Hiç kimse bu kadar kısa bir zamanda onun kadar çok toprak alamadı! Büyük İskender Kimdir? Büyük İskender Hayatı?
En usta biniciler bile hayvanı sakinleştiremiyordu. Adeta delirmişti. Genç prens hayvanın gölgesinden korktuğunu anladı. Yularından tutarak güneşe çevirdi. Gölgesinden kurtulan at bir anda sakinleşti.
Babası Kral Philip şaşırmıştı: ” Evlat ” dedi, ” Sen kendine layık bir krallık kurmaya bak, çünkü Makedonya senin için pek ufak.”
Yaşamımı babama, iyi yaşamayı ise hocama borçluyum.
Büyük İskender
Makedonyalı İskender, neredeyse 11 yıl gibi kısa bir sürede antik dünyanın doğasını değiştirmeyi başarmıştı. Babası Makedon Kralı II. Philip’in gölgesinde büyüdüğü için daha küçük yaştan itibaren büyük hedeflerin telaffuz edilmesine alışmıştı. Üstelik Aristo gibi de bir hocası vardı!
BÜYÜK İSKENDER (MÖ 356-MÖ 323)
Büyük İskender olarak bilinen III. Aleksandros, MÖ 356 yılında Makedonya’da doğdu. Dönemin ünlü filozofu Aristo’dan dersler aldı. Genç yaşta savaş sanatını iyice öğrendi. Babası seferdeyken ayaklanan Medyalılar’ı bastırarak, henüz 16 yaşında, ilk savaş tecrübesini yaşamış ve ilk zaferini kazanmıştı. M.Ö. 338 yılında yaşanan, Eski Yunan’ın en güçlü iki devleti olan Atina ve Thebes’in ittifakına karşı kazanılan Keronea Savaşı’nda, Makedonya ordusuna İskender komuta ediyordu.
İskender’in tahta çıkışı, babası olan Kral Filip’in suikaste kurban gitmesiyle oldu. Genç hükümdar tahta çıktığında, henüz 20 yaşını bile doldurmamıştı. Kral Filip’in öldürülmesinde, her ne kadar İskender’in payı olduğu düşünülse de, bu asla kanıtlanamadı. Annesi Olimpia’nın bu komploda pay sahibi olduğu fikri de, soru işareti olarak akıllarda kaldı.
İskender kral olduğunda, Thebes’te, İlirya’da ve Teselya’da isyanlar yaşanmaktaydı. Teselyalılar’ın üzerine yürüyen İskender, savaşsız bir zafer kazandı. Teselya’yı aldığı sırada, diğer Yunan devletlerini de ortak paydada buluşturabilen İskender, Korent’te yapılan kongre sonucu, babasının döneminde tasarlanmış olan “Asya’nın fethi” ideasını sağlayabilmek adına, Yunan ordularının baş kumandanlığına getirildi.
Hiçbir fatih Büyük İskender kadar büyük düşler kurmadı. Makedonyalı savaşçı kral, 50 Bin askerle dünyanın en güçlü diyarı Pers İmparatorluğu’na saldırdı ve 10 yıldan uzun bir süre, 10 milyonlarca insana boyun eğdirerek 3 kıtada birden hüküm sürdü.
İskender, Korent’te (Korinthos) bulunduğu dönemde, ünlü düşünür Diyojen’le karşılaştığında, kendisinden ne istediğini sorduğu Diyojen’den, “Gölge etme, başka ihsan istemem” cevabını aldı. İskender’in, bu diyalog sonucunda yakın çevresine,“İskender olmasaydım eğer, Diyojen olmak isterdim” dediği rivayet edilmekteydi.
