

İDARİ YARGI HUKUK REHBERİ


ZONGULDAK BÖLGE İDARE MAHKEMESİ
--------------------------------------------------------------------------------
İDARİ YARGI HUKUK REHBERİ :
( Hâkim Ali İhsan TEMEL tarafından hazırlanmıştır.)
1- İdari yargılama usulü nerelerde ve nasıl uygulanır ?
2- Danıştay’ın görevine giren uyuşmazlıklar hangileridir ?
3- İdare mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklar hangileridir ?
4- Vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklar hangileridir ?
5- Bölge idare mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklar hangileridir ?
6- İdari dava türleri nelerdir ?
7- İdari yargı yetkisinin sınırı var mıdır ?
8- İdari dava dilekçeleri nasıl hazırlanır ?
9- Yazı bilmeyenlerin mahkemeye verdikleri dilekçeleri imzalamaları zorunlu mudur ?
10- Dilekçelerin verileceği yerler nerelerdir ?
11- Aynı dilekçe ile dava açılabilecek haller nelerdir ?
12- Dava dilekçeleri verilirken hangi işlemler yapılır ?
13- Harcı veya posta ücreti verilmeden yada noksan verilerek dava açılırsa ne olur ?
14- Mahkeme davanın devamı sırasında yeniden posta ücreti isteyebilir mi ? Bu ücret yatırılmazsa ne olur ?
15- İdari yargıda dava açma süreleri ne kadardır ? Bu süreler nasıl hesaplanır ?
16- Görevli olmayan yerlere başvurulması halinde dava süreleri nasıl hesaplanır ?
17- Bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurulmuş ancak kesin bir cevap alınamamışsa, ne zaman dava açılabilir ?
18- İdari işleme karşı üst makamlara başvurulmuşsa, dava açma süresi nasıl hesaplanır ?
19- Hak ihlaline yol açan idari işlemler nedeniyle ne zaman tazminat davası açılabilir ?
20- Hak ihlaline yol açan idari eylemler nedeniyle ne zaman dava açılabilir ?
21- Dava dilekçelerinin ilk incelemesi nasıl yapılır ?
22- Hangi durumda idari davalar görev yada yetki yönünden reddedilir ?
23- Hangi durumda idari davalar ilk inceleme safhasında reddedilir ?
24- İdari dava hasımsız olarak yada yanlış hasım gösterilerek açılırsa ne olur ?
25- İdari yargıda dava dilekçelerinin reddine yol açan sebepler nelerdir ?
26- İdareye müracaatın zorunlu olduğu hallerde bu yola gidilmeksizin doğrudan dava açılırsa ne yapılır ?
27- İdari davalarda savunma ve cevap hakkı nasıl kullanılır ?
28- İdari davalarda hangi hallerde duruşma yapılır ?
29- İdari yargıda duruşma nasıl yapılır ?
30- Mahkemeler davanın çözümü için gerekli gördükleri bilgi ve belgelere nasıl ulaşırlar ?
31- Taraflar dava dosyalarını inceleyebilirler mi?
32- Delil niteliğindeki senet ve kıymetli evrak mahkemelerde nasıl muhafaza edilir ?
33- Taraflar mahkemeye verdikleri belgeleri geri alabilirler mi ?
34- İdari yargıda deliller nasıl tespit edilir ?
35- İdari yargıda bilirkişi incelemesi nasıl yapılır ?
36- İdari yargıda keşif nasıl yapılır ?
37- İdari yargıda keşif ve bilirkişi incelemesiyle ilgili harcamalar nasıl yapılır ?
38- İdari yargıda dava dosyalarının incelenme sırası nasıl tespit edilir ?
39- İdari yargı yerlerinde hangi davalarda tek hakim tarafından karar verilir ?
40- İdari yargıda kararlar nasıl verilir ?
41- İdari yargıda kararlar nasıl yazılır ?
42- İdari yargı yerlerince verilen kararlar nasıl tebliğ edilir ?
43- İdari yargı yerlerince verilen kararlar mahkeme kalemlerinde tebliğ edilebilir mi ?
44- İdari yargı yerlerinde iş sahiplerine elden evrak verilebilir mi ?
45- İdari yargı yerlerinden karar örneği nasıl alınır ?
46- İdari dava devam ederken tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olursa ne yapılır ?
47- Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamıyorsa nasıl karar verilir ?
48- Yürütmenin durdurulmasına hangi durumlarda karar verilir ?
49- Yürütmenin durdurulması kararları nasıl verilir ?
50- Yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz edilebilir mi ?
51- İdari yargı kararları nasıl uygulanır ?
52- İdari yargı kararlarının uygulanmaması halinde neler yapılır ?
53- Yeterince açık olmayan yada çelişkili hüküm içeren mahkeme kararlarına karşı ne yapılabilir ?
54- Mahkeme kararlarındaki maddi yanlışlıklar düzeltilebilir mi ?
55- Hakimin davaya bakmasının yasak olduğu haller hangileridir ?
56- Hakim hangi durumlarda reddedilebilir ?
57- Hakimin reddi nasıl talep edilir ?
58- İdari yargıda hakimin reddi talepleri nasıl karara bağlanır ?
59- Kimler idari yargı yerlerinde dava açma ehliyetine sahiptir ?
60- Taraflar yanında davaya katılmak mümkün müdür ?
61- İdari yargıda dava üçüncü şahıslara nasıl ihbar edilir ?
62- Dava vekil aracılığıyla takip edilebilir mi ?
63- Davanın vekil aracılığıyla takibi hangi durumlarda zorunludur ?
64- Kimler davayı vekaleten takip edebilir ?
65- Davadan feragat etmenin yada davayı kabul etmenin sonuçları nelerdir ?
66- İdari yargıda hangi durumlarda teminat istenir ?
67- İdari yargıda teminat nasıl gösterilir ?
68- İdari yargıda teminat iadesi nasıl yapılır ?
69- Yargılama giderleri nasıl belirlenir ?
70- Peşin ödenmesi gereken yargılama giderleri nasıl tahsil edilir ?
71- Mahkeme kararıyla ödenmesi gereken yargılama giderleri nasıl tahsil edilir ?
72- Yargılama giderleri taraflar arasında nasıl paylaştırılır ?
73- Davayı kazanan taraf hangi hallerde yargılama giderlerini ödemek zorunda kalabilir ?
74- Adli yardımdan kimler ve nasıl yararlanır ?
75- Vergi davalarına mahsus yargılama kuralları nelerdir ?
76- İdari mahkemelerin yetki alanları nasıl belirlenir ?
77- Kamu görevlileri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme nasıl belirlenir ?
78- Taşınmaz mallara ilişkin davalarda yetkili mahkeme nasıl belirlenir ?
79- Taşınır mallara ilişkin davalarda yetkili mahkeme nasıl belirlenir ?
80- Tam yargı (tazminat) davalarında yetkili mahkeme nasıl belirlenir ?
81- Vergi uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme nasıl belirlenir ?
82- İdari yargıda bağlantılı davalarla ilgili olarak yapılan işlemler nelerdir ?
83- İdari yargıda görevsizlik veya yetkisizlik hallerinde yapılan işlemler nelerdir ?
84- İdari yargı yerlerinin yetki alanına ilişkin tereddütler nasıl giderilir ?
85- İdari yargı yerlerinin nihai kararlarına karşı bölge idare mahkemelerine itiraz edilebilir mi ?
86- Bölge idare mahkemeleri nihai kararlara yönelik itirazları nasıl inceler ?
