Karaciğer
Karaciğer, sindirim sisteminin en büyük bezidir. Karaciğerin görevleri sindirim sistemi için çok önemlidir. Sindirim sistemi dışında insan vücudu açısından da karaciğerin görevleri hayati öneme sahiptir.
Karaciğerin Görevleri
- Safra Yapımı: Karaciğer hücreleri safra üretir ve salgılar. Günde yaklaşık 600-1000 cc kadar safra , safra yolları aracılığıyla ile on iki parmak bağırsağına boşaltılır. Yağların sindirim ve emiliminde rol alan safranın büyük bir kısmı ince bağırsağın son kısmı olan ileumdan geri emilir. Geri kalan kısmı ise dışkı ile dışarı atılır. Dışkının rengini veren madde de safradır.
- Karbonhidrat Metabolizması: Karaciğer karbonhidrat ürünü olan glikozu glikojene çevirerek depolar. İhtiyaç olduğunda tekrar glikoza çevirerek kana gönderir.
- Yağ Metabolizması: Karaciğer yağ asitleri ve nötr yağların metabolizması ile kolestrolün metabolizmasında yer alır.
- Plazma Proteinleri Sentezi: Karaciğer aminoasitlerden yararlanarak çeşitli proteinleri sentezler. Albümin, fibrinojen ve protrombin bunlardan bazılarıdır.
- Detoksifikasyon: Zehirden arındırma anlamına gelen bu işlemde, vücut için zararlı olan maddeleri zararsız hale getirir. Bu maddelerden bazıları alkol ve nikotindir. Bu yüzdendir ki fazla alkol alımı kariciğer rahatsızlıklarını sebep olur.
- Vitamin Metabolizması: Bazı mineral ve A, K, D vitaminlerini depolar. K vitamini protrombin sentezi için gereklidir.
- Bağışıklık ve Fagositoz: Karaciğerde bulunan ve fagositoz yapan kupffer hücreleri, kandaki yabancı hücreleri, parazit ve bakterileri yutar. Böylece bağışıklık sistemi açısından önemli bir rol üstlenmiş olur.
Karaciğerin Diğer Görevleri
- Vücut sıcaklığını ayarlar.
- Kansızlık halinde alyuvar üretir.
- Yaşlı alyuvarları parçalar.
- Embriyo safhasında kan yapar.
- Damar içindeki kanın pıhtılaşmasını önleyen heparin hormonunu salgılar.
- Proteinlerin enerjiye dönüşmesi sırasında oluşan amonyağı üre ve ürik asidine çevirir.
Karaciğerin Yapısı
Ağırlığı yaklaşık 1.5 kilogramdır. Karaciğerin büyük bir bölümü karın boşluğunun sağ yukarı kısmında bulunur. Karaciğer, diyaframın altında, mide ve bağırsakların üstündedir. Diyaframa değen kısım hariç diğer kısımları peritonla örtülmüştür.
Kahverengiye yakın kırmızı bir renktedir. Karaciğerin en büyük boyutu enine 28 cmdir. Boyu 15 cm, kalınlığı ise 7 cm kadardır. Karaciğer, Glisson kapsülü olarak adlandırılan sağlam bir kapsülle çevrilidir.
Yüzeyi kaygan olan karaciğerin üç yüzü vardır.
- Dışbükey olan üst yüz,
- İçbükey olan alt yüz,
- Arka yüz.
Karaciğer H biçiminde olan üç çizgiyle birbirine eşit olmayan dört loba ayrılır. Bunlar;
- Sağ lop,
- Sol lop,
- Kare veya dörtgen lop,
- Kuyruk veya Spiegel lop,
Karaciğerin alt yüzünde birçok oluk bulunur. Bunlardan birine karaciğer göbeği denir. Karaciğer ile ilgili bütün damar ve sinirlerin giriş kapısı durumundadır. Karaciğer atardamarı, kapı toplardamarı ve lenf damarları buraya gelirler.
Karaciğer kanalı da karaciğer göbeği düzeyinde ortaya çıkar. Sonra kanal iki kola ayrılır.
- Bunlardan biri safra kesesine ulaşan safra kesesi kanalıdır. Karaciğerin alt yüzünün karşısında içinde safra biriktiği bir depo gibidir.
- Diğer kanal ise koledok kanalıdır. On iki parmak bağırsağına doğru yönelir. Burada büzücü kas yaparak ağızlaşır.
Karaciğerin dört lobu çokyüzlü lopçukların bir araya gelmesiyle oluşur. Lopçuklar 1-2 mm uzunluğunda, 1 mm genişliğindedir. Her lopçuğun ortasında karaciğer toplardamarının bir dalı vardır. Bu yapıyı karaciğer hücreleri çevreler. Lopçuklar kapı toplardamarından ve karaciğer atardamarından gelen kılcal damarlarla zengin bir biçimde damarlanmaktadır.