-
ORUCUN MANASI
1. Orucun mukaddes İslam şeriatında manası, insanın gün boyu (fecrin doğuşundan akşama kadar) Allahın emrine itaat etme kastıyla yemekten, içmekten ve ayrıntıları daha sonra söylenecek olan işlerden kaçınmasıdır.
- ORUCUN ÇEŞİTLERİ:
2-Bir bakış açısıyla oruç dört çeşittir:
-Vacip oruç. Ramazan ayının orucu gibi.
-Sünnet oruç. Recep ve şaban ayının orucu gibi.
-Mekruh oruç. Aşura gününün orucu gibi.
-Haram oruç. Ramazan (şevval ayının ilk günü) ve kurban bayramı(Zilhicce ayının onuncu günü) günlerinin orucu gibi.
VACİP ORUÇLAR
3- Vacip oruçlar şunlardan ibarettir:
-Mübarek Ramazan ayının orucu.
-Kaza orucu.
-Keffare orucu.
-Baba ve annenin kaza oruçları.
-Adak, ahit ve yemin yoluyla vacip olan sünnet oruçlar.
-İtikafın üçüncü gününün orucu.
-Hactaki kurban yerine tutulan oruç.*
*Eğer hacı, hacta kurban kesmeğe gücü yetmez ve borç alarak kurban kesmeside mümkün olmazsa on gün oruç tutması gerekir. Bu on günün üç gününü hacta ve yedi gününüde kendi memleketinde tutar.
AŞURA GÜNÜNÜN ORUCU
4. Acaba aşura günü oruç tutmak caiz midir?
Cevap: Mekruhtur
SUKUT ORUCU
5. Ben sukut orucunun tutulmasının haram olduğunu duydum. Ama bazıları adak adanırsa bunun helal olduğunu söylüyorlar.Acaba bu söz doğru mudur?
Cevap: Haramdır
KADIN VE ÇOCUĞUN ORUCU
6. Haram oruçları şöyle sayıyorlar: Kadının kocasının hakkına zarar verdiği orucu tutması, çocuğun babasına ve annesine eziyet etmesine neden olan orucu tutması v.b. Sorum şu ki, bu oruçlar sadece sünnet olurlarsa mı böyledir, yoksa vakti geniş olan vacip oruçlar içinde bu durum geçerli midir?
Cevap: Bu durum vacip oruçları kapsamaz.
-
-
-
-
-
-
-
-
RAMAZAN BAYRAMI NAMAZI
GAYBET ZAMANINDA BAYRAM NAMAZI
249. Sizce Kurban, Ramazan ve Cuma namazları hangi farz türündendir?
Cevap: Günümüzde Kurban ve Ramazan bayramlarının namazları farz değil, müstehaptır. Ancak, Cuma namazı farz-ı tahyirîdir.
ATANMAYAN BİRİSİNİN BAYRAM NAMAZINA İMAMLIK YAPMASI
250. Acaba Veliyi Fakin hükümet yetkisinin olduğu zamanımızda kurban ve ramazan bayramı namazlarını sadece onun tarafından atanan kişiler mi kıldırabilir, yoksa cami ve benzeri yerlerde ki camaat imamları da bayram namazı kıldırabilirler mi?
Cevap: Veliyi Fakin tarafından atanmayan şahısların vurud kastı olmaksızın sevap alma ümidiyle bu namazı kıldırmalarının sakıncası yoktur. Elbette Veliyi Fakih tarafında atananlardan başkasının bu namazı kıldırmaması daha iyidir.
CAMİ İMAMLARI TARAFINDAN BAYRAM NAMAZININ KILDIRILMASI
251. Geçmişte cemaat imamlarının her biri Ramazan bayramının namazını kendi camilerinde kıldırıyordu; şimdi de bayram namazlarının cemaat imamları tarafından kılınması caiz midir?
Cevap: Veliyy-i fakih tarafından izinli olan temsilcilerin bayram namazı kıldırmaları, yine veliyy-i fakih tarafından atanan Cuma imamlarının günümüzde bayram namazını cemaatle kıldırmaları caizdir. Ancak, diğerleri bayram namazlarını ihtiyaten münferit olarak kılmalıdırlar. Ama hadislerde emrolduğu kastıyla değil de, bel-ki sevabı olur diye cemaatle kılınırsa sakıncası yoktur. Evet; maslahat gereği şehirde bir bayram namazı kılınması gerekirse, bayram namazını veliyy-i fakih tarafından atanmış olan Cuma imamı dışında birinin kıldırma-ması daha iyidir.
RAMAZAN BAYRAMI NAMAZINDAN ÖNCE İKAMET OKUMA
252. Ramazan bayramı için ikâmet getirmek gerekir mi?
Cevap: Ramazan bayramı için ikâmet getirilmez.
253. Cemaat imamı, Ramazan bayramı namazında ikâmet getirirse onun ve diğer namaz kılanların namazlarının hükmü nedir?
Cevap: Bu, cemaat imamı ve memumların namazlarının sıhhatine zarar vermez.
CUMA YADA BAYRAM NAMAZININ İKİNCİ REKATINA YETİŞME254. Eğer birisi ramazan bayramı veya kurban bayramı namazlarının yada Cuma namazının ikinci rakatına yetişirse vazifesi nedir?
Cevap: Namazın geriye kalanını kendisi tamamlasın.
BAYRAM NAMAZININ KUNUTLARINI ARTTIRMA VEYA EKSİLTME
255: Bayram namazlarının kunutunun eksik veya fazla olması namazı batıl eder mi?
Cevap: Eksik veya fazlalıktan maksat kunutları uzun yada kısa okumaksa bu iş namazın batıl olmasına neden olmaz. Ama eksik veya fazlalıktan maksat kunut sayılarını azaltıp çoğaltmaksa, kunutların sayısını fıkıh kitaplarında yazıldığı şekilde yerine getirmelidir.
