Dünyanın dört bir yanındaki araştırmacılar, beyin dalgalarını kullanarak insanların gördüğü görüntüleri yeniden oluşturmak için yapay zekâyı eğitiyor. Uzmanlar bu teknolojinin henüz emekleme aşamasında olduğunu, ancak yeni bir beyin analizi endüstrisinin habercisi olduğunu söylüyor.
Singapur Ulusal Üniversitesi, Hong Kong Çin Üniversitesi ve Stanford Üniversitesi'nden araştırmacılardan oluşan ekip, katılımcıların (kırmızı bir itfaiye aracı, gri bir bina, yaprak yiyen bir zürafa gibi) fotoğraflara bakarken ortaya çıkan beyin sinyallerini, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme makinesi (fMRI) aracılığıyla kaydetti. Araştırmacılar daha sonra bu sinyalleri, belirli görüntülerle ilişkilendirmek üzere eğitmek için bir yapay zekâ modeline gönderdi.
İlerleyen zamanlarda, deneklere fMRI'da yeni görüntüler gösterildiğinde, sistem kişinin beyin dalgalarını tespit etti ve neye karşılık gelebileceğine dair kısa bir açıklama oluşturdu; katılımcının gördüğünü tahmin ettiği şeyin bir benzerini üretmek için bir yapay zekâ görüntü üreticisi kullanıldı. Sonuçlar şaşırtıcı ve rüya gibiydi. Ortaya çıkan görüntü, orijinal görüntünün özellikleri (renk, şekil vb.) ve semantik anlamı ile aşağı yukarı yüzde 84 oranında eşleşmişti.
Engelli insanların iletişim kurarken yaşadığı zorlukları ortadan kaldırabilir
Deney, yapay zekâ modelinin her katılımcının beyin aktivitesi üzerinde yaklaşık 20 saat boyunca eğitilmesini gerektirse de, araştırmacılar teknolojinin sadece on yıl içinde herkes üzerinde, her yerde kullanılabileceğine inanıyor.
Singapur Ulusal Üniversitesi'nde doktora öğrencisi olan ve araştırma ekibinde yer alan Zijiao Chen, çalışmanın başarı olması hâlinde engelli insanların düşündüklerini anlamamıza yardımcı olabileceğini söylüyor ve ileride insanların iletişim kurmak için cep telefonu kullanmasına bile gerek kalmayacağını sözlerine ekliyor: “Sadece düşünebiliriz.”
Sonuçlar, az sayıda deneği kapsıyor ancak bulgular, noninvaziv beyin kayıtlarının doğru ve verimli bir şekilde deşifre edilmesine yönelik ilk adım olabileceğini gösteriyor.
'Beyin çözümleme önümüzdeki on yıl içinde tıp alanında kullanılabilir'
Bilim insanları, on yılı aşkın bir süredir beyin aktivitesinin şifresini çözecek teknolojiler üzerinde çalışıyor. Texas Üniversitesi'nin konuşma ve dilin kodlarını çözmeye yönelik benzer projeleri de dâhil olmak üzere, birçok araştırmacı şu anda nörolojiyle ilgili çeşitli yapay zekâ uygulamaları üzerine kafa yoruyor.
Kaliforniya Üniversitesi’nden Jack Gallant, bu teknolojinin gelişme hızının sadece yapay zekâya değil, aynı zamanda beyin görüntüleme cihazlarına ve araştırmacılara ne kadar veri sunulduğuna bağlı olduğunu söylüyor.
Hem fMRI makinesinin geliştirilmesi hem de verilerin toplanması, bu alanda çalışan herkes için birer bariyer oluşturuyor. Gallant, beyin çözümlemenin önümüzdeki on yıl içinde tıp alanında kullanılabileceğini ancak bunun halk üzerinde kullanılması için daha önümüzde çok zaman olduğunu düşünüyor.
Yine de bu, kamuoyunun hayal gücünü ele geçiren bir yapay zekâ furyasının en son örneği. Görüntüler ve seslerden Shakespeare sonelerine, hatta dönem ödevlerine kadar YZ tarafından üretilen medya, teknolojinin son yıllarda yaptığı bazı sıçramaları gözler önüne seriyor.
