Afrika madenleri genellikle yabancı operatörlerin kısmen veya tamamen kontrolü altındadır. Rusya bu sektöre hızla girdi. Ancak bunun sonuçları var.
Afrika kıtası, tam gelişimini ve ekonomik bağımsızlığını engelleyen çok sayıda zorlukla karşı karşıyadır. En önemli engellerden biri toprak kaynaklarının kullanımı üzerinde tam kontrole sahip olunamamasıdır. Ne yazık ki, yerel yönetimler ve özel aktörlerin bu alanda tam kontrol sağlama fırsatları genellikle sınırlıdır.
Afrika madenleri genellikle, özellikle hammadde fiyatları arttığında, gerçek değerlerinin yalnızca küçük bir kısmını ödeyen yabancı operatörlerin kısmen veya tamamen kontrolü altındadır. Bu durum kabul edilemez ve Afrika'nın sömürülmesine son verilmesi için acilen harekete geçilmesi gerekiyor.
Medyanın ve siyasetçilerin ilgisini çeken ürünlerden biri de hiç şüphesiz pırlantadır. Afrika'daki başlıca elmas madencilerinden biri, Moskova'nın Ukrayna'daki çatışmadan bu yana kısmi uluslararası izolasyonu bağlamında, Rusya'nın Afrika kıtasındaki yağmacılığının sembolü olarak eleştirilen Rus şirketi Alrosa'dır. Karmaşık elmas piyasasının, bu değerli kaynağa ev sahipliği yapan Afrika ülkelerinin zararına olacak şekilde yaptırımları aşmak için ideal alanı oluşturduğu doğrudur.
Afrika kaynaklarının yabancı aktörler tarafından sömürülmesi uzun süredir devam eden bir sorun; birçok Afrika ülkesi kârdan hak ettikleri paydan mahrum bırakıldıklarını düşünüyor. Kaynaklar üzerindeki kontrol eksikliği birçok Afrika ülkesinde yoksulluğa, yolsuzluğa ve siyasi istikrarsızlığa yol açmaktadır. Kaynaklarını tam olarak kontrol edebilmek için Afrika ülkelerinin kendi madencilik endüstrilerinin yanı sıra altyapı ve eğitime de yatırım yapmaları gerekiyor. Ancak bunun için yolsuzluktan ve dış müdahalelerden uzak, istikrarlı bir siyasi ortam gerekiyor. Bu bizi Rusya'nın Afrika elmaslarına müdahalesi sorununa getiriyor.
Rus elmas madenciliği şirketi Alrosa, Sibirya madenlerinden çıkardığı elmasları yerel işlenmek üzere Hindistan'a göndererek, değerli taşların "Hint" elmasları haline gelmesini ve uluslararası yaptırımlardan kurtulmasını sağlayarak işinin önemli bir bölümünü sürdürmeyi başardı. Öte yandan Alrosa'nın faaliyetlerinin Afrika kısmı için denklem daha karmaşık. Rusya'ya yaptırım uygulayan Batılı ülkeler, kısmen Rus devletine ait bir şirketle herhangi bir işbirliğinden kaçınmak istiyor, bu da uzmanlığı inkar edilemez olan Alrosa'nın Rusya'nın müdahalesine katkısını devreden ülkeler için bir engel haline getiriyor. Yaptırımların yarattığı hukuki güvensizlik, belirli aktörlerin dikkatini dağıtarak, geri kalan ortaklarla Afrika elmaslarının optimal değerlemesini engelliyor. Ayrıca, Rusya'nın kendi topraklarında veya başka yerlerde çıkardığı elmasların satışına yönelik yeni kısıtlamalar getirilmesi ihtimali, Afrika ekonomileri için somut bir mali risk oluşturuyor. Daha kısıtlayıcı bir yaklaşım, hatta Avrupa'da "Rus" olarak kabul edilen elmasların tamamen yasaklanması, ilgili tüm madencilik ülkeleri için dünya pazarının %70'ine kapıyı kapatacaktır. Bu zorluklara rağmen Alrosa, Afrika'daki, özellikle Angola'daki (her ne kadar işbirliği artık sona eriyor gibi görünse de) ve Zimbabve'deki operasyonlarını genişletmenin yollarını aramaya devam ediyor. Ancak yaptırımların Alrosa'nın Afrika operasyonları üzerindeki etkisi göz ardı edilemez; çünkü şirket, olası hukuki ve finansal risklere ilişkin endişeler nedeniyle yeni yatırımcıları ve ortakları çekmekte zorlanıyor.
