41.
Niyobyum (Nb):
Güçlü paslanmaz çeliklerin yapımında ve bazı paslanmaz çelik türlerinin
kaynak çubuklarında, ayrıca demir dışı alaşımlarda da kullanılır.
Bu alaşımlar, güçlü olmalarının yanı sıra, diğer özellikleri nedeniyle
de boru hatlarının yapımında kullanılırlar. Termal nötronlara karşı
düşük yutma kesiti nedeniyle, nükleer teknolojide de kullanım alanı
vardır. Gemini uzay programı ve benzeri ileri uçuş araçlarının yapı
sistemlerinde büyük miktarlarda niyobyum kullanılmıştır. Süperiletken
özelliğe sahip olan ve güçlü manyetik alanlarda bile bu özelliğini
yitirmeyen NbZr alaşımından yapılan teller, güçlü ve dayanıklı mıknatısların
yapımında kullanılır. Kuyumculuk alanında da geniş kullanımı vardır.
Nükleer reaktörlerde kullanılan paslanmaz çelik alaşımlarının, jet
ve füzelerin, kesici aletlerin ve boru hatlarının yapımında da niyobyumdan
faydalanılır.
42.
Molibden (Mo):
Isıya ve aşınmaya karşı dirençli olan belli nikel bazlı alaşımların
yapımında kullanılır. Nükleer enerji uygulamalarında, elektrikli ısıtıcıların
ince tellerinde, füze ve hava taşıtlarının parçalarının yapımında
da yer alır. Petrolün ayrıştırılması işlemlerinde önemli bir katalizördür.
Bitkiler için önem taşıyan bir eser elementtir. Molibden sülfit, özellikle
yağların bozulmaya uğradığı yüksek sıcaklıklarda, kullanışlı bir yağlayıcı
maddedir. Ultra-yüksek güçteki çeliklerin hemen hepsi, %8-25 arası
oranda molibden içerir.
43.
Teknesyum (= Teknetyum) (Tc):
Tıp ve eczacılık araştırmalarında, radyasyon kaynağı olarak kullanılır.
44.
Rutenyum (Ru):
Platin ve Paladyum elementlerinin sertleştirilmesinde, göz tedavilerinde,
yumurta kabuklarının kalınlık ölçümlerinde, dolma kalemlerin uçlarında
ve elektrik kontaklarının yapımında kullanılır. Hava taşıtlarında,
%10 oranında rutenyum içeren alaşımlar kullanılır.
45.
Rodyum (Rh):
Rodyum elementinin en önemli kullanım alanı, platin ve paladyum içerikli
alaşımlarda sertlik sağlayıcı oluşundan kaynaklanır. Bu alaşımlar,
ocak sarımları, elyaf ve elektrotlar gibi çeşitli malzemelerin yapımında
kullanılır. Elektriğe karşı düşük derecede, aşınmaya karşıysa yüksek
derecede dirençli olması nedeniyle, elektrik kontakları yapımında
yararlı bir elementtir. Kaplanmış rodyum, olağanüstü serttir ve optik
aletlerin yapımında kullanılır. Rodyum ayrıca, kuyumculuk ve dekorasyon
alanlarında, telefon röleleri, far reflektörleri ve dolma kalem uçlarında
da kullanılır.
46.
Paladyum (Pd):
Hidrojen ekleme ve çıkarma tepkimelerinde sık kullanılan bir katalizördür.
Alaşımları, kuyumculuk alanında da kullanılır. Örneğin beyaz altın,
altın elementinin paladyum ile oluşturduğu bir alaşımdır. Diş hekimliğinde,
kol saati yapımında, seramiklere metal katılması işlemlerinde, elektrik
rölelerinde ve ameliyat aletlerinin yapımında kullanılır.
47.
Gümüş (Ag):
En geniş kullanım alanı kuyumculuk ve gümüş işçiliğindedir. Ancak
bu alanlarda kullanılan gümüş, %7,5 oranında bakır ya da başka bir
metal içerir. Gümüş ayrıca, fotoğrafçılıkta çok geniş bir kullanıma
sahiptir. Dişçilikte kullanılan alaşımların yapısında, lehim alaşımlarında,
elektrik bağlantılarında, yüksek kapasiteli gümüş-çinko ve gümüş-kadmiyum
pillerinde de gümüş kullanılır. Cam ya da metallerin üzeri gümüş boyayla
kaplanarak, ayna üretilir. Yeni kaplanmış gümüş, görünür ışığın en
iyi yansıtıcısıdır. Ancak, çok hızlı donuklaşır ve yansıtıcı özelliğinin
büyük kısmını kaybeder. Morötesi (UV) ışık için zayıf bir yansıtıcıdır.
