakanlığı’nca hazırlanan Ka İkinci adımda ise Maliye Bakanlığı’nca hazırlanan Kamu İç Kontrol Standartları tebliği çerçevesinde Bakanlığımız İç Kontrol çerçevesinde Bakanlığımız İç Kontrol Standartları Uyum Eylem Planını 30. risk değerlendirme. uygulanması ve ge 293 oluşturduğumuz eylem planı aşağıdaki unsurları içerm . uygulanması ve geliştirilmesini sağlamak Birimlerinde oluşturduğumuz eylem planı aşağıdaki unsurları içermektedir: tarihinde yürürlülüğe koyduk.d. İç Kontrol Sistemi sağlamak. risk değerlendirme. 5018 Sayılı Kamu Göre Düzenleme d1. iç kont olan kontrol ortamı. 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanuna Göre Düzenleme 5018 sayılı Kamu M arası standartlar ve kapsamında Kamu m uygun bir şekilde Bütün modelini örnek alarak kurmayı amaçladık. kontrol f izleme bileşenlerini oluşturmak. ve yürürlükteki kanun ve düzenlemelere uygunluğu Standartları U Bakanlığımız Merkez Harcama Birimlerinde iç kontrol sisteminin temel bileşenleri olan kontrol ortamı. verimliliği artırmak ve idari ve mali raporların güvenliği ve yürürlükteki kanun ve düzenlemelere uygunluğunu ortaya koymak amacıyla bu model doğrultusunda 2009 yılında ilk adım olarak Strateji Geliştirme Başkanlığı’nda İç Kontrol Sistemi Kurulması çalışmaları yaptık. İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması d1. Hizmetlerin etkinliğini Kurulması çalışmaları yaptık. kontrol faaliyetleri.06. İç Kontrol Sisteminin Oluşturulması d.
294 30 .
31 İzleme (11) Bilgi ve İletişim (17) Kontrol Ortamı (35) Kontrol Faaliyetleri (20) Risk Değerlendirme (12) 295 2010 yılında yukarıda belirtilen iç kontrol standartlarına yönelik eylemlerin oluşturulması ve uygulanması için Bakanlığımız 21 Merkez Harcama Biriminde İç .
11 Kontrol Ortamı. 20 Risk Değerlendirme. Yürütülen çalışmalarda sistemdeki mevcut yapı ve iş unvanları 296 . yetki ve sorumluluk dağılımı.423 iş akışı ve 1. Elde edilen bu veriler ile Bakanlığımız organizasyon yapısını oluşturan temel fonksiyonları.İç Kontrol Standartlarına Yönelik Eylemler İç Kontrol Standartlarına Yönelik Eylemler İzleme.086 iş tanımı oluşturduk. • Kurumumuzun performanslarını artırmak için süreç ve risk yönetimi konusunda merkez harcama birimlerimizde sisteme dair 210 temel süreç ve 661 süreç tanımladık. raporlamaya elverişli sağlıklı veri üretecek şekilde yeniden değerlendirdik. 35 ğının boyutunu değiştirmek için aralığın sağ alt köşesini sürükleyin. Bu proje kapsamında Merkez Harcama Birimlerimizde 1.319 iş analizi yaptık. • Merkez Harcama Birimleri İç Kontrol Sistemi kapsamında proje ekipleriyle birlikte yapılan çalışmalar ile kontrol ortamı standartları genel şartlarını gerçekleştirmek üzere 1. İç Kontrol Sistemi ile Bakanlığımızdaki süreçler ele alınarak İç Kontrol Standartları ve kontrollerini sağlıklı bir şekilde oluşturup sistemdeki süreçler tanımlayıp gerekli analizleri yaptık. hesap verme sorumluluğu. 17 Kontrol Faaliyetleri. Bilgi ve İletişim. 12 2010 yılında yukarıda belirtilen iç kontrol standartlarına yönelik eylemlerin oluşturulması ve uygulanması için Bakanlığımız 21 Merkez Harcama Biriminde İç Kontrol Sistemi Oluşturma Projesini gerçekleştirdik.
Türkiye’nin en yaygın teşkilatlarından olan Sağlık Bakanlığı çalışanlarının hizmetlerini yerinde görme imkânı sağlamıştır. Merkez Harcama Birimlerimizde kontrol ortamı. Bu emeklerimizin karşılığında vatandaşlarımızın memnuniyetinin izlenmesi bizim için iftihar kaynağıdır.dikkate alarak merkez harcama birimlerimize yapısal öneriler getirerek. d2. • Bakanlık Stratejik Planında açıklanan Güçlü-Zayıf Yönler. tüm merkez harcama birimlerinin organizasyon kitaplarını hazırladık. Gidilen illere başka illerdeki sağlık idarecilerimizi de görevlendirerek hem gittiğimiz ildeki kurumları incelemelerine hem de kendi kurumlarıyla mukayese etmelerine imkân verdik. 297 . Yerel yöneticilerimizle birlikte ilin sorunlarını masaya yatırdık. • Bakanlığımız merkez birimlerince düzenlenen 216 adet ödeme emri ile 33 adet taahhüt evrakı ve sözleşme tasarısının mevzuata uygunluğunu kontrol ettik. Fırsatlar-Tehditler Analizi dikkate alınarak risk yönetimi için İç Kontrol Sistemi eksenli GZFT Matrisini hazırladık. İl Değerlendirmeleri: Karış Karış Seksenbir İl Uygulamaların sahada görülüp değerlendirilmesini eksen alan bir anlayışla yapılan çalışmalar. Birçok ilde birden fazla değerlendirme yaptık. risk değerlendirme. kontrol faaliyetleri. Böylece il değerlendirme çalışmaları aynı zamanda hizmet içi eğitim fırsatı olarak değerlendirildi. dünyanın çevresinde kırk defadan fazla tur atmakla eşdeğerdir. Bu ödeme emri ile taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarının incelenmesi neticesinde genel bütçe kaynaklı 2. Bu mesafe. 2006’dan bugüne yaygınlaştırılarak ve derinleştirilerek yapılan saha ziyaretleriyle bizzat Sayın Bakan ve saha koordinatörlerinin kat ettikleri mesafe toplam iki milyon kilometreyi bulmuştur. Seksen bir ilimizi hiçbir istisnaya tabi tutmaksızın ziyaret ettik.8 milyar TL ödeneğin mali kontrolünü gerçekleştirdik. • Sonuçlandırılan İç Kontrol Sistemi projesi ile Bakanlığımız idari ve mali tüm iş ve işlemlere yönelik yürüttüğümüz faaliyetlerin daha etken ve etkili bir yapıya kavuşturularak uygulanabilirliğini hedefledik. bilgi ve iletişim ve izleme standartlarına yönelik eylem planımızdaki eylemleri gerçekleştirerek tüm çıktı ve dokümanları standarda bağladık. Birlikte çözmek üzere görev paylaşımı yaptık.
640 kişi ve taşradaki kurum yöneticilerinden de 2.100 hastane ziyareti. çözümün parçası olmaları için yüreklendirdik. • Ufuk Genişletme ve kurum taramaları Yöneticilerimizin kendi kurumları dışında da olayları değerlendirebilmeleri için yapılan gezilerde 16. Böylece SDP İl sağlık hizmetleri Değerlendirme çalışmalarını aynı zamanda hizmet içi eğitim haline getirdik. Çalışanlarımızı sorunun değil. gerekse değerlendirme toplantılarında çalışanların önerilerine kulak verdik. bir sonraki saha çalışmasında izleme raporlarını tanzim ederek sorguladık.İl Değerlendirmelerinin Başlıca Faydaları: • Fikr-i Takip Saha değerlendirme çalışmalarında elde edilen tüm bilgiler ve istatistikleri raporlayarak bir sonraki il ziyaretinde alınan mesafeyi izledik. Böylece sahaya verilen talimatların lafta kalmayacağı. • İletişim ve İstişare Ülkemizin dört bir yanındaki kurum yöneticilerinin birbirleriyle tanışmasını sağlayarak yaşadıkları sorunları çözmek için sürekli bir istişare ortamı sağladık. hem gittiğimiz ildeki kurumları incelemelerine hem de kendi kurumları ile mukayese etmelerine imkan tanıdık.500 kez birinci basamak sağlık kurum ve kuruluşu ziyareti gerçekleştirdik. 25. takip edileceği fikrini yerleştirdik ve gelişmelerin hızlanmasını sağladık. 1. “Ortak dil” ve “ortak vizyon” oluşturduk. 298 . Her ilde en az iki kez yaptığımız “İl Değerlendirme Toplantıları” ile paylaşımcı ve ortak çözüm bulmaya yönelik bir anlayış tesis ettik.580 kişiyi görevlendirdik. Paylaşımları ve fikir beyanını teşvik ettik. Saha Değerlendirme Çalışmalarında muhtelif zamanlarda olmak üzere Bakanlık Merkez teşkilatından 1.250 Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi ziyareti. • Standardizasyon Benzer ölçek ve özellikteki kurumlarımıza tek başına olmadıklarını ve kendileri gibi kurumlarla ortak bir standart yakalamalarının önemini hissettirdik. • Çözüm Aramayı Teşvik Gerek ziyaretlerde. • Deneyim Paylaşımı Bu çalışmalar vesilesiyle sağlık idarecilerimize birbirlerine tecrübelerini aktarma imkanı oluşturduk. • Hizmet İçi Eğitim Gidilen İllere başka İllerdeki Sağlık İdarecilerimizi de görevlendirerek. Önceki ziyarette talimatlandırılan hususları.
350 defa ADSM. aile hekimliği birimi.500 defa sağlık ocağı. verem savaş dispanseri. 299 . Bunlardan 154 ‘üne Sayın Bakanımız bizzat katılmıştır. 25.100 defa hastane. toplum sağlığı merkezi gibi birinci basamak kurum ve kuruluş ziyaretleri gerçekleştirilmiş ve yerinde değerlendirmeler yapılmıştır. AÇSAP. saha koordinatörleri tarafından 16.Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde 2006 yılından itibaren toplam 243 il sağlık hizmetleri değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca. 2.
.
E. DEĞERLENDİRME .
302 .
Sağlıkta Dönüşüm Programının Uygulama Sonuçları A. Doğumda Beklenen Yaşam Süresi Grafik 71 Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü 2010 İstatistik Yıllığı Dünya Sağlık Örgütü’ nün 1998 yılı raporunda (sayfa 221) Türkiye için doğumda beklenen yaşam süresi 2025 yılında 75 yıl olarak tahmin edilmişti.1. Türkiye ekonomik olarak orta-üst gelir grubu bir ülke olmasına rağmen doğumda beklenen ortalama yaşam süresi bu grup ülkelerin ortalamasının üstündedir. Buna şimdiden ulaşmış durumdayız. 303 . Sağlık Göstergelerindeki İyileşmeler Türkiye DSÖ tarafından yapılan sınıflamada orta-üst gelir grubu ülkeleri arasında olmasına rağmen ulaştığı sağlık göstergeleri üst gelir grubu ülkelerle karşılaştırılacak haldedir. 1.
304 . 2009. TNSA . OECD ülkelerinin bebek ölümlerinde 30 yılda kat ettiği mesafeyi son 8 yıla sığdırmayı başardık. Bebek ölümlerini 2010 yılında binde 10’a gerilettik. Bebek Ölüm Hızı Grafik 72 Kaynak: OECD Health Data.2. 2008 Dünya Sağlık Örgütü’ nün 1998 yılı raporunda (sayfa 221) Türkiye’ de bebek ölüm hızı 2025 yılı için binde 16 olarak tahmin edilmişti.
buna göre finansman ayırmak. Avrupa Sağlık Raporu 2009 (Sayfa 18): “…Bu ilerleme. Bu başarıyı DSÖ teyit etmektedir. Grafik 73 Kaynak: OECD Health Data 2009. anne ölümlerini politik bir öncelik olarak belirlemek. Anne Ölüm Hızı Anne ölümlerinin azaltılması önemli sağlık göstergelerindendir. OECD ülkelerinin anne ölümlerini azaltma hususunda 23 yılda kat ettiği mesafeyi son 8 yıla sığdırmayı başardık. hizmet ve politikaları kültürel hassasiyetlere göre düzenlemekle sağlanmıştır. hamileler için hastane yakınında doğum öncesi bakımevlerinin kurulmasını ve acil obstetrik vakalarda uzman kadrolar tarafından sağlanan uygun ve kaliteli bakıma ulaşmak için ücretsiz kara ve hava ulaşımının sağlanmasını içerir”. Sağlık Bakanlığı (*)DSÖ ve UNICEF’ in Türkiye için 2000 yılı anne ölüm tahmini yüzbinde 70 olup 2003 yılı Sağlık Bakanlığı tarafından projekte edilmiştir.3. 305 . Bu hizmetler. Dünya Sağlık Örgütü.
Rutin Aşılama Hızı Türkiye bebek aşılamalarında hem aşı çeşitliliği hem de aşılamada yakaladığı oran bakımından dünyada örnek ülkelerden biri haline gelmiştir. 306 . üst gelir grubunda bulunan ülkelerin ortalaması %95’tir.4. Grafik 74 DSÖ 2010 yılı raporuna göre.
Kızamığın Avrupa´da elimine edilmesinin ilanı için diğer ülkeleri bekliyoruz.5. Grafik 75 2008 yılından beri ülkemizde yerli kızamık vakası görülmüyor. Kızamık Türkiye orta-üst gelir grubunda olmasına rağmen üst gelir grubu ülkelerin aşılama oranlarını geçmiştir. 307 .
Sıtma hastalığında eliminasyon dönemine girmiş bulunuyoruz. Sıtma Grafik 76 Yürüttüğümüz ciddi çalışmalar sonucunda 2002 yılında 10 binlerde olan sıtma vaka sayısını 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle sıfıra düşürdük.6. 308 .
Verem Grafik 77 Kaynak: DSÖ. 309 . 2010 2002 yılında yüzbinde 40 olan tüberküloz insidansını 2009 yılında 29’a düşürdük. DSÖ Avrupa Bölgesi’nin ortalamasından daha başarılı bir grafiği yakalamış bulunuyoruz.7.
belediyeler ve il özel idareleri ile yakın işbirliği geliştirerek. İçişleri Bakanlığı.960 20.000 51 1995 2002 2010 0 Grafik 78 Bu başarıya ulaşmak için Çevre ve Orman Bakanlığı.000 5.Tifo Vaka S 1995 20960 2002 24390 2010 51 8.000 10. Diğer taraftan KÖYDES projesi ile içme suyu ve yolu olmayan köylerin altyapı yatırımlarının tamamlanması bu başarıyı artıran başka bir faktör olmuştur.000 20. 310 .000 25.000 24. Tifo Tifo Vaka Sayısı 30. içme sularının mikrobiyolojik güvenliğinde önemli gelişmeler sağladık.390 15.
311 . kanser. Böylece vatandaşımızın sağlık hizmetine ulaşımını koruma altına aldık. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemlerinden ilave ücret alınmamasını sağladık.5 14.9 14.1 28.2 26. yenidoğan. Bunun yanısıra özel hastanelerde yanık.7 14 7 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK “Yaşam Memnuniyeti Araştırması 2010” 1 Grafik 79 Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık.B. organ nakilleri.7 11.1 28 21 19 16. doğumsal anomaliler. Vatandaşı Finansal Riskten Koruma İlaç ve Tedavi Masraflarının Karşılanması: İlaç ve Tedavi Masraflarını Kendi Karşılayanların Oranı (%) 35 32.
OECD Sağlık Sistemleri İnceleme Raporu 2008 TÜRKİYE (sayfa 65): “Ulusal Sağlık Hesapları ve Hane Halkı Bütçe Araştırması’ndan elde edilen genel bilgiye dayanarak. Türk sağlık sisteminin eşitlik ve mali koruma bakımlarından oldukça iyi işlediği görülmektedir.” . hem mutlak şartlar açısından hem de diğer ülkelere göre.
6 puan artarak 2010 yılında % 73. Kamu Hizmetlerinden Memnuniyet Oranı (%) 80 78.2 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK Grafik 80 313 .5 olan sağlık hizmetlerinden memnuniyet oranı 33.1 olmuştur.0 73. Sağlık Hizmetlerinden Memnuniyet TÜİK yaşam memnuniyet araştırmasına göre 2003 yılında % 39.C.7 45.5 57.9 50 48.7 39.5 35 37.1 65 61.
TÜİK yaşam memnuniyet araştırmasına göre 2003 yılında %41 olan Devlet hastanelerinden memnuniyet oranı 33.0 35 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Kaynak: TÜİK.8 puan artarak 2010 yılında % 74. Aynı zaman diliminde muayenehanelerden memnuniyet oranı ise % 46.7’den % 39’a düşmüştür. 2010 Grafik 81 314 .3 46. Hastane ve Muayenehane Hizmetlerinden Memnuniyet (%) 75 74.8 olmuştur.8 66.2 65 55 49.0 39.7 45 41.
daimi bir süreçtir. hem Türkiye’nin sosyal yardım sisteminde önemli bir iyileşme kaydettiğini yansıtmakta hem de aynı meselelerle mücadele etmekte olan diğer ülkelere iyi bir uygulama örneği teşkil etmektedir.” 315 . Sağlıkta Dönüşüm Programı.“Sağlık sistemi reformu. Uygulamanın ilk safhalarında Türkiye’nin bu devasa reformu etkili şekilde hayata geçirebilen birkaç orta gelirli ülkeden biri olduğu görülmektedir.
• Bu sonuçların elde edilmesine bağlı olarak maliyetlerin en aza indirilmesi. periodicals and statistical databases. Rapor son olarak sistemin güçlendirilmesi için nerelerde ek politikalara ihtiyaç olabileceğine değinmektedir. partly as a result of higher health mprovements to the health system. including ation Programme and ensuring that the new health system ys affordable. TURKEY nges and sets out policy suggestions aimed at addressing them. Sağlık Bakanlığı’nın talebi üzerine gerçekleştirilmiştir. Dünya Bankası Yazarlar: Jeremy Hurst. Sarbani Chakraborty. or write to us iSbn 978-92-64-05108-9 81 2008 15 1 P -:HSTCQE=UZVU]^: Türk Sağlık Sistemi İncelemesi.2. SDP kapsamında uygulamaya konan başlıca reformları anlatmaktadır. İnceleme. OECD Reviews of Health Systems. including the introduction ation Programme in 2003. 316 . Sağlıkta Dönüşüm Programının 5. paranın karşılığı ve mali sürdürülebilirlik olarak özetlenebilecek temel sağlık politikası hedefleri bakımından değerlendirmektedir. Peter Scherer. yılının bitiminde reform sürecinin uluslararası kuruluşlar gözüyle değerlendirilmesi amacıyla T. however.C. Hükümet’in Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı (SDP) 2003 yılında uygulamaya koymasından önceki süreçte sistemin belli başlı özelliklerine değinerek başlamaktadır. sağlık politikasının üç temel hedefine dayandırılmıştır: • Sağlık sonuçlarının ve kullanıcılara cevap verebilirliğin en üst düzeye getirilmesi. OECD/Dünya Bankası tarafından müştereken yapılmıştır. George Schieber Türkiye Sağlık Sistemi’ne yönelik gerçekleştirilen bu inceleme. kullanıcılara cevap verebilirlik. Raporlar 1. Challenges remain. Daha sonra. Sağlıkta Dönüşüm Programının Uluslararası Yansımaları A. Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamına geçiş ve bu geçişin muhtemel etkileri de dahil olmak üzere yakın tarihte yapılan reformları değerlendirmektedir. erişim ve hakkaniyet. Turkey OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri. sağlığın iyileştirilmesi. Sağlıkta Dönüşüm Programının 2008 yılına kadarki değerlendirmesine ve 2009-2013 yılları arasında SDP’nin nasıl tamamlanacağına ilişkin olarak raporda yer alan tespitler şu şekildedir: SDP’nin Bugüne Kadarki Değerlendirmesi Aşağıda yer alan SDP’ye ilişkin değerlendirmeler. OECD Reviews of Health Systems TURKEY ble on line via this link: sues/9789264051089 ooks on line should use this link: 4051089 library of books. Ardından sistemin performansını. Yayınlayan Kuruluş: OECD. ward-winning service and free trials ask your librarian. Türkiye Yayın Yılı: 2008 OECD Reviews of Health Systems Systems ly in Turkey in recent decades. This brought universal health insurance the process of public hospital reforms and the rolling out of ghout the country.
bu dönemde önemli bir artış göstermiştir. Yeşil Kart’ın kapsamının 2005’te ayakta tedavi hizmetleri ve ayakta tedavi gören hastalara reçete yazılmasını içine alacak şekilde genişletildiğini görüyoruz. nüfusun tüm kesimlerinin – özellikle de yoksul kesim ve diğer az hizmet alan gruplara – kaliteli hizmete erişimini sağlamayı taahhüt eden bir hükümet ve SB. Türkiye’nin bu dönemdeki güçlü ekonomik büyümesi sayesinde karşılayabilmiştir. hastanede yapılan. eski sistemin güçlü yönlerine dayandırılarak tasarlanmıştır. Benzer şekilde SSK mensupları da 2004’te tüm hastaneler ve özel eczanelerden yararlanma hakkını elde etmiştir. sistemin temel zayıf noktalarını bertaraf etmek üzere kapsamlı bir projeyi temsil etmektedir. ayrıca hastanelere erişim ve ilaca yönelik kişi başına düşen harcama miktarında bu gruplar için hızlı artışlara da yol açmıştır. yeni teknolojilerin getirilmesini sınırlamış. 2003 ve 2007 yılları arasında Yeşil Kart sahiplerinin sayısında %7. Ayrıca.• Beklenmeyen katostrofik sağlık harcamalarına karşı mali koruma sağlanması ve sağlık hizmetlerine erişim açısından hakkaniyetin gözetilmesi. Önceki bölümde de belirtildiği gibi. Eski sistem – birçok diğer orta gelirli ülkelerde ve bazı OECD ülkelerinde olduğu gibi – sağlık sigortasında aşırı bölünmeler ve eksik bir sigorta kapsamı ortaya koymuş. Söz konusu sistem. kullanıcıların kendi ceplerinden yaptıkları ödemeler azalırken genel olarak sağlık harcamalarının düzeyi. kapsam 317 . büyük kayıt dışı ve cepten harcamalara yol açacak şekilde hekimlerin çift yönlü (kamuda ve özelde) çalışmalarını teşvik etmiş ve etkililik amaçlı teşvikleri sınırlamıştır. sistemin işleyişinde önemli gelişmeler oluşturmuş gibi görünmektedir. canlı bir özel sektör. hak sahibi olmayanların sahtecilik yoluyla sağlık karnelerini kullanmalarına ek olarak Bağ-Kur mensubu ve Yeşil Kart sahibi olmak için geriye doğru seçim olması sebebiyle. Türkiye’nin birçok bölgesinde devletin sunduğu makul düzeyde kaliteye sahip uzmanlık hizmetleri. “resmî” sigorta kaydı verilerinin. Bunlardan ikincisi bir dereceye kadar ilaç fiyatlarındaki indirimlerle dengelenmiştir. Aslında SGK ve SB. Türkiye’de 2003 öncesinde var olan sistemin zayıf yönlerini gidermeyi hedeflerken bu sistemin güçlü yönlerine dayanan bir sağlık sistemine yönelik bir dizi reforma ait “ders kitabı” gibi görünmektedir. SDP’yi yürütmek için atılan adımlar. 2008 itibarıyla sağlık hizmetlerine önemli ölçüde ihtiyaç duyan birçok Türk vatandaşının hizmetlerden makul derecede yararlanabildiği düşüncesini taşımaktadır. nüfusun sağlık durumunda iyileşme. yoksul kesimin ve kırsal kesimde yaşayanların sağlık hizmetlerine erişiminde ciddi ölçüde hakkaniyetsizlik yaratmış ve niteliksiz sağlık hizmeti sunmuştur. yüksek maliyetli tedavi hizmetlerine odaklanmıştır. Sağlık sigortası incelendiğinde. Ayrıca SDP/GSS reformları. Olumlu bir gelişme olarak Hükümet bu artışları.5 SSK mensuplarının sayısında ise yaklaşık %33 oranında bir artışla ilişkilendirilmektedir. Ayrıca. Bu güçlü yönler arasında şunlar sayılabilir: Son on yılda yoksul kesimi hedefleyen Yeşil Kart uygulamasına geçiş. SDP/GSS reformları. Bu değişiklikler. Birçok açıdan SDP’nin içeriği. Bunun sebebi ise birinci basamak sağlık hizmeti ve hastanede acil servis hizmetine yönelik hiçbir engel bulunmamasıdır. Bu değişiklikler. özellikle de devletin bundaki payı.
