İlk yardım nedir?
Hastalık veya kaza sırasında doktor gelinceye kadar yapılacak bakim ve acele alınması gereken ön tedbirlerdir. Hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalardır. İlk yardımı yapacak kimsenin hasta veya kazazedenin durumunu iyi bilmesi gerekir.
Ağrılar: Ağrı dindirici ilaçlar alıp, birkaç gün yataktan çıkmamalıdır. Böbrekler, sırt ve karında ağrı varsa ve geçmezse, derhal doktora baş vurulmalıdır.
Akrep sokması: Sokulan yeri derhal alttan, üstten bağlayıp sıkmalı, parmakla bastırıp, zehirli kanı çıkartmalıdır. Sokulan yere amonyak da sürülebilir.
Baş yarılması: Kazazedeyi derhal doktora göstermeli, doktor gelinceye kadar yaralıya yiyecek ve İçecek bir şey verilmemelidir.
Bayılma: Bayılmak üzere olan kimse yavaşça iskemleye oturtulmalı, başı aşağı sarkıtılmahdır. Bu tedbir fayda vermezse, bayılanı yere yatırmalı, başını alçakta tutup, vücudunu sıkan eşyalar gevşetilmelidir. Kolonya ve amonyak koklatmak da faydalıdır.
Burun kanaması: Burun kanatları parmakla sıkıştırılıp, birkaç dakika beklenmelidir. Her şeye rağmen kanama kesilmezse, hasta iskemleye oturtulmalı, burnunun üzerine soğuk suya batırılmış bezler konmalıdır. Şiddetli kanamalarda doktor gelinceye kadar burun delikleri gaz beziyle tıkanmalıdır.
Çıkıklar: Doktor gelinceye kadar hastayı üşütmemeye bakmalıdır. Ağrıyı azaltmak için soğuk suya batırılmış bezlerle kompres yapılabilir.
Donma: Donan kimseyi önce serince bir yere yatırıp üzerine battaniye örtmelidir. Soluğu kesilmişse, hemen suni teneffüs yaptırılmalıdır. Vücudun muhtelif kesimlerine soğuk bezle kompres yapmak da faydalıdır. Vücuttaki katılık azalmaya başlamışsa, yavaş yavaş ısıtmaya başlanabilir. Donma tehlikesi geçirenler uzun müddet çok sıcak odalara alınmamalı, serin bir yerde dinlenmeleri sağlanmalıdır.
Elektrik çarpması: İlk iş cereyanı kesmektir. Elektrikle çarpılanlara dokunmak tehlikelidir. Kazazedeyi cereyana kapıldığı yerden kurtarmak İçin ucu kıvrık tahta bir baston en iyi araçtır. Sonra derhal doktora baş vurmalıdır.
Gaz zehirlenmeleri: Zehirlenenler başları yüksekte tutularak yatırılmalı ve suni teneffüs yapılmalıdır. Bol oksijen koklatmak, kan vermek, vücudu ovmak, tabanların altını fırçalamak da faydalıdır. Kazazedenin zehirli gaz kokan elbiseleri çıkarılmalı, pencereleri açıp temiz havanın içeri girmesi sağlanmalıdır.
Isırmalar: Kedi ve köpek gibi hayvanların ısırmasından hemen sonra kuduz aşısı yaptırmak gerekir. Aşı yaptırmak gecikecekse, ışınlan kısım kızgın bir demirle dağlanmalıdır.
Kesikler: Derin ve tehlikeli değilse, sabun ve sıcak suyla yıkandıktan sonra üzerine gaz bezi ve pamuk sarılmalıdır. Kesik dış kısımlardaysa, tetanoz aşısı yaptırılmalıdır. Kesik sonradan mikrop kaparsa, tehlikeli bir durum ortaya çıkabilir. Vara fazla derinse ve çok kan akıyorsa hemen doktor çağırmalı, bu arada kan durdurucu merhemlerden sürmelidir.
Kırıklar: Hasta yerinden kıpırdatılmamalı, sıcak bir odada yatırılmalı, hemen doktora haber verilmelidir. Bacağı kırılanlar ayaklarının üzerine bastırılmamalıdır. Kırılan kolsa, hemen askıya alınıp aşılmalıdır.
Yanıklar: Bir insan her hangi bir yanık (sıcak, haşlanma, asit, elektrik vs) kazasına maruz kaldığında yakan şeyden uzaklaştırılmalıdır. Üzerinde yanmayı devam ettirecek giysi varsa hemen çıkarılır, kirlenme varsa hemen temiz suyla yıkanır, özellikle asit bulaşmışsa bolca suyla asit yıkanır. Bundan sonra yanan bölge’ye eğer varsa soğutucu olarak kullanabileceğiniz hydro jel ya da vesta jel olarak acil yanık örtüsü örtülür.
Bu örtü kısa sürede acı ve ağrıyı yok edecektir. 20-30 dakika örtü yanan yüzeyde kalmalıdır. Yanma büyükse hasta, üstü soğutucu jel (vesta) ile örtülü şekilde hastaneye sevk edimelidir. Eğer soğutucu örtü mevcut değil ise temiz su ile soğutma yapılabilir. Önemli! Yanık yarasını steril örtü ile örtünüz. Yanık alanı enfeksiyonlar açısından ciddi bir risk yaratmaktadır.
