Soylu bir aileye mensup olan Platon, M.Ö. 428 yılında Atina’da doğmuş ve iyi bir eğitim görmüştür. 20 yaşında Sokrates’le karşılaşınca felsefeye yönelmiş ve hocasının ölümüne kadar (M.Ö. 399) sekiz yıl boyunca öğrencisi olmuştur; hocası ölünce, diğer öğrencilerle birlikte Megara’ya gitmiş ama burada uzun süre kalmayarak önce Mısır’a geçti.
Karl Marx, 5 Mayıs 1818’de Almanya’nın Rhine Eyaleti’nin Trier kasabasında doğdu. Orta öğretimini Trier’de tamamladı. Bonn ve Berlin üniversitelerinde hukuk öğrenimi görürken tarih ve felsefeyle ilgilendi, Hegelci E. Gans’ın derslerini izledi. 1841’de “Demokritos’un ve Epikuros’un Doğa Felsefelerinin Farklılıkları” adlı doktora tezinde, dinin maddecilik açısından eleştirisini yaptı.
Ebu Nasır Muhammed İbn el-Farah el-Farabi, (İS. 870)’de Türkistan’da Farab yakınında küçük bir köy olan Vasic’te doğdu. Ebeveynleri aslen İranlı soyundandır, fakat ataları Türkistan’a göç etmişlerdir. 8. ve 13. yüzyıllar arasındaki İslam’ın Altın Çağı’nda yaşamış ünlü filozof ve bilim adamıdır.
12 Aralık 1916’da Hatay Reyhanlı’da doğdu. Hatay Lisesini bitirdi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe bölümüne girdi. Öğrenimini tamamlayamadan Hatay’a döndü. Bir süre ilkokul öğretmenliği ve nâhiye müdürlüğü, Tercüme Kaleminde reis muâvinliği yaptı. İstanbul Üniversitesi Edebiyât Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyâtı bölümünü bitirdi. Elâzığ Lisesinde Fransızca öğretmenliği yaptı (1942-45).
Ali Şeriati 23 Kasım 1933’te İran’ın Razavi Horasan Eyaleti’nin Sebzevar kentinde dünyaya geldi. Şeriati’nin babası ilerici milliyetçi bir öğretmen olan Muhammed Taki. Şeriati, eğitim yıllarında ilk kez İran’ın daha aşağı sınıflarından insanlarla tanıştı. Hem var olan fakat bilmediği yoksulluk ve zorluklarla hem de Batı felsefi ve siyasi düşüncesiyle tanışması bu dönemde gerçekleşti.
“Ne ararsan bulursun derde devadan gayrı.” dibace’yi yayınlama aşamasında Mustafa Everdi‘ye: Abi! Site kuruyoruz senden de yazı bekliyoruz dedim. O da: “Ne sitesi dostum” dedi. Ben de kültür, sanat, edebiyat… dedim. “La biz akıllanmayız!” dedi. “Millet arsa alıp site kuruyor, bina dikiyor, zengin oluyor” dedi gülerek. Evet, biz akıllanmayız, akıllanmayacağız.
Zamanın izinde yürüdüğümüz bu kadim yolculukta sizlerle beraber olmanın mutlulığunu yaşıyoruz. Sayfamızla ilgili her türlü, öneri, eleştiri ve düşüncelerinizi buradaki iletişim formunu doldurarak tarafımıza iletebilirsiniz. Her kesim ve türden fikre saygılı olarak ileteceğiniz yapıcı eleştiri ve önerileriniz için şimdiden teşekkürler.
Anadolu Selçuklu Sultanı 1. Alaeddin Keykubat, tamıtamına 800 yıl önce hem konaklama hem de ticaret yolunun güvenliğini sağlamak için İpek Yolu üzerinde Türkiye’nin hatta dünyanın en büyük kervansarayı olan Sultanhanı Kervansarayını inşa ettirdi.
Gelgör ki, bu kervansaray Aksaray‘ın Sultanhanı ilçesinde ahirömründe görmediği zulmü gördü, görmeye de devam ediyor. Şöyle ki: 800 yıl boyunca zamanın türlü musibetlerine surlarını siper ederek göğüs geren bu kervansarayın yaşlandığını, yıprandığını görünce içimiz cıız etti tabi. Birdenbire tarihe olan saygımızdan mütevellit ecdadımıza olan minnetimizi göstermek babında kolları sıvayıp dünyaya parmak ısırtacak restorasyona 2017 senesinde başladık. Kolay mı, restore etmek, kumdan kale yapmaya benzemez. Her bir çakıltaşını bile aslına uygun tamir etmek, yerine oturtmak bilgi, birikim ister, emek ister sabır ister ve dâhi tecrübe ister.
