Laktoz intoleransı laktoz adlı doğal bir şeker tipini parçalayamamadır. Laktoz süt ve yoğurt gibi süt ürünlerinde sıklıkla bulunur. Bir kişi ince bağırsakları laktozu sindirmek ve parçalamak için yeterli laktaz enzimi yapmadığında laktozu tolere edemez duruma gelir. Bu durumda sindirilmeyen laktoz kalın bağırsağa geçer. Kalın bağırsakta normalde bulunan bakteriler sindirilmemiş laktozla etkileşime girip mide şişkinliği, gaz ve ishal gibi belirtilere yol açar. Bu duruma laktaz eksikliği denebilir.
Laktoz eksikliği özellikle Asya, Afrika, Amerikalı Kızılderili ve Akdeniz bölgesinden gelenlerde olmak üzere yetişkinlerde çok sıktır. Ulusal Sağlık Enstitüleri (National Institutes of Health) (NIH, 2012) uyarınca, Amerika'da 20 yaş üzerinde 30 milyon kişide laktoz intoleransı vardır. Bu durum ciddi değildir ama rahatsız edici olabilir.
Laktoz intoleransı genellikle süt veya laktoz içeren süt ürünlerini yedikten 30 dakika ila iki saat sonra gaz, mide şişkinliği ve ishal gibi gastrointestinal belirtilere yol açar. Laktoz intoleransı olan kişilerin bu ürünleri yemekten kaçınması veya yemeden önce laktaz enzimi içeren ilaçlar alması gerekebilir.
Tipler
Her birinin nedenleri farklı olan üç ana laktoz intoleransı tipi vardır:
Primer Laktoz İntoleransı (Yaşlanmanın Normal Sonucu)
Bu laktoz intoleransının en sık tipidir.
Çoğu kişi yeterli laktazla doğar. Bebeklerde annenin sütünü sindirmek için bu enzim gereklidir. Ancak, bir kişinin ürettiği laktaz miktarı zaman içinde azalabilir. Bunun nedeni kişiler yaşlandıkça daha farklı bir diyet yemeleri ve daha az süt içmeleridir.
Laktazın azalması zamanla olur. Bu tür laktoz intoleransı Asya, Afrika, Amerikalı Kızılderili veya Akdeniz kökenli insanlarda daha sıktır.
Sekonder Laktoz İntoleransı (Hastalık veya Hasar Görme Nedeniyle)
Çölyak hastalığı enflamatuar bağırsak hastalığı gibi intestinal hastalıklar veya ince bağırsağınızda cerrahi veya bir hasar görme laktoz intoleransına yol açabilir. Laktaz seviyeleri eğer altta yatan bozukluk tedavi edilirse normale dönebilir.
Konjenital veya Gelişimsel Laktoz İntoleransı (Bu Hastalıkla Doğma)
Çok nadir durumlarda, laktoz intoleransı kalıtsaldır. Kusurlu bir gen ebeveynden çocuğa geçebilir ve çocukta laktazın hiç bulunmamasına yol açabilir. Buna konjenital laktoz intoleransı denir.
Bebek annesinin sütünü tolere edemez. Anne sütü veya bir mama başlanır başlanmaz ishal oluşur. Eğer erken tanınıp tedavi edilmezse durum yaşamı tehdit edebilir. İshal, dehidratasyona ve elektrolit kaybına yol açabilir. Bu durum bebeğe süt yerine laktozsuz bir mama vererek kolaylıkla tedavi edilebilir.
Gelişimsel Laktoz İntoleransı
Bazen bir bebek prematüre doğduğunda gelişimsel laktoz intoleransı denen bir tür laktoz intoleransı gelişir. Bunun nedeni fetusta laktaz üretiminin en az 34 haftadan sonra yani geç dönemde başlamasıdır (Heyman, 2006)
Belirtiler
Laktoz intoleransının belirtileri tipik olarak bir süt ürünü yemek veya içmekten 30 dakika ila iki saat sonrasında başlar ve şunlar içerebilir:
- abdominal kramplar
- şişkinlik
- gaz
- ishal
- bulantı
Belirtiler hafif ila şiddetli arasında değişebilir. Şiddet ne kadar sık laktoz tüketildiğine ve kişinin ne kadar laktaz ürettiğine bağlıdır.
