souk sava dnem° - souk sava dnem°souk sava dnem° manya ve...
Post on 07-Feb-2018
231 views
Category:
6 download
Embed Size (px)
TRANSCRIPT
SOUK SAVA DNEM
1. SOUK SAVA KAVRAMI VE SOUK SAVAA GE DNEM
II. Dnya Savandan ngiltere ve Fransann ypran-m, SSCB ile ABDnin sper g olarak kmas So-uk Sava srecini balatmtr.
II. Dnya Savandan sona ABD ile SSCB arasnda Kba Krizine kadar srekli bu olaydan SSCBnin da-lmasna kadar dnem dnem grlen gerginlik ve snrl atmaya Souk Sava denir. ( Souk Sava zellikle siyasi, psikolojik, ekonomik, bilimsel ve tekno-loji alanlarnda grlmtr.)
Not: "Souk Sava" deyimi ilk kez 1947 ylnda ABD'li Bernard Baruch tarafndan kullanlmtr.
II. Dnya Savandan sonra Orta, Dou ve Gneydo-u Avrupa'da SSCB'nin etkisi artmaya balad ve bu blgedeki lkeleri bir lde kendi emsiyesi altna al-d. Bundan korkan ABD ve ngiltere, Bat Avrupa'da ve baka yerlerde Sovyet yanls komnist partilerin ikti-dara gelmemesi iin eitli giriimlerde bulundular. Bu gelimeler iki taraf arasnda karlkl ittifaklarn ortaya kmasna( NATO, Varova Pakt gibi) ve gerginliin giderek trmanmasna yol amtr.
Kore ve Vietnam savalar, Berlin Sorunu, 1956-59 yllar arasnda Ortadou'daki ekime, U-2 casus ua olay, Kba krizi gibi olaylar souk savan do-ruunu oluturmutur. Ancak Kba Krizi Souk Sava iin bir dnm noktas oluturmu, nkleer sava teh-likesinin ne kadar yakn olduunu ortaya koymutur.
a) II. Dnya Savandan Sonra Dnya Siyasetini ekillendiren Gelimeler
Bu dnemde uluslar aras siyaseti ekillendiren drt nemli gelime yaanmtr:
Geleneksel g dengesinin merkezi ve en nemli esi olan Avrupa'nn ve Avrupa devletlerinin savata byk bir tahribatla kmas
Amerika Birleik Devletleri ve Sovyetler Birlii'nin savatan sonra sper g haline gelmi olmalar,
Nkleer silahlarn gelitirilmesi,
dnyann eitli blgelerindeki smrgeci devletlere kar ulusal bamszlk hareketlerinin balamas,
b) ki Kutuplu Dnya Dzeni
II. Dnya Savandan sonra Avrupa'nn bir g mer-kezi olarak dnya politikas sahnesinden ekilmesin-den sonra, dnya en az yirmi yl kesin izgiyle ABD ve Sovyetler Birlii'nin evresinde " iki kutuplu " bir nitelik kazand.
Bu iki kutuplu dnya Dou Blouyla Bat Blou, kapi-talizm-liberalizm-demokrasi ile komnizm veya ABD ile SSCB etrafnda arasnda meydana gelmitir.
Bu dzende dnya devletleri ya iki bloktan birisini semi ya da Balantszlar Hareketine katlan devlet-ler gibi her iki bloa da eit mesafede durmaya al-mtr.
c) Souk Savaa Yol Aan Gelimeler
I. Yzdeler Antlamas
" Tarihte " Yzdeler Antlamas " diye geen bu ant-lamada, Churchill ve Stalin arasnda 1944 Ekim'inde gereklesen ve amac Dou Avrupa'da etki alanlarnn kesin olarak saptanmas olan anlamayla ngiltere ve Rusya Dou Avrupa'da sahip olacaklar stnl yzdelerle belirlemilerdir. Macaristan'da ngiltere %50, Sovyetler %50, Bulgaristan'da %25, %75; Ro-manya %10, %90; Yugoslavya'da %50, %50; Yuna-nistan'da %90, %10, Churchill'in anlarndan yazdkla-rnda anlaldna gre, bu anlama o andaki sava durumu dzenlemesiydi.
Hemen sava sonrasnn bu karar ve gelimeleri, Avrupa'nn, komnizmin ktada kmesine kadar s-ren, blnmln balatmtr. Bu kararlar, Ba-tnn Dou Avrupa'daki gcnn snrnn ve blgede-ki Sovyet stnlnn nemli bir gstergesidir.
II. Berlin Buhran
II. Dnya Sava'ndan sonra, Almanya'nn tmnde yapld gibi Berlin ehri de drt igal blgesine ay-rlmt. SSCBnin kendi igal blgesinden Batl dev-letleri karmak istemesi Almanyann birlemesini n-lemi, iki taraf arasnda anlama bir trl salanama-mtr.
Bunun zerine ABD, ngiltere ve Fransa kendi igal blgelerinde Federal Alman Cumhuriyeti, SSCB ise kendi igal blgesinde Demokratik Alman Cumhuri-yetini kurmutur.
III. Nkleer Silah Denetiminde Anlamazlk
II. Dnya Savandan sonra ABD Baruch Planyla atom enerjisinin gelitirilmesi ve kullanmnn tm aamalarn denetleyecek olan bir uluslararas Atom Gelitirme Kuruluu'nun kurulmas; ihlallere kar bu kurulua snrsz denetleme yetkisinin tannmas; atom silahnn yapmyla ilgili her trl ihlalin en sert biimde cezalandrlmas; kurulu tam denetim kurduktan son-ra atom silahnn yapmnn yasaklanmas ve mevcut atom stoklarnn yok edilmesini istemitir. Bununla be-raber anlamay ihlal edenlerin cezalandrlmasn en-gellenmemesi iin Gvenlik Konseyindeki veto siste-minin deitirilmesini istemitir.
Baruch Plan, Sovyetler Birlii tarafndan kabul edil-memesine ramen, daha sonra ABD tarafndan nk-leer silahszlanma konferanslarnda ortaya konan ne-rilerin temelini oluturmas asndan nemlidir. Sov-yetler Birlii'nin plan reddetme nedenleri ise; plann uygulanmasyla ABD atom silah yapabilme yetenei-ne sahip tek devlet olarak kalmas; ABD, BM'de karar verme srecine egemen olduu iin, bu rgtn bir kuruluu olan Atom Enerji Komisyonu'nu da etkisi alt-na alabilecei; plann tartld srada Sovyetler Birli-i atom silahnn gizlerini ele geirip bu silah ok ksa bir sre iinde yapabilme ura iindeydi. Bu neden-lerden dolay bu plan kabul etmeyen Sovyetler Birlii ile ABD arasndaki gerginlik daha da byd
IV. SSCBnin Komnizmi Yayma abalar
II. Dnya Savann dorusunda Avrupann dousu (Yugoslavya ve Arnavutluk dnda) Sovyet ordusu ta-rafndan kurtarlm, Fransa, talya ve Almanyann Bats ise ngiliz ve ABD ordularnn denetimi altnda kalmt. Bylece siyasal iktidar ele geirebilecek g-l Komnist partilerin bulunduu Fransa ve talyada bu partiler iktidardan uzak tutulabilmiken, sava izle-yen ilk yl iinde Sovyetler Birliinin etki alan iinde kalan sekiz lkede (Dou Almanya, Polonya, ekos-lovakya, Macaristan, Romanya, Bulgaristan, Arnavut-luk, Yugoslavya) Marksist-Leninist partiler siyasal ikti-dar ele geirmilerdir. Komnist partisinin byk l-de oy alabildii ekoslovakya ve igalden kurtulu-larn Sovyet ordularna borlu olmayan Yugoslavya ve Arnavutluk dnda komnist hareketin zayf olduu bu lkelerde sosyalist rejimlerin kuruluunda Sovyet askeri varl nemli pay sahibi olmutur.
Savan yaratt g dengesi ve savatan hemen sonra Sovyetler Birlii ile Batl gler arasnda gergin-leen ilikiler -souk sava- Yugoslavya ve Arnavutluk dnda bu lkelerin srekli olarak Sovyetler Birliinin yrngesinde kalmasna yol amtr. Yugoslavya Na-zi igaline kar Yugoslav halklarnn silahl direniini rgtlemi olan Tito ynetiminde 1948 ylndan sonra Sovyetler Birliine kar km ve ondan sonra da ba-
mszln titizlikle korumutur. Arnavutluk da 1961 ylnda Sovyetler Birliinden kopacaktr. teki alt lke ise gerek lke ii sosyalist uygulamalar, gerekse d politika bakmndan Sovyetlerin sadk bir izleyicisi ol-dular. Bu etkiden syrlmaya altklarnda da hep Sovyet mdahalesi ile karlatlar. Sovyetler Birlii 1953te Dou Almanyaya ve 1956da Macaristana askeri birlikler gnderdi. 1968de ise yine Sovyetlerin nclnde be Dou Avrupa lkesi ekoslovak-yadaki ynetimi askeri bir mdahale ile deitirdi.
