- Bel ağrısı nedir?
- Bel ağrısının nedenleri
- Doğuştan kaynaklanan nedenler
- Yaralanmalar
- Dejeneratif sorunlar
- Sinir ve omurilik sorunları
- Omurgadan kaynaklanmayan sorunlar
- Bel ağrısında risk faktörleri
- Bel ağrısı nasıl teşhis edilir?
- Bel ağrısı nasıl tedavi edilir?
- Analjezikler ve steroidal olmayan anti-enflamatuvar ilaçlar
- Evde uygulanabilecek tedaviler
- Temel bel ağrısı egzersizleri ile ilgili bir video
- Tamamlayıcı ve alternatif tedaviler
- Diğer
- Bel ağrısını önlemek için ne yapılmalı?
- Kaynakça
Bel ağrısı nedir?
Bel ağrısı oldukça sık görülen bir sorundur ve birçok sağlık probleminin bir belirtisi olarak ortaya çıkabilir. Çocuklarda bile görülen bu durum hafif, sürekli, ani, keskin veya şiddetli olmak üzere birçok farklı özellik gösterebilir. Bir kaza sonucu veya ağır bir şey kaldırmaktan ötürü aniden başlayabilir veya yaşlandıkça zamanla gelişebilir. Çok hafif egzersizden sonra veya yorucu bir egzersiz sonrası bel ağrısı yaşanabilir. Bel ağrısı temelde akut ve kronik olmak üzere ikiye ayrılır:
- Akut veya kısa süreli bel ağrısı birkaç günden birkaç haftaya kadar sürer. Çoğu bel ağrısı akuttur yani kısa sürelidir. İstirahat ile birkaç gün içinde kendi kendine geçer ve işlev kaybına neden olmaz. Bazı durumlarda bel ağrısı aylarca sürebilir. Bu durumda akut bel ağrısından kronik bel ağrısına geçiş söz konusu olabilir.
- Kronik bel ağrısı, yaralanma veya akut bel ağrısının altında yatan neden tedavi edildikten sonra bile 12 hafta veya daha uzun süre devam eden ağrıdır. Akut bel ağrısından muzdarip kişilerin yaklaşık yüzde 20’sinde bir yılda belirtiler kronik hale gelir. Ağrı uzun süre devam etse bile, bu durum her zaman tıbbi olarak ciddi bir sorundan kaynaklandığını veya kolayca tespit edilip tedavi edilebileceği anlamına gelmez. Bazen, kronik bel ağrısı tedavi ile başarılı bir şekilde giderilir ancak bazen ağrı tıbbi ve cerrahi tedaviye rağmen devam eder.
Bel ağrısının nedenleri
Akut bel ağrıları genellikle mekanik nedenlerden kaynaklanır; yani omurga, kas, omurlar arası diskler ve sinirler arasında birbirine uyma ve hareket etme açısından bir bozulma vardır. Bel ağrısının mekanik nedenlerinden bazıları şunlardır:
Doğuştan kaynaklanan nedenler
Skolyoz (omurganın eğriliği), lordoz (belde anormal derecede abartılı bir eğri), kifoz (omurganın aşırı dışa doğru olması) gibi iskelet düzensizlikleri ve diğer doğuştan gelen omurga anomalileri. Spina bifida, omuriliğin veya koruyucu örtüsünün gelişiminde sorunlar olmasıdır ve omurlarda malformasyon ve anormal his ve hatta felç gibi sorunlara neden olabilir.
Yaralanmalar
Burkulmalar, gerilmeler (tendonlarda veya kasta yırtıklar) ve spazm (bir kas veya kas grubunun ani kasılması). Spor yapmaktan, araba kazalarından veya tendonları, bağları veya kasları yaralayabilen, omurgayı sıkıştıran ve disklerin yırtılmasına veya fıtıklaşmasına neden olan düşme gibi travmatik yaralanmalar. Bel ağrısı bacağa vuruyor ise fıtık oluşmuş olabilir.
Dejeneratif sorunlar
Genellikle diskler normal yaşlanma süreci sonucu yıprandığında ve yastıklama yeteneklerini kaybettiğinde oluşan intervertebral disk dejenerasyonu. Spondiloz, insanlar yaşlandıkça omurganın eklemlerinde, disklerinde ve kemiklerinde meydana gelen normal aşınma ve yıpranmadan kaynakla omurga dejenerasyonudur. Osteoartrit (kireçlenme) ve romatoid artrite ek olarak omurga iltihabı olan spondilit gibi omurgada artrit veya başka enflamatuvar hastalıklar.