SB hastanelerinde destek hizmetleri konusunda dışarıdan kaynak temini oldukça artmıştır. Yeni aile hekimliği sistemi. birinci ve ikinci basamak sağlık hizmeti kapasitesinde yeniden dağılımın hakkaniyetli yapılması ve bu hizmetlere erişimin sağlanmasıyla eşleştirilmiştir. sağlık hizmetleri için artan 318 . hasta memnuniyeti. Yeni sisteme geçen illerde birinci basamak sağlık hizmeti kuruluşlarına yapılan başvuru sayısı %27 oranında artış gösterirken bu sistemi henüz benimsememiş illerde %23’lük bir artış görülmüştür. Yeni sistemin sonuçlar üzerindeki etkileri. Bu bakımdan. yukarıda bahsedilen değişikliklerin. ikinci basamağa başvuran kişi sayısı ise %49 olmuştur. Kapasite ve üretkenlik alanlarında gelişmeler yaşanmasaydı.Şubat 2005’ten itibaren eski SSK hastanelerini de kapsayacak şekilde SB kuruluşlarına performans yönetim sisteminin getirilmesinin yanında danışmanlık imkânlarında yaşanan gelişmelerin. işin hizmet sunumu yönünden de desteklenmiştir. Arz söz konusu olduğunda. Örneğin. Özellikle. uygulamaya konan katkı payı kuralları ile birinci basamağa başvurma oranını %60’a çıkarmayı planlamaktadır. SB kuruluşlarında tam gün çalışan hekimlerin sayısının 2003’te %11’den 2008’de %73’e yükseldiğini göstermektedir. aile hekimliği sisteminin uygulanmaya başlanmasından önce % 58 oranındayken aile hekimliği sisteminin benimsenmesiyle bu oran %41’e gerilemiştir. Bu ilk değerlendirmelere göre sistem. SB. önemli ihtiyaçları olan nüfusun büyük bir kesimi devletin karşıladığı sağlık hizmetlerinden yararlanmaktadır. ayakta tedavi hizmetlerinin büyük oranda “yanlış” yerde – yani hastane polikliniklerinde – yaygınlaşması konusu tartışmaya açık olsa da. kamu sektöründe çalışıp atanmaya tabi tutulmaktansa artık kısa dönemli sözleşmelerle çalıştırılmaktadır. hekime yapılan başvuru sayısı keskin bir şekilde artmıştır. kapsam konusundaki gelişmeler. Bu arada. Pilot projelerle ilgili birtakım değerlendirmeler yapılmaktadır ve belirli sonuçlara ilişkin ilk sonuçlar da alınmaya başlanmıştır. hâlihazırda yapılmakta olan geniş çaplı değerlendirmelerin sonucunu beklemektedir. ikinci basamaktan birinci basamağa kaydırarak hasta memnuniyetini artırmıştır (Aile Hekimliği Daire Başkanlığı. SB’nin yayımladığı son veriler. Hastanelere yapılan başvurular. Türkiye’de bu reformlardan önce karşılanmayan ihtiyaçlar olduğu düşünüldüğünde bunların sağlayacağı sonuçlar. bu oranı 2009’un ilk çeyreği itibarıyla %50’ye yükseltmeyi planlamaktadır. aile hekimliği sistemini uygulayan illerde artış göstermiştir. kamu sektöründe uzmanların tam gün çalışması ve hastane faaliyetlerinde önemli artışa yol açtığı görülmektedir. Bu değişiklikler hekimlerin Türkiye’deki coğrafi bölgelere dağılımında kaydedilen ilerlemelerle. Akdağ. aile hekimliği sistemini uygulayan illerde 2008’de birinci basamağa başvuran kişi sayısı %51.dışı nüfusun %10 ila 15 olduğunu öngörmesine karşın. Çalışanların birçoğu. kapasite ve üretkenlik açısından iyileşme oluşturduğu görülmektedir. Nüfusun yaklaşık %20’si. sağlık hizmetleri kullanımını. Sevk sistemi cezalarının durdurulmasına karşın. en azından önceden bu hizmetlere erişimi engellenmiş insanlar açısından daha iyi erişim ve hakkaniyet olacaktır. SB. özellikle de hemşireler. 2008). performans yönetim sisteminin uygulamaya konmasının ve tam zamanlı çalışmaya yönelimin ardından. birinci basamak sağlık hizmetlerini almak üzere aile hekimlerine kaydolmuştur. Ağustos 2008 tarihi itibarıyla 23 ilde uygulanmaktadır ve 2009 yılı sonu itibarıyla 59 ili kapsayacaktır.
insan kaynakları ve tesis yetersizliği sebebiyle karşılanamazdı. özel sağlık hizmetleri kuruluşlarına yapılan harcamalar. 319 . ancak bunun 2009 itibarıyla başarılabilmesi için planlar yapılmıştır. Benzer şekilde. yeni personelin eğitilmesi ve mevcut personelin yeniden eğitilmesi gibi konularda karşılaşılan kaçınılmaz gecikmeler. Yeşil Kart almaya hakkı olanlar ve önceden sigortası olmayanlar için SGK’nin nasıl para ve mal varlığı soruşturması yapacağına ilişkin yeni prosedürler henüz belirlenmemiştir. Sağlık hizmetleri için ayrılan kamu harcamaları. kendi kararları üzerine ve uygun düşmeyecek biçimde başvurularda bulunanların ödeyeceği katkı payı oranlarının daha yüksek olacağı öngörülmektedir. 2009-2013 SDP’nin. GSYİH büyümesiyle paralel gitmiştir. SGK’nin kamu sağlık hizmetleri kurumlarıyla (SB ve Üniversite) global bütçe uygulamasına gideceğini belirtmesine karşın SGK’nin özel sağlık hizmeti kuruluşlarıyla nasıl çalışacağı kesinlik kazanmamıştır. en azından. Yeşil Kart almaya hak kazanmak için tanımlanan gelir düzeyinin fazlasına sahip birçok Türk vatandaşı kayıt dışı sektörde çalışmakta ve birçoğunun sosyal güvenlik kaydı bulunmamakta ya da sağlık sigortası için prim ödemesi yapmamaktadır. Aile hekimliği sisteminin tamamlanmasını beklemektedir (SB’ye göre bunun anlamı 30. Erişim ve personel gelirlerindeki iyileştirmelerin maliyetleri. 1999 ve 2003 yılları arasında yaklaşık bir puan artmış olmakla beraber. Ayrıca.talep. Bu.000 tane yeni aile hekiminin eğitilmiş ve çalışır durumda olmasıdır). Yeşil Kart uygulaması. 2003 ve 2006 arasında güçlü ekonomik büyüme sebebiyle neredeyse sabit kalmıştır. GSS Yasası. Sağlık harcamalarındaki artış. GSS Yasası’nın geçmesinin ardından ikincil mevzuatı beklemektedir. 2003-2006 arasında yılda ortalama %7 civarında ve 19992004 arasında yıllık %10 artış göstermiştir. verimliliğin artması ve ilaç fiyatlarının düşmesi ile kısmen de olsa telafi edilmiş görünmektedir. Ne var ki bir Aile Hekimi’nin sevki olmadan hastane polikliniklerine yapılan başvurular da dâhil olmak üzere. Katkı payı ödemesi oranlarıyla ilgili kararlar. özel hizmet sunucuların ekstra faturalandırma yapması ve bütçeye sınırlamalar koyulması gibi zorlu politika seçimleri. ekstra faturalandırmayı %30 ile sınırlandıran yeni taslak kuralların uygulanmasını beklemektedir. GSYİH içinde toplam sağlık harcamalarının payı. SGK harcamalarının en hızlı büyüyen bileşeni olduğundan ve büyük ihtimalle 2008 yılında SGK’de bir bütçe açığı oluşturacağından büyük önem taşımaktadır. Finansman açısından. sosyal güvenlik yasasının GSS ile ilgili bölümleri. 2008’de henüz tamamlanamamış olması şunlara bağlıdır: Reformlar konusunda yasal gecikmelere yol açan TBMM ve mahkemeler arasında uyuşmazlıklar. Başvuru sistemiyle ilgili önemli konular askıda kalmıştır. SDP’nin Tamamlanması. özel hastanelerin ekstra faturalandırmalarına ilişkin tavan oranlarla ilgili kararlar. büyük miktardaki yeni ödemelerin yapılabilmesi için SGK’nin kapasitesinin artırılması. TBMM’den ancak Nisan 2008’de geçebilmiştir. henüz SGK tarafından bütünüyle benimsenmemiştir. DRG’ler gibi teşvik ödeme sistemlerinin oluşturulması. Başlangıç yıllarında SDP’ye ait harcamaların karşılanabilir olduğu görülmektedir.
Yukarıdaki Kutu 2. henüz alacaklarını yeterli oranda işleme koyma ya da yenilikçi teşvike dayalı ödeme sistemlerini tasarlayıp uygulamaya sokma kapasitesine erişememiştir.1) önerilen DRG sistemi doğrultusunda uygulanması gerekmektedir. halen son ayrıntıların belirlenmesi için bekleyen pek çok kilit politika kararı bulunmaktadır ve bunların bazıları uzun yıllar sürecektir (örneğin hekim sayısının artırılması).hizmet sunucu ayrımı. 2008’in ilk aylarında da yeni planlama yönetmelikleri yayımlayarak kamu sektörünün ve özel sektörün ortak kapasitesini akılcı hale getirmek üzere yeni özel hastaneler ile ayakta hasta klinikleri ve tedavi merkezleri için standartlar belirlemiştir. Hastane performansı standartları. SGK fonları. Ayrıca Bakanlık. SB hastaneleri için SGK’den SB hastanelerine akan döner sermayeyi de içeren bütçeler ve aylık ödemelerle ilgili kararları halen SB vermektedir. bu iyileşmelerin önemli bir kısmının sebebi olarak görülebilir. henüz SB hastanelerinde tam işlerlik kazanmamıştır. Son olarak. Hastane hizmetlerinde DRG’lerin oluşturulması halen tasarım aşamasında olmakla beraber denenmeye hazırdır ve bunun için 47 hastanede keşif amaçlı projeler yapılmıştır. Bu sebeple. SDP’de öngörülen yeni ödeme sistemi. sağlık hizmetlerine yapılan harcamaların daha yüksek ve daha etkili olması. Devlet hastanelerinde henüz önemli ölçüde bir özerklik sağlanamamıştır ve satın alıcı . kamu hastanelerindeki çalışanların maaşlarının bir bölümünü ve yeni aile hekimliği projelerini de içerecek şekilde birinci basamak ve kamuya ait sağlık hizmetleri için gerek duyulan fonları ödemektedir.Hizmet sunumu açısından. henüz işlerlik kazanmamıştır. genişleyen kapsamın getirdiği artan talep ve hareketli özel sektör tarafından tetiklenen kapasite sıkıntıları da ortaya çıkmaya başlamıştır. harcamalarının karşılanabilirliği ve sürdürülebilirliğini tespit edecektir. SGK. yukarıda da söz edildiği üzere aile hekimliği hizmetleri Türkiye’deki 81 ilin 23 tanesine yayılmış durumdadır. Hükümet. tıp fakültelerine kabul edilecek öğrenci sayısının yılda 4500’den yaklaşık 6000’e çıkartılacağı duyurusunu yapmıştır. hastane faaliyetlerini artırmış olsa da PDEÖ Sistemindeki teşviklerin (bk. Ayrıca Türkiye’nin bazı bölgelerinde doktor ve hemşireler arasında. SB. Bu da en sonunda Türk nüfusu için sağlık durumunun. devlet hastanelerindeki bütçelerde bu eksik unsurların tamamlanması gerekmektedir. mali korumanın ve kullanıcıya cevap verebilirliğin geliştirilmesi konusunda GSS’nin etkinliği. sevk ve idare eden rolünü benimsemektense halen yoğun bir biçimde birinci ve ikinci basamak hizmetleri temin etme ve bunların bütçesini oluşturma konularıyla ilgilenmektedir. SB hastanelerine sunulan hizmetler karşılığında verilen faturalardan çok SB kararlarına göre aylık olarak tahsis edilmektedir. SDP’de öngörülen yönetişim değişiklikleri henüz tamamlanmamıştır. yani DRG’ler uyarınca paranın hastaların peşinden gitmesinin sağlanması. Rapordan Kesitler: “Türkiye’deki sağlık durumunun iyileşmesini sağlayan pek çok unsur olmakla birlikte. Hem hekimlerin hem de kurumsal üretkenliğin artırılması. tahsisatın ve teknik verimliliğin geliştirilmesi ve gereksiz hizmetlerin önünü keserek genel maliyetleri kontrol altına alıp makro verimliliğin sağlanması için.” Sayfa 13 320 .
Aslında diğer ülkelerin Türkiye’deki sağlık reformlarından. Cepten yapılan harcama payı oldukça düşüktür ve cepten yapılan harcama oranı progresif olup orantısız bir biçimde zenginler tarafından gerçekleştirilmektedir. SDP. 2006 itibariyle. Katastrofik sağlık harcaması nedeniyle meydana gelen yoksullaşma düzeyi de düşüktür.“SDP. öğrenebileceği pek çok şey olabilir. Türkiye’nin hekimlerin üretkenliğini artırmak amacıyla performansa dayalı ödeme sisteminin kullanılması konusundaki belirgin başarısından – henüz sağlık sonuçları üzerindeki etkisi belli olmamakla ve daha detaylı araştırmalar halen yapılmakla beraber – diğer OECD ülkelerinin öğrenebileceği dersler olabilir. daimi bir süreçtir. sağlık durumu. Türk yetkililerin halen üstünde çalışmakta oldukları zorlu politika ve uygulama kararlarına bağlı olacaktır. özellikle personel verimliliğini artırmak üzere performansa dayalı ödeme sisteminin kullanılması konusunda. mali koruma ve hasta memnuniyetinin tüm yönleri üzerindeki etkisini değerlendirmek için henüz çok erken olsa da mevcut verilerden elde edilen ilk göstergeler. dikkatle planlanmış hizmet sunumu reformlarıyla tamamlanmıştır. GSS’nin hayata geçirilmesi gibi önemli sağlık sektörü reformlarının geliştirilmesi ve uygulanmasında “iyi uygulama”nın nasıl olacağını pek çok açıdan yansıtmaktadır. bu üç alanda da önemli ilerlemeler kaydedildiğini ortaya koymaktadır. SDP’nin. hekim (bordrolu çalışanlar) başına düşen bildirilmiş muayene sayına bakıldığında. Türkiye diğer OECD ülkeleri ile arasındaki performans açığını kapatmakta ve genel maliyetler dahil bir dizi konuda kıyaslanabileceği diğer üst orta gelir grubuna giren ülkelere oranla daha iyi bir performans göstermektedir.” Sayfa 65 “Performansa dayalı ödemenin başlatılmasından beri. Ciddi finansman reformları ile birlikte hükümetin güçlü taahhüdü ve liderliği. uzun vadede sağlık sisteminin mali sürdürülebilirliğini sağlamak ve Türk insanının sağlık durumu ve refahının sürekli olarak iyileşmesini temin etmek için doğru politikalar seçilmesi ve bu politikaların etkili bir şekilde uygulanması gerekecektir. hem Türkiye’nin sosyal yardım sisteminde önemli bir iyileşme kaydettiğini yansıtmakta hem de aynı meselelerle mücadele etmekte olan diğer ülkelere “iyi bir uygulama” örneği teşkil etmektedir. OECD’deki ortalama düzeyi %25 geçen seviyelere ulaşmıştır.” Sayfa 14 “En son Ulusal Sağlık Hesapları ve Hane Halkı Bütçe Araştırması”ndan elde edilen genel bilgiye dayanarak. bildirilen hekim başı muayene sayısı. Türkiye’de hem faaliyet hacminde hem de hekim üretkenliğinde büyük artışlar olduğu görülmektedir. Fakat programın nihai başarısı ve sürdürülebilirliği.” Sayfa 84 “Sağlık sistemi reformu. Türk sağlık sisteminin eşitlik ve mali koruma bakımlarından oldukça iyi işlediği görülmektedir. hem mutlak koşullar açısından hem de diğer ülkelere göre. Uygulamanın bu ilk safhalarında Türkiye’nin “devasa” bir reformu etkili bir şekilde hayata geçirebilen birkaç orta gelirli ülkeden biri olduğu görülmektedir. Uluslar arası tecrübelere göre.” Sayfa 124 321 .
verimlilik ve maliyet etkililik konularına daha fazla ağırlık vermek üzere performans yönetimi sisteminin reforme edilmesi Uygun yönetim kapasitesine sahip hastanelere daha fazla özerklik verilmeye devam edilmesi Karar alma için daha güçlü bilgi teknolojileri (BT) sistemlerine yatırım yapılması Sağlık teknolojileri değerlendirmesini üstlenmek. sağlık reformlarını izlemek ve değerlendirmek üzere kapasite geliştirilmesi Türkiye’deki hemşire sayısının ve hemşirelerin görevlerinin artırılması • Yeni sağlık sistemini. ödeme gücünün dikkatle izlenmesi • Bakanlıklar arasında kapsamlı halk sağlığı konularının ele alınması • SB’nin kılavuzluk kapasitesinin geliştirilmesine devam edilmesi 322 .Kitapta yer verilen kilit önerilerin özeti şu şekildedir: • Sağlık hizmetleri alanındaki toplam kamu harcamaları üzerinde SGK tarafından sıkı bir üst limit uygulanması • Sevk olmadan hastanelerin ayakta tedavi birimlerine yapılan başvurular için katkı payı ödemesinin uygulanması • İlaç fiyatlarında daha fazla indirim yapılmaya çalışılması ve akılcı ilaç reçetelendirme uygulamasının hayata geçirilmesi • Şu an ihtiyaç duyulan doktor sayısı artışının sağlanmasının ardından. sağlık hizmetlerine erişimdeki coğrafi hakkaniyeti iyileştirme konusunda desteklemek üzere arz yönlü harekete geçilmesi (Muhtemelen bölgelere göre ağırlıklı “kişi başı ödeme” hedefleri vasıtasıyla bilgilendirme yapılarak.) • GSS’ye kayıtların ve katkı ödemelerinin artırılması. orta ve uzun vadede doktorluk mesleğine girişin kontrol altına alınması • Önümüzdeki beş yılda SDP’nin uygulanmasına devam edilmesi Aile hekimliği hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına devam edilmesi Aile hekimliği hizmetlerinin yanı sıra halk sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesi ve koordine edilmesine devam edilmesi Hastane ve birinci basamaktan sağlık hizmetlerinin satın alımı işlerinin. yönetim kapasitesi uygun olduğunda SGK’ye devrinin tamamlanması DRG ve toplu ayakta tedavi ödeme sistemlerinin tamamlanması ve risklerin hizmet sunuculara yönetilen bakım ilkelerine dayalı olarak devredilmesi için yeni sistemler geliştirilmesi DRG ödemesini desteklemek.
