Bu yıl, 1973 yılında Durban'da gerçekleşen kitlesel grev dalgasının 50. yıldönümünü. Konferanslar, işçi toplantıları ve sergilerle kutluyoruz. O yılın başlarında Coronation tuğla işçileri Ekim 1972'deki liman grevini takip ederek bir grevden diğerine geçen bir hareket başlattılar. O yılın Nisan ayına kadar 146 işyerinde 61.410 siyah işçinin grevde olduğu kaydedildi ve yılsonuna kadar grevcilerin sayısı 100.000'in üzerine çıktı. Bölgede ve ötesinde etkilenmeyen hiçbir işyeri kalmadı.
Baskının Afrika Ulusal Kongresi'nin "neredeyse ölü" olarak görülmesine yol açtığı apartheid'ın en karanlık günlerini aşan bu ücret ayaklanması, geniş kapsamlı etkiye sahip bir direniş patlamasıyla kışla, polis, geçiş izni ve kısa süreli sözleşmeli işçilikten oluşan ucuz işgücü sistemine karşı patladı.
Yükselen bu mücadele, talep edilen insana yakışır iş ile geçim ücretinin henüz elde edilememesi nedeniyle hala durulmuş değil.
Durban grevleri, apartheid'a karşı bölgesel bir işçi direnişi hareketinin parçası olarak ortaya çıktı. Namibya'da 1971'in sonları ile 1972'nin başlarında apartheid sözleşme sistemine karşı yapılan grevler buna öncülük etti. Buna karşılık olarak bazı sektörlerde ücretler son derece düşük seviyelerden yüzde 60 oranında artırıldı.
Durban'daki grevciler mevcut ücretlerinin derhal iki ya da üç katına çıkarılmasını ve kadınlar için eşit ücret talep ettiler. Bu, hiçbir kurtuluş hareketinin platformunda yer almayan somut bir toplum vizyonuydu. Mağduriyet beklentisi içindeki işçiler, işverenlerin talep ettiği gibi temsilci seçmeyi reddetmiş, bunun yerine taleplerini haykırmış, Rand-5 artışı için ellerini "çak" şeklinde kaldırmış ve işverenler daha fazlasını kabul edene kadar tavizleri alaya almışlardır.
Bu doğaçlama strateji, liderliği aşağıdan korudu ve kolektif bir ses ve işçilerin vetosu ile kamu pazarlığını gösterdi. Tüm grevlerde olduğu gibi açlık grevinde de direnişin bir sınırı vardı ama aynı zamanda eşi benzeri görülmemiş fırsatlar da vardı.
Birçoğu ani grevler olsa da, birçoğu daha uzun sürmüş ve güçlü bir şekilde mücadele etmiştir: grevlerin yaklaşık yüzde 23'ü bir gün veya daha kısa sürmüş, yüzde 34'ü 1 günden fazla ile 2 gün arasında devam etmiş ve yüzde 23'ü de 3-7 gün arasında sürmüştür.
Grevciler grevleri, spontane gösterileri ve grev gözcülüğünü yasaklayan apartheid yasalarını; "ayaklanma", "Bantu çalışma düzenlemesi", "kamu düzenini bozma", "endüstriyel uzlaşma", geçiş yasaları düzenlemelerini ve sabotaj, terörizm ve diğer baskıcı yasalarla ilgili güvenlik mevzuatını görmezden geldi veya reddetti.
Rıhtımlardan tuğla fabrikalarına, oradan tekstil fabrikalarına, küçük şirketlere, metal dökümhanelerine, nakliye şirketlerine, şeker fabrikalarına ve daha ileriye doğru koşarken, değişen arazi ve ivme polisi şaşırttı. Demiryolu boykotu söylentileri çıktı ve polis şafakta ilçe istasyonlarına koştu; ardından tekstil işçileri Umgeni Yolu'nda yürüyüşe geçti ve polis oraya da koştu.
