Kısa bir bakış
- Tanım: Tüm vücudu etkileyebilen ve küçük doku nodüllerinin (granülomlar) oluşumunun eşlik ettiği nadir inflamatuar damar hastalığıdır. Esas olarak yetişkinleri etkiler.
- Belirtileri: Başlangıçta çoğunlukla kulak burun boğaz bölgesinde belirtiler (örneğin burun akıntısı, burun kanaması, sinüzit, orta kulak enfeksiyonu) ve ayrıca genel şikayetler (ateş, gece terlemesi, yorgunluk vb.) görülür. Daha sonra eklem ve kas ağrıları, gözlerde, akciğerlerde ve böbreklerde iltihaplanma, uyuşukluk vb. gibi başka belirtiler ortaya çıkar.
- Tedavi: İmmünsüpresif ilaçlar (kortizon, metotreksat, azatiyoprin, siklofosfamid vb.), diğer aktif maddeler (örn. rituksimab). Ağır vakalarda plazmaferez (bir tür kan yıkama), gerekirse böbrek nakli.
- Nedenleri: Kesin nedeni bilinmeyen otoimmün hastalık. Genetik faktörler ve enfeksiyöz ajanlar rol oynayabilir.
- Teşhis: Tıbbi öykü, kan ve idrar testleri, görüntüleme prosedürleri, doku örneklerinin analizi (biyopsi)
Polianjiitli granülomatoz (Wegener hastalığı): Tanım
Polianjiitli granülomatoz (eski adıyla: Wegener hastalığı), küçük doku nodüllerinin (granülomlar) oluşumunun eşlik ettiği, kan damarlarının (vaskülit) nadir görülen bir iltihabıdır. Bunlar kısmen kan damarlarının yakınında, kısmen de onlardan uzakta gelişir.
“Granülomatozis” terimi, oluşan doku nodüllerini (=granülomları) ifade eder. “Polianjiit” birçok damarın iltihaplanması anlamına gelir.
Akciğerler veya böbrekler etkilendiği anda tehlikeli hale gelir. Aşırı durumlarda bu, akut akciğer kanamasına veya akut böbrek yetmezliğine yol açabilir. Her iki komplikasyon da ölümcül olabilir.
Yeni isim
Polianjiitli granülomatoz, 2011 yılına kadar Wegener hastalığı (Wegener granülomatozu veya Wegener granülomatozu olarak da bilinir) olarak biliniyordu. Amerika ve Avrupa romatizma dernekleri tarafından önerilen isim değişikliği, eski adaşı Friedrich Wegener'in Nasyonal Sosyalist dönemdeki tartışmalı rolüne dayanmaktadır.
ANCA ile ilişkili vaskülit
Bu hastalık grubu aynı zamanda mikroskobik polianjiit ve polianjiitli eozinofilik granülomatozu (EGPA, daha önce Churg-Strauss sendromu olarak biliniyordu) içerir.
Sıklık
Polianjiit ile birlikte granülomatoz nadirdir. Her yıl bir milyon kişiden sekiz ila on tanesi bu hastalığa yakalanır (insidans). Bu, Avrupa, ABD ve Avustralya'dan alınan verilere dayanmaktadır. Etkilenen toplam insan sayısı (yaygınlık) ülkeden ülkeye değişmektedir. Milyon kişi başına 24 ila 160 civarındadır.
Hastalık her yaşta ortaya çıkabilir. Ancak en sık yetişkinler etkileniyor: Tanı anında ortalama yaş 50 ile 60 arasındadır. Erkekler ve kadınlar yaklaşık olarak eşit sayıda etkilenmektedir.
Polianjiitli granülomatoz çeşitli organ sistemlerini etkileyebilir. Hangi organların etkilendiği ve ne ölçüde hastadan hastaya farklılık gösterir.
Ayrıca Wegener hastalığının belirtileri genellikle hastalık ilerledikçe değişir: hastalık daha fazla yayılmadan ve bazen hayati organlara yayılmadan önce genellikle ilk aşamalarda kulak, burun ve boğaz bölgesi etkilenir.
Erken dönemdeki semptomlar
Hastalığın başlangıcında genellikle kulak, burun ve boğaz bölgesi etkilenir. Burun bölgesindeki yaygın semptomlar şunlardır:
- Sürekli akan veya kronik olarak burun tıkanıklığı olan (kanlı) rinit
- burun kanaması
- Burunda kahverengimsi kabuklar
Burundan başlayarak polianjiitli granülomatoz (Wegener hastalığı), paranazal sinüslere daha da yayılabilir ve orada iltihaba (sinüzit) neden olabilir. Çene veya alın bölgesindeki lokalizasyonu zor olan ağrı buna işaret edebilir.
Hastalık daha da yayılırsa orta kulak iltihabı (otitis media) gelişebilir. Bu öncelikle bazen baş dönmesiyle birlikte şiddetli kulak ağrısıyla karakterizedir. Aşırı durumlarda, polianjiitli granülomatoz işitme kaybına (sağırlık) bile yol açabilir.
