Mevcut ırksal şifa modelleri beyazlığı merkeze alır ve Siyah halkın duygusal emeğini talep eder, uzlaşmayı fetişleştirir ancak adaleti terk eder.
Başpiskopos Tutu’nun Cape Town’daki ofisine götürüldüm. Röportajımızdan önce dua ediyor. Kasım 1997 ve Cape Town, Güney Afrika’dayım. Güney Afrika’nın 1994’teki ilk demokratik seçimlerinin ardından kurulan organ olan Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu (TRC) hakkında rapor veriyorum. Komisyonun odak noktası: apartheid sırasında işlenen vahşetler hakkında tüm gerçeği söylemek ve karşılığında af almak ve affedilmek.
TRC’yi haberleştirirken, küresel medya gibi, bu can sıkıcı gerçeği söyleme sürecini izliyorum – beyazların yasama şiddetinden kaynaklanan Siyah travmasının dökülmesi. Burada “beyazlığın dilini” keşfedip geliştiriyorum ve iki temel direğini “duygusal ataerkillik” ve “ırksallaştırılmış duygusallık” olarak adlandırıyorum. Bu ilk iki sütun, bu beyazlık dilini unutmanın ayrılmaz bir parçası haline gelir.
Bu iki sütunun isimlendirilmesi iki karşılaşmadan sonra gerçekleşir: Birincisi, Desmond Tutu ile yapılan çok önemli bir röportajdır; ikincisi, Steve Biko’nun dul eşi Ntsiki Biko’nun TRC ifadesini dinledikten sonra.
Başpiskopos Tutu’ya beyaz ve siyah insanlar arasındaki bu bağışlama sürecini soruyorum. “Güney Afrika, tıpkı Kenya gibi, beyazlar için bir Mekke olacak!” diyor Tutu. Ona beyaz insanların nasıl hissettiğine neden bu kadar çok odaklanıldığını soruyorum. Cevabı kaçamak bir cevaptır. Tekrar soruyorum. Ve yine. Beyazlığın sahte üstünlüğünü kutsayan bir sistem tarafından Siyah bedenlere karşı işlenen bu kadar çok korku ve zarardan iyileşen bir ulusta beyaz insanların nasıl hissettiğine neden bu kadar çok odaklanıldığını soruyorum. Rahatsız olur ve sonra sinirlenir.
Bana onarım söz konusu olduğunda, Siyah Güney Afrikalıların çok fazla şey istememesi gerektiğini söylüyor. Ona, Siyah Güney Afrikalılara ve ailelerine neden olan acının kapsamı, ağırlığı ve derinliği göz önüne alındığında “çok fazla” nın ne anlama geldiğini soruyorum. Apartheid şiddeti nedeniyle birinin özel yardıma ihtiyacı varsa – örneğin tekerlekli sandalye – o zaman kişinin bunu alabileceğini açıklamaya devam ediyor. TRC bu konuda onlara yardım edecek birini bulacaktı. Onarım dilinin ne kadar sınırlı olduğuna, aynı zamanda ne kadar bireysel olduğuna şaşırdım. TRC organı bütün bir halkı affetmekle ilgili olsa da, onarım bütün bir halkın apartheid’e maruz kaldığını unutmakla ilgili gibi görünüyor.
Siyah insanların ihtiyaçlarını ve iyileşmelerini sormaya devam ediyorum. Tutu daha sonra şöyle der: “Beyazlar bu bağışlama teklifini kabul etmeye başlıyorlar.” Bu beni özellikle çok etkiledi. Röportaj sona eriyor – dürüst olmak gerekirse, Başpiskopos Tutu’nun ekibi tarafından kısa kesildi. Beyazlığın bu merkezileştirici ve yatıştırıcılığına ve Siyahlığın ihmaline keskin bir odaklanma ile ayrılıyorum.
Başpiskopos Tutu, Kenya’dan bahsetti. Kenya gibi beyazlar için bir mekke olduğunu söyledi. Kenya, bağımsızlığı için İngilizlerle savaştı. Kenya’daki sömürge yönetimi sırasında İngilizler şiddetli vahşetler işledi. İşkence ettiler, tecavüz ettiler ve öldürdüler. Büyüyen bağımsızlık savaşını bastırmak için şiddetli bir girişimde bulunan 1,5 milyon Kikuyu’yu (bütün bir nüfusu) hapsettiler. Jomo Kenyatta, Kenya’nın bağımsızlık sonrası ilk cumhurbaşkanıydı. Kenya bağımsızlığını kazandıktan sonra, 1964’te Kenyatta, İngilizlere affedelim ve unutalım derdi. Beyaz Britanyalılara Kenya’nın onları affettiğine ve bu toprakların onların evi olmaya devam ettiğine dair güvence veren arşiv görüntüleri, makaleleri ve röportajları var.
