Vertigo Nedenleri
Vertigo neden olur? Vertigo birden fazla durumun bir belirtisi olarak ortaya çıkabilmektedir. Vertigonun nedenine bağlı olarak periferik ve santral olarak bilinen iki vertigo tipi bulunmaktadır.
Periferik Vertigo
Periferik vertigo, genellikle iç kulağın denge mekanizmalarıyla ilgili bir sorundan kaynaklanan ve yaygın olarak yaşanan vertigo tipidir. En yaygın nedenleri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Benign paroksismal pozisyonel vertigo (iyi huylu pozisyonel vertigo)
- Kafa yaralanması
- Labirentit (iç kulak iltihabı)
- Vestibüler nörinit (denge siniri iltihabı)
- Meniere hastalığı
- Belirli ilaç türlerini almak (1)
Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (İyi Huylu Pozisyonel Vertigo)
Bu, Vertigonun en yaygın nedenlerinden biridir. Ayakta durma, eğilme, yolu geçme veya yatakta dönme gibi belirli baş hareketleri sırasında ortaya çıkabilmektedir.
Kısa, yoğun, tekrarlayan vertigo atakları (genellikle birkaç saniye ila birkaç dakika sürer) meydana gelmektedir. Mide bulantısı ve kusmaya neden olabilmektedir. Kontrolsüz şekilde hareket eden gözler de (nistagmus) bir diğer belirtisidir. Baş dönmesi ve denge kaybı saldırıdan sonra birkaç dakika veya saat sürebilir. (2)
Bu duruma iç kulaktaki kanalların astarından kopan küçük parçacıkların neden olduğu düşünülmektedir. Kulaktaki sıvı dolu kanallardan birine girmedikçe genellikle bir soruna neden olmaz.
Normalde, parçalar kanalın tabanında oturur, ancak, bazı kafa hareketlerinde sıvı dolu kanallarda bazı değişiklikler olabilir. Bu durumda, kanal karışık mesajlar göndererek vertigoya neden olur.
Benign paroksismal pozisyonel vertigo çoğunlukla yaşlı insanları etkilemektedir; çoğu vaka 50 yaşından büyük kişilerde görülmektedir.
Benign paroksismal pozisyonel vertigo açık bir nedenden dolayı ortaya çıkabilir veya aşağıdaki durumlardan nedeniyle oluşabilir:
- Bir kulak enfeksiyonu
- Kulak ameliyatı
- Kafa travması
- Uzun süreli yatak istirahati (örneğin, bir hastalığa yakalanma) (3)
Kafa Yaralanmaları
Bazı durumlarda, kafa yaralanması sonrasında vertigo gelişebilmektedir. Kafa yaralanmalarından sonra baş dönmesi veya vertigo belirtileri varsa, tıbbi yardım istenmelidir.
Labirentit (İç Kulak İltihabı)
Labirentit, kulağın derinlerinde iltihaplanmaya neden olan bir iç kulak enfeksiyonudur. Labirent, işitme dengesini kontrol eden sıvı dolgulu bir labirenttir.
Labirent iltihaplanırsa, beyne gönderdiği bilgiler farklılaşabilir. Bu çelişkili sinyaller vertigo ve baş dönmesine neden olur. Labirent iltihabı genellikle labirente yayılır yaygın olarak, soğuk algınlığı veya grip gibi viral bir enfeksiyon sonucu oluşur. Daha seyrek olarak, bakteri enfeksiyonundan kaynaklanır.
Labirentit hastalığından kaynaklanan vertigo durumuna bulantı, kusma, işitme kaybı, kulak çınlaması, bazen yüksek sıcaklık ve kulak ağrısı eşlik edebilir. (4)
Vestibüler Nörinit (Denge Siniri İltihabı)
Vestibüler nörinit, denge siniri iltihabı olarak da bilinmektedir. Labirenti beyne bağlayan sinirin iltihaplanması sonucu ortaya çıkan bir iç kulak rahatsızlığıdır. Bazı durumlarda, labirentin kendisi de iltihaplanabilir.
Durum genellikle viral enfeksiyon nedeniyle oluşmaktadır. Çoğu zaman, aniden ortaya çıkmakta ve kararsızlık, mide bulantısı ve kusma gibi başka belirtilere neden olabilmektedir. Normalde herhangi bir işitme problemi ile sonuçlanmaz. Birkaç saat veya gün sürmektedir, ancak tamamen yerleşmesi üç ile altı haftayı alabilmektedir. (5)
Meniere Hastalığı
Şiddetli vertigo bazen iç kulağı etkileyen ve Meniere hastalığı olarak adlandırılan nadir bir durumdan kaynaklanabilmektedir. İşitme kaybına, kulak çınlamasına ve işitme dolgunluğuna (kulağınızda bir basınç hissi) neden olabilmektedir.
