Anayasa Mahkemesinin kuruluşu, görev ve yetkileri, yargılama ve çalışma usulü ile kararlarının niteliği 1961 Anayasası'nın 145-152. maddelerinde düzenlendi. Buna bağlı olarak 44 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, 22 Nisan 1962 tarihinde kabul edildi.
Anayasa Mahkemesine ilk kuruluşunda, kanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi içtüzüklerinin, Anayasaya "şekil ve esas" bakımından uygunluğunu denetleme görevi verildi.
Bu görevin yanı sıra görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Anayasa'da sayılan kişileri Yüce Divan sıfatıyla yargılamak, siyasi partilerin kapatılması hakkındaki davalara bakmak, siyasi partilerin gelir kaynakları ile giderlerine ilişkin hesapları incelemek ve Anayasa ile verilen diğer görevleri yerine getirmekle yetkili kılındı.
Anayasa Mahkemesi, 1961 Anayasası'nın 145. maddesine göre, 15 beş asıl ve 5 yedek üyeden oluşacak şekilde kuruldu, üyelerden dördü Yargıtay, üçü Danıştay, biri Sayıştay Genel Kurulu tarafından, üç üye Türkiye Büyük Millet Meclisi, iki üye Cumhuriyet Senatosu, iki üye ise biri Askeri Yargıtaydan olmak üzere Cumhurbaşkanınca seçiliyordu.
11 asıl 4 yedek üye
1982 Anayasası'nda Anayasa Mahkemesine, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetleme, Anayasa değişikliklerini ise sadece sınırlı sayıdaki şekil eksiklikleri yönünden inceleme görevi yanında, Anayasa'da sayılan bazı kişileri görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılama ve siyasi partilere ilişkin dava ve başvurulara bakma görevi verildi.
1982 Anayasası'nda Anayasa Mahkemesi, 11 asıl ve 4 yedek üyeden oluşacak biçimde şekillendirildi. Cumhurbaşkanı, iki asıl ve iki yedek üyeyi Yargıtay, iki asıl ve bir yedek üyeyi Danıştay, birer asıl üyeyi Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve Sayıştay Genel Kurulunca kendi Başkan ve üyeleri arasından, üye tam sayılarının salt çoğunluğu ile her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden, bir asıl üyeyi ise Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumları öğretim üyeleri içinden göstereceği üç aday arasından, üç asıl ve bir yedek üyeyi ise üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından seçiyordu. Anayasa'ya göre, Anayasa Mahkemesine seçilen üyeler 65 yaşını doldurunca emekli oluyordu.
2010 Anayasa Değişiklikleri
Anayasa'da değişiklik öngören 7 Mayıs 2010 tarihli 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik yapılması Hakkında Kanun'un, 12 Eylül 2010'daki halk oylamasıyla kabul edilmesinin ardından Anayasa Mahkemesinin kuruluşu, görev ve yetkileri yeniden düzenlendi.
Bu Anayasa değişikliğinin ardından kabul edilen 30 Mart 2011 tarihli 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile de Anayasa Mahkemesinin çalışma usul ve esasları yeniden belirlendi.
Bu değişiklikle üye sayısı 17'ye çıkartılan Anayasa Mahkemesinin, iki bölüm ve genel kurul halinde çalışması benimsendi, Mahkemeye mevcut görevlerinin yanı sıra bireysel başvuruları karara bağlamak ve bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesini yapmak üzere komisyonlar oluşturulmasına imkan tanındı.
Siyasi partilere ilişkin dava ve başvurular, iptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara Genel Kurul, bireysel başvurular ise bölümlerce karara bağlanıyor.
Ayrıca 12 Eylül 2010'da yapılan Anayasa değişikliği ile Anayasa Mahkemesine, Yüce Divan sıfatıyla, "görevleriyle ilgili suçlardan" dolayı Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcıvekilini, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay Başkan ve üyelerini yargılama görevine ilave olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı, Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları ve Jandarma Genel Komutanını yargılama görevi de verildi.
2010 Anayasa değişikliğiyle, Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi on iki yıl ile sınırlandırıldı, üyelerin yeniden seçilememesi esası da getirildi.
Etkinlikler
Anayasa Mahkemesi 51. yaşını, yarın düzenlenecek etkinliklerle kutlayacak. Anayasa Mahkemesi Yüce Divan Salonu'nda yeni seçilen üye Emin Kuz'un ant içme törenin ardından Anayasa Mahkemesi Başkanı Haşim Kılıç konuşma yapacak.
Kuruluş yıl dönümü nedeniyle düzenlenecek bilimsel toplantıda, "Norm Denetiminde ve Bireysel Başvuruda Anayasal Yorum" konusu tartışılacak.
AA