Ahmet Altan*
Süddeutsche Zeitung çalışanı Selçuk beni arayıp “Sizden bir yazı rica ediyoruz” dedikten sonra kısa bir sessizlik oldu, bekledim, Selçuk devam etti, “Acaba 29 Ekim sabahı uyandığınızda ne hissettiğinizi ve ne düşündüğünüzü yazabilir misiniz?”
Güldüm, “Amerikalı bir romancıdan 4 Temmuz Bağımsızlık Gününün sabahı uyandığında ne hissettiğini yazmasını istediniz mi hiç?” dedim.
Selçuk’un da güldüğünü duydum, “Hayır” dedi.
29 Ekim, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun yüzüncü yıldönümü, hiçkimse, bir Alman romancıdan, bir Amerikalıdan, bir Fransızdan bu türlü bir gün için yazı istemeyi düşünmez.
Bu, gazetecilerin kusuru değildir. Bu, makus yöneticilerin geri bıraktırdığı ülkelerde yaşayan müelliflerin ödediği bir bedeldir. Türkiye, Rusya, Suriye üzere ülkelerin müellifleri daima siyasi sorularla karşılaşırlar zira ülkelerinin önemli siyasi sıkıntıları vardır.
Sadece müelliflerine sorulan sorulara bakarak bir ülkenin gelişip gelişmediğini anlayabilirsiniz.
Aslında “29 Ekim sabahı uyandığında ne hissedeceğini yazsana” derken benim şu soruya karşılık vermemi istiyorlar: “Yüzyıllık cumhuriyet başarılı mı başarısız mı?”
İzninizle ben bu soruya kendimden bir örnekle yanıt vereyim.
Ben 2016 yılında kardeşim Mehmet Altan‘la birlikte tutuklandım, yaklaşık 4.5 yıl mahpus yattım. Bizim tutuklanma nedenimizi kolay kolay kestirim edemezsiniz. Savcı, bizim televizyonda yaptığımız bir konuşmayla darbeci subaylara “subliminal mesaj” yolladığımızı argüman ediyordu. Ben, bu “suçtan” tutuklanana kadar, subliminal bildirinin ne olduğunu bilmiyordum. Tahminen siz de bilmiyorsunuzdur.
Subliminal bildiri, insanın şuurunun farkına varamadığı, direkt doğruya bilinçaltını etkileyen ileti demek.
Biz televizyonda bir konuşma yapmışız, Türk ordusunun subaylarının “bilinçaltını” bu konuşmayla etkilemişiz, o subaylar da dayanamamış bizim konuşmamızın sonraki günü darbe teşebbüsünde bulunmuşlar.
Biz konuşmasak, subayların “bilinçaltını” etkilemesek, sonraki gün subaylar darbe teşebbüsünde bulunmayacakmış.
Bizi bu “suçtan” tutuklatan adam hâlâ Türkiye’de savcılık yapıyor.
Sizce bu türlü bir adamın savcılık yaptığı bir cumhuriyetin “başarılı” olduğu söylenebilir mi? Almanya’da bu türlü bir suçlamada bulunan birine savcılık yaptırırlar mı? Almanya’da rastgele biri bu türlü bir suçlamayla tutuklanabilir mi?
Türkiye’de birçok pak insan bugün buna emsal saçma tezlerle mahpus yatıyor.
Hukukun bu durumda olduğu bir cumhuriyetin başarılı olduğu elbette söylenemez. Hukukun olmadığı bir ülkede “cumhuriyetin” olması hiçbir mana taşımaz. Rusya, İran cumhuriyet. İngiltere, Norveç krallık. Hangisinde yaşamak istersiniz?
Bir cumhuriyetin başarılı olması için tıpkı vakitte demokratik olması gerekir. Türkiye cumhuriyet ancak “demokrasisi” yok. Demokrasisi olmayan cumhuriyet “hasta” demektir.
Ama bu yeni bir hastalık değil. Türkiye’de cumhuriyet kurulduğundan beri gerçek bir demokrasi olmadı. Demokrasi olmadığı için hukuk da daima sakattı. Benim babam da elli yıl evvel yazdığı yazılardan dolayı tutuklanıp mahpus yattı.
