3 Kuralları, kurallara uyulmadığı zaman sonuçlarını, KURALLARIN, SONUÇLARIN VE ÖDÜLLERİN TANIMLANMASIKuralları, kurallara uyulmadığı zaman sonuçlarını,uyulduğunda ise alacağı ödülleri ona anlatın.
4 Kurallarının Oluşturulması Çocuğunuza, ondan beklediğiniz davranışları çok net biçimde ifade edin. Çocuklar kuralların oluşturulması sürecine ne kadar çok katılırsa, kurallara da o kadar uyarlar.KurallarAÇIKKISANET olmalı ve«KARARLI» lıkla ifade edilmelidirEVDE TOP OYNAMANI İSTEMİYORUM.
5 Kuralların Sunumu Kural Sayısı Kuralların sayısı mümkün olduğunca az olmalıdır. Çocuğun yaş ve sınıf düzeyine göre arttırılıp azaltılabilir.Kuralların SunumuKuralların resim ya da şekillerle birlikte sunulmasında yarar vardır. Resim ve şekillerle desteklenen kurallar evin görünür uygun bir yerine asılabilir.
6 Kuralların Öğretilmesi Kuralların etkili olabilmesi, çocuğun bu kuralları doğru bir biçimde anlamasına ve bu kurallara uymasına bağlıdır.• Aşama 1- Söyleme• Aşama 2- Gösterme• Aşama 3- Kontrol ve Yeniden GöstermeKuralların Uygulanması ve İzlenmesi• Tutarlı Davranmak• Model Olmak• Sık Sık Kuralları Hatırlatmak• Kurallar belirlenirken, kuralların ihlali durumunda uygulanacak yaptırımları da kararlaştırmak önemlidir.
7 İSTENMEYEN DAVRANIŞ SONRASINDA GÖSTERİLEBİLECEK CAYDIRICI TEPKİLER GÖRMEZDEN GELME Yaptığı olumsuz davranışları ön plana çıkarmak yerine olumlu davranışlara odaklanmak için bu teknikten yararlanılır. Görmezden gelme özellikle dikkat çekmeye yönelik davranışlarda çok etkili olabilir. Çocuk olumsuz davranışın tepkiye neden olmadığını gördükçe bu davranışı yapmaktan vazgeçebilir. Çocukla fiziksel olarak ilgilenmek zorunda kalsanız bile göz kontağı kurmamaya, konuşmamaya dikkat edin.
8 KESİN BİR “HAYIR”Eğer sert ve kararlı bir şekilde "Hayır" derseniz ve çocuk yapmakta olduğu yaramazlığa ara verirse, hemen başka bir şeyle ilgilenmesini sağlayın. "Hayır"ı tekrarlamaktan kaçının, çok duymak duyarsızlığa yol açar.
9 SÖZEL UYARIÇocuğa yanlışını düzeltme şansı tanıyın. "Az önce ne konuşmuştuk?" ya da "Boyama yaparken kuralımız neydi?" gibi… Böyle bir uyarı en azından, çocuğa yaptığını tekrar değerlendirme fırsatı verir.
10 TEPKİNİN BEDELİTepkinin bedeli, uygun olmayan davranışı izleyen biçimde, elde ettiği ödüllerin (yıldız, gülen yüz v.b) geri alınmasıdır.Örnek: Hafta sonu sinema etkinliğini iptal etme,
11 MOLAMola uygulamasında çocuk, istenmeyen davranışı yaptıktan hemen sonra yaklaşık 5 dakika gibi kısa bir süreliğine, bulunduğu ortamdan çıkartılarak yalnız bırakılır. Çocuğa neden dışarı çıkarıldığı söylenir ve Örn:” Sanırım her ikimizin de biraz sakinleşmek için zamana ihtiyacımız var. Beni odanda bekle, beş dakika sonra konuşalım” denilebilir. Bu süreden sonra çocuğun yaptığı yanlışı anlayıp anlamadığı kontrol edilir şekilde konuşulur.
12 MOLAAra verme süresinin çocuğun protestoları nedeniyle sona erdirilmemesine dikkat edilmelidir. Bunun gerçekleşmesi halinde çocuğun şiddet davranışları da ödüllendirilmiş olur. Çocuk bu tekniğin gerçekleştiği odada karmaşaya neden olduysa, odadan ayrılmadan önce eski haline döndürmekte fayda vardır. Eğer planladığınız gibi uygulayabiliyorsanız, molayı iki hafta kadar süreyle her istenmeyen davranıştan sonra uygulamaya devam edin Mola süresi çok uzun tutulmamalıdır. Mola alanının pekiştirici özelliği olmamalıdır. Mola saldırgan çocuklar için etkili olabilirken içine kapanık çocuklar için kullanılmamalıdır
13 Seni neden çıkardığımı anladın mı? KONTROL TEKNİĞİSeni neden çıkardığımı anladın mı?Yaptığın davranış hakkında ne düşünüyorsun?Bu davranışı tekrar etmemek için nelere dikkat etmelisin?
14 ALTERNATİF DAVRANIŞ BELİRLEME Yapılan yanlış davranışın yerine kabul edilebilir yeni bir davranış önermek Örn; Duvarı boyamak yerine kağıda güzel bir resim yapmasını sağlamak
15 CEZA KULLANIMICeza, bireye istemediği bir şeyin verilmesi, istediği bir şeyin elinden alınması ya da verilmemesidir. Unutulmaması gereken nokta cezanın istenmeyen davranış ortaya çıktıktan sonra verildiği ve amacının istenmeyen davranışı önlemek olmasıdır. Ceza verilen davranış tekrarlanmadığı zaman hemen ödüllendirilmelidir.
