Öncelikle şunu belirtelim; kuantum büyülü bir dünyadır. Matrix’de Neo’nun kırmızı hapı alıp, harikalar dünyasına gitmeyi kabul etmesidir. Bu dünya, büyülü olduğu kadar bildiğimiz gerçeklerle terstir, aklın kabul etmeyeceği şeyleri ileri sürer ama fiziki dünya kadar gerçektir.
Kuantumdan kastın ne olduğuyla başlayalım. İnsanoğlu 20.yy'a kadar maddenin temel taşı olarak atomu görüyor ve bölünemeyeceğini söylüyordu. Zaman geçtikçe atomun bölünebildiği üstelik elektron, nötron ve proton olarak bilinen yapısının daha alt parçacıklardan oluştuğu anlaşıldı. Bu parçacıklarlardan foton (ışık) ile bir deney yapıldı. Ortasında 2 yarık olan bir yere fırlatıldığında, aynı anda 2 yarıktan da geçmişti. Eğer ışık sadece parçacıksa (küçük bilye ise), aynı anda 2 yarıktan geçemezdi ama burada ikisinden aynı anda geçmişti, bir su dalgası gibi. Deneyin detayına girmeyeceğim ama şu anlaşıldı: ışık hem dalga hem de parçacık gibi davranıyordu. Üstelik bu deney defalarca tekrarlandı.
Ancak deney esnasında ilginç bir şey oldu. Deneyi yakından takip için bir cihaz konulduğunda, ışık sanki bunu anlamış ve parçacık olmuştu. Düşünsenize, aynı anda hem parçacık, hem de dalga olan bir şey var. Siz baktığınızda bir anda durumu değişiyor, sanki izlendiğini anlıyor. Deneyi izleyen biri, sadece deneye bakarak durumun değişmesine neden oluyordu. Bu akıl almaz gelişme maddenin sorgulanmasına yol açtı.
Bu deney yapılmadan yıllar önce, "ormanda düşen bir ağaç, kimse yoksa ses çıkarmayacaktır" deniliyordu, bu iddia yeniden gündeme geldi. Einstein bu konuda çok şüpheciydi ve şöyle kuşkulu ve imalı bir soru sordu: “Ay’ın sadece ona baktığında var olduğuna inanıyor musun?”. Einstein'ın böyle düşünmesi için bir nedeni vardı, çünkü böyle bir şeyin olabilmesi için her şeyin etkileşim içinde olması gerekiyordu. Kuantum konusunda farklı bir anlayışa sahip olan Einstein, çıkan sonuçları kabul etmiyor ve etkileşimin olmayacağını söylüyordu.
Einstein'ın yanıldığı ölümünden sonra ortaya çıktı. Bir yerde olan her yerdeydi, her yerde olan hiç bir yerde. Üstelik ilginç bir bağla. "İlginç bağı" açıklamadan önce yukarıda anlatılan deneyin sonuçlarını günlük hayattan örneklerle biraz daha belirgin hale getirelim. Şu anda bulunduğunuz yerde bir masa olsun. Başınızı kaldırıp baktığınızda onu görüyorsunuz ama bakmadığınızda aslında 1'den fazla masa var. Garip ama gerçek: birden fazla masa olup olmadığını hiç bilemeyeceksiniz, çünkü baktığınız anda sadece bir tane masa göreceksiniz. Bir örnek daha verelim. Bursalılar bilir, Somuncu Baba diye bir zat vardır ve ona atfedilen bir hikaye. Gerçek ya da değil, önemli değil. Hikayeye göre Somuncu Baba, bir cuma günü hutbe verir. Çıkışta halk elini öpmek için 3 ayrı kapıya gider. Hepsi de elini öptüğünü söyler. Deneye tekrar dönersek; bakmadığınız anda olasılık dalgaları, baktığınız anda ise deneyin parçacıkları olacak. Katı olarak bildiğimiz parçacık, dalga şeklinde her an binlerce yerde olacak ama baktığınızda o konumların birinde katı halde olacak!
Ancak kuantumdaki asıl gariplik bundan sonra başlıyor, hani şu “ilginç bağ”. Bu bağın var olma ihtimali için Einstein “ürkütücü” demişti. Deneylerle ispatlanan olay şöyle: varsayalım ki, birbirinin her bakımdan aynı olan 2 bilyeden biri Ankara’da, diğeri İstanbul’da olsun. Ankara’daki bilyeye bir şey yaptığınızda, istanbul'daki “anında” etkileniyor ve "anında" cevap veriyor (Mümkün olabilir mi?). Böyle bir şey nasıl olur? Ya aralarında bir iletişim var ya da hala bağlılar, yani “dolanıklar” (kuantum dolanıklık teorisi).
