Koronavirüsün yeni bir varyantı dolaşımda, bugüne kadarki en bulaşıcı olanı ve hastaneye yatışlar artıyor. Ve yaşlı yetişkinler, son aylarda ABD Birleşik Devletleri’ndeki COVID-19 ölümlerinin ortalama %90’ını oluşturuyor ve bu, pandeminin başlangıcından bu yana en büyük hisse.
Bu, ilk kez covid olan yada ikinci bir enfeksiyon geçiren 65 yaş ve üstü kişiler için ne anlama geliyor?
Enfektologların ve geriatristlerin mesajı açık: yeni varyantlara karşı etkili olmaya devam eden antiviral tedaviyi kullanın.
Uzmanlar, ilk tercih edilen tedavinin, yüksek şiddetli hastalık riski taşıyan hafifçe ila orta şiddette covid’i olan kişiler için bir antiviral tedavi olan Paxlovid bulunduğunu söylüyor.
65 yaş ve üstü tüm yetişkinler bu kategoriye girer. Kişiler ilacı tolere edemiyorsa (bir tıp uzmanı ihtimaller içinde ilaç etkileşimlerini dikkatli bir halde değerlendirmelidir), iki alternatif mevcuttur.
Yale Üniversitesi’nde tıp profesörü olan Dr. Harlan Krumholz, “Paxlovid’in yaşlı insanlarda Kovid enfeksiyonunu takip edebilecek yıkım olaylarının riskini azaltabileceğine dair pek oldukca kanıt var” dedi.
Ayrıca, bir fiil planına haiz olmak uygundur. Nerede bakım aranmalı? GP süratli bir halde mevcut değilse ne olur? Paxlovid, semptomların başlamasından en geç beş gün sonrasında başlatılmalıdır.
Detroit’teki Henry Ford Hastanesi’nde bulaşıcı hastalık uzmanı olan Dr. Allison Weinmann, “Tüm bu tarz şeyleri öğrenmenin zamanı gelmeden öncedir,” dedi.
Massachusetts’in büyük bir sıhhat sistemi olan Mass General Brigham’da Ocak ve Temmuz 2022 içinde covid tedavisi gören 50 yaş ve üstü 45.000 ayakta hasta üstünde meydana getirilen bir araştırma, Paxlovid’in etkinliğini gösterdi. Aralık 2021’de FDA’dan hafifçe ve orta şiddette covid için acil kullanım izni alan ilaç, hastaların %28’ine reçete edildi; %72’si almadı.
Öteki çalışmalardan değişik olarak, bu çalışmadaki hastaların bir çok aşılanmıştı. Gene de Paxlovid kayda kıymet bir avantaj sağlamış oldu: Onu alanların, Kovid ile ilgili ciddi bir hastalık sebebiyle hastaneye kaldırılma yada ölme olasılığı %44 daha azdı.
Birkaç ay ilkin, İsrail’de meydana getirilen bir araştırma, nirmatrelvir ve ritonavir kombinasyonunun ticari adı olan Paxlovid’in 2021’in sonlarında ortaya çıkan omikron türüyle enfekte olmuş yaşlı insanlarda etkili bulunduğunu doğrulamıştı. Paxlovid denemesi, delta suşu yaygınken yapılmış oldu ve yalnızca aşılanmamış hastaları içeriyordu).
Çoğunluğu aşılanmış yada daha ilkin covid geçirmiş olan 65 yaş ve üstü hastalarda hastaneye yatışlar yüzde 73, ölümler yüzde 79 azaldı.
Gene de, doktorların ilaç etkileşimleriyle ilgili endişeleri ve hastaların potansiyel “geri tepme” enfeksiyonları ve yan etkilerle ilgili endişeleri de dahil olmak suretiyle, yaşlı yetişkinler içinde Paxlovid kullanımını engellemiş olan birkaç unsur vardır.
California Üniversitesi-San Francisco Tıp Fakültesi’nde bilimsel nitelikli işlerden görevli dekan yardımcısı Dr. Christina Mangurian, yakın tarihindeki bir JAMA makalesinde anlattığı bir vaka olan Temmuz ayında anne babaları covid’e yakalandığında bu sorunlardan birkaçıyla karşılaştı.