BAYRAM NAMAZININ KUNUTUNDA ŞÜPHE ETME
256. Eğer birisi kurban veya ramazan bayramının kunutunu dört kere mi yoksa beş kere mi yaptığında şüphe ederse namazının hükmü ne olur?
Cevap: Eğer kunutun yeri geçmemişse az olan sayıya göre hareket etmelidir.
VAHDETİ KORUMAK İÇİN BAYRAMI ERTELEME
257. Acaba vahdeti korumak için bayram namazını bir gün sonraya erteleyebilir miyiz? Ayrıca bazı hadislerde de bayram namazının ikinci ve üçüncü gün kılınabileceğinin söylendiğini de göz önünde bulundurun.Cevap: Her halükarda sevap alma ümidiyle bayram namazının ikinci gün kılınmasının sakıncası yoktur.
RAMAZAN BAYRAMI NAMAZININ KAZASI
258. Ramazan bayramı namazının kazası var mıdır?
Cevap: Kazası yoktur.
-
- KİRALIK ORUÇ
YAŞAYAN BİRİSİNDEN TARAF ORUÇ KAZA ETME
308. Babamın boynunda bir miktar kaza namazı var, ama onları kılmağa gücü yok. Acaba babam yaşadığı halde evin büyük oğlu olarak onun kılamadığı namazları kaza etmem veya birisine kazasını kıldırmam caiz midir?
Cevap: Yaşayan birisinden taraf namaz kılınması veya oruç tutulması caiz değildir.
BABANIN MİRASINDAN KAZA ORUÇLARINI TUTTURMAK İÇİN BİR MİKTARINI ALMA
309. Birisi ölürse ve kendisinden geriye sadece çocuklarının oturduğu bir ev kalırsa ve aynı zamanda kendisinin biraz kaza namazı ve orucu varsa, ama büyük oğlu günlük işlerinin yoğunluğundan dolayı bunların kazasını yapacak durumda değilse, acaba bu ibadetlerin kazasını başkasına yaptırmak için oturdukları evi satmaları vacip midir?
Cevap: Sorudaki durumda ev varislerindir ve onu satmaları vacip değildir. Ama babanın kazaya kalan namaz ve oruçları eda etmek her halükarda büyük oğula vaciptir. Elbette eğer vefat eden şahıs namaz ve oruçlarının bıraktığı mirastan kıldırılmasını vasiyet ederse ve bu iş için harcanacak ücret şahsın mallarının üçte birisinden çok olmazsa bu durumda kalan malın üçte biri bu iş için harcanmalıdır.
BÜYÜK OĞLUN VASİYET EDİLEN GÜNLERLER İLGİLİ VAZİFESİ
310. Ben babamın büyük oğlu olduğumdan dolayı onun geriye kalan namaz ve oruçlarını kaza etmek benim vazifemdir. Eğer babamın boynunda birkaç yıl kaza olmasına rağmen benim bir yıllı namaz ve oruçlarımı kaza edin derse benim vazifem ne olur?
Cevap: Eğer vefat eden şahıs kazalarının bıraktığı malın üçte birinden alınarak yerine getirilmesini vasiyet ederse mirastan alınarak birsi kiralanarak bu ibadetleri kaza ettirmek caizdir. Eğer boynundaki kazalar vasiyet ettiği miktardan daha fazla ise size kazalarının tamamını yerine getirmek vaciptir. İsterseniz birsini bu iş için kendi malınızdan ücretini vererek kaydıyla kiralayabilirsiniz.
VEFAT EDENİN MALLARININ KALAN KAZA ORUÇLARIN ÜCRETİNE YETMEMESİ
311. Bir şahıs vefat etmiş ve erkek çocukları olmadığı halde boynunda kaza namaz ve oruçları bulunmaktadır. Kendisinden bir miktar mal kalmıştır ve o mal sadece ya orucun kazası veya namazın kazası için yeterlidir. Bu durumda namazın mı kazası önceliklidir, yoksa orucun mu?
Cevap: Oruç ve namaz arasında bu açıdan fark yoktur ve varislere bu kalan malı onun kazaları için harcamak vacip değildir. Ama şahıs malının kazaları için kullanılmasını vasiyet etmişse bu durumda malının üçte birinin yettiği kadar namaz ve oruçları kaza ettirilmelidir.
BÜYÜK OĞLUN BABANIN KAZA ORUÇLARI İÇİN BİRİSİNİ KİRALAMASI
312. Acaba büyük oğul babasının kaza oruçlarını yerine getirmesi için birisini kiralamak isterse mirastan harcayabilr mi?
Cevap: Hayır, büyük oğlun kendisi bu oruçları kaza etmeli veya kendi malından harcayarak birisini kiralamalıdır. Eğer baba vasiyet etmemişse kalan mirastan bu iş için harcama yapmağa hakkı yoktur.
ADAK VE YEMİN KEFFARESİ VARKEN KİRALIK ORUÇ TUTMAK
313. Acaba boynunda adak ve yemin keffaresi olan birisi kiralık oruç kabul edebilir mi?
Cevap: Sakıncası yoktur.
KAZA YA KEFFARE ORUCU BOYNUNDA OLANIN KİRALIK ORUÇ KABUL ETMESİ
314. Acaba boynunda kaza yada keffare orucu olan birisi başkasının orucunu parayla veya parasız kabul edebilir mi?
Cevap: Parayla sakıncası yoktur, ama parasız sakıncalıdır.
