İzmir Cumhuriyet Bayramı'nı coşkuyla kutluyor. Türkiye Cumhuriyeti 96 yaşında...
Türkiye'de "Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir." kuralını devlet yönetimine yerleştiren ve demokrasiyi taçlandıran cumhuriyetin ilanının üzerinden 96 yıl geçti.
Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk, yeni Türk devletinin yüzünü çağdaşlaşma ve demokrasiye çevirdi.
Ankara'nın Türkiye devletinin hükümet merkezi olmasının ardından mevcut rejimin isminin de bütün açıklığıyla konulması, yeni devletin başkanının da seçilmesi gerekiyordu. O güne kadar devlet başkanlığı görevi, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanı olarak Atatürk tarafından yürütülmüştü.
Bazı yabancı ülkeler de Lozan Antlaşması'nın onayı için Türkiye'deki yeni devlet rejiminin daha açık şekilde belirlenmesini istiyorlardı. Bu sıralarda İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve Meclisin güvenini kazanacak bir kabine listesinin oluşturulamaması da bu soruna acil çözüm gerektirdi.
25 Ekim 1923'te ise hükümetin istifasıyla bir bunalım ortaya çıktı. Bu olay Atatürk'e, cumhuriyeti ilan etmek için beklediği fırsatı verdi. 28 Ekim 1923 akşamına kadar hükümetin kurulamaması üzerine Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü'nde arkadaşlarına "Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz." diyerek fikrini açıkladı.
Atatürk o gece, İsmet İnönü ile 1921 Anayasası'nın bazı maddelerini değiştiren kanun tasarısını da hazırladı.
29 Ekim 1923'te parti grubunda görüşe sunulan tasarıda yer alan bazı hükümler şunlardı:
"Türkiye Devleti'nin hükümet şekli cumhuriyettir."
"Türkiye Devleti, yönetim birimlerini Bakanlar Kurulu aracılığıyla yönetir."
"Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kendi üyeleri arasından bir seçim dönemi için seçilir."
"Cumhurbaşkanı, devletin başkanıdır. Bu sıfatla gerekli gördükçe Meclis ve Bakanlar Kuruluna başkanlık eder."
Aynı gün Mecliste görüşülen tasarı, yapılan konuşmalardan sonra saat 20.30'da oturuma katılan 158 üyenin tamamının oyuyla kabul edildi. Cumhuriyetin ilanı "Yaşasın cumhuriyet" sesleri ve alkışlarla karşılandı.
TARTIŞMALARA SON VERİLDİ
Bundan sonra cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi.
Yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Mustafa Kemal Atatürk, TBMM tarafından yeni Türk devletinin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bunun üzerine kürsüye gelen Mustafa Kemal, konuşmasını "Türkiye Cumhuriyeti mesut, başarılı ve muzaffer olacaktır" sözüyle tamamladı.
Böylece devletin adı ve rejimiyle ilgili tartışmalara son verildi ve devlet başkanlığı konusu çözüme kavuştu. Hükümetin kurulma şekli yeniden düzenlendi.
Buna göre; Cumhurbaşkanı başbakanı atayacak, başbakan da bakanlarını seçip cumhurbaşkanının onayına sunacaktı. Bu uygulamayla, Meclis Hükümeti Sistemi yerine parlamenter rejime geçilmiş oldu.
İlk hükümeti kurmakla İsmet İnönü görevlendirilirken, Fethi Okyar da TBMM Başkanlığı'na seçildi.
BAYRAM İLAN EDİLDİ
Türk halkı, 29 Ekim gecesi ve 30 Ekim günü cumhuriyetin ilanını kutladı. 26 Ekim 1924'te yayımlanan kararname ile cumhuriyetin ilanının 101 pare top atışı ve düzenlenecek etkinliklerle kutlanmasına karar verildi. Karar doğrultusunda 29 Ekim 1924'teki etkinlikler, kutlamaların başlangıcı oldu.
Hariciye Vekaleti, 2 Şubat 1925'te bir kanun teklifiyle 29 Ekim'in bayram olmasını önerdi. Teklif, Meclis Anayasa Komisyonu tarafından incelendi ve 18 Nisan'da karara bağlandı. TBMM'de teklifin 19 Nisan'da kabul edilmesiyle 29 Ekim, 1925 yılından bu yana ''Milli Bayram'' olarak kutlanmaya başlandı.
İzmir, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nı kutlamaya hazırlanıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nda gerçekleştirilecek etkinliklere katılmak isteyen yurttaşlar için toplu ulaşım ücretlerini “1 kuruş” olarak belirledi. Sergiler, yürüyüş, konser ve fener alayından oluşan bir program hazırlandı. Bugün saat 10.00’daki tebrik törenini 10.30’daki geçit töreni izleyecek.
İZMİR'DE 29 EKİM KUTLAMALARI
İzmirliler, bugün saat 20.30’da Konak Pier önünde açılacak 350 metrelik Türk bayrağını, Cumhuriyet Meydanı’ndan başlayarak Gündoğdu Meydanı’na kadar taşıyacak. Meşale ve bayraklarla gerçekleştirilecek Fener Alayı’na ise İzmir Büyükşehir Belediye Bandosu marşlarla eşlik edecek. Saatler 21.00’i gösterdiğinde ise Leman Sam ve Yeni Türkü sahne alacak.
GAZİEMİR’DE
HALUK LEVENT KONSERİ
Cumhuriyet’in ilan edilişinin 96. yılı Gaziemir’de de belediyenin düzenlediği etkinliklerle kutlanacak. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlamaları Cumhuriyet Korteji ile başlayacak, Haluk Levent Konseri ile devam edecek.
ÇİĞLİ’DE CUMHURİYET YÜRÜYÜŞÜ
Çiğli’de ise 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nın 96. yıl dönümü kutlamaları kapsamında “Büyük Cumhuriyet Yürüyüşü” düzenlenecek. Yürüyüşe Çiğli Belediye Başkanı Utku Gümrükçü, gaziler, siyasi partilerin temsilcileri, meclis üyeleri, muhtarlar, sivil toplum kuruluşlarının yöneticileri ile binlerce Çiğlili katılacak.
ÖDEMİŞ’TE COŞKULU KUTLAMA
Cumhuriyet’in 96. yılı Ödemiş’te de üç gün sürecek etkinliklerle kutlanacak. Ödemiş Belediyesi’nin düzenleyeceği etkinliklerle kent merkezinin yanı sıra Kaymakçı, Birgi ve Ovakent’te fener alayları ve konserlerle 96. yıl coşkusu yaşanacak.
Ödemiş’te 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı üç gün boyunca devam edecek etkinliklerle kutlanacak.
APİKAM’DAN CUMHURİYET’İN 96. YILINA ÖZEL PANEL
Kutlamalar yarın da sürecek. İzmir Büyükşehir Belediyesi Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM), “Cumhuriyetimizin 96 Yıllık Siyasi ve Ekonomik Birikimi” konulu bir panel düzenleyecek. Panelde, Cumhuriyet’in ilanından bu yana geçen 96 yıllık süreçte, siyasi ve ekonomik alanda gerçekleşen değişim ve gelişimlerle kazanımlar konu edilecek. Doç. Dr. Hasan Taner Kerimoğlu ve Dr. Mithat Kadri Vural’ın konuşmacı olarak katılacağı panelin moderatörlüğünü APİKAM Koordinatörü Hasan Tahsin Kocabaş yapacak. Panel 30 Ekim Çarşamba günü saat 18.00’de APİKAM Toplantı Salonu’nda gerçekleştirilecek.