4. Haçlı seferi sırasında Konstantinapolis’e gelen Fransız tarihçi/şövalye Geoffroi de Villehardouin, 1204’te gerçekleşen doğu ve batı Hristiyanların arasındaki savaşı gözlemlemiş ve daha sonra da kaydettiklerini ‘Konstantinapolis’in fethi üzerine‘ isimli kitabında yayınlamıştır. Kitaptaki Konstantinopolis planı, bilinen en eski İstanbul planı olarak kabul edilmektedir:
Ben bu plana, Ayşe Yetişkin Kubilay’ın İstanbul Haritaları kitabında rastladım. Planda ilk dikkatimi çeken şeyler, Pera isminin 1200’lerde dahi geçiyor olmasıyla, Osmanlı’da kullanılmaya devam eden sur kapılarının yerleriydi.
Bu planın dışında, yine kitapta gördüğüm ve beni çok etkileyen iki alıntıyı burada belirtmeden geçemeyeceğim. İlki yine Fransız olan bir bilim adamından:
Diğer bütün kentler ölümlüdür, ama Konstantinapolis sanırım insanlar var oldukça yaşayacaktır. (Petrus Gyllius, 1490-1555)
İkincisi ise İtalyan gezgin/papaz Cristoforo Buondelmonti‘den (1385-1430):
Konstantinapolis’i hiç görmemiş olanlar kenti uzun uzun seyretti, çünkü bütün yeryüzünde bu kadar zengin bir kent bulunabileceği daha önce akıllarının köşesinden bile geçmemişti.
Kenti çepeçevre kuşatan o yüksek surlara, zengin burçlara, insan kendi gözleriyle görmese bu kadar çok olduklarına asla inanmayacağı o zengin saraylara ve yüksek kiliselere uzun uzun baktılar. Ve biliniz ki içlerinden bu görüntü karşısında tüyleri diken diken olmayan bir yiğit bile çıkmadı…