Solunum Sistemi Hakkında Otuz Hakikat
Hayati Bir Sistem Solunum sistemi, havadan oksijen alan ve kan dolaşımına taşıyan tüpler, keseler ve adalelerden oluşan bir ağdır. Kan, oksijeni bedendeki tüm hücrelere iletir ve hazmedilmiş yiyeceklerden enerji üretmek için kullanır. Hücreler tarafından yapılan karbondioksit atıkları, ters doğrultuda, hücrelerden yayarak solunum sistemine taşınır. Bireyin yaşamda kalması solunum sistemine bağlıdır, zira tüm hayati uzuvlarımızın çalışması […]
Hayati Bir Sistem
Solunum sistemi, havadan oksijen alan ve kan dolaşımına taşıyan tüpler, keseler ve adalelerden oluşan bir ağdır. Kan, oksijeni bedendeki tüm hücrelere iletir ve hazmedilmiş yiyeceklerden enerji üretmek için kullanır. Hücreler tarafından yapılan karbondioksit atıkları, ters doğrultuda, hücrelerden yayarak solunum sistemine taşınır.
Bireyin yaşamda kalması solunum sistemine bağlıdır, zira tüm hayati uzuvlarımızın çalışması için oksijen gerekir. Beyin hücreleri, oksijen olmadan yalnızca birkaç dakika sonra zarar görür ve vefat hakikatleşebilir.
Solunum ve Soluk: Fark Nedir?
Solunum, solunum sistemini, dolaşım sistemini ve doku hücrelerini kapsayan çok düzeyli bir süreçtir. Ne yazık ki, “solunum” sözcüğü, genellikle bir biyoloji talebesi için kafa karıştırıcı olabilen “soluk almak” yerine kullanılmaktadır. Teknik anlamda kullanıldığında, solunum terimi yalnızca soluk almaktan daha aşırısını ifade eder.
Solunum sırasında oksijen, burun veya ağızdan solunur ve ardından kan dolaşımı yoluyla doku hücrelerine nakledilir. Oksijen, hücrelerin içinde karışık bir kimyevi tepkine katılır. Bu tepkin, enerji, karbondioksit ve su üretir. Karbondioksit ve su, kan dolaşımı yoluyla akciğerlere taşınır ve soluk verilir.
Solunumun genellikle altta açıklandığı gibi dört harekâtı içerdiği söylenir.
–Solunum: Oksijen alınması ve karbondioksit verilmesidir.
-Dış Solunum: Akciğerler ve kan akımı arasında gaz metamorfozu; karbondioksit ters doğrultuda hareket ederken oksijen akciğerleri bırakır ve kan dolaşımına gider.
-Dahili Solunum: Kan akımı ve doku hücreleri arasındaki gaz metamorfozu; karbondioksit ters doğrultuda hareket ederken oksijen kan dolaşımına vazgeçer ve doku hücrelerine girer.
-Hücresel Solunum: Doku hücreleri içindeki oksijen ve karbonhidratlar arasındaki kimyevi tepkindir.
Havayolları ve Alveol Asılları
1. Solunum yolları, her biri akciğere giden, iki bronşlara giren soluk borusu ile başlar. Her bronş, daha dar bronşlar oluşturmak için tekerrür tekerrür ayrılınır ve daha sonra bronş ağacı ismi verilen bir yapı oluşturur.
2. Bronşiyoller, alveol denilen ufak hava keselerine yol açar. Tahlilcilerin çoğuna göre, erişkin bir akciğerde 300 ila 500 milyon alveol vardır.
3. Akciğerler, çok fazla hava kesesi kapsadığı için suda yüzebilir.
4. Her iki akciğerdeki tüm alveoller düzleştirilirse, takribî 160 metrekarelik bir alana sahip olunmaktadır.
5. Bir alveolun iç astarı, ince bir su katmanı ile kaplıdır. Alveol duvarından, kan dolaşımına tesirli bir biçimde oksijen gitmesini sağlar.
6. Bir alveolun astarındaki su molekülleri, yüzey gerilimi olarak öğrenilen bir güç yaratarak birbirlerini yakalatılır. Alveol solunumu sırasında küçüldüğünde, yüzey gerilimi çoğalır. Bu alveollerin çökmesini ve tekerrür genişlemelerini önler.
7. Alveol astarı, yüzey etkin madde olarak adlandırılan bir madde üretir. Yüzey etkin madde, alveollerin çökmesini önleyerek suyun yüzey gerilimini eksiltir.
Alveol, Kılcal Damar ve Kan Asılları
8. Bir alveolun yüzeyi, kılcallarla kaplıdır.
9. Kılcal damarların duvarı gibi, bir alveolun duvarı da yalnızca bir hücre katmanı kalınlığındadır. Bu, oksijenin alveollerden kılcal damarlara süratli bir biçimde emilimini ve kılcal damarlardan alveollere süratli bir biçimde karbondioksit salınımını sağlar.
10. Kırmızı bir kan hücresi, kanda oksijen taşıyan takribî 250 milyon hemoglobin molekülü kapsar. Her bir hemoglobin molekülü dört oksijen molekülü taşıyabilir. Her bir mikrolitre kanda, 4 ila 6 milyon kırmızı kan hücresi vardır.
