Nobel Edebiyat Ödülü Sahibi (1915), Savaşa ve Faşizme Karşı Dünya Komitesi Başkanı (1939) Romain Rolland, 1894-1896’da Osmanlı İmparatorluğu’ndaki 200.000’den fazla insanın öldüğü pogromlar sırasında Ermenilerin kaderiyle ilgilendi. Günlüğüne olaylarla ilgili şu satırları yazdı: “Ermenistan’da Kutsal Barthelemeo Günü’nde en vahşi suçlar işlendi. İstanbul’dan yeni dönmüş olan “Normal” Okulu’ndan eski sınıf arkadaşım Victor Berard, bunun bütün bir halkın kasten ve soğukkanlılıkla katledilmesi olduğunu belirterek bazı tartışılmaz ayrıntılar sundu. Bu, hükümetin yönettiği ve yönlendirdiği, fanatizmden esinlenmiş organize bir katliamdı. Avrupa’da pogromlardan en az bir ay önce bunu bilmeyen, bunu beklemeyen hiçbir hükümet yoktu. Yine de siyasi nedenlerle hiçbiri bunu engellemeye çalışmadı, hiçbir şey yapmak istemedi. Ve bizim büyük basınımızda onların kınanmasına dair tek bir ses çıkmadı. Çünkü basın “Kızıl Sultan” tarafından satın alındı. O zaman, bir keder ve öfke hezeyanı içinde, birkaç ay sonra Dreyfus’un cinayeti hakkında çığlık atan bazılarının, kendilerine Ermenistan anlatıldığında sanki basit bir iç polis vakasıymış gibi nasıl sağır olduklarını, hatta kayıtsızca gülümsediklerini gördüm.”
Halka olmasa da Roland, çevresindeki aydınları bu trajediyi öğrenmeye davet etti: “Yakın bir süre önce, Jaures ve Clemenceau tarafından yazılan “Pro Armenia” gazetesinin ilk sayısı Paris’te yayınlandı. Bu kitabı okumanızı ve paylaşmanızı istemekten başka bir şey yapamam. Yine yeni pogromların eşiğindeyiz. Avrupa’daki kamuoyu, sonunda Konstantinopolis’in bu canavarına karşı ayaklanmalıdır. İşte o, gerçek Attila. O kadar uzağa bakmaya gerek yok. İmparator onu kucakladı. İmparatoriçe onunla kaldı.”
Romain Rolland, arkadaşı Charles Pegg’i bu konuda yazmaya teşvik etti.
Ermeni meselesi, “Jean-Christophe”un yazarına dokundu çünkü o meselede dünyadaki adaletsizliğin ifşasını gördü. Peggy gibi o da ona evrensel bir boyut kazandırdı. Cenevre “Yarın” dergisi tarafından 2 Kasım 1916 Ölüler Günü’nde yayınlanan “Katledilen Halklar” makalesinde bunu hatırlatıyor ve burada özellikle belirtiyor: “1894-1896’nın ilk pogromlarında katledilen iki yüz bin Ermeni’nin kanı için Kızıl Sultan’ın aptal Avrupa basınına ve diplomasisine ne bedel ödediğini kim bilebilir?”
Bir müzik tarihçisi olan Romain Rolland, Ermeni müziği konusunda heyecanlıydı. 1906 yılında verdiği bir konserde Ermeni kültürünün büyük bir otoritesi ve unutulmuş türküleri yeniden canlandıran büyük besteci Gomidas ile tanışır. Romain Rolland’ın Ermenilerle olan sıcak bağları 1935’te Sovyet Ermenistanı’nda “Jean-Christophe” çevirisiyle son buldu.
“Benim yazdığım Jean-Christophe adlı kitabın Ermeniceye çevrileceğini bilmek beni çok mutlu ediyor, size yetki veriyor ve güzel şarkılarıyla müzik kalbime değerli olan çok sevdiğim şanlı Ermeni ülkenize sıcak selamlarımı gönderiyorum. Çekiciliğe ve zengin bir melodiye sahip bu şarkılar ülkenizi müzikal olarak bir Sovyet İtalyası yapıyorlar.”