Nedir?
Rahim boynu (serviks) kanseri serviksteki hücrelerin kontrol altına alınamayan çoğalmasıdır. Serviks kadın rahminin daralmış alt bölümüdür. Bir koniye benzeyen serviks, rahmi vajinaya bağlar; doğum kanalının “çıkış yoludur.”
Serviksteki kanserleşme ve kanser öncülü değişikliklerin saptanmasını sağlayan Papanicolaou (Pap) testinin kullanılmaya başlanmasından beri serviks kanseri oranı % 70 kadar azalmıştır. Serviks kanseri dünya ölçeğinde kadınlarda meme kanserinden sonra en çok görülen ikinci kanser tipi olmayı sürdürmekte olup yılda hemen hemen 300.000 ölümden sorumludur.
Serviks kanseri sinsice başlar. En erken kanser öncülü değişiklikler serviksin iç ve dış yüzeyindeki hücrelerin normal serviks hücrelerinden farklı görünmelerine neden olur. Bir Pap yayma preparatında saptanan bu değişikliklere “atipik hücreler” denmektedir. Atipik hücreler kanser öncülü bir duruma tamamen spesifik değildir; serviks iç yüzeyi enfeksiyonları veya irritasyonuna cevaben geçici olarak atipik hücreler görünebilir. Kanser öncülü bir durum mevcutsa atipik hücreler zamanla anormal hale gelebilir ve tedavi edilmezse kansere ilerleme olasılığı daha yüksektir. Pap sürüntülerinde bu daha anormal (ara evredeki) hücresel değişikliklere düşük veya yüksek dereceli yassı epitel içi lezyonlar denmektedir. Bu hücreler kanserleşirse başlangıçta yüzey ile (in situ) sınırlı kalırlar. Tedavi edilmezse kanser hücreleri serviksin destek dokuları içine doğru büyür ve diğer vücut bölgelerine yayılma potansiyeli kazanabilirler.
Serviks kanserlerinin yaklaşık % 80-90 kadarı serviksin dışını kaplayan düz yassı epitel hücrelerinden kaynaklanan yassı epitel hücreli kanserlerdir. Diğer olguların çoğu, serviks ağzının (endoserviksin) muköz salgı salgılayan hücrelerinden kaynaklanan adenokarsinomlardır. Az sayıda serviks kanseri her iki tipin karışımıdır.
Erken tanı ile serviks kanseri genellikle kolayca tedavi edilebilir. Kontrol edilmezse hemen hemen her zaman ölümcüldür. Zamanla serviks kanseri rahmin geri kalan bölümü, mesane, rektum ve karın duvarına yayılabilmektedir (metastaz yapar). Eninde sonunda pelvis lenf düğümlerine ulaşabilir, daha ileriye metastaz yaparak vücut içindeki diğer organları istila ederler.
Risk Faktörleri
İnsan papillomavirüsü (HPV)ile oluşan enfeksiyon serviks kanseri için en önemli risk faktörüdür. HPV serviks gibi vücudun değişik yerlerinde siğillere neden olan yaklaşık 100 virüsü içeren bir gruptur. Üreme organlarını etkileyenler cinsel yolla yayılır.
Servikste HPV türleri serviks kanseriyle olan ilişkilerine göre “yüksek” ve “düşük riskli” olmak üzere iki kategoriye ayrılırlar. Örneğin, HPV 6 ve HPV 11, üreme organlarındaki siğillerin çoğuna neden olmakla birlikte nadiren kansere yol açtıklarından “düşük riskli” olarak kabul edilir. Diğer HPV türleri olan HPV 16, 18, 33, 35 ve 45 ''yüksek riskli'' olarak kabul edilir çünkü serviks ve vajinal kanser riskini arttırırlar.
