II.Dünya Savaşı sırasında büyük uçak kullanımı, avcı da dahil olmak üzere mevcut hava savunma sistemlerinin etkinliğinin olmadığını gösterdi havacılık ve uçaksavar topları. İlk Sovyet uçaksavar füze sisteminin oluşturulmasına yönelik çalışmalar, savaş sonrası yıllarda Alman füzeleri üzerine yapılan araştırmalara dayanarak başladı: Typhoon, Reintochter, Schmetterling ve diğerleri. NII-88 uzmanlarının ana dikkati, bir dizi iyileştirmeden sonra R-101 kod numarasını alan dünyanın ilk uçaksavar güdümlü füzesi "Wasserfall" üzerine odaklandı. Bir dizi test yapıldı, ancak o zamanlar ülkenin liderliği hala bu tür çalışmaların öneminin farkında değildi. Ana kaynaklar uzun menzilli balistik füzeler çalışmasına yönlendirildi ve ele geçirilen roketin modernizasyonu çalışmalarına son verildi. Ancak, nükleer bombardıman ekipmanı silah Soğuk Savaş’ın ellili yaşlarda artması, memleketimizin nesnelerine karşı gerçek bir hava saldırısı tehdidi yarattı. Ülkeyi korumak için, temelde yeni bir silah türü gerekliydi. Bu şartlar altında, Joseph Stalin, Moskova'nın gelişmiş, tamamen geçilmez bir uçaksavar savunması oluşturmakla görevlendirildi. Tartışma sırasında, binden fazla düşman uçağı içeren kitlesel bir baskın iterek, başkentin savunması için uçaksavar füzesi kompleksinin en büyük geliştirilmesine ve inşa edilmesine karar verildi. Bu sistemin hızlı bir şekilde oluşturulması için acil önlemler alınmıştır.
SSCB Bakanlar Konseyi altındaki tüm işleri yönetmek için, o zamanlar güçlü olan Lavrenti Beria'ya bağlı olan DSÜ'nün Üçüncü Ana Müdürlüğü kuruldu. 1950'te mutlak gizlilik altında, güçlü bir baş tasarım bürosu kuruldu, tarih KB-1 olarak adlandırılır. Ülkenin önde gelen bilim adamlarının ve uzmanlarının yanı sıra, sivil ve askeri üniversitelerin mezunlarının tüm kalabalığının yapısı devredildi. Çalışmalara düzinelerce tasarım ve tasarım işletmesi bağlıyken, aynı zamanda sistem için gerekli araçların seri üretimi için geniş bir fabrika işbirliği örgütü kurdu. Volga'nın alt kısımlarında, Kapustin Yar uçaksavar test aralığı yapımına başlandı.
"Altın Kartal" kodunu alan sistemin baş tasarımcıları görevlendirildi: radyo mühendisliği uzmanı Kuksenko Pavel Nikolaevich, savaştan önce bile, olağanüstü bir tasarım tasarımcısı ve Askeri İletişim Akademisi'nden yeni mezun olan Lavrenti Beria - Sergey Beria'nın oğlu olarak tanındı. Alexander Andreyevich Raspletin Baş Tasarımcısı ve KB-1 Radar Bölüm Başkanı olarak atandı.
Alexander Raspletin 23, Ağustos 1908'te Volga kenti Rybinsk'deki tüccar bir ailede dünyaya geldi. Babası, çocuk sadece on yaşındayken öldü. Okulda, Raspletin radyo işiyle ilgilenmeye başladı, kısa bir süre sonra yerel radyo döngüsüne girdi. Alexander büyüdüğünde, Radyo Amatörleri Derneği Rybinsk Bürosu'na kabul edildi. Mezun olduktan sonra itfaiyeci olarak çalışmaya başladı - aileyi bir şekilde beslemek gerekliydi ve başka iş yoktu. İlk fırsatta, Raspletin en sevdiği işi yapmaya devam etmek için radyo tamircisi olarak bir iş bulmayı başardı. Rybinsk'te ilk tasarım gelişimini gerçekleştirdi - kişisel olarak bir kısa dalga vericisi yarattı. 1930 yılında daha profesyonel bir büyüme sağlamak için Raspletin, ikamet ettiği yeri değiştirdi ve Leningrad'a taşındı; burada bir radyo fabrikasında mekanik olarak çalışmaya başladı. İşletme değişikliğinden sonra, Elektroteknik Enstitüsünde akşam bölümünde okudu. 1932'te, mühendis olarak başarılı bir şekilde çalıştığı ilk yerli televizyonu geliştiren gruba dahil edildi ve kısa bir süre sonra enstitüden mezun olduktan sonra grubun başına geçti. Alexander Andreevich'in doğrudan katılımıyla, ilk yerli televizyon alıcıları savaştan önce yaratıldı.