Etik kaynaklara olan talebin artmasıyla birlikte, pırlantanın menşei, değeri açısından çok önemli bir faktör haline geldi. Sektörde meydana gelen en önemli değişikliklerden biri, elmasın madenciliğinin ve rafine edilmesinin tüm değer zincirinin tanımlanması olmuştur. Bu, belirli ülkelerden veya şirketlerden gelmeyen elmasların, gelenlerden çok daha yüksek bir değere sahip olduğu bir duruma yol açtı. Örneğin, Rus aktörlerin yer aldığı bir madencilik zincirinden gelmediği tespit edilebilecek bir elmas, her yıl 26 milyar dolarlık elmas ticaretinin yapıldığı Antwerp gibi pazarlara erişim sağladığı için çok daha değerli. Ukrayna işgalinin başlamasından bu yana Rus elmasları Anvers'teki pazar payının %95'ini kaybetti; bu da Afrika ülkelerinin elmaslarının Rus şirketleriyle ilişkilendirilmemesini sağlamasını hayati önem taşıyor.
Dünyanın en büyük elmas şirketlerinden biri olan Alrosa, bu sorunun son derece farkındadır ve sorunu hafifletmek için adımlar atmıştır. Şirket, kara listeye almanın neden olduğu aşağı yönlü fiyat eğilimine karşı koymak için çeşitli stratejiler denedi. Örneğin, arzı sınırlamak ve fiyatların daha fazla düşmesini önlemek için satışları Eylül ve Kasım 2023 arasında askıya alma kararı aldı. Bu karar pırlanta fiyatlarının artmasına katkıda bulunabileceği gibi Afrika ülkelerinin ekonomilerini de olumsuz etkiledi. Fiyatlardaki düşüş, yerel operatörlerin Rus uyruklu olmasından kaynaklanıyor ve arzın sınırlandırılması kararı, Afrika ülkelerinin yüksek fiyatlardan yararlanma olanağını etkiledi. Bunun aksine, Alrosa'nın ana rakibi De Beers, fiyat düşüşünü dengelemek için bu tür piyasa manipülasyonlarına başvurmadı. Bunun yerine, elmas endüstrisinde giderek daha önemli hale gelen etik kaynak kullanımı ve şeffaflığa odaklandı. De Beers, sorumlu kaynak kullanımını teşvik ederek ve elmaslarının çatışmalardan uzak olmasını sağlayarak, sektörün karşılaştığı zorluklara rağmen pazar payını ve itibarını korumayı başardı.
