SINAV SORUSU: Hukuk-Mevzuat arasındaki fark? Olan Hukuk kavramını açıklayınız.
ü Hukuk, Arapça bir sözcüktür ve haklar anlamına gelir.
ü Toplum halinde yaşayan insanların birbirleriyle ve toplumla ilişkilerini düzenleyen ve kendilerine uyulması devletin zorlayıcı gücü ile güvence altına alınan kurallara hukuk kuralları denir.
ü Bu kuralların oluşturduğu bütüne de hukuk denir.
ü Mevzuat(Positive Law) ise, bir ülkede yürürlükte bulunan yasa, tüzük, yönetmelik, kararname vb.nin tümüdür. (Sınavda İngilizce karşılığını da sormuş)
ü Olan Hukuk(De lege lata) ise belli bir toplumda ve belli bir zamanda yürürlükte bulunan hukuk kurallarının bütünü. Pozitif hukuk, mevzu hukuk, müspet hukuk olarak da bilinir.
ü Olması Gereken(De lege ferenda) Hukuk: Belli bir ülkede yürürlükte bulunan hukuk kurallarının daha iyi düzenlenebilmesi için yapılması önerilen hukuktur, yüksek hukuk ilkeleridir.
ü İdeal hukuk, rasyonel hukuk da denir.
Vergi Kavramı
ü Devlet, ekonomik yaşamın vazgeçilmez bir parçasıdır ve bu konuda birçok işlev yüklenmiştir.
ü Devlet bu işlevlerini kamu harcamaları aracılığıyla gerçekleştirmektedir.
ü Bunun için de devletin gelir kaynağına ihtiyacı vardır.
ü Önceleri bu harcamaları mülk gelirleri ya da ganimet ve savaş tazminatlarıyla finanse etmiştir.
ü Daha sonraları ise bu kaynaklar yetersiz hale gelmiştir.
ü Devlet bunun üzerine kamu harcamalarının gerektirdiği masrafları, kamu hizmetinden yararlananlar arasında paylaştırma yoluna gitmiştir.
ü Başlangıçta isteğe bağlı ve yardım niteliğindeolan bu katılım, sonraları genel nitelikte ve zorunlu bir yükümlülüğe dönüşmüştür. Karşımıza da vergi kavramı çıkmıştır.
Maliye Hukuku Kavramı
ü Devletin ve diğer kamu kuruluşlarının, gelirlerin elde edilmesine giderlerin yapılmasına ve malvarlıklarının yönetimine ilişkin faaliyetlerini düzenleyen hukuk kurallarının bütünüdür.
Vergi Hukuku-Maliye Hukuku Farkı
ü Maliye hukuku, devletin bütün mali faaliyetlerini kapsadığı halde, vergi hukuku yalnız kamu gelirlerinin bir bölümünü konu edinmektedir. (Konu)
ü Maliye hukuku içindeki yeri ne denli olursa olsun vergi hukuku daha dar kapsamlıdır. (Kapsam)
Vergi Hukukunun Anlamı
ü Vergi hukuku, vergi ilişkilerinden doğan hak ve ödevlerle, bunların belirlenmesini, hukuken korunmasını ve gerçekleşmesini düzenleyen kuralların bütünüdür.
Vergi Mevzuatı
ü Vergi konusunda yürürlükteki kanun, tüzük, yönetmelik gibi yazılı hukuk kurallarının bütünüdür.
Vergi Hukukunun Konusu
ü Ülkemizde vergi hukuku “geniş kapsamlı” olarak ele alınır.
ü Verginin yanında resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerde AY’da düzenlenmiştir.
ü Esas olarak, devletin asli nitelikteki vergilendirme yetkisine dayanarak aldığı vergi ve benzeri gelirleri inceler. Bu vergilendirme yetkisini yerel yönetimlere(belediye, köy vb.)devredilebilir.
