DEMOKRATİK KONGO CUMHURİYETİ’NDE MAYMUN ÇİÇEK VİRÜSÜ
1 Ocak 2020'den 13 Eylül 2020'ye kadar, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki 26 ilden 17'sindeki 127 sağlık bölgesinden, 171 ölüm (vaka ölüm oranı %3,7) dahil toplam 4.594 şüpheli maymun çiçek hastalığı vakası bildirilmiştir
Hastalık Salgını Haberleri
1 Ekim 2020
1 Ocak 2020'den 13 Eylül 2020'ye kadar, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki 26 ilden 17'sindeki 127 sağlık bölgesinden, 171 ölüm (vaka ölüm oranı %3,7) dahil toplam 4.594 şüpheli maymun çiçek hastalığı vakası bildirilmiştir. İlk epidemik pik, Mart 2020'nin başında (epi 10. hafta) gözlenmiştir ve haftalık 136 vaka bildirilmiştir (Şekil 1). Institut National de Recherche Biomédicale (INRB), 1 Ocak'tan 7 Ağustos'a kadar, şüpheli maymun çiçeği vakalarından 80 örnek almıştır ve bunların 39'u polimeraz zincir reaksiyonu ile pozitif olarak doğrulanmıştır. 80 numuneden dördü deri lezyonlar (kabuklar/veziküller), geri kalan numuneler ise kandı. Şu anda örnekleri test edilen bu 80 hastanın sonucu ile ilgili daha fazla bilgi bulunmamaktadır. Doğrulayıcı testler devam etmektedir.
2018 yılında toplam 2.850 şüpheli vaka (%2,1 CFR) bildirilirken, 2019 yılının aynı döneminde, 16 ildeki 120 sağlık bölgesinden 3.794 şüpheli vaka ve 73 ölüm (CFR %1,9) bildirilmiştir.
Şekil 1: 1 Ocak 2019'dan 13 Eylül 2020'ye kadar, şüpheli maymun çiçeği vakalarının ve vaka ölüm oranının epi haftasına göre dağılımı
En çok şüpheli vakayı bildiren iller arasında 973 (%21,2) şüpheli vaka ile Sankuru, 964 (%21) şüpheli vaka ile Mai-Ndombe, 586 (% 12,8) şüpheli vaka ile Equateur, 520 (% 11.3) şüpheli vaka ile Tshuapa ve 518 (% 11,3) şüpheli vaka ile Mongala bulunmaktadır (Şekil 2). 1 Ocak'tan 13 Eylül'e kadarki zaman diliminde Kwilu eyaleti, %16,7 oranı ile en yüksek vaka ölüm oranını bildirmektedir (1 ölüm/6 şüpheli vaka); onu % 8.1 (17 ölüm/211 şüpheli vaka) ile Tshopo ve %7,8 (75 ölüm/964 şüpheli vaka) ile Mai-Ndombe takip etmektedir.
Mai-Ndombe eyaletinde (ülkenin kuzeybatı kesiminde, Equateur eyaletinin güneyinde yer alan) aktif salgınlar Ocak 2020'den beri bildirilmektedir. Inongo sağlık bölgesindeki (Mai-Ndombe eyaleti) salgın, topraklarının dörtte birinin etkilendiği en önemli salgınlardan biridir. Bu salgın, tahmini vaka ölüm oranı %10 olan toplam şüpheli vaka sayısının %65'ini oluşturarak Haziran 2020'den beri devam etmektedir. Ayrıca, Inongo sağlık bölgesinin, Bikoro sağlık bölgesi (Equateur eyaleti) ile sınırı bulunmaktadır; Equateur eyaleti, mevcut Ebola salgınının ve şimdi de maymun çiçeği salgınının bulunduğu bölgedir.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki şüpheli vakaların çoğu (%58) beş yaşın üzerindedir; ancak beş yaşın altındaki çocuklar için vaka ölüm oranı %4,2 (80 ölüm/1.907 şüpheli vaka) ile beş yaşın üzerindeki vakalardaki (91 ölüm/2.687 şüpheli vaka) %3,4’lük ölüm oranından daha yüksektir.
Şekil 2: 1 Ocak - 13 Eylül 2020 (1-37 epi haftalar) arasında vakaların illere göre dağılımı
Kaynak: Demokratik Kongo Cumhuriyeti için Entegre Hastalık Sürveyansı (IDS) Raporu, 37. Epidemiyolojik Hafta, 2020
Silahlı çatışma ve şiddete maruz kalmaya devam eden Equateur Eyaletinde devam eden Ebola virüsü hastalığı salgınına ek olarak, kızamık, cVDPV'ye bağlı çocuk felci, sıtma, kolera ve COVID-19 dahil, birden çok hastalık salgını yaşayan sağlık bölgelerinden maymun çiçek hastalığı vakaları bildirilmiştir. Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki güvenlik durumu istikrarsız olmaya devam etmektedir ve bu durum sürveyans çabalarını ve müdahale faaliyetlerini daha da aksatmaktadır. Salgından etkilenen bölgeler silahlı çatışma ve yer değişimleri yaşamaya devam etmektedir.
