17.01.2000 - 01:00 | Son Güncelleme: 17.01.2000 - 01:00
Pasifikte açan çiçek
Peki, doğumunun üzerinden 150 yıl geçen, Türkiyede, kendi ülkesinde olduğundan daha fazla tanınan, adına sokaklar ve mekânlar kurulan Pierre Loti kimdir? Gerçekten, bahsedildiği gibi Türk dostu mudur?
Geçen yüzyılın başlarında, Avrupanın Türkleri dışladığı bir dönemde Türkiyenin önemini anlatmaya çalışan Fransızların ünlü romancısı Pierre Lotinin, Fransız devlet adamı Louis Barthou ve bazı yakınlarına yazdığı 525 mektuptan oluşan bir koleksiyonu Kültür Bakanlığı satın aldı haberi ulaştı bize. Mektupları, Türkçe tercümeleri ile birlikte bastırmak için çalışmalar başlatan Kültür Bakanı İstemihan Talay, yazarın 150. doğum yıldönümü sebebiyle Pierre Lotiye daha geniş bir pencereden bakmayı amaçlıyor. Bu çerçevede, Geçen cuma günü, Fransadan Rochefort Müzesi Müdürü ve Pierre Loti Derneği Başkanının katılımıyla, özellikle genç neslin yazar hakkında bilgilendirilmesini sağlamak amacıyla Ankarada bir toplantı yapıldı; bu etkinliğin devamı olarak, 4-5 Mayısta Fransız ve Türk uzmanların katılımıyla İstanbulda bir sempozyum düzenlenecek. Yazarın hatıralarını yaşatmak amacıyla Eyüpte Dokümantasyon ve Araştırma Merkezi oluşturulacak, 1920lerde kurulup 1930larda kapanan Pierre Loti Dostları Derneği yeniden kurulacak. TÜRK DOSTU MU? Peki, doğumunun üzerinden 150 yıl geçen, Türkiyede, kendi ülkesinde olduğundan daha fazla tanınan, adına sokaklar ve mekânlar kurulan Pierre Loti kimdir? Gerçekten, bahsedildiği gibi Türk dostu mudur? Fransız yazarı. 1850de Fransanın Rochefort şehrinde doğdu ve 1923te Hendayede öldü. Mezarı, atalarının Olerondaki evinin bahçesinde, kendi seçtiği bir yerde defneler ve sarmaşıklar altındadır. Esas ismi Louis-Marie Julien Viauddur. Doğu seyahatleri esnâsında Loti soy ismini aldı. Loti, Pasifikte yetişen bir çiçek ismidir. Protestan ve soylu bir âiledendir. Deniz subayı olarak savaş gemilerinde çalıştı. 1891 yılında Fransız Akademisi üyesi oldu. İstanbula birkaç kere geldi. Kendisine büyük bir şöhret sağlayan Aziyade romanını Hasköyde kirâladığı bir evde kalırken 1879 yılında İstanbulda yazdı. Eserde, hayâlinde geliştirdiği Aziyede adlı bir Çerkez kızını anlatmaktadır. Kendini sevenler tarafından İstanbul Divanyolunda kaldığı eve, evin bulunduğu sokağa ve Eyüpsultan Kabristanı civârında bulunan tepedeki kahveye ismi verildi. TÜRKİYEYE DESTEK Pierre Loti, Doğu seyahatleri sırasında, Doğu medeniyetini yakından tanıma fırsatını buldu. Türk dostu görüntüsünü ömrünün sonuna kadar muhâfaza etti. Balkan Savaşı sırasında yazı ve makaleleriyle Avrupa kamuoyunda zulme uğrayan Türkleri savundu. Özellikle, Yunanlıların İzmire çıktığı 1919 yılında Avrupayı sert bir biçimde eleştiren Loti, aleyhimize olan havayı lehimize çevirmek için çok gayret sarf etti. Pierre Loti, bir taraftan Türkleri överken, Türk kadınlarına karşı olan zaafını da inkar etmez. Hatta eserlerinde bu konuyla ilgili bölümlere de rastlamak mümkündür. Batı hayranları, onun Hasköydeki evini ve civarını değil de Eyüpsultanı ziyaret ettiğinde uğrayıp çok sevdiği yerlerin adını değiştirip, Pierre Lotinin ismini vermişlerdir. Türk, Şarkın ışığıdır Pierre Loti, bir yazısında Türkleri şöyle tarif ediyor: Türk, asiller asilidir. Sunî olmayan bu pek gösterişli ve yüksek asâlet; ona Allahın hediyesidir. Sâdelik içinde ihtişâmı, sükûnet içinde belâgati, durgunluk içinde duygulu bir hayâtiyetle kibar hakikatleri aksettiren yegâne millet Türklerdir. Şark, hülyâ ve efsâneler âlemidir. Türk; o rengârenk âlemin gözü, ışığı, dili ve yaşayan hakîkatidir. Türkü anlamamak için târihe gözü kapamak gerekir. Haksız hücumlar ve pespâye iftirâlar önünde Türkün vekârı, hiç şüphe yok ki körlere acıdıklarındandır. Bu asîl davranış, o zelîl iftiralara ne beliğ bir cevap oluyor!.. Romantik tasvirler Pierre Lotinin eserleri romantik ve renkli tasvirlerle süslüdür. Yazılarında insan ve tabiattaki diğer canlıların