Kenya’da ailevi bir bağım var. Babamız Jomo Kenyatta’nın danışmanıydı. O da uzlaşmanın savunucusuydu. Kenyatta’nın fikri, özgürlük savaşçılarının fedakarlıklarını ve mücadelelerini reddetti ve çabalarını bir kenara bıraktı. Gana’daki evimizde, Kenyatta ile babamızın siyah-beyaz görüntüleri var. Yıllar sonra, beyazlığı sıkıca merkeze alan ırksal iyileşme tarihi hakkındaki anlayışımızı derinleştiren bir görevle Kenya’ya gittim.
Nelson Mandela, Jomo Kenyatta’nın affetme sözlerini tekrarlayacaktı. “Bygones bygones olsun. Olanların unutmamız gereken talihsiz bir şey olarak geçmesine izin verin” dedi ve 27 yıl hapis cezasından serbest bırakıldıktan sonra yapılan birkaç röportajdan birinde Güney Afrika’nın geleceğinden bahsetti.
Mandela, Güney Afrika’dan unutmasını, affetmesini istediği şey neydi? Beyaz üstünlüğü ve Siyah aşağılığı gibi yanlış kavramları kuşatan yasalar, 1923’teki Yerli (Kentsel) Alanlar Yasası gibi yasaları içeriyordu ve bu da Afrika’nın münhasır gecekondu mahalleleri haline gelen şeyleri yarattı. Afrikalıların vasıflı ticaret yapmalarını yasaklayan ve Siyah Güney Afrikalıların bugün mücadele etmeye devam ettiği bir yoksulluğu zorlayan 1926 Renk Çubuğu Yasası. 1936 Yerlilerin Temsili Yasası, Siyah seçmenleri Cape Town’daki ortak seçmen listesinden çıkardı ve böylece vatandaşlıklarını kınadı.
Mandela’nın geçmesine izin vermek istediği şey, tazyikli sular, coplar, işkence ve çocukların öldürülmesi ve terörize edilmesi, masumiyetlerinin, çocukluklarının çalınması, şiddetin normal hale getirilmesiydi. Kadınların öldürülmesi ve tecavüze uğraması, erkek ruhlarının öldürülmesi, erkek bedenlerinin öldürülmesi vardı. Siyah erkeklerin iğdiş edilmesi, Siyah kadınların aşağılanması, toprağın toptan hırsızlığı vardı. Siyah bedenleri ırksallaştırmak ve insanlıktan çıkarmak ve daha sonra devam eden şiddetle onları hedef almak vardı.
Affedicilik, o zaman, bir renk, bir bağlam, bir yön ve bir anlam kazandı. Apartheid terörizm ve beyaz üstünlüğüydü. Affetmek, Siyahların duygusal emeğiydi ve beyazlık için affediciydi. Bu bir ve tamamlanmış bir iyileşme senaryosuydu. Mirası hesaba katmadı ve zarar görenleri ve iyileşmeleri için neyin gerekli olduğunu merkeze almadı. Bu, beyaz insanların duygusal bir çalışma yapmadıkları, ancak af ve bağışlanma aldıkları anlamına geliyordu.
Bu affetme bağlamının farkına varmamızda, ırksallaştırılmış duygusallık terimini icat ettim – duyguları ırksallaştırdığımız, duygulara renk, bağlam ve sonuç eklediğimiz ve bunu yapmanın duyguların ırksallaştırıldığı bedenleri nasıl gördüğümüzü değiştirdiği bir dünyayı tarif ediyorum.
Yıllar sonra, bu ırksal iyileşme tarihini, beyaz üstünlükçü şiddete hizmet eden Siyah halkın duygusal emeğini ABD ve İngiltere’ye bağladım.
Güney Afrika’nın ırksal iyileşme modeli, dünyanın dört bir yanındaki ülkeler tarafından taklit edilen ve övülen bir model, Siyah ve Kahverengi insanları ve onlara ve topluluklarına verilen zararın genişliğini ve derinliğini merkeze alan – hatta gerçekten tam olarak kabul eden – inşa edilmedi. Bu nedenle, bu ırksal iyileşme için bir yol haritası değildi. Siyasiydi, yapısaldı ve adaletsizdi. Bitmemiş bir yolculuktu.
Affetme hakkındaki hiçbir ulusal veya küresel konuşma, Siyah insanların kendilerini ve birbirlerini katlandıkları, ne oldukları, bunun nasıl sevdiklerini nasıl şekillendirdiği, hayatta kalmanın tetiklemiş olabileceği kendinden nefret ve sonsuza dek savaşmanın benlik duygularını aldığı bedel için affetmeye odaklanmıyordu.