Bugünkü idare Türkiye’yi hastalandırmadı, “eski ve kronik” bir hastalığı akut hale getirdi. Hastalık bir manada metastaz yapıp bütün bünyeyi sardı. Onun için Türkiye’de sancı ve çekilen acılar arttı.
Tabii bu hastalık nedeniyle yalnızca yöneticileri, siyasetçileri suçlayamayız. Onların demokrasi getirmek üzere bir istekleri aslında yoktu lakin bu toplum da demokrasi talep etmedi.
Bir toplum yüzyıl boyunca demokrasi olmadan yönetiliyorsa o toplumun demokrasi talebi yok demektir.
Demokrasi zıtlığında iktidarla muhalefet ortasında da büyük bir fark bulunmuyor. Geçenlerde Türkiye’nin ana muhalefet partisinin, insan hakları konusunda çalışmalarıyla tanınan bir milletvekili, ordunun yıllar evvel bir köyü bombalamış olduğundan kelam etti televizyonda. Evvel kendi partisi suçladı onu, partisinin sözcüsü “orduyu töhmet altında bırakamayacağını” söyledi, katıldığı bir parti kongresinde kendi partisinin üyeleri ona gerilerini döndüler. İktidarla muhalefet omuz omuza gerçeği söyleyen bir milletvekiline karşı hal aldılar.
Muhalefeti bu olan ülkede hangi demokrasi talebinden kelam edeceğiz?
Türkiye’yi anlamak isteyen birileri varsa evvel “neden Türkiye’de yaşayan beşerler demokrasi istemiyorlar” diye sormalı.
Türkiye’de “patron” devlettir. İktidara gelen, devlet hazinesini ele geçirir ve yandaşlarına para dağıtır. Siyaset, devlet hazinesini ele geçirmek için yapılır. İktidar ve taraftarları devlet hazinesini ele geçirdikleri için, muhalefet ve taraftarları da devlet hazinesini ele geçirme ihtimalleri olduğu için bu sisteme karşı çıkmaz.
Bir toplum, devletin harcamalarını denetleyemezse orada demokrasi olmaz.
Bizim toplumumuzda bu türlü bir talep yok. İnsanların çoğunluğu devletin harcamalarını denetlemek değil, o harcamalardan biraz da kendisine hisse almak istiyor.
“Ben hakkımı istiyorum,” demekle, “bana biraz para ver” demek ortasındaki fark “hastalığı” yaratıyor.
Ve bu yüz yıldır sürüyor.
Tabii bu türlü bir sistemi gözlerden saklamak, hangi hastalıktan muzdarip olduğunu toplumun anlamasını önlemek için ardına gizlenilecek bir “perde” gerekir.
O “perde” milliyetçilik ve ırkçılıktır.
O “perde” yıllarca Türkiye’de siyaseti denetim eden ordu için de milliyetçilikti, bugünkü iktidar için de milliyetçilik.
Şimdi söyleyeceğimi Alman okurlar çok yeterli anlayacaklar zira birebir bahtın kurbanı olduk. Birinci Dünya Savaşı’nı kaybettik. Almanya çok ağır bir antlaşma imzaladı. Kendini aşağılanmış hissetti. O öfkenin sonucu müthiş olaylar yaşadı. Sonra kendisini bu öfkeden ve aşağılanmışlık hissinden zenginleşip güçlenerek kurtardı.
Biz o savaşın sonunda bir imparatorluk kaybettik. Birebir öfkeyi ve aşağılanmışlık hissini hissettik. Bizde Hitler periyodu üzere bir devir olmadı fakat daha sonra Almanya üzere zenginleşip güçlenemedik de. O histen kurtulamadık. Orada sıkışıp kaldık.
Hep bir “yenme” isteği var bizde.
Milliyetçilik bu “yenme” isteğini çok yeterli kullanıyor, daima besliyor ve toplumu daha da beter hastalandırıyor. Milliyetçilikle, hiç bitmeyen bir savaşma ve yenme isteğiyle daima yoksullaşıyoruz.
Dünya da “sizin jeostratejik ehemmiyetiniz var” diyerek bizim bu “yenme” isteğimizi körükleyip duruyor. Bu “jeostratejik önem” daima savaş konseptiyle birlikte kullanıldığından güzelimize gidiyor.
Türkiye’nin bir “jeostratejik önemi” var olağan. Lakin bu, savaş için geçerli olan bir jeostratejik ehemmiyet değil. Kıtalararası balistik füzelerin olduğu bir dünyada bunun fazla bir geçerliliği yok.