Benzer yazılar: SIRTTA KİREÇLENME: BELİRTİLERİ, NEDENLERİ VE TEDAVİSİ
Sinir ve omurilik sorunları
Spinal sinir sıkışması, iltihaplanma veya yaralanma. Siyatikte kalçalardan geçen ve bacağın arkasına uzanan siyatik sinire baskı yapan bir şey olduğunda ortaya çıkar. Siyatik hastaları birden ortaya çıkan ve yanma hissine neden olan bel ağrısı ve kalçalarda ve tek bacakta ağrı hissedebilirler. Bel ağrısı ve bacak uyuşması siyatikte görülebilir. Ayrıca kalçadan bacağa vuran ağrı ve belden ayağa vuran ağrı da siyatik ile ilgili olabilir. Spinal stenoz, omuriliğe ve sinirlere baskı uygulayan omuriliğin daralmasıdır. Spondilolistezis, alt omurganın bir omurunun yerinden kayması ve omurgadan çıkan sinirleri sıkıştırmasıdır. Cauda equina sendromu, rüptüre bir disk spinal kanala girdiğinde ve lomber ve sakral sinir köklerine baskı yaptığında ortaya çıkar. Bu sendrom tedavi edilmezse kalıcı nörolojik hasar meydana gelebilir. Osteoporoz yeni kemik erimesi de bel ağrısına yol açabilir.
Benzer yazılar: KEMİK ERİMESİ TEDAVİSİ: TAKVİYELERİN VE BİTKİLERİN ROLÜ
Omurgadan kaynaklanmayan sorunlar
Böbrek taşları sırtın alt bölgesinde ve tek taraflı olarak bıçak saplanması gibi keskin ağrılara yol açabilir. Endometriozis, fibromiyalji, omurgaya veya omuriliğe ve sinirlere baskı yapan tümörler. Hamilelik de bel ağrısına neden olabilir ancak doğum sonrası geçer.
Benzer yazılar: FİBROMİYALJİ: NEDENLERİ, BELİRTİLERİ, TEŞHİS VE TEDAVİSİ
Bel ağrısında risk faktörleri
Bel ağrısı riskini artıran faktörler şunlardır:
- Bel ağrısı genellikle 30 ila 50 yaşları arasında ortaya çıkar. Yaş ilerledikçe daha da yaygın hale gelir. Osteoporozdan kaynaklanan kemik kaybı, kırıklara neden olabilir ve aynı zamanda kas elastikiyetini de azaltır. Omurlar arası diskler yaşla birlikte sıvı ve esneklik kaybeder. Bu da yastıklama kabiliyetlerinin azalmasına neden olur. Spinal stenoz riski de yaşla birlikte artar.
- Bel ağrısı, fiziksel olarak zinde olmayan kişilerde daha yaygındır. Sırf ve karın kasları zayıfladıysa omurgayı uygun şekilde desteklemeyebilirler. Araştırmalar, hafif aerobik egzersizin, omurlar arası disklerin bütünlüğünü korumaya yardımcı olabileceğini göstermektedir.
- Fazla kilolu ve obez olmak veya hızlı bir şekilde aşırı miktarda kilo almak, sırtınıza baskı uygulayabilir ve bel ağrısına neden olabilir.
- Ankilozan spondilit gibi bel ağrısına neden olan bazı hastalıklar genetik kaynaklı olabilir.
- Ağır kaldırma, itme veya çekme gerektiren bir iş yapmak, özellikle omurganın bükülmesine veya titretilmesine yol açıyorsa yaralanmaya ve bel ağrısına neden olabilir. Bütün gün masa başında çalışmak, bel desteği olmayan bir sandalyede oturmak ağrıya neden olabilir.
- Anksiyete ve depresyon, acı algısını etkileyebilir. Kronik hale gelen ağrılar da bu tür psikolojik durumlara yol açabilir. Stres, ayrıca vücutta kas gerginliğine yol açarak ağrı oluşmasını sağlayabilir.
- Sigara içmek disklere giden kan akışını ve oksijeni azaltır ve dejenerasyona yol açabilir.
- Çocuklarda sırt çantası nedeniyle sırt zorlanabilir ve kas yorgunluğu oluşabilir.
Bel ağrısı nasıl teşhis edilir?
Tam bir tıbbi geçmiş ve fizik muayene genellikle ağrıya neden olabilecek herhangi bir ciddi durumu tanımlayabilir. Nörolojik testler, ağrının nedenini ve uygun tedaviyi belirleme hususunda faydalıdır. Çoğu durumda görüntüleme testleri gerekli değildir ancak tümörler ve spinal stenoz dahil olmak üzere belirli ağrı nedenlerini tanı dışında bırakmak için etkilidirler. Zaman zaman kronik bel ağrısının nedenini kapsamlı bir incelemeden sonra bile zor belirlenir. Bel ağrısının teşhisinde kullanılan testler şunlardır:
- Bel ağrısının nedenini teşhis etmek için rutin kan testleri kullanılmaz, ancak iltihap, enfeksiyon, kanser veya artrit belirtilerini araştırmak için kan testleri faydalıdır.
