5
5AKRAN ARABULUCULUĞU Tanımı Arabuluculuk, sorunu olan insanların, üçüncü bir tarafsız kişinin yardımıyla birlikte çalıştıkları, çatışmalarını barışcıl bir biçimde çözmek için işbirliği yaptıkları bir iletişim sürecidir. Arabulucu; tarafsız bir üçüncü kişidir. Öğrenciler arabulucu olarak diğer öğrencilere yardım hizmeti verdiklerinde akran arabulucu olarak adlandırılırlar.
6
6AKRAN ARABULUCULUĞU Arabuluculuk, anlaşmazlığa düşen tarafların çatışmalarını çözmek için yüz yüze oturarak, sözleri kesilmeden konuşma fırsatı buldukları bir yaklaşımdır. Böylece her iki tarafın görüşü de dinlenir. Sorun tanımlandıktan sonra, taraflar her iki tarafın da kazanacağı seçenekler üretirler ve bir kazan- kazan çözümü seçerler. İlerideki davranışlarıyla ilgili bir sözleşme yaparlar.
7
7AKRAN ARABULUCULUĞU Neden Akran Arabuluculuğu? Öğrenciler kendi akranlarıyla daha kolay ilişki kurabilmektedirler,
8
8AKRAN ARABULUCULUĞU Neden Akran Arabuluculuğu? Öğrenciler akran arabuluculuğunu, davranış, düşünce ve duyguların yetişkin tarafından yargılanma korkusu olmadan, konuşabileceği bir süreç olarak algılamaktadır.
9
9AKRAN ARABULUCULUĞU Neden Akran Arabuluculuğu? Arabuluculuk süreci bireyin kendisini güçlendirmesine fırsat vererek, kendilerini disipline etmelerine yol açmaktadır.
10
10AKRAN ARABULUCULUĞU Neden Akran Arabuluculuğu? Öğrenciler kendi çözümlerine ulaştıklarında, yaşamlarının kontrolünün kendilerinde olduğu ve çözüme kendi yaptıkları planlarla ulaştıklarının farkına varırlar.
11
11AKRAN ARABULUCULUĞU Unutmayalım, Çatışmalar, çatışanların kendileri tarafından çözülmedikçe gerçekten çözülmüş olmaz.
12
12AKRAN ARABULUCULUĞU Unutmayalım, Çatışanlar, çatışmayı neyin çözeceğine en iyi karar veren kişilerdir.
13
13AKRAN ARABULUCULUĞU Unutmayalım, Çatışanlar kendi kararları doğrultusundaki anlaşmayı en iyi uygulayabilirler.
14
14AKRAN ARABULUCULUĞU Unutmayalım, Özetle, çatışanlar çözüm bulmakla, arabulucu ise bu süreçte onların birlikte çalışmasına yardım etmekle sorumludur.
15
15AKRAN ARABULUCULUĞU Çatışma çözmek, işbirliği yapmayı ve anlamayı gerektirir. Akran arabuluculuğu, çatışmaları yapıcı olarak çözme inancına dayanır. Bölgemizden bir örnek; 500’e yakın kan davasını sona erdirdiği için “Barış Elçisi” olarak adlandırılan Diyarbakır Kasaplar Odası Başkanı Sait ŞANLI, Fransız Haber Ajansı tarafından Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterildi.
16
16AKRAN ARABULUCULUĞU Arabulucu, aşağıdakileri yapma konusunda istekli olmalıdır. 1.Soğukkanlı olmalı, öfke, sinir ya da yoğun duyguları kontrol etmeli, 2.Probleme odaklanmalı, diğer kişiyi suçlamamalı, 3.Tarafların duygu ve isteklerini doğru olarak ifade etmeli, 4.Farklı bakış açılarına saygı göstermeli ve anlamaya çalışmalı, 5.İşbirliği yapmalı ve herkesin gereksinimlerini karşılayan çözümler yaratmalı.
17
17AKRAN ARABULUCULUĞU Çatışmayı Anlama İnsanlar birlikte yaşar, birlikte çalışır ve birlikte eğlenirler. Onlar için anlaşmak çok önemlidir. Bunu gerçekleştirmek için, insanların çatışmayla ilgili aşağıdaki fikirleri anlamaları gerekir.
18
18AKRAN ARABULUCULUĞU Çatışma günlük yaşamın bir parçasıdır.
19
19AKRAN ARABULUCULUĞU Çatışma olumlu ya da olumsuz olarak ele alınabilir.
20
20AKRAN ARABULUCULUĞU Çatışmanın hem yapıcı hem de yıkıcı sonuçları olabilir.
21
21AKRAN ARABULUCULUĞU Çatışma, sosyal değişim ve kişisel büyüme için olumlu bir güç olabilir.
22
22AKRAN ARABULUCULUĞU Bu nedenle … Çatışma olacaktır; önemli olan şiddetin olmamasıdır.
