Elbisenin Orijini ve Tarihçesi
Giysiler veya kıyafetler, bedene giyilen değişik malzeme cinslerini belirlemek için kullanılan toplu terimlerdir. Bedeni soğuktan, yağmurdan ve öbür iklim farklılıklarından veya hava şartlarından gözetmek için planlanmışlardır. İki milyon sene evvel yaşamış olan ilk insanlar; ağaç yapraklarını, dokunmuş otları veya ağaç kabuğunu, kemikleri, kafatasını ve ölü hayvanların tenini vb. sararak vücutlarını örtmüş ve gözetmişlerdir. Antropologlara göre, […]
Giysiler veya kıyafetler, bedene giyilen değişik malzeme cinslerini belirlemek için kullanılan toplu terimlerdir. Bedeni soğuktan, yağmurdan ve öbür iklim farklılıklarından veya hava şartlarından gözetmek için planlanmışlardır. İki milyon sene evvel yaşamış olan ilk insanlar; ağaç yapraklarını, dokunmuş otları veya ağaç kabuğunu, kemikleri, kafatasını ve ölü hayvanların tenini vb. sararak vücutlarını örtmüş ve gözetmişlerdir. Antropologlara göre, insanların giysileri ne zaman kullanmaya başladığına dair hiçbir bilgi yoktur, ancak bazı kayıtlar, insanların takribî bir milyon sene evvel giysi giymeye başladığını söylemektedir.
Arkaik insanların alt cinsi ve değişik Homo türü Neandertaller, takribî MÖ 200.000’den MÖ 30.000’e kadar Avrasya ülkelerinde yaşamış ve ilk defa giysi giyen insanlar olan soyu tükenmiş bir cinstir. Bu vakit zarfında, dünyanın sıcaklığı sansasyonel bir biçimde yükselip düşmüş ve Neandertal insanının yaşadığı Avrupa ve Asya’nın kuzey bölgelerinde bir dizi buz devri yaratmıştır. Beden ısısını gözeten kompakt, adaleli bedenleriyle, günlerinin soğuk iklimine iyi bir biçimde adapte olmuşlardır. Ama onlara en iyi hizmet eden büyük beyinleri olmuştur. Neandertal insanı, taştan çiğ ama tesirli aletler yapmayı öğrenmiştii. Mızrak ve balta gibi aletler Neandertalleri güçlü avcılar yapmış ve etraflarını paylaşan tüylü mamutları, ayıları, geyikleri, misk öküzlerini ve öbür memelileri avlamışlardır. Bir noktada kendilerini sıcak ve kuru yakalamak için bu hayvanlardan elde edilen kalın, tüylü postları nasıl kullanacaklarını bilmişlerdir. Böylece giysi dikme fikri, daha öncekinden hayvan teni diken bu Neandertallerden kaynaklanmaktadır.
Tarih Evveli Yarıyıl
İnsanların ilk defa ne zaman giysi giymeye başladıkları kesin değil, ancak antropologlar 100.000 ila 500.000 sene evvel değişen hipotezler vermektedirler. İlk kıyafetler natürel unsurlardan yapılmıştır: hayvan teni ve kürkler, otlar ve yapraklar, kemikler ve deniz kabukları. Kıyafetler genellikle bol dökümlü veya bağlanmış; bununla beraber, hayvan kemiğinden yapılan kolay iğneler, en az 30.000 sene evvelinden dikilmiş ten ve kürk elbiselere dair delil sağlamaktadır. Yerleşik neolitik kültürler, dokuma liflerin hayvan postlarına göre avantajlarını keşfettiklerinde, kumaş üretimi, sepetçilik tekniklerinden faydalanarak insanlığın temel teknolojilerinden biri olarak ortaya çıkmıştır.
Cro-Magnon insanı, insan gelişiminin bir sonraki evresi olarak değerlendirilmiştir, kırk bin sene evvel ortaya çıkmış ve Neandertallerin giysilerinde ilerleme kaydolmuşlardır. Daha uslu Cro-Magnon insanları nasıl ateş yakılacağını ve yemek pişirileceğini bilmişler ve daha ince, daha yararlı vasıtalar geliştirmişlerdir. Hayvan tenlerinde, saklama ipleriyle birbirine bağlanmış minik delikler açmak için bariz bızlar veya sivri uçlu aletler kullanmışlardır. Bu biçimde, muhtemelen beden, bacaklar, baş ve ayaklar için en daha önceki kaplamaları gelişmişlerdir. İlk kurulumu yapılan kıyafetin tunik olduğu düşünülmektedir. Bir tunik, kafasına bir delik vazgeçilerek kısa bir kenarı birbirine bağlanmış iki parça dikdörtgen hayvan teninden yapılmıştır. Bu kaba giysi bedene yerleştirilmiş ve dikişli uzunluk omuzlarda uzanmaktadır ve geri kalanı alta sarkmaktadır. Kollar sarih kenarlardan geçirilmiş ve giysi ya bir kemerle kapatılmış ya da kıyafeti beden üzerinde yakalamak için yanlara ek bağlar yerleştirilmiştir. Böylece bu tunik, gömleğin atası olmuştur.