Ülserler sıklıkla ağız ve burunda oluşur. Boğaz enfeksiyonları da daha sık görülür.
Hastalık ilerledikçe belirtiler
Hastalık ilerledikçe inflamatuar semptomlar vücutta daha da yayılabilir. En çok etkilenenler
- alt solunum yolu: Nefes borusunda ses telinin altında daralma (subglottik stenoz) ve akut nefes darlığı gelişebilir. Genellikle akciğerlerde (şiddetli) bir etkilenme vardır; örneğin en küçük kan damarlarında iltihaplanma (pulmoner kılcal iltihabı), akciğerlere kanama (alveolar kanama), kanlı balgam ve nefes darlığı şeklinde.
- Böbrekler: Granülomatozis hastalarının çoğunda renal korpüsküller iltihaplanır (glomerülonefrit). Bunun klasik belirtileri idrarda kan ve protein, yüksek tansiyon (hipertansiyon) ve dokuda su tutulmasıdır (ödem). Ağır vakalarda böbrek yetmezliği gelişir.
- Gözler: Polianjiit (Wegener hastalığı) ile birlikte görülen granülomatozun seyrinde, gözlerde iltihap, ağrı ve görme bozuklukları (görme kaybı) meydana gelebilir. Gözün arkasındaki granülomlara bağlı olarak göz içine kanama ve göz küresinin dışarı çıkması (ekzoftalmi) bazen dışarıdan görülebilmektedir.
- Cilt: Ciltte nokta şeklinde kanamalar görülebilir. Geniş renk değişikliği ve ülserler de mümkündür. Orta büyüklükteki kan damarları etkilenirse, özellikle el ve ayak parmaklarında (kangren) doku lokal olarak ölebilir (nekroz).
Daha nadiren kalp (örn. miyokardit ile) ve/veya gastrointestinal sistem (ülser, kanama vb. ile) etkilenir.
Polianjiitli granülomatoz: tedavi
Diğer birçok hastalıkta olduğu gibi polianjiitli granülomatoz ne kadar erken fark edilirse başarılı tedavi şansı da o kadar artar.
Akut tedavi
Akut tedavinin amacı semptomları ortadan kaldırmak ve hastalığın remisyonunu sağlamaktır. Wegener hastalığının akut tedavisinin tipinin belirlenmesinde hastalığın ciddiyeti büyük rol oynar: Önemli olan hayati organların (böbrekler gibi) etkilenip etkilenmediği ve/veya hayati tehlikenin olup olmadığıdır.
Yaşam tehlikesi veya hayati organların etkilenmesi yok
Yaşam tehlikesi veya hayati organların etkilenmesi
Akciğerler veya böbrekler gibi organlar hastalıktan zaten etkilenmişse veya hayati risk mevcutsa, agresif immünosüpresif kombinasyon tedavisi endikedir: Doktorlar, siklofosfamid veya yapay olarak üretilen antikor rituksimab ile kombinasyon halinde glukokortikoidleri ("kortizon") reçete eder.
2022'den bu yana AB ve İsviçre'de polianjiitli granülomatozun tedavisi için yeni bir aktif madde onaylandı: Avacopan. Enflamasyonu teşvik eden bir kompleman faktörünün (bağışıklık sisteminin proteini) kenetlenme bölgelerini (reseptörler) bloke eder. Avacopan, hastalığın ciddi vakalarında kortizon ve rituximab veya siklofosfamid ile kombinasyon halinde düşünülür.
Bu karmaşık prosedürde kan hastanın vücudundan bir infüzyon tüpü aracılığıyla alınır ve plazmaferez cihazına beslenir. Bu, bir santrifüj kullanılarak kanın sıvı bileşenini (kan plazması veya kısaca plazma) içinde çözünmüş maddelerle katı bileşenlerden (kırmızı kan hücreleri vb.) ayırır ve bunun yerine bir elektrolit ve elektrolit karışımı içeren bir sıvı koyar. hidrojen karbonat. Daha sonra kan hastanın vücuduna geri verilir.
Hepsinin amacı: Plazmaferez aynı zamanda polianjiitli granülomatozda (Wegener hastalığı) inflamatuar süreçlerde yer alan plazmadaki antikorları da ortadan kaldırır.
Bakım tedavisi (remisyonun sürdürülmesi)
Akut tedavi hastalığı durma noktasına getirdiyse (remisyon), bunu en az 24 aylık idame tedavisi takip eder. Amaç, akut tedaviyle elde edilen semptomlardan kurtulmanın uzun vadede sürdürülmesidir.
Düşük doz kortizon, azatiyoprin, rituksimab, metotreksat veya mikofenolat mofetil ile kombinasyon halinde kullanılır. Bu tür etken maddelere karşı intolerans varsa alternatif olarak leflunomid verilebilir. Azathiprin ve metotreksat gibi bir bağışıklık bastırıcıdır.
İdame tedavisi kotrimoksazol ile desteklenebilir. İki antibiyotiğin (trimetoprim ve sülfametoksazol) bu kombinasyonu, nüksetme riskini azaltabilir ve immünosupresanların dozunu azaltabilir.