Büyük Vatanseverlik Savaşı başladığında, Raspletin savunma temasına karıştı ve çabaları askeri radyo istasyonlarını yarattı. Leningrad'daki abluka sırasında annesi ve karısını kaybetti. 1942'in kışında zorlukla yaşayan, distrofiden muzdarip Alexander Andreyevich'in kendisi Krasnoyarsk'a boşaltıldı.
Radyokokasyon ve mikroelektronik alanında önde gelen bir bilim adamı olan bir meslektaşının anılarından, Bogdan Fedorovich Vysotsky: "Yetenek ve dahi Raspletin, o zamanlar yer seviyesindeki bir topçu istasyonunun yaratılmasını mümkün kılan, o zamana dayanan, yer tabanlı radar alanında bilinmeyen bir yoldan geçti."
1943’te, Moskova’da, ülkenin en iyi uzmanlarının gönderildiği Merkezi Radyoloji Araştırma Enstitüsü kuruldu. Bu kuruma Raspül atandı. Raspletin'in Merkez Araştırma Enstitüsündeki çalışmaları çok verimli geçti: yedi yıl içinde askeri kullanım için temelde yeni radyo mühendisliği cihazlarının dört modelini yarattı. SNAR'ın gelişmesi için - bir radar toprak topçu keşif istasyonu - Alexander Andreevich ve en yakın çalışanlarına Stalin Ödülü verildi. Alınan ödülün küçük bir kısmı, bir bilim insanı tarafından araba alımı için harcandı ve kalan para için enstitünün tüm personeli için bir ziyafet düzenledi. Burada, 1947 yılında Merkez Bilimsel Araştırma Enstitüsü'nde, Raspletin tezini başarıyla savundu ve Akademik Konseye girdi.
1950 yılında, Raspletin KB-1'e taşınmasından sonra, Moskova savunma sisteminin yapısını seçmek ve radar ekipmanlarını tasarlamaktan sorumlu bir görev üstlenmiştir. Mümkün olan en kısa sürede, zamanının çok ötesinde bir çözüm geliştirdi. Dünyada ilk defa Raspletin yarattığı radar çok işlevliydi. Sadece yirmiye kadar hedefin tespiti ve takibini sağlamakla kalmadı, aynı zamanda onlara füzelerin eş zamanlı rehberliğini sağladı. Moskova'nın savunması için, elli altı bu tip cihazın monte edilmesi gerekiyordu. Mevcut konumlandırıcıları kullanırken, binden fazlasına ihtiyaçları olacaktır. Sistemin tasarımı öyle yüksek bir hızda devam etti ki, test sahasındaki füzelerin fırlatılması iki yıl sonra başlatıldı.
Menzilin eski başkanı Mareşal Topçu Pavel Nikolaevich Kuleshov'un hikayesine göre: “En zor hazırlık aşaması nispeten kısa bir sürede başarıyla tamamlandı; çünkü ordunun genel başkan yardımcısı kişisinde, güçlü bir aklı, dürüst, öz eleştirel, açık sözlü bir kişiyle buluştuğu Anavatanın iyiliğine tam bağlılıkla çalışmak. Alexander Andreevich ile ortak çalışmanın ilk günlerinden itibaren, bize verilen görev için karşılıklı anlayış ve sorumluluk tesis edildi. ”
26'in 1953'teki test sahasında yapılan başarılı testler sonucunda, tarihte ilk kez, radyo kontrollü bir hedef uçağa dönüştürülen stratejik askeri bombardıman TU-4, uçaksavar füzesi ile vuruldu. Bu gün tamamen yeni bir silah türü doğdu.
Bu sisteme C-25 adı verildi ve Lawrence Beria'nın tutuklanmasından kısa bir süre sonra Alexander Raspletin baş tasarımcılığına atandı. Mayıs ayında C-1955 uçaksavar füzesi sisteminin 25'i hizmete girdi ve alarm verdi. O kadar başarılıydı ki, otuz yıldan fazla bir süredir tüm yabancı analogları aştı. Sistemin gelişimi için, Raspletin Teknik Bilimler Doktoru derecesinin yanı sıra Sosyalist Çalışma Kahramanı yüksek unvanını aldı.