En ehemmiyetli Cro-Magnon buluşlarından biri iğnedir. İğneler, hayvan kemiği şeritlerinden yapılmıştır; bir ucunda bir noktaya kadar belirginleştirilmiş ve öbür ucunda bir göz oluşturulmuştur. İspatlar, Cro-Magnon insanlarının kendilerini soğuktan gözetecek dar pantolon ve gömleklerin yanı gizeme şallar, kapüşonlar ve uzun botlar geliştirdiklerini göstermektedir. Tenleri yumuşatmak için nasıl bronzlaşacaklarını bilmedikleri için, hayvan teni ilk başta sert olduğundan, ancak tekerrür tekerrür giyildiğinde çok yumuşak ve rahat olacağı düşünülmektedir. Erken giyim hakkında öğrenilenlerin çoğu, çok az delil ve iyi varsayımlardan oluşan bir yama çalışmasıdır. Yalnızca çok daha önceki elbiselerin parçaları yaşamda kalmıştır. Bu sebeple arkeologlar, erken giysi fotoğraflarını geliştirmek için mağara çizimlerine, oyulmuş figürlere ve fosilleşmiş bir balçık tabanda birbirine dikilmiş tenlerin izleri gibi şeylere güvenmişlerdir. İtalya hududuna yakın, Avusturya dağlarında 5,300 sene evvel can veren bir adamın kalıntılarının bulguyu, bu arkeologların keşfettiklerinin çoğunu doğrulamaya takviyeci olmuştur. Bu erkek avcının cesedi beş bin seneden fazla bir zamandır buzun içinde korunmuş ve kıyafetlerinin bir hayli parçası yaşamda kalmıştır.
Arkeologlar kıyafetlerini bir araya getirmişlerdir ve bu insanların karışık bir giysi giydiğini keşfetmişlerdir. Üzerinde bulunan giysiler şu biçimdedir: Bacaklarını dikkatlice dikilmiş tozluklar örtmüş ve cinsel uzuvları ile kalçalarının çevresine ince bir tenden peştamal sarmışlardır. Adamın bedeninin üzerine neredeyse dizlerine kadar uzanan uzun kollu bir kürk manto giymiştir. Kürk, dış kısımda görünecek biçimde bir hayli kürk parçasından dikilmiştir. Muhtemelen bir cins kemerle yakalatılmıştır. Adamın ayakları üzerinde, muhtemelen karda ayaklarını sıcak yakalamak için, birbirine dikilmiş ve otlarla doldurulmuş kısa botlar bulunmuştur ve kafasına kolay bir kalın kürk kep takmıştır. Avusturya’da keşfedilen Buz Adam, en daha önceki Cro-Magnon adamından çok daha sonra ortaya çıkmış olsa da, elbiselerinin üretilme biçimi, ilk elbiselerin temel tekniklerini ve malzemelerini doğrulamıştır. Kısaca el dikişi ve el giyim tarihi ile tekstilin tarihi buna direnmektedir. El dikişi ve üretilen kumaşların güçlüğü sebebiyle, insanlar dokuma, eğirme ve öbür teknikleri ve giyim için kullanılan kumaşları yapabilmek için gereken aygıtları buluş etmek zorunda kalmışlardır. Dikiş cihazlarından evvel, neredeyse tüm kıyafetler yerelmiş ve elde dikiliyormuş, çoğu kasabada alıcılar için ayrı ayrı giyim mahsulleri yapabilecek terziler bulunmaktaymış. Dikiş cihazının buluş edilmesinden sonra hazır giyim sektörü yükselmiştir.
Kostümlerin Orijini
Kostüm sözcüğü latince consuetudo sözcüğünden türetilmiştir ve bu da bütün bir dış giysi seti anlamına gelmektedir. Kostümler yalnızca bedeni kaplamak ve süslemek için kullanılmamış, aynı zamanda rastgele tarihsel yarıyılda şahsın topluluğu veya menşe ülkesi dâhil olmak üzere şahsın kültürel kimliğini oluşturmaya hizmet eden ehemmiyetli bir sözel olmayan irtibat taşıtı oluşturmuşlardır. Kostüm, bir ferdin veya grubun sınıfını, cinsiyetini, işini, kavmi orijinini, milliyetini, faaliyetini veya yarıyılını yansıtan kendine özgü giyim stilidir. Bu terim ayrıca ananesel olarak binicilik kostümü, yüzme kostümü, dans kostümü ve gece kostümü gibi muhakkak aktiflikler için tipik uygun giysileri belirlemek için kullanılmıştır. Yerel kültürel ve moda normlarında, kabul edilebilir ve uygun olan kostüm farklılıklara tabidir.