sağlık kuruluşlarında doğum yapan kadın sayısında artış. Bu değerlendirme yer alan dikkate değer hususlar şunlardır: • Türkiye’de 1990’dan bu tarafa 5yaöo’da hızlı bir düşüş gözlenmektedir. Bu her iki bileşendeki belirgin düşüş halk sağlığı alanında ve sağlık hizmetleri sisteminde yaşanan geniş kapsamlı iyileşmelerin bir neticesidir. • Bu düşüş köylerden şehirlere doğru hızlı bir nüfus değişimi. Timothy De Ver Dye. azalmış aile nüfusları ve kadınlarda artan eğitim seviyeleri bağlamında gerçekleşmiştir. yeni doğan yoğun bakım hizmetlerinin nicelik ve nitelik yönünden gelişmesi gibi faktörler doğrudan yeni doğanların ve çocukların sağ kalımına katkı sağlamıştır. yeni doğan canlandırması ve çocuk sağ kalımı üzerine odaklanmış geniş kapsamlı ve etkili halk sağlığı kampanyaları bebek ölüm oranlarının akabinde de beş yaş altı ölüm oranlarının düşmesine önemli katkı sağlamıştır. İlave olarak bu rapor Türkiye’deki trendlere ilişkin yorumlar sunmakta ve anne ve çocuk sağlığını iyileştirme hususunda Türkiye tecrübesini özetlemektedir. Prof. • Sağlık stratejileri ve planlaması üzerine odaklanma. sağlık personeli nezaretinde doğum yapan kadın sayısında artış. Dr.2. Bunu yaparken özellikle 1990’dan bu tarafa gözlenen ve Türkiye’nin 5YAÖO’larını azaltmada gösterdiği hızlı ilerlemeyi açıklayabilecek politikalara. Bununla birlikte Türkiye’nin Milenyum Kalkınma Hedefi 4’e erişmede elde ettiği tecrübenin önemle altı çizilecektir. programlara ve epidemiyolojik değişimlere değinilecektir. Decline in the Under-5 Mortality Rate (u5mr) in Turkey: A Case Study Türkiye’de 5 Yaş Altı Ölüm Oranında Düşüş: Bir Vaka Çalışması Yayın Yılı: 2010 Yayınlayan Kuruluş: UNICEF Yazarlar: Dr Lilia Jelamschi. • Doğum öncesi bakımda artış. 323 . buna tekabül eden kişi başı gayri safi milli hâsılada büyük bir artış. aile planlaması. Bu büyük ölçüde bebek ölüm oranlarının her iki bileşenindeki (erken yeni doğan ve geç yeni doğan) hızlı düşüşe bağlıdır. Bu raporun amacı Türkiye’deki beş yaş altı çocuk ölüm oranlarındaki (5yaöo) azalmanın tanımlanması ve analiz edilmesidir. aşılamalar.
doğumsal anomaliler ve sepsis gibi belli başlı bebek ölümü nedenlerinden olup büyük ölçüde önlenebilir olan durumlara dikkat kesilinirse Türkiye’deki bebek ölümleri daha da azalacaktır. bu fark daralmaktadır.• Tüm bu gelişmelere karşın. Bunlar doğu bölgelerinde ve kırsalda yaşayıp hiç temel eğitim almamış. Bununla beraber hala yüksek ve düşük risk grupları arasında sağlıkta eşitsizlikler yönünden bir fark mevcuttur. değerlendirme ve araştırma yapma fırsatı sunacaktır. düşük doğum ağırlığı/prematürite. toplumun bazı kesimleri bebek ve beş yaş altı ölümleri için hala risk altındadır. en düşük gelir grubunda olan ve çok doğum yapmış kadınların bebek ve çocuklarıdır. Ancak. • Türkiye’nin sağlık sistemlerine ve halk sağlığı programlarına yaptığı yatırımların bir neticesi olarak ve toplumun genel manada daha güçlü bir sosyo-ekonomik statüye kavuşması ile 1990’dan bu tarafa beş yaş altı ölüm oranlarındaki düşüş dünyanın en yükseklerinden bir tanesidir. Türkiye’de halk sağlığı programlarında etkileyici bir genişleme olmuş ve sağlık sistemi güçlenmiştir. Muhtemelen 1990 ile 2007 arasında % 70’den fazla bir düşüş yaşanmıştır. fırsatları ve ilerlemeyi değerlendirmek adına eşsiz bir kaynaktır. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) riskleri. Ancak. Toplum temelli bir perinatal veri sistemi TNSA’dan yararlanmayı daha da geliştirecek ve beş yaş altı ölümleri daha fazla azaltma hedefinde gerçek zamanlı izleme. • Bebek ölümlerinde keskin bir azalmadan söz ediyoruz. 324 .
2009 Yayın Yılı: 2009 Yayınlayan Kuruluş: Dünya Bankası Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience Sarbani Chakraborty Yazarlar: Sarbani Chakraborty “Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience” başlıklı bu yazı Dünya Bankasının “Knowledge Brief ” isimli dokümanının 12. Country evidence on how well HSS works and impacts health systems’ performance. is weak. kapsamlı Sağlık Sistemi Güçlendirilmesi reformu zaman almaktadır ve Türkiye deneyimi böyle bir stratejiyi uygulamaya koymada esnek ve sonuç odaklı yaklaşımın başarılı olacağını göstermektedir. improving access to health services (especially in rural areas) and building institutional capacity to sustain the HSS reforms. Washington DC. Key Messages • Health Systems Strengthening (HSS) is currently at the top of the World Bank’s health agenda and is critical for countries to achieve good health outcomes. Health Systems Action Network. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesinin uygulanması teknik ve operasyonel detaylar arasında bir denge gerektiren karmaşık bir süreçtir. Lack of insurance and under1 What is HSS and Why is it Important? Health Systems Strengthening (HSS) is currently at the top of the World Bank’s health agenda. ülkelerin başarılı sağlık çıktıları elde edebilmeleri için büyük önem taşımaktadır. Global evidence on the implementation of HSS by different countries is limited. Dünya Bankası tarafından da bir kredi programı ve politika diyalogu aracılığıyla desteklenen Sağlık Sisteminin Güçlendirilmesi Reformunu uygulamaktadır. Yet. 325 . The approach calls for a more comprehensive design that focuses on the different functions. In addition. the health financing system was fragmented. HSS can be defined as “an array of initiatives and strategies that improves one or more functions of the health system and leads to better health through improvements in access. or efficiency. • Turkey has been successfully implementing HSS reforms since 2003. supported by the World Bank through a lending program and policy dialogue. there was a social assistance program covering health insurance for the poor and vulnerable (the Green Card program). 2009 Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi: Türkiye’deki Deneyimden Öğrenilen Dersler. Bununla beraber. sayısında yer almıştır. • Türkiye’den alınan dersler politik kararlılık ve esnek. There were multiple social insurance schemes covering formal sector workers and the self-employed. and regional and urban-rural disparities were significant.”1 The Bank’s HSS approach recognizes that isolated policy and program interventions are less likely to help countries achieve better health outcomes or strengthen health insurance coverage for populations and improve the responsiveness of the health systems. elements and actors within a health system. sağlık hizmetlerine erişimin iyileştirilmesi (özellikle kırsal kesimde) ve Sağlık Sisteminin Güçlendirilmesi Reformlarının sürdürülmesi için kurumsal kapasitenin inşası alanlarında dikkat çekici başarı elde etmiştir. Kilit mesajlar: • Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi. Turkey lagged behind other OECD and middle-income countries on health indicators. the Government of Turkey launched an HSS reform called the ‘Health Transformation Program’ (HTP). • The lessons from Turkey are that with political commitment and a flexible. many of whom are Bank clients. The objective of this Knowledge Brief is to describe the design and implementation of successful HSS reforms in Turkey and highlight the key lessons for low. The country has achieved considerable success in expanding health insurance coverage for its population (especially poor people). şu anda. While the country’s health system had evolved considerably since its formal establishment in 1920. contributing to inefficiency and inequity. Although health insurance coverage had expanded significantly. Dünya Bankasının sağlık gündeminin en üst sırasında yer almakta olup. Health Systems Strengthening: Lessons from the Turkish Experience. 2003’ten bu yana.3. sağlık sigortası kapsamının genişletilmesi (özellikle yoksul kesim için). Ülke. Öğrenilen Temel Dersler: • Kapsamlı bir Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesi programının tanımlanması ve kilit paydaşlarla erken ortaklık oluşturulması Hükümetin Türkiye’de önemli reformları gerçekleştirmesi için zemin hazırlamıştır. Background on HSS in Turkey In 2003. it was facing significant challenges in 2003. Implementing HSS is a complex process that requires a balance of technical and operational details. sonuç odaklı yaklaşım ile Sağlık Sistemi Güçlendirilmesi müdahalelerinin sağlık sektörü performansına önemli ölçüde etki etmek için başarı ile uygulanabileceğidir. HSS interventions can be successfully implemented to have an important impact on the performance of the health sector. 2009. Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesi çalışmalarının ne kadar başarılı çalıştığına ve sağlık sistemlerinin performansı üzerindeki etkisine ilişkin ülke kanıtları şimdiye dek yetersiz kalmıştır. Definition of Health Systems Strengthening. so far. resultsoriented approach.and middle-income countries. quality. • Türkiye. countries have much to benefit from exchanging knowledge on this topic. coverage.
Sağlık Sistemlerinin Güçlendirilmesinde bu tarz devasa (big-bang) reform ihtiyaçlarını kademe kademe ilerleyen bir yaklaşımla dengelemek birçok ülke için bir realitedir ve bu iki yaklaşımın nasıl dengeleneceğine dair Türkiye’den öğrenilecek birçok husus vardır. Yine de. Hükümet önemli yasal değişikliğe gerek duymadan uygulanabilecek birkaç ilave kritik reform belirlemiştir. Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesinin önemli bir öğesi tamamlanmamış olacaktır-bu durum kalite.Türkiye’de sağlık hizmetlerinin nasıl finanse edileceği. kamu hastane reformu olmadan. Türkiye tecrübesi göstermektedir ki. bu önemli Sağlık Sistemleri Güçlendirilmesi reformunda ülkelerin çok az ilerleme kaydetmesi bir sürpriz değildir. Bu da reformlara destek ve Hükümet’e yönelik güven oluşmasına yardımcı olmuştur. sunulacağı ve düzenleneceği gibi konularda temel yasal ve kurumsal değişiklikler için bastırırken. • Hastane özerkliği veya devlet hastanelerinin özelleştirilmesi birçok ülkede politik olarak en çok tartışmalı reformlar arasında yer almaktadır. başta yoksul kesim olmak üzere halka daha iyi sağlık hizmeti sunmak için oldukça etkili olmuştur. verimlilik ve hakkaniyet hedeflerinin elde edilmesini etkilemektedir. kamu hastane reformuna uzun vadeli bakmak mümkündür. Bundan dolayı. bu değişiklikler. hizmet sunumu üzerine (özellikle yoksul kesim için) büyük ve hızlı etkisi olan kademeli değişiklikler gerçekleştirirken. Yine de. 326 .
OECD ülkelerinde sağlık sistemleri reformlarına yardımcı olan. kamu yönetimi. reform uygulamalarının başarı ya da başarısızlığını belirleyen faktörleri ortaya koyan genel bir çerçeve sunulmuştur. Bölümünde “Effective ways to realise policy reforms in health systems” başlığı altında sağlık reformlarına değinilmektedir. İsviçre ve Türkiye). reform çalışmalarında etkin kılınacak ya da etkisizleştirilecek faktörler belirlenmiştir. sağlık. Bu değerlendirme. 327 . Making Reform Happen Lessons from OECD Countries Reformun Gerçekleştirilmesi OECD Ülkelerinden Dersler Yayın Yılı: 2010 Making Reform Happen Lessons fRoM oeCD CountRies in fields as diverse as t? And why have reforms nalyses the reform er to identify lessons. Birinci kısım sağlık sisteminde reform yapılması ihtiyacına odaklanmıştır. görüşlerin aktarılması ve uygulamaların mukayese edilmesidir. Kore. Bu sayede büyük yapısal reformlara yeltenen ülkelere bu tecrübeyi yaşamış olanların görüşlerinin ışık tutması hedeflenmektedir. istihdam. 5 farklı OECD ülkesindeki reform çalışmaları değerlendirilmiştir. n reform work today and icy icy pub y ial pol ial pol l polic ironment ent soc ent soc nt ironm env ironm ts env onme rkets ts env public marke nt ma es ma es ma marke y envir vices rkets servic onme vices lic ser l polic nt ma public lic ser y envir icy pub publ onme s socia social policy icy pub ial pol l polic ial pol rvice rkets y envir ent soc nment ent soc s socia nt ma blic se ironm l polic enviro enviro ironm onme ts env service ets pu rkets rkets socia ts env rke vir blic es ma es ma mark es ma marke ci licy en servic servic vices servic ets pu ment public ices so public lic ser public cial po mark viron rv icy icy nt s so icy pub y en ial pol ial pol blic se onme rvice ial pol l polic ent soc ent soc envir ets pu ent soc blic se ironm s socia rkets environm ironm mark ts env ets pu ts env rvice marke ment ma mark marke vices vices viron blic se ment lic ser lic ser ets pu licy en viron icy pub icy pub mark ial pol ial pol cial po licy en soc s so l po ent soc nment service s socia rkets environm enviro public ma service es vices rkets servic public lic ser nt ma public icy pub onme policy l pol isocia social y envir nment l polic enviro socia rkets es ma nment social ets po licy public service s socia servic policy ubli policy social public public servic abases. taking full account of h these reforms were ential solutions that hold cross-national policy mark enviro Yayınlayan Kuruluş: OECD Yazarlar: Jeremy Hurst (Bölüm 7) lic se global financial and restore public finances to mix of fiscal policies and ng such a policy mix will enting them. Meksika. eğitim. brarian. Raporun temel amacı bu reformlar hususunda farklı ülkelerin tecrübelerinin paylaşılması. kolaylaştıran ya da mani olan faktörler anlatılmaktadır. rekabet ve düzenlemeler alanlarında OECD üyesi ülkelerde yürütülmüş ya da yürütülmekte olan reform çalışmalarından söz edilmektedir. or write to us at on ts nment iro marke nt ma enviro y envir ts env onme rkets marke l polic y envir lic services ma vices bl s socia lic ser ets pu l polic pub rvice icy pub mark policy ial pol blic se ial p ment social ent soc ent soc ets pu nment viron ironm ironm mark ts env licy en ts env ment s soci marke cial po services marke viron vices rvice se s so y en se lic lic ser lic onme rvice public public icy pub icy pub l polic icy pub envir blic se policy ial pol ial pol ial pol rkets socia pu soc soc s social ent soc nt ma nment nment s soc rvice rkets nment ironm onme enviro enviro nt ma enviro blic se ts env service poli rkets y envir rkets onme marke es ma ets pu public social servic l polic lic services ma mark y envir public services rkets nment public s socia ic l polic nt ma enviro icy pub policy policy rvice public onme ic serv ial pol s socia social social policy blic se rvice ent soc s publ y envir li nment ial pu se nm rket enviro icy pub ent soc enviro l polic rkets public rkets ial pol nt ma ironm rkets nt ma es ma s socia p ts env es ma onme ent soc servic onme rvice marke servic ironm rkets y envir public vices ts env y envir policy public blic se nt ma lic ser marke l polic onme l polic ets pu social vices icy pub social s socia socia mark lic ser ial pol y envir vices markets nment ment service ial policy pub ent soc enviro l polic on ser nm ts soc enviro marke socia public envir public rk nt ma ets pu blic se rvice s socia es servic marke iro ts env nm enviro ial ent soc publ rkets policy public ic serv servic rke es ma iro ts env nment policy social ices so cial po public vi licy en r social po ma ment servic es ma 628-9 05 1 P -:HSTCQE=U][W]^: Bu raporda 9 bölüm halinde mali konsolidasyon. vergilendirme. Bu bölüm 2 kısımdan oluşmaktadır. Bu hususta aralarında Türkiye’nin de olduğu 5 ülkenin sağlık reformu tecrübelerine yer verilmiştir. Sağlık sistemi reformlarının yönetimini ve hükümetlerin kontrolü altında olan. Making Reform Happen Lessons fRoM oeCD CountRies Raporun 7. çevre. Burada.4. İkinci kısımda ise reform çalışmalarına örnek teşkil etmek üzere. OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri Raporları baz alınarak yapılmıştır (Finlandiya.
2007 yılında yinelemesi gerekiyordu. bu ülkelerin ortalamasının altında ve bebek ölümleri bu ülkelerin ortalamasının üstünde idi. on Avrupa ülkesinin oluşturduğu grubun ortalamasının oldukça altındaydı. Maliye Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı sayılabilir. 20032013 yılları arasında uygulanması planlanmaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. ancak 2000-2001 büyük krizi. genellikle kalabalık olan hastane polikliniklerinin aşırı kullanımına yol açacak şekilde zayıftı. Türkiye’de birinci basamak sağlık hizmetlerinde hasta memnuniyeti. birinci basamak hizmetleri. 2003’ten beri derin bir yapısal değişim geçirmektedir. AK Parti’nin 2002 yılında elde ettiği güçlü seçim hâkimiyetini. Bunlar arasında Sağlık Bakanlığı. eylemi geciktirdi. sağlık sektöründe sorumluluğu olan birçok farklı bakanlığın iş birliğini gerektirmektedir. Örneğin. Bir satın alıcı/ hizmet sunucu ayrımı kurulacaktır ve kamu hastanelerine otonomi verilecektir. Türkiye sağlık sistemini gözden geçirdiğinde SDP’nin henüz yarısı tamamlanmıştı. Yoksullar için sosyal yardım programı (Yeşil Kart) uygulanmaktaydı. hem çakışmalar hem de boşluklar bulunmaktaydı. bu reform.Raporda Türkiye’deki sağlık reformlarının anlatıldığı bölüm şu şekildedir: Türkiye: Artan Kalite ve Verimlilik Türk sağlık sistemi. SDP’nin. sosyal güvenlik programlarının Yeşil Kart ile birlikte. 2003 öncesinde Türkiye’de sağlık durumunda kısmi iyileşmeler olsa da. Atılım yapılması ve reformun gerektirdiği siyasi iradenin sağlanması için. Bu önlemlerin çoğu. Çıktılar hakkında kısıtlı veri mevcuttu. Genel Sağlık Sigortası’nı sağlayacak olan tek bir kurum altında toplamaktır. Sağlık Bakanlığı altında birleştirilmişti ve performans yönetimi sistemi. 2008’de OECD/Dünya Bankası takımı. kişi başına ödemeler ve kapı tutuculuk özelliğiyle Türkiye çapında uygulanacaktır. Genel Sağlık Sigortası. Sosyal Güvenlik Kurumu altında birleştirilmesi ile 2008’de başarılmıştı. “Sağlıkta Dönüşü Programı” Verimlilik ve Hizmet Kalitesine Çözüm Arayışında “Sağlıkta Dönüşüm Programı” (SDP). Aile hekimliği. çalışanların ve onların bakmakla yükümlü olduğu nüfusun farklı kısımları için bir dizi sosyal sağlık sigortası türünün bileşimiydi: Farklı sigorta programları. 2003 öncesinde sistem. kapsamlı bir reform süreci olup yeni atanan Adalet ve Kalkınma Partisi Hükümeti tarafından 2003 yılında başlatılmıştır. Her ne kadar. var olan sosyal güvenlik türlerini ve Yeşil Kart yönetimini. 2003’ten çok daha önce düşünülmeye başlanmıştı. çeşitli sınırlarda sağlık hizmeti sunmaktaydı. Ayrıca. sunum kısmında ciddi problemler mevcuttu. karşılaştırılabilir yaşam standardı olan ülkelerle kıyaslandığında. personelin teşviki için kullanılmaya başlanmıştı. Dahası. 328 . Türkiye’nin merkezî bir yönetim yapısı olmasına rağmen. yani sigortalı kişiler bile her zaman uygun hizmetlere erişememekteydi. sağlık hizmetlerine erişimde ciddi miktarda coğrafi eşitsizlikler vardı. nüfusun %20’sine yayılmıştı. Çalışanlara ve bilişim sistemine yatırım yapılacaktır. Yeni aile hekimliği uygulaması. Bu düzenlemelerde. Kamu hastaneleri. doğuşta beklenen yaşam süresi. Temel amaçlarından birisi.