Tanı
Süt içtikten veya süt ürünleri içtikten veya yedikten kramplar, şişme ve ishal yaşıyorsanız doktorunuz laktoz intoleransı testi yapmak isteyebilir. Doğrulayıcı testler vücutta laktaz aktivitesini ölçer. Bunlar arasında şunlar vardır:
Laktoz İntoleransı Testi
Bu kan testi vücudunuzun yüksek laktoz seviyeleri içeren bir sıvıya reaksiyonunu ölçer.
Hidrojen Nefes Testi
Bu test laktozdan zengin bir gıda içtikten sonra nefesinizde hidrojen miktarını ölçer. Vücudunuz laktozu sindiremiyorsa bağırsaklarınızdaki bakteriler bunu parçalayacaktır. Bakterilerin laktoz gibi şekerleri parçalama işlemine fermantasyon denir. Fermantasyon hidrojen ve diğer gazları serbest bırakır. Bu gazlar emilir ve zamanla nefesle dışarı verilir. Eğer laktozu tam olarak sindirmiyorsanız, hidrojen nefes testi, nefesinizde normalin üzerinde bir hidrojen miktarı gösterir.
Dışkı Asiditesi Testi
Bu test daha sık olarak infantlar ve çocuklarda yapılır. Bir dışkı örneğindeki laktik asit miktarını ölçer. Bağırsaktaki bakteriler sindirilmemiş laktoz fermantasyon yaptığında laktik asit birikir.
Tedavi
Şu anda vücudunuzun daha fazla laktoz üretmesini sağlamanın bir yolu yoktur. Laktoz intoleransı tedavisi diyetten süt ürünlerini azaltmak veya tamamen çıkarmakla yapılır.
Laktoz intoleransı olan birçok kişi herhangi bir belirti yaşamadan yarım bardağa kadar süt içilebilir. Çoğu süpermarkette laktozsuz süt ürünleri bulunabilir. Ayrıca, tüm süt ürünlerinde bol miktarda laktoz yoktur. Halen bazı sert peynirleri (örneğin, Çedar, İsviçre peyniri ve Parmezan) veya kültür yapılmış süt ürünlerini (yoğurt gibi) yiyebilirsiniz. Düşük yağlı veya yağsız süt ürünlerinde de tipik olarak daha az laktoz vardır.
Reçetesiz bir laktoz enzimi, kapsül, hap, damlalar veya çiğnenebilir şekilde herhangi bir süt ürünü tüketmeden önce almak üzere sağlanmaktadır. Damlalar bir süt paketine de eklenebilir.
Laktoz intoleransı olan ve herhangi bir süt veya süt ürünü tüketmeyen kişilerde kalsiyum, vitamin D, riboflavin ve protein eksikliği gelişebilir. Kalsiyum takviyeleri almak veya doğal olarak kalsiyumdan zengin ya da kalsiyum bakımında takviye edilmiş gıdalar yemek önerilebilir.
Uzun Dönem
Belirtiler üst ve süt ürünleri diyetten çıkarılırsa geçer. Laktoz içerebilecek maddeleri saptayabilmek için gıda etiketlerini okumayı öğrenin. Süt ve krema dışında aşağıdakiler gibi sütten elde edilen içeriğe bakın:
- peynir altı suyu ve peynir altı suyu konsantresi
- kazein veya kazeinatlar
- kurutulmuş peynir
- peynir
- yağ
- yoğurt
- margarin
- kuru süt katı maddeleri veya tozu
- nugat
Süt içermesini beklemeyeceğiniz birçok madde aslında süt ve laktoz içerebilir. Örnekler arasında şunlar vardır:
- salata sosları
- donmuş waffle
- koşer olmayan yemeklik etler
- soslar
- kuru kahvaltılık tahıllar
- pişirme karışımları
- birçok hazır çorbalar
Süt ve süt ürünleri çoğu zaman işlenmiş gıdalara ilave edilir. Hatta bazı sütten olmayan kremalar ve ilaçlar süt ürünleri ve laktoz içerebilir.
Laktoz intoleransı önlenemez. Ancak laktoz intoleransı belirtileri daha az süt ürünü yiyerek önlenebilir. Laktoz intoleransı olan çoğu kişi bir belirti olmadan yarım fincana kadar süt içebilir. Az yağlı veya yağsız süt içme de az semptomla sonuçlanabilir. Badem, soya veya pirinç sütü gibi alternatif süt ürünlerini deneyin. Laktozu alınmış süt ürünleri de mevcuttur.