Bugün, üç yıl sonra, her şey farklı görünüyor.
Nükleer mühendisler şehri Zheleznogorsk, yakın geçmişte Krasnoyarsk-26 - Sibirya'daki efsanevi yeraltı nükleer santrali olan ve plütonyumun nükleer santral için üretildiği şehirdi. оружия.
- Şimdi harika bir şey göreceksin! - beni uyarıyor, Sayan Dağları'nın eteklerinde yerin altında bulunan güçlü Radyokimyasal Kuruluşun yöneticisi Vladimir Alekseevich Glazunov. Bu, üç yıl önce kâğıt üzerinde olan ve şimdi “beni” kesen, daha sonra ölçeğiyle vuran beynini.
Neredeyse yetmiş yıl önce, burada nükleer reaktörler ve plütonyum üretimi için bir fabrikadan oluşan eşsiz bir kompleks yaratılmaya başlandı. Ülkemizin güvenliğini sağlayan Maden ve Kimyasal Birleşti ve nükleer kalkan yaratma konusundaki rolü fazlaca tahmin edilemez.
Ama sonra başka zamanlar geldi. Reaktörler durdu, radyokimyasal üretim azaldı ... Bitkinin bitmek üzere olduğu görülüyordu.
Gore'da o kadar çok tünel var ki bir zamanlar sadece Moskova metrosu ile yarıştı. Ve ilginç olan: çok az ölü uç var, er ya da geç tünellerin her biri “ışığa” yol açar - “Dağ” dan elektrikli bir tren patlar, yeraltı işçilerini şehre, geniş, hafif ve çok güzel olan bir yere taşır. Sadece işletmelerini korumak için değil aynı zamanda ülkenin tüm nükleer endüstrisinin gelişmesine de yeni bir ivme kazandırmak için fırsat bulan insanlardı.
Bu kapalı bir nükleer yakıt çevrimidir. Yakın zamana kadar, nükleer enerjinin “Aşil topuğu” idi - atıklarla ne yapmalı, kullanılmış nükleer yakıtı nasıl yeniden işleyecekti, plütonyum nasıl kullanıldı?
Bu soruların cevabı burada yeraltından alındı. Yönetmen, atölye çalışmaları, kurulumlar, fırınlar, otomatik hatlar, her türlü cihaz ve kompleksi gururla gösterir. Bütün bunlar, ağır hizmet tipi "hızlı" reaktörler için benzersiz bir nükleer yakıt elde etmek uğruna. Özellikle, yakın zamanda Yekaterinburg'da başlatılan BN-800 için.
MOX yakıtı ile ilgili.
Onlarca yıldır farklı ülkelerden nükleer mühendisleri almaya çalışıyorlar - Fransızlar, Amerikalılar, İngilizler, Japonlar. Ve hepsi başarısız! Fransızlar diğerlerinden biraz daha ileri gittiler, ama ... gizemli bir ateşböceği uçup gitti, ancak bazen tüylerini avcıya bıraktı ...
Onu sadece kuyruğundan tutmayı değil, onu yakalamayı da başardık!
Fransızlar ve Amerikalılar bilmek çok isterse de, her şeyin nasıl yapıldığı hakkında ayrıntılı olarak konuşmak imkansız. Ancak şimdi “Dağ” a giden yol onlara kapalı - sonuçta, Rusya'ya karşı yaptırımlar uyguladılar ve işbirliğini kısıtladılar. Şimdi satın almaları gerekiyor (bu, hepsi Rusya'dan bir hiç ya da ucuza götürdüğü “kısa çizgi 90-e” de!) Ve bu teknolojiler çok, çok pahalı. Sonunda, ne kadar aptal olduğumuzu anlamaya başladık, “Sam Amca” nın bütünlüğüne güvenerek, yani, hiç olmamış bir şeydi.
Belki de yeraltı tesisinin müdürü bunu diğerlerinden daha iyi biliyor - sonuçta, hayatı boyunca eşsiz bir işle meşguldü.