hastane hizmetlerindeki artış. doktor başına verimlilikte gözle görülür bir artış ve hastalar tarafından bildirilen. Sonuç olarak. kamu hastanelerinde daha önce yarı zamanlı çalışan uzmanların tam zamanlı çalışmaya başlamasında artışlar gerçekleşmiştir. bu bölümde belirtilen politik ekonomi derslerinin çoğuna örnek teşkil etmektedir. SDP’nin başarılı olduğu. • SDP kapsamında. kendi sağlık sisteminin performansındaki zayıflıklar konusunda. Bu bölümün ilk kısmında ana hatlarıyla verilmiş olan. hem birinci basamakta hem de hastane hizmetlerinde büyük bir artış gerçekleşmişti. • Yeni Sağlık Bakanı tarafından güçlü bir liderlik sergilenmiştir.1990’da Ulusal Sağlık Politikası adı altında planlanmıştı. nüfusun bütününde genel bir artış söz konusuydu. OECD ve DSÖ verileri aracılığıyla) • SDP altında uygulanan reformların benzerleri daha önce. Özellikle de. “performansa dayalı ek ödeme sistemi” altında aldığı ek ödemelerin başlatılması konusunda da büyük reformlar yapılmıştır. aile hekimliği hizmeti konusunda Avrupa ülkelerinde çalışmalar yürütülmüştür. • Türkiye. sağlık sisteminden memnuniyette. Aile hekimliği uygulamasına başlanılan illerde birinci basamak sağlık hizmetlerinden memnuniyet büyük bir hızla yükselmeye başlamıştı. 329 . Bunun ve diğer ilgili değişikliklerin sonucu olarak. başarılı bir sağlık sistemi reformu için gerekli koşulların çoğunun.Kamu hastaneleri henüz önemli derecede otonomi kazanamamış olsa da satın alıcı/hizmet sunucu ayrımı başlatılmıştı. Reform ayrıca. Türkiye tecrübesi. Ayrıca. her ne kadar final değerlendirmeyi yapmak için çok erken olsa da. • Tartışmaya açık olan yapısı. GSYİH’deki büyümeden hızlı değildi. uluslararası karşılaştırmalarla bilgi edinmiştir.ayrılmıştır. reformların yasal süreçte sürdürülmesi ve sonuçların uygulanması için uzun bir dönem -on yıl. ancak bu artış. Sağlık Bakanlığı ve DPT’nin sağlık reformu çalışmalarını izleyen dönemde. Bunlar daha sonra 1996-2000 yılları arasını kapsayan 7. Sağlık harcamalarında keskin bir artış söz konusuydu. Kalkınma Planı’nda da belirtilmiştir. (örneğin. SDP’nin planlanma ve ilk uygulama safhasında Türkiye’de var olduğu görülmektedir. hastane hizmetlerinden memnuniyette büyük ölçüde iyileşme görülmüştür. 2003 ve 2005 yılları arasında doktorların aldığı ödeme oranlarında ciddi artışlar gerçekleşmiştir. OECD/Dünya Bankası İncelemesi. kamu sektörü hizmet sunucularının reformu desteklemesi için motive edilmesi ihtiyacını da hesaba katmaktadır. karmaşıklığı ve önerilen reformların olası maliyetleri nedeniyle. ve temel sağlık sistemi reformlarının geliştirilmesi ve uygulanmasında ve temel göstergelerde “iyi uygulama” örneği sergilediği sonucuna varmıştır. sağlık personelinin ve kamu hastanelerindeki diğer hastane personelinin.
yeni performans teşvikleri ile birlikte doktor maaşlarındaki önemli prospektif artışlar. Türk Tabipler Birliği’nin gürültülü ve yoğun muhalefetine karşın. sağlık sistemlerinde güçlü yapısal reformlar yapmak için politik “fırsat pencerelerini” ele geçirdiğini kanıtlamaktadır. Meksika ve Türkiye için. • Türkiye’de. muayenelerin hastane polikliniklerinden aile hekimlerine göreceli olarak kaydırılması ve birinci basamak hizmetlerinden hasta memnuniyetinde keskin artış gözlemlenmiştir. sağlık sigortası kapsamının genişlemesi. Türkiye’de 20022006 yılları arasındaki güçlü ekonomik büyüme. birçok doktorun bireysel olarak ve gönüllülük esasına dayalı şekilde reformlar konusunda işbirliği yapmasını sağlamıştır. birinci basamak doktorlarına daha büyük ödeme ve otonomi vermiş. 330 . Bu arada. Raporun devamında “Vaka Çalışmaları Bize Ne Anlatıyor?” başlığı altında bir sentez yapılmıştır. teşviklerde iyileştirme ve hizmetlerdeki artış gibi uygulamalara kaynak sağlanması açısından reform sürecinin gerçekleştirilmesine yardımcı olmuştur.güçlü liderlik ve güçlü popüler halk desteği olan yeni seçilen yönetimlerin. Burada Türkiye ile ilgili özetle şu değerlendirmelere yer verilmiştir: • Birçok vaka çalışması -özellikle Kore.• Aile hekimliği uygulamasının başlatılması.
Avrupa Komisyonu Sağlık ve Tüketiciler Genel Müdürlüğü ve TC. Ulusal ve bölgesel düzeylerdeki. ülkedeki risk önleme ve zarar azaltma girişimlerini de incelemektedir. sağlık tesislerinde ek kapasite ve Acil Durum Yönetim Sistemi (ADYS) her düzeyde (ulus. Acil durum müdahale sistemi güçlü bir yasal çerçeveye sahip olup. acil durum tedarik malzemeleri ve modern tıp teknolojisi açısından hastaneler büyük bir kapasiteye sahiptir. ekipmanların erişilebilirliği. Ancak. ile iyi kaynaklara sahiptir. ADYS personeli. Yeni sistem –neyse ki– henüz gerçek hayatta ulusal düzeyde test edilmemiştir. Toplumun ve personelin eğitimi ve farklı kurumlarda müşterek tatbikatlar/araştırmalar gibi hazırlık faaliyetleri sürmektedir. Türkiye Supported by The European Commission T Assessment of health systems’ crisis preparedness Yayın Yılı: 2011 Yayınlayan Kuruluş: DSÖ Yazarlar: DSÖ Avrupa Bölgesi. sevk merkezleri vb. Her ne kadar öncelikle ulusal düzeye odaklanıyorsa da. Assessment of Health Systems’ Crisis Preparedness. 331 . Yatak sayısı. Türkiye’de krize hazırlık alanında siyasal kararlılık üst düzeydedir ve ulusal ve uluslararası afetlere müdahale kapasitesi kanıtlanmıştır. yetki tanımlarını ve acil durum gereksinimlerini belirlemektedir. bölgesel düzeydeki kriz yönetim kapasitesi ve kamu kurumları ile bağlantılar da bir ölçüde dikkate alınmıştır. eğitimli personel mevcudiyeti. Her hastanenin acil duruma hazırlık için özel bir odak noktası ve bir acil durum müdahale planı bulunması şart koşulmuştur. vilayet ve yerel ölçekte) hizmete hazır durumdadır.5. Rapor. acil durum. yönetmelikler ve ayrıntılı talimatlar koordinasyonda bulunacak teşekkülleri. aktüel değişikliklerin kurumsal hale getirilmesi açısından halen geçiş evresindedir. Müdahale kaynakları. ambülânsları (çoğu tam resüsitasyon kapasitesine sahip). krizlerle başa çıkmak için mevcut düzenlemeleri değerlendirmektedir. personel sayısı yeterli ve donanım açısından iyi durumdadır. Sağlık Bakanlığı İlgili Uzmanları Bu rapor Türkiye’deki sağlık sisteminin krizlere hazırlık düzeyini tarif etmekte ve sebebi her ne olursa olsun. Raporun sonuç kısmında yer alan tespitler: Turkey UR October 2010 1 Türkiye afet ve acil durum yönetim sistemini özellikle 1999’daki yıkıcı depremden edindiği dersler üzerine kurmuş ve yönetim ve koordinasyon yapısında çarpıcı iyileşmeler kaydetmiştir. Turkey Sağlık Sistemlerinin Krize Hazır Olma Durumlarının Değerlendirilmesi. Tüm idari düzeylerde acil ve beklenmedik durumlara yönelik özel tahsis edilmiş fonlar mevcuttur.
Böylelikle. Türkiye. Küresel ekonomideki yavaşlama göz önüne alındığında T. toplam kamu harcamaları ve sağlık harcamaları 2003’ten bu yana paralel seyretmiştir (25). çok sayıda uluslararası ve ulusal operasyonu ile afet hallerinde tıbbi yardım sağlamak açısından devasa bir deneyim geliştirmiştir. kritik sağlık tesislerinin yapısal olmayan ve işlevsel zarar görebilirliklerini değerlendirme kapasitesini güçlendirmeyi ve olaydan sonraki ilk 24 saat içinde ilgili karar verme süreci için bir kilit yönetim unsuru olarak Hızlı Sağlık İhtiyaçları Değerlendirmesi yapmayı düşünebilir. Acil durumlarda bir risk iletişimi ve halkı bilgilendirme stratejisi mevcuttur. Bu bağlamda Sağlık Bakanlığı. her ne kadar sağlık harcamaları 2003 yılından bu yana hızla artmış olsa da toplam ve sağlığa yönelik kamu harcamaları karşılanabilir orandadır (24). DSÖ’den temel Uluslar arası Sağlık Tüzüğü (UST) kapasitelerinin uygulanması ve hastanelerin yapısal olmayan ve işlevsel güvenliğinin değerlendirilmesi için Hastane Güvenliği Endeksi: değerlendirmeciler için rehber (24) aracının kullanılması konularında katkı isteyebilir. DSÖ ayrıca afet durumlarında ölü ve kayıplara ilişkin kilit meseleler üzerine bir ulusal çalıştay düzenlenmesine de yardımcı olabilir. özellikle Türkiye’yi de etkilemekte olan küresel ekonomik yavaşlama bağlamında. ileride Sağlık Bakanlığı ve DSÖ tarafından ortaklaşa yürütülecek projelerde öncelikli alanların belirlenmesinde kullanılabilir. Büyük çaplı bir depremle ilgili eldeki senaryolar kitlesel ölümleri de içerdiğinden. Türkiye. Bu deneyim DSÖ Avrupa Bölgesinde paylaşılmalı ve müşterek kapasite artırma faaliyetleri için kullanılmalıdır. Türkiye Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı’nın bu gelişmiş ve tam teçhizatlı afet ve acil yönetim sisteminin finansmanını sürdürülebilir biçimde devam ettirme konusunda güçlükler yaşayabileceği düşünülebilir. Bu. 332 . tam ölçekli bir Acil Duruma Hazırlık Programının bir parçası olabilir. DSÖ ulusal ve uluslararası yöneticiler için halk sağlığı ve acil durum yönetim dersleri geliştirme alanındaki deneyimini Sağlık Bakanlığı ile paylaşabilir. Ayrıca.Toplum düzeyinde sağlığı desteklemeye yönelik faaliyetlere acil duruma müdahale ve bilinçlendirme çalışmaları da dâhil edilmiştir. Türkiye’nin ekonomik göstergelerine bakıldığında görülmektedir ki. Sağlık Bakanlığı. Ancak.C. ileri derecede gelişmiş ve donatılmış afet ve acil durum yönetimi sisteminin sürdürülebilir biçimde finanse edilmesi açısından sorunlar yaşayabilir ve kısa ila orta vadede masrafların kontrolü öncelik haline gelebilir. Bu raporda ana hatlarıyla özetlenen bulgular ve öneriler. bunun da en büyük etkeni ülkedeki hızlı ekonomik büyüme olmuştur. büyük çaplı afet deneyimi ve böylesine gelişmiş bir afet ve acil durum yönetimi sistemi ile sahip olduğu benzersiz konum sayesinde küresel düzeyde afet riskinin azaltılmasına yönelik eğitim ve araştırmalarda lider rol üstlenebilir.
etkinlik ve kalitesini iyileştirmeyi amaçlayan Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı (SDP) uygulamaktadır. TC. Sağlık Bakanlığı. Bulgular: T. İzleme ve değerlendirme. Bu çalışma. Sağlık Bakanlığı İlgili Uzmanları Genel manada Sağlık Sistemi Performansı Değerlendirmesi’nin gayesi ulusal sağlık sisteminin mevcut performansını artırmak ve iyi sağlık hedefine ulaşma noktasında kaynakların maksimum etkililik ve verimlilikte kullanılmasına yardımcı olmaktır. Turkey Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi.Sağlık Bakanlığı’nın SSPD’ye ilişkin sistematik bir yaklaşım benimsemesinin güçlü bir nedeni vardır. Dünya Bankası. Türk sağlık sektörünün yönetişimi. Fazı için (2009) izleme ve değerlendirme kapasitesi oluşturulmasını kritik bir mesele olarak belirlemiştir.C. sistem içinde üretilen/toplanan verilerden gerektiğince yararlanılmasına imkan veren. etkili hizmet kullanımını sağlayan. DSÖ Avrupa Bölge Ofisi ve Dünya Bankası SSPD’yi sağlık sistemindeki başarıları ve iyileşmeleri izlemeye ve zorlukları tespit etmeye yardım eden. Sağlık Bakanlığı.6. Dünya Bankası Yazarlar: DSÖ Avrupa Bölgesi. 333 . sonuçları ve yapıları üzerindeki etkisinin izlenmesine bağlıdır.C. Türkiye Yayın Yılı: 2011(Yayına Hazırlanmaktadır) Yayınlayan Kuruluş: DSÖ. T. SB. sağlık sistemi içerisindeki tüm aktörlerce bilgi ve kapasite geliştirme çalışmalarını destekleyen ve daha yüksek hedeflere ulaşmada sektörler arası işbirliğini teşvik eden etkili bir rehberlik aracı olarak değerlendirmektedir. Health System Performance Assessment. tüm sektörlerin (özellikle de sağlık) beş yıllık ve yıllık stratejik planlar ve bütçeler oluşturmasını gerekli kılan mevcut kamu sektörü reformu çalışmalarının da bir parçasıdır. Bu büyük çaplı reform programının başarısının devamı programın sağlık çıktıları. SDP’nin 2. SB Stratejik Planı 2010-2014 ‘in oluşturulmasının ve SB’nin önümüzdeki iki yıl içinde performansa dayalı bütçelemeye geçme gerekliliği görmesinin ardından daha da önem kazanmıştır.
2006’dan bu yana DOTS konusunda atılan etkileyici adımlar 2008’de genel kapsamın (% 100) oluşturulmasını sağlamıştır. Bunlar. 2003-2004 ve 2007-2008 döneminde kırsal ve kentsel alanda kanalizasyon altyapısı güçlendirilmiştir. Doz DTP aşısı alan illerin oranı %90’dan 2009’da % 98’e ulaşmıştır.Temel sonuçlar ve politika tavsiyeleri Bu kısımda SSPD göstergeleri. 334 . Bu raporda yer alan veriler bulaşıcı hastalıkların kontrolünde çok iyi neticeler alındığını göstermektedir. (Sivil toplum kuruluşları ve belediyelerin önemli birer rol oynadığı sağlık hizmetleri ile sosyal hizmetlerin bileşimi. farklı hizmet basmaklarındaki müdahalelerin etkiliğinin yanı sıra. erken yaşlardaki ölümlerde özellikle de beş yaş altı ölümlerde ciddi azalma sağlanması ile kayda değer bir sağlık kazanımı haline gelmiştir. 2003 ve 2005’te yürütülen kızamık kapmanyaları ile rutin bağışıklama ve kızamık ile kızamıkçığa yönelik güçlendirilmiş sürveyans sayesinde ülke eliminasyon düzeyine yaklaşmıştır. Ancak. kullanım etkililiği Sağlık Bakanlığı Stratejik Planı 2010-2014 şu ifadeye yer vermektedir: “Tüm Türk vatandaşları sağlıklı ve müreffeh bir yaşam sürmelidir. uygulanan politikalar ve performans boyutlarına ilişkin temel bulgular bir araya getirilerek sürecin “öyküsü” ortaya konmaktadır. Bu da Türkiye’nin Avrupa bölgesindeki performans ortalamasını geçmesini sağlamıştır. insidans ve hastalığın şiddeti gibi genel risk faktörlerinin etkisini de ortaya koymaktadır.SSPD Raporu . İyi sağlık. kapsam ölçeği büyük olup (hem ulusal hem de kentsel düzeyde) bebekler ve çocuklar 11 antijen içeren aşılarla bağışıklanmaktadır. özellikle de SDP’nin uygulamaya konmasını takip eden son sekiz yılda toplum sağlığı alanında ciddi iyileşmeler sağlanmıştır. Türkiye’de Bulaşıcı Hastalık Sürveyansının ve Kontrolünün Güçlendirilmesine Yönelik Ulusal Stratejik Plan (2009-2013) yayımlanmıştır. Her iki gösterge de 1990’dan bu yana istikrarlı bir iyileşme göstermektedir. daha iyi sağlık hizmetlerinin Türkiye’nin tam sağlık potansiyeline ulaşmasında tek başına yeterli olması mümkün görünmemektedir. STK’ler ve SB arasındaki sektörler arası eylemin ve işbirliğinin daha iyi sağlık çıktılarına nasıl katkı sağladığının güzel bir örneğidir. Yeni tespit edilen ve laboratuar teyitli tüberküloz vakaları arasındaki tedavi başarı hızı 2000’de % 73’ten 2008’de % 92’ye yükselmiştir. risk faktörleri.” Son yirmi yılda. Görülen vakalar yurtdışı kaynaklıdır. 2006’dan bu yana 4 yeni antijen eklenmiş ve 3. Sıtma eliminasyonunda büyük ilerleme sağlanmış olup son beş yılda ölüm vakası kaydedilmemiştir. Şu anda inovatif DOTS modellerinin pilot çalışmaları yapılmaktadır. Doğumda beklenen yaşam süresi ile 65 yaşta beklenen yaşam süresi toplum sağlığı ile ilgili iki önemli göstergedir.) Bunların başarısı yerel makamlar. sağlıklı yaşam tarzı ve çevre. Sağlığın tıbbi olmayan diğer belirleyicilerinin de (eğitim gibi) sağlık durumu üzerinde ciddi etkilere sahip olduğu yönünde kuvvetli kanıtlar mevcuttur. Ulusal bağışıklama programı çerçevesinde. Doğumda beklenen yaşam süresi.
Bu Avrupa’da ve tüm dünyada ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Sırasındadır). Risk faktörleri izlenmeli. Yine de Türkiye’deki sigara kullanım hızı 2007’de OECD’de 2.7’ye düşmüştür (Küresel Tütün Erişkin Araşırması). Bunlar hafifçe iyileşme gösterse de halk sağlığına yönelik tehditlerdir. insidansı ve risk faktörlerine ilişkin veriler süre ve kapsam açısından sınırlı çalışmalara dayanmaktadır. Türkiye’deki BOH’ların prevalansı. Sağlık hizmetlerinin kalitesindeki artış ve hizmet erişimindeki iyileşme KKH prevelansındaki artışa rağmen KKH mortalitesindeki düşüşe dikkat çeker. erken tanı.Sonuçlar kaynaklara göre değişmektedir (hanahalkı veya nüfus ve sağlıkaraştırması) ama hepsi nüfusun çeyreğinin kırsalda daha evvel sahip olmadıkları kanalizasyon altyapısına kavuştuğunu göstermektedir. koruma. 20082010’da kadınlar ve erkekler arasındaki fark azalmış olsa da hala mevcuttur. Atmosferdeki küçük partiküllerin varlığı devam etmektedir. Tütün karşıtı tedbirler iyi durumdadır. 335 . 2008’den bu yana pasif içiciliğe maruz kalanların oranı da azalmıştır (Türkiye Erişkin Tütün Araştırması – 2010). Sıradadır (erkekler arasındaki hız OECD listesininin 2. Resmi istatistik kaynaklarından güvenilir hayati kayıtlar ve yaralanma verileri alınamamaktadır. Son veriler erişkinlerdeki obezitenin de (BMI >30) hızla arttığını (2000’de 1/5 iken 2010’da 1/3) göstermektedir. Ölçümlerin çok yüksek çıktığı kentlerin sayısındaki azalma kentler arasında daha az varyasyona yol açmıştır ama tek tek kentler bazında sonuçlar ciddi farklılık gösterir. Sağlık Bakanlığı’nın Herkes İçin Sağlık’taki rolü uyarınca kısa ve uzun vadede adımlar atılmalıdır. Sınırlı örnekler üzerindeki çalışmalar can sıkıcı bir eğilimi göstermektedir. çok sektörlü müdahaleler geliştirilmelidir. Özellikle kadınlardaki obezite (4/10) alarm vermektedir. Sigara kullanımı ile koroner kalp hastalığı kaynaklı yüksek mortalite tütün karşıtı kampanyalarının önemini gösterir. tedaviye erişim ve sektörler arası işbirliği dahil daha kapsamlı bir yaklaşımı gerektirir. 19 Temmuz 2009’da sigara yasağı ile Türkiye tüm sosyal yeme içme mekanları ve toplu taşıma araçları dahil kapalı alanlarda sigara içilmeyen bir ülke haline gelmiştir. BOH’lar 2000’deki tüm vakaların % 70’inin mortalite nedenleridir. Bu da OECD ülkeleri arasındaki en büyük düşüştür. Bu da sağlığın teşviki. Bunların izlenmesi için bir bilgi sistemi geliştirilmelidir. Hızlı sanayileşme ve nüfus artışının getirdiği bir diğer sorun hava kirliliğidir. Ama bulaşıcı olmayan hastalıklar (BOH) ile ilgili durum üzücüdür. Ülkedeki koroner kalp hastalığı (KKH) prevalansı Avrupa’dakinden halen yüksektir. Ülkede her gün sigara kullanan 15+ yaş bireylerin oranı 1990’ların ortasındaki %47 ‘den 2008’de %27 ve 2010’da %24. Sorunla mücadelede risk faktörlerinin ve kapsamlarının iyice anlaşılması gerekir.