Biz üç kişilik bir aileyiz. Ben Muharrem, oğlum Neşet ve kedimiz Garip. Babam, Muharrem Ertaş‘ı hayranlıkla dinlermiş, ismimi o yüzden Muharrem koymuş. Ben de Neşet Ertaş‘ı sonsuz bir saygıyla dinliyorum ve oğluma Neşet ismini koydum. Garip mahlasını kullanırdı türkülerinde Usta. Kedimize Garip ismini koyma sebebim budur.
Japonların dünyanın en uzun yaşayan insanları olduğu bilinmektedir. Özellikle Okinawa adasının Ogimi köyü sakinleri 100 yaşının üzerine çıkmalarıyla ünlüdür. Hector Garcia ve Francesc Miralles bu köye giderek araştırma yapmışlar ve onların uzun yaşama sırrını öğrenmeye çalışmışlar. Sonunda bulgularıyla bu kitabı yazmışlar.
Kitabı epeydir kitapçılarda görüyordum. Ancak belli bir diyet ve yaşam tarzlarından bahsettiğini düşünerek almaya gerek görmüyordum. Bugün kızım okumuş, bana da verdi. Şöyle bir göz gezdireyim, nelerden bahsediyor diye elime aldım. Sandığımdan farklı ve faydalı bir kitap olduğunu gördüm. Ancak, burada bahsedilen Japon“ıkıgaı” hayat tarzının herkes tarafından tam anlaşılacağını sanmıyorum. Ama yanılıyor da olabilirim. Burada anlatılanların bir kısmını kendim çeşitli yollardan edindiğim bilgi ve tecrübelerle uyguluyordum. Kitap onlarla ilgili düşüncelerimin pekişmesine yardımcı oldu. Yani kitabı anlamak için biraz hayat tecrübesi de gerekir diye düşünüyorum.
Gelenek olmuş, Hacca niyet etme, yazılma çoğunlukla ileri yaşlara bırakılır. Bu hem maddi sebeplerden, hem de Hac dönüşü, insanın kendini daha çok disipline edebileceğini düşündüğü olgun yaşları uygun görmesinden. Ben de öyle yaptım. Ne bileyim Diyanet‘in kura sistemi ile yıllarımın geçip de, bir türlü sıramın gelmeyeceğini!… 11 yıl bitti ben hâlâ gitme umuduyla yaşarken yıl yıl yaş alıyorum. Hac bedenen güçlü olmayı gerektiren bir ibadet türü. Herhalde Diyanet her yıl daha da gençleşeceğimizi düşünüyor. Hesabın kitabın daha titizlikle yapılması gereken bir kurumda, kademeli olduğu söylenen bir kura sistemi akıl işi mi? Kainat kitabını okuyunca hiç tesadüf, şans görülebilir mi? Hiç bu açıdan bakamıyor Diyanet nedense. Milli Piyango bileti ve Hac çekilişi aynı mantıkta, kura ile. Birbirine zıt anlayışta iki kurumun kura konusunda ortak anlayışa sahip olması enteresan. Parası çok olan kur’asız da gidebiliyor, o da ayrı bir konu.
Kadın için doğru bir konum belirlemek; öncelikli olarak varlığın hangi zeminde ele alındığını tespit etmek, sonrasında ise bu varlık zemini içerisinde kadının mahiyetini tartışmaya açmakla mümkündür. Dolayısıyla meseleye yaratma konusundan başlamak gerekmektedir.
Kur’an-ı Kerim’de “yaratma”nın temeline konulan fiilleri incelediğimizde; bir değer ortaya koyma ilkesinin somutlaştığı ilk yaratma/yok iken varlığa çıkarma anlamına gelen“ibdâ‘”; hem yaratılan varlığın hem de bu varlığın meydana getirmesi beklenen eylemlerin gelişmeye dönük olması anlamını içeren “inşâ”; meydana getirilen varlığın hem şekilsel özellikler açısından hem de iç donanım açısından kâmil bir düzenlemeye sahip olmasını ifade eden “tesviye” ve ahirette insanın eylemlerinin sorumluluğunu taşımasına imkân verecek bir yapıya sahip olacağını ifade eden “i‘âde” kavramlarıyla karşılaşmaktayız.
Eski bir fotoğraf çıkarıyor kadın. Siyah-beyaz ama tertemiz. “Bak” diyor: “Bu bir düğünde çekilmiş. Bakalım hatırlayabilecek misin?”