Akciğer Asılları
11. Sağ akciğer, soldakinden daha büyüktür. Kalp, sivri ucunu bedenin sol tarafına doğru yönelterek akciğerler arasında yer alır. Kalbin konumu, sol akciğerde sağ akciğerden daha az yer kaplar.
12. Bir erişkin genellikle egzersiz yapmadığı zaman dakikada 12 ila 18 defa, ya da yirmi dört saatlik bir vakitte takribî 17.000 ila 26.000 defa soluk alır.
13. Toplam akciğer kapasitesi, bir erişkinde 4 ila 6 litre havadır. Erkekler genellikle bayanlardan daha fazla akciğer kapasitesine sahiptir.
14. Rahatsız olunduğunda, soluk almak için takribî 500 mL hava solunmaktadır. Bu kıymete, gelgit hacmi denir.
15. Gelgit hacminin takribî % 30’u alveollere erişmez ve hava yollarında kalır. Bu hava “ölü hava” olarak adlandırılır, zira alveollerde olmadığı için oksijen çıkarımı verimsizdir.
16. Çok eforlu solunumdan sonra dahi, akciğerlerde takribî 1000 ila 1200 mL hava kalır. Bu, artık hacim olarak öğrenilir.
17. Solunan hava bedenimizde su buğuyu kapsar. Her gün soluk vererek bedenimizden takribî yarım litre su kaybederiz.
Soluk Alma ve Soluk Verme Asılları
18. Diyafram, akciğerlerin altında katman eşi bir kastır. Diyafram ve kaburgalar arasındaki adalelerin her ikisi de soluk alma için kullanılır, ancak diyafram daha ehemmiyetli bir rol oynar. Diyafram rahatlatıldığında, yukarıya doğru kıvrılır ve kasıldıkça düzleşir.
19. Solunan hava, ciğerleri açmaz. Bunun yerine, soluk alma sırasında diyafram ve kaburgalar arasındaki adaleler büzülür, göğüs boşluğunun hacmini çoğaldırır ve akciğerleri sürükleyerek açar. Akciğerlerin içindeki artık hava dağılır ve bu vaziyet, akciğerlerin içindeki hava tazyikinin düşmesine neden olur. Bedenin dışındaki hava, genişletilmiş ciğerlerdeki havadan daha yüksek bir tazyik altındadır. Daha sonra burun ve ağız içine ve hava yollarından alt, ciğerlere doğru hareket eder.
Soluk verme sırasında diyafram ve kaburgalar arasındaki adaleler rahatlar, akciğerlerin hacimin ve havanın düşmesine neden olur.
20. Beyin sapındaki omurilik soğanı, bizi şuurlu bir karar vermeden solumak için teşvik eder.
21. Solunumun tetiklenmesinde, kandaki yüksek karbondioksit seviyesi düşük oksijen seviyesinden daha ehemmiyetlidir.
Hava Yollarından Havanın Geçişi Hakkında Reeller
22. Soluk borusunun tepesinde, gırtlak ismi verilen genişletilmiş bir alan bulunur. Gırtlak, ses tellerini kapsadığı için ses kablosu olarak da öğrenilir. Yemek borusu, mideye gıda taşır ve soluk borusunun arttaki boğazın arttan başlar. Yutkunduğumuzda, ufak dil olarak adlandırılan doku kapağı, boğulmaya neden olabilecek olan yutulan malzemelerin girişini önlemek emeliyle, soluk borusunun üstünü örtmek için alt doğru hareket eder.
23. Mukus, hava geçişleri tarafından yapılan hayati bir maddedir. Mukus, solunan leke ve bakterileri tutuklar ve ayrıca solunum yollarını ıslatır.
24. Hava yollarını astarlayan hücrelerde kirpikler denilen saç eşi uzantılar vardır.
25. Sigara içmek kirpiklere hasar vererek, mukusun birikmesine ve solunum yollarının tıkanmasına neden olur.
Aksırma ve Fotik Aksırma
26. Bir hapşırıktan salınan malzemenin, hareket ettiği azami süratin genellikle saatte 100 mil olduğu söylenir.
27. Aksırma, burundaki tahrişin yanı gizeme öbür etmenlere bağlı olabilir. Bazı insanlar karanlıkta durduktan sonra aydınlık bir etrafa girerken aksırır. Bu tip bir hapşırık, fotik hapşırık veya fotik hapşırık refleksi olarak öğrenilir.
28. İnsanların takribî % 20 ila % 30’unun fotik aksırma tecrübeleri yaşadığı düşünülmektedir.
29. Gözlerden beyne sinyal taşıyan asaba, optik asap denir. Birisi karanlık bir etraftan çok parlak bir etrafa geçerse, optik asap beyne elektrik sinyali yollayarak, göz küresinin iç kısmını hafif zarardan gözetmek için gözbebeğinin daralmasına neden olur.
30. Bazı migren ve sara olayları, nörolojik olarak fotik aksırmalarla iletişimli olabilir.