87- İdari yargı yerlerince verilen kararlar nasıl temyiz edilir ?
88- Temyiz dilekçeleri nasıl düzenlenir ?
89- Temyiz istemleri nasıl incelenir ?
90- İdari yargı kararları hangi nedenlerle bozulabilir ?
91- Temyiz istemi hakkındaki karar nasıl verilir ?
92- İdari yargı kararlarının kanun yararına bozulması nasıl olur ?
93- Temyiz veya itirazda yürütmenin durdurulması istenebilir mi ?
94- İdari yargı yerlerinde yargılamanın yenilenmesi istenebilir mi ?
95- Temyiz yada itiraz üzerine verilen kararların düzeltilmesi mümkün müdür ?
96- Keşif ve bilirkişi incelemesinde görevlendirilen personelin yol giderleri, tazminat ve gündelikleri nasıl tespit edilir ?
97- İdari yargı yerleri ne zaman çalışmaya ara verirler ?
98- Çalışmaya ara verme ( adli tatil ) sırasında idari yargı yerlerinde kimler görev yapar ?
99- Nöbetçi mahkemelerin görevleri nelerdir ?
100- İdari yargıda hangi hallerde yargı çevresi haricindeki mahkemelere itiraz edilebilir ?
101- Bölge idare mahkemeleri hangi illerde kurulmuştur ? Yargı çevreleri nerelerdir ?
102- İdare mahkemeleri hangi illerde kurulmuştur ? Yargı çevreleri nerelerdir ?
103- Vergi mahkemeleri hangi illerde kurulmuştur ? Yargı çevreleri nerelerdir ?
1- İdari yargılama usulü nerelerde ve nasıl uygulanır ? Fihrist
Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda gösterilen usullere tabidir. (2577/1–1) Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde yazılı yargılama usulü uygulanır ve inceleme evrak üzerinde yapılır. (2577/1-2)
2- Danıştay’ın görevine giren uyuşmazlıklar hangileridir ?
İlk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülecek davalar şunlardır :
a- Bakanlar Kurulu kararlarına karşı açılacak iptal ve tam yargı (tazminat) davaları, (2575/24-1/a)
b- Başbakanlık, bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının müsteşarlarıyla ilgili müşterek kararnamelere karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları, (2575/24-1/b)
c- Bakanlıkların düzenleyici işlemleri ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları, (2575/24-1/c)
d- Danıştay İdari dairesince veya İdari İşler Kurulunca verilen kararlar üzerine uygulanan eylem ve işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları, (2575/24-1/d)
e- Birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları, (2575/24-1/e)
f- Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararları ile bu Kurulun görev alanı ile ilgili Danıştay Başkanlığı işlemlerine karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları, (2575/24-1/f)
Temyiz yoluyla Danıştay’da görülecek davalar ise şunlardır :
İdare mahkemeleri ile vergi mahkemelerince verilen nihai kararlar ve ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülen davalarla ilgili nihai kararlar Danıştay’da temyiz yoluyla incelenir ve karara bağlanır. (2575/25)
Danıştay ayrıca, görevli ve yetkili mahkemeyi belirlemek üzere gönderilen dava dosyalarını da inceler ve bu hususta kesin karar verir. (2577/44-1-b)
3- İdare mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklar hangileridir ? Fihrist
İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay’da çözümlenecek olanlar dışındaki :
a- İptal davalarını, (2576/5-1/a)
b- Tam yargı (tazminat) davalarını, (2576/5-1/b)
c- Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları, (2576/5-1/c)
Çözümler.
4- Vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklar hangileridir ?
Vergi mahkemeleri:
a- Genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları, (2576/6-a)
b- (a) bendindeki konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un uygulanmasına ilişkin davaları, (2576/6-b)
Çözümler.
5- Bölge idare mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklar hangileridir ? Fihrist
Bölge idare mahkemeleri :
a- Yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemelerinde tek hakim tarafından verilen kararlar ile yasada sayılan bazı heyet kararlarını (86. soruya bakın) itiraz üzerine inceler ve kesin olarak hükme bağlar. (2576/8-a)
b- Yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin karara bağlar, (2576/8-b)
6- İdari dava türleri nelerdir ?
İdari dava türleri şunlardır:
a- İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, (2577/2-1/a)
b- İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı (tazminat) davaları, (2577/2-1/b)
c- Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar. (2577/2-1/c)
7- İdari yargı yetkisinin sınırı var mıdır ? Fihrist
İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler. (2577/2-2)
Cumhurbaşkanının doğrudan doğruya yaptığı işlemler idari yargı denetimi dışındadır. (2577/2-3)
8- İdari dava dilekçeleri nasıl hazırlanır ?
İdari davalar, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılır. (2577/3-1)
Dilekçelerde;
a- Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri, (2577/3-2/a)
b- Davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller, (2577/3-2/b)
c- Davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihi, (2577/3-2/c)
d- Vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarla tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktar, (2577/3-2/d)
e- Vergi davalarında davanın ilgili bulunduğu verginin veya vergi cezasının nevi ve yılı, tebliğ edilen ihbarnamenin tarihi ve numarası ve varsa mükellef hesap numarası, (2577/3-2/e)
Gösterilir.
Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dava dilekçesine eklenir. Dilekçeler ile bunlara ekli evrakın örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur. (2577/3-3)
9- Yazı bilmeyenlerin mahkemeye verdikleri dilekçeleri imzalamaları zorunlu mudur ?
İş sahiplerinin her türlü istemlerinde imzaları alınır. Tarafların veya vekillerinin, mahkeme işlemlerinde mühür veya herhangi bir aletle imza etmelerine izin verilmez. Bu şekilde yapılan müracaatlar üzerine hiçbir işlem yapılamaz. Yazı bilmeyenlerin kimlikleri tesbit edilir ve istemleri altına sol ellerinin baş parmağı bastırılır. (Yönetmelik md.53)
10- Dilekçelerin verileceği yerler nerelerdir ? Fihrist
Dilekçeler ve savunmalar ile davalara ilişkin her türlü evrak, Danıştay veya ait olduğu mahkeme başkanlıklarına veya bunlara gönderilmek üzere idare veya vergi mahkemesi başkanlıklarına, idare veya vergi mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk hakimliklerine veya yabancı memleketlerde Türk konsolosluklarına verilebilir. (2577/4)
11- Aynı dilekçe ile dava açılabilecek haller nelerdir ?
Her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık yada sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabilir. (2577/5-1)
Birden fazla şahsın müşterek dilekçe ile dava açabilmesi için davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebeplerin aynı olması gerekir. (2577/5-2)
12- Dava dilekçeleri verilirken hangi işlemler yapılır ? Fihrist
Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına veya 2577 sayılı Yasanın 4 ncü maddesinde yazılı yerlere (10. soruya bakın) verilen dilekçelerin harç ve posta ücretleri alındıktan sonra deftere derhal kayıtları yapılarak kayıt tarih ve sayısı dilekçenin üzerine yazılır. Dava bu kaydın yapıldığı tarihte açılmış sayılır. (2577/6-1)
Davacılara, kayıt tarih ve sayısını gösteren imzalı ve mühürlü, pulsuz bir alındı kağıdı verilir. (2577/6-2)
2577 sayılı Yasanın 4 ncü maddesinde yazılı diğer yerlere (10. soruya bakın) verilen dilekçeler, en geç üç gün içinde Danıştay veya ait olduğu mahkeme başkanlığına taahhütlü olarak gönderilir. Bu yerlerde harç pulları bulunmadığı takdirde bunlara karşılık alınan paraların miktarı ve alındı kağıdının tarih ve sayısı dilekçelere yazılır. (2577/6-3)
13- Harcı veya posta ücreti verilmeden yada noksan verilerek dava açılırsa ne olur ?