Polis silahlıydı ve geniş çapta müdahale gücüne sahipti; o zamanki Rodezya'da savaş deneyimi olan ilave askeri polisler takviye olarak uçakla getirildi. Bazı yürüyüşçüler coplandı, bazılarına göz yaşartıcı gaz sıkıldı, bazıları tutuklandı ve yargılandı ancak zamanla polis insanlardan oluşan grev dalgası karşısında felç oldu ve grev karşıtı yasaları uygulamaktan vazgeçti.
Her ne kadar 'Durban grevleri' olarak adlandırılsa da, hareket iç kesimlere Pietermaritzburg'a, sahil boyunca Richards Bay'deki alüminyum eritme tesislerine, Doğu Londra'daki tekstil fabrikalarına ve ardından Rand altın madenlerine doğru yayıldı. Grevler üst üste bindikçe dalga dalga yayıldı, Şubat ayında zirveye ulaştı ama dışarıya, şeker plantasyonlarının derinliklerine, bölgedeki her işyerine ve ötesindeki pek çok yere doğru ilerledi.
Kendiliğinden gelişen eylem içinde, yeni başlayan örgütlenme büyüdü. Öğrenci Ücret Komisyonlarından ücret ajitasyonu konusunda deneyimli genç sendika liderliği ile endüstriyel uzlaşma çerçevesi dışında yükselen "yasadışı" kitle eylemi arasında karşılıklı ilişkiler gelişti.
Tekstili örgütleyen bir sendika yetkilisi olarak, Ocak 1973'te sefil bir şekilde ezilen siyah kadın fabrika işçileriyle yaptığım bir toplantıda 15 talepten oluşan bir liste hazırladım (acil ücret artışı, cinsel istismara son verilmesi, yıllık ikramiye vb) ve bunları ünlü ucuz işgücü tekstil tekeli Frame Group'a sundum.
Consolidated Yün Yıkama ve İşleme Fabrikası'nda örgütlenirken, yolun karşısındaki Smith and Nephew işçileri gelip onları da örgütlememizi talep ettiler. Her iki talep grubu da grev eylemiyle desteklendi.
Afrikalı ve Hintli örgütsüz ve örgütlü işçiler, silahlı polisin bakışlarından uzakta özgürce tartışmak için spontane grev toplantılarında sendika Bolton Hall'a akın etti. Kapitalist sömürüye karşı bir bilinç patlaması yaşandı: "Dokuduğumuz battaniyeleri karşılayamıyoruz".
Kendiliğindenlikten örgütlenmeye ve sonra tekrar kendiliğindenliğe geçişte stratejik bir değer vardı; kendiliğindenlik havası, eylemi derinlemesine birleştiren ve yeni bir işçi liderliğini güçlendiren bir uyarıcıydı. Öngörülemeyen kendiliğindenlikle karşı karşıya kalan işverenler için bu durum, resmi olarak "izinsiz" örgütlenmenin tanınmasının tarihsel gerekliliğini ortaya koymuştur.
Bu stratejiler doğrudan giyim ve tekstil, mezbaha, rıhtım, metal ve kimya sektörlerindeki Afrikalı işçi kitlelerinin sendikalaşmasına yol açtı.
Grevler ücretlerde ani ilerlemeler sağladı; grevlerin yaklaşık yüzde 70'inde işverenler planlanmamış artışlar yapmaya zorlandı. Greve gidilen işyerlerinin neredeyse tamamında ücretler talep edilen yüzde 100 oranında değil, küsuratlı oranlarda artırıldı. Daha fazlasının yapılacağı beklentisi vardı.
Kışlalardaki vahşet deneyimi, rıhtımlarda, tuğla fabrikalarında, devasa tekstil fabrikalarında ve ulaşım merkezlerinde kendi güçlerine duydukları artan güvenle birleşti. Bir Coronation işçisi, bir kamyonun trafiğe çıkmasını kolaylaştırmak için kullanılan kırmızı bayrağı kendinden emin bir şekilde eline alıp caddelerde yürüyüşe geçtiğinde, buna karşılık olarak bir trafik polisi trafiği durdurdu. Göçmen işçiler liman operasyonlarında, belediye mühendisliğinde ve diğer sektörlerde kilit rol oynamaktaydı.