HIV enfeksiyonu (AIDS) ve/veya bağışıklık sistemleri baskılananlarda olduğu gibi, erken yaşta cinsel aktivitelere başlayan kadınlar veya birden fazla sayıda partneri olanlar veya partneri başkalarıyla da cinsel ilişkide bulunanların HPV enfeksiyonuna yakalanma riskleri daha yüksektir. Sigara içimi de bağışıklık sistemini baskılamakta ve serviks hücreleri içindeki DNA’ya zarar verebilmektedir. Sigara içmeyenlere göre sigara içenlerin serviks kanserine yakalanma riski 2 kat daha yüksektir.
Korunma
Birden fazla partner, korunmasız cinsel yaşam ve sigara içimi gibi risk faktörlerinden kaçınarak ve kanser öncülü lezyonları tarayıp tedavi ederek serviks kanseri önlenebilmektedir. Servikste bulunan kanser öncülü alanları erkenden tanıyıp tedavi ederek bu yaraların kanserleşmesi önlenebilir.
Serviks kanserinin en sık görülen etkenleri olan insan papillomavirüs (HPV) türlerinin neden olduğu enfeksiyonlara karşı koruyan bir aşı mevcuttur. Halen başka aşılar da geliştirilmektedir. Onaylanmış aşı rahim boynu kanserlerinin % 70’ine neden olan HPV tip 16 ve 18’e , üreme organlarındaki siğillerin yaklaşık % 90’ına neden olan HPV tip 6 ve 11’e karşı korumaktadır. FDA, 9 ila 26 yaş arası kızlar ve kadınlarda kullanımını onaylamış olup 6 ay içinde üç doz şeklinde verilmektedir. Aşının güvenli olduğu düşünülmekle birlikte ancak virüsle ilk kez karşı karşıya kalınmadan önce etkili olduğundan, cinsel açıdan aktif olmadan önce verilmesi önerilmektedir. Ancak her serviks kanseri tipine karşı korumadığından aşıyı yaptırmış olsanız bile rutin tarama önerilmektedir.
Hastalık belirtileri
Serviksteki kanser öncülü değişiklikler genellikle herhangi bir hastalık belirtisine neden olmamaktadır. Kadın spesifik olmayan serviks akıntısı ve/veya adet dönemleri arasında veya cinsel ilişkiden sonra anormal kanama gibi hastalık belirtilerinin farkına vardığında kanser genellikle gelişmiş ve çoktan yakındaki komşu dokulara yayılmış olabilir.
Vajenden anormal kanama veya akıntıya neden olabilen başka birçok rahatsızlık mevcuttur. Koruyucu tarama testleri için ve belirtilerin nedenini belirlemek için doktorunuzu görmeniz önemlidir.
Laboratuvar Testleri
Tarama testleri
Pap sürüntü (Smear) testi
Klasik Papanicolaou (Pap) sürüntü testinde serviks hücreleri toplanarak, bir cam lam üzerine yayılır, mikroskopik inceleme için özel olarak boyanır. Bu tarama testi serviks hücrelerindeki kanser öncülü ve kanserleşme değişikliklerini belirlemek için yaygın biçimde kullanılmaktadır.
PAP sürüntü testi ile serviks kanseri taraması için sıklığı yönünden yapılan öneriler çeşitli kuruluşlar arasında değişiklik göstermektedir:
- Amerikan Kadın-Doğum Uzmanları Derneği (The American College of Obstetricians and Gynecologists [ACOG]) çok düşük serviks kanseri riski nedeniyle 21 yaşından küçük gençlerin tarama testlerinden geçmemeleri gerektiğini ileri sürmektedir. Bu yaş grubunda genellikle oluşan normal değişiklikler nedeniyle rutin tarama gereksiz, zararlı ve abartılı tedavilere yol açabilmektedir. 21 ila 29 yaş arası kadınlar 2 yılda bir Pap testinden geçmelidir.
- Amerikan Kanser Derneği (The American Cancer Society) ve ABD Koruyucu Hizmetler Görev Gücü ( U.S. Preventive Services Task Force) kadınların cinsel açıdan aktif hale geldikten yaklaşık 3 yıl sonra Pap testlerine başlamaları gerektiğini ve 21 yaşından sonraya ertelememelerini önermektedir. Otuz yaşına kadar yılda bir test yaptırmalarını önermektedir.