Gümüş iyodit, bulutlara yağmur yağdırmak amacıyla kullanılır. Dünyada
birçok ülke, madeni paraların yapımında da gümüş kullanmaktadır.
48.
Kadmiyum (Cd):
Kadmiyum, en düşük erime noktasına sahip alaşımların önemli bir bileşenidir.
Kullanım alanları arasında %60 ile en büyük payı, elektroliz yoluyla
kaplama alır. Nikel-kadmiyum pilleri, E.M.F. gözeleri ve lehim yapımında;
ayrıca nötron yutucu özelliği nedeniyle nükleer reaktörlerde kontrol
çubuklarında ve zırhlamada kullanılır. Bazı bileşikleri, siyah-beyaz
ve renkli televizyon tüplerindeki fosforesan bileşiklerde kullanılır.
Bazı bileşikleriyse, PVC maddeye dayanıklılık kazandırır. Kadmiyum
ve bileşiklerinin çözeltileri zehirlidir. Sülfidi (CdS), sarı pigment
olarak kullanılır.
49.
İndiyum (In):
Düşük sıcaklıklarda eriyebilen alaşımların yapımında kullanılır. Örneğin,
%76 oranında galyum, %24 oranında da indiyum içeren alaşım, oda sıcaklığında
sıvıdır. Germanyum transistörlerin, damıtıcıların, termistörlerin
ve fotoileticilerin yapımında kullanılır. Metallerin ve camın üzeri
indiyumla kaplandığında, atmosferik aşınmaya karşı gümüşle yapılanlardan
daha dayanıklı olan aynalar elde edilir. Nükleer santrallerde tepkime
zicirlerinin düzenleyicisi olarak kullanılmasının yanında, güneş gözelerinin
yapımında, ve ayrıca kan ve akciğer araştırmalarında kullanılmaktadır.
50.
Kalay (Sn):
Çelik konserve kutularının kaplama maddesidir. Ayrıca lehim, bronz,
kalay ve kurşun alaşımlarında yer alır. Bazı diş macunlarının içeriğinde,
kalay ve flor bileşiği oln SnF5 kullanılır. Süperiletken mıknatısların
yapımında da kullanılır. Saf element halinin kullanımı çok sınırlıdır.
51.
Antimon (Sb):
Demir alaşımlarını sertleştirmekte kullanılır. Lehim, maskara, kızılötesi
dedektörleri, diyotlar, kablo kaplamaları, kurşun piller, plastik
ve çeşitli kimyasalların yapımında da kullanımı vardır. Seramik emaye
ve cam boyamasında da kullanılır.
52.
Tellür (Te):
Bakırın ve paslanmaz çeliğin işlenebilirliğini artırır; demire katıldığındaysa
dayanıklılığını artırarak, sülfürik asit nedenli aşınmanın etkisini
azaltır. Seramik sanayinde, metal ürünlerin üretiminde, cam ürünlerin
boyanmasında, bateri zillerinde, pil kaplama koruyucularında, elektrik
dirençlerinde ve termoelektrik aletlerde de tellür kullanılır.
53.
İyot (I):
İyot bileşikleri, organik kimya ve eczacılık alanlarında çok önemlidir.
Tıpta, iyoditler ve iyodin içeren tiroksin dahili olarak, tentürdiyot
ve bu gibi iyot içerikli mikrop kırıcılar da harici olarak kullanılır.
Bir zamanlar antibiyotik olarak kullanılmış, ancak, zehirli olması
nedeniyle bu kullanıma son verilmiştir. Potasyum iyodit, fotoğrafçılık
alanında kullanılır. Saf iyot çözeltisi de, nişasta için verdiği karakteristik
koyu mavi renkle bir indikatör (belirleyici) sıvı görevi görür.
54.
Ksenon (Xe):
Elektron tüplerinin, stroboskopik lambaların, bakteri öldürücü lambaların
ve yakut renkli lazerleri uyaran lambaların yapımında kullanılır.
Molekülleri, parçacık fiziği alanında, yüksek molekül ağırlığının
önem taşıdığı konularda, örneğin kabarcık odalarının ve probların
içeriğinde kullanılır. İyon motorları için gaz olarak kullanımı da
olasıdır. Xe-133 izotopu, birçok alanda kullanılan önemli bir radyoizotoptur.