Herhangi bir sebeple harcı veya posta ücreti verilmeden veya eksik harç veya posta ücreti ile dava açılmış olması halinde, otuz gün içinde harcın ve posta ücretinin verilmesi ve tamamlanması hususu daire başkanı veya görevlendireceği tetkik hakimi, mahkeme başkanı veya hakim tarafından ilgiliye tebliğ olunur. Tebligata rağmen gereği yerine getirilmediği takdirde bildirim aynı şekilde bir daha tekrarlanır. Harç veya posta ücreti süresi içinde verilmez veya tamamlanmazsa davanın açılmamış sayılmasına karar verilir ve davacıya tebliğ olunur. (2577/6-4) Bu tebligat re'sen genel bütçeden yapılır. (2577/6-6)
14- Mahkeme davanın devamı sırasında yeniden posta ücreti isteyebilir mi ? Bu ücret yatırılmazsa ne olur ?
Dava açıldıktan sonra posta ücretinde tebliğ işlemlerinin yapılmasını engelleyecek şekilde azalma olması halinde, otuzgün içinde posta ücretinin tamamlanması daire başkanı veya görevlendireceği tetkik hakimi, mahkeme başkanı veya hakim tarafından ilgiliye tebliğ olunur. Tebligata rağmen gereği yerine getirilmediği takdirde bildirim aynı şekilde bir daha tekrarlanır. Posta ücreti süresi içinde tamamlanmazsa dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Bu kararın tebliği tarihinden başlayarak üç ay içinde, noksanı tamamlanmak suretiyle yeniden işleme konulması istenmediği takdirde davanın açılmamış sayılmasına karar verilir ve davacıya tebliğ olunur. (2577/6-5) Bu tebligat re'sen genel bütçeden yapılır. (2577/6-6)
15- İdari yargıda dava açma süreleri ne kadardır ? Bu süreler nasıl hesaplanır ? Fihrist
Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. (2577/7-1)
Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. (2577/8-1) Bu süreler;
a- İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, (2577/7-2/a)
b- Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği; (2577/7-2/b)
Tarihi izleyen günden başlar.
Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar. (2577/7-3)
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz. (2577/7-4)
Tatil günleri sürelere dahildir. Şu kadarki, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. (2577/8-2)
Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır. (2577/8-3)
16- Görevli olmayan yerlere başvurulması halinde dava süreleri nasıl hesaplanır ? Fihrist
Çözümlenmesi Danıştay’ın, idare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdiği halde, adli ve askeri yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştay’a, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir. (2577/9-1)
Adli veya askeri yargı yerlerine açılan ve görevsizlik sebebiyle reddedilen davalarda, görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra birinci fıkrada yazılı otuz günlük süre geçirilmiş olsa dahi, idari dava açılması için öngörülen süre henüz dolmamış ise bu süre içinde idari dava açılabilir. (2577/9-2)
17- Bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurulmuş ancak kesin bir cevap alınamamışsa, ne zaman dava açılabilir ?
İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler. (2577/10 -1)
Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştay’a, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı,isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler. (2577/10-2)
18- İdari işleme karşı üst makamlara başvurulmuşsa, dava açma süresi nasıl hesaplanır ?
İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. (2577/11-1) Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. (2577/11-2) İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. (2577/11-3)
19- Hak ihlaline yol açan idari işlemler nedeniyle ne zaman tazminat davası açılabilir ? Fihrist
İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştay’a ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı (tazminat) davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 2577 sayılı Yasanın 11 inci maddesi uyarınca (18. soruya bakın) idareye başvurma hakları saklıdır. (2577/12)
20- Hak ihlaline yol açan idari eylemler nedeniyle ne zaman dava açılabilir ?
İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir. (2577/13-1)
Görevli olmayan adli ve askeri yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi halinde sonradan idari yargı mercilerine açılacak davalarda, birinci fıkrada öngörülen idareye başvurma şartı aranmaz. (2577/13-2)
21- Dava dilekçelerinin ilk incelemesi nasıl yapılır ? Fihrist
Dilekçeler Danıştay’da Evrak Müdürlüğü’nce kaydedilir ve Genel Sekreterlik’çe görevli dairelere havale olunur. (2577/14-1)
Dilekçeler, idare ve vergi mahkemelerinde, mahkeme başkanının veya hakimin havalesi ile kaydolunur. (2577/14-2)
Dilekçeler, Danıştay’da daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından :
a- Görev ve yetki, (2577/14-3/a)
b- İdari merci tecavüzü, (2577/14-3/b)
c- Ehliyet, (2577/14-3/c)
d- İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, (2577/14-3/d)
e- Süre aşımı, (2577/14-3/e)
f- Husumet, (2577/14-3/f)
g- 2577 sayılı Yasanın 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, (8. ve 11. sorulara bakın) (2577/14-3/g)
Yönlerinden sırasıyla incelenir.
Dilekçeler bu yönlerden kanuna aykırı görülürse durum; görevli daire veya mahkemeye bir rapor ile bildirilir. Tek hakimle çözümlenecek dava dilekçeleri için rapor düzenlenmez ve 2577 sayılı Yasanın 15 inci maddesi hükümleri (22-26. sorulara bakın) ilgili hakim tarafından uygulanır. Dilekçe üzerinde yapılacak inceleme ve bu inceleme üzerine yapılacak işlemler dilekçenin alındığı tarihten itibaren en geç onbeş gün içinde sonuçlandırılır. (2577/14-4)
İlk incelemeyi yapanlar, bu noktalardan kanuna aykırılık görmezler veya daire veya mahkeme tarafından ilk inceleme raporu yerinde görülmezse, tebligat işlemi yapılır. (2577/14-5)
Yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 2577 sayılı Yasanın 15 nci maddesi hükmü (22-26. sorulara bakın) uygulanır. (2577/14-6)
22- Hangi durumda idari davalar görev yada yetki yönünden reddedilir ? Fihrist
Adli ve askeri yargının görevli olduğu konularda açılan davalar görevsizlik nedeniyle reddedilir. İdari yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verilir. (2577/15-1/a) İdari yargının görevli olduğu konularda davanın görev ve yetki yönünden reddine ilişkin olarak verilen kararlara karşı temyiz veya itiraz yolu kapalıdır. (2577/15-4)
23- Hangi durumda idari davalar ilk inceleme safhasında reddedilir ?
İdari davaya ilişkin dilekçeler :
a- Ehliyet,
b- İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı,
c- Süre aşımı,
yönlerinden kanuna aykırı görülürse, dava ilk inceleme safhasında reddedilir. (2577/15-1/b)
24- İdari dava hasımsız olarak yada yanlış hasım gösterilerek açılırsa ne olur ?