- Otuz yaş ve üstü kadınlar için üç kuruluşun kılavuzları aynıdır. Yeni risk faktörü olmayan, Pap testi sonuçları üç yıl art arda normal olanlar 3 yılda bir test edilmelidir. Ancak DES (dietilstilbesterol) kullanımı, önceden serviks kanseri tanısı konmuş olma, yüksek riskli cinsel davranışlar, HIV enfeksiyonu veya bağışıklık sistemi yetersizliğigibi herhangi bir risk faktörü mevcutsa testler 3 yıldan daha kısa aralıklarla tekrarlanmalıdır.
- ACOG, 3 yıl boyunca Pap test sonuçları normalse ve 10 yıldır başka anormal test sonucu yoksa 65-70 yaşları arasında Pap testlerinin kesilmesini önermektedir. Ancak, yukarıda listelenenler gibi herhangi bir risk faktörü varsa taramalar yine de uygun olabilir.
HPV testi
HPV testini yapmak ve tipini tayin etmek mümkündür. Amerikan Kadın-Doğum Uzmanları Derneği (The American College of Obstetricians and Gynecologists [ACOG]) 30 yaş ve üstü kadınlara rahim boynu kanseri tarama testleri olarak Pap testleri ve pelvis muayenelerine ilaveten HPV DNA testinin uygulanmasını öneren kılavuzlar yayınlamıştır. (Otuz yaş altındaki kadınlarda HPV ‘nin yaygınlık derecesi artmış olmasına rağmen nadiren kansere neden olduğundan bu yaş grubu için HPV testi önerilmemektedir). HPV DNA testi en sık görülen yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını saptar. ACOG’a göre hem HPV DNA testi hem de Pap testi negatifse, kadın hastada HIV veya bağışıklık sistemi baskılanmasıgibi altta yatan sağlık sorunu yoksa, hasta başka bir Pap veya HPV DNA testi için üç yıl bekleyebilir (ancak yıllık pelvis muayenelerine devam etmesi gerekir).
Pozitif HPV testlerini, Pap yayma preparatlarında oluşan anormal değişiklikleri, HIV veya bağışıklık sistemi baskılanması gibi altta yatan tıbbi rahatsızlıkları olanları takip için daha sık aralıklarla HPV DNA ve Pap testi istenebilir.
Genellikle var olan HPV virüsünün spesifik tip veya türünü belirlemek gerekli olmamasına rağmen, gerekli olduğunda başka DNA test yöntemleri kullanılabilir. Pap yayma preparatı sonucu anormal olan kadınlarda HPV varlığını ve türünü belirleme, doktorlara hastalarının serviks kanseri geliştirme riskleri hakkında ilave bilgiler verebilir. Çalışmalar çoğu serviks kanseri olgularına belli bazı yüksek riskli HPV türleriyle oluşan inatçı enfeksiyonun neden olduğunu göstermiş olmasına rağmen HPV enfeksiyonlu kadınların çoğunda serviks kanseri gelişmemekte, yine serviks kanseri olan az sayıda kadında HPV’ye rastlanmamaktadır. HPV testinin en çok yararının Pap testine ilave edildiğinde mi yoksa onun yerine kullanıldığında mı olduğunu belirlemek için bu alanda ilave araştırmalara gerek vardır.
Tanısal testler
- Kolposkopi – Serviks içinin direkt olarak bir cihaz yardımı ile incelenmesidir. İstenirse Schiller testi de yapılabilir. Bu testde serviks içine iyot çözeltisi konarak normal hücrelerin kahverengi, anormal hücrelerin ise beyaz veya sarı renge dönüşmesi sağlanır.
- Biyopsi – Servikste anormal alanlar saptanırsa patoloji uzmanı inceleme için buradan küçük doku parçaları alacaktır. Anormal hücrelerin kanser, kanser öncülü ve başka bir nedenle reaksiyon veren hücreler olup olmadığını kesinlikle söylemenin tek yolu biyopsi ve mikroskopik değerlendirmedir.