VEKİL YADA KİRALANAN ŞAHSIN KAZAYI YAPMAMASI
315. Bir şahıs bazı insanlar tarafından başkalarının kaza namaz ve oruçlarını yerine getirecek birilerini bulması için vekil ediliyor. Bu şahıslardan kıldıracağı namaz ve tutturacağı oruçların ücretini ödemek için bir miktar para alıyor ama bu paralarları yerine ulaştırmıyor ve kendisi harcıyor. Şu anda bu şahıs yaptığı bu işten dolayı pişman olmuştur ve bu işin vebalinden kurtulmak istemektedir. Acaba bu ibadetleri yapmaları için birilerini kiralaması mı gerekir yada şu anki değeri üzerinden bu paraları sahiplerine iade mi etmelidir, yoksa sadece aldığı para miktarınca mı borçludur? Eğer bu şahsın kendisi bu namaz ve oruçları yerine getirmesi için kiralanmış olsa ve bunları yerine getirmeden vefat etse vazife ne olur?
Cevap: Eğer birisi başka birisinin oruç veya namazlarını eda ettirmek için vekil olmuş ve vekalet süresi sonuna kadar bu işi yapamamışsa almış olduğu parayı geri vermekle yükümlüdür. Eğer vekalet süresi sona ermemişse isterse elindeki parayla bu iş için birilerini kiralayabilir veya parayı sahiplerine iade edebilir. Eğer bu süre içerisinde para değer kaybetmişse ihtiyatı vacip gereği karşılıklı bu fark üzerine anlaşmaları gerekir. Ama namaz veya oruç için kiralanan şahsa gelince eğer bu işi yapması için kendisi kiralanmışsa işi yapmadan ölürse yapılan anlaşma iptal olur ve almış olduğu paralar geriye kalan mirasından ödenmesi gerekir. Elbette bu işi bizzat kendisinin yapması şart değilse bu ibadetlerden dolayı borçlu sayılır ve varisleri ondan geriye kalan mallardan birisini kiralamalı ve bu ibadetleri yaptırmalıdırlar. Ancak bu durum şahıstan geriye bir şeyler miras kalmışsa söz konusudur. Aksi takdirde varislerin herhangi bir sorumlulukları yoktur.
KİRALIK TUTULAN ORUCU BOZMANIN KEFFARESİ
316. Eğer bir şahıs başkasının ramazan orucunun kazasını tutmak için kiralanır ve o şahıs orucu tutup öğleden sonra bozarsa boynuna keffare vermek vacip olur mu, olmaz mı?
Cevap: Keffare ona vacip olmaz.
KAZA ORUCU İÇİN VARİLER DIŞINDA BİRİLERİNE VASİYET ETME
317. Bir şehit arkadaşlarından birisine ihtiyat gereği kendisinden taraf birkaç gün oruç tutmalarını vasiyet etmiş. Ama şehidin ailesinin bu tip meselelerle bir ilgileri yok ve bu vasiyetin onlara söylenmesi mümkün değildir. Şehidin arkadaşı içinse oruç tutmak sıkıntılıdır. Acaba bu meseleyi halletmenin başka bir yolu var mıdır?
Cevap: Eğer şehit, dostunun bizzat kendisinin onun için oruç tutmasını vasiyet etmişse bu konuda şehit ailesinin herhangi bir sorumluluğu yoktur. Eğer kendisine vasiyet edilen şahıs için de oruç tutmak meşakkatliyse bu orucu tutma vazifesi ondan kalkar.
-
-
KEFFARENİN VACİPLİĞİ VE YERLERİ
318. Orucu batıl eden işler her ne zaman bilerek yapılırsa kazaya ilave olarak insanın boynuna keffareyi de vacip eder.
319. Her kim ramazan ayı gecesinde cenabet olur ve nasılsa sabah ezanına kadar uyanırım diyerek uyur ve ezana kadar uyanmazsa o günün orucunu kaza etmesi vacip değildir.
320. Şer'i hükmü bilmediğinden dolayı orucu batıl edecek bir şey yaparsa (Örneğin ilaç içmenin orucu batıl ettiğini bilmediğinden oruçluyken ilaç içerse) orucu batıldır ve o günü kaza etmesi gerekir. Ama keffare ona vacip olmaz.
321. Başkalarının oruçlu şahsı oruç yemek zorunda bırakması veya boğulan birisini kurtarmak zorunda kalması gibi oruç yemeği caiz veya vacip kılan bir durum oluşursa, bu durumda oruçlunun boynuna keffare vermek vacip olmaz, ama o günü kaza etmesi gerekir.
322. İslam şeriatında oruç bozmanın keffaresi aşağıdaki üç şeyden birisidir: Bir köle azat etmek yada altmış fakiri doyurmak veya iki ay oruç tutmak. Zamanımızda azat edilecek köle olmadığından mükellef diğer iki vazifeden birisini yapmalıdır.
323. Altmış fakire yemek verme işi iki şekilde yapılabilir. Ya yemek hazırlanarak altmış fakir doyurulur yada her bir fakire yaklaşık 750 gram buğday, un, ekmek, pirinç veya benzeri bir yiyecek verilir.
324. Eğer yukarıda belirtilen üç işten hiç birisini yapmağa kadir değilse gücünün yettiği kadar fakir doyurması gerekir ve ihtiyat gereği istiğfar da etmelidir. Eğer hiçbir şekilde fakir doyurmağa kadir değilse istiğfar etmesi yeterlidir. İstiğfar insanın dil ve gönülle '' Esteğfirullah'' (Allahtan bağışlanma istiyorum) demesidir.
325. Oruç tutmağa ve fakir doyurmağa gücü yetmediğinden dolayı istiğfar etmesi gereken bir şahıs daha sonra oruç tutma veya fakir doyurma imkanına sahip olursa ihtiyata uygun olan bu işi yapmasıdır. Ama istiğfarın yeterli olması uzak bir ihtimal değildir.
