Tiroid bezi boynun ön tarafında, nefes borusunun hemen önünde yer alan bir salgı bezidir. Nefes borusunun sağ ve solunda yerleşmiş olan iki lobdan ve ortada bunları birleştiren ve istmus adı verilen bir kısımdan oluşur. Yaklaşık olarak 15-20 g ağırlığındadır. Metabolizmayı dengeleyen T3 ve T4 hormonları tiroit bezi tarafından salgılanır. Bu hormonların eksikliği ya da fazlalığı, metabolizmamızın normalden daha hızlı ya da daha yavaş çalışmasına yol açar.
Tiroit hormonları olan tiroksin (T4) ve triiyodotironinin (T3) fazla salgılanmaları metabolizma hızını artırırken, az salgılanması metabolizma hızını yavaşlatır. Tiroit hormonlarının salgılanmasında hipofizden salınan tiroit stimulan hormon (TSH) ve hipotalamustan salgılanan tirotiropin releasing hormon (TRH) da önemli rol oynar.
Tiroit bezinin az çalışması, yorgunluk, halsizlik, üşüme, saç dökülmesi, kilo alımı, kabızlık, adet düzensizliği ve gebe kalmada güçlük gibi sorunlar yaratır.
Tiroit bezinin fazla çalışması ise kilo kaybı, ishal, kalp çarpıntısı, ellerde titreme, terleme, sinirlilik, kas güçsüzlüğü, halsizlik, uyku güçlüğü gibi sorunlarla kendini gösterir.
Tiroid hastalıklarının teşhisinde kullanılan yöntemler :
Anamnez (öykü alma)
Tiroid fonksiyon testleri (serbest T3, serbest T4 ve TSH)
Diğer laboratuvar tetkikleri (antimikrozomal antikor, antiTG, antiTPO)
Tiroid ultrasonografisi
Tiroid sintigrafisi
İnce iğne aspirasyon biyopsisi
Tiroid ultrasonografisiTiroid ultrasonografisi tanıda ilk kullanılacak yöntemlerden biridir. Tiroid bezinin boyutunu, yapısını, kanlanması, nodül varsa bunun solid veya kistik olduğunu, eşlik eden kalsifikasyonlar, nodülün şekli, duvarı, çevresi ile ilişkisi, kanlanması, sertliği, lenf nodlarını ve çapını değerlendirilmesini imkan verir.
Tiroid sintigrafisiTiroid sintigrafisi özellikle hipertiroitizmde (zehirli guatrda) yararlıdır. Tiroid bezindeki yaygın aktivite artışını veya nodüllerin aktivitesini gösterir.
İnce iğne aspirasyon biyopsisiTiroid nodüllerinin değerlendirilmesinde tiroid ince iğne aspirasyon biyopsisi %95 gibi yüksek doğruluk oranına sahip olan bir tetkikdir. Tiroid nodüllerine yaklaşımda takip veya operasyon kararını vermede oldukça önemli bir aşamadır. İnce iğne biyopsi sonucu şüpheli veya malign (kötü huylu) olduğunda operasyon önerilir. Yetersiz sonuç elde edilirse işlem tekrar edilmelidir. Sonuç iyi huylu bir nodül olduğunu gösteriyorsa ve diğer parametrelerde (nodül boyutu, yapısı, çevre dokularla ilişkisi, vb.) şüpheli değilse o zaman operasyon gerekmeden takip kararı verilebilir.
GUATR
Tiroitin hastalıklarının tümüne genel olarak guatr denir. Guatrın başlıca sebepleri iyot yetersizliği, otoimmun hastalıklar ve ilaçlardır. Ancak en önemli nedeni iyot yetersizliğidir. Karmaşık etkenler sonucu ortaya çıkan basit guatr vakalarında tiroit hormon değerlerinde anormallik saptanmaz. Bazen bu büyümeler esnasında tiroit bezinde nodül diye adlandırılan yumrular gelişir. Büyümenin devam etmesiyle multinodüler guatr tablosu belirir.
Basit Diffüz Guatr Nedir?Tiroit bezinin homojen olarak büyümesine diffüz guatr (endemik guatr) adı verilir. Nedeni iyot eksikliğidir. Yaşanılan bölgedeki içme suları ve yiyeceklerde yeterli miktarda iyot bulunmaması sonucunda tiroit bezinde yeteri kadar hormon sentezlenemez ve sonuç olarak tiroit bezi büyür.