Kendisi zehirli olmamasına karşın, bileşikleri çok zehirlidir. Perksanatları,
analitik kimyada oksitleyici olarak kullanılır.
55.
Sezyum (Cs):
Güneş gözelerinde, atom saatlerinde, kızılötesi lambalarında ve katalizör
olarak, belirli elementlerin hidrojenlenmesinde kullanılır. Yakın
zamanda, itici güç sistemlerinde de kullanılmaya başlanmıştır. Vakum
tüplerinde, hava kalıntılarını yok etmek için kullanılır. Oksijene
karşı eğilimi yüksektir ve kolay iyonize olur. Bu nedenle de, roket
motorlarında itici olarak kullanılır.
56.
Baryum(Ba):
Vakum tüplerinde, bujilerde, havai fişeklerde ve floresan lambalarda
kullanılır. Baryum sülfat ve çinko sülfat içeren bir pigment olan
"Litopon", iyi bir kaplayıcı maddedir ve sülfitlerin varlığında
kararmaz. Baryum sülfat, kalıcı beyaz özelliğiyle boyaların içeriğinde,
X-ışını incelemelerinde ve cam yapımında kullanılır. Barit, petrol
kuyularını açmakta kullanılan sıvıların içeriğinde ağırlık kazandırıcı
unsur olarak ve kauçuk yapımında, baryum karbonat fare zehiri olarak,
baryum nitrat ve klorat da piroteknide (fişekçilik) yeşil rengin eldesinde
kullanılır.
57.
Lantan (La):
Lantan içeren nadir toprak bileşikleri, karbon esaslı aydınlatmada
ve özellikle sinema endüstrisinde, stüdyo aydınlatmalarında ve projeksiyonda
kullanılır. La2O3 camın alkali direncini arttırır ve özel optik camların
yapımında kullanılır. Küçük miktarlarla katkı maddesi olarak, granüllü
dökme demir yapımında kullanılır. Yakın zamanda başlatılan çalışmalarda
belirlendiği üzere, lantan içeren hidrojen emici sünger alaşımları,
kendi hacimlerinin 400 katı kadar hidrojen tutup verebilmekte ve her
hidrojen alışlarında açığa ısı enerjisi çıkarmaktadırlar. Dolayısıyla,
bu alaşımların enerji depolama sistemleri alanında büyük bir potansiyel
bulunuyor. Pahalı kamera merceklerinde de lantan kullanılır. Çakmaklarda
kullanılan çakmaktaşları, pil elektrotları ve katalitik dönüştürücüler
de lantan elementi içerir.
58.
Seryum (Ce):
Seryum bileşikleri, cam yapımında hem bileşen, hem de renk giderici
olarak kullanılır. Seryum oksit de, cam parlatıcı olarak kullanılmaktadır.
Petrol arıtımında katalizör olarak kullanılmasının yanında, metalürjik
ve nükleer uygulamalarda da yeri vardır. Alaşımları ısıya dayanıklı
hale getirmek için, yapılarına katılır.
59.
Praseodim (Pr):
Pr2O3 bilinen, işlenmesi en zor maddelerden biridir. Diğer nadir toprak
metalleriyle birlikte, film stüdyolarında ışıklandırma ve projeksiyon
amaçlı olarak kullanılır. Praseodim tuzları, cam ve emaye renklendirmede
kullanılır. Kaynakçıların kullandığı koruyucu gözlüklerde de, praseodimin
bir bileşiği olan "Didymium" camı kullanılır. Ayrıca, cam yapımı
sırasında çıkan sarı ışığı filtreleme özelliği nedeniyle, cam yapımcılarının
koruyucu gözlüklerinde de kullanılır.
60.
Neodim (Nd):
Cam üzerinde, mor renkten şarap kırmızısına ve griye kadar farklı
renklerde gölgeler yapan bir renk vericidir. Bu camlardan geçen ışınlar,
çok keskin emilim bantları gösterirler ve astronomi çalışmalarında
kullanılırlar. Parlak mor camların ve kızılötesi ışınları süzen camların
yapımında da neodim kullanılır. Praseodim elementiyle birlikte, kaynakçıların
ve cam yapımcılarının kullandıkları koruyucu gözlüklerin yapımında
kullanılır. Neodim tuzları da, emaye renklendirmede kullanılır.