Zamanında son derece verimli olan C-25 kompleksi maalesef üretimi çok pahalı ve zordu. Başkentin Moskova çevresindeki hava savunmasının inşası üzerine yapılan çalışmaların sonunda üç hava savunma halkası, iki bin kilometrelik erişim yolu, çok kanallı hava savunma füzesi sistemlerinin elli altı başlangıç pozisyonu ve buna bağlı olarak elli altı uçaksavar füzesi ayağı yerleştirildi. Ancak, ekonomik nedenlerle sistemin daha fazla dağıtımı askıya alınmıştır.
Ülkemizin hava savunmasının daha da genişlemesiyle birlikte daha da genişlemesi için, tamamen farklı bir sınıfın komplekslerine ihtiyaç vardı - mobil ve mobil. Alexander Andreevich de bu tür sistemlerin oluşumunu üstlendi. Bunlardan ilki C-75 olarak adlandırıldı. Raspletin yardımcısı Boris Vasilyevich Bunkin'i bu kompleksin radar ekipmanının yaratılması konusundaki çalışmalarına liderlik etmek üzere atadı ve Pyotr Dmitrievich Grushin roketin baş tasarımcısı oldu. Sistemin tüm araçları taşınan kabinlere ve römorklara yerleştirildi ve altı saat içinde konuşlandırılabilir. Toplamda, sistemin üç modifikasyonu oluşturulmuş, en sonuncusu üç kabinli versiyon geniş seri olarak üretilmiştir. C-75 sistemi çok yüksek bir performansa sahipti ve o zamanın tüm yabancı meslektaşlarını aştı. Ana hava savunma silahı, Anavatanımızın kalkanı ve kılıcı oldu. Hava Savunma Kuvvetleri'nde, orduda, gemilerde yüklü olarak kullanıldı. C-75 bize onlarca dost devlet satın aldı. Her türlü iklim koşulunda - sıcak çöllerde, tropik ormanlarda, uzak kuzeyde - sistem yüksek güvenilirlik ve verimlilik göstermiştir.
Gerçek bir rakiple yapılan ilk toplantılardan biri Sverdlovsk altında yılın 1 tarihinde 1961'te gerçekleşti. C-75 sistemi, pilot Francis Gary Powers tarafından yönetilen yenilmez bir Amerikan casus uçağı U-2 tarafından vuruldu. Pilot paraşütle kaçtı ve yakalandı. Ancak gerçek savaş test sistemi Vietnam'da başarıyla geçti.
1964’te, Amerikalılar Kuzey Vietnam’a karşı bir savaş başlattılar ve direnişe karşı gelmeden kelimenin tam anlamıyla ülkeyi bombaladılar. Dostça yardım sağlamak için Vietnam'a mobil C-75 sistemleri sağlandı ve durum çarpıcı bir şekilde değişti. Vietnam Savaşı yıllarında, birçok övgüye değer B-52 stratejik bombardıman uçağının birkaç düzeneğini içeren Sovyet kompleksleri tarafından birkaç Amerikan uçağı imha edildi. Bildiğiniz gibi Vietnam Savaşı, Amerikalılar tarafından kaybedilmiştir. Zaferdeki büyük rol, uçaksavar füzesi kompleksi C-75 tarafından oynandı ve yaratıcısına Alexander Andreyevich Raspletin başkanlığında ün verdi.
Neredeyse C-75 ile aynı anda, Raspletin C-125 olarak bilinen alçaktan uçan hedeflerle savaşmak için tasarlanmış uçaksavar füzesi sistemi üzerinde çalışmaya başlar. Bu sistemin nasıl ortaya çıktığını, o sırada hava savunma silahlarından sorumlu Savunma Bakanlığı Ana Müdürlüğü'nün başkanı olan ünlü pilot Georgy Filippovich Baidukov'u hatırlatıyor: “Genel Müdürlüğün başı olarak, saldırı kolordu eski komutanı bana uçakların sadece 12 metre rakımda uçtuğunu açıkça gösterdi aynı zamanda on iki metre yükseklikte ve ormanın üstünde. Hızlar da artıyor ve sadece alçaktan uçan hedeflere karşı bir silahınız olması gerekiyor. Böyle bir koruyucu kompleks hakkında çok konuştuk. Ben, eski bir pilot olarak, böyle bir sistemin iyi bir aralık için yirmi metre yükseklikte çalışması gerektiğinde ısrar ettim. İlk olarak, uçaksavar füzesi kompleksi, beş yüz metre yükseklikte ve elli kilometrelik bir mesafeden çalışacak şekilde tasarlandı, ancak üzerinde çalışmaya başladıklarında, daha düşük irtifaların bile elli metre olduğu ortaya çıktı. Böylece C-125 çıktı. ”
C-125 mobil sistemi kabinler ve römorklarda bulunuyordu ve herhangi bir yönden uçan hava hedeflerini yok edebiliyordu. Ayrıca dünyanın birçok ülkesine sağlandı ve özellikle Arap-İsrail çatışmasında kullanıldı. Hem C-75 hem de C-125 kompleksleri, otuz yıldan fazla bir süredir iç hava savunma kuvvetleri ile hizmet ederken, modern ve gelecek vaat eden hedeflerle mücadelede yüksek verimliliği korudu.