ölümden ibaret olmayışından dolayı duyduğu kırgınlık ve yalnızlık duygusu görülmektedir. İstanbulda yazdığı Aziyade romanına benzer Rarahu romanını da Tahitide yazmıştır. Japonya ile ilgili olarak kaleme aldığı Madame ChrjsanthÇme isimli eseri de tanınmıştır. Au Maroc (Fas, 1890), Fantôme dOrient (Doğu Hayâleti, 1892), Les Derniers Jaurs de Päkin (Pekinin Son Günleri, 1901), Linde Sans Lesanglais (İngilterenin Bulunmadığı Hindistan, 1904), Vers Irfahanö (Isfahana Doğru, 1904), La Turquie Agonisant (Can ÇekişenTürkiye, 1913), La Mort de Notre Chere France en Orient (Sevgili Fransamızın Doğudaki Ölümü, 1920), La Turquie Bien Aimee (Sevgili Türkiye, 1910) diğer eserleri... YORDAM Düşümde aşk ile karşılaştım... İnsanı arıyordu. Uyandım, insan ile karşılaştım... Aşkı arıyordu. Özdemir ASAF HAFIZA İsmail Habib Sevük (17 Ocak 1954) Edip Ayel (17 Ocak 1957) Mustafa Şekip Tunç (17 Ocak 1958) Osman Turan (17 Ocak 1978) Nihat Sırrı Örik (18 Ocak 1960) Enver Ziya Karal (18 Ocak 1982) Yesari Asım Arsoy (19 Ocak 1992) Kemal Bilbaşar (21 Ocak 1983) Oktay Arayıcı (21 Ocak 1985) Ali Emirî Efendi (23 Ocak 1923) Hamit Macit Selekler (23 Ocak 1974) ALKIŞ Üşüyen kardelenler Yılbaşı dolayısıyla gelen hediyeler arasında benim için en önemlileri, İmage Halkla İlişkiler ile Muğla Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumunun gönderdiği mektuplardı. Betûl Mardin başkanlığında Canan Bengiserp, Nilgün Pirinçcioğlu Kireç, Funda Köse, Nevra Güner Çağman, Çağlayan Kent ve Ebru Tezelle birlikte çalışan İmagedan gelen mektuptan bir bölüm aktarmak istiyorum: Yeni bin yıla girerken, gelenekleri de değiştirmek ihtiyacını duyduk. Şirketimizin yılbaşı hediyeleri için ayırdığı fonu Kaynaşlıdaki depremzede kardeşlerimize yardım amacıyla kullanma kararı altık. Bizzat götüreceğimiz bu hediyeler onların üşüyen yüreklerini biraz ısıtabilir ve yüzlerinde bir kardelen gibi umudun çiçeğini açtırabilirse bu kez biz, çok değerli bir armağan kazanmış olacağız. SEVGİNİN FAZLASI Muğla Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu da benzer bir kutlama mektubu gönderdi: Beş yıldızlı otellerde yılbaşı balolarına katılmıyoruz; Palandökende kayak keyfi, ızgara partisi, şömine romantizmi yaşamıyoruz... Ama biz, herşeyin fazlasının zarar, yalnızca sevginin fazlasının zarar olmadığını; almadan vermenin daha doğru olduğunu; umutlarımızın onlarla yeşerdiğini; geleceğimizin onlarda olduğunu ve onların kimsesiz olmadığını biliyoruz. Biz bir grup gönüllü, işte bunları bilerek ve yapmadıklarımıza değil, yapamadıklarımıza üzülerek, 47 adet yılbaşı şapkası, 47 adet yılbaşı pastası ve yüzlerce balonla bu kurumdaki partiye gidiyoruz. EZBER Belkiler Belkiler, kuşkuların ellerinden kurtulmuş, ikiye bölünmüş belkilerin gücü; yarısı ağlatıcı, yarısı güldürücü; belkiler kafamızın içinde otağ kurmuş. Belkiler, içimizde değişmez düzen kurmuş kendinden zenginliği ne çoğalmış, ne azalmış, içimizin kabalığı yanında yalnız kalmış; belkiler belkileri istemiyor belki de. * Sedat Umran (Lekeden, Birey Yay.) ARKA KAPAK Baştan sona kadar bitmez mücadele olan hayat savaşını kazanmamızı sağlayacak görevleri, kimlere ve nelere karşı sorumlu olduğumuzu biliyor muyuz? Toplumun ufak bir modeli olan ailedeki ilişkiler ve görevler nasıl olmalı? Bizi yaratan Allaha karşı sorumluluklarımız nelerdir? En yakın dairemizi oluşturan akrabalarımıza ve dostlarımıza karşı ne tür sorumluluklar taşımalıyız? Topraklarında yaşadığımız vatan için yapmamız gerekenleri biliyor muyuz? Ölüm, hayatın en büyük gerçeklerinden biri olduğuna göre ölmüşlerimiz adına da yapmamız gerekenleri biliyor muyuz? Bütün bu görevleri sabırla yerine getirip bir hayat yaşamak istiyorsak, Ahmet Muhtar Büyükçınarın Görevlerimiz ve Sorumluluklarımız isimli kitabını okuyup, bu eserde anlatılanları hayatımıza uygulamaya çalışmalıyız. (Görevlerimiz ve Sorumluluklarımız, Ahmet Muhtar Büyükçınar, Bilge Yayınları, 0 212 517 09 57)