İlk olarak, 84 yaşındaki babasının tanımadığı bir tabip, sanal bir tabip randevusunda ona kan sulandırıcı kullandığı için Paxlovid alamayacağını söylemiş oldu, bu sonucu birinci basamak doktoru ondan sonra geri aldı.
Sonrasında 78 yaşındaki annesine başka bir sanal randevuda Paxlovid yerine antibiyotik, steroid ve reçetesiz ilaç alması söylendi. Bir kez daha birinci basamak doktoru devreye girdi ve ona bir reçete yazdı.
Mangurian, her iki durumda da sanal doktorların Paxlovid’i ne vakit önereceklerini bilmediklerini söylemiş oldu. Bir telefon görüşmesinde, “Bu, bu terapi ile alakalı bilgilerin ön saflardaki tıbbi sağlayıcılara iyi mi dağıtıldığı açısından büyük bir eksikliğe işaret ediyor” dedi.
Minnesota Üniversitesi Bulaşıcı Hastalık Araştırma ve Siyaset Merkezi direktörü Michael Osterholm da aynı fikirde. “Her gün doktorları yada hemşireleri tarafınca yanlış bilgilendirilen insanlardan haber alıyorum. Genel olarak, tavsiye edilenin tam tersi olarak, ciddi şekilde hasta olana kadar Paxlovid alamayacakları söylenir. Niçin tıp camiasını eğitmek için daha fazlasını yapmıyoruz?
Paxlovid ile ilaç etkileşimi potansiyeli, bilhassa birden fazla tıbbi durumu olan yaşlı hastalarda mühim bir kaygı deposudur. 120’den fazla ilaç vurgulanmıştır ve her olay, kişinin durumu ile böbrek ve karaciğer fonksiyonu dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Uzmanlara bakılırsa iyi haber, potansiyel etkileşimlerin çoğunun, Paxlovid alırken bir ilacı geçici olarak durdurarak yada dozu azaltarak denetim edilebileceğini söylüyor.
Minnesota Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nden bir profesör olan Brian Isetts, “Birazcık fazladan emek harcama gerektiriyor, sadece uygulayıcıların ne yapacaklarını anlamalarına destek olabilecek kaynaklar ve sistemler var” dedi.
Isetts, huzurevlerinde hastalar ve ailelerin, kendilerine antiviral tedavinin önerilmediği söylendiğinde eczacılara danışmak istemeleri icap ettiğini öne sürdü.
Mass General Brigham’da COVID için ayakta tedavi tıbbi direktörü Dr. Scott Dryden-Peterson’a bakılırsa hastaların ortalama %10’u ihtimaller içinde ilaç etkileşimleri sebebiyle Paxlovid alamıyor.
Bu hastalar için, üç gün üst üste verilen bir antiviral infüzyon tedavisi olan Veklury (remdesivir), kimi zaman yönetilmesi zor olsa da iyi bir seçenektir. Ek olarak, başka bir antiviral hap olan Lagevrio (molnupiravir) semptomların süresini kısaltmaya destek olabilir.
Birçok yaşlı erişkin, Paxlovid’i aldıktan sonrasında yeniden enfeksiyon kapacaklarından korkar. Sadece Harvard’da enfeksiyon uzmanı ve tıp profesörü olan Dr. Rajesh Gandhi, vakaların büyük çoğunluğunda “geri tepme oldukca hafiftir ve çoğu zaman burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve boğaz ağrısı olan semptomlar birkaç gün içinde kaybolur” dedi. Tıp Okulu.
Gandhi ve öteki doktorlar, yaşlı erişkinlerde covid’i tedavi etmeme riskinin, rebound hastalık riskinden oldukca daha yüksek bulunduğunu söylüyor.
Paxlovid yan tesirleri içinde ağızda metalik bir tat, ishal, mide bulantısı ve kas ağrıları bulunur, sadece ciddi komplikasyonlar nadirdir.
Alabama Üniversitesi-Birmingham Heersink Tıp Fakültesi’nde geriatri doçenti olan Dr. Caroline Harada, “İstikrarlı olarak, insanoğlu ilacı oldukca iyi tolere ediyor ve hızla daha iyi hissediyorlar” dedi.
İlgili mevzular
Bizlere Ulaşın Bir Öykü Gönderin İpucu