Diğer gezegenlerdeki iklim değişikliği, yüzeylerinin dışındaki faktörlerden etkilenirken, birçoğumuz insan faaliyetleri nedeniyle Dünya'nın yaşanabilirliği üzerindeki sonuçları hakkında endişeleniyoruz. Bir gezegendeki yaşam ya da yaşam olasılığı, çevredeki yıldızların ve asteroitler ve kuyruklu yıldızlar gibi diğer gök cisimlerinin eylemleriyle değişebilir.
Daha önce yaşamı desteklemiş olsa bile, bir gezegen yaşanmaz hale gelirse ve bu nedenle herhangi bir yaşam türünü destekleyemezse "ölebilir". Bir gezegenin "ölmesi" için tamamen yok edilmesi ve uzay çöpüne dönüştürülmesi gerekmektedir. Gezegenler için her iki sonuca da yol açabilecek çeşitli yollar vardır. Bunların birçoğu gezegen yaratıldıktan milyonlarca yıl sonrasına kadar gerçekleşmeyecektir ve kesinlikle hepsi bir anda gerçekleşmeyecektir.
Ancak gezegenlerin büyük bir çoğunluğu zaman içinde "ölür". Fransız fizikçi Sean Raymond bunun sık sık meydana geldiğini ve gezegenimizden çok uzakta olmadığını iddia ediyor. Gökbilimciler, sonuçlarından ders çıkarmak ve Dünya'da neler olabileceğine dair tahminlerde bulunmak için her zaman diğer gezegenlere bakmayı sürdürüyor.
Gezegendeki Çok Yüksek Sıcaklıklar
Bir gezegenin yaşamı destekleyip desteklemeyeceğini belirleyen şey ortalama sıcaklığıdır. Ancak spektrumun her iki ucundaki sıcaklıklar canlılar için ölümcül olabilir. Havadaki karbondioksit miktarı küresel sıcaklıklar üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Eğer atmosferde diğer sera gazlarıyla birlikte çok fazla karbondioksit varsa, güneşten gelen ısı uzaya geri yansıtılmak yerine burada tutulur.
Sıcaklıklar daha yüksek olduğunda yağmur yağması daha olasıdır ve gazlar havadan uzaklaştırıldıkça dünya soğur. Ancak, gazlar çok hızlı bir şekilde biriktiğinde yağan yağmur gazları temizlemek için yeterli olmamaktadır. Artan sıcaklıklara ek olarak, aşırı miktarda sera gazına sahip bir gezegen, atmosferinin uzaya doğru yükseldiğini görebilir ve insanlığı zararlı radyasyona maruz bırakabilir. Union of Concerned Scientists'e göre bu durum ozon deliğini tetikleyen faktörlere benzemektedir.
Öte yandan, eğer bir gezegende çok fazla buz varsa, yıldızından gelen ısı gezegeni ısıtmak yerine uzaya geri yansıyacaktır. Zaman geçtikçe, gezegen yaşamı destekleyemeyecek kadar soğuk hale gelir. Yaşanabilir her gezegen böyle bir iklim felaketi yaşama riski altındadır.
Volkanik Aktivite ve Gaz Devleri
Bir gezegenin iklimi ve atmosferi volkanik ve tektonik faaliyetlerle büyük ölçüde değişebilir. Volkanik patlamalar sırasında atmosfere büyük miktarlarda karbondioksit ve diğer kimyasallar salınarak küresel ısınmaya katkıda bulunur. Eğer yeterince volkanik patlama yaşansa, Dünya Venüs'e dönüşebilir.
Ancak volkanik patlamalar bir gezegenin sıcaklığını da düşürebilir. Günümüz Endonezya'sındaki Tambora Dağı'nın 1815'teki patlaması sırasında havaya yaklaşık 12 kilometreküp gaz salınmıştır. Bu kül Kuzey Yarımküre'ye doğru süzüldü. Ertesi yıl, ortalama sıcaklıkların bir derece düşmesi nedeniyle "Yazsız Yıl" olarak anılmaya başlandı. Sonuç olarak, hava koşullarıyla ilgili olaylar ve gıda kıtlığı da dahil olmak üzere zincirleme bir felaket reaksiyonuna neden oldu. Bu tür olayların tekrar yaşanması halinde bir gezegende meydana gelebilecek değişiklikler dramatik olabilir.
Dünyadaki afetler:
- Yeryüzünde yaşanmış tarihin en yıkıcı doğal afetleri
- İnsanlığın sağ kurtulduğu felaketler
- Krakatoa patlaması: Nasıl yaşandı ve sonuçları ne oldu?
Daha büyük, komşu bir gezegenin varlığında volkanik faaliyetler yönetilebilir. Bu enerji miktarı bir gezegenin ya da uydunun içini ısıtma ve basınç altına alma potansiyeline sahiptir. Jüpiter'in yerçekimi diğer gezegenlerinkinden daha güçlü olduğundan, Jüpiter'in uydusu Io, güneş sistemindeki volkanik olarak en aktif noktadır. Jüpiter gibi gaz devi gezegenlerin yakındaki gök cisimlerinin yörüngesini değiştirmesi ya da onları tamamen yörüngesinden çıkarması mümkündür. Uç senaryolardan biri, bir gaz devinin başka bir cismi bir yıldıza doğru savurmasıdır
Asteroit Bombardımanı
Gaz devleri sadece gezegenleri ve uyduları değil, kuyruklu yıldızları ve asteroitleri de itebilir. Diğer yerçekimi kuvvetleri veya buz, bu kuyruklu yıldızların ve asteroitlerin yollarını potansiyel olarak değiştirebilir. Güneş Sistemi'mizin gezegenleri, 3,8 ila 4,1 milyar yıl önce meydana gelen ve Geç Ağır Bombardıman olarak adlandırılan bir zaman diliminde büyük asteroitler ve kuyruklu yıldızlar tarafından bombalanmıştır. Güneş sisteminin gelişiminde geç bir dönemde meydana gelen bu olay, gezegenlerin sonunda ne kadar büyük olacakları üzerinde etkili olmuştur. Bu dönemde kuyruklu yıldızlar Neptün ve Jüpiter'in yerçekimi tarafından Dünya'ya doğru çekiliyordu. Eğer bu nesneler yeterince büyükse, çarptıkları gezegende geçici bir buzul çağını tetikleyebilirler.