326. Ramazan orucunun iki aylık keffaresini oruç olarak tutmak isteyen birisi birinci aydan otuz günü ve ikinci aydan da en az bir günü peş peşe tutmak zorundadır. İkinci ayın geri kalan kısmı peş peşe tutulmazsa sakıncası yoktur.
327. Altmış gün oruç keffaresi tutmak isteyen bir bayan oruç tutma esnasında adet veya benzeri bir sorunla karşılaşırsa özrü bertaraf olduktan sonra kaldığı yerden devam edebilir ve baştan yeniden başlaması gerekmez.
328. Eğer birisi haram cinsel ilişkiyle vey yenilmesi yada içilmesi haram olan bir şeyle ramazan ayı orucunu batıl ederse ihtiyat gereği her üç keffare de (köle azat etme, altmış gün oruç tutma ve altmış fakiri doyurma) boynuna vacip olur. Eğer her üçünü yapması mümkün değilse hangisi mümkünse onu yaparsa yeterlidir. Elbette bu ihtiyatın vacip olmaması uzak bir ihtimal değildir.
329. Eğer oruçlu birisi oruç batıl eden şeyi bir gün içinde birkaç kez yaparsa sadece bir keffare ona vacip olur. Elbette ihtiyatı vacip gereği girdiği cinsel ilişki ve yaptığı istimna sayısınca keffare vermesi gerekir.
330. Eğer oruçlunun midesinden bir şeyler ağzının içine gelirse bilerek onu geri yutmamalıdır. Eğer bilerek onu geri yutarsa boynuna kaza ve keffare vacip olur.
331. Eğer birisi belli bir gün oruç tutmak için adak adarsa ve o gün bilerek oruç tutmaz veya orucunu batıl ederse keffare vermesi gerekir. Adak keffaresi yemin keffaresiyle* aynıdır.
* Yemin keffaresi on fakiri giydirmek veya doyurmaktır.
332. Eğer oruçlu birisi sözüne güvenilmeyecek birisinin, iftar oldu deyişine inanarak orucunu bozar ve daha sonra iftar vaktinin girmediği anlarsa kaza ve keffare boynuna vacip olur.
333. Eğer birisi bilerek orucunu batıl eder ve daha sonra yolculuğa çıkarsa keffare boynundan kalkmaz.
334. Boynuna keffare vacip olan birisinin o keffareyi hemen yerine getirmesi vacip değildir. Ama vacip yerine getirmede tembellik sayılacak derecede de onu geciktirmemelidir.
335. Eğer vacip keffare birkaç yıl ödenmezse onda artış olmaz
336. Eğer birisi oruç keffaresi için altmış fakire yemek vermek (önceki meselelerde açıklandığı şekilde) istiyorsa, altmış fakire ulaşması mümkünse bir fakire iki veya daha fazla fakirin hakkını veremez. Bu durumda her fakire bir kişilik yiyecek vermelidir. Elbette fakirin aile fertlerinin sayısınca yiyeceği onlara vermesi için kendisine verebilir. Fakirlik konusunda büyükle küçük ve kadınla erkek arasında fark yoktur.
337. Eğer birisi ramazan orucunun kazasını tutar ve öğleden sonra bilerek orucunu bozarsa on fakiri doyurması gerekir. Eğer buna gücü yetmiyorsa üç gün oruç tutmalıdır.
BİLEREK ORUCU BOZMA KEFFARESİYLE HASTA KEFFARESİ ARASINDA Kİ FARK
338. Acaba orucu bilerek bozmanın keffaresiyle hastanın keffaresi arasında fark var mıdır?
Cevap: Evet, iki açıdan bir birlerinden farklıdırlar: 1. Miktarında, 2. Kullanımında. Orucu bilerek bozan kişi ya altmış fakiri doyurmalı (yada altmış fakire yiyecek vermelidir) yada altmış gün oruç tutmalıdır. Ama hastalıktan dolayı orucu yiyenin keffaresinde eğer hastalık bir sonraki ramazana kadar devam ederse her gün için bir fakire yaklaşık 750 gram yiyecek vermelidir.
Bilerek bozulan orucun keffaresinde eğer altmış fakire ulaşabiliyorsa bir fakire bir fidyelik yemekten daha fazla veremez. Ama hastalık keffaresinde bu şart değildir.
KAZA ORUCUNU BİLEREK BOZMANIN KEFFARESİ:
339. Birisinin boynunda on gün kaza orucu vardır ve şaban ayının yirminci günü oruç tutmağa başlamıştır. Acaba bu durumda öğleden önce veya sonra bilerek orucunu bozabilir mi? Orucunu öğleden önce veya sonra bozarsa ne kadar keffare gerektirir?
Cevap: Soruda ki durumda ihtiyat gereği orucunu bilerek bozması caiz değildir. Eğer orucunu öğleden önce bozarsa geciktirme keffaresinin dışında bir kaffare boynun gelmez. Ancak öğleden sonra orucu bozarsa boynuna keffare gelir ve o keffare on fakiri doyurmaktan ibarettir. Eğer buna gücü yetmezse üç gün oruç tutması gerekir.
RAMAZAN AYINDA ORUÇ TUTMAMAK
340. Birisi 120 gün oruç tutmamıştır. Bu şahsın vazifesi nedir? Acaba her gün için altmış gün oruç mu tutması gerekir? Bu şahsa keffare vacip olur mu?
Cevap: Ramazan ayında tutmadığı oruçların kazasını tutması vaciptir. Eğer bu oruçları bilerek ve bir şer'i özrü olmadan yemişse kazalara ilave olarak boynuna keffare de vacip olur. Bu keffare ya altmış gün oruç tutmak ya altmış fakire yemek yedirmek veya altmış fakire her birisine yaklaşık 750 gram olmak üzere yiyecek vermektir.