Ancak kadınlardaki oran eğitimle birlikte artmaktadır (eğitimsizlerde %4. 336 . Toplum sağlığında daha fazla iyileşme için kadın . Sosyoekonomik düzeye göre bölgeler arası eşitsizlikler hala var olsa da iyileşme görülmektedir. bu da kadınların ekonomik durumunun hele ki gelişmekte olan ülkelerde belirleyici olduğunu gösterir. Erkeklerde sigara kullanımı ile eğitim arasında ters ilişki vardır.1 ve 14 bebek ölümü/ 1000 canlı doğum. Sağlık hizmetlerine erişim ve yoksulların korunmasında iyileştirmeler olsa da sağlık eşitsizlikleri hala mevcuttur. iyileşen yanıt verirlik ((hasta memnuniyeti) ve artan hizmet arzı (SAİK. Kardiyovasküler hastalıklar ve obezite konusunda kadın-erkek farkı büyüktür. Başarı son 20 yıldaki sosyoekonomik iyileştirmeler ve politika girişimler ile bağlantılıdır. Ama çocuk ve bebek mortalitesini tahminde kullanılan uluslar arası bazı yöntenmler SDP kapsamında elde edilen başarıların etkilerinin tam olarak yantısılmasına izin vermemektedir. bağışıklama hızı.yy’da halk sağlığı önceliği olmuştur. Anne mortalitesi azalmıştır. Ayrıca acil akut durumlara yanıt için çağrı süresi olan 15 dk yurtçapında genelleştirilmiştir. hedef geçilmiştir. Milenyum Kalkınma Hedefleri (MDG) uyarınca yoksulluğun azaltılması ve eşitsizliklerin giderilmesi odak noktadır.Anne ve çocuk sağlığı 21. Anne ve çocuk mortalitesi bölge ve iller arasında gelir durumuna ve eğitime bağlı değişmektedir. Kırılgan nüfusta çifte epidemi riski (obezite ve malnutrisyon) ele alınmalıdır. Bunlar iyileştirilen mali koruma (hassas nüfusun Yeşil Kart ile korumaya alınması). Hassaskırılgan nüfusa yönelik.9 bebek ölmü/ 1000 canlı doğum). Anne ve çocuk sağlığı göstergeleri kent ve kır arasında eğitim düzeyine göre ciddi şekilde değişmektedir. antenatal bakım ve yenidoğan tarama buna örnektir. TÜİK ve Sağlık Bakanlığı’nın 2009 ve 2010 değerlendirmelerine bu gözle bakılmalıdır (2009’da 13. Kadınlar için doğumda beklenen yaşam süresi Avrupa’dakinden azdır. Cinsiyet farkına yönelik müdahaleler gereklidir. Azalma karşılaştırılan diğer ülkelerde son beş yılda kaydedilenden çok daha fazladır. erkekler için benzerdir. bodurluk ve obezite sosyoekonomik kategorilerle uyumludur. annelerin çocuklarını düzenli sağlık kontrollerine götürmeleri karşılığında verilen şartlı nakit transferi ve TB hastalarına yönelik sosyal hizmetler bunlar arasındadır. Tüm göstergelerde özellikle de bebek ölümlerinde belirgin iyileşmeler vardır (1990’da 69/1000. hizmet kalitesi-verimliliği ve sağlık altyapıları) ile sağlanmıştır. 2010’da 10. Koruyucu hizmetlerin. Çocuklardaki dengesiz/ yetersiz beslenme. tanı hizmetlerinin ve temel sağlık hizmetlerinin kapsamı iyileşmiştir.erkek arası farklılıklar azaltılmalıdır. kanser tarama. Beş yaş altı mortalitede MDG hedefine ulaşılmış. yüksekokul ve üniversite eğitimi alanlarda %20). 2000’de 36/1000 ve 2009’da 18/1000).
SDP-1 öncesinde. Kesin sonuç için SGK da dahil bütçelemenin detaylı analizi gereklidir. Böylelikle hasta ile hekim arasında kişisel yakınlık kurulur. verimlilik. yataklar. Bu çalışmalarda daha fazla muayene ve üst basamaklara daha az sevk ile TSH’nin güçlendirildiği görülmektedir. Sağlık hizmetleri ve farmasötiklerin kalitesi ve güvenliği ile ilgili güçlü izleme ve raporlama mekanizmaları oluşturulmalıdır. kalite (normlar) ve çalışma şartları (ayrı muayene odaları) konusunda iyileştirmeler yapar. SDP-II sağlığın teşvikine ve hastalıkların önlenmesine odaklıdır. özellikle kardiyovasküler hastalıklardaki artış SB’nin öncelikli konusudur. Bu sistem hem kurumsal hem de bireysel verimliliği iyileştirmeyi amaçlar. çalışanlar) diğer orta gelir grubu ülkelerin gerisinde iken . Türkiye’deki aile hekimliğinin bir özelliği de herkesin belirli bir aile hekimine kaydolma zorunluluğudur.bu nedenle temel yatırımları mali ve mali olmayan teşviklerle birleştiren adımlar atılmış ve sağlık çalışanlarının verimliliği ve tatmini iyileştirilmiştir.ekipman. Yakın zamanda yayımlanan Türkiye Kardiyovasküler Hastalık Önleme Kontrol Programı tütün tüketimi ve pasif içicilikteki azalma. Türkiye’nin sağlık hizmeti kaynakları (kurumlar. Mevcut durumu değerlendirme çalışmaları sürmektedir ama ilk bulgular olumludur. Bu da koruyucu hizmetler ile tanı hizmetleri ve TSH’yi kapsam olarak büyütmüştür. verimlilik. Ombudsmanlık ve hasta memnuniyeti araştırmaları gibi mekanizmalar hastaların sesini duyurmaktadır. hizmetin devamlılığı ve hasta memnuniyeti iyileştirilir. Türkiye’de sağlık çalışanı sayısı çok azdır. obezite ve dengesiz beslenmenin azaltılması ile fiziksel aktivitenin önemine dikkat çekmektedir. Çalışma 2005’de başlamış 2010’da tamamlanmıştır. Arz tarafında ise. Bu durum SB bütçe tahsisinde de görülmektedir: mutlak rakamlar ve kişi başına rakamlarda bu oran artmış ama SB’nin genel bütçesi olarak fazla değişiklik olmamıştır. Hizmet talebindeki artışın sağlık hizmetleri üzerinde meydana getirdiği baskıya yanıt vermek için kapasite ve verimlilik konusunda çok hızlı adımlar atılması gerekmiştir. Çalışmalar şu anda DSÖ Avrupa tarafından değerlendirilmektedir.Hizmet sunumu. sağlık sistemi altyapısı ve işgücünde iyileştirmeler yapılmıştır. Kamu hastanelerinde uygulanan Performansa Dayalı Ödeme Sistemi bunların merkezindedir. Sistemle birlikte yarı zamanlı özel muayenehane sayıları azalmış ve uzmanların gelirleri artmıştır. 337 . verimliliği prestijle birleştirir.bugün nitelik ve nicelikte ciddi iyileşmeler görülmektedir. Temel Sağlık Hizmetlerinin (TSH) güçlendirilerek diğer hizmet basamakları ile bütünleştirilmesi Türkiye’de uygulanan aile hekimliğinin kilit önceliğidir. Sağlık hizmetlerine erişim arttıkça nüfusun kamu sağlık hizmetlerine güveni ve bu hizmetlerin kullanımı da artmıştır. kaynak üretimi BOH.
Gelişmeler şöyle özetleneblir: • Kamu sağlık harcaması GSYİH’ye paralel arttı (mali sürdürülebilirlik sınırlarında). tıbbi prosedürlere yönelik fiyatları standardize edecek ve hastanelerde daha yüksek verimliliği teşvik edecektir. (OECD Sağlık Sistemleri İncelemeleri – Türkiye. ve (iv) büyük miktardaki cepten ödemeler erişimin önünde. Sağlık Bakanlığı.Sağlık finansmanı. tanı ile ilişkili gruplara (TİG) dayalı olarak vaka bazlı ödemeler uygulamaya başlamaktadır. engeldi. Bu bağlamda dönüştürülmüş ve geçişken alım düzenlemeleri ortaya çıkmıştır. 2008). Şu anda bütün Sağlık Bakanlığı hastanelerinde performansa dayalı ödeme düzenlemeleri vardır. prim toplamak için çeşitli stratejiler geliştiriyor. TİG’lerin uygulamaya geçirilmesi. • Önceden parçalı olan sağlık finansman havuzları birleştirildi. Bu benzer harcama düzeyine sahip OECD ve AB ülkeleri ile karşılaştırılabilirdir. özellikle de gayrı resmi sektörden. devletin sağlık politikalarına verdiği önemi ve önceliği kanıtlar. 338 . İlgili yasanın son hali herkes için aynı fayda paketini sağlamaktadır (kamu ve özel sektör hekimlerine erişim. ilaçlar). (iii) parçalı risk havuzları verimsizliğe neden oluyordu. Devletin katkıda bulunması gereken haller hariç (Yeşil Kart) herkes sağlık sigortası sistemine kaydolmak ve katkı sağlamak zorundadır. • SGK. Vatandaşlarına genel kapsam sağlanmasına yönelik hükümetin çabaları. ayaktan tedavi. somut sonuçlar vermiştir. (ii) sağlık sigortası kapsamı artmıştı ama özellikle yoksullara yönelik farklılıklar vardı. Genel devlet harcamasının yüzdesi olarak kamu sağlık harcaması istikrarlı şekilde artmaktadır – 2000’de % 8’den 2008’de % 13’e (on yılda %50’lik artış). SDP sağlık finansman politikasının tüm boyutlarını ele aldı. 2000 yılında % 70 olan sosyal koruma kapsamındaki nüfus. Farklı sosyal sigorta kuruluşları SGK çatısında birleştirildi. Şu anda daha az aile katastrofik sağlık harcamalarıyla ve sonrasında yoksullaşma riskiyle karşılaşmaktadır. 2004 yılında % 85’e ulaşmış ve daha sonra hızla artarak 2010 yılında tam kapsama yaklaşmıştır (% 98). mali koruma SDP’nin 2003’te uygulamaya konmasından önce Türkiye’de sağlık finansmanında dört temel sorun vardı: (i)benzer gelire sahip diğer ülkeler ve OECD ortalamarına kıyasla kamu sağlık harcaması düşüktü. özellikle yoksullar için. Sağlık Bakanlığı ve üniversite hastaneleri ve özel hastaneler ve sağlık kuruluşlarıyla yapılan sözleşmeler vasıtasıyla Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’nu sağlık hizmetlerinin kilit alıcısı yapması bekleniyordu. • Satınalma düzenlemeleri konusunda ilerleme kaydedilmiştir. Fakat bu konsolidasyon beklenenden fazla sürmüştür ve halen sürmektedir. Risk havuzlarının konsolidasyonunun. Bu.
etkinlik ve sağlık sonuçları alanında büyük iyileşmeler oluşturan önemli reformların uygulanmasına imkân tanımıştır. Sağlık Bakanlığı’nın da takdir ettiği üzere sağlık sistemi işlevlerinin birbirine bağımlı olması. Güçlü ve istikrarlı liderlik. 339 . Sağlık sigorta sistemi vasıtasıyla genel kapsamı artırmaya çalışan ülkeler. (i) sağlık sistemine yatırım yapmak (kapasite oluşturmak üzere kaynak oluşturmak). Türk ulusal sağlık sisteminde kullanım. (iii) temel sağlık hizmetlerine yönelik talebi teşvik etmek amacıyla (sağlık sistemine duyulan güven ve inancın artması ve en hassas nüfusu ele alan hedefe yönelik müdahaleler vasıtasıyla) alınan ve bir yandan da (iv) koruma ve sağlığın teşvikinin önemini kabul ederek ve sektörler arası eylemi destekleyerek uygulanan çeşitli tedbirler sayesinde elde edilmiştir. Bu nedenle kapsamın derinliğini iyileştirmek kritik önem arz etmektedir. Liderlik ve yönetişim ”SDP’nin uygulanmasına yönelik başarı faktörlerinden bir tanesi. bunların tutarlı ve koordineli bir biçimde ele alınıyor olması ve reform programının dikkat çekecek derecede kısa bir sürede uygulanmış olmasıdır. (ii) sağlık çalışanları için teşvikler geliştirmek (altyapının daha verimli şekilde kullanılması için). istenen değişimlere katkıda bulunmaları için bu bileşenlerin görev ve sorumluluklarını kucaklamalarını destekleyecek ve daha iyi. 2011). 2004 yılında Yeşil Kart (hassas nüfusa yönelik katkı planı değil) kapsamına alınmıştır. tutarlı bir yaklaşım ve koordine eylem gerektirir. SDP’nin önündeki zorluklardan birisi.Esasında sadece kapsam açısından değil kapsam derinliği açısından da önemli iyileşmeler olmuştur – özellikle yoksul haneler için. Türk deneyiminden önemli dersler çıkartabilir. değerleri ve yol gösterici ilkeleri belirleyecek vizyon ve liderliğin önemi ve politika uygulamasını sürdürme kararlılığıdır“ (Baris ve ark. Örneğin ayakta hasta teminatları ve ayakta hasta ilaçları. daha yüksek performanslı sağlık sistemlerine doğru hareketi mümkün kılacak ortak bir hesap verebilirliği teşvik edecek bir şekilde sağlık sistemlerini yönetme konusunda hükümetler kilit bir zorlukla karşılaşmaktadır. Bu sonuçlar. Her politika tedbiri önem arz eder ancak Türkiye ortamında kilit özellikler. bu sağlık finansmanı dönüşümlerini: (i) SGK kapsamındaki risk havuzlarının konsolidasyonunu tamamlamak ve (ii) SGK’yi tüm alım işlevlerini üstlenme konusunda teşvik etmek yoluyla ilerletmektir. Dar. Bütün bileşenlerin değişime yönelik vizyon ve öncelikleri tam olarak anlamasını sağlayacak. hastane bazlı bir paket yeterli kapsam sağlamaz ve ilaçlar genelde hane harcamalarının büyük bir kısmını oluşturur.
gelir dilimi veya eğitime göre ayrıştırmak mümkün olmamıştır. güçler ayrımı. Sağlık Bakanlığı. DSÖ Genel Direktörü’nün Küresel Sigara ile Mücadele 2010 Yılı Özel Ödülü’nü almıştır.SDP için yol gösterici ilkeler. uluslararası sağlık turizminin ilgisini çekecek uluslararası tanınmayı elde etmek amacıyla uluslararası işbirliğini geliştirerek. Sağlık Bakanlığı. tütün kontrolü alanında kapalı alanlarda sigara içilmesinin tamamen yasaklanması ve tütün ürünlerindeki verginin artırılması gibi önemli adımlar hali hazırda uygulamaya geçirilmiştir. 340 . Bu amaçlar. çoğulculuk. Yukarıdaki sınırlı ama önemli gözlemlerde belirlenen sağlık ve cinsiyet borçluklarını ele almak amacıyla kapsamlı bir sağlık ve cinsiyet eşitliği sürveyans sisteminin kurulmasının gerektiği tavsiye edilmektedir (CSDH. Bilhassa sonuçları. bazı göstergelerin toplanmasını çok zorlaştıran bilgi sistemindeki parçalı yapının ve boşlukların altını çizmiştir. Kamu mali yönetiminin yeniden yapılandırılması. SDP’nin iki fazı esnasında büyük yatırımların yapıldığı Türkiye’de bu durum çok net biçimde görülmektedir ve Sağlık Bakanlığı performansa dayalı bütçelemenin uygulanması için pilot bir kuruluştur. 2008). Sağlık Bakanlığı’nın görev ve sorumluluklarının “daha çok yönlendiren ve daha az kürek çeken” şeklinde yeniden tanımlanması. Bu SSPD’ye yönelik olarak yapılan dağıtım analizinin büyük kısmı. uluslararası kalkınmayı destekleyerek ve Türk sektöründe sağlanan kalite iyileşmesini devam ettirerek bu hususta Türkiye’de ve uluslararası alanda liderlik yapma ihtiyacının farkındadır. insan odaklı bir yaklaşım. kaynakların daha verimli tahsisi ve kullanımını sağlamak üzere sağlık hizmetlerinin sunumunun ve finansmanının ayrılması ve teknik verimliliği iyileştirmek ve yönetimi güçlendirmek üzere kamu hastanelerine yönelik mali ve idari özerkliğin artırılması vasıtasıyla yönetim mekanizmalarında radikal bir yeniden yapılanma olmasını öngörmektedir. mali şeffaflık. Bu ilerlemeler. merkeziyetçilikten uzaklaşma ve rekabetçiliktir. 2008)’nin temel mesajı ile sağlık harcamalarına yönelik kamu taahhüdünü sürdürme yeterliği arasında çok önemli bir bağlantı bulunmaktadır – sağlık sistemlerinin iyi performans göstermesi gerekir. Sağlık Bakanlığı performansa dayalı bütçeleme ve Stratejik Planlama faaliyetlerini başlatmış olan pilot kuruluşlardan biridir. Örneğin. (hane halkı anketi verilerine dayalı birkaç gösterge haricinde) cinsiyet. Türkiye SSPD raporunu hazırlama süreci. bölgesel farklar veya il farklarının gözlemine dayalıdır. Tallinn Şartı: Sağlık ve Refah için Sağlık Sistemleri (DSÖ. tüm sektörlerde sağlık sorumluluğuna dair farkındalığı artırmanın ve iyileşmiş sağlığa doğru sektörler arası eyleme liderlik etmenin öneminin farkındadır. en üst düzeyde güçlü taahhüt gösterilmesiyle sağlanmıştır –2010 yılında Sayın Başbakan Recep Tayyip Erdoğan. kamu sektöründe hesap verebilirlik. disiplin ve maliyet etkinliğin teşkil edilmesine yardımcı olmalıdır.
Sonuçlar ve Politika Üzerindeki Etkileri: Bu çalışmanın temel amacı Türkiye’de Sağlık Bakanlığı hastanelerindeki hizmet alımı uygulamalarını tanımlamaktır. Sağlık Bakanlığı hastanelerinin satın aldığı hizmetlerin sıklığı. türü ve muhtevası son on yılda kayda değer bir biçimde artmıştır ve tahminlere göre de artmaya devam etmektedir. Hakkı Gursoz. Almanya’daki vaka ile de ilişkili bir biçimde. Augurzky ve Scheuer’in de not ettiği gibi. hastaneler hastaları Türkiye’nin çoğunlukla büyük şehirlerinde olan ikinci ya da üçüncü basamak hastanelerine sevk etmek yerine kendi hastalarına uzmanlık hizmetlerini hizmet alımı yoluyla sağlamalıdırlar. Recep Akdag. Bu stratejinin yüksek kalitedeki hizmetleri en düşük fiyatlarla sunmada kamu ve özel hastaneler arasında bir işbirliği tesis etmesi beklenebilir. Sahin Kavuncubasi. Diğer yandan. Journal of Healthcare Finance. Sağlık Bakanlığı hastanelerinde destek hizmetlerin satın alınmasına kıyasla ana hizmetlerin satın alınmasına daha az rastlanmaktadır. Bu nedenle. eğer Türk hizmet firmaları hızlı bir biçimde kendilerini hastaneler için cazip hale getirmezlerse kimse diğer ülkelerden hizmet firmalarının sağlık piyasasına girmelerine şaşırmamalıdır.B. Ismail Agirbas. and Mustafa Z. Burada yapılan çalışmanın temel amacı Türkiye’de Sağlık bakanlığı hastanelerindeki hizmet alımı uygulamalarını tanımlamaktır. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın ayrı bir prensibidir. Outsourcing Profile in the Turkish Health Care System. Hizmette devamlılık politikasına göre. 341 . Hasan Gokhun Oncul. Yazarları Salih Mollahaliloglu. Diğer çalışmaların sonuçları ile de uyumlu olacak biçimde. Sağlık Bakanlığı Türkiye’de bir Kamu-Özel Ortaklığı stratejisi uygulamayı planlamaktadır. Makaleler 1. KÖO hastalara yüksek maliyetli ve düşük hacimli hizmetleri sunma noktasında hizmet alımı için kolaylaştırıcı ve hızlandırıcı olabilir. Hakan Oguz Ari. Younis’tir. Hizmet alımı uygulamalarındaki mevcut gidişat göstermektedir ki. bu çalışma göstermektedir ki hizmet alımı uygulamaları destek hizmetlerden hastanelerin idari ve klinik işlevlerine doğru yayılmaktadır. 2009 Türk Sağlık Sisteminde Kurum Dışından Hizmet Alımı Uygulamaları Türk Sağlık Sistemi’nde Kurum Dışından Hizmet Alımı konulu bu makale 2009 yılında Journal of Healthcare Finance’de yayınlanmıştır. hizmet alımı hastane yöneticileri için cazip bir seçenek haline gelmektedir. ulusal ve uluslararası kuruluşlar için kuşkusuz yeni pazar fırsatları ortaya çıkacaktır. teşhis ve tedavi hizmetlerinin hizmet alımı genişlemektedir. Özetle. Lakin klinik hizmetlerin satın alınmasının hızla büyümesi beklenebilir çünkü Sağlık Bakanlığı hizmette devamlılık ilkesinden hareketle yöneticileri hastane içinde hastaların tüm ihtiyaçlarını karşılamaya yönlendirmektedir.