Yaklaşık 65,5 milyon yıl önce dinozorları ve diğer birçok türü kapsayan kitlesel yok oluşun bu tür bir felaket tarafından tetiklendiğine inanılmaktadır. Gezegenin kayaç kayıtlarında iridyumun varlığı bu zaman dilimine kadar uzanmaktadır. Bilim insanları Walter ve Luis Alvarez, bu element genellikle sadece uzayda bulunduğu için bir kuyruklu yıldız, asteroit veya meteor saldırısının yok oluş olayını tetiklediğini varsaymıştır. Aynı dönemde küresel sıcaklıklar düşmüş, bu da denizlerin soğumasına ve kutup buzullarının gelişmesine yol açmıştır. Bu felaketlerin çok fazla olması dünyayı yaşanmaz hale getirebilir.
Dinozorlarla ilgili yazılar:
- Dinozorlar Ne Zaman Yaşadı?
- Dinozor: Türleri, Özellikleri, Ortaya Çıkışları ve Yok Oluşları
- Dinozorlar Hakkında İlginç Bilgiler
Gezegenin Bir Beyaz Cüce Tarafından Tüketilip Yok Olması
Beyaz cüce olabilmek için yıldızların önce dış katmanlarını döktükleri bir "kırmızı dev" evresinden geçmeleri gerekir. Bir yıldızın çekim gücü değiştiğinde, etrafındaki yörüngede bulunan gezegenler veya diğer küçük varlıklar yıldıza yaklaşacaktır. Yıldız sonunda soğuyarak bir beyaz cüceye ya da nükleer füzyon yoluyla kendini sürdüremeyen "ölü" bir yıldıza dönüşür. Hala oldukça aktif olmalarına rağmen, bu yıldızlar sonunda artık görünmeyecekleri kadar soğuyacaklardır. Dünya ile karşılaştırılabilir bir boyuta küçülürler.
NASA, bir beyaz cücenin yörüngesinde bulunan nesnelerin beyaz cücenin gelgit kuvvetleri tarafından yok edilebileceğini iddia etmektedir. Arta kalanlar ise eninde sonunda yıldızın yüzeyine inecektir. Bundan 5 ila 8 milyar yıl sonra, Güneşimiz beyaz bir cüceye dönüştüğünde, gökbilimciler bunun Dünya'nın başına gelebileceğini ve kesinlikle Merkür ve Venüs'ün de başına geleceğini tahmin ediyor.
NASA 2022 yazında G238-44 olarak adlandırılan bir beyaz cüce buldu ve daha önce etrafında dönen gezegenlerini "tüketiyor" gibi görünüyordu. Gezegenlerin yaşamı desteklemek için hem kayalık-metalik hem de donmuş malzemeye ihtiyacı vardır ve gökbilimciler bunun her iki tür malzemeyi de tükettiğini doğruladılar.
Gezegende Suyun Azalması ve Süpernovalar
Sonunda, evrendeki yıldızların büyük çoğunluğu kırmızı dev boyutuna kadar genişleyecek ve ardından bir beyaz cüceye kadar küçülecektir. Ancak düşük kütleli yıldızlardaki değişimler daha yavaş gerçekleşecektir. Süper-dev yıldızlar (Üstdev), büyük kütleli yıldızlar maksimum boyutlarına ulaştıktan sonra küçülmeyip sonunda bir süpernova olarak patladığında ortaya çıkabilir. Gökbilimcilerin bildiği bu yıldızlardan birkaçının etrafında henüz hiçbir gezegen keşfedilmemiş olmasına rağmen, bulunmayı bekleyen daha fazla gezegen olması mümkündür. Bir süper devin yörüngesindeki bir gezegen yıldızın patlamasıyla yok olacaktır.
Bir başka yıldız türü olan kırmızı cüce yıldızın etrafındaki gezegenler birkaç milyon yıl boyunca yaşamı destekleyebilir, ancak yıldız parladığında bu gezegenlerdeki su buharlaşarak orada var olan yaşamı öldürecektir. Eğer yeterli su kaynağı korunursa bu gezegenler hala yaşanabilir olabilir. Dünya gibi bir gezegenin iç kısmındaki su nihayet yüzeye çıkmaya zorlandığında yeni okyanuslar oluşabilir. Ancak bilim insanları bir milyar yıl sonra Dünya'da su kalmayacağını tahmin ediyor. Güneşimize yakın yörüngelerde dönen gezegenler, yıldızları genişlemeden önce muhtemelen bu şekilde "öldürülecektir". Neyse ki, bu çok çok uzun bir süre bizim başımıza gelmeyecek bir şey.