Nodüler guatrTiroit hücrelerinin aşırı çoğalması sonucu tiroit bezinde oluşan kitlelere veya içi sıvı dolu keseciklerden (kistik) oluşan kitlelere tiroit nodülü adı verilir. Guatr aslında normalden büyümüş tiroit bezini tanımlamaktadır fakat tiroit nodülleri geliştiğinde nodüler guatr olarak adlandırılır. Tiroit nodüllerinin çoğu iyi huyludur. Ancak tanı konduğunda muhtemel bir kötü huylu riskini elemek için ve tedavi açısından mutlaka iyi huylu veya kötü huylu ayırımını yapmak gerekir.
Noduler guatr çoğu zaman belirti vermez, fiziki muayene sırasında saptanır. Bazen yutkunma güçlüğü, nefes darlığına yol açabilir. Aşırı hormon salgılayan nodüller, sinirlilik, aşırı terleme, çarpıntı, kilo kaybı ve ellerde titremeye yol açabilir. Nodüller boyunda asimetrik görüntüye yol açar. Bazen nodüllerde ani büyüme olabilir. Çevre organlara olan baskı yemek borusuna olunca yutma güçlüğüne ve nefes borusuna olunca da nefes darlığına neden olur. Bazen de ses tellerinin hareketinden sorumlu olan sinirlere olan bası ses değişikliklerinin görülmesine sebep olabilir. Kanser açısından şüpheli olmayan, aşırı hormon salgılamayan, nefes darlığı ve ses kısıklığı gibi bası belirtilerine yol açmayan nodüller takip edilir. Kanser tanısı konulan nodüllerde cerrahi tedavi gerekir. Ayrıca iyi huylu olsa bile aşırı bası yapan nodüllerde cerrahi tedavi uygulanmalıdır.
MULTİNODÜLER GUATRMultinodüler guatr, tiroit bezinin heterojen bir şekilde büyümesine yani hem boyutunun artması hem de içinde çok sayıda nodüllerin geliştiği tabloya denir. En sık görülen tiroit bezi hastalıklarından biridir.
Hashimato Hastalığı
Hashimato, tiroit bezinin otoimmün bir hastalığıdır. Vücudunhastalıklardan koruma mekanizmasının, kendi tiroit dokusunu zararlı olarak görmesi ile ortaya çıkan bir tiroit hastalığıdır. Hashimato hastalığında, kanda anti-TPO antikoru ve anti-TG antikorları artabilir. İlk dönemde hastada normal bir guatr ve kanda anti-TPO antikor yüksekliği varken TSH, T3 ve T4 hormonları normaldir. Daha sonra zaman içinde hastalık ilerledikçe önce başlangıç halinde tiroit yetmezliği sonra tam tiroit hormon yetmezliği gelişir. Hashimato tiroiditi kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar. Hashimato da görülen belirtiler başka hastalıklarda da görülebilen, kendine özgü olmayan belirtilerdir. En belirgin semptomlar: Sıklıkla kilo alma, kolay üşüme, kramplar, yorgunluk, ciltte kuruluk, ses değişikliği, kabızlıktır. Nabız sayısında düşüklük, hareketlerde yavaşlama, unutkanlık, işe odaklanmada zorluk, yavaş konuşma, gözaltlarında yüzde şişme, saç dökülmesi, solukluk, iştahsızlık, depresyon, sinirlilik, dilde büyüme, adet düzensizlikleri de hastalarda sıklıkla görülebilir..
Hipotiriodi
Tiroid bezinin yetersiz çalışması sonucunda kanda tiroit hormonlarının normalden az olmasına hipotiroidi denir.
Tiroid bezinin ameliyatla çıkarılması ve radyoaktif iyot tedavisi hipotiroidinin diğer sebepleri arasında sayılabilir. Kullanılan bazı ilaçlara veya nadir beyin hastalıklarına bağlı olarak da hipotiroidi oluşabilir.
Hipotiroidide bazal metabolizma yavaşladığı için vücuttaki tüm sistemleri etkiler. Kanda tiroid hormonları normal değerlerin altına inerken bu hormonları kontrol eden hipofizden salgılanan TSH hormonu ise yüksek değerlere çıkar. Hipotiroidiye sıklıkla tiroid cerrahisinden sonra ameliyatın sekeli şeklinde de rastlanabilir.