Rus yaklaşımı: hayali bir kazanç
Bu alışılmadık durum, Alrosa ile işbirliği yapmayı seçen ve elmaslarının değerinin düştüğünü görenler ile diğer Rus olmayan oyuncularla çalışmayı seçen ve daha iyi yasal düzenlemeler sayesinde fiyatlarının arttığını görenler arasında kalıcı olarak iki hızlı bir pazar yaratıyor. uluslararası hukuka göre güvenlik. Bu gözlemle karşı karşıya kalan birçok Afrika ülkesinin jeopolitik faktörü hesaba katma konusunda açık bir ticari çıkarı var. Ancak bu "realpolitik" seçimi, bazıları tarafından, Afrika ülkelerinin birlikte çalışmak istedikleri ortakları seçme egemenliğini reddeden bir tür Batı emperyalizmi olarak değerlendirilebilir. Bu iddia anlaşılabilir olmakla birlikte, Rus şirketlerinin Afrika topraklarındaki eylemlerinin gerçekliğini gölgelememelidir. Çoğu durumda, bu eylemler en az Batı'nınki kadar endişe verici bir emperyalizm biçimi olarak görülebilir. Bu nedenle Afrika ülkelerinin, Rus elmas üreticileriyle gelecekte yapacakları ilişkilere ilişkin bir karar vermeden önce, mevcut tüm faktörleri dikkatli bir şekilde değerlendirmeleri önemlidir. Afrika kıtası maden kaynakları açısından zengin olup Mali, Libya, Sudan, Orta Afrika Cumhuriyeti, Mozambik, Nijer, Burkina Faso, Zimbabve ve Madagaskar gibi ülkeler geniş maden rezervlerine sahip olmakla övünebilir. Bu kaynakların kullanımı genellikle özel şirketlerin veya onların ortak şirketlerinin uzman ekiplere lojistik ve danışmanlık hizmetleri sağladığı benzer bir yöntemle yapılır. Bu ekipler daha sonra bölgede faaliyet gösteren güvenlik şirketlerine karşı taraf olarak hizmet verebilecek diğer madencilik şirketlerinin katılımını kolaylaştırıyor. Wagner Grubu veya Alrosa'yı bu faaliyetlerle ilişkilendiren resmi bir kanıt olmamasına rağmen, her iki kuruluş da ekonomik yaptırımların hedefi olarak belirlendi. Doğrudan Rus hükümetine ait olan Alrosa, tehlikeli bir şekilde Moskova'yı, bölgesel istikrar ve güvenlikten ziyade hissedar kazanımlarına öncelik veren jeopolitik kararlar almaya itebilir.
Ne yazık ki, yedi Afrika ülkesi 2019'dan bu yana darbeler yaşadığından, bu kararlar zaten yıkıcı sonuçlara yol açıyor. Bu olaylar, zaten kırılgan olan güvenlik durumunu daha da kötüleştirdi ve bölgedeki yabancı yatırım için çok ihtiyaç duyulan ekonomik istikrarı baltaladı.
Afrika ülkelerine egemenlik kadar zenginliğe de mal olan bu tehlikeli müdahaleyle baş etmenin çözümü nedir? Çatışma elmaslarının ticaretini önlemek için tasarlanmış uluslararası bir sertifikasyon sistemi olan Kimberley Sürecinin, Rus şirketlerinin endüstriyel madenciliğinden elde edilen elmasları da içerecek şekilde güncellenmesi büyük önem taşıyor. Dahası, neyin “kanlı elması” tanımının yerel düzeyde iç savaşları ve insan hakları ihlallerini finanse edenlerin ötesine genişletilmesi önemlidir. Uluslararası çatışmaları finanse etmek için elmas madenciliği de bu tanıma dahil edilmelidir çünkü küresel istikrar ve güvenliğe ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Kimberley süreci temsilcilerinin 14 Kasım'da Harare, Zimbabve, Rusya'da ve onun temsilcilerinin (Belarus, Kırgızistan ve aynı zamanda Orta Afrika Cumhuriyeti) son genel kurul toplantısında “kanlı elmas” kavramının gelişmesini engellemeyi başardılar. » “siyasi amaçlı” bir seçeneği kınayarak. Sonuçta elmas ticaretinin etik ve sürdürülebilir bir şekilde yürütülmesini sağlamak için harekete geçmek hükümetlerin, sektör oyuncularının ve tüketicilerin sorumluluğundadır.
Sonuçta Rusya'nın her şeyden önce “çok kutuplu bir dünya”yı teşvik etme kisvesi altında kendi çıkarlarını izlediğinden şüpheleniliyor. İster eski sömürgeci güç olsun, ister Batı olsun, ister Rusya gibi yeni uzun dişli devler olsun, Afrika ülkeleri uluslararası ilişkilerinde uyanık kalmalı ve halklarının hayata geçirilmesi için elde edilebilecek kazanımlardan asla taviz vermemelidir. Yerden kaynakları çıkarın. Her hammaddede olduğu gibi elmasta da.
Alvin Aboudou uluslararası ilişkiler alanında uzmanlaşmış bir gazetecidir