Evrelendirme
- Kanser saptandıktan sonra “evrelendirilecektir.” Evrelendirmede kanserin ne kadar uzağa yayılmış olduğu ve hangi organların tutulduğu dikkatlice ve ayrıntılı incelenip sınıflandırılır. Evreler Evre 0 (kanser yalnızca serviksi kaplayan hücreler içinde saptanır) ile Evre IVB ( kanser akciğerler gibi vücudun diğer alanlarına yayılmıştır ) arasında değişir. Evrelendirme tanısal sürecin çok önemli bir bölümünü oluşturur. Tedavi seçenekleri ve hastanın gidişatı (prognoz) geniş ölçüde kanserin evresine bağımlıdır.
Tedavi
Serviks kanserinin tedavisi hastalığın evresine bağlıdır. Kanser serviks iç yüzeyiyle sınırlı olup serviks içindeyse, anormal hücreleri içeren doku cerrahi yolla çıkartılabilir, dondurularak veya lazer teknolojisiyle yok edilebilir.
Daha yayılmacı serviks kanseri, hastalıklı doku ve organları çıkarmak için cerrahi girişimin ardından geri kalan herhangi bir kanserli dokuyu yok etmek için ışın tedavilerini gerektirebilir. İnterferon gibi biyolojik tedaviler bazen yararlı olmasına rağmen kanser metastaz yapmışsa ilaç tedavisine gerek duyulabilir.
Yöntemler, tedaviler ve tedavi için kullanılan ilaçlar sürekli geliştiği için tedavi planını seçme amacıyla doktorunuzla veya kanser hastalıklarında uzmanlaşmış kadın-doğum uzmanıyla (jinekolog onkolog) konuşmalı ve birlikte çalışmalısınız.
İlgili sayfalar
Bu internet sitesinde
Başka bir internet sitesinde
College of American Pathologists: MyHealthTestReminder.com - Pap Tests
National Cancer Institute: What you need to know about cancer of the cervix
American Cancer Society: All About Cervical Cancer
National Cervical Cancer Coalition
CancerLinks
ASCCP: Consensus Guidelines
Makalenin kaynakları
DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun toplu deneyimlerine dayanmaktadır. Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.
Bu Derlemede Kullanılmış Kaynaklar
(Aralık 2009). American College of Obstetricians and Gynecology Practice Bulletin Number 109, Cervical Cytology Screening. İndirilebilir PDF formatı http://journals.lww.com/greenjournal/documents/PB109_Cervical_Cytology_Screening.pdf through http://journals.lww.com. İnternete giriş tarihi: Aralık 2009.
(16 Nisan, 2008) American Cancer Society. Cervical Cancer Overview: How many women get cervical cancer? http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_2_1X_How_many_women_get_cancer_of_the_cervix_8.asp?sitearea= http://www.cancer.org. İnternete giriş tarihi: July 2008.
National Cancer Institute. Cancer Advances in Focus, Cervical Cancer. http://www.cancer.gov/Templates/doc.aspx?viewid=CA5EF6E5-F688-4D1C-A64E-E999866BA508 http://www.cancer.gov. İnternete giriş tarihi: Haziran 2008.
National Cancer Institute. What You Need to Know About Cancer of the Cervix: Risk Factors. http://www.cancer.gov/cancertopics/wyntk/cervix/page5 http://www.cancer.gov. İnternete giriş tarihi: Haziran 2008.
National Cancer Institute. What You Need to Know About Cancer of the Cervix: Screening. http://www.cancer.gov/cancertopics/wyntk/cervix/page6 http://www.cancer.gov. İnternete giriş tarihi: Haziran 2008.
National Cancer Institute. What You Need to Know About Cancer of the Cervix: Diagnosis. http://www.cancer.gov/cancertopics/wyntk/cervix/page8 http://www.cancer.gov. İnternete giriş tarihi: Haziran 2008.
(26 Mart, 2008) American Cancer Society. Detailed Guide: Cervical Cancer, Can Cervical Cancer Be Prevented? http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_Can_cervical_cancer_be_prevented_8.asp?sitearea= http://www.cancer.gov.. İnternete giriş tarihi: Haziran 2008.
