İRFAN DONAT
FAO Küresel Gıda Fiyat Endeksi, Aralık ayında gerilemesine rağmen 2021 yılını son 10 yılın zirvesinde kapattı.
Bitkisel yağlar ve şeker fiyatlarındaki geri çekilmenin etkisiyle küresel gıda fiyatları 4 aydır aralıksız yükselişinin ardından Aralık ayında hafif geriledi.
FAO Gıda Fiyat Endeksi Aralık'ta aylık bazda yüzde 0,9 gerileyerek 133.7 puan oldu. Endeks, yıllık bazda yüzde 23,1 arttı. Aralık ayında sadece süt ürünleri alt endeksi aylık artış kaydetti.
FAO'nun 2021 yılındaki gıda emtia fiyatları gösterge endeksinin ortalaması 125,7 oldu. Söz konusu endeksin 2020 ortalaması 98,1 idi. Bir bütün olarak 2021 yılına bakıldığında, tüm yıl boyunca ortalama FAO Gıda Fiyat Endeksi, 2020 yılının yüzde 28.1 üzerinde gerçekleşti.
FAO Hububat Fiyat Endeksi Aralık'ta aylık bazda yüzde 0,6 düşüşle 140,5 puan oldu. Buğday ihracat fiyatları, güney yarımkürede hasatların ardından artan arz ve yavaşlayan talep nedeniyle Aralık ayında düştü. Bununla birlikte, mısır fiyatları, güçlü talep ve Brezilya'da devam eden kuraklık endişeleri ile arttı. Sorgum fiyatları da kısmen mısır piyasalarının etkisiyle yükselirken, arpa fiyatları bir miktar geriledi. Uluslararası pirinç fiyatları da talebin yeniden canlanması ve para birimlerinin çeşitli ana tedarikçilerde ABD doları karşısında zayıflaması nedeniyle Aralık ayında yumuşadı. FAO Tahıl Fiyat Endeksi, yıllık bazda yüzde 27,2 artışla 2012'den bu yana kaydedilen en yüksek yıllık ortalama oldu. 2021'de mısır ve buğday fiyatları, özellikle büyük buğday ihracatçıları arasında, çoğunlukla güçlü talep ve daha sıkı arz nedeniyle, 2020 ortalamalarından yüzde 44,1 ve yüzde 31,3 daha yüksekti. Pirinç, 2021'de fiyatlarda düşüş kaydeden tek büyük tahıl oldu ve kotasyonlar 2020 seviyelerinin ortalama yüzde 4.0 altına düştü. Zayıflık, tedarikçiler arasındaki rekabeti artıran ve onları yüksek navlun maliyetlerinin ve konteyner kıtlığının talep üzerindeki etkisini fiyatları düşürerek karşılamaya yönelten, ihraç edilebilir bol miktarda pirinç mevcudiyetini yansıtıyordu.
FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, Aralık ayında ortalama 178,5 puan olarak gerçekleşti ve son zamanlardaki rekor seviyelere göre yüzde 3,3 azaldı. Düşüşte, zayıflayan palmiye ve ayçiçek yağı fiyatları etkili olurken, soya ve kolza yağı değerleri aylık bazda neredeyse değişmedi. Uluslararası palm yağı fiyatları, artan COVID-19 vakalarının etkisine ilişkin endişeler arasında düşük küresel ithalat talebini yansıtarak Aralık ayında düştü. Bu arada, uluslararası ayçiçek yağı fiyatları da talebin yavaşlaması nedeniyle zayıfladı. Buna karşılık, dünya soya ve kolza yağı fiyatları, büyük ölçüde sırasıyla Hindistan'dan gelen sıkı ithalat talebi ve uzun süreli küresel arz sıkılığı ile desteklenen gücünü korudu. Yılın tamamına bakıldığında ise 2021 için, FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, 2020'ye göre yüzde 65,8 artarak 164,8 puan ortalamaya ulaştı ve tüm zamanların yıllık en yüksek seviyesini gördü.
FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi Aralık'ta, aylık bazda yüzde 1,8 artarken, yıllık bazda yüzde 17,4 yükseldi. Aralık ayında, uluslararası tereyağı ve süt tozu fiyatları, yüksek küresel ithalat talebinin desteği ve Batı Avrupa ile Okyanusya'daki düşük süt üretiminden kaynaklanan sıkı ihracat tedarikleriyle birlikte artmaya devam etti. Düşük süt üretimine rağmen, üreticilerin alternatif süt ürünleri yerine peyniri tercih etmeleri nedeniyle Batı Avrupa'da peynir üretimi arttı ve peynir fiyatlarında marjinal bir düşüşe neden oldu. Yılın tamamına bakıldığında ise 2021'de FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi, yıl boyunca, özellikle Asya'dan gelen sürekli ithalat talebini ve önde gelen üretim bölgelerinden gelen sıkı ihraç edilebilir arzları yansıtarak, 2020'ye göre yüzde 16,9 artarak 119.0 puan ortalamaya ulaştı.
FAO Et Fiyat Endeksi Aralık ayında ortalama 111,3 puan olarak gerçekleşti. Kasım ayına göre marjinal olarak değişti ve bir önceki yılın değerinin yüzde 17,4 üzerinde gerçekleşti. Aralık ayında kümes hayvanı fiyatları, artan küresel ihraç edilebilir arzın etkisiyle düşerken, küçükbaş hayvan fiyatları Okyanusya'dan gelen arzın artmasıyla düştü. Bu arada, domuz eti fiyatları, Çin ithalatındaki düşüşten kaynaklanan devam eden aşağı yönlü baskının büyük üretici ülkelerde Noel öncesi satışların artmasıyla telafi edilmesi sonucu hafif de olsa üst üste altıncı ayında geriledi. Yılın tamamına bakıldığında ise 2021'de FAO Et Fiyat Endeksi, 2020'ye göre yüzde 12,7 artarak 107,6 puan ortalamaya ulaştı. Farklı kategoriler arasında fiyatlarda en hızlı artış küçükbaş eti, ardından büyükbaş ve kanatlı etleri olurken, domuz eti fiyatları marjinal bir düşüş gösterdi.
FAO Şeker Fiyat Endeksi Aralık'ta aylık bazda yüzde 3,1 düşüşle 116,4 puan ve beş ayın en düşük seviyesin egeriledi. Aralık ayındaki düşüş, birçok bölgede sınırlama önlemlerinin yeniden başlamasının ardından Omicron COVID-19 varyantının küresel şeker talebi üzerindeki etkisine ilişkin endişeleri yansıttı. Brezilya Reali'nin ABD doları karşısında zayıflaması ve düşük etanol fiyatları da Aralık ayında dünya şeker fiyatlarının düşmesine katkıda bulundu. Yılın tamamında FAO Şeker Fiyat Endeksi 2020'ye göre yüzde 37,5 arttı ve 2016'dan beri en yüksek olan ortalama 109,3 puana ulaştı. Yıl boyunca, küresel şeker talebinin güçlenmesi ve Brezilya'da üretimin azalmasına ilişkin endişeler fiyatlardaki artışı destekledi.