- Kemik taramaları enfeksiyon, kırık veya kemik bozukluğunu tespit edebilir. Az miktarda radyoaktif madde kan dolaşımına enjekte edilir ve özellikle bazı anormalliklerin olduğu bölgelerde toplanır. Tarayıcı tarafından oluşturulan görüntüler, düzensiz kemik metabolizmasının veya anormal kan akışının olduğu alanları tanımlayabilir.
- Diskografide bel ağrısına neden olan spinal diske kontrast boya verilir. Eğer diskte sorun var ise sıvının diskteki basıncı kişinin semptomlarını arttırır ve böylece teşhis konulabilir.
- Elektromiyografi (EMG), kastaki elektriksel aktiviteyi değerlendirir ve kas güçsüzlüğünün kasları kontrol eden sinirlerdeki bir sorundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için kullanılabilir. Beyinden veya omurilikten vücudun belirli bir bölgesine iletilen elektriksel aktiviteyi ölçmek için kaslara çok ince iğneler yerleştirilir.
- Sinir iletim çalışmaları ayrıca belirli bir kasa giden siniri uyarmak için iki set elektrot kullanır ve herhangi bir sinir hasarını tespit etmek için sinirin elektrik sinyallerini kaydeder.
- Bilgisayarlı tomografi, disk rüptürü, spinal stenoz veya tümörler gibi geleneksel röntgen ışınlarında görülemeyen yumuşak dokuları gösterebilir.
- Manyetik rezonans görüntüleme ile kaslar, bağlar, tendonlar ve kan damarları gibi kemik yapıları ve yumuşak dokular detaylıca görüntülenebilir. Enfeksiyon, tümör, iltihap, disk herniasyonu veya rüptürü gibi birçok sorunda tanısal değeri vardır.
- Röntgen ile kırık kemikleri veya yaralı veya yanlış hizalanmış omur teşhis edilebilir.
Bel ağrısı nasıl tedavi edilir?
Akut bel ağrısı genellikle kendiliğinden iyileşir. Bununla beraber akut bel ağrısında faydalanılan tedaviler şunlardır:
- Ağrı veya iltihaba karşı anti-enflamatuvar ilaçlar ve analjezikler (aspirin, ibuprofen ve naproksen gibi steroidal olmayan anti-enflamatuar ilaçlar).
- Kas gevşeticiler, sıkı kasları gevşetmek için faydalıdır.
- Cilde sürülen kremler, jeller veya spreyler gibi topikal ağrı kesiciler, ağrı hissini hafifletmek için ciltteki sinirleri uyarır. Sık kullanılan topikal ilaçlar arasında kapsaisin ve lidokain bulunur.
- Isı veya soğuk kompres, ağrıyı hafifletmeye, iltihabı azaltmaya yardımcı olur.
- Sağlık uzmanı tavsiye ediyorsa hafif gerinme hareketleri.
- Egzersiz, yatak istirahati ve ameliyat akut bel ağrısı için önerilmez.
Kronik sırt ağrısı, çoğunlukla basit tedavilerden ziyade agresif tedavileri gerektirir. Esas tedavi ağrısının nedenine bağlı olarak değişir.
Analjezikler ve steroidal olmayan anti-enflamatuvar ilaçlar
Doktorun verdiği opioid ilaçlar, antikonvülzanlar, trisiklik antidepresanlar ve seçici serotonin ve norepinefrin geri alım inhibitörleri, kronik bel ağrısı için sıklıkla reçete edilen ilaçlardır.
Evde uygulanabilecek tedaviler
Normal aktiviteleri azaltmak ağrıyı hafifletebilir ancak yatak istirahati tavsiye edilmez. Karın kaslarını güçlendiren egzersizler, kronik bel ağrısının iyileşmesi için destekleyici olabilir. Bir egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.
Temel bel ağrısı egzersizleri ile ilgili bir video
Tamamlayıcı ve alternatif tedaviler
Akupunktur, kronik bel ağrısında kısmen etkilidir. Vücudun her yerindeki hassas noktalara ince iğneler sokulan ve bu noktaları uyaran bu tedavide vücudun endorfin, serotonin ve asetilkolin gibi doğal ağrı kesici kimyasalları üretmesi sağlanır.