Üretim ve hizmetlerdeki verimlilikleri ve özgül ağırlıkları konusunda ve ekonomik koşullar kötüleştikçe kapitalizmin büyüyen krizi konusunda artan bir farkındalıkları vardı. Bu bilinç, gıda, tren ücretleri ve ihtiyaç maddelerindeki keskin enflasyon artışı hissiyle birleşerek işçileri eyleme ve ardından örgütlenmeye itti.
Kitlesel eylem diğer sınıfları da etkiledi. Grevler toplumda yeni bir hava estirdi, eylemlerine destek kazandı ve aşırı sömürüleri nedeniyle Frame grup şirketini utandırdı. Acımasız Başbakan John Vorster bile siyah işçilere "emek birimi" olarak değil "ruhu olan insanlar" olarak davranılması gerektiğini açıklamak zorunda hissetti.
Şiddet içermeyen güçlü bir hareket, beyaz toplumun bazı kesimlerini işçilerin tarafına çekti: 88'i düşük ücretleri suçladı ve %65'i siyah işçilerin sendikal örgütlenme hakkına sahip olduğunu düşündü.
Önceden belirlenmiş bir ırk savaşı yerine, on binlerce kişinin toplumsal seferberliği söz konusuydu ve bu seferberlik sadece ücretleri yükseltmeyi, kamusal toplu pazarlığı zorlamayı ve beyaz nüfusun bazı kesimlerini kazanmayı başarmakla kalmadı.
Karşı saldırı - patronlar, devlet ve Şef Buthelezi
İşveren örgütleri sermaye sınıfına grev baskısına nasıl direnecekleri ve ücret artışlarına karşı nasıl duracakları konusunda tavsiyelerde bulundu. Natal İşverenler Birliği (NEA) tavizlere karşı çizgiyi korumada başarılı oldu.
Siyah sendikaların yasallaşması için rejime yapılan çağrılardaki liberal söylemin arkasında sert bir karşı saldırı vardı. İşverenler siyah sendikaların tanınmasına ve safların sıklaştırılmasına karşı birleştiler. Önde gelen işyeri temsilcileri ve grev liderleri sonunda tespit edildi ve fabrikalardan çıkarıldı.
Kapitalistler kontrolü sağlamak için devlete başvurdular. Yasaklama kararlarının ardı ardına geldiği bu dönemde, rejim örgütçüleri evlerinden tutuklattı ve sendikal çalışma ya da yazı yazmalarını yasakladı; evlerine ve sendika ofislerine polis baskınları düzenlendi. İşverenler, işçilerin sendikalaşmasını engellemek için işçilerden ve yöneticilerden oluşan "irtibat komiteleri" kullandı.
Limanlarda, Şef Buthelezi'nin amcası ve kişisel temsilcisi, nefret edilen "sosyal yardım görevlisi" J.B. Buthelezi militan işçileri ayıklamayı başardı. Çalışma saatleri içinde gemilerden indirildiler, işten atıldılar ve geçiş yasaları kullanılarak derhal tersanelerden ve Durban'dan sınır dışı edildiler.
Bu baskı yeni liderliğin çoğunu zorla "etkisiz hale getirdi" ama aynı zamanda direnci de artırdı. Gelişmekte olan liderlik kadrolarını ve birikmiş kolektif öğrenmeyi parçalama eğiliminde olan dalga dalga gelen yasaklamalara rağmen sendikalar hayatta kaldı ve sendika lokalleri gibi yapılandırılmış savunmalar geliştirdi.
Baskı bekleniyordu ve sendika kadroları kendilerini harcanabilir ve değiştirilebilir olarak gördüler; sendika ofislerinden zorla çıkarıldılar ve direnişi gölgelerden desteklediler. Uluslararası emek dayanışması Britanya ve Avrupa'da zayıflarken ve ABD'de boğulurken sendikalar daha yavaş büyüdü.