İKAMET EDİLEN YERDE ORUCU BOZMAK
341. Bir yolcu bir yerde on gün kalmağa niyetlenir, ancak daha sonra niyetinden vazgeçerek ramazan ayı girmeden kendi şehrine dönmeye karar verir. Ancak ulaşım araçlarının gecikmesi sonucu ramazan ayına o şehirde girer. Bu şahıs şu anda kaldığı yerde orucu bozacak bir iş yaparsa hükmü ne olur?
Cevap: Eğer on gün kalma kastı orada fiili hale gelirse (niyet ettikten sonra bir tane dört rekatlık namaz kılmışsa) oruç ona vacip olur ve orucu bozacak bir şey yapması caiz değildir. Eğer orucu bozacak bir şey yaparsa boynuna keffare (altmış gün oruç tutmak ya altmış fakire yemek yedirmek veya altmış fakire her birisine yaklaşık 750 gram olmak üzere yiyecek vermek) vacip olur. Ama ikamet kastı fiili olmadan ve namazları tam kılma hükmü gerçekleşmeden kastından vazgeçerse o zaman boynuna bir şey gelmez.
ORUCU HARAMLARLA BOZMA
342. Eğer bir kişi ramazan orucunu haram cinsel ilişkiyle, istimnayla veya yenmesi yada içmesi haram olan bir şeyle bozarsa hükmü ne olur? Cevap: Sorudaki durumda ya altmış gün oruç tutmalı veya altmış fakiri doyurmalıdır. İhtiyara müsteba uygun olan da her ikisini birden yapmasıdır.
343. Eğer birisi istimnanın orucu batıl ettiğini bildiği halde bu işi yaparsa boynuna cem keffaresi gelir mi?
Cevap: Ondan meni dahi çıksa cem keffaresi boynuna gelmez. Ama ihtiyatı müstehaba uygun olan cem keffaresi vermesidir.
ORUCU BATIL EDEN DAVRANIŞLARIN TEKRARI
344. Oruçlu birisi ramazanda birkaç kez orucu batıl eden bir şeyi yaparsa vazifesi ne olur?
Cevap: Sadece bir keffare ona vacip olur. Elbette orucu cinsel ilişki veya istimna yoluyla batıl ederse bunların sayısınca keffare vermesi ihtiyatı vacip gereğidir.
BİLEREK İSTİFRA ETME
345. Acaba bilerek istifra etmek keffareye neden olur mu?
Cevap: İstifra keffareye neden olur.
-
KEFFAREYİ YERİNE GETİRME ŞEKLİ
KEFFAREYİ HEMEN VERME
346. Acaba oruç keffaresi hemen mi yerine getirilmelidir, yoksa zamana yayılabilir mi?
Cevap: Oruç keffaresini (ister mali olsun ve isterse oruç) hemen yerine getirmek vacip değildir. Onu gelecekte yapma fırsatına da sahipsiniz, ama unutulmamalıdır.
ORUÇ KEFFARESİNDE ARDARDALIĞIN BOZULMASI
347. Bana 60 gün oruç (keffare orucu) vacipti. Ben yirmi sekiz gün oruç tutum ve yirmi dokuzuncu gün oruç tutulması haram olan kurban bayramına denk geldi ve ben ondan sonra oruca devam etmedim. Acaba bu tutmuş olduğum oruçları ardı ardına tutulması vacip olmayan oruçlara sayıp ilk otuzbir günü daha sonra tutabilir miyim?
Cevap: Eğer otuzuncu ve otuz birinci günleri ardı ardına tutmadıysanız ondan önce tutmuş olduğunuz oruçlar sahih değildir. Ayrıca bu oruçta tertibe uyulması gerekir. Yani önce ardı ardına tutulacak olan oruçlar tutulup daha sonra ardı ardına tutulması şart olmayan oruçlar tutulmalıdır.
KEFFARE ORUCUNDA ARDI ARDALIĞI TAMAMLADIĞINDA ŞÜPHE ETME
348. Ramazan ayında bir gün orucum batıl oldu ve onun yerine ilk otuz günü ardı ardına olması gereken altmış gün oruç tutmam gerekmektedir. Ben bütün keffare oruçlarını tuttum ama otuz günü mü yoksa otuzbir günü mü ardı ardına tuttuğumda şüpheye düştüm. Bu durumda vazifem nedir?
Cevap: Eğer keffare oruçlarını tuttuysanız ve oruç tutma esnasında ilk otuz bir günü ardı ardına tutmanız gerektiğinin farkında idiseniz şu anki şüphenizin itibarı yoktur.
ORUÇ KAZASI VE KEFFARESİ ARASINDA TERTİP
349. Acaba oruç keffaresinde kazayla keffare arasında tertibe uymak vacip midir?
Cevap: Vacip değildir.
350. Acaba ramazan ayı oruçlarının kazaları ve keffareleri ardı ardına mı yerine getirilmelidir?
Cevap: Oruç kazalarının ardı ardına olması şart değildir. Ama oruç keffaresinde (eğer altmış gün oruç tutmağı tercih ederseniz) birinci ayın tamamı ve ikinci ayın ilk günü ardı ardına tutulmalıdır.
KEFFAREDE AYIN MİKTARINI HESAPLAMA ŞEKLİ
351. Oruç keffaresi için ayın müddetinin hesabı nasıl yapılır?
Cevap: Eğer kameri ayın başından itibaren oruç tutmağa başlarsa iki kameri ay (otuz günden aç dahi olsa) yeterlidir. Ya birinci kameri ayın yedisinde oruca başlayan birisi üçüncü kameri ayın altıncı günün sonuna kadar oruç tutarsa yeterlidir. Ama kameri aya göre tutmazsa altmış gün oruç tutması gerekir.