Yanık nedeniyle parmak ve ellerde şişme oluşabileceğinden yüzük, saat vb. gibi maddeler çıkarılmalıdır. Kesinlikle pamuk kullanmayınız. Yanık yerini basınç ve sürtünmeden korumak gereklidir. Bu nedenle yanık yerinin üzerine çok sıkı bandaj uygulamayınız. İkinci ve üçüncü derece yanıklar ve yüzdeki, ellerdeki, eklemlerdeki, cinsel organlardaki az miktarda yanıklar için mutlaka doktora gidilmeli, doktor tarafından takip ve tedavi edilmelidir. Çocuklar ve yaşlılar yanmalardan daha çok etkilenirler
Zehirlenmeler: Hemen doktor çağırmalı ve zehirlenmeye sebep olan maddeyi doktorun kullanacağı ilacı tespit edebilmesine yardım etmek İçin atmamalıdır. Bu arada hastayı kusturmaya çalışmak faydalıdır. Durum endişe vericiyse hastayı hastaneye kaldırmak gerekir.
İlk yardımın öncelikli amaçları şunlardır:
1. Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak.
2. Hasta ya da yaralının durumunun kötüleşmesini engellemek.
3. İyileştirmeyi kolaylaştırmak.
İlk yardım temel uygulamaları
İlk yardımda temel uygulamalar, Koruma, Bildirme ve Kurtarma (KBK)olarak üçe ayrılmaktadır.
Koruma: Olay yerinde olası tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaktır.
Olay trafik kazası ise;
1. Kazaya uğrayan araç mümkünse güvenli bir alana alınmalıdır.
2. Olay yeri görünebilir biçimde işaretlenmelidir.
3. Meraklı kişiler olay yerinden uzaklaştırılmalıdır.
4. Kazaya uğrayan aracın kontak anahtarı kapatılmalıdır.
5. Aracın yakınında sigara içilmemeli ve içilmesine izin verilmemelidir.
Olay yerinde gaz varlığı söz konusu ise, patlama ve zehirlenmelerin önlenmesi için;
1. Gaz tüpünün vanası kapatılmalı, ortam havalandırılmalıdır.
2. Kıvılcım oluşturacak ışıklandırma ya da çağrı araçlarının kullanımına izin verilmemelidir.
Her türlü olayda;
1. Öncelikle olay yeri güvenliği sağlanmalıdır.
2. Olay yeri güvenliği sağlanabiliniyor ise, hasta ya da yaralılar kesinlikle yerlerinden kımıldatılmamalıdır.
3. Hasta ya da yaralılar yaşam bulguları yönünden değerlendirilmelidir.
4. bilinç kaybı olanlar ile solunum, dolaşım, kanama vb. problemi olan hasta ya da yaralılar belirlenerek, öncelikle müdahale edilmelidir.
Bildirme: Herhangi bir kaza ya da ani bir hastalık durumunda, tıbbi yardım için en hızlı şekilde 112 aranarak haber verilmesidir.Duruma göre itfaiye (110), zehir danışma merkezi (114), emniyet güçleri (Polis-155 / Jandarma-156) de aranabilir. Tıbbi yardım için 112 arandığında; kesin yer ve adres, olayın tanımı, hasta ya da yaralı sayısı, durumları, arayan kişi, hangi numaradan aradığı, nasıl bir yardım alındığı ya da olay yerindeki olanaklar açıklanmalıdır. Aslında doğada herzaman bir adet düdük bulundurmalıdır.
Kurtarma: Olay yerinde hasta yaralılara müdahale; hızlı ancak sakin ve bilinçli bir şekilde yapılmalıdır. Hasta ya da yaralının durumunun değerlendirilmesine bağlı olarak ilk yardım yapılmalıdır. Eğer ilk yardım bilinmiyorsa asla hasta ya da yaralıya dokunulmamalı ve yaralı kımıldatılmamalıdır.
İlk yardımda yapılması gerekenler nelerdir?
1. Hasta ya da yaralının durumunu değerlendirmek (bilinç ve solunum )
2. Hasta ya da yaralının korku ve endişelerini gidermek.
3. Hasta ya da yaralıya müdahalede yardımcı olacak kişileri organize etmek.
4. Hasta ya da yaralının durumunun ağırlaşmasını engellemek için gerekli müdahalede bulunmak.
5. Kanama, kırık, çıkık ve burkulma vb. durumlarda yerinde müdahale etmek.
6. Hasta ya da yaralının yarasını görmesine izin vermemek.
7. Hasta ya da yaralıları hareket ettirmeden müdahalede bulunmak.
8. Hasta ya da yaralıların en uygun yöntemlerle en yakın sağlık kuruluşuna sevkini sağlamak ( 112 ).
9. Olay yeri güvenliği açısından herhangi bir tehlike yok ise, hasta ya da yaralıyı kesinlikle yerinden kımıldatmamak.