Montalto, N (Ocak 2008). New Evidence-Based Screening Guidelines for Pap Tests. ACOG, Healthy Woman 2008. http://www.acog.org/acog_districts/dist_notice.cfm?recno=1&bulletin=2496 http://www.acog.org. İnternete giriş tarihi: Temmuz 2008.
(6 Haziran, 2006) US Food and Drug Administration. FDA Licenses New Vaccine for Prevention of Cervical Cancer and Other Diseases in Females Caused by Human Papillomavirus. FDA News. http://www.fda.gov/bbs/topics/NEWS/2006/NEW01385.html http://www.fda.gov. İnternete giriş tarihi:Temmuz 2008.
(21 Kasım , 2007) Zeller J, Lynm C, Glass R. Carcinoma of the Cervix. JAMA. 2007;298(19):2336. İndirilebilir PDF formatı: http://jama.ama-assn.org/cgi/reprint/298/19/2336.pdf http://jama.ama-assn.org. İnternete giriş tarihi:Temmuz 2008.
(Gözden geçirilme /Güncelleştirme tarihi: Nisan 2008) American Academy of Family Physicians. Pap Smears. http://familydoctor.org/online/famdocen/home/women/reproductive/gynecologic/138.html http://familydoctor.org. İnternete giriş tarihi:Temmuz 2008.
Önceki derlemelerde kullanılmış kaynaklar
Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].
Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.
(Güncelleştirme tarihi: 22 Ocak 2002). What you need to know about Cancer of the Cervix. National Cancer Institute [On-line bilgiler]. http://www.cancer.gov/cancer_information/doc_wyntk.aspx?viewid=1529727f-0309-4f59-aa5f-a17a761f10d9 http://www.cancer.gov.
(4 Şubat 2000). Cervical Cancer. Cervical Cancer Detailed Guide. American Cancer Society [On-line bilgiler]. http://www.cancer.org/eprise/main/docroot/CRI/content/CRI_2_4_7x_CRC_Cervical_Cancer_PDF http://www.cancer.gov.
CDC (2002). Cervical Cancer and Pap Test Information. The National Breast and Cervical Cancer Early Detection Program [On-line bilgiler]. http://www.cdc.gov/cancer/nbccedp/info-cc.htm http://www.cdc.gov.
MEDLINEplus ( Güncelleştirme tarihi: 26 Ocak 2001). Cervical Cancer. MEDLINEplus Health Information [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000893.htm.
Screening for Cervical Cancer. WebMD Health [On-line bilgiler]. http://my.webmd.com/content/article/1680.50756 http://my.webmd.com. (Alıntı kaynağı: http://odphp.osophs.dhhs.gov/pubs/GUIDECPS/text/CH09.txt)
(2004 Copyright). Human Papilloma Virus (HPV). American Cancer Society [On-line bilgiler]. http://www.cancer.org/docroot/cri/content/cri_2_6x_human_papilloma_virus_hpv.asp?sitearea=cri http://www.cancer.gov.
Bren, L. (Ocak-Şubat 2004). Cervical Cancer Screening. FDA Consumer Magazine [On-line makale ]. http://www.fda.gov/fdac/features/2004/104_cancer.html http://www.fda.gov.
(2004 Copyright). Human Papillomavirus (HPV). ARUP's Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line test5 bilgileri /www.arup-lab.com/guides/clt/tests/clt_302a.jsp#3465668 http://www.arup-lab.com.
(4 Mayıs 2004). Revised Cervical Cancer Screening Guidelines Require Reeducation of Women and Physicians. ACOG [On-line haber bülteni]. http://www.acog.org/from_home/publications/press_releases/nr05-04-04-1.cfm?printerFriendly=yes http://www.acog.org.
(2004 Copyright). The High-Risk HPV Test: A Break in Cervical Cancer Screening. The HPVtest.com [On-line bilgiler Digene Corporation]. http://www.thehpvtest.com/factsheet.html http://www.thehpvtest.com.