Bu dönemde yeni güçler de ortaya çıktı. Ücret Komisyonları özellikle akasya plantasyonlarında haftada 1 Rand ve bir avuç mısır unu kazanan siyah işçilerin korkunç ücretlerinin kamuoyuna duyurulmasında etkili oldu. Bu araştırma, Guardian'ın İngiliz şirketlerinin ödediği ücretleri ifşa ettiği manşet malzemesi oldu ve bir parlamento soruşturmasına yol açtı.
Yükselen militanlık
Genç örgütçüler, kapitalizm ile polisten, memurlardan ve şeflerden oluşan ayrıntılı devlet aygıtı arasındaki organik bağlantıyı anladılar. Gerçekler bunun korkunç derecede etkili olduğunu gösteriyordu: madenlerde yapılan araştırmalar, bu aygıtın ve tekelci gücün 1973'te siyahların ücretlerini 1911'dekinden daha düşük tuttuğunu ve Anglo Amerikan ve yerel kapitalistlere muazzam karlar sağladığını göstermişti.
Devlet istihbaratı marksizmin bu yükselişinden ve bunu takip edecek bir işçi devriminden korkuyordu.
Açık yasal direnişe yönelik saldırıyı soruşturan ve koordine eden Schlebusch Komisyonu, yükselen sendika ve öğrenci liderliğini şu şekilde nitelendirmiştir: "Kapitalist sistem, mevcut ahlaki normlar ve her türlü otorite ilişkisi de dahil olmak üzere Güney Afrika'daki mevcut düzenin tamamına karşıdırlar... siyasi bir yaklaşım olarak liberalizmi reddederler."
Devlet, ücret ajitasyonunun siyah işçilerin devrim gücünü ateşleyen bir fitil olmasından korkuyordu.
Korku haklı çıktı. Grev hareketi esasen Güney Afrika'da sosyal devrimin başlangıcıydı; siyah çoğunluğun acil sosyal taleplerini rejimin ve kurtuluş hareketlerinin siyasi gündemine zorluyordu. Sendika liderleri arasında bu, kurtuluş ve sosyalizme ulaşma stratejisi olarak öngörülüyordu. Kitlesel bir işçi partisi oluşturmak üzere bir işçi hareketinin temelleri inşa ediliyordu ve Schlebusch'un korktuğu gibi sosyalist bir devrim amaçlanıyordu.
Kitlesel grevler, sanayi merkezlerini ve işçi sınıfı topluluklarını apartheid'a karşı direnişin ön cephesi olarak belirledi. Gerilla hareketi "eve ulaşmak" için mücadele ederken, kitlesel grevler mücadelenin "evdeki" sanayi merkezlerinde olgunlaşmaya başladığını gösterdi.
Güney Afrika Komünist Partisi'nin (SACP) 1960'lar ve sonrasında ekonomik teşhirleri, ücret ajitasyonunu ve sendikalaşmayı terk ederek yalnızca başarılı olamayan bir gerilla stratejisine odaklanmasına rağmen işçi sınıfı kendiliğinden harekete geçmişti. Buna ek olarak, ANC'nin 1969'da Morogoro'da benimsediği stratejide kitlesel grevler "en şiddetli şekilde bastırılacakları" gerekçesiyle göz ardı edilmişti, üç yıl sonra ise artık hareket etmeye başlamışlardı.
Bu grevler, ucuz işgücü sisteminin temeli olarak 1973'ün ötesinde de devam etti ve gerilla savaşı için eğitilmiş askeri polisle savaştı ve onları geri püskürttü. Siyah işçi sınıfının direniş kadroları sendikalar aracılığıyla yükseliyordu; June-Rose Nala, Wiseman Mbali, Gugu Biyela, Isabel Shongwe, Rossina Phiri, Bhekisana Nxasana, Alpheus Mthethwa, Thizi Khumalo ve tarihlerde kaydedilmemiş diğerleri. Birçoğu yasaklanacak, gözaltına alınacak ve kendilerini ve ailelerini geçindirmek için mücadele edecekti.