İdari davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılması halinde, dava dilekçesinin mahkeme tarafından tespit edilecek gerçek hasıma tebliğine karar verilir. (2577/15-1/c) Bu kararlara karşı temyiz veya itiraz yolu kapalıdır. (2577/15-4)
25- İdari yargıda dava dilekçelerinin reddine yol açan sebepler nelerdir ? Fihrist
a- İdari davaya ilişkin dilekçelerde tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri; davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller; davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihi; vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarla tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktar; vergi davalarında davanın ilgili bulunduğu verginin veya vergi cezasının nevi ve yılı, tebliğ edilen ihbarnamenin tarihi ve numarası ve varsa mükellef hesap numarası gösterilmemişse,
b- Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dava dilekçesine eklenmemişse,
c- Dilekçeler ile bunlara ekli evrakın örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla değilse,
d- Birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılmışsa ve bu işlemler arasında maddi veya hukuki yönden bağlılık yada sebep-sonuç ilişkisi bulunmuyorsa,
e- Birden fazla şahıs müşterek dilekçe ile dava açmışsa ve davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunmuyor yada davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebepler aynı değilse,
Otuzgün içinde 2577 sayılı Yasa'nın 3 ve 5 inci maddelerine uygun şekilde (8. ve 11. sorulara bakın) yeniden düzenlenmek veya noksanları tamamlanmak üzere dilekçelerin reddine;
Ehliyetli olan şahsın avukat olmayan vekili tarafından dava açılmış ise otuzgün içinde bizzat veya bir avukat vasıtasıyla dava açılmak üzere dilekçelerin reddine karar verilir. (2577/15-1/d)
Dilekçelerin 2577 sayılı Yasa'nın 3 üncü maddesine (8. soruya bakın) uygun olmamaları dolayısıyla reddi halinde yeni dilekçeler için ayrıca harç alınmaz. (2577/15-3) Bu kararlara karşı temyiz veya itiraz yolu kapalıdır. (2577/15-4) Dilekçelerin reddedilmesi üzerine, yeniden verilen dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapıldığı takdirde dava reddedilir. (2577/15-5)
26- İdareye müracaatın zorunlu olduğu hallerde bu yola gidilmeksizin doğrudan dava açılırsa ne yapılır ?
Davalar idari merci tecavüzü yapılarak açılmışsa dilekçelerin görevli idare merciine tevdiine karar verilir. (2577/15-1/e) Dilekçelerin görevli mercie tevdii halinde, Danıştay’a veya ilgili mahkemeye başvurma tarihi, merciine başvurma tarihi olarak kabul edilir. (2577/15-2)
27- İdari davalarda savunma ve cevap hakkı nasıl kullanılır ? Fihrist
Dava dilekçelerinin ve eklerinin birer örneği davalıya, davalının vereceği savunma davacıya tebliğ olunur. (2577/16-1)
Davacının ikinci dilekçesi davalıya, davalının vereceği ikinci savunma da davacıya tebliğ edilir. Buna karşı davacı cevap veremez. Ancak, davalının ikinci savunmasında, davacının cevaplandırmasını gerektiren hususlar bulunduğu, davanın görülmesi sırasında anlaşılırsa, davacıya cevap vermesi için bir süre verilir. (2577/16-2)
Taraflar, yapılacak tebliğlere karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap verebilirler. Bu süre, ancak haklı sebeplerin bulunması halinde, taraflardan birinin isteği üzerine görevli mahkeme kararı ile otuz günü geçmemek ve bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir. Sürenin geçmesinden sonra yapılan uzatma talepleri kabul edilmez. (2577/16-3)
Taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler. (2577/16-4)
Davalara ilişkin işlem dosyalarının aslı veya onaylı örneği idarenin savunması ile birlikte, Danıştay veya ilgili mahkeme başkanlığına gönderilir. (2577/16-5)
28- İdari davalarda hangi hallerde duruşma yapılır ?
Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde açılan iptal ve 5.910,- YTL’yi aşan tam yargı (tazminat) davaları ile tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı 5.910,- YTL’yi aşan vergi davalarında, taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır. (2577/17-1)
Temyiz ve itirazlarda duruşma yapılması tarafların istemine ve Danıştay veya ilgili bölge idare mahkemesi kararına bağlıdır. (2577/17-2)
Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir. (2577/17-3)
Yukarıda belirtilen kayıtlara bağlı olmaksızın, Danıştay, mahkeme ve hakim kendiliğinden de duruşma yapılmasına karar verebilir. (2577/17-4)
Duruşma davetiyeleri duruşma gününden en az otuz gün önce taraflara gönderilir. (2577/17-5)
29- İdari yargıda duruşma nasıl yapılır ? Fihrist
Duruşmalar açık olarak yapılır. Genel ahlakın veya kamu güvenliğinin gerekli kıldığı hallerde, görevli daire veya mahkemenin kararı ile, duruşmanın bir kısmı veya tamamı gizli olarak yapılır. (2577/18-1) Duruşmaları başkan yönetir. (2577/18-2) Duruşmalarda taraflara ikişer defa söz verilir. Taraflardan yalnız biri gelirse onun açıklamaları dinlenir; hiç biri gelmezse duruşma açılmaz, inceleme evrak üzerinde yapılır. (2577/18-3)
Danıştay ve Vergi Mahkemelerinde yapılacak duruşmalarda, iddia ve savunmanın gerekli kıldığı hallerde, mahkeme vergi davasına konu olan tarhiyatın dayanağı incelemeyi yapmış bulunan inceleme elemanları ile, mükellefin duruşmada hazır bulundurduğu mali müşaviri veya muhasebecisini de dinler. (213/mük.378)
Danıştay’da görülen davaların duruşmalarında savcının bulunması şarttır. Taraflar dinlendikten sonra savcı yazılı düşüncesini açıklar. Bundan sonra taraflara son olarak ne diyecekleri sorulur ve duruşmaya son verilir. (2577/18-4) Duruşmalı işlerde Danıştay savcıları, keşif, bilirkişi incelemesi veya delil tespiti yapılmasını yahut işlem dosyasının getirtilmesini istedikleri takdirde, bu istekleri görevli daire veya kurul tarafından kabul edilmezse, işin esası hakkında ayrıca yazılı olarak düşünce bildirirler. (2577/18-5)
Duruşma yapıldıktan sonra en geç onbeş gün içinde karar verilir. Ara kararı verilen hallerde, bu kararın yerine getirilmesi üzerine, dosyalar öncelikle incelenir. (2577/19)
Davasını bizzat takip eden kimse mahkeme huzurunda uygun olmayan hal ve tavırda bulunur ise hakim kendisine ihtar eder. Buna da uymazsa hakim derhal dışarıya çıkarılmasını emir ve gerektiği takdirde kendisini vekil tayinine mecbur eder. Vekil tayin etmediği surette yokluğunda muhakeme icra olunur ve karar verilir.
