

Joseki kavramı üzerine kısa bir yazı...
Bir go atasözü "Joseki öğrenmek iki taş zayıflatır, çalışmak dört taş güçlendirir!" diyor. Peki ama Joseki nedir?
Go oyununa yeni başlayıp bir süre ilgilenen herkesin kısa süre içinde bir şekilde karşılarına çıkan Japonca terimlerden birisi Joseki'dir. Fakat Joseki'nin ne anlama geldiğini ve onu nereye koyacağımızı anlamak en başta biraz zordur. Aslına bakılırsa bunu ayaküstü anlamak-anlatmak da çok kolay olmadığından dolayı Joseki kavramı havada kalıp bir soru işareti olarak kafamızdaki yerini koruyabiliyor...
Joseki'nin ne anlama geldiğine kelime anlamından başlayalım. Joseki teriminin yazılışı iki farklı işaretten (kanji) oluşur: 定石. Bunlardan birincisi ( 定 ) 'şekil', 'tanımlamak', 'biçim' gibi anlamlara sahiptir. İkincisi ise ( 石 ) 'taş' anlamına gelmektedir. Dolayısıyla kabaca 'taş şekilleri' olarak Türkçeleştirilebilir. Go oyunu ile anlamsal bir bütünlük kazanacağı şekilde bağıntılı çevirisi ise genel olarak şu şekilde yapılır: "Genellikle köşeye yakın bölgelerde oynanan ve her iki tarafa da eşit oranda kazanç sağlayan belirli hamle dizileri."
Joseki hamleleri Joseki olmazdan evvel profesyonel oyuncular tarafından uzun uzadıya incelenmiş, üzerinde çalışmalar yapılmış, düşünülmüş, tartışılmış ve böylece bir Joseki olarak, diğer on binlerce Joseki içindeki özel yerini almıştır. Japon Go Derneği'nin yayınlamış olduğu iki ciltlik 'Go Ansiklopedisi' içinde 19,069 şekil bulunmaktadır ve bu şekiller yalnızca temel Go şekilleri ile Joseki varyasyonlarından oluşmaktadır. Böylesine büyük rakamlar söz konusu olunca Joseki ezberlemenin geçersizliği anlaşılıyor. Koreliler de bu yüzden "Joseki'yi öğren fakat sonra unut!" diyor olmalı.
Elbette ki; oyuna yeni başlayanlar birkaç temel Joseki'yi ezberlerler. Bu şekilde, en azından oyun başında çok büyük kayıplar vermekten kurtulabilirler. Ama bu durumda dahi, bu 'birkaçı'nın içinden hangisini kullanacaklarına karar vermeye çalışmaları, yani oynayacakları Joseki'yi seçerken düşünmeleri önemlidir.
Joseki ezberlemeyeceğimizi öğrendik. Peki, nasıl çalışacağız? Joseki çalışılırken izlenmesi gereken yol Japon go ustası Toshiro Kageyama tarafından Lessons in the Fundamentals of Go isimli kitapta şu şekilde tanımlanmıştır:
1. Yapmanız gereken tek şeyin hamleleri öğrenmek olduğunu düşünmeyin. Bu Joseki çalışmak değildir.
2. Bir Joseki'de her iki tarafın oynadığı hamleler de (o durum için) en iyi hamlelerdir, dolayısıyla önemli olan şey onu 'en iyi' yapan sebebi, içeriğini, anlamını bilmektir. Eğer kendinizi bir taşın nereye oynandığı ve neden iyi bir hamle olduğuna inandırabiliyorsanız, çalışmanın bir bölümünü tamamlamışsınızdır.
3. Joseki hamleleri bölgesel ölçekte genellikle en iyi hamlelerdir ancak bazen çevredeki diğer taşların ve tahtanın tamamının durumu düşünüldüğünde en korkunç hamleler de olabilirler. Go oyununu ağır ve işlemez olmaktan kurtaran ve onu son derece ilginç hale getiren de budur.
Bu yazı, Bilim ve Gelecek Dergisi'nin Şubat 2007 tarihli 36. sayısında yayınlanmıştır.
Kaynaklar:
Lessons in the Fundamentals of Go, Toshiro Kageyama, Kiseido Publishing Co. 2003
Essential Joseki, Naiwei Rui, Yutopian, 1998
http://senseis.xmp.net/?Joseki
Kogo's Joseki Dictionary