Meniere hastalığı durumunda, saatler veya günler süren ani vertigo atakları yaşanabilir. Ataklar genellikle bulantı ve kusmaya neden olmaktadır.
Bu hastalığın nedeni bilinmemektedir, ancak belirtiler diyet ve ilaçlarla kontrol edilebilmektedir. Nadiren ameliyata da ihtiyaç duyulabilmektedir. (6)
Belirli İlaç Türleri
Vertigo, bazı ilaçların bir yan etkisi olarak ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle, ilaç bilgilerini kontrol ederken baş dönmesi gibi bir yan etkisi olup olmadığı iyice kontrol edilmelidir.
Santral Vertigo
Santral vertigo, serebellum (beynin dibinde bulunur) veya beyin sapı (beynin omuriliğe bağlanan alt kısmı) problemlerinden kaynaklanmaktadır. Santral Vertigonun nedenleri şunlardır:
- Migren
- Multipl skleroz
- Akustik nöroma
- Beyincinin alt kısmında bulunan, serebellumdaki bir beyin tümörü
- Geçici iskemik atak veya felç
- Belirli ilaç türlerini almak (7)
Vertigo Hastalığı Nedir?
Vertigo, baş dönmesinin şiddetli bir tipidir. Bu baş dönmesi birkaç dakika, birkaç saat veya birkaç gün sürebilmektedir. Baş dönmesi geçiren insanlar mide bulantısı ve kusma yaşayabilecekleri için bu durum hastalık hissi yaratmaktadır. Vertigo yaşayan kişi aynı zamanda denge kaybı da yaşamaktadır. Vertigo genellikle kulak içi problemler nedeniyle oluşmaktadır.
Vertigo tedavisi için kullanılan ilaçlar mide bulantısını ve kusmayı azaltmaya yardımcı olurken bazıları da baş dönmesini hafifletmektedir. Bu ilaçlar genellikle sadece kısa bir süre (14 güne kadar) alınabilmektedir. Çoğu durumda, doktor baş dönmesine hangi koşulların neden olduğunu bulabilir ve bu duruma yönelik tedavi yöntemi uygulayabilir. (8)
Vertigo Belirtileri
Vertigo nasıl anlaşılır? Vertigo başlangıcı ve sonrası belirtileri aşağıdakileri içerebilir:
- Kişinin kendisinin veya çevresinin hareket ettiği hissi
- Düz bir çizgide yürümenin zor bulunması da dâhil olmak üzere kararsızlık
- Sersemlik
- Baygın gibi hissetme
Baş dönmesine eşlik edebilecek diğer belirtileri ise şunları içerebilmektedir:
- Baş ağrısı
- Mide bulantısı ve kusma
- Kulaklarda çınlama veya diğer sesler
- İşitme zorluğu
- Yürürken şaşırma ve koordinasyon kaybı (Ataksi)
- Olağandışı göz hareketleri (örneğin, gözlerin fırlaması (nistagmus))
- Hareket halindeyken veya yürürken bir işareti okumada zorluk çekme (9)
Vertigo Tedavisi
Vertigo nasıl geçer? Bazı vertigo vakaları, tedavi olmadan zamanla düzelebilmektedir. Bununla birlikte, bazı insanlar, Meniere hastalığı gibi bazı hastalıklardan kaynaklanan vertigo durumunda, belirtileri aylarca ya da yıllarca yaşayabilmektedir.
Bazı vertigo nedenleri için özel tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Örneğin, benign paroksismal pozisyonel vertigo tipini tedavi etmek için basit baş hareketleri dizisi (epley manevrası olarak da bilinir) kullanılmaktadır.
Prochlorperazine ve bazı antihistaminikler gibi ilaçlar vertigonun erken evrelerinde (vertigo başlangıcında) tedaviye yardımcı olabilmektedir.
Vertigoya sahip olan birçok kişi ya da baş dönmesi ve denge sorunları olan pek çok insan, seri egzersizleri içeren vestibüler rehabilitasyon eğitiminden yararlanmaktadır. (10)
Vertigo Ameliyatı
Vertigo, bir tümör, beyin veya boyun yaralanması gibi daha ciddi bir altta yatan sorundan kaynaklanıyorsa, ameliyat vertigo tedavisine yardımcı olabilir. (11)
Vertigo İçin Hangi Doktora Gidilir?
İç hastalıkları uzmanları, nörologlar ve kulak burun boğaz uzmanları vertigoyu teşhis ve tedavi edebilmektedir. (12)