Fransızlar Orta Doğu'ya geri döndüler ya da en azından öyle görünüyor. Bugünlerde Rusya ya da Çin'in Orta Doğu'da ABD'nin boşalttığı iddia edilen boşluğu doldurmasıyla ilgili tüm konuşmalar sürerken, Fransa şimdi de bu konuşmanın bir parçası olmak için bir teklif yapıyor. Son bir buçuk ay içinde Lübnan'ı iki kez ziyaret eden Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Cumhurbaşkanı Barham Salih, Başbakan Mustafa el Kadhimi ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı Neçirvan Barzani ile görüşmeler için Bağdat'a geldi. Macron, bir helikopter gemisi ve Doğu Akdeniz'e fırkateyn de dahil olmak üzere deniz birlikleri konuşlandırarak bölgedeki Fransız askeri varlığını da güçlendirdi.
Resmi olarak, bu hareketlere 4 Ağustos'ta Beyrut'ta meydana gelen yıkıcı liman patlamasından sonra Lübnan'daki yardımları desteklemeleri emredildi. Bu, Yunanistan'ın Girit adasına gelen Fransız askerleri ve uçaklarını veya Kıbrıs'ta ortaya çıkan iki savaş uçağını açıklamıyor. Özellikle deniz birlikleri, Yunan Donanması ile bağlantı kurma ve tatbikatlar yapma gösterisi yaptı.
Fransız politika yapıcılar, Fransa'nın Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Doğu Akdeniz'de bir güç olmaya devam ettiği kurgusunu uzun süredir sürdürüyorlar. Çeşitli ülkelere çok pahalı silahlar satarken, Amerikalılar ve İngilizlere çeşitli askeri operasyonlarda katıldılar ve özellikle Kuzey Afrika'da terörle mücadele operasyonlarına katılım sağladılar. Ve ara sıra bir Fransız cumhurbaşkanı İsrailliler ve Filistinliler arasındaki çatışmaya bir çözüm bulma kararlılığını ilan ediyor.
Ama bu çabalar bir sonraki haber döngüsü başlamadan önce bile solmaya meyilli. Görünüşe göre Fransızlar birbirine bağlı bölgelerdeki rolleri konusunda daha ciddiler. Macron, Fransa'nın bölgeye düzen ve istikrar getirmek için gücü elinde kullanmak istediği iddiasını öne sürüyor. Neden değişiklik? Birkaç kelimeyle: mülteciler, enerji ve Türkiye.
Yaklaşık on yıl önce Macron'un öncüllerinden olan Nicolas Sarkozy, Libya lideri Muammer El Kaddafi'yi devirmek için hevesle uluslararası bir askeri müdahale istedi. Zamanın Fransa Cumhurbaşkanı Libya'ya demokrasi getirmek uğruna rejim değişikliğinin savunucusu değildi. Sarkozy daha çok Kaddafi'nin kendisine karşı başlatılan bir ayaklanmaya tepki olarak tehdit ettiği şiddetin Avrupa kıyılarına mülteci dalgaları göndermesinden endişe ediyordu. Aynı sorun Libya'da Macron'u da yönlendiriyor gibi görünüyor, ama bir farklılıkla. Macron, bir diktatörden kurtulmak yerine iktidara gelecek bir diktatör arıyor. Macron’un imdadına Libya Ulusal Ordusu’nun beceriksiz generali Halife Hafter yetişti.
Lübnan'daki Fransızları yönlendiren de mülteciler. Tabii ki, ülkenin eski sömürge gücü olarak, Fransa nostaljik sorumluluk dışında Lübnan çöküşüne yanıt veriyor olması muhtemeldir. Macron da bu sorunla ilgilenmek isteyen tek Batılı lider olduğu için övgüyü hak ediyor, ama bu sorunun bir parçası da Avrupa'da yeni bir Lübnan diasporasının ortaya çıkma olasılığı. Suriyeli mülteci dalgasının Avrupa siyasetini alt etmesi ve çeşitli ülkelerde sağ milliyetçi ve neo-Nazi partilerinin başarısına katkıda olması o kadar da uzun zaman önce değildi. Her ne kadar Covid-19 salgını Macron’a karşı ayaklanan yığınları tekrar evlerine soksa da Macron, kamuoyunun desteğini almak, seçimlerde tekrar seçilmek ve yeni bir mülteci akınından kaçınmak istiyor.
Libya, Irak, Lübnan ve Kıbrıs'ın sularının Fransızların ilgisini çekmediğini de unutmamak önemlidir. Libya, Afrika'daki en büyük petrol rezervlerine ve beşinci büyük doğal gaz rezervine sahip olduğundan Fransız enerji devi Total yedi yıldır Libya’da faaliyet göstermektedir. Irak'ta, aynı firma Halfaya petrol sahasını işleten bir konsorsiyumun yüzde 22,5 hissesi ve Kürdistan bölgesindeki bir arama bloğunda yüzde 18 hisseye sahip. Ayrıca, bol miktarda enerji kaynağı olduğuna inanılan Lübnan sularının hemen yanında yer alan Kıbrıs'ın güney kıyılarında gaz arama çalışmaları da yer alıyor. Fransızlar, başta Filistin ve Irak olmak üzere bölgesel konularda ABD'den farklı görüşlere sahip oldukları için, Orta Doğu'da ilkeleri ve insan haklarını korudukları için itibar kazandılar. Ancak bu zıtlıklar, Fransızların bölgedeki ticari çıkarlarını, bölgenin enerji kaynaklarından yararlanmak için iyi gelişmiş çabaları da dahil olmak üzere, ısrarla takip ettikleri ve korudukları gerçeğini gizlemiştir.
Afrika ülkelerinin dışında Ortadoğu ülkelerine gözüne diken Fransa’nın ana hedefinde Doğu Akdeniz var. Doğu Akdeniz’de GKRY ve Yunanistan’ın yanında duran Fransa, BM Deniz Sözleşmesi ve Uluslararası anlaşmalara karşı hareket eden söz konusu ülkelere arka çıkarak bölge ülkelerinin haklarını ihlal ediyor. Dolayısıyla Ortadoğu ülkelerine ziyaret gerçekleştiren Macron, kamuoyu oluşturup destek toplamaya çalışıyor. Bölgedeki Fransız gücünü Türkiye’ye karşı konsolide eden Macron’un bölgedeki Fransız gücüyle tam olarak ne yapmak istediği hiç açık değil.
***Foreign Policy dergisinden Türkçe'ye İntell4 tarafından çevrilmiştir.