Sedimanter ortamlar, yeryüzünün erozyonun iklimsel atmosferik ajanları tarafından taşınan büyük hacimlerde katı madde (sedimanlar) biriktirildiği ve biriktiği alanlardır.
Bu fenomen, özellikle geçmişin karasal koşullarını anlamak ve yeniden yaratmak için jeoloji ile ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bir yerin topraklarında çökeltilerin birikimi, katı maddeyi zamanla sıkıştırır, çökelti kayaları denilen şeyi oluşturur.
Bu kayaların bileşimi, anın iklim koşullarına, mekana ve katılan taşıma ajanlarına bağlı olarak değişecektir. Toprağın ve sedimentli malzemenin kompozisyonunu incelerken, bu bilgilerin çoğu yorumlanabilir.
Malzemenin türüne (mineral veya organik), büyüklüklerine, menşe yerine, işlendiği sıcaklığa, tuzluluk, oksidasyon, basınç, asitlik derecesinde (pH) ve çok çeşitli fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklere sahip olabilirler. çimentolandığı zaman veya dönem.
Kanyonlar, kıyı kayalık uçurumları ve kayalık çöller gibi tortul ortamlar toprakta gösterir ve yüzlerce yıldır katılaşan malzemeyi üst üste tipik yatay tabakalarda veya fasiyeslerde örter.
Katılan acente türüne göre sınıflandırma
Sedimanter ortam tipleri, oluştukları iklime, sedimanların geometrik kompozisyonuna, fasiyeslerin sırasına ve fenomenin iklim-atmosferik ajan tipine göre sınıflandırılabilir.
Bu son sınıflandırma en iyi bilinen ve aşağıda açıklanacak olandır.
1- Karasal tortul ortamlar
Bunlar sedimantasyon işlemi karada meydana gelen alanlardır. Bu durumda, katı maddeyi toprakta aşındıran, taşıyan ve taşıyan buz, su, rüzgar ve buzdur. Bu ortamlar deniz kıyılarının etkisinden ve doğal ajanlarından bağımsızdır.
Jeoloji 5 çeşit karasal tortul ortamını tanır:
ırmak kenarında yaşayan
Gezegenin karasal alanlarında en yaygın olarak bulunandır. Nehirler, büyük hacimli sedimanların kütle taşıma aracıdır ve materyali su kenarı boyunca ve nehrin dibindeki toprakta biriktirirler.
Eğimli veya yüksek hızlı kanallar, orta ve büyük boyutta birikmiş kayaları bırakma eğilimindedir. Nehrin hızının azaldığı yerlerde, toprak ve bankalar kum ve çakıl gibi daha küçük materyaller sunar. Suyun hareketi çok az ise, çamur oluşabilir.
Nehirlerin hareketi, içinden aktığı manzarayı en çok şekillendiren ajanlardan biridir.
alüvyonlu
Şiddetli yağış veya sellerden kaynaklanan geçici su akımları nedeniyle belirli zamanlarda ortaya çıkar.
göl
İç çökeltilerin ve nehirlerin su birikintisinin ürünüdür. Suyun hızı göle, gölete veya gölete ulaştığında, katı maddeler hem kıyıdan hem de su girişlerinden farklı mesafelerde toprağa bırakılır.
Bu mesafe suyun hareket hızına bağlıdır. En uzak ve derin çamur zeminde oluşur. Bankalar genellikle kumludur ve su girişlerinin yakınında çakıl veya küçük taşlar gibi daha büyük malzemeler bulunur.
buzul
Kar birikiminin buz oluşturduğu tortul ortam. Genellikle yükseklikte veya çok soğuk bölgelerde görülür. Bu buz birikimi, tortul malzeme de biriktirir.
Havaya ve basınca bağlı olarak, bazı çökeltiler, buzulun yokuş aşağı hareket etme kuvvetinden dolayı ayrılan toprağın bir parçası olmuş olabilir. Bu hareket genellikle zaman içinde çok yavaştır veya aşırı anidir.
rüzgar
Düşük yağışlı ve az yağışlı bölgelerde görülür. Çöller gibi gezegenin en kurak alanları, yalnızca katı maddelerin taşınması ve birikmesinden dolayı rüzgardan etkilenir.
Rüzgârın hareketi kum tepecikleri oluşturmaktan sorumlu küçük kaya parçacıklarını alıyor. Ancak, yağmurlar ulaştığında toprak aşınır ve daha büyük malzeme taşıyan sudır.
2- Deniz tortul ortamları
Okyanusların içinde meydana gelirler ve kıyı etkenlerinden ve fenomenlerinden bağımsızdırlar. Sedimanlar deniz akıntıları ile taşınabilir ve okyanus tabanının herhangi bir yerinde birikir.
Toprağın derinliği ve eğimi de tortul malzemenin hareketinde önemli bir faktördür.
Mercan resifleri, sığ tortul ortamlardır ve deniz hayvanları ile akıntılar tarafından taşınan mineral maddelerin etkileşimi ile oluşur. Sediment yatağından daha fazla besin aldıkları zaman hızla büyüyebilirler.
Derinliklerde abisal tortul ve kıta sahanlığı ortamları vardır. Bunlar çok az katı öğütülmüş malzemeye sahiptir.
Platformlar, tektonik plakaların hareketlerinden malzemenin ejeksiyonundan daha fazla tortu alıyor
3- Geçiş tortul ortamları
Karasal ve denizsel süreçler arasında iç içe geçmiş karmaşık bir sistemde suyun kıyılardaki etkileşiminden var olanlardır. Hem nehirler hem de dalgalar birçok çökeltinin taşıma aracısıdır ve bunlar kıyı alanlarını şekillendirir.
Plajlar en yaygın kıyı tortul ortamlarıdır. Genellikle dalgaların zemine karşı hareketi ile aşınmış, taşınan ve yüzyıllarca biriken kum ve çakıldan oluşurlar.
Gelgit ve dalgaların gücü ve enerjisi düşük olduğunda, karasal süreçler hakimdir ve delta tortul ortamları oluşur, nehirlerin ağızları. İşte dünyadan en fazla tortuyu alan deniz.
Aksi takdirde, ağzı zayıf, gelgit ve dalgalar kuvvetli olduğunda nehrin tortulları, deniz akıntıları tarafından taşınan malzeme ile birlikte geri gönderilir. Bu durumlarda delta deniz suyu ile sulandırılır ve iyi bilinen tuzlu su nehirleri oluşur.
Intertidal bölgeler, gelgitlerinin kısa sürede sıkça değiştiği kıyılarda görülür. Onlar gelgit sırasında örtülü kalan ve denizin geri çekilmesi sırasında keşfedilen geniş alanlardır.
Bazı kıyılarda, tuzlu lagünler oluşturan alberrous tortul ortamları olabilir. Genellikle denizden veya ince kumdan şeritler halinde denizden ayrılırlar, ancak küçük noktalardan denize bağlanabilirler.