Vekil, uygun olmayan hal ve tavırda bulunursa yukarıdaki usül gereğince mahkemeden çıkarılır ve mahkemece kesin lüzum görülürse bunu gerektiren sebepler sayılarak tayin edilecek süre zarfında başka bir vekil göndermesinin asile tebliğine karar verilir. Müvekkil mahkemece tayin olunan süre zarfında diğer bir vekil göndermezse mahkemeye yokluğunda bakılır. (1086/70)
Hakim muhakeme adabı dışına çıkan tarafı men eder. Okunamayan veya uygunsuz olan evrak iade edilir. Ve yeniden tanzim için uygun bir süre verilir. Bu süre zarfında tanzim olunmazsa yeniden süre verilemez. (1086/78)
Başkan, söz söylemekten men eden ve mahkemenin düzenini bozan her şahsı derhal mahkemeden çıkartır. Bir kimse mahkeme huzurunda uygun olmayan bir söz veya fiilde bulunursa derhal reis tarafından mahkeme kararıyla tutukevine gönderilir ve yirmi dört saat zarfında sorgulanarak bir haftaya kadar hafif hapis veya hafif para cezası ile cezalandırılmasına mahkemece karar verilir. Bu kimse derhal tutulamadığı takdirde yukarıdaki cezaya yokluğunda karar verilir. Ancak bu konudaki kararın tebliği tarihinden itibaren on gün içinde hapis olunmak üzere kendiliğinden gelirse def'i davaya hakkı olur. Uygun olmayan söz veya fiil daha ağır cezayı gerektirirse derhal tutulacak zabıt varakasıyla ait olduğu ceza mahkemesine verilir. (1086/150)
30- Mahkemeler davanın çözümü için gerekli gördükleri bilgi ve belgelere nasıl ulaşırlar ? Fihrist
Danıştay ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her çeşit incelemeleri kendiliklerinden yaparlar. Mahkemeler belirlenen süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilirler. Bu husustaki kararların, ilgililerce, süresi içinde yerine getirilmesi mecburidir. Haklı sebeplerin bulunması halinde bu süre, bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir. (2577/20-1) Taraflardan biri ara kararının icaplarını yerine getirmediği takdirde, bu durumun verilecek karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararında bu husus ayrıca belirtilir. (2577/20-2) Ancak, istenen bilgi ve belgeler Devletin güvenliğine veya yüksek menfaatlerine veya Devletin güvenliği ve yüksek menfaatleriyle birlikte yabancı devletlere de ilişkin ise, Başbakan veya ilgili bakan, gerekçesini bildirmek suretiyle, söz konusu bilgi ve belgeleri vermeyebilir. Verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez. (2577/20-3)
Dilekçeler ve savunmalarla birlikte verilmeyen belgeler, bunların vaktinde ibraz edilmelerine imkan bulunmadığına mahkemece kanaat getirilirse, kabul ve diğer tarafa tebliğ edilir. Bu belgeler duruşmada ibraz edilir ve diğer taraf cevabını hemen verebileceğini beyan eder veya cevap vermeye lüzum görmezse, ayrıca tebliğ edilmez. (2577/21)
31- Taraflar dava dosyalarını inceleyebilirler mi?
Taraflar veya vekilleri dosyayı, yazı işleri müdürü veya görevlendireceği bir zabıt katibinin yanında okuyabilirler. Sayılanlar dışında, başkan veya hakimin izni olmadan yazı işleri müdürü mahkeme evrakını kimseye gösteremez. (Yönetmelik md.51)
32- Delil niteliğindeki senet ve kıymetli evrak mahkemelerde nasıl muhafaza edilir ? Fihrist
Mahkemelere verilen delil niteliğindeki senetler veya kıymetli evrak dosyasında bırakılmaz ve yazı işleri müdürü veya yardımcısı tarafından kasada saklanır. Evrakın bulunduğu zarfa dava dosya numarası yazılır. Delillerin bir sureti dosyada bulundurulur. Asılların görülmesi istenirse bu deliller başkan veya hakime verilir, incelendikten sonra yine aynı surette saklanır. Taraflar belgeleri yazı işleri müdürü veya yardımcısının gözetiminde inceleyebilirler. Belgelerin kaybından yazı işleri müdürü veya yardımcısı sorumludur. (Yönetmelik md.52)
33- Taraflar mahkemeye verdikleri belgeleri geri alabilirler mi ?
Taraflardan biri mahkemeye verdiği bir belgenin geri verilmesini isterse :
a- Dava sonuçlanmamış veya verilen hüküm kesinleşmemiş ise, başkan veya hakimin izni olmadan istenilen bu belge ilgilisine geri verilemez. Hakimin izni ile geri verildiği takdirde, belgelerin suret veya fotokopisi dosyasına konulur.
b- Bu dava dolayısıyla verilen hüküm kesinleşmiş ise o belge suret veya fotokopisi dosyasına konularak ilgilisine verilir.
Bu işlemleri yazı işleri müdürü veya yardımcısı yürütür. (Yönetmelik md.53)
34- İdari yargıda deliller nasıl tespit edilir ?
İki taraftan her biri, halen görülmekte olan davada henüz soruşturma ve incelemesine sıra gelmemiş bulunan konunun şahit, keşif, bilirkişi veya diğer deliller ile tespitini talep edebilir. (1086/368) Taraflar, idari dava açtıktan sonra bu davalara ilişkin delillerin tespitini ancak davaya bakan Danıştay, idare ve vergi mahkemelerinden isteyebilirler. (2577/58-1)
Davaya bakan Danıştay, İdare ve Vergi Mahkemeleri istemi uygun gördüğü takdirde üyelerden birini bu işle görevlendirebileceği gibi, tespitin mahalli idari veya adli yargı mercilerince yaptırılmasına da karar verebilir. (2577/58-2) Delillerin tespiti istemi, ivedilikle karara bağlanır. (2577/58-3) Delillerin tespiti için ifa ve tanzim edilmiş bütün işlem ve evrak esas dava dosyasının eki sayılır. (1086/374)
35- İdari yargıda bilirkişi incelemesi nasıl yapılır ? Fihrist
Mahkeme, çözümü özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişi dinlenemez. (1086/275) Bilirkişi seçimi idari yargı yerlerince re'sen yapılır. (2577/31-1)
Özel konularda rey ve görüşlerini beyan etmek için Hükümet tarafından seçilmiş bilirkişi varsa bilirkişinin bunlar arasından seçilmesi lazımdır. Yalnız bir kişi bilirkişi seçilebilir. Üçten fazla seçilemez. Hakim gerekli görürse bilirkişileri beyan ettikleri veya edecekleri rey ve görüşün tarafsız olduğuna veya olacağına dair yemin ettirebilir. (1086/276)
Bilirkişi hakimler için belirlenen sebeplere dayanarak reddolunabilir. Ret talebi hakim tarafından uyuşmazlık şeklinde tetkik olunarak karar verilir. Ret sebeplerinden dolayı yemin teklif olunamaz. Ret talebi bilirkişinin seçildiğinin öğrenildiği tarihinden itibaren üç gün zarfında gerçekleşmelidir. (1086/277) Görüşüne başvurulacak konuyu bilmeksizin sanatını icra etmesi mümkün olmayan ve açıkça sanat icra eden kimseler o konu hakkında bilirkişiliği kabule mecburdurlar. Yalnız şahitler hakkındaki sebeplere dayanarak kabulden çekinebilirler. Mahkemeye gelmekten veya gelip de görev yapmaktan çekinen bilirkişi hakkında şahitliğe ilişkin hükümler uygulanır. (1086/278)
Hakim iki tarafın ifadesini dinledikten sonra bilirkişiye sorulacak soruları belirler. Bilirkişi diğer taraf hazır olmaksızın iki taraftan birini cevap veremez ve bu durum bilirkişiye önceden ihtar olunur. (1086/279) İnceleme için keşif yapılması veya hazırlayıcı diğer bir işlem yapılması gerekirse iki taraftan her biri bu işlemde hazır bulunabilir. (1086/280)
Bilirkişinin beyan ettiği oy ve görüş hemen tutanağa geçirilir. Bilirkişi birden fazla ise aralarında görüşürler. Görüşme sonucu bildirilen oy ve düşünceler tutanağa yazılır. İşin niteliğine göre bilirkişilerin oy ve görüşlerini yazılı olarak bildirmeleri gerekiyorsa, hakim, raporun kaç nüsha olacağını ve verileceği süreyi belli eder. Bu süre işin niteliğine göre üç ayı geçemez. Raporun, tarafların ad ve soyadlarını, bilirkişinin çözümü ile görevlendirildiği hususları, inceleme konusu yapılan maddi vakıaları, gerekçeyi, sonucu, bilirkişiler arasında anlaşmazlık varsa bunun sebebini düzenlendiği günü ve bilirkişilerin imzalarını taşıması gerekir. Azınlıkta kalan bilirkişi ayrı bir rapor verebilir. (1086/282) Bilirkişi raporunu mahkeme kalemine verir. Verildiği tarihi başkatip rapora işaret eder ve mahkemeden önce suretlerini iki tarafa tebliğ eder. (1086/281)
Hakim raporda noksan ve belirsiz gördüğü konuları tamamlama ve açıklama için bilirkişiye yeni sorular hazırlayabilir. İki taraf dahi noksan ve belirsiz gördüğü konular hakkında bilirkişiden açıklama alınmasını raporun kendilerine tebliği tarihinden bir hafta zarfında hakimden yazılı olarak talep edebilirler. Hakim tamamlayıcı açıklama vermeleri sebebiyle bilirkişiyi tayin edeceği celseye davet ile şifahen dinleyebilir. Bilirkişilerin şifahen verecekleri açıklama özü itibariyle zapta kaydedilerek altı kendilerine imza ettirilir. (1086/283)
Gerçeğin ortaya çıkması için lüzum görürse soruşturma hakimi veya esas davayı görecek mahkeme evvelki veya yeniden seçeceği bilirkişi vasıtasıyla tekrar inceleme yaptırabilir. (1086/284)
Fihrist
Bilirkişinin ücreti hakim tarafından takdir olunur. (1086/285)
Bilirkişinin rey ve görüşleri hakimi bağlamaz.