İskender, Pers İmparatorluğu’na saldırmak için sefere çıkmadan önce, Trakyalılar isyana kalkışmışlardı. Şipka geçitinde savunmaya geçen Trakyalılar, savaş arabalarını İskender’in ordusunun geçeceği alana yuvarladılar. Ancak İskender, bunun önlemini, piyadelerini olabildiğince ayrık şekilde yürüterek almıştı. Böylece taktik başarılı oldu, geçit ele geçirildi ve bugün Tuna diye bilinen nehrin kıyılarına kadar olan kuzey istikameti açılmış oldu. Pers İmparatorluğu’na saldırı fikri her zaman kafasında olan İskender, ordusunu beslemek ve borçları ödeyebilmek için gereken kaynak nedeniyle, ordusunu sefere hazırlattı. MÖ 334 ilkbaharında, toplamda 30 bin piyade ve 5 binden fazla süvariden oluşan ordusuyla sefere çıktı. Genç hükümdarın ordusuna mühendis, mimar, bilim adamı, saray görevlisi ve tarihçiler de eşlik ediyordu.
Homeros’tan esinlenerek İlion’a (Troya) gelen İskender, Akhilleus’in mezarını ziyaret etti. Pers ordularıyla, tarihte ilk kez Granikos Çarpışması’nda karşı karşıya geldi. İskender’in miğferinin iki yanında beyaz tüyler vardı ve bu nedenle genç kral kolayca tanınmaktaydı. Bu nedenle ani bir saldırıya uğradı, ancak arkadaşı Kleitus, İskender’in hayatını kurtardı. Yakın gelecekte İskender, hayatını kurtaran arkadaşı Kleitus’u kılıçla öldürecekti. Genç hükümdar fethettiği kentleri fiilen kendisine bağlıyor, ancak kendi içlerinde demokrasiler kurmalarına izin veriyordu. İskender gittiği tüm bölgelerde Yunan kültürünü kuruyor ve yayıyordu.
MÖ 334 – MÖ 333 kışında Batı Anadolu’nun fethini tamamlayıp, Akdeniz kıyılarını takip ederek Perge’ye vardı. Gordion’dan Ankry’ya (Ankara) yönelen İskender, ardından sırasıyla Kapadokya ve Kilikya Kapıları (Gülek Boğazı), Misis Köprüsü ve son olarak Miryandros (İskenderun dolayları) civarında kamp kurduğunda, Pers hükümdarı III. Darius da Pinaros Çayı (Deliçay) kıyısında savaş düzeninde beklemekteydi. Darius’un ordusu, İskender’in ordusundan beş kat daha büyüktü.
İki ordu, İskenderun yakınlarındaki İssos’ta karşı karşıya geldi. Ardından yaşanan İssos Çarpışması sonucunda, III. Darius kesin bir yenilgiye uğradı, ailesini bile arkasında bırakarak, savaş alanından kaçtı. İskender ilerlemesini Suriye ve Fenike yönünde sürdürdü. Pers şehirlerini kolayca elde etmesine karşın, Tiros (Sur) önünde beklemediği sertlikte bir direnişle karşılaştı. 7 ay boyunca şehir ele geçirilemedi. Kuşatma sırasında III. Darius, ailesi için fidye niyetine 10 bin talent ödemeyi ve Fırat Nehri’nin batısındaki topraklarının kendisine bırakılmasını önerdi. Bu anektodla ilgili olarak, İskenderun komutanı Parmenion’un “İskender’in yerinde olsam teklifi kabul ederdim” dediği, ancak buna karşılık İskender’in “Parmenion olsaydım, ben de kabul ederdim” şeklinde fikir belirttiği söylenmektedir.
Suriye’yi Parmanion’a bırakıp güney yönüne doğru ilerleyen İskender, Gaza’da (Gazze) yaşanan direnişi bitirdikten sonra, MÖ 332’de Mısır’a girdi. Memphis’te (Memfis), firavunların kullandığı çifte tacını giydi. Daha sonra İskenderiye şehrini kurdurdu. Tiros’a dönüş, yeni yöneticilerin atanması gibi imparatorluk yönetimi ile ilgili işlerinin ardından seferlerini sürdürdü. Tapsakos’a vardı. Gaugamela Savaşı’nda III. Darius’le yeniden karşılaştı ve savaşı kazandı. Güneye inip Babil’i aldı. Ardından İran içlerine doğru harekete geçti. Persepolis’te, I. Kserkses’in sarayını yakarken törenler düzenledi. Bu tören ve yakma işi, aslında bir öç almaydı. Kserkses’in Yunan topraklarında yaptıklarına karşın, İskender böyle bir uygulamaya gitmişti.