Ve bu bizim sohbetimizdi, MOX yakıtın doğduğu atölye çalışmalarıyla tanışırken.
Vladimir Alekseevich'e sordum:
- Gerçekten devrimci bir sıçramanın bitkinin yaşamına girdiğini düşünmek mümkün mü?
- Belki bunu söyleyebilirsin. Yeni bir üretimin yaratılmasıyla birlikte, eskilerin geri çekilmesiyle de uğraşıyoruz ...
- Ne demek istiyorsun?
- Hizmetten çıkarma, karmaşıklığı ve hacminde yeni bir üretimin yaratılmasından daha düşük olmayan çok ciddi bir süreçtir. Bir radyokimyasal işletme basit bir şekilde kilitlenip gidemez.
- Tesis kaç yıl çalıştı?
- Nisan 24 ile yılın 1964 arasında. Yarım yüzyıldan fazla ...
- Bu ne kadar plütonyum biriktirdiğin!
- Bunu kesin olarak bilen insanlar ve kuruluşlar var. Ben de derim ki: “Yeter! Bu tesis, Amerikalılarla birlikte nükleer silahlarda parite sağlamak için kuruldu. Ancak, sadece onlarla değil, Fransızlar ve İngilizler de sahip olduklarından ve görevimiz herkes için yeterli plütonyum olmaktı ...
- Yani bitkiniz o kadar güçlüydü, bir kerede birkaç kez yer değiştirdi?
- İlk başta dört dizginin yeraltına yerleştirilmesi planlanmıştı, ama neyse ki, bilim adamlarımız sadece iki kişi tarafından elde edilmesini mümkün kılan yeni teknolojiler geliştirdiler - silah sınıfı plütonyum ihtiyacını tamamen karşılayan B1 ve B2.
“Ayrıca bildiğim kadarıyla, en“ temiz ”radyokimyasal tesisdi, değil mi?
- Evet İlk fabrikalar Mayak ve Tomsk 7'teydi, biraz ileri gittiler ve bu nedenle ortaya çıkan hataları ve eksiklikleri gidermeyi başardılar. Öyle olmalı. Bizi takip edenler daha iyi ve daha akıllı olmalı.
- Kabul et: büyük kazalar oldu mu?
- Açıkçası, değildi! Mayak'taydım ve kırk yıl boyunca Tomsk 7'te çalıştım ve sekiz yıl boyunca büyük bir kaza olmadı. Olaylar oldu, ancak kazalar olmadı.
- Onlardan kaçınmayı nasıl başardınız?
- Orta Mühendislik Bakanlığı tarafından takip edilen politika yardımcı oldu. Ve ekili olan bir sistemden oluşuyordu: tesis bir şeyler geliştirecek ve hemen ilgili işletmelere gönderilen bir rapor hazırlayacak. Herkes meslektaşlarının deneyimini inceliyordu. Ve bu nedenle, öncülerin hataları tekrarlanmadı - bu ya da o aparatın tasarımında kusurlar, ya da personelin gözetimi ... Atölyede daha sonra denetlediğim bir talihsizlik olduğunu hatırlıyorum: İşçilerden biri ağır şekilde yaralandı. Bu olay Brezhnev'e bile bildirildi. Adamın kurtuluşu için hiçbir şey yapmamasını emretti. O zaman, ilaçlar için yedi bin dolar gerekliydi. Tabii ki para tahsis edildi ve adam hayatta kaldı. Doğru, ellerini kaybetti ...
- Zincirleme reaksiyon?
- Çok güçlü radyasyon ... Dava detaylı olarak açıklanmıştır. Ülkemizde ve Amerika'da benzer tüm durumlar için böyle özel bir çalışma bile var. Sovyet döneminde yayınlandı ...
- Üç yerel reaktör yıllarca sadece plütonyumdan farklı malzemeler üretti. Reaktörler on yıldan uzun bir süre önce kapandı ve siz hala çalışmaya devam ediyor musunuz?
- Tesis ışınlanmış yapı taşlarının işlenmesi için oluşturulmuştur. 2013'in yayında, son bloğu çözücü reaktöre indirdik. O zamandan beri, ışınlanmış malzememiz yok. Şimdi sıradan uranyum hammaddelerini işliyoruz. Bu azot oksittir, metalik uranyum vb. Yavaş yavaş, sahip olduğumuz iki konu devre dışı.
- Neden yeni bir üretime ihtiyacınız var?
- Yeniden üretim yapan fabrikanın şimdi üretim işlemine, yani ters işlem yapmaya karar vermesi garip görünebilir. Bu proje bizimle yapılmazsa, yüzlerce insanın kovulması gerekecekti. Ve bunlar radyo kimyacıları, yüksek nitelikli uzmanlar. Binlerce insan için bir trajedi olurdu - Ben uzman aileleri demek istiyorum. Bu arada, benzer bir durum Seversk'te de ortaya çıktı. Oğlum orada çalışıyor, atölyede bir kez nezaretinde bulundum. Neşeli ve mutlu Seversk'in yavaş yavaş kasvetli ve kötü bir şehre dönüştüğünü söylüyor. Yakında bulunan Tomsk, herkese iş sağlayamaz. Ve orada ne olduğu üzücü. Ve Genel Müdürümüz bizimle yeni bir üretim organize etmeyi başardı, böylece on yıl boyunca fabrika personeline iş sağladı. Bunun için eğilmeye ihtiyacı var! Yani uzmanlarımız var. Bu tam zamanı. Yeni üretimin burada bulunmasının ikinci nedeni, nükleer yakıt döngüsünün, yani yeni yakıtın depolanması, işlenmesi ve yaratılmasıdır. Ve tüm bunlar tek bir yerde!
- Bu nükleer enerjiden tasarruf mu?
- Aslında - öyle!
“Sadece üç yıl önce boş mayınlar gördüm ve şimdi benzersiz ekipmanlara sahipler.” Bunu nasıl yaptın?
- Topraklarımız asla yeteneklerle sınırlı kalmayacak. Tüm benzersiz ekipmanlar fabrikalarımızda, ellerimiz Moskova, St. Petersburg, Moskova Bölgesi, Sibirya, Urallar ve diğerleri ile yapıldı. Coğrafya çok geniş. Danışmanımız, akademisyen A.A. Bochvara ...
- Ünlü "Dokuz"?
- Evet, ilk atom bombamız ve nükleer endüstrisi için tüm malzemeler orada geliştirildi. Sredmash günlerinde olduğu gibi, bir laboratuvar asistanından bilim doktoruna kadar tek bir dürtüde çalışan bir ekip toplandı. Bu zaten bir gelenek.
Dokuzdan geldi, hatırlıyorum V.I. Kurt Basit bir araştırmacıydı ve ben en yüksek nitelikteki laboratuvar asistanıyım. Hemen benden istedi ve onunla 24 saat yan yana çalıştık. Şimdi bir bilim bilimi doktoru, tanınmış bir bilim adamı, fakat konuya olan tutumu gençliğiyle aynı. Bugün pek çok insan yeni yakıt projesine dahil oluyor ve herkes coşkuyla çalışıyor. Tıpkı bir kez olduğu gibi.
Herhangi bir bilimsel ve teknik problemi çözebilecek insanları takdir etmememiz talihsiz bir durumdur. MOX yakıtın yaratılması buna bir örnektir. MOX yakıtı, uranyum ve plütonyum oksitlerin bir karışımıdır. Amerikalılar ile plütonyumun kullanımdan kaldırılması için bir anlaşma yapıldı, bu gerekli değildir. Ve nereye koymak için? Onu atıp atamazsın, yok edemezsin. Ve malzeme çok değerli - içinde çok fazla enerji var. Ayrıca, nükleer silah yaratma sürecinde çok fazla - milyonlarca ton birikmiş tükenmiş uranyum var. Neden tükenmiş uranyum ve plütonyum birleştirilmesin? “Hızlı reaktörler” de yeni yakıt kullanılabilir, çok verimli yanar. Yine uranyum ile karışan ve reaktöre tekrar giren plütonyum üretir. Neredeyse kalıcı bir hareket makinesi olduğu ortaya çıkıyor. Bilim kurgu? Hayır. Bu tür reaktörler ülkemizde zaten çalışıyor ve BN-800 reaktörü kısa süre önce devreye girdi ve MOX yakıtı sağlamamız gerekiyor.
- Hemen hiçbir yerde fotoğraf çekemeyeceğiniz konusunda uyarıldık: Bu konuda, patentli olması gereken her yerde yenilikler olduğu söyleniyor. Her yerde gerçekten know-how var mı?
- Bu doğru. Amerikalılar bekliyor, daha sonra her şeyi almaya çalışmak için her şeyi yapana kadar beklemeyecekler. Umarım bu olmayacak. Bu aşamada, başta Fransız olmak üzere, yine de herkese karşı kazanıyoruz. İş çok zor çünkü plütonyum malzeme çok orjinal. Örneğin, bu masaya silah sınıfı plütonyum koyabilir ve deneyebiliriz, radyasyona karşı korunmak için sadece eldiven giyilmelidir. Ne yazık ki, enerji plütonyum ile her şey farklı. Radyasyonu güçlü, kısa ömürlü izotoplardan oluşan bir buket. Hatta kendi radyasyonundan bile ısınır.
“Fakat cephanelik de sıcak.”
“Ama çok değil.” Bu nedenle, cihazın çevresinde kalın duvarlar vardır, biyolojik koruma güçlüdür. Ürünü odadan çıkartana kadar odaya giremezsiniz. Çok karmaşık bir otomasyon gerektirir. Yakıt çubuklarının üretiminde uranyum topaklarla çalışmak hala mümkün ise, kızlar montajda oturur ve çubukları tabletlerle doldurur, ancak bu mümkün değildir. Yani, çalışmayı otomasyon öğretmeliyiz.
- Bir stajyerden ülkenin en büyük fabrikasının müdürüne gittiniz. En zor şey ne zamandı?
- Ben atölye başkanıydım. Fabrikasında bugünkü yapı aynıydı; yani bir ekonomist, bir baş enstrüman yapımcısı, bir baş tamirci, bir baş güç mühendisi, kısacası, bir tür mini fabrika. 327 kişi. Ve orada her zaman şunu söyleyen “yaşlı adamlar” tarafından öğretildim: “istediğini elde etmek istiyorsan, imkansızı talep et.” Genel olarak, herhangi bir projenin geliştirilmesinde, uygulamasından sorumlu Baş Tasarımcının atanması ve tüm hakların verilmesi gerektiğini düşünüyorum - ödüller vermekten kovuşturmalara herhangi bir resmi görevlendirmek, yürütücü tayin etme hakkından işten çıkarılmasına vb. Ve sonra zaten bir kişiden isteyebilirsiniz.
Radyokimyasal Tesisin müdürünü sert bir insan olarak görüyorlar, her zaman amacına ulaşıyor diyorlar. "Prostodyr", Glazunov'un nasıl çalışacağını bilmeyen, sözünü tutmaktan övünmek isteyenlerin en sevdiği tanımıdır. Bu yüzden Amerikalılara nazik olanları, plütonyum üretimini durdurmak için bir anlaşma çerçevesinde, kapatma reaktörlerinin bulunduğu reaktör tesisine geliyor.
Yeraltı Caddesi iki işletmeyi böldü. Reaktörün sağda ve solda kontrol noktası - Radyokimyasal.
Glazunov'a soruyorum:
“Amerikalıları içeride bırakmaktan nasıl korkmuyorsunuz?”
Gülümsüyor:
- Soyunma odamızı ve duşumuzu kullanıyorlar ve sonra - bir adım değil! Ve iradem olsaydı, devlet sınırından daha ileri gitmelerine izin vermezdim ...
Ve haklı olarak - arkadaşlık arkadaşlıktır ve tütün ayrıdır.