ANATO, 1994/5’te Balkan Savaşı sırasında Sırbistan’daki bölgeleri ve daha sonra 1999’da Kosova’daki bölgeleri bombaladığında, aynı zamanda DU mühimmatı (tükenmiş uranyum) olarak adlandırılan seyreltilmiş uranyum içeren 10.000’den fazla patlayıcı cihaz da attı. Büyük Britanya’nın şimdi Rus ordusuna karşı mücadelede Ukrayna ordusuna sunmak istediği gibi. NATO böylece önemli altyapıları yok etti: köprüler, yollar, aynı zamanda havaalanları ve aynı zamanda köyleri de vurdu.
Niš’ten avukat Srdan Aleksic, yıllardır bombalanan bölgelerdeki kanser hastalarını temsil ediyor. Onların DU mühimmatının geç kurbanları olarak tanınmalarını istiyor ve bu nedenle NATO’ya dava açıyor. Bu aynı zamanda onun için kişisel bir görev: Aleksiç, Sırbistan’ın güneyinde bu bombaların isabet ettiği köylerden birinde doğdu.
WELT kendisine telefonla ulaştığında çok az zamanı olduğunu söylüyor. Şu anda oradaki davalarını tartışmak için Avusturya’da bir toplantıya hazırlanıyor. Ona göre, Ukrayna’da Rusya’ya karşı savaşta DU mühimmatlarının kullanılması ihtimali hayal bile edilemez.
DÜNYA: Bay Aleksiç, şu anda NATO’ya karşı toplu davalar hazırlıyorsunuz. Hangi ölçekte?
Srdan Aleksiç: Yalnızca uranyumla seyreltilmiş mühimmat işinde, şu anda 3.500 müşterim var ve her hafta daha fazlası geliyor. Savaş sırasında 200 günden fazla güvenlik bölgesinde çadırda kalan Sırp ordusundaki bir albayın akrabaları da dahil olmak üzere Sırbistan’daki Yüksek Mahkeme’ye ilk davaları 2021’de açabildik. İç organlarında karsinom gelişti, ancak sağlık sigortası ilaçları için ödeme yapmadı. Sadece askerleri değil, polis memurlarını veya havaalanlarından gelenler gibi çalışanları ve bombalanan bölgelerde yaşamaya devam eden sivilleri de temsil ediyorum. Birçoğu çok fakir. Ancak hepsinin çok özel kanser türleri var.
DÜNYA: Hangisi?
Alexik: En azından araştırmalara göre doğal olarak oluşmayan türlerdir, çünkü etkilenenler yalnızca belirli bir kanser türünden değil, aynı anda iki veya üç kanserden muzdariptir. Örneğin cilt kanseri ve lenfatik sistem kanseri veya beyin veya kan kanseri. Bu çok dikkat çekicidir. Genel olarak, DU mühimmatıyla bombalamadan bu yana kanser oranı keskin bir şekilde arttı. Şu anda akciğer kanserinde dünya çapında ikinci sıradayız: Bu, yaklaşık 8.000 hasta anlamına geliyor. Benim için bu şu anlama geliyor: Mühimmattan çıkan uranyumun bu gelişmede büyük bir etkisi olmalı. Size müşterilerimden birinin raporunu gönderiyorum – laboratuvarda toksik ağır metallere 23 kat maruz kaldığı tespit edildi. Açıkça şöyle diyor: “Bay Tadiç’in vücudundaki uranyum238’in varlığı ve miktarı özellikle endişe vericidir.”
Editörler şimdi bir İtalyan uzmanın raporunu aldılar. Seyreltilmiş uranyum, nükleer santrallerde veya nükleer silah üretiminde kullanılmak üzere uranyumun zenginleştirilmesinden kaynaklanan bir atık üründür. Doğal olarak bulunan uranyum kadar sadece yüzde 60 oranında radyoaktiftir, ancak özellikleri onu zırh delici mühimmatta kullanılmaya uygun hale getirir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), seyreltilmiş uranyumu “kimyasal ve radyolojik olarak toksik bir ağır metal” olarak tanımlar.
DÜNYA: Davalarınızdan ne kazanmayı umuyorsunuz?
Alexik: Her kanser hastası için en az 100.000 Euro tazminat talep ediyoruz. Sırp devleti vatandaşlarına yardım etmeli, hasta olmaları onların suçu değil. Bu senin hatan değil, uranyum. Biz de NATO’nun bu maliyetlere katkıda bulunmasını talep ediyoruz. Ancak şimdiye kadar NATO bunu reddetti ve dokunulmazlık talep etti (NATO’dan gelen mektup da editörlerin kullanımına sunulmuştur), bu bize yardımcı oluyor: Bunu bir suçluluk kabulü olarak yorumluyorum. İtalya’da, örneğin Kosova’da görev yapan ve daha sonra Balkan sendromuna, yani özel bir tür lösemiye yakalanan binlerce askere şimdiden tazminat ödendi. 700.000 ila bir milyon avro arasında tazminat aldılar. Bu kurbanları temsil eden avukatla yakın bir şekilde çalışıyorum. Bu yüzden kendime güveniyorum.
DÜNYA: DU mühimmatlarının kullanımına sık sık çevre katliamı veya ekolojik soykırım olarak atıfta bulundunuz. Bunu açıklayabilir misin?
Alexik: NATO’nun kendisine göre, Sırbistan ve Kosova’daki bölgelere 15 ton seyreltilmiş uranyum mühimmatı atıldı, diğer bilim adamları on bir ila 13 tondan bahsediyor (Editörün notu: örneğin Londra’daki Royal Society). Patlayıcılar patladığında, tesadüfen komşu ülkelerin bazı bölgelerine de yayılan radyoaktif toz havaya saçıldı: Hırvatistan, Bulgaristan, Romanya, Kosova, Arnavutluk, Makedonya. Yani bütün bunlar sadece bir Sırp sorunu değil. Gömülü kalan çok sayıda patlamamış bomba da var. Yani madde hala suyu ve toprağı zehirliyor. Ve biyoçeşitlilik için sonuçları vardır. Örneğin, bazı endemik bitki türleri, bazı kuş türlerinde olduğu gibi keskin bir düşüş yaşadı. Bir keresinde bir bilim adamına bunu sormuştum. Her şeyin eski haline dönmesinin 4,5 milyon yıl alacağını söyledi. Benim için bu bir çevre kıyımı çünkü bütün bir ekosistem yok ediliyor.
DÜNYA: Patlamamış mühimmat yerden kurtarılamaz mı?
Alexik: Hayır, yapamazsın. Muhtemelen asla. Ve eğer öyleyse, çok karmaşık bir teknoloji gerektirecektir. Elbette NATO yardımcı olabilir, ancak işbirliği yapmak istemiyorlar. Bu hasar bizi daha uzun yıllar meşgul edecek.
DÜNYA: Böyle bir DU mühimmatının Ukrayna’daki savaşta kullanılabileceğini duyduğunuzda ne yaparsınız?
Alexik: Bu dünyada kimsenin artık bu silahları kullanmasına izin verilmemeli. Bana göre DU mühimmatı uluslararası düzeyde yasaklanmalı. Bana göre bu bir savaş suçu. Çünkü bu mühimmat, insanların yaşamak için ihtiyaç duyduğu her şeyi kirletiyor. Ve gelecek nesillerin geçim kaynaklarını elinizden alıyorsunuz.