Potansiyel maruziyet, avcılık faaliyetleri de dahil olmak üzere birçok olası hayvan bölgesinin bulunduğu ormana yakınlıkla bağlantılı olabilir.
Küresel dolaşımda COVID-19'a neden olan virüsle ve bölgede süregelen güvensizlikle, COVID-19'dan kaynaklanan sağlık sistemi üzerindeki yük nedeniyle sağlık hizmetlerine erişimin kesintiye uğrama riski bulunmaktadır. 16 Eylül 2020 itibariyle, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nden (DKC) 267 ölüm dahil olmak üzere toplam 10.401 COVID-19 vakası rapor edilmiştir.
Halk Sağlığı Müdahalesi
DSÖ, vakalar ve laboratuvar kapasitesi hakkında daha fazla bilgi edinmek için ulusal makamlarla birlikte çalışmaktadır. Şüpheli vakaların araştırılması ve doğrulanması, DKC'deki virüsün mesafesinin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacaktır.
Ulusal ve yerel düzeylerde sürveyansı güçlendirmek için kapsamlı bir müdahale planının hızla geliştirilmesi ve uygulanması için Sağlık Bakanlığı'na teknik destek sağlanmaktadır; buna salgın araştırması ve müdahale faaliyetleri de dahildir.
Mevcut acil duruma yönelik en büyük zorluklardan biri, ülkede devam eden birden fazla salgına müdahale etmek için yeterli finansmanın sağlanmamasıdır. Sürveyans ve laboratuarların zayıf yönlerinin yanı sıra Kasai eyaletinden Angola'ya, sınırı geçen çok sayıda mültecinin tümü salgının daha fazla yayılmasına neden olabilir.
Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) ve sivil toplum kuruluşları (STK'lar) gibi ortakların desteği, bu salgının kontrolü için kritik öneme sahip olacaktır.
DSÖ Risk Değerlendirmesi
Maymun çiçeği hastalığı, Orta ve Batı Afrika'nın yağmur ormanlarında sporadik olarak meydana gelen tesadüfi insan enfeksiyonları ile seyreden bir silvatik zoonozdur. Çiçek hastalığı ile aynı virüs grubu olan Orthopoxvirus ailesine ait olan maymun çiçeği (monkeypox) virüsünden (MPXV) kaynaklanır.
Maymun çiçeği virüsünün iki farklı türü vardır, Kongo Havzası türü ve Batı Afrika türü. Kongo Havzası türündeki virüse bağlı maymun çiçeği, vakaların %10'una kadar ölüm oranı bildirirken, Batı Afrika türü genellikle vakaların %1'inden daha azında ölümcül sonuçlar gösterir. HIV enfeksiyonu, maymun çiçeği virüsü ile enfekte olmuş kişilerde ölüm riskini artırıyor gibi görünmektedir.
Hayvan rezervuarı bilinmemektedir. Ancak kanıtlar, yerli Afrika kemirgenlerinin potansiyel kaynaklar olabileceğini göstermektedir. Canlı ve ölü hayvanlarla avlanma veya et yoluyla temasın, insan enfeksiyonunun önde gelen nedenleri olduğu varsayılmaktadır. Hastalık kendi kendini sınırlamaktadır ve semptomlar genellikle 14-21 gün içinde geçmektedir. Şiddetli vakalar, çocuklar ve bağışıklığı zayıflamış toplumlarda, özellikle HIV'li kişilerde daha sık görülmektedir ve virüse maruz kalma derecesi, hasta sağlık durumu ve komplikasyonların ciddiyeti ile ilgilidir. Vaka ölüm oranı salgınlar arasında değişmekle birlikte, belgelenmiş vakalarda %1 ile %10 arasında olmuştur. Maymun çiçeği için lisanslı özel bir tedavi yoktur ve yakın zamanda onaylanan bir aşı, kamu sektörü için henüz yaygın olarak mevcut değildir.
İlk insan maymun çiçek hastalığı vakasının 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde (o zamanlar Zaire olarak biliniyordu) 9 aylık bir erkek çocuğunda tespit edilmesinden ve 1986 yılına kadar, dünya çapında vakaların %95'i DKC'den rapor edilmiştir. Benin, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Gabon, Fildişi Sahili, Liberya, Nijerya, Kongo Cumhuriyeti, Sierra Leone ve Güney Sudan gibi diğer Afrika ülkelerinden de maymun çiçeği vakaları bildirilmiştir. 2003 yılında, enfekte hayvanların ithal edilmesinin ardından, Amerika Birleşik Devletleri'nde de bir salgın meydana gelmiştir. İmporte vakalar yalnızca 2018'de İsrail ve Birleşik Krallık'ta ve 2019'da Singapur'da tespit edilmiştir ve hepsi Nijerya'dan gelen yolculardır. Birleşik Krallık'ta, bir sağlık çalışanında ikincil bir vaka doğrulanmıştır.