Not: Arnavutlukta Enver Hoca nderliindeki Milli Kurtulu Cephesi 29 Kasm 1944'de iktidara gelerek Komniz idareyi kurmutur.
Avrupa Dnda Komnizmin Yaylmas
Kba devrimi: 26 Temmuz 1953 Moncada Klasisyanyla balar, 1 Ocak 1959`da Batista`nn kovulma-s ve Santa Clara, Santiago de Cuba ehirlerinin Fidel Castro, Che Guevara, Raul Castro liderliindeki is-yanclar tarafndan ele geirilmesiyle son bulur. "Kba devrimi" terimi, ayn zamanda ksaca Batista`nn dev-rilmesi ve Marksist ilkelerin yeni Kba Hkmeti tara-fndan uygulanmasn da belirtir.
in Devrimi:1934te komnist devrimi amalayan Mao Tse-Dungun kuvvetleriyle milliyeti an Kay ek arasnda balayan ve II. Dnya Savan da kapsayan i sava, Mao Tse Dung 1949 ylnda in Halk Cum-huriyetinin kurulduunu ilan etmesiyle sonulanmtr.
inde komnizmin kurulmas SSCBnin Asyada byk bir mttefike kavumasn salamtr.
Kuzey Kore Devrimi: Kim l Sung nderliindeki komnistler 1946 ylnda Kore i Partisini kurmu, 25 Austos 1948 ylnda hem gney hem de kuzey blge-lerinde yaplan genel seimlerde Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti tm Kore halkn temsil eden tek meru dev-let organ olarak kabul edilmitir. Ancak daha sonra 1950 ylnda balayan Kore Sava sonunda Kore 38. enlem snr olmak zere Kuzey ve Gney Kore olmak zere ikiye ayrlmtr. Kuzey Kore Komnist rejimi, Gney Kore ise demokrasi benimsenmitir
2. SOUK SAVA GELMELER
A. DOU BLOKUNUN KURULMASI
a) Kominform: Stalin, 5 Ekim 1947'de "Amerikan emper-yalizminin bir aleti" olarak tanmlad Marshall Plan'-na (Avrupa Ekonomik Kalknma plan) kart bir giriim olarak; SSCB, Polonya, Bulgaristan, ekoslovakya, Romanya, Macaristan, Yugoslavya, Fransa, talya komnist partileri liderlerini bir araya getiren Kominform'u kurmutur. Kominform, grnte Marshall Plan'na mukabele amacna ynelik bir adm olarak takdim edilmise de, gerekte amac, dnya ve zellikle Avrupa Komnist hareketinin koordinasyonu ve Alman-Sovyet Saldrmazlk Pakt ertesinde lavedi-len 3. Enternasyonal'in fonksiyonlarn stlenmekteydi.
b) COMECON (Karlkl Ekonomik Yardmlama Konse-yi) (25 Ocak 1949)
Sosyalist lkeler arasnda ekonomik ibirlii ve daya-nma amacyla kurulan(25 Ocak 1949) ve Bat'da COMECON olarak adlandrlan uluslararas rgt. 5-8 Ocak 1949'da Moskova'da yaplan grmelerden sonra kurulan CMEA'nn merkezi Moskova'dadr. r-gtn temel amalar; ekonomik gelime iin uzman-lama ve ibirliine dayal planlar hazrlamak: ham-maddelerin retim ve datmn ynlendirmek, ye l-keler arasnda ve br lkelerle ticareti gelitirmek iin ortak giriimde bulunmak; bilimsel ve teknik aratrma-larla ibirlii yapmaktr.
CMEA yesi lkeler tm yeryzndeki sanayi retimi-nin 1/3'den ve ulusal gelirin 1/4'den fazlasn sala-maktayd. Yzlm 25 milyon km2 olan ye devlet-
lerin topraklarnda yaklak 400 milyon kii yaamak-tayd.
c) Varova Pakt (14 Mays 1955)
14 Mays 1955'te S.S.C.B, ekoslovakya, Bulgaristan, Macaristan, Polonya, Dou Almanya ve Arnavutluk (1968'de ekildi) tarafndan kurulmutur. Kurulma amac NATO saldrsna kar Dou Avrupa lkelerini savunmaktr.
Varova Pakt, Londra ve Paris Antlamalar ile Fede-ral Almanyann NATOya girmesi ve NATOya bal olarak Bat Avrupa Birliinin kurulmasyla Avrupada doan ve giderek artan sava tehlikesine kar biim-lendi. Pakt kurucularna gre bu gelimeler, barse-ver devletlerin gvenlii bakmndan bir tehdit olutu-ruyor ve savunma salayc kar nlemlerin alnmas-n gerektiriyordu.
Varova Paktn
Recommended