Hali hazırda Türkiye’nin bağışıklama programı diğer Avrupa ülkelerine eşit ya da daha iyi bir konumdadır. Lakin.2. Özet: Çocukluk Çağı Ulusal Bağışıklama Programı temel sağlık hizmetlerinin ana unsurlarından bir tanesidir ve ulusal sağlık durumuna dair önemli bir rolü vardır. çok sektörlü işbirliği ve farkındalılık hayati konulardır. The Turkish Journal of Pediatrics. 2010 Türkiye Çocukluk Çağı Ulusal Bağışıklama Programındaki Son Gelişmeler Makale 2010 yılında Turkish Journal of Pediatrics’te yayınlanmıştır. Prof. Politik kararlılık. Çocuk Felci ve Polio gibi temel aşıları içermekte idi. aşılamayı devletin sağlık politikalarının önceliği ve değişmez bir parçası haline getirmek sürdürülebilirlik için bir gerekliliktir. 2002 yılında yaşanan hükümet politikalarındaki değişim ve Aşı Danışma Kurulu ile yakın işbirliği Bağışıklama Programında sadece aşıların kalitesi ve aşılama oranları noktasında değil kapsanan patojenlerin sayısı itibarıyla da iyileşme meydana getirmiştir. Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen Türk Bağışıklama Programı 2005 yılına kadar BCG. 342 . Mehmet Ceyhan tarafından kaleme alınmıştır. DBT. Türkiye’nin çocukluk çağı bağışıklama programına ilişkin tespit ve değerlendirmelere yer verilmektedir. Recent Improvements in the Turkish Childhood National Immunization Program. Bununla beraber.Dr.
ama yine de politik gündemde nadiren ele alınmaktaydı. Bugün. 2003 yılında başlatılan Sağlıkta Dönüşüm Programı’nı anlatacağız.2 ortalama).3. diğer yüksek orta gelirli ülkeler için en az üç ders sağlamaktadır. Yetersiz hizmet alan bölgelerde önleme ve temel sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına tahsis edilen bütçe de reel oranda %58 artmıştır. Genel sigorta kapsamı yüksek düzeyde politik kararlılığın bir sonucu olarak sağlanmıştır. Sağlık.7 olmak üzere kamu sağlık bütçesinin büyük bir kısmını yatırıma tahsis etmektedir. yaklaşık %7.4’ünü yoksullaştırmaktadır. diğer yüksek orta gelirli ülkeler tarafından da geri kalmış olarak değerlendirilmekteydi. Sağlık sistemlerine yatırım yaparak bu kadar kısa bir süre içinde sağlık çıktılarının iyileştirilmesinin gerçekten mümkün olabileceğine dair giderek artan uluslararası kabul de aynı oranda önemlidir. sağlık sistemlerine yatırım yapılması ihtiyacıdır. yanıt verebilirlikte ve adil finansmandaki açıkların kapatılmasında da bu değişim ve dönüşüm yaşandı. (OECD ülkelerinde %4. şu anda orta gelirli ülkelerde duyulmamış bir hız ve düzeyde sağlık çıktılarını iyileştiren ve sağlıkla ilgili bin yıl kalkınma hedeflerini 2015 son tarihinden önce yakalayacak bir başarı öyküsü olarak bahsedilmekte ve bu öyküye işaret edilmektedir. BMJ. 2011 Türkiye’de Sağlık Hizmetleri: Geri Kalmışlıktan Liderliğe Bu analiz yazısı Enis Barış. Salih Mollahaliloğlu ve Sabahattin Aydın tarafından kaleme alınmış ve 2011 yılı Mart ayında British Medical Journal’da yayınlanmıştır. Türk halkının yalnızca %0. OECD ülkeleri arasında Türkiye.000 sağlık çalışanı istihdam edilmiştir. Türkiye’de sağlık sistemi sadece Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)’nün diğer ülkeleri tarafından değil. başarılarının arkasındaki sebepleri inceleyeceğiz ve alınan dersleri paylaşacağız. yalnızca OECD’nin geri kalanının ve Avrupa Birliği’nin olumlu kıyaslaması açısından değil. aynı zamanda sağlık çıktılarında. 17 hava ambulansı yüksek riskli gebeleri ve hasta çocukları daha donanımlı kent kuruluşlarına taşıyarak coğrafi olarak uzak bölgelerde rutin hizmetler sunmaktadır. Genellikle Türkiye’den.” Başarılar ve Dersler: Türkiye’de herkes için sağlık. Özet: “Yaklaşık on yıl önce. Açık bir ders. Yakın tarihli Türkiye deneyimi. artık sadece bir özlem değildir. Bugün yıkıcı sağlık harcamaları. önemli idi. İlave 111. Türkiye’de sağlık sistemi dönüşüm geçirdi. Healthcare in Turkey: from laggard to leader. Tüm vatandaşların sağlık hizmetlerine eşit erişimine ilişkin anayasal haklar ve gerçekler arasında fark bulunmaktaydı. bir yetersizlik öyküsü aksine. 112 acil telefon hattı. şehirlerin yanı sıra kırsal kesimde de hizmet vermektedir. 343 .
politika belgelerinde. performansa dayalı olan ve düzenli olarak hasta memnuniyeti anketleriyle ölçülen çeşitli ek ödeme planlarının göstergeleri olarak devreye sokulmuştur. Ekim 2008 tarihinde programın başlamasından bu yana yaklaşık 7000 gebe ücretsiz doğum öncesi hizmetten yararlanmıştır.509 iken 2008 yılında yalnızca 4 vaka olarak kaydedilmiştir. hane halkı ve kullanıcı anketleri ile tamamlanmak suretiyle veri elde edilebilirliğinin. annelerin ve çocuklarının düzenli olarak sağlık kuruluşlarını ziyaret etmeleri için her ay hamile kadınlara 17 TL ödenmek suretiyle koşullu nakit transferi uygulaması ve buna ek olarak doğumlarını kamu hastanelerinde yapmaları halinde yaklaşık 55TL ek ödeme uygulamasını başlatmıştır. Bunun sonucunda kızamık vaka sayısı. 2004 yılında Türkiye. Halkın memnuniyeti. Yerinde incelemeler. Ayrıca ehil sağlık personeli tarafından gerçekleştirilen doğumların oranı da %83’den %91. şu anda. Hastaların ihtiyaçlarının.7’ye yükselmiştir.Sağlık iş gücü artık en yoksullar arasında hizmete erişimde eşitsizliğin azaltılmasının sağlanması ile sonuçlanan daha eşit dağılıma sahiptir. Bir perspektif değişikliği hastayı veya vatandaşı tüm politika hedeflerinin ve performans değerlendirmesinin merkezine yerleştirmiştir. Bunun sonucunda en az 4 doğum öncesi kontrole müracaat eden gebe sayısı 2003 yılında %53. Bu bağlamda Bakan ve saha koordinatörlerinin 600. tercihlerinin ve hasta memnuniyetinin referans alınması. Üçüncü ders değerlerin ve kılavuz ilkelerin belirlenmesi için vizyon ve liderliğin önemi ve politika uygulaması ile kararlılığın sürdürülmesidir. 2008 yılında %73. kalitesinin ve zamanlılığının iyileştirilmesine önemli yatırım yapılmaktadır. ulusal ve uluslararası tahminler arasındaki büyük farklara son vermiş olup gelecek ilerlemenin hangi alanlara yöneleceğine de ışık tutmaktadır. hamilelerin. raporlarda ve halka açık konuşmalarda açık bir şekilde yer almıştır. ehil sağlık personeli tarafından gerçekleştirilen doğumlar ve kızamık bağışıklama kapsamı açısından 1:1’dir. 2006 yılında tüm ülke genelinde gerçekleştirilen anne ölümlerine dair bir anket. Kırsal/kentsel ve zengin/yoksul arasındaki oranlar. 344 . 2002 yılında %82 iken %96’ya yükselmiştir.9 iken.3’e yükselmiştir. artık incelenmektedir. kimi zaman bizzat Sağlık Bakanınca. Son olarak. Ölüm sebebinin belirlenmesi ve düzeltici önlemlerin alınması amacıyla tüm anne ölümleri. Ayrıca bunlar. Ayrıca 2008 yılında kızamık bağışıklama oranı. artık rutin hâle gelmiştir. düzenli hasta anketleri başladığından bu yana en yüksek düzeye ulaşmış olup hizmetten yararlanma oranı tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmıştır. 2001 yılında 30. bunlara cevap vermek için sürekli olarak incelenmesi ve değerlendirilmesi. İkinci ve daha geri plandaki ders ise sosyo-kültürel engellerin azaltılması ve finansal teşvikler sunulmasıyla zaruri sağlık hizmetlerine talebin teşvik edilmesinin önemidir.000 km yol kat ettikleri ve çoğu kez yılda bir defadan fazla olmak üzere tüm 81 ili ziyaret ettikleri kaydedilmiştir. Uzak alanlarda yaşayan hamile kadınlara doğumdan bir ay öncesine kadar şehirlerde ücretsiz konaklama hizmeti sunulmaktadır.
Okula daha az gitmeleri. zaruri hizmetler için genel sağlık kapsamını sağlayabilmiş ve sağlık çıktılarını önemli ölçüde iyileştirmiştir. sağlıksız yaşam biçimleri nedeniyle bulaşıcı olmayan hastalıklar artış göstermektedir: Türkler hâlâ sigara içmekte ve hızla kentleşmeye bağlı olarak fiziksel açıdan daha az aktif ve daha obez hâle gelmektedir.Bitmemiş Gündem: Beşeri kalkınmada iyileştirme ve fırsat eşitliğinde eş zamanlı iyileşme olmadan sağlık sistemleri. Örneğin. Bunlar diğer OECD ve AB üye ülkelerinin bugün karşı karşıya oldukları sorunlarla aynı sorunlardır. Artık önemli zorluk. gelir eşitsizliğinin arttığı ve okuma yazma oranının henüz tam olarak evrenselliğe ulaşmadığı Türkiye için de kısmen geçerlidir (Tablo 2). daha kaliteli hizmet ve daha kullanıcı dostu bakım talep etmektedir. Ülkenin özellikle Batı kesiminde yaşayan ve hızla yaşlanan nüfus. Bu husus. Sonuç: Sadece yedi yıl içinde Türkiye’de Sağlıkta Dönüşüm Programı. sağlıklı yaşam ve yaşlanma ile ilgili halkın bilgisinin iyileştirilmesi. Beliren sorunlar artık daha programatik ve daha az yapısaldır. tek başına sağlığı iyileştirmek için çok da fazla bir şey yapamayabilir. tüm aile ve toplum temelli temel sağlık hizmetlerinde hastalık önleme ve sağlık teşviki hizmetlerinin oluşturulması. sağlıklı davranış. giderek artan iddialı vatandaşlık. 345 . daha komplike bir sağlık sisteminin nasıl doğru yöne yönlendirileceği ve verimlilik ve finansal sürdürülebilirliği iyileştirirken. değişmekte olan sağlık ve sağlık hizmeti ihtiyaçlarına sürekli olarak adapte olması gerektiği anlamına gelmektedir. Tüm bu faktörler çok daha iyi hâle gelen sağlık sisteminin. demokratik ve çoğulcu devlet yapısına bağlı olarak değişen ihtiyaçlar ve tercihlere nasıl adapte edileceğidir. iyileşen erişime dayalı olarak hâlihazırda hizmetleri daha sık kullanmakta. Sosyoekonomik farklılıklara bakılmaksızın. başta sağlığın çevresel ve davranışsal belirleyicileri ile ilgili olmak üzere sağlığın tüm politikalara dâhil edilmesi. kadınların ve kızların öğretim ve çalışma hayatına daha az katılmasına bağlı olarak geniş bir cinsiyet farkı devam etmektedir.
Yüksel. 346 . S. Mollahaliloğlu. İlk olarak. Hülür. bir otomatik test platformu aracılığıyla sağlayıcı temelli hastane enformasyon sistemlerinin USES-T ile uygunluğu ve birlikte işlerliğinin kapsamlı testi. USES-T ile sağlayıcı temelli çözümlerin hızla sağlam bir şekilde entegrasyonunu geliştirmiştir. Electronic Health Record Interoperability as Realized in the Turkish Health Information System. Ü. M. İkinci olarak. Haziran 2010 tarihinde kamu hastanelerinin %99’u ve özel hastanelerin ve üniversite hastanelerinin %71’i hasta elektronik sağlık kayıtlarının günlük beslemeleri ile USES-T’ ye bağlanmıştır. Uygulamanın ikinci aşamasında ve yasal çerçeve tamamlandığında. A. Son olarak. E. Yöntemler: UN/CEFACT Çekirdek Bileşenlerin Teknik Özellikleri Metodolojisi. Sonuçlar: USES-T 15 Ocak 2009 tarihinde hizmete girmiştir. Şu anda. Akdağ tarafından kaleme alınmış ve 2011 yılında Journal Methods of Information in Medicine’da yayınlanmıştır. mantıksal elektronik sağlık kaydı yapısının tasarlanması ve elektronik sağlık kayıtlarında ortak enformasyonun yeniden kullanılmasının artırılması için kullanılmıştır. 2011 Türkiye Sağlık Enformasyon Sistemlerinde Gerçekleştirildiği Üzere Elektronik Sağlık Kayıtlarının Birlikte Çalışabilirliği Bu yazı A. Journal Methods of Information in Medicine. Avcı. Atbakan ve R. Bu durumda da ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetleri sistemindeki sağlık hizmeti çalışanları. Ceyhan. hastaların elektronik sağlık kayıtlarına erişebilecektir. Dogaç. B. yalnızca pratisyen hekimler hastalarının elektronik sağlık kayıtlarına erişebilmektedir. tüm paydaşlar spesifik standartları kabul etmiştir. Eryılmaz. Özet: Hedefler: Bu çalışmanın hedefi. 72 milyon Türk vatandaşının 43 milyonu için hâlihazırda USES-T’ de elektronik sağlık kaydı oluşturulmuştur. Yazı Türkiye Ulusal Sağlık Enformasyon Sistemi’nin (USES-T) gelişimini konu edinmektedir. Sonuç: USES-T’nin başarılı şekilde uygulanmasına bir dizi faktör etki etmiştir.4. şu sıralar geliştirilmekte olan kişisel sağlık kayıt sistemi ile uygun hasta rızası mekanizmaları kullanılır hâle gelecektir. daha komplike elektronik sağlık kaydı şemalarının geliştirilmesi ve bu şemaların anlaşılmasını kolaylaştıran UN/ CEFACT CCTS yaklaşımı uygulanmıştır. elektronik sağlık kayıtlarının paylaşılması için ülke genelinde bir altyapı olan Türkiye Ulusal Sağlık Enformasyon Sistemi’nin geliştirilmesinde kullanılan teknikleri anlatmaktır. Z.
Sağlık sonuçlarını iyileştirmek ve maliyet–etkili ve kanıta dayalı sağlık politikaları üretmek isteyen liderleri ve karar vericileri desteklemek amacıyla tertiplenen bu konferansa tecrübe paylaşımı için NICE ve BMJ tarafından Sayın Bakanımız ana konuşmacı olarak davet edilmektedir. bu işbirliği neticesinde bugüne kadar elde edilen ilerlemeleri göstermek ve Türkiye’nin genel sağlık sigortası kapsamına erişmesi. NICE Direktörü Sir Andrew Dillon’un Mektubu National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE) Direktörü Sir Andrew Dillon’un Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Prof. Türkiye modelinin vatandaşlarına daha kaliteli ve etkili bir sağlık hizmeti sunma çabaları olan ve benzer güçlükleri yaşayan birçok ülkeye uyacağı ifade edilmektedir.C. kanıta dayalı sağlık politikası yapması gibi konularda küresel ölçekte bir farkındalılık oluşturmak adına bu konferansın bir vesile olabileceği belirtilmiştir. Mektuplar 1. Recep Akdağ’a gönderdiği 20 Aralık 2010 tarihli bir mektupta Sayın Bakanımıza “Global Health 2011 – Policy for Sustainable and Effective Healthcare” konulu uluslar arası konferansta ana konuşmacı olma yönünde davet yapılmıştır. 347 .Dr. Mektupta NICE ile Türk Sağlık Bakanlığı’nın 2008 yılından bu tarafa birlikte çalışmakta olduğu.
… DSÖ’nün hali hazırda Türk Hükümeti ile var olan mükemmel ilişkilerini ve şahsınızın küresel sağlık konularındaki kişisel gayretini takdirle karşılıyor. Bu ziyaretler esnasında Türkiye’nin son 8-10 yılda sağlık alanında elde ettiği sıra dışı ilerlemeden çok etkilendim. Değişik vesilelerle ülkenizi ziyaret etme fırsatı buldum. Chan’in Mektubu Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Sayın Margaret Chan Sayın Bakanımıza gönderdiği 4 Mayıs 2011 tarihli mektubunda özetle şunları söylemektedir: “Sayın Bakan. sigara içme oranları ve aşılama kapsamı gibi alanlarda çok etkileyici iyileşmeler meydana getirmektedir.” 348 . Bu Hükümetin toplumun sağlığına yönelik olarak ortaya koyduğu güçlü taahhütlerin bir delilidir. DSÖ Genel Direktörü Sayın Dr. süregelen işbirliğimizin devamını diliyorum.2. 2003 yılında temel halk sağlığı sorunlarına yönelik olarak uygulamaya başlanan “Sağlıkta Dönüşüm Programı” özellikle anne ve bebek ölüm hızları.
DSÖ Avrupa Bölgesi Direktörü Sayın Zsuzsanna Jakap’ın Mektubu Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi Direktörü Sayın Zsuzsanna Jakap Sayın Bakanımıza gönderdiği 4 Mayıs 2011 tarihli mektubunda özetle şunları söylemektedir: “Sayın Bakan. sağlık sistemlerine yapılan yatırım. Bu arada sağlığı korumanın önemi. 349 ..Türkiye Sağlık Sistemi Performans Değerlendirmesi konulu çalışmanın yönetici raporunu okudum. etkilikte ve kullanımda belirgin iyileşmeler meydana getiren köklü reformlar için saygı ve minnettarlığımı belirtmek isterim..3. . Bu çok aşikar ki. Bunlar. Bu vesile ile ulusal sağlık sisteminizde gerçekleştirdiğiniz sağlık sonuçlarında. Türkiye Talin Şartında ortaya konan prensipleri ve değerleri hayata geçirmiş. Talin Şartı’nın takip raporlarında Türkiye tecrübesine yer vermemiz adına mektubumun ekinde belirtmiş olduğum bu başarıları siz de doğrularsanız çok memnun olurum. sağlık çalışanlarına teşvikler sağlamak ve temel sağlık hizmetleri için talebi teşvik etmek (özendirmek) olarak özetlenebilir. sağlığın teşviki ve sektörler arası işbirliğinin geliştirilmesi de daima hatırda tutulmuştur. Bu başarı hikâyesi bir takım tedbirlerin bir bileşimi olarak husule gelmiştir.
Sağlık reform programı dikkate değer ölçüde kısa bir zamanda uygulanmıştır. Bu reformların sonuçlarının ve elde edilen tecrübelerin dokümante edilmesi bunun için de bilgi sistemlerinin geliştirilmesi. temel sağlık kazanımları ve Türkiye için hala belirgin olan sağlık ve cinsiyet farklarının azaltılması tek başına sağlık sektörü ile başarılamaz.” 350 . derinlemesine analizler ve sürekli gelişim noktalarında DSÖ gerek Sağlık Bakanlığı ile gerekse de daha geniş ölçekte Türk Hükümeti ile ortak çalışma istek ve arzusundadır. Bu sadece “Sağlık ve Refah İçin Talin Şartını” uygulamakla kalmıyor. Hakikaten. Hükümetin politik gündemine “iyi olma ve sağlığı” taşıdığı için Sağlık Bakanı’nın kararlılığına ve güçlü vizyonuna teşekkür ederim. Sağlık 2020” nin değer ve ilkelerini de yansıtmaktadır. İlave olarak. Türkiye’de sağlık sisteminin dönüşümü örnek teşkil edecek niteliktedir. Bu köklü reform süreci sadece en üst düzeyde politik kararlılıkla başarılabilirdi. Bunun için uyumlu bir birliktelik ve kapsamlı bir yaklaşım gerekmektedir. süre giden izleme için sağlam kanıt temellerinin oluşturulması. Bu sayede. diğerlerinin yanında sağlık sistemlerini daha da güçlendirmenin yolu bir ilk temas noktası olarak ve diğer basamaklara ayaktan hasta başvuru oranlarını dengeleyici olarak birinci basamağın kullanımıdır. Bulaşıcı olamayan hastalıkların tüm bölgede büyüyen epidemisi ile mücadelenin öneminin farkındayız. Türkiye anlamıştır ki. bir adım daha ileriye giderek Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesince geliştirilmekte olan “Yeni Avrupa Sağlık Politikası.Ayrı ayrı ele alındığında her politik tedbir önemlidir ancak Türkiye modelindeki temel özellik tüm bunların birbiri ile tutarlı ve koordineli olmasıdır. Türkiye’nin eşsiz ve değerli tecrübeleri DSÖ’nün diğer üye ülkeleri ile de paylaşılabilecektir.
Bu çalışmalar Bakanlığımız Birimlerinin desteğinde alanında uzman akademisyenlerce yürütülmektedir.3. Sağlıkta Dönüşüm Programı ile İlgili Diğer Bilimsel Değerlendirmeler İyi tasarlanmış program ve projelerde en az planlama ve uygulama kadar izleme ve değerlendirme de önem taşır. Bir kısmı tamamlanmış bir kısmı da halen devam etmekte olan bu çalışmalara ilişkin takip cetveli bir sonraki sayfada sunulmuştur. 351 . Büyük çaplı ve kapsamlı bir reform programı olan Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programında bu husus hassasiyetle göz önüne alınmış ve reformları farklı açılardan değerlendiren bilimsel çalışmalar planlanmıştır.