Bu “jeostratejik önemi” alıp “barışın” üstüne koyarsanız, işte o vakit gerçek pahasını kazanır. Zira Türkiye’nin yeryüzünün diğer hiçbir ülkesinde olmayan bir kıymeti ve gücü var. Büyük bir imparatorluğun mirasçısı olduğumuz için Avrupa’yı da Orta Doğu’yu da biliyoruz. Asırlarca Hristiyanlarla iç içe yaşamış Müslüman bir toplumuz.
Avrupa’yla Orta Doğu, Müslümanlarla Hristiyanlar ortasında köprü misyonu görebilecek, birbirlerini anlamalarını ve barışı sağlayabilecek bir pozisyondayız.
Türkiye, “bBiz herkesten daha düzgün savaş yaparız” inancını ve isteğini, “Biz herkesten daha güzel barış yaparız” inancıyla değiştirdiğinde hem dünya için, hem kendisi için çok büyük bir adım atmış olacak.
Bunu sağlayacak önder, savaşın değil “barışın büyük kahramanı” olarak tarihe geçecek.
Bugünkü siyasi iktidar, birinci başlarda bu istikamette hayli yol almış, hem Müslümanların hem Hristiyanların, hem Doğu’nun hem Batı’nın sevgisini ve hürmetini kazanmıştı. Türkiye o devirde dünyanın yıldızları ortasına giren bir ülke olmuş, zenginleşmiş, demokratik gelişmeler kaydetmişti.
Sonra iktidar istikametini değiştirdi. Yalnızca Türkiye için değil dünya için de felaketler yaşandı.
Eğer tarafını değiştirmeseydi tahminen de Suriye iç savaşı önlenebilirdi, büyük göç dalgaları oluşmaz, beşerler bu kadar acı çekmezdi. Dünya daha huzurlu, Türkiye daha güçlü ve memnun olurdu.
Türkiye’deki siyasi iktidar bilmediğim bir nedenden ötürü bu mükemmel fırsatı kaçırdı. Tarihin en ihtişamlı, en saygıdeğer başkanları ortasında yer almaktan vazgeçti.
Ama Türkiye’nin kıymeti hâlâ tıpkı yerde duruyor. Hâlâ barış için büyük bir gücü var.
Tabii yalnızca Türkiye’nin değil, bütün dünyanın hastalandığı bir devirden geçiyoruz. Bilgisayarın hayatımıza girmesi, fabrikalarda robotların çalışmaya başlaması, tarihte birinci kere üretimde insan beyninin insan vücudundan daha değerli olması, fikrin maldan daha fazla zenginlik yaratması… Bütün bu gelişmeler, bunlara ayak uyduramayan büyük kitleleri korkuttu. Endişeyle her yerde milliyetçiliğin ardına sığınmaya çalışıyorlar.
Peki, bunun devası ne? Birçok insan, kendi mesleğine ve meşrebine nazaran birçok deva önerecektir.
Ben dermanın, insanların uygunca katılaşan ve neredeyse hiçbir yeni görüşü kabul etmeyen fikirlerine hitap etmekten çok, onların yavaş yavaş ölen hislerini tekrar canlandırmak olabileceğini düşünüyorum.
Bunu da en âlâ edebiyat yapar. Genelden konuşmaz edebiyat, sayılardan, araştırmalardan kelam etmez. İnsanı gösterir size, o beşerde kendinizle birlikte bütün insanlığı görür, acıları ve sevinçleri hissedersiniz. Bir haberde bin kişinin öldüğünü okuduğunuzda bunu tahminen de unutabilirsiniz lakin onlardan birinin başına neler geldiğini ayrıntılarıyla okuduğunuzda kolaylıkla unutamazsınız.
Ben size bu yazı yerine, Suriye’de, İsrail’de, Filistin’de bir çocuğun bu manyakça milliyetçiliğin sonunda nasıl acılar içinde yaşadığını ve öldüğünü anlatan bir yazı yazsaydım, söylemek istediğim her şeyi çok daha uygun anlatırdım sanıyorum.
Edebiyat anlatır, gösterir ve güzelleştirir çünkü…
* Ahmet Altan bu yazıyı Süddeutsche Zeitung için kaleme almıştır.