Uçaklarla savaşmak için, seyir füzelerinin taşıyıcıları, altmışlı yıllarda, Alexander Raspletin liderliğinde, yeni bir uçaksavar füzesi kompleksi C-200'in tasarlanması konusunda çok fazla çalışma yapıldı. Bu sistem, uzun mesafelerde uçağın imha füzelerinin deşarj hattına imha edilmesini sağlamıştır. C-200’te, başka hiçbir yerde kullanılmayan temelde yeni teknik çözümler uygulandı. İlk defa bir uçaksavar füzesinde gemide yarı aktif bir homing kafası kullanıldı. Sistem aynı zamanda çok yönlüdür ve uzun menzilli ve her türlü insanlı uçağın yüksekliğinde tahribatı sağlar ve ayrıca geniş bir alanda küçük boyutlu insansız hedeflere etkili bir şekilde vurur. Bu kompleksin birçok özelliği hala eşsizdir.
1958’te Raspletin buna karşılık gelen bir üye seçildi ve 1964’te, Bilimler Akademisi’nin tam üyesiydi. Akademi'den meslektaşı Nobel Ödülü sahibi Alexander Mikhailovich Prokhorov bunu şöyle hatırlıyor: “Alexander Andreyevich'le tanıştığımda, bu adamın birçok bilim ve teknoloji dalında iyi bir şekilde yetenekli bir yetenek olduğunu hemen fark ettim. Meslektaşlarına tavsiyesinde ve bilgisinde her zaman yardımcı olduğunu duydum. Yetenekleri sayesinde ülkemizde, diğer ülkelerde mevcut olanlardan daha üstün olan uçaksavar füzesi sistemleri oluşturulmuştur. Bu yön daha da gelişir, çünkü işler gittikçe karmaşıklaşmaktadır. Ve bunun kurucusu tam olarak bölümümüzde yer alan herkesin sevilen ve son adama saygı duyduğu Akademisyen Raspletin oldu. ”
1966 yılında, Alexander Raspletin, radar ve füze teknolojisindeki son gelişmelere dayanarak, her tür silahlı kuvvetler için tek tip, çok kanallı bir mobil uçaksavar füzesi sistemi oluşturma önerisinde bulundu. Eşsiz, müthiş bir C-300, daha önce yaratılan komplekslerin yerini aldı; bu, yüksek, düşük ve hatta son derece düşük irtifalarda uçan tüm seyir füzeleri dahil olmak üzere mevcut aktif aerodinamik hedeflerin imha edilmesini sağladı. Aynı zamanda, altı hedefe kadar vurabilirdi. Mart ayından itibaren dağıtım süresi sadece beş dakika oldu. Bir dizi temel özellik açısından, bu uçaksavar füzesi sistemi, benzer bir sınıftaki Amerikan Petrium sistemini aştı. C-300 kompleksinin gelişimi, Alexander Andreevich'in ölümünden sonra, halefi tarafından iki kez Sosyalist Çalışma Kahramanı, Lenin'in Hakimi ve Devlet Ödülleri, akademisyen Boris V. Bunkin tarafından tamamlandı. Sistem için füzeler Pyotr Dmitrievich Grushin yönetiminde geliştirildi.