RİSKİ VE YÖNETİMİ 7 TÜRKİYE’DE BULAŞICI HASTALIKLARIN KONTROLÜ 8 PANDEMİ HAZIRLIĞI VE YÖNETİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 9 KAMU AĞIZ DİŞ SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM VE ADSM HİZMETLERİNİN YAYGINLAŞTIRILMASI 10 KAMU HASTANELERİNE YENİ YAKLAŞIM VE SONUÇLARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 11 HASTANELERDE YENİDEN YATIŞLARIN (READMİSSİON) DEĞERLENDİRİLMESİ 12 PERFORMANSA DAYALI ÖDEMELERİN (PDÖ) BİRİNCİ BASAMAK VE HASTANE HİZMETLERİNE ETKİSİ 13 KAMUDA TIBBİ MALZEME YÖNETİMİ 14 YENİ DOĞAN YOĞUN BAKIM HİZMETLERİNİN ORGANİZASYONU VE GELİŞİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 15 16 17 ANNE ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI BEŞ YAŞ ALTI ÇOCUK ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ALANINDA GELİŞTİRİLEN MÜDAHALELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ . TÜRKİYE’DE YÖNETİMİ VE SONUÇLARI ● ● 2 SAĞLIK ACİL YARDIM HİZMETLERİNİN ORGANİZASYONU VE GELİŞİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 3 ULUSAL BAĞIŞIKLAMA PROGRAMININ GELİŞİMİ VE SONUÇLARI 4 LOT TEKNİĞİ İLE AİLE HEKİMLİĞİ OLAN VE OLMAYAN İLLERDE AŞILAMA ORANLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 5 AİLE HEKİMLİĞİ UYGULANAN VE UYGULANMAYAN İLLERDE KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİNE YAKLAŞIM 6 KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ (KKKA) HASTALIĞI YAYGINLIĞI.352 İHALE AŞAMASI FİNAL RAPOR SÖZLEŞME AŞAMASI BAŞLANGIÇ BAŞLANGIÇ RAPORU RAPORU GERİBİLDİRİM AŞAMASI BAŞLANGIÇ RAPORU ONAYLANMASI MAKALE ONAY FİNAL FİNAL RAPORU RAPORU GERİBİLDİRİM ONAYLANMASI AŞAMASI MAKALE YAYIN KABUL AŞAMASI SDP ÖLÇME DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI TAKİP FORMU SIRA NO PROJE 1 TÜTÜN KONTROL PROGRAMI.
SAĞLIK PERSONELİ İLİŞKİLERİ VE İLETİŞİM 26 TÜRKİYE’DE TIP VE SAĞLIK EĞİTİMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 27 HASTANE ENFEKSİYONLARINI KONTROL ÇALIŞMALARI 28 KANSER KAYIT VE TARAMA PROGRAMLARI İLE KETEM’ LERİN ROLÜ 29 SITMAYLA SAVAŞ PROGRAMI ● ● 30 VEREMLE SAVAŞ PROGRAMI 31 TÜRKİYE’DE SAĞLIK BİLİŞİM SİSTEMİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 32 SAĞLIKTA ULUSLARARASI YARDIM PROGRAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ 33 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMININ FİNANSAL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 34 GLOBAL BÜTÇELEMENİN HASTANE YÖNETİMİNE ETKİSİ 35 TÜRK SAĞLIK SİSTEMİNDE KURUM DIŞINDAN HİZMET ALIMI UYGULAMALARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 353 . SDP KAPSAMINDA SAĞLIK BAKANLIĞINA VE HİZMETLERİNE BAKIŞI 21 HASTANELERDE HASTA MEMNUNİYETİNİN ÖLÇÜMÜ 22 İLAÇTA GERİ ÖDEME VE FİYAT POLİTİKALARI 23 TIBBİ CİHAZDA PİYASA GÖZETİMİ VE DENETİM MEKANİZMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 24 SAĞLIK HİZMETLERİNDE YOLSUZLUKLA MÜCADELE 25 SAĞLIKTA HASTA.16 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 17 SONUÇLARI BEŞ YAŞ ALTI ÇOCUK ÖLÜMLERİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK UYGULANAN POLİTİKALAR VE SONUÇLARI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ALANINDA GELİŞTİRİLEN MÜDAHALELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ 18 TÜRKİYE’NİN NÜFUS VE SAĞLIK AÇISINDAN GELİŞİMİ 19 SEZERYAN DOĞUMLARDA MEVCUT DURUM VE AZALTILMASI ÇALIŞMALARI ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 20 VATANDAŞIN SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMINA (SDP) BAKIŞI.
.
SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI’NIN KRONOLOJİSİ .
356 .
Böylece hekimlerin hastanelerde tam gün çalışmasını sağlayarak vatandaşlarımızın özel muayenehanelere gitme mecburiyetini büyük ölçüde azalttık. • Ücretsiz gezici sağlık hizmetlerini tüm kırsala yaygınlaştırmaya başladık. • Hastanelerde koğuş sisteminden. • Performansa dayalı ek ödeme sistemi getirdik. • 112 Acil hizmetlerini tamamen ücretsiz hale getirdik. • Vatandaşlarımızın sağlık sigortalarıyla özel hastaneler ve tıp merkezlerinden hizmet almasını sağladık.• Hastanelerde rehin kalmaya son verdik. banyosu tuvaleti içinde olan oda sistemine geçmeye başladık. 357 . • Toplam Kalite Yönetimi’ni (TKY) SB’nda uygulamaya başladık. • Sağlık Bakanlığına bağlı tüm sağlık tesislerinde her hekime bir muayene odası uygulamasına başladık.
• İlaçta Referans Fiyat Sistemi uygulamasına geçtik. • Yeşil Kart sahiplerini ayakta tedavi kapsamına aldık. • Müstahak olduğu halde. • Sağlık Bilgi İletişim Merkezi’ni (SABİM) hizmete soktuk. • Bireysel performansa dayalı ödeme sistemini SB kuruluşlarında uygulamaya başladık. • Mahrumiyet bölgeleri için sözleşmeli personel uygulaması getirdik. • Eğitim ve kuruluş işlemlerine 2003 yılında başlanan Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi’nin (UMKE) kuruluş aşaması tamamlandı. • Ücretsiz kanser tarama eğitim merkezleri (KETEM) açmaya başladık. 358 . yeşil kart alamadan hastalanan vatandaşlarımızın geçmişe dönük sağlık giderlerinin devlet tarafından karşılanmasını sağladık. • Hekim seçme hakkını SB hastanelerinde uygulamaya koyduk.• Bebeklere ve hamilelere ücretsiz demir ilacı ve D vitamini dağıtmaya başladık. • Şartlı nakit transferi uygulamasına başladık.
• Yeşil kartlı vatandaşlarımızın. • Bakanlığımıza bağlı tüm hastanelerde Hasta Hakları birimi kurduk. 359 . tıpkı diğer sigortalılar gibi. • Düzce ilinde Aile Hekimliği pilot uygulamasını başlattık. • Kurumsal kriterleri ve kalite kriterlerini SB kuruluşlarındaki performansa dayalı ek ödeme sistemine ekledik. kamu sağlık hizmetlerinden faydalanabilmesini ve ilaçlarını istedikleri eczaneden alabilmelerini sağladık.• Kamu hastanelerini tek çatı altında birleştirerek 37 milyon SSK’lının kamu hastanelerinden hizmet almasını sağladık.
• Kızamık. • Kamu Özel Ortaklığı (KÖO) Kanunu Meclis’te kabul edildi. • Verem hastaları için Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) uygulamasını tüm yurda yaygınlaştırdık. • Hipotiroidi Tarama Programını başlattık. • 5502 sayılı kanunun (Sosyal Güvenlik Kurumlarının entegrasyonu) uygulanmasına başladık.• SB hastaneleri için global bütçe uygulamasına başladık. kabakulak ve kızamıkçık aşılarını rutin aşılama programına dahil ettik. 360 .
361 .• Tüm vatandaşlarımızın birinci basamak sağlık hizmetlerini ücretsiz almasını sağladık. gözlük ve acil tedavi giderlerini ödeme kapsamına aldık. • SGK ile sözleşmeli hastanelerin yatan hastalar için ilaç ve tıbbi malzemeleri ücretsiz sağlaması uygulamasına başladık. • Yeşil kartlıların ayaktan tedavilerinde muayene. üniversite hastaneleri ve özel hastanelerde CPT ve ICD .10’a dayalı ayakta ve yatan hasta prosedürlerine yönelik toplu (sabit fiyat) ödemesi getirdik. • SSK ve Bağkur için SB Hastanesinden Üniversite hastanesine sevk zorunluluğunu kaldırdık. • Ambulans hizmetlerinin kışın erişimi zor alanlarda daha erişilebilir olması için kar paletli ambulans temin ettik. ilaç. • SGK ile sözleşmeli tüm SB hastaneleri. • SGK ile sözleşmeli hastanelerin yatan hasta ilaç ve tıbbi malzemeleri (sigorta kapsamında) sağlaması ve hastadan ücret alırsa cezalandırılması uygulaması getirdik. tetkik-tahlil. • Kronik rahatsızlığı olan hastaların önce hekim onayı olmadan eczanede tekrar reçete yaptırabilmesini sağladık. diş çekimi ve protezi.
362 . • Hava ambulans sistemini uygulamaya koyduk. doğumsal anomaliler. • Biyotinidaz tarama programını başlattık. • Özel hastanelerde aşağıdaki hizmetlerden ilave ücret alınmamasını sağladık: Yanık. diyaliz ve kalp damar cerrahisi işlemleri. organ nakilleri. • Özel sağlık tesislerinin hekim ve bazı tıbbi cihaz planlamalarının Bakanlığımız tarafından düzenlenmesine başladık. iş kazası ve meslek hastalığı durumlarında her türlü sağlık yardımlarından ücretsiz yararlanmasını sağladık. • Yurt içinde tedavisi mümkün olmayan hastalıklarda tüm sigortalılar için yurtdışında tedavi olabilme imkanını getirdik. • SSK’lı ve Bağ-Kur’luların sağlık hizmeti alabilmeleri için prim ödeme süresini 30 güne indirdik.• Acil ve yoğun bakım tedavilerini kamu ve özel tüm hastanelerde ücretsiz vermeye başladık. • Toplum temelli ruh sağlığı hizmetlerini başlattık. • Ulaşım problemi olan yerlerde anne adaylarını doğum öncesi misafir ederek sağlıklı doğum yapmalarını sağlamak amacıyla Misafir Anne Projesini başlattık. kanser. • Açık ve kapalı kamu alanlarında sigara içilmesini yasaklayan Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü hakkında kanun Mecliste kabul edildi. salgın hastalık. • Pentavalan aşıları rutin bağışıklama programına aldık. • Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı’nı başlattık. • 18 yaşın altındaki tüm nüfusu ve eğitim görenleri sosyal güvence aranmaksızın GSS kapsamına aldık. yenidoğan. • Sigortalı olsun veya olmasın herkesin acil durumlarda.
• Eczane bulunmayan kırsal bölgelerde yaşayan halkın ilaca ulaşımını kolaylaştırmak için mobil eczane uygulamasını başlattık. ürünün fiyatı mevcut fiyatın %66’ sını geçemez (hem orijinal hem de jenerik ürün için)” kuralını getirdik.• İlaç Takip Sistemi (İTS) pilot uygulamasına başladık. • Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) pilot uygulamasına başladık. • “Orijinal bir ürünün jeneriği piyasaya çıktığında. 363 .
• Üniversite ve Sağlık personelinin tam gün çalışmasına dair Tam Gün Yasasını hazırladık. • Yeşil Kartlı vatandaşlarımızın diş kanal ve dolgu tedavisi hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık. • Hava ambulans filomuza uçak ambulanslarımızı dahil ettik. • Evde sağlık hizmetleri vermeye başladık.• Yeşil kartlı vatandaşlarımızın özel hastanelerin acil servis ve yoğun bakım hizmetlerinden ücretsiz faydalanmalarını sağladık. 364 . • İlaç Takip Sistemini (İTS) uygulamasın tüm yurda yaygınlaştırdık. • Teşhis İlişkili Gruplar (TİG) ödeme sistemini uygulamaya başladık. • Aile Hekimliği uygulamasını tüm yurda yaygınlaştırdık. • Bürokrasinin azaltılması ve idari basitleştirme çalışmalarına başladık.
. .SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM DEVAM EDİYOR.
366 .
kaynakların etkin ve verimli kullanılması suretiyle. sağlık sektöründen bir üye ve il sağlık müdürü veya yardımcıları arasından bir üye olmak üzere toplam üç üye. hizmet altyapısı. politika ve tecrübelerini yansıtacak temsilcilerine de yer verilmiştir. Sağlık Bakanlığının bilgi. organizasyonu. bununla beraber eğitimi ve mesleği itibarıyla katkı sağlayabilecek yerel temsilcilerinin yanısıra. katılımcılığın sağlanması ve hizmetten faydalananlara en yakın yerde hesap verilebilir ve kolay erişilebilir bir yönetim mekanizması oluşturulması maksadıyla Kamu Hastane Birlikleri şeklinde bir yapılanmaya gidilmektedir. Birlikler kamu tüzel kişiliğini haiz ve Sağlık Bakanlığının ilgili kuruluşu statüsünde faaliyet göstereceklerdir. Bu şartları taşıyanlar arasından Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile Birlik kurulabilecektir. Yönetim kurulu birliğin en üst karar organıdır ve •• genel meclisi tarafından belirlenen hukuk alanında lisans. genel sekreterlik ve hastane yöneticiliklerinden oluşmaktadır. Önümüzdeki Dönemde Yapacağımız Mevzuat Düzenlemeleri A. kaliteli. Vali •• Bakanlıkça belirlenen tıp öğrenimi görmüş bir üye. Bu Kapsamda Bakanlığımızca hazırlanan ve TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda kabul edilerek Genel Kurula sevkedilen Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı ile. Sağlık Bakanlığına bağlı ikinci ve üçüncü basamak sağlık kurumları (Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri de dahil il bünyesindeki tüm hastaneler) hasta ve çalışan memnuniyeti. bir yıldan fazla olmayan sürelerle değerlendirme yenilenecek ve bu puanlara göre hastaneler (A). halkın ihtiyaç ve beklentilerine uygun. kolay erişilebilir şekilde sunulmasını sağlamak üzere kamu hastane birlikleri kurulması ve çalıştırılması ile ilgili esasları belirlenmiştir.1. (C). Yönetim kurulu birliğin karar organı olup oluşumunda mahalli talep ve beklentileri yansıtacak. Altı aydan az. bürokrasinin ve kırtasiyeciliğin azaltılması. •• tarafından belirlenen bir üye. yüksek lisans veya İl doktora öğrenimi yapmış bir üye ile yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir veya finans ve bankacılık sektöründen bir üye olmak üzere toplam iki üye. (B). Birlikler il ölçeğinde kurulabileceği gibi. Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Hizmetin yerinden yönetilmesi. büyük illerde birden çok birlik kurulması da mümkün kılınmaktadır. Birliklerin organları yönetim kurulu. hakkaniyete. (D) ve (E) olmak üzere beş sınıfa ayrılacak. kalite ve verimlilik gibi konularda Bakanlıkça değerlendirmeye tabi tutulacak ve puanlar verilecek. Bakanlar Kurulunun belirleyeceği illerde. Birliğe dönüştürülecek hizmet alanında (E) sınıfı hastane bulunmaması kaydıyla ağırlıklı ortalaması (C) ve üzeri olan hastaneler grubu birliğe dönüştürülebilecektir. ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin katılımcı. 367 .
Birliğin gelirleri ve giderleri belirlenmiş. yetersizliği gibi durumlarda geçici yönetim kurulu oluşturabilecektir. Diğer taraftan Yönetim Kurulu. en az lisans mezunu ve mesleklerinde beş yıl tecrübesi bulunan 7 kişiden oluşacaktır. Hali hazırda hastanelerin başhekimin sorumluluğunda yürütülen idari. Yöneticiler bakımından performans kriterleri getirilerek hesap verilebilirlik sağlanmakta ve somut başarı değerlendirilmesi yapılabilmektedir. birlikler arası ilişkileri düzenleme. bunların yürütülmesi. Başarısız olanlar maiyetindeki ekibiyle birlikte görevden alınabilecektir. mevcuttan bir adım daha ileriye gidilerek sağlık çalışanlarının yanında yönetici ücretleri de performansa dayalı hale getirilecektir. Başarıyı ödüllendiren performansa dayalı ücret ödemesinde.•• Ticaret ve sanayi odası veya bunların ayrı kurulmuş olması halinde ticaret odası tarafından belirlenen yatırım ve işletme konusunda deneyimli bir üye olmak üzere. Birliklerin idarî ve teknik denetimini yapacaktır. Birliğe dönüştürülen hastanelerde çalışan diğer personel mevcut statüleri ile görev yapmaya devam edeceklerdir. Hastane hizmetleri. hedef ve politika belirleme. Bakanlıkça belirlenen hedef. borç verme. mal ve demirbaş devri gibi esnek hareket edebilme imkanı sağlanmıştır. Hastane yönetimi profesyonel yöneticilere bırakılmaktadır. Bunların çalıştıkları birim ile haklarının korunması güvence altına alınmıştır. Sağlık Bakanlığı personelinin almakta olduğu ek ödemeden aynı şekilde birliğe aktarılan personel de yararlanacaktır. her yöneticinin görev tanımları yapılacak. işinde ve mesleğinde uzman olanlara verilmektedir. stratejik plan ve mevzuata göre Birliğin yönetimi ile ilgili genel nitelikli kararlar alacaktır. mali ve hukuki konularda iş yükü önemli ölçüde hafifleyecek ve tıbbi hizmetler üzerinde yoğunlaşmaları sağlanacaktır. Bu sistemde yönetim başarı hedefi üzerine oluşturulacak. tıbbi hizmetler. mali ve teknik tüm iş ve işlemleri yönetim kurulu kararları doğrultusunda genel sekreterlikçe yürütülecek ve böylece hastanelerin idari. birbirlerinden ve Bakanlık kurumlarından hizmet alabilme. Bakanlığın ülke genelinde birlik hizmetlerini izleme-değerlendirme. strateji. planlama yapma gibi büyük ölçekli görevleri devam etmektedir. Yöneticilik belli bir süreye bağlanmakta ve yöneticiler sözleşmeli çalıştırılmaktadır. performans kriterleri belirlenecektir. hukuki. Yönetim kurulunun başarısızlığı. İcra işi genel sekreter ve hastanedeki diğer yöneticiler tarafından gerçekleştirilecektir. 368 . toplu alım yapma. Bakanlık. Ekip çalışması öngörülmektedir. Ülke düzeyinde sağlık personelinin dengeli dağılımını sağlamak amacıyla birliklerin kadro ve sözleşmeli sağlık personeli pozisyonlarına yapılacak atama ve nakillerle ilgili planlama yapma ve yerleştirme yetkisi Bakanlığa aittir. idari hizmetler ve mali hizmetler olarak ayrılmakta. politika. sağlık alanında mevzuat hazırlama.
•• Kamu ve özel sağlık hizmetlerinin daha etkin planlanması. •• Kurumsal uzmanlaşmayı teşvik etmesi. •• İnsan ve mali kaynakların mevcut yapıya göre daha etkin kullanımı. Önümüzdeki dönemde sağlık sektörünün tün paydaşlarının ihtiyacına cevap verecek. Diğer taraftan sağlıkla ilgili mevcut kanunlar parçalı bir yapıda olup bilimsel ve çağdaş hukuki metodoloji ve algoritmadan uzaktır.B. verimli ve hızlı sağlık hizmeti sunumu. •• Sağlık yöneticiliğinde profesyonelliğe geçilmesi suretiyle sağlık personelinin kendi işine odaklanması. •• Yerinden hizmet sunumu yoluyla etkin. •• Hizmet sunumuna daha fazla odaklanma. •• Bürokrasinin azalması ile sorunların daha hızlı ve etkin bir şekilde çözülmesi. •• Denetim anlayışının personel odaklı değil. •• Başarıya-performansa odaklı bir sistem olması sebebiyle olumsuz günlük siyasi müdahalelerin ortadan kaldırılması. Teşkilat Kanunu İkinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin sunulmasını sağlamak üzere kurulan kamu hastane birlikleri dışında kalan sağlık hizmetlerinin organizasyonunu sağlamaya yönelik olarak da Sağlık Bakanlığı yeniden yapılandırılmaktadır. •• Katılımcılığı artırması. sistem ve hizmet odaklı hale gelmesi. 369 . Bu kanun ile aşağıdaki faydaların elde edilmesini beklenmektedir: •• Bakanlığın stratejik planlama ve politika geliştirme kapasitesi ve kabiliyetinin artırılması. Temel Sağlık Kanunu: Halen yürürlükte olan sağlıkla ilgili kanunlar (bilimsel ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak) günümüz ihtiyacına tam cevap verememektedir. düzenlenmesi ve denetlenmesi. AB normları ile uyumlu bir kanun yapmayı planlıyoruz. C.