23
23AKRAN ARABULUCULUĞU Bu nedenle … Çatışmamızın olup olmaması bizim seçimimiz değildir, ancak;
24
24AKRAN ARABULUCULUĞU Bu nedenle … Çatışmamız olduğunda ne yapacağımız bizim seçimimizdir.
25
25AKRAN ARABULUCULUĞU
26
26AKRAN ARABULUCULUĞU Yumuşak Tepkiler (Kaçınma) Çatışmanın biteceğini umarak, çatışmayı görmezden gelmek, İnkar etmek, Durumdan uzaklaşarak, duyguların paylaşılmaması, İyi görünmek için susmak.
27
27AKRAN ARABULUCULUĞU Yumuşak Tepkiler (Kaçınma) Çatışmadan kaçınmak kısa süreli işe yarayabilir, genellikle kendine güvensizliğe ve gelecekle ilgili endişeye neden olabilir. Ayrıca; Çatışma ortaya çıkmayacağı için, hiçbir zaman çözülemez.
28
28AKRAN ARABULUCULUĞU Sert Tepkiler (Kavga) Tehdit etmek, Tehdit etmek, Engellemek, ittirmek, Engellemek, ittirmek, Gerçekte söylenmek istenilmeyen kelimelerin bağırılarak söylenmesi, Gerçekte söylenmek istenilmeyen kelimelerin bağırılarak söylenmesi, Vurmak, bir şeye öfkeyle zarar vermek Vurmak, bir şeye öfkeyle zarar vermek
29
29AKRAN ARABULUCULUĞU Sert Tepkiler (Kavga) Çatışmaya kavgayla tepki göstermek bir kişinin öfkesini açığa çıkarması, sözel ya da fiziksel saldırganlık anlamına gelir. (Kazan-Kaybet yöntemi). Bu tutum işbirliğini engeller ve insanları bir çözüm bulmaktan uzaklaştırır.
30
30AKRAN ARABULUCULUĞU İlkeli Tepkiler (İletişim kurmak) Diğer kişinin bakış açısını anlamak için onu dinlemeye çalışmak, Birine teslim olmadan onunla işbirliği yapmak, Kişinin kendisi ile diğer kişi arasındaki farklılıklara saygı duymak,
31
31AKRAN ARABULUCULUĞU İlkeli Tepkiler (İletişim kurmak) Birlikte problemi çözmek için yollar aramak. İnsanların işbirliği yapmaları için öncelikle iletişim kurmaları gerekmektedir. Önce diğer tarafın bakış açısını anlamaya çalışan, daha sonra anlaşılan, çatışması olan kişiler kazan-kazan çözümleri üretir.
32
32AKRAN ARABULUCULUĞU
33
33AKRAN ARABULUCULUĞU
34
34AKRAN ARABULUCULUĞU ARABULUCULUK ADIMLARI 1.Adım: Arabuluculuğu kabul etme, 2.Adım: Bakış açılarını anlamak, 3.Adım: İsteklere, ihtiyaçlara odaklanmak, 4.Adım: Kazan-kazan seçenekleri yaratma, 5.Adım: Seçenekleri değerlendirmek, 6.Adım: Anlaşma yapma.
35
35AKRAN ARABULUCULUĞU 1. Adım: Arabuluculuğu Kabul Etmek Giriş yapınız ve arabuluculuğu tanımlayınız. Kuralları belirtiniz; Arabulucular nötr kalır, taraf tutmazlar. Arabulucular nötr kalır, taraf tutmazlar. Arabuluculuk özeldir. Arabuluculuk özeldir. Sırasıyla konuşacaksınız ve dinleyeceksiniz. Sırasıyla konuşacaksınız ve dinleyeceksiniz. Sorunu çözmek için işbirliği yapınız. Sorunu çözmek için işbirliği yapınız. Kurallara uyulması ve arabuluculuk için her iki taraftan söz alınız.
36
36AKRAN ARABULUCULUĞU 2. Adım: Bakış Açılarını Anlamak Her iki tarafa da (her seferinde birine) sorunla ilgili kendi görüşünü anlatmasını isteyiniz. Her bir tarafı dinleyiniz ve kişi ifade ettikten sonra özetleyiniz. Her iki tarafa da aşağıdaki soruları sorarak açıklama fırsatı veriniz. Eklemek istediğiniz başka bir şey var mı? Eklemek istediğiniz başka bir şey var mı? Olay olduğu zaman ne hissettiniz? Olay olduğu zaman ne hissettiniz? Dinleyiniz ve özetleyiniz.
37
37AKRAN ARABULUCULUĞU 3. Adım: İsteklere Odaklanma Her iki tarafın da isteklerini belirleyiniz, sorunuz; Ne istiyorsunuz? Niçin istiyorsunuz? Ne istiyorsunuz? Niçin istiyorsunuz? Dinleyiniz ve özetleyiniz. Açıklığa kavuşturmak için aşağıdaki soruları sorunuz. Eğer anlaşmaya varamazsanız ne olur? Eğer anlaşmaya varamazsanız ne olur? Eğer diğer tarafın yerinde olsaydınız ne düşünürdünüz? Eğer diğer tarafın yerinde olsaydınız ne düşünürdünüz? Gerçekten istediğiniz nedir? Gerçekten istediğiniz nedir? İstekleri özetleyiniz. “Sizin istekleriniz ……….” deyiniz.