Diğer
- Biofeedback, elektrotların cilde bağlanmasını ve hastaların nefeslerini, kaslarını, kalp atışlarını ve cilt sıcaklıklarını fark etmelerine ve kontrol etmelerine olanak tanıyan bir elektromiyografi makinesi ile uygulanan tedavi yöntemidir.
- Bilişsel terapi, sırt ağrısını hafifletmek için gevşeme ve başa çıkma tekniklerini kullanır.
- Transkutanöz elektriksel sinir stimülasyonu (TENS), ağrı algısını bloke etmek veya değiştirmek için tasarlanmış elektriksel impulslar üreten elektrotların ağrılı bölgenin üzerine elektrotları yerleştirildiği bir cihazdır.
- Fizik tedavi programları kasları destekleyen, hareketliliği ve esnekliği artıran ve uygun postürü destekleyen kas gruplarını güçlendirmek amaçlanır.
- Omurga manipülasyonu ve omurga mobilizasyonunda, kayropraktik doktorların omurgayı ve çevresindeki dokuları harekete geçirmek, masaj yapmak veya uyarmak için ellerini kullanırlar. Teknikler, kronik bel ağrısı olan kişilerde orta derecede ve kısa vadeli fayda sağlayabilir. Bu tedavi kişinin bel ağrısı, osteoporoz, omurilik kompresyonu veya artrit gibi nedenlerden kaynaklandığında uygun değildir.
- Tetik nokta enjeksiyonları, sırt ağrısına neden olabilen düğümlü kasları (tetik noktaları) gevşetebilir. Tetikleme noktalarına lokal anestetik ve kortikosteroid ilaç enjekte edilerek ağrı azaltılabilir.
- Epidural steroid enjeksiyonları, iltihapla ilişkili bel ağrısı ve siyatiği tedavi etmekte faydalıdır. Ancak bu ağrı kesicilerin etkileri genellikle geçicidir ve uzun süre kullanılmaları tavsiye edilmez.
- Radyofrekans ablasyon, beyne ağrı sinyalleri taşıyan sinirleri yok etmek amacıyla ağrılı bölgeye elektrot geçen ince bir iğnenin sokulmasıdır. Bu prosedür ağrıyı birkaç ay boyunca hafifletebilir.
Bel ağrısını önlemek için ne yapılmalı?
Bel ağrısı oluşma olasılığınızı azaltmak için yapabileceğiniz birçok şey vardır. Esasen egzersiz bel ağrısının önlenmesinde önemlidir. Ancak doğru egzersizin yapılması ve kişiye uygun bir egzersiz planının hazırlanması gerekir. Egzersizin bel ağrısı için faydaları şunlardır:
- Duruşunuzu geliştirir
- Sırtınızı ve belinizi güçlendirir
- Esnekliğinizi arttırır
- Kilo vermenize yardımcı olur
- Düşmeniz engellenir
Doğru şekilde eşyaları kaldırmak ve hareketlerinizi ayarlamak da önemlidir. Bu noktada dikkat etmeniz gereken noktalar şunlardır:
- Bir nesne çok ağırsa yardım almadan kaldırmayın
- Belinizi bükmeyin fakat dizlerinizi bükerek eğilin
- Kaldırırken vücudunuza destek vermek için ayaklarınızı ayırın
- Kaldırdığınız nesneye yakın olun
- Bir şeyi kaldırırken karın kaslarınızı sıkın
- Bacak kaslarınızı kullanarak kaldırın
- Kaldırdığınız şeyle ayağa kalkarken öne eğilmeyin
Bel ağrısını önlemeye için dikkat etmeniz gereken diğer hususlar:
- Uzun süre ayakta durmamaya çalışın. İş için ayakta durmanız gerekiyorsa sık sık oturup dinlenin.
- Yüksek topuklu ayakkabılar tercih etmeyin.
- Çalışmak için otururken, özellikle bilgisayar kullanıyorsanız, sandalyenizin ayarlanabilir bir oturağı ve sırtı, kolçakları ve döner koltuğu olan düz bir sırtı olduğundan emin olun.
- Otururken ayaklarınızın altına tabure koyun. Bu şekilde dizleriniz kalçalarınızdan daha yüksekte durur.
- Uzun süre oturuyorsanız veya araba kullanırken sırtınızın arkasına küçük bir yastık koyun.
- Uzun mesafe yolda araba kullanıyorsanız saat başı durun ve yürüyün. Eğilmemek için koltuğunuzu öne getirin.
- Sigarayı bırakın.
- Kilo verin.
- Karın kaslarınızı geliştirecek egzersizler yapın.
Kaynakça
- Low back pain – acute
- Low Back Pain Fact Sheet
- Back Pain
-
- Low Back Pain: Pathophysiology and Management