Araba ile yolculuk yapacaklar daha çok samur giyerlerdir. Bu fildişi saten üzerine reel dantellerle kaplanır ve öğleden sonra resepsiyonu için uygun bazı uslu kostümlerin üzerine giyilirdi. Bu genel kullanım yavaş yavaş yerini kıyafet, kılık giysi veya giyme terimlerine vazgeçmiş ve kostüm kullanımı, alışılmadık veya modası geçmiş kıyafetlerle ve kimliklerde bir farklılığı çağrıştıran kılık elbiseyle daha hudutlu hale gelmiştir. Tiyatro, cadılar bayramı ve maskot kostümleri gibi. Hazır giyimin ortaya çıkmasından evvel giyim elle yapılırmış. Ticari satış için yapıldığında, 20. asrın başlarında, genellikle tuhafiye ve korse de dâhil olmak üzere karışık veya dürüst kadın kostümü arzını karşılayan şirketleri idareyen kadınlar tarafından, kostümciler tarafından yapılmıştır.
Giyimin Orijinin Arttaki Kuramlar
‘Giysi erkeği adamı yapar’ sözü çok daha önceki ve fazla düşünmeden doğruluğu kabul edilen bir sözdür. Kıyafetler yalnızca erkeği adam etmekle kalmaz, aynı zamanda surat özellikleri olan mimiklerini ve bedenlerinin görünüşlerini de tesirler. Giyim, fertler tarafından bir sosyal etkileşim taşıtı olarak kullanılan simgeler şeklini almaktadır ve bu sözlü olmayan irtibatı oluşturmaktadır. İklim, insanlık tarafından giyilen muhtelif giyim cinslerinin buluş edilmesinin zorunluluğunu tanımlamada sarihçe ehemmiyetli bir rol oynamıştır. Ilıman bölgeler, tüm bedeni kaplayan kıyafetlerden mesuldür ve kıyafetler, kullanıcıyı sıcağa, soğuğa ve kum kasırgalarına karşı gözetmektedir.
Giyim İki Sınıfta Sınıflandırılması
Giyim sabit ve modaya uygun olarak iki sınıf ile sınıflandırılmıştır. Sabit olanlar büyük miktarda kalıcıdır ve moda farklılıklarına tabi değildir, ancak her bölgeye göre değişmektedir. Modaya uygun tip, genellikle batı ülkelerinde hâkimdir ve zamanla, moda farklılıklarına tabi olan dünyanın her yerinde süratle değişmektedir. Kıyafetin orijini ile alakalı olarak, 4 ana kuram vardır ve bunlar alttaki gibidir:
Tevazu kuramı: Tevazu sözcüğü latince miktarı gözetmek anlamına gelen modestus sözcüğünden gelmektedir. Cennet bahçesinin Mezopotamya efsanelerine ve hatta yılanın baştan çıkarmasına bilindik olan bu kuram, elbiselerin başlangıçta genital uzuvları utanç, alçakgönüllülük veya öbür bazı cinsel duygu şekillerinden saklamak için giyildiğini korunmaktadır. Bu başlangıçtan itibaren, cinsel öz-şuur daha arıtılmış hale geldikçe, bedeni daha genel olarak örtme uygulamasının geliştiği zannedilmektedir.
Çekingenlik kuramı: Cinsel sürükleyicilik kuramı Westmark 1921 insanlar evvel dikkatleri özel bölgelere sürüklemek için giyilirmiş. Westermarck ve Havelock Ellis tarafından popüler hale getirilen bu kuram, yalvarma yakışıksız, dikkatleri cinsel uzuvlara, cinsel işlevlere sürüklemek ve genel olarak kullanıcıyı daha büyük bir cinsel alaka nesnesi yapmak için planlanmıştır. Bu, bilindikliğin ilgisizliği beslediği ve saklamanın özellikle taklit veya kısmi saklamanın alakayı artırdığı Doktrindir.
Süsleme Kuramı: Giyim, doğrudan cinsel bir cins olması gerekmeyen, dikkat toplama veya üstünlüğü sağlama tutkusunda başlamaktadır. Bu kuramdaki ilkel giyim, göze çarpan süslemedir. Bu kuram, elbiselerin süsleyici tabiatına ve öbür görünüş şekillerine atıfta bulunmaktadır; sergileme, cazibe veya estetik ifade emelli farklılıklar.
Projeksiyon Kuramı: Bu kuram, elbiselerin insanları elementlerden, hayvanlardan ve hatta doğaüstü eforlardan gözettiğini öne devam ettir.
İnsanlar Neden Giysi Giyiyor?
Tarih evveli insanlar bedenlerini 75.000 sene evvel giydirmişlerdir. Bu, antik mağara çizimlerinin, heykellerinin ve giysi imalinde kullanılan malzeme kalıntılarının bulgularıyla gösterilmiştir. En başından beri giyim aynı temel insan lüzumlarına hizmet etmiştir. Bu lüzumlar koruma fiziksel bir gereksinim, süsleme ve kimlik psikolojik lüzumlar ve alçakgönüllülük ve statüdür sosyal lüzumlar.