Mahkemeye sunulan bilirkişi raporunun maddî olgu ve fiilî gerçeklerle bağdaşmadığı yönünde kuvvetli belirti ve şüphelerin bulunduğu kanaatine ulaşıldığı takdirde, bu bilirkişiler hakkında diğer kanunlardaki hukukî ve cezaî sorumluluklar saklı kalmak şartıyla 19.4.1990 tarihli ve 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının tasdikli bir örneği yetkili Cumhuriyet savcılığına gönderilir. (1086/286)
36- İdari yargıda keşif nasıl yapılır ?
Davanın her safhasında, gerek re'sen ve gerek iki taraftan birinin talebi üzerine çekişmeli mahallin keşfine karar verilebilir. (1086/363) Keşif iki taraf usulen davet edildikten sonra gözleri önünde ve davete uymadıkları halde yokluklarında mahkeme veya hakim tarafından yapılır. Mahkeme üyelerinden birini yetkilendirmek suretiyle keşif işlemlerini yapar. Fakat çok önemli konularda heyetle dahi keşif yapılabilir. (1086/364) Şahit ve bilirkişi mahallinde de dinlenebilir. (1086/365) Keşif üzerine işlemi içeren bir zabıt varakası tanzim edilir. İki taraftan birinin talebi üzerine veya re'sen plan, resim ve fotoğraflar dosyaya iliştirilir. (1086/366)
37- İdari yargıda keşif ve bilirkişi incelemesiyle ilgili harcamalar nasıl yapılır ? Fihrist
Keşif ve bilirkişi incelemesi için ilgili tarafca avans olarak yatırılmış ücretler, başkan veya hakimin sarf kararı ile hakedenlere ödenir. İlgili evrakın altı parayı alanlara imzalattırılır. Avans olarak alınan paradan geriye bir miktar para kalması halinde, bu para ilgilisinin müracaatı üzerine reddiyat makbuzu karşılığında geri verilir.
Bu işlemlerin yapılmamasından veya geciktirilmesinden ilgili memur ile yazı işleri müdürü veya yardımcısı sorumludur. (Yönetmelik md.62)
38- İdari yargıda dava dosyalarının incelenme sırası nasıl tespit edilir ?
Danıştay, bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde dosyalar, 2577 sayılı Yasa ve diğer yasalarda belirtilen öncelik veya ivedilik durumları ile Danıştay için Başkanlar Kurulu’nca; diğer mahkemeler için Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nca konu itibariyle tespit edilip Resmi Gazete'de ilan edilecek öncelikli işler göz önünde bulundurulmak suretiyle geliş tarihlerine göre incelenir ve tekemmül ettikleri sıra dahilinde bir karara bağlanır. Bunların dışında kalan dosyalar ise tekemmül ettikleri sıraya göre ve tekemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır. (2577/20-5)
39- İdari yargı yerlerinde hangi davalarda tek hakim tarafından karar verilir ?
Konusu belli parayı içeren ve uyuşmazlık miktarı 5.910,- YTL’yi aşmayan idari işlemlere karşı açılan iptal davaları (2576/7-1/a) ile uyuşmazlık miktarı 5.910,- YTL’yi lirayı aşmayan tam yargı (tazminat) davaları, (2576/7-1/b) idare mahkemesi hakimlerinden biri tarafından çözümlenir.
Genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin olan ve toplam değeri 5.910,- YTL’yi aşmayan davalarla, bu konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un uygulanmasına ilişkin olup toplam değeri 5.910,- YTL’yi aşmayan davalar, vergi mahkemesi hakimlerinden biri tarafından çözümlenir. (2576/7-2)
40- İdari yargıda kararlar nasıl verilir ? Fihrist
Konular aydınlandığında meseleler sırasıyla oya konulur ve karara bağlanır. (2577/22-1) 2577 sayılı Yasa'nın 15 nci maddesinde sayılan sebeplerden biri ile (22-26. sorulara bakın) veya yargılama usullerine ilişkin meselelerde azınlıkta kalanlar işin esası hakkında da oylarını kullanırlar. Azınlıkta kalanların görüşleri, kararların altına yazılır. (2577/22-2)
Her dava dosyası için görüşmelere katılan başkan ve üyelerin, Danıştay’da düşünce veren savcının, tetkik hakiminin ve tarafların ad ve soyadlarını, incelenen dosya numarasını, kısaca dava konusunu ve verilen kararın neticesini, çoğunlukta ve azınlıkta bulunanları gösteren bir tutanak düzenlenir. Bu tutanaklar görüşmelere katılanlar tarafından aynı toplantıda imzalanır ve dosyalarında saklanır. (2577/23)
41- İdari yargıda kararlar nasıl yazılır ?
İdari yargı yerlerince verilen kararlarda :
a- Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları yahut unvanları ve adresleri, (2577/24- a)
b- Davacının ileri sürdüğü olayların ve dayandığı hukuki sebeplerin özeti istem sonucu ile davalının savunmasının özeti, (2577/24- b)
c- Danıştay’da görülen davalarda tetkik hakimi ve savcının ad ve soyadları ile düşünceleri, (2577/24- c)
d- Duruşmalı davalarda duruşma yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise hazır bulunan taraflar ve vekil veya temsilcilerinin ad ve soyadları, (2577/24- d)
e- Kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi ve hüküm; tazminat davalarında hükmedilen tazminatın miktarı, (2577/24- e)
f- Yargılama giderleri ve hangi tarafa yükletildiği, (2577/24- f)
g- Kararın tarihi ve oybirliği ile mi, oyçokluğu ile mi verildiği, (2577/24- g)
h- Kararı veren mahkeme başkan ve üyelerinin veya hakiminin ad ve soyadları ve imzaları ve varsa karşı oyları, (2577/24- h)
ı- Kararı veren dairenin veya mahkemenin adı ve dosyanın esas ve karar numarası, (2577/24- ı)
Belirtilir.
