KÖK HÜCRELER
- Kök hücreleri çok hücreli organizmalarda bulunan özelleşmemiş, yani farklılaşmamış hücrelerdir.
- Özelleşmiş hücre belli bir işlevi ve buna özgü yapısı olan hücreyi temsil eder.
- Kök hücreleri ise bölünebilen ve bölündüğü zaman kök hücre ve/veya özelleşmiş hücre meydana getirebilen hücrelerdir.
- Bu hücreler devamlı kendini yenileyebilir. Bölünüp, kendi benzerlerini meydana getirebilirler.
TOTİPOTENT; tüm hücrelere farklılaşma potansiyeli demektir.
PLURİPOTENT; birçok hücreye dönüşme potansiyelini ifade eder. Totipotent’e göre daha az değişimlidir.
MULTİPOTENT; ancak belirli hücrelere farklılaşabilme kapasitesidir.
- Blastosit’te kök hücreleri ve trofoblast hücreleri olmak üzere iki tür kök hücre bulunur. Her iki hücre de pluripotent’tir. Blastositler fetüse, trofoblastlar ise plesantaya farklılaşır.
- Yeni doğanda ki kök hücreler artık multipotent’tir.
- Blastosit aşamasında blastositler izole edilir; laboratuvarda, kültür ortamında çoğaltılır.
- Embriyonik kök hücre yerine yetişkin kök hücreleri de kullanılmaktadır; bunun için en çok kullanılan hücreler kemik iliği kök hücreleri, periferal çevresel kan kök hücreleri ve göbek kordon kanı kök hücreleridir.
- Hücrede bulunan DNA, RNA ve protein gibi birçok makromolekül, yapı taşlarından kendi kendilerine bir kalıp ya da enzim olmaksızın organize olurlar.
- Tüm hücreler besin maddeleri ve atık maddelerin geçmek zorunda olduğu seçici bir plazma membranı ile çevrilmiştir.
- Canlılığın sürdürülmesi ve devamlılığı için dengeden uzaklık gereklidir; çünkü yaşam dengeye ulaşmak için verilen mücadeledir.
- DNA; Canlılık için gerekli olan ve nesilden nesile aktarılan bilgi bütün hücrelerde aynı lineer kimyasal kod şeklinde saklanmıştır.
- Canlıların kendi içinde ve dışında birbirleri ile iletişim kurmaları canlılığın, bir anlamda ayakta kalmanın, en belirleyici şartlarından biridir.
- Reseptör sinyal işbirliği ile çalışan mekanizmalar, aynı zamanda hücrelerin çevrelerine uyum göstermelerine olanak tanır.
- Bunu gerçekleştirmek için besin maddeleri, büyüme faktörleri, hormonlar, nörotransmitterler (sinir ileticileri) ve toksinler gibi zengin reseptör kaynakları vardır. Bu reseptörlerin uyarılması ile sinyal üreten (transducing) mekanizmalar devreye girerler.
- Moleküler feedback (geribesleme) mekanizmaları moleküler birliktelik (composition), büyüme ve farklılaşmayı kontrol eder.
- Moleküler geri besleme tüm bu süreçleri düzenler ve böylece hücredeki molekül seviyeleri kontrol altına alınır.
- Hücrede hareket diffüzyon, pompalar ve motor proteinler ile sağlanır.