MÖ 330’da Media’ya girdi, fethettiği bu son toprakların ardından, Yunan askerlerinin ülkelerine geri dönmesine izin verdi. “Asya’nın efendisi” sıfatını almayı amaçlayan İskender, doğudaki birçok toprağı kapsayan yeni bir sefer başlattı. Hazar kıyılarına, ardından da Afganistan içlerine ulaştı. Makedonyalı ve Pers komutanlardan oluşan yeni yönetim sistemi, beraberinde bir takım sıkıntılar da getirdi. Suikaste niyetlenen komutanları öldüren İskender, ordusunu yeni baştan düzenledi. Tavır ve davranışlarıyla, git gide bir doğu diktatörüne dönüşmeye başlayan İskender, Pers hükümdarları gibi giyiniyordu. Proskinesis (hükümdar karşısında yere kapanarak selamlama) uygulaması gibi doğu geleneklerini de benimsemeye başlayıp uygulatıyordu.
İskender, döneminde fazla bilinmeyen Hindistan’ı da ele geçirmeyi planlıyordu. Fethettiği topraklardaki askerleri de içine alarak gelişmiş ordular kuran İskender, M.Ö. 327 yılında, Baktriane’den ayrıldı. İndus nehrini geçtikten sonra, Porus’un ordusuyla savaşıp, düşmanını da esir aldı. İskender’in, Hindistan’da daha fazla ilerlemesini engelleyen şey, Makedonyalı savaşçılarının artık savaştan yorulmaları ve ana vatanlarına geri dönmek istemeleriydi.
İskender’in ölümü
İskender, 33. doğum gününe altı hafta kala öldüğünde imparatorluğu Balkanlardan Himalayalara uzanıyordu. Şimdiki Yunanistan, Türkiye, Libya, Suriye, Ürdün, İsrail, Mısır, Irak, Kuveyt, İran, Afganistan, Pakistan, Hindistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Tacikistan’ın bazı bölümlerini de içine alan, eşi benzeri görülmemiş bir krallıktı bu.
İskender, MÖ 323 yılında sıtma hastalığı sonucu Babil’de henüz 32 yaşındayken hayatını kaybetti. Cenazesi önce Memfis’e, oradan İskenderiye’ye götürüldü ve burada altın bir tabuta konuldu. Öte yandan İskender’in büyük bir fatih olacağını başlarda kimse düşünmüyordu. Babası Philip’in aksine genç hükümdar nazik ve hoş geçimli bir kişiydi. Herkes ülkesini demir yumrukla yöneten Philip’ten sonra bir kuzunun tahta geçtiğine inandı. Halbuki tahta geçer geçmez kundaktaki üvey kardeşini ve birçok devlet adamını öldürmüştür.
İmparatorluğun dağılışı
İskenderin ölümünün ardından imparatorluk 4 parçaya bölündü. Cassander Yunanistan’a, Creatus ve Antigonos Batı Asya’ya, Selevkos Doğuya, Ptolemaios ise Mısır’a hükümdar oldu. Cassander, 7 yıl sonra İskender’in annesi Olimpias’ı idam ettirdi. 12. yılın sonunda ise İskenderin karısı Roksana ve oğlunu zehirletti. Bunun yanında İskender’in metresi Barsine’den doğan oğlu Herakles’i de zehirletti. Öte yandan Cassander’in İskender’in ölümünden sorumlu olduğu da iddia edilmektedir.