Şimdi bunu elektron seviyesine indirelim. “Eş yaratılan” 2 elektrondan birini tutup, diğerini uzayda bir yere gönderelim. Bunlar da dolanık. Birine bir şey yaptığımızda, diğeri “anında” tepki verecek. Üstelik bu olay zamandan ve mekandan tamamen bağımsız...
Büyük patlama (big bang) anında her şey "dolanık" olduğuna göre, demek ki her şey hala birbiriyle bağlantılı (kelebek etkisi?) Anlattığım şeyler çok uçuk kaçık ve uygulanamaz mı geldi? O zaman kuantum bilgisayarlarla tanışın, çünkü bu prensibe göre çalışıyorlar!
Kuantum seviyesindeki gariplikler ve ardı ardına keşfedilen şeyler dolanıklık ile zirve yaptı. Çünkü bu aynı zamanda "ışınlanma" demekti. Işınlanmayı şimdilerde bilim kurgu filmlerinde ya da bir usta sihirbazın gösterisinde görüyoruz ama geçmişi sandığımızdan çok daha eski. İncil’de bir vaiz olan Filipus’un Gazze’den, deniz kenarındaki bir başka şehir olan Aşdot’a ışınlandığı ima edilir (işler 8:36-40). Kur’an’da ise Yemen'deki Belkıs’ın tahtının, Kudüs’teki Hz. Süleyman'a göz kırpma "an"ında getirildiği anlatılır (Neml, 27/38-40). Peki böyle bir şey nasıl mümkün? Maddenin minik, sert bilardo toplarından meydana geldiğini söyleyen klasik fiziğe göre ışınlama imkansız. Üstelik bir maddeyi itmeden hareket etmez, madde birdenbire ortadan kaybolmaz ve başka bir yerde ortaya çıkmazdı. Aksi de mümkün değildi! Ama kuantum, bizim için imkansız görünen şeylerin gerçek olduğu bir dünya ve ışınlanma da bu dünya içindeki gerçeklerden biri.
Bununla ilgili ilk deney 1993’de yapıldı ve atom düzeyinde ışınlanma (daha doğrusu parçacığın içindeki bilgiyi ışınlama) gerçek oldu. Bu deney insanoğlu için çok ama çok önemliydi, çünkü hep konuşulan, olabileceğine şüphe ile bakılan ışınlanma ispatlanmıştı. Akıllardaki ışınlanma ile engeller kalkınca deneylerin devamı geldi; atom altı parçacıklarla başlamıştı, atom ve atomlarla devam etti. Şu anda insanoğlu DNA moleküllerini ve basit virüsleri ışınlanmaya çalışıyor. Yakın gelecekte bu da büyük ihtimalle gerçekleşecek.
Peki insanların ışınlanması? Buna daha çok zaman var. Ancak artık şunu biliyoruz: ışınlanma teorik değil, deneylerle kanıtlanmış bilimsel bir gerçek ve hem mikro hem de makro boyutta mümkün. Gördüğümüz ne varsa, biz dahil enerji dalgalarından oluşuyor ve bunlar birbirine geçmiş durumda. Üstelik zamandan ve mekandan bağımsız. Belki biraz garip ama aslında her şey bir şeyin içinde, bir şey her şeyin içinde. Madem her şey birbiriyle alakalı, yapılan küçük bir şeyin tüm her şeyi etkilemesi gerekir. Bu durumun farkına bir meteorolog vardı. Yaptığı bir hava durumu simülasyonunda bir yerde 0.506127 yerine 0,506 yazmıştı. Ortaya çıkan sonuç öncekilerden ciddi şekilde farklıydı, "binde bir" oranındaki bir hata tüm simülasyonun sonuçlarını değiştirmişti. Başlangıçtaki çok ama çok küçük bir değişikliğin tüm her şeyi değiştirmesi nedeniyle, meteorolog bu etkiye “kelebek etkisi” ismini verdi. Simülasyonu yapan meteorolog şöyle demişti: "amazon ormanları’nda bir kelebeğin kanat çırpması, abd’de fırtına kopmasına neden olabilir". Buna benzer bir şeyi çok uzun yıllar önce mevlana söylemiş: “bir sineğin kanadını oynatması, arş-ı rahman'ı titretir”. Fırtınaların nasıl başladığı bilinmediği için bu olayın gerçekten bir kelebeğin/sineğin kanat çırpmasıyla mı olduğu haliyle bilinmiyor. Asıl anlatılmak istenen şey tüm her şey, kuantum seviyesinde etkileşim halinde ve küçük bir şeyin de etkisi hesaba katılmalıdır şeklinde.