KEFFAREYİ TAKSİTLİ ÖDEME
352. Birkaç yıldır oruç keffaresi borcum var. Acaba yıl içerisinde azar azar onun ödemesini yapabilir miyim?
Cevap: Sakıncası yoktur.
KEFFAREYİ YERİNE GETİRMEĞİ GECİKTİRME
353. Eğer birisi keffareyi yerine getirme işini birkaç yıl geciktirirse keffare miktarında artış olur mu?
Cevap: Hayır, miktarında artış olmaz.
KEFFAREYİ YERİNE GETİRMEĞE GÜCÜN OLMAMASI
354. Birisi cehaletinden dolayı on yıl boyunca namaz kılmamış ve oruçlarını tutmamıştır. Halihazırda tövbe ederek Allaha yönelmiş ve geçmişini telafi etmeğe karar vermiştir. Ancak oruçlarının tamamının kazasını tutmağa gücü yoktur ve keffarelerin parasına yetecek mali gücüde yoktur. Acaba bu durumda sadece istiğfar etmesi yeterli midir?
Cevap: Oruçların kazası hiçbir şekilde boynundan kalkmaz. Bilerek yenilen oruç keffarelerine gelince eğer gün başına altmış gün oruç tutmağa veya altmı fakiri doyurmağa gücü yetmiyorsa gücünün yettiği kadar fakir doyurmalı ve ihtiyat gereği istiğfar da etmelidir. Ama hiçbir şekilde fakir doyurmağa gücü yoksa dili ve gönlüyle esteğfirullah (Allahım senden bağışlanma diliyorum) demesi yeterlidir.
355. Eğer bir kişi bünyesinin zayıflığı ve hastalığından dolayı bilerek yenen oruçlardan dolayı bir güne altmış gün oruç tutmağa kadir değilse ve kendine ait geliri olmadığından keffare de verecek durumda değilse vazifesi nedir?
Cevap: Oruçların kazası vaciptir. Bilerek yenen orucun keffaresiyle ilgili hüküm 354. Meselede söylendi.
YERİNE İSTİĞFAR EDİLDİKTEN SONRA KEFFARE VERECEK GÜCE ULAŞMA
356. Ben gerekli mali ve bedeni güce sahip olmadığımdan boynuma vacip olan keffarelerden dolayı ne oruç tutabildim ve nede fakirlere yemek yedirebildim. Netice itibariyle bunların yerine istiğfar ettim. Ama Allahın lütfuyla şu anda hem oruç tutmağa gücüm var hem de fakirlere yemek yedirmeğe. Bu durumda vazifem nedir?
Cevap: Sorudaki durumda keffare vermek vacip değildir. Ama ihtiyatı müstehaba uygun olan keffarenin verilmesidir.
- FİDYE VE GECİKME KEFFARESİ
FİDYEDE FAKİRE YEMEK YEDİRMENİN ÖLÇÜSÜ
357. Alimler şu dört grup insanın fidye vermesi gerekirğini söylüyorlar: Yaşlı erkek ve kadınlar, Susuzluk hastalığı olanlar (zul ataş), Hamileler ve Süt veren anneler. Bazı alimler de diyorlar ki fakiri doyurmak yetmez, ona 750 gram yiyecek vermek gerekir. Nitekim bakara suresinin 184 ayetinde de '' Gücü yetmeyenler miskinin yiyeceği olan fidyeyi versinler'' buyuruyor ve miskini yedirsinler buyurmuyor. Sizin bu konudaki görüşünüz nedir?
Cevap: Ramazan ayında orucu yemesi caiz olan, ama bundan dolayı fidye vermesi gereken kişilerin fakirleri doyurmaları yeterli değildir ve fakirlere 750 gram yiyecek vermeleri gerekmektedir.
HAMİLE VE SÜT EMZİREN HANIMLARIN FİDYE VE GECİKEME KAFFARELERİ
358. Allahın lütfuyla süt emen bir yavrum var. İnşaallah kısa bir süre sonra mübarek ramazan ayı başlayacak. Şu anda oruç tutmağa gücüm var, ama oruç tutarsam sütüm kuruyacak. Zayıf bir bünyeye sahip olmam ve çocuğumun on dakikada bir süt istemesini de göz önünde bulundurarak vazifemin ne olduğunu söyler misiniz?
Cevap: Eğer oruç tuttuğunuzda sütünüzün kesilmesinden dolayı çocuğunuza zarar gelmesinden korkuyorsanız, orucunuzu yiyin. Ama daha sonra her gün için bir fakire 750 gram yiyecek verin ve tutmadığınız oruçların kazasını tutun.
359. Çocuk emziren kadın zararından dolayı oruç tutmazsa daha sonra keffarede vermesi gerekir mi?
Cevap: Eğer çocuğa zarar gelmesinden korktuğundan dolayı orucu yerse her gün için fakire yaklaşık 750 gram yiyecek (buğday, ekmek, pirinç ve benzeri) vermeli ve orucu da daha sonra kaza etmelidir. Ama kendisine zarar vermesinden korkarsa hasta hükmündedir.
360. Hamile veya süt emziren bir bayan kendisine veya çocuğuna zarar gelmesinden korktuğundan oruç tutmazsa ve bu özrü bir sonraki ramazan ayına kadar devam ederse her gün için iki fidye mi vermeli yoksa bir fidye mi?
Cevap: Bir sonra ki ramazan ayına kadar özrünün devam ettiği farz edilirse bir fidyeden fazla ona vacip olmaz.
361. Bir kadın hamile olduğundan dolayı iki yıl peş peşe mübarek ramazan ayı oruçlarını tutamamıştır. Ama şu anda oruç tutmağa gücü vardır. Bu durumda onun hükmü nedir? Acaba cem keffaresi mi ona vacip olur, yoksa oruçları kaza etse yeterli midir? Oruç kazalarını geciktirmesinin hükmü nedir?
