Zatürrenin (pnömoni) Nedenleri
Zatürre neden olur? Birçok mikrop zatürreye neden olabilir. En yaygın olanı havadaki bakteri ve virüslerin nefes yoluna ulaşması sonucu oluşmaktadır. Vücudunuz genellikle bu mikropların ciğerlerinize bulaşmasını engeller. Ancak bazen bu mikroplar, sağlığınız genel olarak iyi olsa bile, bağışıklık sisteminizi aşabilir.
Toplum Kökenli Zatürre
Toplum kökenli zatürre en yaygın pnömoni türüdür. Hastaneler veya diğer sağlık kuruluşlarının dışında gerçekleşir. Bunun nedeni aşağıdakiler olabilir:
Bakteriler: Bakteriyel pnömoninin en yaygın nedeni Streptococcus pneumoniae’dir. Bu tür bir pnömoni kendi başına veya bir soğuk algınlığı ya da grip geçirdikten sonra ortaya çıkabilir. Lob pnömonisi adı verilen bir durum ise, akciğerin bir bölümünü (lobunu) etkileyebilir.
Bakteri benzeri organizmalar: Mycoplasma pneumoniae de zatürreye neden olabilir. Genellikle diğer zatürre tiplerinden daha hafif belirtiler üretir. Yürüyen zatürre, tipik olarak yatak istirahati gerektirecek kadar şiddetli olmayan türdeki zatürreye verilen isimdir.
Mantarlar: Bu tür zatürre, kronik sağlık sorunları veya zayıflamış bağışıklık sistemi olan kişilerde ve organizmaların büyük dozlarını inhale eden insanlarda yaygındır. Buna neden olan mantarlar, toprak veya kuş pisliklerinde bulunabilir. Bu durum coğrafi bölgeye bağlı olarak değişebilir.
Virüsler: Soğuk algınlığına ve gribe neden olan virüslerden bazıları zatürreye de neden olabilir. Virüsler, 5 yaşından küçük çocuklarda zatürrenin en sık görülen nedenleridir. Viral pnömoni genellikle hafiftir. Fakat bazı durumlarda çok ciddi olabilir. (1)
Hastane Kökenli Zatürre
Bazı hastalar, bir başka hastalık için hastanede kalış süresince zatürreye yakalanabilirler. Hastane kökenli pnömoni yani zatürre ciddi olabilir, çünkü buna neden olan bakteriler antibiyotiklere karşı daha dirençli bir hale gelmiş olabilir. Zaten hasta olan kişi zatürreye yakalandığında durum zorlaşabilir. Sıklıkla yoğun bakım ünitelerinde kullanılan nefes alan makineleri (vantilatör) kullanan insanlarda bu tip pnömoni riskini yüksektir.
Sağlık Bakımı İlişkili Zatürre
Sağlık bakımı ilişkili pnömoni, uzun süreli bakım tesislerinde yaşayan ya da böbrek diyaliz merkezleri de dâhil polikliniklerde bakım gören kişilerde oluşan bakteriyel bir enfeksiyondur. Hastane kökenli pnömoni gibi sağlık bakımıyla ilişkili olan pnömoniye antibiyotiklere karşı daha dayanıklı bakteriler neden olabilir.
Aspirasyon Zatürresi ya da Kimyasal Zatürre
Aspirasyon pnömonisi, akciğerlerinizde yemek yemek, içki içmek, kusmak veya tükürük solunduğunda ortaya çıkar. Beyin yaralanması veya yutma problemi gibi aşırı gag refleksini bozan bir şey varsa veya aşırı alkol veya uyuşturucu kullanımı durumunda aspirasyon olasılığı daha yüksektir. (2)
Kimler zatürre riski altındadır?
Bazı insanlar zatürre gelişimi açısından diğerlerinden daha fazla riske sahiptir. Daha yüksek risk altında olan kişiler şöyle sıralanmıştır:
- Sigara içenler
- Alkol kullananlar
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), amfizem, astım veya HIV / AIDS gibi diğer tıbbi durumlara sahip olanlar
- 1 yaşından küçük veya 65 yaşından büyük insanlar
- Zayıf bir bağışıklık sistemine sahip olanlar
- Gastroözofageal reflü hastalığı için ilaç alanlar
- Son zamanlarda bir soğuk algınlığı veya grip enfeksiyonu yaşayanlar
- Yetersiz beslenenler
- Yakın zamanda yoğun bakım ünitesine yatanlar
- Belirli kimyasallara veya kirleticilere maruz kalanlar
- Burundan veya ağızdan, sıvılardan veya mideden akciğerlere giden yiyeceklerden mukus veya tükürük solumak zatürre riskini yükseltir. (3)
Zatürre (pnömoni) Hastalığı Nedir?