BV Bunkin A.A. Raspletin: “Sadece hocamız değil, aynı zamanda eğitimcimizdi. Bize bağımsız bir şekilde sistematik bir yaklaşım uygulayabileceğimizi öğretti. Çok şey biliyordu, ancak çalışmaları sırasında öğrenebildi, insanlarla nasıl etkileşime gireceğini ve sorunun özünü anlayarak her zaman en iyi çözümü buldu. Fikirlerini alan bir takım topladı, bize bilgisini verdi ve bunun için ona minnettarız. Ek olarak, yapısını sistemin tüm kilit bileşenlerinin geliştirilmesini sağlayan şirketimizin yaratıcısı ve yaratıcısıdır. Uçaksavar füzesi, en dinamik tipte saldırı silahları yani uçaklar ile savaşmayı sağlar. Düşman uçaklarına etkili bir şekilde karşı koymak için bilim ve teknolojideki en son başarıları kullanmak zorunda kaldık. Alexander Andreevich'in eğitimi sayesinde bu tür problemleri çözmek için sadece sistematik bir yaklaşım, en az verimlilikle donanım ve finansal maliyetlerle en yüksek verimle sorunları çözebilecek cihazlar yaratmamızı sağladı. Alexander Andreevich'in tekniği ülkemizdeki birçok enstitü ve tasarım ofisi tarafından algılandı. Bu kurumların liderleri çoğunlukla Alexander Andreevich’in öğrencileri için. ”
Büyük bilim adamının ölümünden sonra, hükümet, radyo kontrol sistemleri alanındaki olağanüstü gelişmelere layık görülen Rus Bilim Akademisi'nin ödülünü aldı.
Alexander Andreevich tüm hayatı çok mütevazı bir adam olarak kaldı. Moskova yakınlarında, hafta sonunu geçirmeyi sevdiği küçük bir kulübesi vardı. Elinde çok şey var. Hikaye, bu adamın hayatı hakkında kabul edilemez derecede az belgesel çekimi korudu - sadece bir amatör film ve birkaç fotoğraf. Neredeyse hiç boş vakti yoktu. Orduda ve savaş sonrası yıllarda iş onun için her zaman en önemli şeydi. Alexander Andreevich tatil yapmadan çalıştı, ama iletişimde her zaman neşeli ve neşeli bir insan olarak kaldı. Enerjisi ve spontanlığı sayesinde yanındaki herkesi kolayca büyüledi. Raspletin bir bilim adamının kulübesinde her yerde yetişen mantar koleksiyonunu bile eğlenceli bir oyuna dönüştürdüğü açıklandı. Bölgeyi önceden atlayarak, bulunan mantarlardan gelen puanları not etti. En çok puan alan, ondan unutulmaz hediyelikler aldı. Ahududu ayrıca tutkuyla balık avına düşkündü ve hayatının son günlerinde bile, Kotlyarskaya balık çorbasını hastaneye getirmemi istedi. Komik şakaları severdi, her zaman şirketinin öncü kampında hoş bir misafirdi, ülkemizin geleceğini görerek gençlerle iletişim kurmayı severdi.
Raspletin ekibi çalışanları arasında büyük prestije sahipti. Yetenekli ve eğitim seviyesine göre, insanlarda iyi düşünülmüş, herkes için bir yer buldu. Astları nasıl ateşleyeceğini biliyordu, herhangi bir yaratıcı bulguyu fark ettim ve destekledi. Başarısızlıkları yanlış anladım, ama insanlık onurunu küçük düşürmeden hakaret değil.
Alexander Andreevich, yaratıcı güçlerinin başlarında henüz 59 yaşındayken öldü. Moskova'ya Novodevichy mezarlığında gömüldü. Tasarımcının şerefine, ayın arka tarafında bir krater seçildi, adı GSKB Endişe Hava Savunması "Almaz-Antey", Moskova ve Rybinsk'teki sokaklarda taşıyor. Ancak Alexander Andreyeviç'in ana anıtı, Anavatanımızın hava sınırlarının güvenli bir şekilde korunmasını sağlayan oluşturduğu silahlanma kompleksleridir. Bu sistemlerin her birinin üretilmesi ve üretilmesi, bilim ve sanayimizi daha yüksek bir bilimsel ve teknik seviyeye yükseltti. Parlak yaratıcı yaşamlarıyla önceden belirlenmiş insanlar var ve emek yalnızca iş kolektiflerinin değil, aynı zamanda tüm üretim kollarının gelişiminde de yöne gidenler var. Alexander Andreevich Raspültesi, hiç şüphesiz, büyük ülkemizin en yetenekli bilim adamlarının emrindeki en parlak elmaslardan biridir.
Bilgi kaynakları:
-http: //old.raspletin.ru/company/persones/raspletin/biografy.aspx
-http: //army.lv/en/A.-A.-Raspletin-osnovatel-rossiyskih-sistem-upravlyaemogo-raketnogo-oruzhiya/2668/4740
-http: //old.vko.ru/article.asp? pr_sign = arşiv.2001.1.0101_09
-http: //ru.wikipedia.org/wiki/