16 Cezanın Bazı Olumsuzlukları Vardır Ceza, davranışı azaltmaz, sadece baskılar. Yani cezanın varlığında ortaya çıkmasını engeller. İyi ve haklı nedenlere dayanmayan ceza başka davranış sorunlarına yol açar. (Korku, kaygı ve saldırganlık gibi). Ceza, uygun davranışın ne olduğuna ilişkin bir ipucu sağlamaz. Ceza veren kişinin saldırganlığı ceza alan ve bunu izleyen çocuklar için olumsuz bir modeldir. Ceza, cezalandırılan çocukta dargınlık ve içe kapanma gibi olumsuz sonuçlara yol açabilir. Ceza, olumlu iletişim kurma fırsatlarını engeller. Ceza, güçlünün haklı olduğu imajı yaratabilir.
17 Önemli olan cezayı doğru koşullarda uygulamaktır. Etkili bir ceza, öğrenciyi olumsuz davranışları yapmaktan alıkoyabilir.ÖRNEĞİN• İstenmeyen davranış Küfürlü konuşma• Ceza 5/10 dakika odada beklemeCeza, özellikle bilerek yapılan olumsuz davranışların yerleşmesini engellemek açısından yararlıdır.Olumsuz etkileri nedeniyle ceza, mümkün olduğunca az kullanılmalıdır.Verilen cezaların fiziksel ceza olmaması ve kişiliğine zarar vermemesi gerekir.
18 BİR ÖRNEKPROBLEM DAVRANIŞIN TANIMLANMASI A ) Tanım : Sınıfta gezinme. B ) Davranışı ortaya çıkaran etkenler : Yapılan etkinlikte başarısız olduğunda, kendisiyle ilgilenilmediğinde ( sürekli kendisiyle öğretim yapılsın, konuşulsun istiyor. ) ve engellendiğinde ( oynamakta olduğu materyal elinden alındığında ) problem davranış ortaya çıkabiliyor. UYGUN ALTERNATİF DAVRANIŞ BELİRLEMEK A) Tanım : Dikkat çekmek için etkinliği bırakmak yerine; parmak kaldırabilir, isteğini sözel olarak ifade edebilir. ( ör: öğretmenim ödevime bakar mısın, ödevimi yapamıyorum yardım eder misin ? vb. ) Etkinliklerde başarısız olduğunda öğretmenden yardım, etkinlik tekrarı isteyebilir ( öğretmenim yapamıyorum diyebilir, yeniden oynayabilir miyiz diye sorabilir. ) B ) Öğretim yöntemi : Alternatif davranışlar ödüllendirilerek, problem davranışlar görmezden gelinerek öğretilir. Ör: Sırasında oturup, öğretmeni dinlediği durumlarda bu davranışı vurgulanarak ödüllendirilir, sınıfta gezindiği durumlarda ise hiç ilgilenilmez, gezinme davranışına ödül olacak hiçbir uyaran verilmez. A ) Aferin, çok güzel olmuş vb., Defterine yıldız atmak, gülen yüz yapmak, şeker , çikolata gibi her çocuğun sevebileceği yiyecekler vermek ,Topla oyuncak arabalarla oynamak. B ) Önce sürekli pekiştirme daha sonra zaman aralıklı pekiştirme tarifesi kullanılacak.
19 ÇOCUĞUN UYUMLU DAVRANIŞINI ARTIRMA Çocuk istenen davranışı yapmaya başladığı zaman onun bu davranışa devam etmesi yönünde pekiştirici sözler söyleyin.
20 İyi Davranışları ÖvünBeklediğinize biraz yakın olan davranışları bile övün. Ufak şeylerle başlayın; Verilen bir işi doğru yapma Yemeğinin büyük bir kısmını yeme Saldırgan davranışlarda azalma gibi Davranış doğru olarak her tekrarlanışta övgünüzü belirtmekten çekinmeyin. Açık ve anlaşılabilir konuşun. Böylece çocuk, hangi davranışının ne sebeple övgü aldığını anlayabilsin ve tekrarlama isteği duysun; Örneğin: “Bu sabah pek usluydun.” yerine, “Bu sabah mızıldanmadan kalktığın ve kıyafetlerini kendin giyindiğin için teşekkür ederim.
21 Rahatsız Edici ama Zararsız Davranışları Görmezden Gelin Nelerin zararsız olduğuna karar verin ve onları görmezden gelin. Rahatsız edici davranışların aksini yaptığında övün. Örneğin; Eğer çocuğunuz kapıları çarpıyorsa ve siz de bunu görmezden gelmeye karar verdiyseniz, kapıyı çarpmadığında, “Kapıyı yavaşça kapadığın için teşekkür ederim.” diyebilirsiniz.
22 Çocukla Konuşurken Olumlu Kelimeler Kullanın Örneğin: “Ona derhal yemeğini ye!” yerine, “Lütfen yemeğini yer misin?” demelisiniz. OLUMSUZ TAVIR TAKINMAMIŞOLURSUNUZ.
23 Tek Bir iş VerinÇocuğa isteğinizi bir kez de kendi ağzıyla tekrarlatın, işi bitirmesini bekleyin ondan sonra diğer bir iş verin.
24 Çocuğu doğru davranış sergilediğinde ödüllendirin.
25 BU ÖDÜLLER ; Sözel ödüller; övme ifadeleri Simgesel ödüller; yiyecek, içecek, oyuncakSözel ödüller; övme ifadeleriEtkinlik ödülleri; sinemaya gitme, birlikte hafta sonu geçirme