Bölge temelli sağlık hizmetleri organizasyonunu sürdürerek bölgeleri kendi içerisinde yeterli sağlık alanları haline getireceğiz. • İnsan sağlığına yönelik çevresel tehditleri asgariye indirerek halkımızın daha huzurlu yaşayacağı kentler ve köyler oluşturacağız. insanımızı birbirinden ayırmadan ülkemizin birinci sınıf vatandaşı olarak görmeye devam edeceğiz. Bu oran üst gelir grubu ülkelerinin bile üzerindedir. gençlik ve yaşlılık dönemlerinde. Göreve geldiğimiz 2002 yılı sonunda bu sayı ancak 7 olmuştu. Bu oranı da hiç görülmemiş bir hızla düşürdük. OECD ülkelerinin 23 yılda geldiği yere 8 yılda ulaştık. Bugün 11 çeşit aşılama yapıyoruz. 370 . 2019’da 2. • 2015 yılına kadar koruyucu ağız diş sağlığı hizmetlerini stratejik eylem planı çerçevesinde devam ettirecek ve aile diş hekimliğine geçiş sürecini başlatmış olacağız.1olan bebek ölüm oranını 2015’te binde 7. • Maddî durumu ne olursa olsun. OECD ülkelerinin 30 yılda geldiği yere 8 yılda ulaştık. doğum. çocukluk. 1980 yılında ülkemizde 6 çeşit rutin aşılama yapılıyordu. Bugün binde 10. Sağlıkta 2023 Vizyonu • Fert ve toplum sağlığının en üst düzeyde korunduğu.2. 2019’da 8’in.550 nüfusa bir aile hekimi planlıyoruz.600 nüfusa bir aile hekimi istihdam ediyoruz. 2015 yılında ortalama 3. 2023’te yüz binde 6’nın altına indireceğiz. 2015 yılına kadar en az iki yeni aşıyı daha ilave ederek bu rakamı 13’e çıkaracağız. Aşılamadaki son yenilik ve teknolojileri çocuklarımıza ulaştırmaya devam edeceğiz. 2023 yılında tamamı uzman aile hekimlerinden oluşan ve ortalama 2 bin nüfusa bir aile hekiminin düştüğü yapıyı gerçekleştireceğiz. • 2003 yılında hamileliğe bağlı oluşan anne ölüm oranı yüzbinde 61 iken bu oranı hiç görülmemiş bir hızla düşürdük.200. • Çocuk aşılamada %97 rakamını yakaladık. Yakaladığımız bu oranı sürdüreceğiz. 2023’te binde 5’in altına indireceğiz. yani hayatları boyunca sağlıklarını adım adım takip edeceğiz. Vatandaşlarımızın hamilelik. • Aile hekimliği uygulamasını tüm Türkiye’de 2010 yılında uygulamaya başladık. 2019’da binde 6. Halen 3. • 2003 yılında bir yaşına gelmeden kaybettiğimiz bebeklerin oranı binde 29 idi. • Toplum temelli sağlık hizmetlerini geliştirmeye devam edeceğiz.4 olan hamileliğe bağlı anne ölüm oranını 2015’te yüz binde 10’un. ergenlik. Bugün yüzbinde 16. sağlık sorunlarına en hızlı ve en etkili çözüm sunulan bir Türkiye hedefliyoruz.
2019’da %19’un. meyve-sebze tüketimi ve fiziksel aktiviteyi teşvik edeceğiz. yüksek kan basıncı ve yüksek kolesterol ile kararlılıkla mücadele etmeye devam edeceğiz. Beden ve ruh sağlığı yüksek seviyede gelişmiş bir toplum yapısını geliştireceğiz. Hepatit A. Şu anda %32 olan obezite (şişmanlık) oranını 2015 yılında % 30’un. Bu hastalıkların görülme sıklığını düşürmeye devam edeceğiz. Ülkemizde AIDS dâhil cinsel yolla geçen bulaşıcı hastalıkların görülme sıklığı Avrupa ortalamalarının çok altındadır.500 araçlık 112 filomuza 2015 yılına kadar 800 adet tam donanımlı 112 ambulans daha ilave edeceğiz. alkol. Bunun yanı sıra 3 yaş üstü ambulansları sistemden çıkararak 2. Biz bunu 2015’te %23’ün. • Bulaşıcı hastalıkların sağlığımız. • Sağlıkta Dönüşüm Programı uygulamaları ile kızamığı ve sıtmayı elimine ettik. Dengeli beslenme. afetler ve krizlerin sağlığımız üzerindeki etkilerini en aza indirecek tıbbi ekipman. 2023’te %20’nin altına indireceğiz. yıllara hayat katacağız. • Tütün.750 ambulanslık genç bir filoya sahip olacağız. tifoda rakam sıfıra yaklaştı.000 kişilik bir yapıya ulaştıracağız. uyuşturucu ve diğer madde kullanımlarını azaltmak için bunlara sebep olan risk faktörleri ile mücadeleye devam edeceğiz. • Acil durumlar. 371 . Obeziteyle mücadeleyi küçük yaşlarda ve okul çapında başlatacağız.500 kişilik Avrupa’nın en büyük Ulusal Medikal Kurtarma Ekibini 2015 yılı sonunda 6. brusella. aşırı kilo. • Vatandaşlarımızın kendi sağlıklarıyla ilgili farkındalıklarını artırarak hayata yıllar.• Mevcut haliyle acil sağlık hizmetlerine cevap verebilecek kapasiteye ulaşmış olan 2. donanım ve teknolojimizi geliştirmeye devam edeceğiz. 2019’da %25’in. Halen 15 yaş üstündeki her 100 insanımızdan 27’si sigara içiyor. • Afetler için oluşturduğumuz 4. şarbon gibi diğer bulaşıcı hastalıkların görülme sıklığını ise 2015 yılına kadar Avrupa ortalamalarına düşüreceğiz. sosyal ve ekonomik durumumuz üzerindeki zararlarını en aza indireceğiz ve dünyanın en gelişmiş ülkelerinin seviyesine indireceğiz. Bu husustaki bölgesel yapılanmayı sağlamlaştıracağız. • Kanser. 2023’te % 15’in altına yani yarıya indireceğiz. kalp hastalıkları. Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Programı” ile tütün ve alkol kullanımı. diyabet ve astım gibi bulaşıcı olmayan hastalıklara bağlı sağlığın bozulması ve erken ölümleri önlemek amacıyla geliştirdiğimiz ülke programlarını kararlılıkla uygulamaya devam edeceğiz.
Yani 2012 yılı sonuna kadar ülkemizde vatandaşımızın “kan arama” problemi kalmayacak. sakatlık ve erken ölümleri önlemede dünyanın en gelişmiş ülkelerinin seviyesine ulaşacağız. • İlaç ve tıbbi malzeme yönetimini geliştirmek için “İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu”nu kuracağız. 372 .• Tamamı dönemimizde kurulan 123 adet Kanser Erken Teşhis. • Bulaşıcı olmayan sürekli tıbbi problemleri. ruhsal bozuklukları. • Sağlık. sosyal ya da ekonomik şartları nedeniyle özel ihtiyacı olan kişilerin. Yeni dönemde “Kanser Enstitüsü”nü de kuracağız. Hedefimiz 2015 yılında ülkemizde evde bakım hizmeti ihtiyacı duyanların tamamına (150 bin kişi) bu hizmeti ulaştırmaktır. • Kızılay’la birlikte geliştirdiğimiz uygulamaları yaygınlaştırarak kan ve kan ürünleri teminini yüzde 60’tan yüzde 100’e çıkaracağız. 2010 yılında uygulamaya başladığımız evde sağlık bakımı hizmeti ile 10 bin hastaya ulaştık. Yaşlılarımız daha aktif ve sağlıklı olacak. özellikle özürlülerin ihtiyaç duydukları sağlık hizmetine daha kolay ulaşmasını sağlayacağız. banyolu ve tuvaletli hale getireceğiz. • Yaşlı insanlarımıza çok kaliteli bir sağlıklı hayat imkanı sunacağız. 2015 yılında bu oranı %70’e çıkarmayı hedefliyoruz. Bakıma muhtaç bu hastaların hastane dışında yapılması mümkün olan tıbbi bakım ve rehabilitasyonlarının. Kanser taramalarında hedef kitlenin %20’sine ulaştık. Kapsamlı tanı ve tedavi imkânı sunan onkoloji merkezi sayısını 18’den 50’ye çıkaracağız. Gereken hallerde yaşlılarımıza kendi evlerinde hizmet veriyor olacağız. 2011 yılında 70 bin kişiye ulaşmayı planlıyoruz. Yaşlılarımıza bakım hizmetlerini dünya standartlarının üzerine çıkaracağız. • 2002 yılında hastanelerimizdeki nitelikli yatak oranı %6 iken bugün %30’dur. Tarama ve Eğitim Merkezi (KETEM) sayısını 250’ye çıkarmayı hedefliyoruz. 2015 yılına kadar sağlık kuruluşlarımızdaki tüm hasta odalarını en fazla iki yataklı. • Akılcı ilaç kullanımı politikası çerçevesinde sağlık hizmetlerinin nitelikli ve ekonomik olarak sunulmasına yönelik çalışmalarımıza devam edeceğiz. kişinin kendi evi ve aile ortamında yapılmasını ve hastanede kalış sürelerinin kısaltılmasını hedefliyoruz. Böylece insanımıza yakışır çağdaş ve kaliteli sağlık hizmeti vermeye devam edeceğiz. şiddet ve yaralanmalardan dolayı ortaya çıkan hastalık.
22 ilimizdeki toplam 30 kampüste 38 bin yeni yatak oluşturacağız. verimli. AR-GE birimleri.500’e çıkardık. • Yapısını geliştirdiğimiz Hıfzıssıhha Mektebi’ni “Türkiye Sağlık Enstitüsü”ne dönüştürecek adımları atarak.B.M. Bu sayıyı 10 bine. TÜRKAK ile işbirliği içinde sağlık kurumlarının akreditasyonuna ilişkin bir sistem geliştireceğiz.500’den 7. çevre dostu kurma yönünde adımlar atıyoruz. bölgesel gelişimi sağlık alanında tamamlamak. LEED sertifikalı. hizmet kalitesini arttırmak. • Sağlıkta insan gücü eksiğini kapatmak amacıyla tıp fakültesi kontenjanını 4. • Aşıyla başlattığımız offset uygulamalarını yaygınlaştıracağız.• Kamu-Özel Ortaklığı (KÖO) modeli ile sağlık tesisleri. Tedavi çeşitliliğini ülke geneline yaymak. Orta Asya ve Rusya bölgesinin merkezi olacağız. süratli ve kaliteli sağlık hizmeti sunulmasını temin için hazırladığımız ve T. yüksek teknoloji merkezleri. sağlık sistemleri yönetimi başta olmak üzere ARGE faaliyetlerini güçlendireceğiz. sağlık bilimleri üniversitesi ve büyük rekreasyon alanlarının bir arada bulunduğu dev kampüsler oluşturuyoruz.M. Ortadoğu. özerk hastane birlikleri oluşturacağız. • Hazırlıklarını tamamladığımız “Teşkilat Kanunu” ile Sağlık Bakanlığı’nı yeniden yapılandırarak. Afrika. • Sağlık turizminde Avrupa. • 2015 yılına kadar çağdaş normlarda uluslar arası standartlara uygun “Ulusal Referans Laboratuarı” kuracağız. planlama ve denetleme rolünü daha da güçlendireceğiz. KÖO çerçevesinde. • Vatandaşımıza daha etkili. yeşil hastane projelerini hayata geçirerek. düzenleme. maliyet-etkin sağlık hizmeti sunumu için başlattığımız sağlık kampüslerini ülkemizin dört bir tarafında geliştireceğiz. hemşirelik kontenjanını ise 20 bine çıkarmak için YÖK ile yaptığımız işbirliğini sürdüreceğiz.’ye sunulan “Kamu Hastane Birlikleri Kanunu” ile ülkemiz şartlarına uygun. sosyal yaşam alanları. 373 .
Şu anda163 bin olan ebe hemşire sayısını 2015’te 238 bine. Sosyal Güvenlik Kurumu ve özel sağlık kuruluşlarının elektronik ortamda koordinasyonunu geliştirmeye devam edeceğiz. tedavi. o Kuracağımız elektronik hasta kayıt sistemi ile hastanelerimizde kâğıtsız hasta takip dönemini başlatacağız.5 katına yani 400 bine çıkaracağız. 2019’da 853 bine. 2019’da 310 bine.Hekim sayısı arttıkça özel sektörde daha çok hekim istihdamına imkân verilecek. 2019’da 155 bine. 2023’te 200 bine yani yaklaşık 2 katına çıkaracağız. 374 . 2023’te 2. • Vatandaşımız geliştirilen en yeni tıbbi teknolojileri en ucuza kullanmaya devam edecek. Toplamda 650 bin olan sağlık sektöründe çalışan sayısını da 2015’te 715 bine. Böylece vatandaşımızın hak ettiği kalitede sağlık hizmetini sürdürülebilir kılacağız. o Hastaneler arasında bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı ile bize uzaktan tanı. • Önümüzdeki dönemde e-sağlık uygulamaları kapsamında: o Sağlık Bakanlığı. o İnternet üzerinden tıbbi danışmanlık (e-aile hekimliği) hizmeti vereceğiz. o Avrupa Birliği ülkeleri ile sağlık verilerini ortak paylaşıma açacağız. Bugün 120 bin olan doktor sayısını 2015’te 130 bine. üniversite. o Güvenlik ve mahremiyete riayet edilir şekilde kişisel sağlık kayıtlarının tutulduğu e-sağlık kartı sistemine geçeceğiz. o Tüm sağlık kurumlarımız Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) ile sağlık hizmeti verir hale gelecek. 2023’te yaklaşık 2 katına çıkararak 1 milyon 100 bine ulaştıracağız. takip ve değerlendirme imkânları sunan “Tele-Tıp” ile tüm Türkiye’de radyolojik görüntü paylaşımına geçeceğiz. Yüksek sağlık teknolojisini Türkiye’ye cezbedecek teşvik ve satın alma uygulamalarını yaygınlaştıracağız. • Hastaların muayene süresi ortalama 20 dakika olacak.
sinir mühendisliği. Çünkü son 8 yıldır sağlık reformları ile kamusal alanda elde edilen verimlilik artarak devam edecek. en hızlı ve en yaygın hizmetlerin geliştirilmesi ile kişi başına yapılan sağlık harcaması 2015’te bin dolar. insana hizmeti amaç edinerek küresel değişime öncülük eden bir Türkiye’yi hedefliyoruz. küresel değişime ayak uyduran değil. 2023’te 3 katına çıkacak. en çağdaş. Bu kapsamda sağlık nanoteknolojisi. 2019’da binbeşyüz. Dünya ile sağlık alanındaki işbirliğimizi geliştirerek artıracağız. Fakat bu artış vatandaşımıza yük getirmeyecek. Yani benzer kalitede hizmet sunan ülkelere kıyasla. Hiçbir vatandaşımızın parasal sebeplerle sağlık hizmetinden mahrum kalmadığı bir sağlık sistemini sürdürebilir kılacağız. • Sonuç olarak. 375 . 2019’da %7. doku ve organ mühendisliği gibi uygulamalardan vatandaşlarımızın yararlanmasını sağlayacağız. • Gayri Safi Yurtiçi Hasıla içinde sağlığa ayrılan payı 2015’te %7 nin.5 in.• Bilimin sağlıkla ilgili güncel gelişmelerini yakından takip ederek vatandaşlarımızın istifadesine sunacağız. daha az harcama ile daha kaliteli bir hizmet vereceğiz. • Türkiye artık dünya çapında özgün bir model olan “Sağlıkta Dönüşüm”ü daha da geliştirerek küresel sağlık gündemini oluşturmada liderler arasında yer alacak. 2023’te %8’in üzerine çıkaracağız. • Bugün için finansal sürdürülebilirliğini sağladığımız sağlık sistemimizin yapısını kuvvetlendirerek yola devam edeceğiz. hücre mühendisliği. En kaliteli. • Vatandaşımız sağlık ile ilgili her türlü hizmetleri alabilecek. 2 bin dolar olacak.
.
TÜRKİYE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI KAYNAKLAR .
378 .
Cumhuriyet Dönemi Sağlık Politikaları ve Sağlıkta Yeniden Yapılanma. 2008 Özsarı S. Yüzyılda Herkese Sağlık. 2008. Ankara Üniversitesi Basımevi. Medipolitan Eğitim ve Sağlık Vakfı Yayınları İstanbul. 21. Kılıç A. Anne sütü. inek sütü. Ankara.Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. 1998 Evliyaoğlu N. Medipolitan Eğitim ve Sağlık Vakfı Yayınları İstanbul. Prevalance of vitamin deficiency rickets in the eastern part of Turkey. WONCA.H. Türkiye Sorunlarına Çözüm Konferansı-II “Cumhuriyet’in Kazanımları” 26-28 Ekim 1998 Ankara. Sağlık Bakanlığı. Halk Sağlığına Giriş. Atıcı A. Pediatrics. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi. 1982 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun Gerekçe Metni. Sağlık Bakanlığı – Hacettepe Üniversitesi. Ankara. Türkiye Klinikleri Pediatri Dergisi 1996-5 Fişek N. 2008 Çetin E. WHO: Copenhagen: WHO Publications. Castillo M. Hacettepe Üniversitesi Yayını. 1997 Demir eksikliği araştırması. Altıntaş D. 2001 Improving Health Systems: The Contribution of Family Medicine. Sağlık Bakanlığı. 2001 ÖSYM Yıllıkları Özkan B ve ark. 2002 Lozoff B. 2008 Dünya Sağlık Örgütü. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2004 Aydın S. Andraca I. Aile Hekimliği Türkiye Modeli. 2007 Gökçay G. 1985 Genel Sağlık Sigortası ve Sağlık Bakanlığının Değişen Rolü. OECD Publications. 2003 OECD Health Data. 1961. Ankara Demirel H. Eur J Pediatr. 2000 Herkese Sağlık. Ankara. 1946-1960 Arası Sağlık Politikaları ve Sağlıkta Planlama. 1961. Behavioral and developmental effecs of preventing iron-deficiency anemia in healthy full-term infants. 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun Metni. İstanbul’da yaşayan çocuk ve adolesanlarda anemi prevalansının araştırılması (Tez). 2000 379 . Hayata Yüksekten Bakabilmek. Çocuklarda demir eksikliği anemisinin epidemiyolojisi. Sağlık Bakanlığı Yayınları. Türkiye’nin Hedef ve Stratejileri-Sağlık 21. Smith B. formül mama ile beslenenlerde demir durumu.
J. Haziran 2010. 1998 Türkiye’de Anne ve Çocukların Durum Analizi1996. 2003 Yalçın SS. 2010 Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. 2010 Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Temel Sağlık Hizmetleri. Ağustos 2008. Sağlık Bakanlığı. Ankara. Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı. 1997 Sağlık İstatistikleri 1997. 2004 Sağlık Bakanlığı Stratejik Plan 2010-2014. Ankara. 2006 Sağlık 2006. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. 1996 380 . Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü. Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2008.Roberts M. 2004 Sağlık 2004. 2010 Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı 1996. Ankara. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. Açıkgöz D. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Short-term developmental outcome of iron prophylaxis in infants. Yurdakök K. Sağlık Bakanlığı. YÖK. 2008 Türkiye›de Sağlık Eğitimi ve Sağlık İnsangücü Durum Raporu. Ankara. Ankara 2007 Sağlıkta Performans Yönetimi ve Performansa Göre Ödeme Sistemi. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. 2006 Ulusal Sağlık Hesapları. DPT. 2005 Sağlık 2005. Ankara. Kasım 2002-2008. Ankara. 1997 Sosyal Sigortalar Kurumu 1997 yılı İstatistik Yıllığı. Sağlık Bakanlığı. UNICEF-Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı. Ankara. Sağlık Bakanlığı. Özmert E. Getting Health Reform Right. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. Pediart Int. Sağlık Bakanlığı Faaliyet Raporu. Ankara. Sağlık Bakanlığı. 1997 Yataklı Tedavi Kurumları İstatistik Yıllığı 1997. Hsiao W. 2008 İlerleme Raporu. Ankara. Ankara. 2003 Sağlıkta e-Dönüşüm. 1998 Sağlık İstatistikleri 1996. 2007 Sağlıkta Dönüşüm Programı. Ankara 2005 Türkiye Cumhuriyeti Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013. Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü. Ankara. Ankara. 2008 Sağlık 2003. Sağlık Bakanlığı. Ankara. 1998 Sosyal Sigortalar Kurumu 1996 yılı İstatistik Yıllığı. Ankara. Ankara.
http://www. 2010 İnternet Kaynakları 1.tr/sirasayi/ donem22/yil01/ss349m 8. 5.byegm.who.int Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı. www.gov.gov.gov. Ankara.org. 2008 Making Reform Happen. www. 6. Kamu Hastane Birlikleri Kanunu Tasarısı. 2.byegm.tr/hukumetler/59hukumet 60. Health and Health Systems. OECD-Dünya Bankası. WHO.tr 58.gov.byegm.saglik.tr/acileylem. 2010 Türkiye’de Verem Savaşı 2010 Raporu.tbmm. http://www. http://www. OECD.OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri TÜRKİYE.akparti. Sağlık Bakanlığı.gov.gov. 2010 The European Health Report 2009.pdf 381 . Hükümet Programı. 3. Lessons from OECD Countries.tbmm. Hükümet Programı http://www. 4. Hükümet Programı http://www. 7.tr/sirasayi/ donem23/yil01/ss493.asp Dünya Sağlık Örgütü web sayfası www.tr/hukumetler/58hukumet 59.tr/hukumetler/60hukumet Acil Eylem Planı.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.