Cevap: Eğer şer'i bir özürden dolayı ramazan ayı orucunu tutmamışsa sadece onun boynuna kaza vacip olur. Eğer bu bayan orucu doğurduğu çocuğa veya hamile olduğu çocuğa bir zarar verir korkusuyla yemişse kazaya ilave olarak her gün için yaklaşık 750 gram yiyecek fakire fidye olarak vermesi gerekir. Eğer orucun kazasını bir ramazandan bir sonraki ramazana kadar şer'i bir özrü olmadan tutmazsa boynuna bir başka fidye daha gelir. Yani onun içinde her güne 750 gram yiyecek fakire vermesi gerekir. Ancak orucu kendisine zarar verir korkusuyla yemişse ve bu zarar korkusu bir sonraki ramazana kadar devam etmişse yediği oruçları kaza etmesi gerekmez ve sadece her gün için bir fidye vermesi gerekir.
362. Bir bayan hamilelikten ve doğumunun yakın olmasından dolayı orucunun tutmamış ve doğumdan sonra ve bir sonra ki ramazandan önce bu oruçları kaza etmesi gerektiğini bilmektedir. Eğer bilerek veya bilmeyerek birkaç yıl oruç tutmazsa acaba sadece o yılın keffaresi mi boynuna vacip olur, yoksa geciktirdiği bütün yılların keffaresi mi ona vacip olur?
Cevap: Ramazan orucunun kazasının gecikmesinden dolayı verilmesi gereken fidye birkaç yıl gecikse dahi bir kere vacip olur. Bu fidye her fakire 750 gram yiyecek vermekten ibarettir. Ramazan ayı orucunun kazası eğer tembellikten ve şer'i bir mazeret olmadığı halde bir sonraki ramazana kadar geciktirilirse fidye vermek vacip olur. Ama şer'i açıdan orucun sahih olmasına engel olan bir mazeretten dolayı kaza geciktirilirse fidye gerekmez.
YOLCULUK MAZERETİNİN BİR SONRAKİ RAMAZANA KADAR DEVAM ETMESİ
363.Ramazan ayında dini vazifeleri gereği yolculukta olduklarından dolayı oruç tutamayan şahıslar, halihazırda birkaç yıllık gecikmeden sonra oruçlarını tutmak isterlerse keffare ödemeleri onlara vacip midir?
Cevap: Oruçlarının kazalarını geciktirme nedenleri, oruç tutmalarına engel olan özrün bir sonraki ramazan ayına kadar devam etmesiyse bu durumda kazaya kalan oruçlarını tutmaları yeterlidir ve fidye vermelerine gerek yoktur. Elbette ihtiyata uygun olan hem kaza tutup hem fidye vermektir. Ama kazaların gecikme sebebi mazeret olmadığı halde meseleyi önemsememekten kaynaklanıyorsa kazaya ilave olarak fidye vermeleri onlara vaciptir.
HASTANIN ORUÇ KEFFARESİ
364. Ben üç yıl boyunca hastalık ve ilaç kullanma sebebiyle oruç tutmaktan muaftım. Bundan dolayı kaza tutamadım ve fidye de ödemedim. Ama şu anda Allaha şükürler olsun ki sağlığım düzeldi ve fidey ödeyecek mali gücüm de vardır. Geçen üç yılla ilgili vazifemin ne olduğunu öğrenmek istedim. (Şunu da hatırlatayım ki önceden geçimimi babam sağlıyordu ama 2005 yılından itibaren bir şirkette çalışmaya başladım)
Cevap: Ramazan ayında hastalıktan dolayı yediğiniz ve bir sonraki ramazana kadar da iyleşmediğiniz oruçlar için her gün bir fidye (yaklaşık 750 gram yiyecek) fakire vermeniz gerekir ve o oruçları kaza etmeniz gerekmez. Elbette son ramazan bundan istisnadır. Eğer son ramazandan sonra sağlığınıza kavuştuysanız ve bir sonraki ramazana kadar oruçları kaza etmeğe gücünüz yettiği halde kaza etmediyseniz fidyeye ilave olarak o oruçların kazasını da tutmanız gerekmektedir.
365. Annem yaklaşık olarak 13 yıl hastaydı ve bundan dolayı oruç tutamıyordu. İlaç kullanmak zorunda olduğu için oruç tutamadığını dakik bir şekilde biliyorum. Acaba oruçlarının kazası ona vacip midir? Ümit ediyorum bu konuda bize yol gösterirsiniz.
Cevap: Eğer oruç tutmama sebebi hastalık ise kaza gerekmez.
366. Birisi birkaç yıl hasta olduğundan oruç tutamamış ve kazaları da yerine getirememişse vazifesi nedir?
Cevap: İyleştiği yıl eğer bir sonraki ramazana kadar geçen ramazanın oruçlarını tutacak kadar vakiti varsa o son yılın kazalarını tutması gerekir. Ama geçen yılların kazasını tutması gerekmez ve her gün için bir fakire 750 gram yiyecek vermesi yeterlidir.
GÖZ DOKTORUNUN ORUÇTAN MEN ETMESİ
367. Ben gözlük kullanıyorum ve şu anda gözlerim çok zayıftır. Doktora gittiğimde gözlerimi takviye etmezsem daha da zayıflayacağını söyledi. Bundan dolayı oruç tutamıyorsam vazifem nedir?
Cevap: Eğer oruç gözünüze zararlıysa oruç tutmanız vacip değildir. Hatta orucu yemeniz size vaciptir. Bu rahatsızlığınız bir sonraki ramazana kadar devam ederse yediğiniz oruçları kaza etmeniz gerekmez. Ama her gün için fakire 750 gram yiyecek vermeniz gerekir.
