

Lala Mustafa Paşa
Osmanlı Devlet Adamı
asker, sadrazam
Kıbrıs Fatihi
Kafkasyanın fethinde İran'la yapılan muharebelerin muzaffer serdarı
Bosna eyaletinin Sokol (Sokolovici) köyünde doğdu. Sokullu Mehmet Paşanın akrabasıdır. İkinci vezirliğe kadar yükselen Deli Hüsrev Paşanın kardeşidir. Ağabeyi Hüsrev Paşanın delaletiyle Yavuz Sultan Selim Han zamanında Enderun-ı Hümayuna alındı. Burada yüksek tahsil ve terbiyesini tamamladıktan sonra altı yıl Kanuni Sultan Süleymanın berberbaşılığını yaptı. Sonra çaşnigir ve bilahare mirahur (emir-i ahur) olarak Enderun'un yüksek memurluklarında bulundu.
1555 yılında Filistin-Safed Sancakbeyliğine gönderildi. Bir sene bu vazifede kaldıktan sonra, Manisa Valisi Şehzade Selimin (İkinci Selim Han) lalalığına tayin edildi. 14 Eylül 1560ta önce Budin-Pojega Sancakbeyi, sonra da Van Beylerbeyi oldu.
Erzurum, Halep ve Şam beylerbeyliklerinde de bulundu. 1567de Yemende Zeydi imamlarından Topal Mutahharın isyan çıkarması üzerine, vezaret payesi verilerek bölgeye serdar tayin edildi. Mısırda Yemen harekatının hazırlıkları ile meşgulken, yerine Koca Sinan Paşa tayin edilip İstanbula çağrıldı ve altıncı vezir olarak Divanı Hümayuna girdi.
15 Mayıs 1570de Kıbrısın fethi ile görevlendirildi. 1570 Mayısında adaya asker çıkardı. Önce Lefkoşe ve sonra Magosada yaptığı şiddetli çarpışmalar ve muhasaradan sonra bir yıl içinde kaleyi fethetti. Anadolu Türklerini yerleştirip idari teşkilatı kurduktan sonra, 15 Eylül 1571de adadan ayrıldı. Büyük bir karşılama töreniyle İstanbula geldi.
1578 yılında İran orduları tarafından ülkeleri istila edilen sünni Dağıstan, Şirvan ve Gürcistan beylerinin ağır İran tazyikleri karşısında Osmanlı Devleti'nden yardım istemeleri ve İran kuvvetlerinin Irakta Osmanlı topraklarına tecavüz ederek 29 Mayıs 1555 Amasya antlaşmasını bozmaları üzerine İrana karşı harbe karar verildi. Divanı Hümayunda yapılan toplantı sonunda tecrübeli vezir Lala Mustafa Paşa, İran Serdarı tayin edildi.
5 Nisan 1578de İstanbuldan hareketle yola çıkan Lala Mustafa Paşa, orduyu Erzurumda topladı. Bu arada Diyarbekir kışlağında bulunan Habeş ve Yemen fetihlerinin meşhur kumandanı, zamanın deha sahibi Özdemiroğlu Osman Paşayı da maiyetine aldı. Erzurumdan hareketle Ardahan yolundan ilerleyen Osmanlı orduları; Çıldır, Koyungeçidi, Şamahı savaşlarında İrana büyük darbeler vurarak Kuzey Azerbaycan, Kafkasya ve Dağıstanı fethettiler.
30 Eylül 1579da Sokullu Mehmet Paşanın şehit edilmesi üzerine ikinci vezirliğe yükseltilip İstanbula çağrıldı. Bunun üzerine Koca Sinan Paşa İran Serdarı oldu.
İstanbula dönmesinden bir müddet sonra Sadrazam Ahmet Paşa vefat edince vekili saltanat ünvanıyla sadrazam oldu. Üç ay dokuz gün sonra bu görevdeyken 7 Ağustos 1580de vefat etti. Eyübsultanda vefatından bir müddet önce hazırlattığı mezarına defnedildi.
Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman, İkinci Selim ve Üçüncü Murat Han devirlerinde Osmanlı Devleti'ne hizmet etti.
İlk evliliğini Mısır Memluk Hükümdarı Kansu Gavrinin oğlu Mehmet Bey'in kızı Fatma Hatun'la yaptı. Bu evliliğinden olan oğlu Mehmet Paşa, babasının vefatından beş yıl önce Halep Beylerbeyi iken vefat etti.
İkinci evliliğini Kanuni Sultan Süleyman Hanın oğlu, Şehzade Mehmetin kızı Hüma Sultan ile yaptı. Bu evliliğinden de Sultanzade Abdülbaki Bey isimli bir oğlu oldu.
Lala Mustafa Paşa; büyük bir komutan, iyi bir devlet adamıydı. Osmanlı Devletinin en ihtişamlı devirlerinde, devlete yüksek kademelerde hizmet etme imkanını bulması, zeki ve iyi bir idareci olduğunun en açık delilidir. İlk büyük başarısını Kıbrıs Serdarlığında gösterdiğinden, Kıbrıs Fatihi diye tanındı. İran Serdarlığında da büyük başarılar sağladı.
Peçevi İbrahim Efendi, Tarihinde; İranlılar, ondan yedikleri dayağı hiçbir serdardan yemediler! diye başarılarını övmektedir.
Lala Mustafa Paşanın idaredeki hizmetleri kadar önemli olan diğer bir hizmeti de, Osmanlı Devleti'nin birçok yerini inanılmaz derecede, abide ve hayır eserleriyle donatmasıdır. Başta Kıbrıs ve Kafkasya fetihlerindeki ganimet hissesi olmak üzere, elde ettiği büyük serveti bu yolda harcadı. Konyada Şehzade Selimin lalasıyken Ilgında cami, bedesten, kervansaray, Erzurumda beylerbeyi iken Lala Mustafa Camii, Şamda beylerbeyi iken üç yüz altmış odalı Lala Paşa Hanı ve Hamamı, tekke, Kunaytirada cami ve imaret, Kıbrıs Seferi serdarlığında Lefkoşede açtığı Hazreti Ömer Camiine vakıflar, İran Seferi serdarı iken Kars Tifliste yaptırdığı camiler hayratından bazılarıdır. Hicaz bölgesinde Mekke ve Medinede de bazı hayratı vardır.


Siz de biyografi.net'te yer alabilirsiniz


"
İyi ki, biyografi.net var!"