En güçlü örneklerden biri Winnie Mandela’nın tedavisidir. Güney Afrikalı yazar YoldaşOnke Msimang, “Bu, affetme anlatısı olan bir ulustu, ancak Winnie Mandela’yı affetmeyecekti” diye yazdı. Siyah bir kadının kamuoyunda aşağılanması ve küresel olarak kınanması söz konusu olurken, beyaz bir adam olan eski başkan FW De Klerk, Nobel Barış Ödülü’nü paylaştı.
Nelson Mandela ve TRC’nin yaptığı şey, Siyahi insanlardan beyaz halkın korkularına, güvensizliklerine ve duygularına kendi fedakarlıklarına, hikayelerine ve mücadelelerine öncelik vermelerini istemekti. Ve dünya, bu bağışlama kapasitesine hayranlıkla alkışladı ve Mandela’yı bir bağışlama ikonuna dönüştürdü.
Bu ırksal iyileşme modeli – hem Güney Afrika’da hem de Kenya’da – duygusal bir apartheid’dir. Beyaz ve siyah insanları ayırır. Zarar görenlerin travmasını zaman çizelgeleri ve son tarihlere ayırır, duygusallığa bir ekonomiymiş gibi davranır, hareket ettirilir ve manipüle edilir. Irk etrafında zaten var olan emek eşitsizliklerini güçlendiren bu eşitsizliktir. Fiziksel emekten beyazlığa hizmet eden Siyah insanların duygusal emeğine kadar, bu duygusal adaletsizlikti. Ve bu zamanda, tam bir insanlığa hizmet eden ırksal bir iyileşme elde etmek istiyorsak, bu yaklaşımı alamayız.
Ntsiki Biko ile yapılan önemli bir değişim “duygusal adalet” terimini yarattı ve benim için ihtiyacı, çalışmayı ve yol haritasını sağlamlaştırdı. Dünyanın ağırlıklı olarak beyaz medyasının önünde durdu ve onları kocası Steve Biko’ya ne olduğunu daha iyi anlamaya davet etti. Onlara, onun için affetmenin söz konusu olmadığını söyledi.
Güney Afrika polisinin güvenlik şubesinin on eski üyesi, Steve Biko’nun ölümü için af istedi. Steve Biko’nun, beyaz polislerin huzurunda, ölümüne yol açan bir “kavga” sırasında “çılgına döndüğünü” söylediler.
Hakikat ve Uzlaşma duruşmasına hitaben konuşan biri şöyle dedi: “Onurunuz, kavga sırasında başını duvara çarptığını söyledik.”
“Scuffle” ve “bumped”?… Sözde kavga, on subayın katıldığı 22 saatlik bir sorgulamaydı. Biko zincirlendi ve bacakları bacak demirlerine kondu. “Yumru”, dövülmüş ve çürümüş bir bedenle sonuçlandı, çıplak bırakıldı ve daha sonra tıbbi tedavi yerine Pretoria’ya taşındı. Daha sonra bir hücreye koydukları ve ölüme terk ettikleri çıplak Siyah bedendi.
TRC’nin süreci tüm gerçeğin söylenmesini gerektiriyordu. Steve Biko’nun ölümüyle ilgili tavır takınanlar bunu yapmadı. Vahşeti güzelleştirdiler, terörü meşrulaştırdılar, şiddeti en aza indirdiler ve affedilmeyi beklediler.
Ntsiki Biko, “Uzlaşma hakkında çok fazla konuşma var. Benim istediğim adaletin doğru bir şekilde yerine getirilmesidir.” Bayan Biko ve diğer aileler, TRC’nin sürecini reddederek ve sevdikleri için adalet talep ederek hükümete dava açtı.
Ntsiki Biko’yu, derinden duygusal olan bir sürece bağlı olsa bile adalet çağrısını dinliyorum, bir adalet projesinin ayrılmaz parçaları olarak duygusallık ve Siyahlık hakkında daha yapısal bir şekilde düşünmeye başlıyorum.
Siyah ve beyaz insanların daha dolu bir insanlığa ulaştığı etkili ırksal iyileşme, zarara neden olanların ihtiyaçlarını, korkularını ve duygularını merkezleyerek elde edilemez. Çünkü bunu yaptığımızda, duygusal olanı adaletsiz olanı sağlamlaştırmak için bir araç olarak kullanıyoruz. Bu, failin hakkını öğretir ve zarar görenlere kendilerini kenara itmeyi öğretir.