FİDYE ÖDEMEYİ GECİKTİRME
368. Fidyenin üzerinden birkaç yıl geçerse onun hükmü ne olur? Acaba fidye miktarında artış olur mu?
Cevap: Ona bir şey eklenmez. Ayrıca fidye hemen yapılması gereken bir vacip değildir.
HASTA HANIMIN FİDYESİNİN SORUMLUSU
369. Bir bayan hastalığından dolayı oruç tutmaktan mazurdur ve bir sonraki ramazana kadar bu oruçları kaza etmeğe de kadir değildir. Acaba bu durumda keffare ona mı vaciptir, yoksa kocasına mı?
Cevap: Eğer oruç hastalıktan dolayı yenmişse ve kazası da hastalıktan dolayı gecitirilmişse her gün için fakire 750 gram yiyecek vermek kadının kendisine vaciptir ve bundan dolayı kocasına bir şey vacip olmaz.
-
KEFFARENİN KULLANIMI
NAFAKASI VACİP OLANA KEFFARE VERME
370. Acaba oruç keffaresini nafakasını vermemizin vacip olduğu kişilere verebilir miyiz?
Cevap: Oruç keffaresini nafakasını vermemizin vacip olduğu şahıslara veremeyiz. Ama fakir akrabalara vermenin sakıncası yoktur.
SEYİDE KEFFARE VERMEK
371. Acaba seyit olmayan birisi seyit olan birisine keffare verebilir mi?
Cevap: Evet, sakıncası yoktur. Ama seyide vermemesi daha iyidir.
KEFFARENİN KÜLTÜREL ÇALIŞMALARDA HARCANMASI
372. Acaba oruç keffaresini kültürel çalışmalarda, evlilik masraflarını karşılamada ve benzeri işlerde kullanmak mümkün mü?
Cevap: Hayır, keffarenin bu tip işlerde kullanılması caiz değildir. Keffareyle fakirlere yemek verilmesi gerekir.
KEFFAREDE FAKİRLERE YEMEK VERİLME ŞEKLİ
373. Acaba altmış fakirin doyurulması gereken keffarede bir fakiri altmış kere doyursak olur mu? Yada kendisine yemek alması için parasını fakire versek olur mu?
Cevap: Bir fakire 750 gramdan çok yiyecek verilemez ve bir fakir bir kereden çok doyurulamaz.
374. Kendine taam (buğday, pirinç vb.) satın alması için fakire bir müdd (yaklaşık 750 gr.) taamın parasını vermek kifayet eder mi?
Cevap:Fakirin, kendisinden vekil olarak parayla taam satın alacağına ve sonra onu keffaret olarak kabul edeceğine güvenirse sakıncası yoktur.
EKMEK YERİNE MAKARNA VERMEK
375. Acaba ekmek vermek yerine ekmekle aynı cinsten olan makarna keffare olarak verilebilir mi?
Cevap: Sakıncası yoktur.
376. Fakirlerden bir grubunu doyurmak için vekil olan bir kişi, kendi çalışması ve aşçılığı karşılığında kendisine verilen keffaret malından ücret alabilir mi?
Cevap: İş ve pişirme ücretini alması caizdir; ancak onu keffare yerine sayamaz ve keffare olarak verilen maldanda o ücreti alamaz
YERİNE GETİRİLMEYEN ORUÇ VE NAMAZIN KAZA VE KEFFARESİ
377. Bendeniz ne yazıkki tenbelliğimden dolayı geçmişe ait bazı oruç ve namazların kazasını yerine getiremedim. Şu anda bu oruç ve namazların kazasını nasıl yerine getirebilirim?
Cevap: Mazeretinizden dolayı yediğiniz oruçların kazası vaciptir. Sorudaki durumda bir sonraki ramazana kadar kazaları tutmadığınızdan kazalara ilave olarak her gün için 750 gram yiyecek (arpa, buğday, un ve benzeri) fakire fidye olarak vermeniz gerekir. Bilerek yediğiniz oruçların hem kazasını tutmalı ve hemde her gün için ya altmış gün oruç tutmalı veya altmış fakiri doyurmalısınız. Eğer kendi şehrinizde altmış fakire ulaşamıyorsanız başka şehirde ki fakirlere götürmeniz vaciptir. Eğer başka şehre götürmeniz mümkün değilse şehrinizde altmış fakir buluncaya kadar keffareyi bekletmeniz gerekir. Eğer fakirler istediğiniz sayıdan azsa aynı fakire birkaç kez yemek vererek sayıyı tamamlayabilirsiniz. İhtiyat uygun olan yemek tekrarlarının farklı günlerde verilmesidir. Hehrhangi bir sebepten dolayı kılınmayan namazların kaza edilmesi gerekir ve bundan dolayı keffare gerekmez.
ÇOCUKLUK ZAMANININ KEFFARESİ
378. Eğer çocukluk zamanında baba evinde yaşarken birisinin boynuna keffare gelirse, bu keffare vermek kimin vazifesidir?
Cevap: Buluğa ermemiş çocuğa keffare vacip değildir. Eğer buluğa erdikten sonra boynuna keffare gelmişse bunu kendisi vermesi gerekir, ama hemen vermesi şart değildir.
379. Bir adam ölürse oruçlarının keffaretini vermek kimin üzerine farzdır? Oğul ve kızlarına keffareti vermek farz mıdır, yoksa onu başka birisi de verebilir mi?
Cevap: Babanın üzerine farz olan muhayyer keffaret olsa, şöyle ki, keffaret olarak oruç tutmakla it'am (fakirleri doyurmak) hususunda muhayyer (serbest) idiyse, bu durumda keffaret, geriye bıraktığı mirastan çıkarılabilirse mirastan alınmalıdır ve eğer çıkarılamazsa ihtiyaten farz olarak büyük oğlu oruç tutmalıdır
-