42- İdari yargı yerlerince verilen kararlar nasıl tebliğ edilir ? Fihrist
Kararın mahkeme başkanı ve üyeleri veya hakimi tarafından imzalı asıllarından biri karar dosyasına, diğeri de dava dosyasına konur; mahkeme mührü ve başkan yahut hakim, Danıştay’da daire veya kurul başkanı veya görevlendireceği bir üye imzasıyla tasdikli birer örneği de taraflara tebliğ edilir. (2577/25)
Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerine ait her türlü tebliğ işleri, Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. Bu suretle yapılacak tebliğlere ait ücretler ilgililer tarafından peşin olarak ödenir. (2577/60)
43- İdari yargı yerlerince verilen kararlar mahkeme kalemlerinde tebliğ edilebilir mi?
İlamlar yazı işleri müdürü veya yardımcısı tarafından mahkeme kaleminde de tebliğ edilebilir. İlam, vekille takip edilen davalarda, taraflardan birinin vekilinin müracaatı üzerine vekile, aksi halde asile makbuz karşılığında verilir. Bu makbuzun tarih ve sayısı esas defterinin özel sütununa kayıt olunarak dosyalarda saklanır. Bu işlerin yürütülmesinden yazı işleri müdürü veya yardımcısı sorumludur. (Yönetmelik md.56)
44- İdari yargı yerleri iş sahiplerine elden evrak verebilirler mi ?
Mahkemelerden belli bir hususun sorulması için yazılan yazılar zimmet veya posta ile gönderilir. Başkan veya Hakimin müsaadesi olmadıkça bu yazılar iş sahiplerine verilemez. İlgilinin istemi üzerine yazının gönderme tarih ve numarası kendisine bildirilir. Başkan veya hakim tarafından elden verilmesine müsaade olunan evrak zimmet defterine işlenerek ilgilinin imzası alınıp, keyfiyet yazı örneğine işaret edilir. (Yönetmelik md.50)
45- İdari yargı yerlerinden karar örneği nasıl alınır ? Fihrist
Mahkemelerce verilen ilam örnekleri başkan veya hakim, ilam dışındaki her nev’i örnek ise yazı işleri müdürü veya yardımcısı tarafından onanır. Örnekler, harcı alındıktan sonra ilgilisine verilir. (Yönetmelik md.63)
46- İdari dava devam ederken tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olursa ne yapılır ?
Dava esnasında ölüm veya herhangi bir sebeple tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olursa, davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurmasına kadar; gerçek kişilerden olan tarafın ölümü halinde, idarenin mirasçılar aleyhine takibi yenilemesine kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına ilgili mahkemece karar verilir. Dört ay içinde yenileme dilekçesi verilmemiş ise, varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. (2577/26-1) Yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçeler iptal edilir. (2577/26-2) Dosyaların işlemden kaldırılmasına dair karar diğer tarafa tebliğ edilir. (2577/26-4)
47- Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamıyorsa nasıl karar verilir ?
Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması halinde, yeni adresin bildirilmesine kadar dava dosyası işlemden kaldırılır ve varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir yıl içinde yeni adres bildirilmek suretiyle yeniden işleme konulması istenmediği takdirde, davanın açılmamış sayılmasına karar verilir. (2577/26-3) Dosyaların işlemden kaldırılmasına ve davanın açılmamış sayılmasına dair kararlar diğer tarafa tebliğ edilir. (2577/26-4)
48- Yürütmenin durdurulmasına hangi durumlarda karar verilir ? Fihrist
Danıştay’da veya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. (2577/27-1) Bu nedenle, Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler. (2577/27-2)
Vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur. Ancak, 2577 sayılı Yasa'nın 26 ncı maddenin 3 üncü fıkrasına göre işlemden kaldırılan (47. soruya bakın) vergi davası dosyalarında tahsil işlemi devam eder. Bu şekilde işlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konulması ile ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar, tahsil işlemini durdurmaz. Bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir. (2577/27-3)
49- Yürütmenin durdurulması kararları nasıl verilir ?
Yürütmenin durdurulması istemli davalarda 2577 sayılı Yasa'nın 16 ncı maddede yazılı süreler (27. soruya bakın) kısaltılabileceği gibi, tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir. (2577/27-4) Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak, durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Taraflar arasında teminata ilişkin olarak çıkan anlaşmazlıklar, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hakim tarafından çözümlenir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz. (2577/27-5)
Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır. (2577/27-7)
50- Yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz edilebilir mi ? Fihrist
Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar; Danıştay dava dairelerince verilmişse konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Genel Kurullarına, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı en yakın bölge idare mahkemesine, idare ve vergi mahkemeleri ile tek hakim tarafından verilen kararlara karşı bölge idare mahkemesine, çalışmaya ara verme süresi içinde ise idare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararlara en yakın nöbetçi mahkemeye veya kararı veren hakimin katılmadığı nöbetçi mahkemeye, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz edilen merciler, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. (2577/27-6)
51- İdari yargı kararları nasıl uygulanır ?
Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Ancak, haciz veya ihtiyati haciz uygulamaları ile ilgili davalarda verilen kararlar hakkında, bu kararların kesinleşmesinden sonra idarece işlem tesis edilir. (2577/28–1)
Tam yargı davaları hakkındaki kararlardan belli bir miktarı içerenler genel hükümler dairesinde (2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu uyarınca) infaz ve icra olunur. (2577/28–2)
Vergi uyuşmazlıklarına ilişkin mahkeme kararlarının idareye tebliğinden sonra bu kararlara göre tespit edilecek vergi, resim, harçlar ve benzeri mali yükümler ile zam ve cezaların miktarı ilgili idarece mükellefe bildirilir. (2577/28–5)
52- İdari yargı kararlarının uygulanmaması halinde neler yapılır ? Fihrist
Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. (2577/28–3) Mahkeme kararlarının (otuz) gün içinde kamu görevlilerince kasten yerine getirilmemesi halinde ilgili, idare aleyhine dava açabileceği gibi, kararı yerine getirmeyen kamu görevlisi aleyhine de tazminat davası açılabilir. (2577/28–4) Tazminat ve vergi davalarında kararın idareye tebliğinden itibaren infazın gecikmesi sebebiyle idarece kanuni gecikme faizi ödenir. (2577/28–6)
53- Yeterince açık olmayan yada çelişkili hüküm içeren mahkeme kararlarına karşı ne yapılabilir ?
Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar yeterince açık değilse, yahut birbirine aykırı hüküm fıkralarını taşıyorsa, taraflardan her biri kararın açıklanmasını veya aykırılığın giderilmesini isteyebilir. (2577/29-1) Açıklama dilekçeleri karşı taraf sayısından bir nüsha fazla verilir. (2577/29-2) Kararı vermiş olan daire veya mahkeme işi inceler ve gerek görürse dilekçenin bir örneğini, belirleyeceği süre içinde cevap vermek üzere, karşı tarafa tebliğ eder, cevap iki nüsha olarak verilir. Bunlardan biri, açıklama veya aykırılığın kaldırılmasını isteyen tarafa gönderilir. (2577/29-3) Görevli daire veya mahkemenin bu husustaki kararı, taraflara tebliğ olunur. (2577/29-4) Açıklama veya aykırılığın kaldırılması, kararın yerine getirilmesine kadar istenebilir. (2577/29-5)
54- Mahkeme kararlarındaki maddi yanlışlıklar düzeltilebilir mi ? Fihrist
İki tarafın adı ve soyadı ile sıfatı ve iddiaları sonucuna ilişkin yanlışlıklar ile hüküm fıkrasındaki hesap yanlışlıklarının düzeltilmesi de istenebilir. (2577/30-1) Yanlışlığın düzeltilmesine ilişkin dilekçeler karşı taraf sayısından bir nüsha fazla verilir. (2577/30-2, 2577/29-2) Kararı vermiş olan daire veya mahkeme işi inceler ve gerek görürse dilekçenin bir örneğini, belirleyeceği süre içinde cevap vermek üzere, karşı tarafa tebliğ eder, cevap iki nüsha olarak verilir. Bunlardan biri, yanlılığın düzeltilmesini isteyen tarafa gönderilir. (2577/30-2, 2577/29-3) Görevli daire veya mahkemenin bu husustaki kararı, taraflara tebliğ olunur. (2577/30-2, 2577/29-4) Yanlışlıkların düzeltilmesine karar verilirse, düzeltme ilamın altına yazılır. (2577/30-3)
55- Hakimin davaya bakmasının yasak olduğu haller hangileridir ?
Hakimin aşağıdaki hallerde davaya bakması yasaktır. Talep edilmese bile bizzat çekinmeye mecburdur :
a- Kendisine ait olan veyahut doğrudan doğruya veya dolayısıyla ilgili olduğu davalarda, (1086/28-1)
b- Aralarında evlilik bağı sona ermiş olsa bile karısının davasında ve soyca veya sebeben üst ve alt soyunun veya üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) soy olarak veya kendisiyle akrabalık oluşan evlilik sona ermiş olsa dahi ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) sebeben civar hısımlarının veya aralarında evlatlık bağı bulunanın davasında, (1086/28-2)
c- İki taraftan birinin vekili veya vasisi veya kayyımı sıfatıyla hareket ettiği davalarda, (1086/28-3)
d- Dava sırasında yönetim kurulunda bulunduğu derneğe, belediyeye veya diğer bir tüzel şahsa ait davalarda. (1086/28-4)
Davaya bakması yasak olan hakim ancak iki tarafı oluşturanların tamamının açık ve yazılı onayı ile muhakemede hazır bulunabilir. Aksi takdirde yasak olma sebebinin oluştuğu tarihten itibaren o hakimin önünde yapılan bütün işlemler üst mahkemenin kararıyla iptal olunabilir. Hüküm ve kararlar ise her halde iptal olunur. Hakim yargılama giderleri ile mahkum edilebilir. (1086/30)
56- Hakim hangi durumlarda reddedilebilir ? Fihrist
Aşağıdaki hallerde hakim bizzat kendisini reddedebilir veya iki taraftan biri tarafından reddolunabilir :
a- Davada iki taraftan birine nasihat vermiş veya yol göstermiş olması, (1086/29-1)
b- Davada iki taraftan birinin veya üçüncü şahsın yüzüne karşı kanunen gerekli olmadan reyini beyan etmiş olması. (1086/29-2)
c- Davada şahit veya bilirkişi veya hakem ve yahut hakim sıfatıyla dinlenmiş veya hareket etmiş olması, (1086/29-3)
d- Davanın dördüncü dereceye kadar (bu derece dahil) civar hısımlarına ait bulunması, (1086/29-4)
e- Dava esnasında iki taraftan birisiyle davası veya aralarında bir düşmanlık bulunması, (1086/29-5)
f– Genel olarak hakimin tarafsızlığından şüpheyi gerektirecek önemli sebepler bulunması. (1086/29-6)
Hakim reddini gerektiren sebeplerden biri varken bizzat çekinmezse iki taraftan biri ret talebinde bulununcaya kadar davaya bakabilir. İki taraf uygun görse bile ret sebeplerinden biri varsa, hakim bizzat çekinebilir. (1086/31) Bir hakim reddini gerektiren sebepleri bildirerek davaya bakmaktan çekinirse, ret istemini incelemeye yetkili olan merci, bu çekinmenin yerinde olup olmadığına karar verir. (1086/32)
Hakimin reddi sebeplerine dayanılarak davanın zabıt katibi de reddolunabilir. İşbu ret talebi katibin görev yaptığı mahkeme tarafından incelenir. (1086/37)
57- Hakimin reddi nasıl talep edilir ?
Hakimin reddi sebebini bilen tarafın ret isteğini en geç ilk oturumda bildirmesi gerekir. Taraf, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç ondan sonraki ilk oturumda yeni bir işlem yapılmadan önce bu isteğini hemen bildirmek zorundadır. Belirtilen sürede yapılmayan ret isteği dinlenmez. Hakimin reddi dilekçe ile olur. Bu dilekçede, ret isteğinin dayandığı durum ve olaylarla delillerin açıkça gösterilmesi ve varsa belgelerin eklenmesi gerekir. Ret isteğinden vazgeçmek hükümsüzdür.
Hakimi reddeden taraf, dilekçesini karşı tarafa tebliğ ettirir. Karşı taraf buna beş gün içinde cevap verebilir. Bu süre geçtikten sonra başkatip tarafından ret dilekçesi, varsa karşı tarafın cevabı ve ekleri dosya ile birlikte reddi istenen hakime verilir. Hakim beş gün içinde dosyayı inceler ve ret sebeplerinin yerinde olup olmadığı hakkındaki düşüncesini yazı ile bildirerek dosyayı hemen merciine gönderilmek üzere başkatibe verir.
Ret sebepleri yazılı delillere dayanmıyorsa merci, isteği reddetmekte veya gösterilen tanıkları dinleyerek bir karar vermekte serbesttir. Ret sebebi sabit olmasa bile merci bunu muhtemel görürse ret isteğini kabul edebilir. Ret sebepleri hakkında yemin teklif olunamaz. Hakimi çekinmeye davet hakimin reddi hükmündedir. (1086/34)
58- İdari yargıda hakimin reddi talepleri nasıl karara bağlanır ? Fihrist
Danıştay’da çekinme ve ret :
Davaya bakmakta olan dava dairesi başkan ve üyelerinin çekinme veya reddi halinde, bunlar hariç tutulmak suretiyle, o daire kurulu tamamlanarak, bu husus incelenir, çekinme veya ret istemi yerinde görülürse işin esası hakkında da bu kurulca karar verilir. (2577/56-1)
Çekinen veya reddedilenler ikiden fazla ise bu husustaki istem, idari dava dairesi başkan ve üyeleri için İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nda, vergi dava dairesi başkan ve üyeleri için Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu’nda incelenir. Çekinen veya reddedilen başkan ve üyeler bu kurullara katılamazlar. Üye noksanı diğer dava dairelerinden tamamlanır. Bu kurullarca çekinme veya ret istemi kabul edildiği takdirde davanın esası hakkında da bu kurullarca karar verilir. (2577/56-2) İdari Dava Daireleri Genel Kurulu ile Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu başkan ve üyelerinden bir kısmının davaya bakmaktan çekinmesi veya
Muhasebecilik işi kılıfına uydurmak değil;
İşin gereğini yapmaktır.