Gözden geçirmek
Korsan Aydınlanma veya Gerçek Libertalia
kaydeden David Graeber
FSG: 208 sayfa, 27 dolar
Sitemizde bağlantısı verilen kitapları satın alırsanız Haberler, ücretleri bağımsız kitapçıları destekleyen Bookshop.org’dan bir komisyon kazanabilir.
Madagaskar’ın yemyeşil doğu kıyısındaki bir korsan kalesinde, yerli bir büyücü ile gezgin bir korsanın çocuğu, savaşan krallıkları birleştirir, dağlardan gelen bir tiranı savuşturur ve uzun süreli bir barış sağlar. Çoğu tarihçinin ve hikaye anlatıcısının elinde, bu, egzotik bir bölgede basit bir macera ve kahramanlık hikayesi olurdu.
David Graeber için değil. “Pirate Enlightenment, or the Real Libertalia” (Korsan Aydınlanması veya Gerçek Libertalia) adlı kitabında mesele, kabadayılık değil -bazı savurganlıklar gerçekten boyun eğiyor olsa da-, 18. yüzyıldan kalma efsanevi bir korsan eyaletinin ardındaki anti-otoriterlik, cinsiyetçi ekonomi ve doğrudan demokrasinin gerçek hikayesi. Bu anlatıma göre, Aydınlanma’nın demokratik devriminin kanayan kenarı, bir Paris giyotinde değil, uzak bir adada uzun toplantılar üzerinden oluşturulan kırılgan fikir birliğinde bulunacaktı.
Bu, 2020’de 59 yaşında aniden ölen antropolog ve anarşist sosyal eleştirmenin ölümünden sonra yayınlanan ikinci kitabı. Birçok yönden, Graeber’in arkeolog David’le birlikte yazdığı 2021’deki “Her Şeyin Şafağı”na bir ek olarak okunabilir. Wengrow, avcı-toplayıcı gruplardan hiyerarşik karmaşık şehir devletlerine, insan yaratıcılığına veya deneylerine yer bırakmadan kaçınılmaz bir şekilde ilerleyen uygarlığın basmakalıp hikayesine karşı bir kapı durdurucu argümanı olarak.
“Şafak”ın amacı, yeni bir teleolojiyi tartışmak ya da Jared Diamond ya da Yuval Noah Harari tarzında, daha önce gelenler nedeniyle insanların nasıl yaşayabileceğine dair tek bir fikir geliştirmek değildi. Kitap daha ziyade, istikrarsızlaştırıcı alternatiflerin bir özeti, şeylerin temelde inşa edilmişliği üzerine bir tezdi ve bizi insan yapan şeyin birlikte ne yapmak istediğimizi hayal etme, konuşma ve karar verme yeteneği olduğu sonucuna götüren bir tezdi.
Graeber tarihi, antropolojiyi ve arkeolojiyi bir balta gibi kullandı, okuyucuya diğer olası dünyaların manzaralarını göstermek için etrafımızda örülmüş duvarlarda delikler açtı. Onu akademiden ve solcu örgütlenmeden popüler kurgusal olmayan raflara taşıyan önceki kitabı “Borç: İlk 5000 Yıl”, benzer bir amaçla bin yıllık ekonomi tarihini sentezledi: standart para hesabını baltalamak, homo ekonomik. Viral bir makaleye dayanan 2018 tarihli kitabı “Bull— Jobs”ta, neden çoğumuzun işe yalnızca iğrenç bulduğumuz anlamsız görevleri yapmak için gittiği sorusunu irdeledi. Graeber, kitabın önsözünde amacını açıkça tanımladı: “Bu kitabın, medeniyetimizin kalbini hedef alan bir ok olmasını istiyorum.”
“Pirate Enlightenment”, Graeber’in 90’ların başında Madagaskar’da yaptığı tez araştırmasına dayanarak 2017’de yayınlanan akademik antropoloji kitabı “On Kings”in bir parçası olarak hayatına başladı. Saha çalışmasına tekrar baktığında, korsanların soyundan gelen farklı bir etnik grup olan Zana-Malata ve adı “birçok bölünmemiş” anlamına gelen daha büyük grup olan Betsimisaraka konusunu bir bölümle sınırlayamayacak kadar ilginç buldu. .