ü Parafiskal Gelir(Parafiscality- Parafiscal Revenues):Vergi benzeri gelir. (Sınavda anlamını ve İngilizce karşılığını sormuş)
ü Devlet parafiskal gelirler denilen kamu gelirlerini toplamak için bazı kamu kurumlarına ve kamuya yararlı kuruluşlara (SSK, TOBB, TÜRMOB) yetki verebilir.
ü Bu gibi kurumların elde ettiği parafiskal gelirler de vergi hukukunun konusunu oluşturur.
Maddi Vergi Hukuku
ü Devletle kişiler arasında vergi kanunları nedeniyle ortaya çıkan hukuki ilişkinin yönlerini ele alır.
ü Kişileri belirli bir verginin borçlusu durumuna sokan kurallardır.
ü Vergi alacağının doğumu, esaslı değişiklikleri, sona ermesi maddi vergi hukukunun konusudur.
Şekli Vergi Hukuku
ü Vergilerin tarh, tahakkuk ve tahsili, vergi uyuşmazlıklarının idari ve yargısal aşamada çözülmesi, vergilerin cebri icra yolu ile tahsil edilmesişekli vergi hukukunun alanına girer.
Vergi Hukukunun Hukuk Sistemi İçindeki Yeri
ü Maliye hukuku ilişkilerinde devlet, egemenlik gücüne sahip bir tüzel kişi olarak yer alır.
ü Yani bu ilişkiler eşit hak ve yetkilere sahip kişiler arasında değil; daha çok astlık-üstlük niteliğinin egemen olduğu ilişkilerdir.
ü Bu ilişkilere uygulanan kurallar da emredici niteliktedir. Bu bakımdan maliye hukuku kamu hukukunun niteliklerini taşımakta ve onun bir dalını oluşturmaktadır. Vergi hukuku damaliye hukukunun bir kolu olarak aynı nitelikleri taşıdığından kamu hukuku içinde yer almaktadır.
ü Vergi konusundaki cebrilik, karşılıksız olma ve kamu giderlerini karşılama gibi unsurlar kamu hukuku ağırlıklı temel öğelerdir.
VERGİ HUKUKUNUN ÖZERKLİĞİ
ü Bir hukuk dalının özerkliği denildiğinde, ayrı niteliği olan toplumsal ilişkileri düzenlemesi, kendine özgü kavram ve kurumlarının olmasıanlaşılır.
Özerkliğe Karşı Olanların Düşünceleri
ü Bu hukukçular, özel hukukun vergi hukukunun temel kavramlarını da içerdiğinden dolayı vergi hukukuna bağımsızlık değil, özel hukuk içinde ayrı bir yer verilmesi gerektiği görüşündedirler.
Özerkliğe Taraf Olanların Düşünceleri
ü Vergi kanunları diğer kanunlarda yer alan kavramları göz önünde bulundurmayabileceği gibi diğer kanunlar açısından da vergi kanunlarında yer alan hususlar bir şey ifade etmeyebilir.
ü Örneğin; matrahın saptanmasına ilişkin yöntemlerde durum böyledir.
ü Bu hallerde vergi hukuku tam bir özerkliğe sahiptir.
ü Bu bakımdan kendilerine özgü birtakım kavram ve kurallara bağlı olan bilim dallarına özerklik tanındığı için vergi hukukunun özerk bir bilim dalı olduğunu söylemek gerekir derler.
ü Özet olarak; hukuk bir bütündür. Hukuk dalları birbiriyle ilişki içerisindedir. Hukukun bir dalının hukuk dışında özerkliği ya da diğer dallardan kopuk olması söz konusu olamaz.
ü Vergi hukuku kamu hukuku ana kolu içinde maliye hukukunun bir koludur ve benzer nitelikleri gereği bu dallarla yakın ilişki içerisindedir.
ü Kendine özgü kavram ve kuralları olması münasebetiyle de özerktir.