38
38AKRAN ARABULUCULUĞU 4. Adım: Kazan-Kazan Seçenekleri Yaratmak Taraflara beyin fırtınasını açıklayınız ve kurallarını belirtiniz. Aklınıza gelen her fikri söyleyiniz. Aklınıza gelen her fikri söyleyiniz. Fikirleri eleştirmeyiniz ve tartışmayınız. Fikirleri eleştirmeyiniz ve tartışmayınız. Mümkün olduğunca çok sayıda fikir ortaya atınız. Mümkün olduğunca çok sayıda fikir ortaya atınız. Alışılmadık fikirler bulmaya çalışınız. Alışılmadık fikirler bulmaya çalışınız.
39
39AKRAN ARABULUCULUĞU 5. Adım: Seçenekleri Değerlendirme ve Bir Çözüm Seçme Taraflardan en iyi fikirleri ya da fikir parçalarını belirtmelerini isteyiniz. Daha sonra değerlendiriniz. Bu seçenek iyi bir çözüm mü? Bu seçenek iyi bir çözüm mü? Yapabilir misiniz? Yapabilir misiniz? Bu çözümün işe yarayacağını düşünüyor musunuz? Bu çözümün işe yarayacağını düşünüyor musunuz?
40
40AKRAN ARABULUCULUĞU 6. Adım: Anlaşma Yapma Tarafların bir eylem planı yapmalarına yardım ediniz. Her iki tarafa da şu soruları sorarak ayrıntıları öğreniniz; Kim, ne, ne zaman, nerede, nasıl? Kim, ne, ne zaman, nerede, nasıl? Akran Arabuluculuk Sözleşmesi’ni yazın. Anlaşmayı tamamlamak için her iki tarafa da, “Hangi konuda anlaştınız? diye sorarak anlaşmayı özetlemelerini sağlayınız. Arabuluculuk oturumunu kapatınız.
41
41AKRAN ARABULUCULUĞU AKRAN ARABULUCULAR İÇİN DESTEK “Hatırlayacağınız Şeyler” Akran arabulucu olmak her zaman kolay değildir, ancak her zaman için geliştirici bir mücadeledir.
42
42AKRAN ARABULUCULUĞU AKRAN ARABULUCULAR İÇİN DESTEK “Hatırlayacağınız Şeyler” Arabulma zor olsa da ya da sonucu beklediğimiz gibi olmasa da olumlu ve iyimser olmamız önemlidir.
43
43AKRAN ARABULUCULUĞU AKRAN ARABULUCULAR İÇİN DESTEK “Hatırlayacağınız Şeyler” Unutmayınız, siz sadece yardım için gerekli becerilerinizi sunuyorsunuz.
44
44AKRAN ARABULUCULUĞU Sorun taraflara aittir. Sorunun sahibi de, sorunu çözebilecek kişiler de yalnızca onlardır.
45
45AKRAN ARABULUCULUĞU Arabuluculuğun zor ve engelleyici olduğu zamanlar, herkesin büyümesi ve değişmesine yol açan süreler haline dönüşebilir. Diğer akran arabulucularla ya da yetişkin personelle konuşmak için fırsat yaratınız ve duygu/düşüncelerinizi paylaşınız. “ Cesaretimi kaybetmiyorum, çünkü vazgeçilen her yanlış girişim, ileri doğru atılmış yeni bir adımdır.” Thomas EDISON
46
46AKRAN ARABULUCULUĞU Dürüst bir iletişim varsa, düşünceler gelişir ve sınırlar kırılır.
47
47AKRAN ARABULUCULUĞU Diğerlerinin çabalarını desteklemek, bakış açılarını paylaşmak ve insan sorunlarını çözmek için işbirliği yapmak yaşam boyunca süren bir mücadeledir.
48
48AKRAN ARABULUCULUĞU Karşılıklı destek ve saygı ile herkes daha güçlü olacak ve ortak amaçlara daha fazla ulaşabilecektir.
49
49AKRAN ARABULUCULUĞU
50
50AKRAN ARABULUCULUĞU
51
51AKRAN ARABULUCULUĞU KAYNAKÇA Akbalık, G., F. (2007). OKULDA ÇATIŞMA ÇÖZME VE AKRAN ARABULUCULUK. Öğrenci El Kitabı. (ÇEV.) Ankara : İmge Kitabevi. Akbalık, G., F. (2007). OKULDA ÇATIŞMA ÇÖZME VE AKRAN ARABULUCULUK. Program Rehberi. (ÇEV.) Ankara : İmge Kitabevi