“Şafak”ın çığır açan başarısından sonra, okuyucular muhtemelen bu kitaba daha önceki çalışmaların bir tür genişleme paketi olarak gelecekler ve bazı yönlerden kalıba uyuyor. Tartışmanın özü, bir korsanın Zana-Malata oğlu Tom Ratsimilaho’nun yanlış bir şekilde Madagaskar kıyılarının Avrupalı bir uygarlığı olarak tasvir edilmiş olmasıdır. Bunun yerine, diye yazıyor Graeber, bu tarihsel figür, kölelik, zorlama veya (çok) hiyerarşinin olmadığı bir barış dönemi yaratmak için korsan ve Madagaskar demokrasi biçimlerini karıştırdı.
Graeber hayatta olsaydı, onun yayımlandığını görebilseydi, farklı bir kitap üretmiş olabileceği duygusundan kaçınmak zor. Graeber, en popüler eserlerinde serbest, sohbet tarzı geliştirdi. Bireysel hikayelere ve belirli kişiliklere uzun uzadıya odaklandı, ancak (çoğunlukla) okuyucunun neden Sümer şehir devletlerinin tahıl dağıtım ritüellerini veya komşu yerli Kuzey Kaliforniya kabilelerinin zıt çalışma kültürlerini araştırdığımızı bilmesini sağlamaya özen gösterdi. . Bizi ağaçlara bakmamız için ne kadar yakından davet etse de, hâlâ Graeber’in ormanını hissediyorduk.
“Borç” ve “Şafak” eleştirmenleri, bazen olgusal hataları atlayan veya akademik akran değerlendirmesinden geçemeyecek retorik sıçramalar yapan bu geveze üslupta kusur buldular. Graeber zaman zaman tarihsel kayıtlarda, hakim bilgeliğin ideoloji ve mitle doldurduğu boş bir alana işaret etti, ancak bu alanı kendi ince karşı hikayesiyle doldurdu.
Ama oğlum bu hikaye zorlayıcıydı. Graeber, kendi alanından yeni araştırmalar çekip meslekten olmayan okuyucular için bağlamsallaştırma sanatında ustalaşmıştı. Avcı-toplayıcı toplumlar hakkında onlarca yıllık entelektüel tartışmaları ve keşifleri özetlemek 100 sayfa sürdüyse, o zaman bu kadar uzun sürecekti ve sonuç, oraya varmak için gereken ayak işi için çok daha tatmin ediciydi.
“Korsan Aydınlanma”, yerleşik bilime karşı savunarak bu geniş stilden daha fazlasını ve daha az ayrıntıyı kullanabilirdi. Örneğin, korsanların soyundan gelenlerin daha eski, muhtemelen Yahudi ritüel sığır kesimcileri kastının yerini alması ilginçtir, ancak bunu erken Aydınlanma’nın izini Batı Hint Okyanusu’na kadar sürme teziyle ilişkilendirmek zordur. Gözleriniz kısalırsa ağaçların arasından ormanı görebilirsiniz, ancak kitap akademik bir metin olarak kökenlerine çok daha yakındır.
Graeber’in ütopik düşüncesi ruhuna uygun olarak, Graeber’in popüler kariyerine eğlenceli bir iğne olarak biraz farklı bir kitap hayal etmek kolaydır – Madagaskar malzemesini, Karayip adalarında kanun dışı cumhuriyetler kuran, imparatorluk sermayesine karşı proleter isyancılar olarak korsanların hikayelerine uyduran bir kitap. Bunlar, diğer akademisyenlerin ve popüler yazarların anlattığı hikayelerdir, ancak Graeber’in kurukafa ve kemikler tarihinin tamamına dair sürekli değişen, huysuz ve iyimser yaklaşımını okumayı çok isterdim.
Bu daha büyük hikayenin parıltıları parlıyor ve kitap, Graeber’in misyonunu ilerletiyor: Neyin mümkün olduğuna dair fikrimizi istikrarsızlaştırmak ve insanların bir bıçağın keskin ucu yerine fikir birliği noktaları üzerine inşa edilmiş eşitlikçi dünyalar yaratabileceğini ve sıklıkla yarattığını göstermek.