Zatürre yani pnömoni, bir veya her iki akciğerde iltihaba neden olan alt solunum sistemi akciğer enfeksiyonudur. Akciğerlerinizdeki hava kesesi olarak bilinen alveoller sıvı veya sümükle dolabilir, bu durum haftalarca devam eden ve geleneksel tedaviye cevap vermeyen grip benzeri semptomlara neden olur. Zatürre farklı şekillerde oluşabilmektedir. Öncelikle bakteri veya virüsler, daha az ihtimalle mantar ve parazitler zatürreye neden olur. Mikrop türü, kimin pnömoniye yakalandığını, hastalığın ne kadar ciddi olabileceğini ve pnömoninin nasıl tedavi edildiğini belirler. (4)
Zatürrenin (pnömoni) Belirtileri
Zatürre başlangıcı ve belirtileri 24 ya da 48 saat içinde birdenbire ortaya çıkabilmektedir. Aynı şekilde, belirtiler birkaç gün içinde yavaş yavaş da oluşabilmektedir.
Zatürre nasıl anlaşılır? Ortak zatürre belirtileri şunları içermektedir:
- Öksürük – kuru olabilir ya da kalın sarı, yeşil, kahverengi veya kan lekeli mukus (balgam) üretebilir.
- Nefes darlığı – nefesiniz hızlı ve sığ olabilir, dinlenirken bile nefes darlığı hissedebilirsiniz.
- Artan kalp hızı atışı
- Genel olarak iyi hissetmemek
- Terleme ve titreme
- İştah kaybı
- Göğüs ağrısı – nefes alırken veya öksürürken daha da kötüleşir. (5)
Zatürre (pnömoni) Tedavisi
Zatürre nasıl geçer? Çoğu durumda, kişinin kendi bağışıklık sistemi enfeksiyonla başa çıkabilir ancak bazı durumlarda antibiyotiklerle tedavi yöntemine başvurulmak durumunda kalınabilir.
Tedavi bireyin yaşına ve enfeksiyonun türüne bağlıdır olarak değişmektedir, ancak genel anlamda tedavi yöntemleri aşağıdakileri içermektedir:
Hastanede tedavi: Hastanede zatürre tedavisi bebekler, küçük çocuklar ve yaşlılar içindir. Başka türlü iyi durumda olan insanlarda hafif veya orta derecede zatürre vakaları genellikle evde tedavi edilebilir.
Bol miktarda sıvı tüketimi: Oral veya intravenöz olarak sıvı tüketmek önemlidir.
Antibiyotikler: Bakteri nedeniyle oluşan zatürreyi iyileştirmek için enfeksiyonu öldürmek gerekmektedir.
İlaçlar: Ağrıyı hafifletmek ve ateşi azaltmak için ilaçlar kullanılmaktadır.
Dinlenme: Özellikle yatmak yerine oturarak dinlenme oldukça faydalıdır. (6)
Zatürre (pnömoni) ameliyatı: Torakotomi, pnömoni için standart cerrahi yöntemdir. Genel anestezi ve göğüs açma uygulanarak akciğerlerin görüntülenmesi sağlanır. Bu işlem cerrahın ölü veya hasar gören akciğer dokusunu çıkarmasına yardımcı olur. Ağır vakalarda akciğerin tüm lobu alınır. Buna işleme ise lobektomi denir. Kalan sağlıklı akciğer dokusu kaldırılan dokuyu telafi etmek için ameliyattan sonra tekrar genişler.
Göğüs tüpleri, enfekte plevral sıvıları boşaltmak için kullanılır. Zatürre veya apseler için tüplere genellikle ihtiyaç duyulmaz. Tüpler hastaya lokal anestetik verildikten sonra yerleştirilir. 2-4 gün yerinde kalırlar ve bir hızlı harekette çıkarılırlar. (7)
Zatürre için hangi doktora gidilir: Zatürreyi aile hekimleri, çocuk doktorları, iç hastalıkları uzmanları, bulaşıcı hastalıklar uzmanları ve akciğer hastalıkları uzmanları teşhis ve tedavi edebilmektedir. (8)