Fotoğrafa eğiliyor adam. Gözlüklerini burnunun ucuna kadar indirip ince ince bakıyor. İlk bakışta eski bir ev ve önünde toplanmış kalabalık dikkat çekiyor. Herkes her tarafta. Tanıdık bir ev bu: Kambur Nine’nin Gannamat’taki taş evi. Ön duvarındaki taşların bir kısmı dökülmüş. Duvar yaralı bir yüz gibi duruyor. Kapısının alınlığında bir at nalı. Onun yanında kuru bir koç kafası. Boynuzları burma burma. Sol tarafta taş fırın: Ağzı açık. Her şey gibi çatıdaki kiremitler de eski. Kendi rengini kaybedeli yıllar olmuş. Evin altında iki incir ağacı: Yapraklarını dökmüş. Demek ki mevsim güz. Öndeki düzlüğün karşı ucunda başka bir evin duvarı gözüküyor. Bu iki bina arasındaki düzlük insanlarla dolu.
Fransız İhtilaliyle birlikte iktidarın yüzünü, bu demek görünülürlüğünü yavaş yavaş kaybetmeye başladığını söyleyebiriz. Yüzünü, dolayısıyla görünülürlüğünü yavaş yavaş kaybeden sadece iktidar değildi fakat. Michel Foucault‘nun Naissance de la prison-Surveiller et punir‘in ilk sayfalarında canlandırdığı sahneleri hatırlayın; cezanın, eziyetin, işkencenin canlı kanlı hayat bulduğu sahneleri. İktidarın kendisiyle birlikte uygulanışı da, bu demek ceza ve terbiye de görünülürlüğünü kaybetmişti söz konusu süreç sonrasında. Aslında bu suratsızlaşma süreçlerinin Fransadan yola çıkmalarını anlamak mümkün. Nitekim Rene Descartes insanın bir beden olmaktan çok (res extensa) bir zihin (res cogitans), belki de ve aslında sadece bir ruh olduğunu söyleyerek insan bağlamında iyi ya da kötünün hedefinin, uygulama alan ve zemininin neresi olduğunu, olması gerektiğini öğretmişti Fransızlara; haddizatında hepimize. Belki de kilisenin iğdiş ettiği bedenin iğdiş edilmesinin zihinsel temelini atıyor, aynısını rasyonalize ediyordu rasyonalistlerin modern öncüsü sadece. Yani yarım, daha doğrusu eksik kalan bir işi tamamlıyordu. Öyleyse hakiki ve kalıcı zevki, mutluluğu ve kaliteyi bedensel duyularda aramaması gereken insanı cezalandırırken, terbiye eder ve üzerken de beden çıkmalıydı devreden. Bu demek bedene takılıp kalmamak, dışardan içeriye değil, direk ruha inmek, demiri oraya atmak gerekiyordu. İçerden dışarıya ilerlemekti yeni, aslında o kadar da yeni olmayan konsept yani. Ve bütün bunlar bedeni daha iyi, daha sıkı ve daha etkin kontrol altında tutabilmek içindi aslında. Hedef son tahlilde bedendi yine de, ki düşünceler yürüyemez, fakat bedenler koşabilirlerdi bile. O halde sorun görünmeden içeri girmek, haddizatında girilmek istenilen içeriyi, ki öyle bir yer yoktu, öncesinde isteğe ve amaca uygun yaratmak, ardından içeriden dışarıya doğru ilerleyerek bedeni teslim almaktı. Ve bu çerçevede ilk adım, yani görünmemezlik, monarşi sonlandırılarak atıldıktan sonra ikinci adım, yani terbiye ve hizaya sokup hizada tutma, bu demek bedeni teslim alma, ya da çok kullanılan ve Martin Heidegger‘nın Platon‘dan ve aynısının mağara metaforu’ndan esinlenerek popularize ettiği bir kelimeyle ifade etmek gerekirse modern bireyi inşa (Bildung) etme süreci, Vicdan yaratılarak atıldı. Söz konusu sürecin başlatıldığı, haddizatında başlatılabilmesi için gerekli olan içerisinin, aslında olmayan, fakat gerekli olduğu için yaratılan içerisinin dibi, Derrida‘nın ifadesiyle, mealen, modern birey oyununun aynı oyunun hem içinde ve hem de dışında duran/kalan ve aynısının aynısını çekip çeviren olduğu sanılan sanal merkezi, dolayısıyla Johann Wolfgang von Goethe‘nin dünyayı en içinde bir arada ne tutar sorusunun olmayan bir çok cevabından sadece biridir. Vicdan, başka bir şey değil. Belki de görünmez bir Allah’a inanan ya da inanmayan insanın görünmez olmaya duyduğu ihtiyaç ve iştiyakı karşılamak, Allah’a benzemek, en azından ondan bir parça taşımak, yani Allahlaşmak, aslında Allahlaşamadığı, Allahlaşmaktan korktuğu için Allah’ın içimizdeki sesi olarak uydurduğu yalanın ismidir. Vicdan, kim bilir.