Çiçek hastalığının ortadan kaldırılması ve ardından rutin çiçek aşısının kesilmesiyle, aşılanmamış toplumlarda insanlar için maymun çiçek hastalığı artan sıklıkta ortaya çıkmıştır.
Risk, ulusal düzeyde yüksek, bölgesel düzeyde orta ve küresel düzeyde düşük olarak değerlendirilmektedir.
DSÖ Tavsiyesi
Birkaç orthopoxvirüs ve özellikle maymun çiçeği virüsü, vahşi yaşam popülasyonlarında dolaşır ve insanları etkilemek için ara sıra yayılır. Yaban hayatı ile teması ve yaban hayatına bağımlılığı azaltmak, maymun çiçeği dahil olmak üzere yaban hayatı etkileyen zoonozlar için hastalık önleme çabalarını artıracaktır.
Veri ve bilgi paylaşımı dahil olmak üzere komşu ülkelerle (Kongo Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Orta Afrika Cumhuriyeti) sınır ötesi işbirliğinin güçlendirilmesi gerekmektedir.
Endemik alanlara/ülkelere gidenler ve yolcular, maymun çiçeği virüsü barındırabilecek hasta, ölü veya canlı hayvanlarla (kemirgenler, keseli hayvanlar, primatlar) temastan kaçınmalı ve vahşi hayvan eti yemekten veya işlemekten kaçınmalıdır. Sabun ve su veya alkol bazlı dezenfektan kullanarak el temizliğinin önemi vurgulanmalıdır. Hastane ortamlarında, el yıkama bölgeleri ve dezenfektan kullanımı gibi enfeksiyon kontrol girişimleri hayata geçirilmelidir. Seyahat sırasında veya dönüşte herhangi bir hastalık, son seyahat ve aşı geçmişiyle ilgili bilgiler dahil olmak üzere bir sağlık uzmanına bildirilmelidir.
İkincil vakaların önlenmesi ve maymun hastalığı salgınlarının etkili bir şekilde yönetilmesi için zamanında temaslı takibi, sürveyans önlemleri ve sağlık hizmeti sağlayıcıları arasında farkındalık yaratmak çok önemlidir. Sağlık tesislerinde enfeksiyon kontrolü kritik bir öneme sahiptir. Şüpheli veya doğrulanmış maymun çiçeği olan hastalara bakan sağlık çalışanları, standart, temas ve damlacık enfeksiyon kontrol önlemlerini uygulamalıdır.
Maymun çiçeği virüsü enfeksiyonundan şüphelenilen insanlardan ve hayvanlardan alınan numuneler, uygun şekilde teçhizatlandırılmış laboratuvarlarda çalışan eğitimli personel tarafından kullanılmalıdır. Maymun çiçek hastalığının doğrulanması, numunenin türüne ve kalitesine ve laboratuvar testinin türüne bağlıdır. Bu nedenle, numuneler ulusal ve uluslararası gerekliliklere uygun olarak paketlenmeli ve gönderilmelidir. Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR), doğruluğu ve hassasiyeti göz önüne alındığında tercih edilen laboratuvar testidir. Bunun için, maymun çiçeği için optimal teşhis örnekleri, deri lezyonlarından - veziküller ve püstüllerden çatı veya sıvı ve kuru kabuklardan alınır. PCR kan testleri, semptomlar başladıktan sonra örnek toplama zamanlamasına göre kısa viremi süresi nedeniyle genellikle sonuçsuzdur. Akut enfeksiyonu saptamak için seroloji gösterilmez. Bu nedenlerle, araştırmanın bir parçası veya önceki vakaların tanımlanmasını içeren daha geniş bir salgın araştırması olmadıkça hastalardan rutin olarak kan alınmamalıdır.
Çiçek hastalığını ortadan kaldırma programı sırasında kullanılan Vaccinia aşısı da maymun çiçek hastalığına karşı koruyucuydu. Bazı ülkeler ve DSÖ, acil çiçek hastalığı (vaccinia) aşısı stoklarını bulundurmaya devam etmektedir. Maymun çiçek hastalığının önlenmesi için 2019'da onaylanan yeni ve daha güvenli üçüncü nesil vaccinia aşısı (modifiye edilmiş vaccinia Ankara aşısı olarak bilinir) henüz kamu sektöründe yaygın olarak bulunmamaktadır. Antiviral ajanlar da geliştirilmektedir.
DSÖ, bu noktada mevcut bilgilere dayanarak Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ne seyahat ve ticaret için herhangi bir kısıtlama önermemektedir.
Maymun çiçek hastalığı hakkında daha fazla bilgi için:
- Maymun çiçek hastalığı hakkında DSÖ bilgi sayfası:
- DSÖ'nün salgınlar ve diğer acil durumlarla ilgili haftalık bülteni, 39. hafta:
- OpenWHO'da maymun çiçek hastalığı çevrimiçi eğitimine giriş:
- Afrika'da maymun çiçek hastalığının yeniden ortaya çıkışı: One Health kavramını ve uygulamasını genişletmek için çağrı:
- İnsan maymun çiçeği - 40 yıl sonra, çiçek hastalığının ortadan kaldırılmasının istenmeyen sonucu: