Böbrek Taşı Tedavisi
Böbrek taşı nasıl geçer? Böbrek taşının tedavisi, taş türüne ve nedenine bağlı olarak değişmektedir. Minimum belirtileri olan küçük taşlar için çoğu durumda cerrahi tedaviye gerek duyulmaz. Aşağıdakileri yöntemleri kullanarak küçük boyuttaki taşları geçirmek mümkündür:
Sıvı tüketimi: Günde 2 ile 3 litre arası su içmek üriner sisteminizi boşaltmaya yardımcı olabilir. Doktorunuz aksini söylemediği sürece, açık veya neredeyse berrak bir idrar oluşana kadar yeterli miktarda sıvı (çoğunlukla su) tüketmeye özen gösterin.
Ağrı kesiciler: Küçük bir taşı geçirmek biraz rahatsızlık verebilir. Hafif ağrıyı azaltmak için doktorunuz, ibuprofen, asetaminofen veya naproksen sodyum gibi ağrı kesici önerilerinde bulunabilir.
Tıbbi terapi: Doktorunuz böbrek taşınızı geçirmede size yardımcı olacak bir ilaç verebilir. Alfa bloker olarak bilinen bu tip ilaçlar, üreterinizdeki kasları rahatlatarak böbrek taşını daha hızlı ve daha az ağrı ile geçirmenize yardımcı olur. (1)
Büyük Taşlar ve Belirtilere Neden Olan Taşlar
Konservatif önlemler ile tedavi edilemeyen böbrek taşları kendi başlarına geçemeyecek kadar büyük oldukları ve kanama, böbrek hasarı veya devam eden idrar yolu enfeksiyonlarına neden oldukları için daha kapsamlı tedavi gerektirebilir. Tedavi yöntemleri şunları içerebilir:
Taşları kırmak için ses dalgalarının kullanılması: Bazı böbrek taşlarında (büyüklüğüne ve yerine bağlı olarak) doktorunuz, ekstrakorporal şok dalgası litotripsi (ESWL) adlı bir tedavi önerebilir.
ESWL, büyük taşları küçük parçalara bölen güçlü titreşimler (şok dalgaları) yaratmak için ses dalgalarını kullanır. İşlem yaklaşık 45-60 dakika sürer ve orta derecede ağrıya neden olabilir, bu nedenle rahat edebilmeniz için sedasyon veya hafif anestezi altında olabilirsiniz.
ESWL idrar yolunda kan parçaları oluşuma, sırtta veya karında çürüklere, böbrek ve diğer komşu organlarda kanamalara ve rahatsızlığa neden olabilir. (2)
Böbrekteki çok büyük taşları çıkarmak için böbrek taşı ameliyatı: Böbrekteki çok büyük taşları çıkarmak için uygulanan bir ameliyattır. Perkütan nefrolitotomi adlı bu süreç, küçük bir kesikten/delikten sokulmuş küçük teleskopları ve aletleri kullanarak böbrek taşını cerrahi olarak çıkarmayı gerektirir.
Ameliyat sırasında genel anestezi uygulanmaktadır ve iyileşirken bir ile iki gün süreyle hastanede yatılmaktadır. ESWL başarısız olursa doktorunuz bu ameliyatı tavsiye edebilir.
Taşları oynatmak için bir tüp kullanılması: Üreterinizde veya böbreğinizde daha küçük bir taş çıkarmak için, doktorunuz üretra ve mesane arasından üreterinize bir kamera ile donatılmış ince bir ışıklı tüp (üreteroskop) yerleştirebilir. (3)
Taş bulunduğu zaman, özel araçlar taşı tutabilir veya parçalara bölebilir. Doktorunuz daha sonra şişmeyi gidermek ve iyileşmeyi hızlandırmak için üretere küçük bir tüp (stent) yerleştirebilir. Bu işlem sırasında genel veya lokal anestezi gerekebilir.
Paratiroid bezi ameliyatı: Bazı kalsiyum fosfat taşlarına, tiroid bezinizin dört köşesinde, Adam’ın elmasının hemen altında bulunan aşırı aktif paratiroid bezleri neden olur. Bu bezler çok fazla paratiroid hormonu (hiperparatiroidizm) ürettiğinde, kalsiyum düzeyleriniz çok yüksek olabilir ve böbrek taşları oluşabilir.
Hiperparatiroidizm, bazen paratiroid bezlerinden birinde küçük, iyi huylu bir tümör oluştuğunda veya bu bezlerin daha fazla paratiroid hormonu üretmesine neden olan başka bir durum geliştirdiğinde ortaya çıkar. Bezdeki büyümeyi önlemek böbrek taşlarının oluşmasını durdurur. Veya doktorunuz, paratiroid bezi hormonun aşırı üretimine neden olan durumun tedavisini önerebilir. (4)
Böbrek taşı için hangi doktora gidilir: Böbrek taşlarından kaynaklanan ağrı nedeniyle derhal yardıma ihtiyacınız varsa, bir acil tıp uzmanını görebilirsiniz. Acil olmayan böbrek taşlarını teşhis ve tedavi edebilen sağlık uzmanları arasında şunlar bulunur:
- Aile hekimleri
- İç hastalıkları uzmanları
- Ürologlar (5)
Böbrek Taşı Hastalığı Nedir?
Böbrek taşları böbreklerin iç astarında çözünmüş minerallerin birikiminin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bunlar genellikle kalsiyum oksalattan oluşur, ancak birkaç başka bileşik çökeltisinden de oluşabilir.
Böbrek taşları keskin, kristal yapısını korurken bir golf topunun boyutu kadar büyüyebilir. Taşlar küçük de olabilir ve fark edilmeden üriner sistemden geçebilir, ancak vücuttan atıldıklarında bu durum aşırı derecede ağrıya neden olabilir.
Vücudun içinde kalan böbrek taşları idrarın vücuttan çıkma yolunu engelleyerek, üreterin (böbrekleri mesaneye bağlanan tüp) tıkanması da dâhil olmak üzere birçok komplikasyona neden olabilir. Bunlar genelde şiddetli ağrıyla sonuçlanır. Araştırmaya göre, böbrek taşı olan kişilerin kronik böbrek hastalığı geliştirme riski de önemli derecede yüksektir. (6)
Böbrek Taşı Belirtileri
Böbrek taşı böbreklerinizde gezinene veya üreterinize (böbrek ve mesaneyi birleştiren tüp) geçene kadar belirtilere neden olamaz. Aksi durumda, yani böbrek taşı başlangıcında ise olası belirtiler aşağıdakileri içermektedir. Böbrek taşı nasıl anlaşılır?
- Yan bölgelerde, sırtta ve kaburgaların altında şiddetli ağrı
- Alt karın ve kasığa yayılmış ağrı
- Dalgalar halinde gelen ve şiddetle dalgalanan ağrı
- İdrara çıkarken yaşanan ağrı
- Pembe, kırmızı ya da kahverengi renkte idrar
- Bulanık veya kötü kokulu idrar
- Mide bulantısı ve kusma
- Sürekli idrara çıkma ihtiyacı
- Her zamankinden daha sık idrara çıkma
- Ateş ve titreme (enfeksiyon varsa)
- Az miktarda idrar boşaltma
Böbrek taşı nedeniyle oluşan ağrı, taş idrar yolunuzdan geçerken, örneğin farklı bir yere kaydığında veya yoğunluğu arttığında değişebilir. (7)
Böbrek Taşı Nedenleri
Böbrek taşı neden olur? Kandaki atık ürünler bazen böbrekler içinde toplanarak kristaller oluşturabilir. Zamanla, kristaller sert bir taş benzeri yumru oluşturmak üzere birikir. Yeterli miktarda sıvı içmiyorsanız, bazı ilaç türlerini alıyorsanız veya idrardaki belirli maddelerin seviyelerini yükselten tıbbi bir durumunuz varsa böbrek taşı daha olası bir durumdur.
Bir böbrek taşı oluştuktan sonra, tuvalete gittiğinizde (idrardaki) vücudunuz taşı dışarı atmaya çalışacaktır. Bu da, genellikle üriner sistem yoluyla vücutta (böbrekler, böbrek tüpleri ve mesane) dolaşacağı anlamına gelir. (8)