Hipotiroidiye bağlı bulgular yavaş yavaş gelişirler. Tanı olanaklarının gelişmesi ve yaygınlaşması ile birlikte hipotiroidinin ağır klinik formu olan miksödeme artık seyrek rastlanmaktadır.
Hipotiroidi Belirtileri;
En sık görülen belirtiler hipotiroidi belirtileri:
Yorgunluk hissi,
Uyuşukluk, halsizlik,
Dikkat bozukluğu
Unutkanlık
Ses kalınlaşması,
Üşüme,
Cilt kuruluğu,
Terlemede azalma
Saç dökülmesi,
Kabızlık,
Kilo alma,
Tırnaklarda kırılma
İştah kaybı
Hastalığın çok ilerlediği durumlarda:
Hareket yavaşlaması
Kramplar
Kalp ritminde yavaşlama
Göz etrafında şişlik,
El ve ayaklarda şişlikler
Hipertiroidi
Tiroid bezinin normalden çok çalışarak aşırı miktarda tiroit hormonu üretmesine hipertiroidi denilir. Çeşitli nedenlerle kanda tiroit hormonunun artmasına ise tirotoksikoz denilir. Her iki durumda da kanda T3 ve T4 tiroit hormonlarının düzeyi artar. Kanda TSH düzeyi ise düşer. En sık görülen nedeni Graves hastalığı denilen durumdur. Tiroit hormonlarının kontrolsuz alımı, bazı iltahabi tiroit hastalıkları, aşırı iyot alımı ve doğum sonrası tiroit hastalığı diğer hipertiroidi ve tirotoksikoz sebepleri arasında sayılabilir.
Hipertiroidinin Belirtileri:
Ellerde titreme
Anksiyete
Uykusuzluk
Kaslarda güçsüzlük
İştah artışına rağmen kilo kaybı
Sinirlilik
Aşırı terleme
Çarpıntı
Ciltte incelme
Kadınlarda adet düzensizlikleri
GRAVES HASTALIĞI NEDİR?
Vücudun kendi hücrelerine karşı bilinmeyen nedenle reaksiyon göstermesi (otoimmün) nedenli ve hipertiroidizm (zehirli guatr) ile seyreden bir hastalıktır. Tiroid bezi bütün olarak büyümüştür. Tiroid hormonlarındaki artışa bağlı olarak şikayetler ve bulgular vardır. Hastalar öncelikli olarak antitiroid ilaç tedavisi ile normal düzeye getirilirler ve sıklıkla sonrasında kesin tedavi için cerrahi (total tiroidektomi) veya radyoaktif iyot tedavisi gerekir.
TOKSİK MULTİNODÜLER GUATR NEDİR?
Guatr, tiroit bezinde nodüller ve tiroid hormonu salınımında artış (zehirli guatr) ile seyreden bir hastalıktır. Ancak zehirli guatra ait şikayetler ve laboratuvar bulguları Graves hastalığındaki kadar şiddetli değildir. Göz bulgularına rastlanmaz. Tedavi yine antitiroit ilaçlar ile başlar ancak sıklıkla cerrahi tedavi gerekir. Hem zehirli guatrı kontrolu hem de nodüllerin ortadan kaldırılması için cerrahi tedavi öncelikli olarak düşünülür.
TİROİD KANSERİ
Tiroid kanseri en sık görülen endokrin bez kanseridir. Tüm kanserlerin %2’sinden daha azını oluşturur. Kadınlarda, erkeklere göre daha fazla görülmektedir. Hastaların boynunda şişlik, tiroid bezinde büyüme, boyun lenf bezi şişliğinin ortaya çıkması veya ses kısıklığı gibi rahatsızlıklar nedeniyle başvurusu yapabilirler. Tiroid kanseri diğer kanserlere nazaran genellikle belirti vermez. Tiroid bezinde nodül olarak ortaya çıkabilir. Tiroid kanseri tanısı çoğu kez, başka nedenlerle yapılan tetkikler sonrasında konur. Kansere neden olan nodül aşırı büyükse, ses kısıklığı, yutma güçlüğü ve nefes almakta güçlük gibi belirtiler oluşabilir. Uzm.Dr. Sema Halhallı