Tekrarlanan tedavi
Tüm tedavi önlemlerinin yalnızca semptomları hafifletebileceğini unutmamak önemlidir. Wegener hastalığının tedavisi yoktur.
Ayrıca sıklıkla nüksetmeler meydana gelir. Daha sonra tekrarlanan tedavi gereklidir. Uzmanlar sıklıkla önceki tedavideki aktif maddenin değiştirilmesini (örneğin rituksimab yerine siklofosfamid) önermektedir.
Polianjiitli granülomatoz: prognoz
Zamanında ve uygun tedavi ile polianjiitli granülomatozda inflamasyonun yayılması önlenebilir. Etkilenenlerin yaklaşık üçte ikisinde semptomlar tamamen ortadan kalkar.
Ancak hastalık sıklıkla zamanla tekrar ortaya çıkar. Bu tür nüksetmeler her seferinde immünsüpresif kombinasyon tedavisi gerektirir.
Ölümlülük
İmmünsüpresif tedavinin uygulamaya konması, polianjiitli granülomatozisin prognozunu sürekli olarak iyileştirmiştir. Uzun vadeli çalışmalara göre, etkilenenlerin ölüm oranı normal popülasyona göre sadece biraz daha yüksek, hatta aynı seviyede.
Ancak ilk yıldaki ölüm oranı (erken ölüm) oldukça yüksektir (yaklaşık yüzde 11). Etkilenenler, hastalığın kendisinden ziyade (yoğun bağışıklık baskılayıcı tedavinin tercih ettiği) enfeksiyonlardan daha sık ölüyor.
Polianjiitli granülomatoz: nedenleri
Bu arıza muhtemelen diğer faktörlerle birlikte ortaya çıkan genetik faktörlerden kaynaklanmaktadır. Uzmanlar, burun mukozasının Staphylococcus aureus gibi bakterilerle enfeksiyonunun tetikleyici bir faktör olduğunu düşünüyor. Bakterilerin bazı kısımları belirli bağışıklık hücrelerini aktive edebilir ve bu da vücudun kendi hücrelerine karşı aşırı bir bağışıklık reaksiyonunu tetikleyebilir.
Polianjiitli granülomatoz (Wegener hastalığı): Tanı
Wegener hastalığından şüpheleniliyorsa mümkün olduğunca hızlı ve dikkatli bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır. Bu, polianjiitli granülomatozun gerçekten mevcut olması durumunda hızlı tedaviyi mümkün kılar.
Tıbbi geçmiş
Doktor öncelikle tıbbi geçmişinizi (anamnez) alacaktır. Bu size belirtilerinizi ayrıntılı olarak tanımlama fırsatı verir. Fark ettiğiniz herhangi bir şeyi belirtmekten çekinmeyin. Sizin için önemsiz veya önemsiz görünebilecek küçük ayrıntılar bile doktorunuzun belirtilerinizin nedenini bulmasına yardımcı olabilir. Doktor ayrıca aşağıdaki gibi sorular sorabilir:
- Değişiklikleri (örn. doku nodülleri) ilk ne zaman fark ettiniz?
- Başka semptomlar fark ettiniz mi?
- İdrarınızda kan olduğunu fark ettiniz mi?
- Öksürdüğünüzde veya örneğin spor yaparken nefesiniz arttığında ağrınız oluyor mu?
Kan testi
Kural olarak, şüpheli tanıyı açıklığa kavuşturmak için önce bir kan testi yapılır.
Granülomatoz hastalarında sıklıkla kanda yüksek inflamasyon seviyeleri görülür: ESR (kan sedimantasyon hızı), CRP (C-reaktif protein) ve lökositler (beyaz kan hücreleri).
Diğer yaygın anormallikler örneğin eritrosit (kırmızı kan hücresi) değerlerinde azalma, trombosit (trombosit) değerlerinde artış ve böbrek değerlerinde artıştır.
idrar tahlili
İdrar testleri ayrıca böbrek tutulumuna dair göstergeler de sağlayabilir; örneğin idrarda protein tespit edilebilirse. İdrarda yüksek kreatinin düzeyi böbrek zayıflığını (böbrek yetmezliği) gösterir.
Görüntüleme prosedürleri
Akciğer istilasındaki patolojik değişiklikler röntgen görüntülerinde (göğüs röntgeni) veya bilgisayarlı tomografi kullanılarak görselleştirilebilir. Ancak bu tür anormalliklerin Wegener hastalığı dışında da nedenleri olabilir. Daha sonra bir doku örneği (biyopsi) kesinlik sağlar.
Böbreklerin durumu ultrason kullanılarak daha ayrıntılı olarak değerlendirilebilir.
Doku örnekleri
Burun mukozası, deri, akciğerler veya böbrekler gibi etkilenen bölgelerden alınan doku örnekleri (biyopsiler) oldukça bilgilendiricidir. Tipik patolojik değişiklikler (atardamar duvarlarında veya damarların çevresinde doku kaybıyla birlikte granülomatöz iltihaplanma) bulunursa, bu, polianjiit (Wegener hastalığı) ile granülomatoz tanısını doğrular.