Genç bir aktivist olan benim için grevler, sonuçsuz öğrenci protestolarından Ücret Komisyonu'nun ajitasyonuna ve oradan da kitlesel bağımsız sendikaların oluşumuna ve bu temel üzerine inşa edilmiş bir partiye doğru ilerleyen çizgiyi doğruladı.
Kitlesel grevler, eylemin dramatik propagandası, baskıcı yasalara kitlesel ölçekte başarılı bir meydan okuma ve 1976'nın 1980'lere kadar devam eden ve bugün hala ölmemiş olan ayaklanmacı gençlik ve işçi hareketinin temelini atan bir örgütlenme açılımıydı.
Bir nesil, Marx'ı odaklanmış bir şekilde okuyarak sendikacılık becerilerini öğrenmiş ve ardından ücret ve iş hukukunun hacimli ayrıntılarını, tavizleri ve bir dizi yeni teknik ve politik beceriyi zorlayarak öğrenmiştir.
O zaman benim için zorluk siyasi oldu; devlet, işverenler ve Buthelezi ile karşı karşıya geldiğimizde nasıl hayatta kalabilir ve büyüyebilirdik?
Mücadeleden öğrenmek
Dünyada hiçbir üniversitenin belirleyip öğretemeyeceği bir müfredat ve zorlu bir saha pratiği ile karşı karşıyaydık. Britanya'daki işyeri temsilcileri hareketi ve uluslararası işçi ve gençlik hareketindeki yükseliş üzerine yaptığımız okumalar bize yalnız olmadığımızı gösterdi.
Sendika ofislerinden ve hayatımdaki ilk yaratıcı siyasi çalışmadan men edildiğimde öfke gözyaşları döktüm ama hala gençtim ve ırk ve dil bariyerlerini aşmanın ve sınıfın enerjisini örgütlemenin cennet gibi havası tarafından canlandırıldım.
Irkçı rejimin reformları hayata geçirme konusundaki yetersizliği, sendikaların sürekli bir radikalizm içinde olması ve bürokrasi ve reformizme kaymaması gerektiği fikrini doğurdu. Kapıda polis varken ve düşman işverenlerle karşı karşıyayken, üyelerin kontrolü altında bir sendikal hareket inşa ediyor, işyeri temsilcileri ve işçi hareketini ileriye götürecek siyah bir liderlik yetiştiriyorduk.
Hayatta kalma ve sendikaların ilerlemesinin yanı sıra, işçi sınıfı topluluklarının talepleriyle bağlantı kurmamız ve acımasız baskı koşullarında bir işçi partisi hazırlamanın içerdiği siyasi görevleri ortaya koymamız gerekiyordu.
Yükselen kadromuzun bu görevlerin üstesinden gelebileceği konusunda iyimserdim.
David Hemson
---
David Hemson bir sosyalist, bir araştırmacı ve bir sosyal tarihçidir. 1971'de Güney Afrika'da Öğrenci Ücretleri Komisyonunu kurdu, 1971-72 Namibya ulusal grevi üzerine yazdı ve araştırma bültenleri ile işçi gazetelerinin editörlüğünü yaptı. 1973'teki Durban kitlesel grevlerine aktif olarak katıldı ve grevcilerin kitlesel toplantılarına hitap etti. Afrikalı ve Hintli işçileri örgütledi ve Şubat 1974'te yasaklanıp ev hapsine alınmadan önce izinsiz ırkçı olmayan tekstil, mobilya, liman ve metal sendikalarının kurulmasına yardımcı oldu. Sürgündeyken Martin Legassick ile birlikte ırkçı kapitalizm üzerine yazdı ve yükselen sendikaların ve grevlerin apartheid karşıtı hareketlerden ve ANC'den çok az destek aldığı dönemde 'Sermayeye karşı yaptırımlar, Emekle Dayanışma' sloganının öncülüğünü yaptı.
(ROAPE)