'Henüz sokaktan yabancıları getirip zihinlerini okumak mümkün değil'
Singapur Ulusal Üniversitesi’ndeki ekip, kedilerin, arkadaşların, uzay gemilerinin ve bir insanın isteyebileceği hemen hemen her şeyin stilize edilmiş görüntülerini üretmek için dünya çapında benimsenen Stable Diffusion adlı görüntü üreten yapay zekâ yazılımını kullanmış. Yazılım, doçent Helen Zhao ve meslektaşlarının renk, şekil ve diğer değişkenlerden oluşan bir kelime dağarcığı kullanarak bir görüntüyü özetlemelerine ve Stable Diffusion'ın neredeyse anında görüntü üretmesine olanak tanıyor.
Zhao, sistemin ürettiği görüntülerin tematik olarak orijinal görüntüye sadık olduğunu ancak belki de her insanın gerçeklik algısının farklı olması nedeniyle fotoğrafik bir eşleşme olmadığını söylüyor ve "Çimenlere baktığınızda, belki ben dağları düşüneceğim ve sonra siz çiçekleri düşüneceksiniz ve diğer insanlar nehri düşünecek" diyor. Zhao, insanın hayal gücünün görüntü çıktısında farklılıklara neden olabileceğini vurguluyor. Fakat farklılıklar, aynı girdi setinden farklı görüntüler çıkarabilen yapay zekânın bir sonucu da olabilir.
Yapay zekâ modeli, bir kişinin beyin sinyallerinin görüntülerini üretmek için görsel ‘belirteçler’ ile besleniyor. Yani resmi oluşturan renk ve şekillerden oluşan bir kelime dağarcığı veriliyor. Ancak sistemin belirli bir kişinin beyin dalgaları üzerinde yoğun bir şekilde eğitilmesi gerekiyor ve tam da bu nedenle geniş çaplı kullanımdan epey uzak.
Zhao “Gerçek şu ki, hâlâ iyileştirmemiz gereken çok şey var. Temel olarak, bir tarayıcıya girmeniz ve binlerce görüntüye bakmanız gerekiyor, ancak bunun ardından sizin üzerinizde tahmin yürütebiliriz. Henüz sokaktan yabancıları getirip zihinlerini okumak mümkün değil. Fakat gelecekte bunun mümkün olduğunu düşünüyoruz” diyor ve büyük miktarda veri ile daha da iyi performans elde edeceklerini vurguluyor.
Singapur'daki araştırmacılar teknolojilerini geliştirmeye devam ediyor ve ilk olarak bir deneğin fMRI makinesinde geçirmesi gereken süreyi azaltmayı umuyor. Ardından, test ettikleri denek sayısını ölçeklendirecekler.
Bilim insanları uyarıyor: 'Aklımızdan geçirdiklerimiz nedeniyle yargılandığımız bir dünya getirebilir'
Son zamanlardaki pek çok yapay zekâ teknolojisi gibi beyin okuma da etik ve yasal kaygıları gündeme getiriyor. Bazı uzmanlar, bu yapay zekâ modelinin yanlış ellerde sorgulama veya denetleme için kullanılabileceğini söylüyor.
Duke Üniversitesi’nde, yeni teknolojilerde hukuk ve etik alanında çalışmalar yapan Profesör Nita Farahany, “Bence insanı güçlendiren ve baskı altına alan şeyler arasındaki çizgi çok ince. Önünü almadığımız sürece, teknolojinin baskıcı sonuçlarını görme olasılığımızın daha yüksek olduğunu düşünüyorum” diyor.
Profesör Farahany, beyin çözümlemesinin şirketlerin bilgiyi metalaştırmasına ya da hükümetlerin bunu suiistimal etmesine yol açabileceğinden endişe ediyor. Ayrıca bu gibi teknolojilerin sadece beyin okumalarımızı paylaşmakla kalmayıp onlar yüzünden yargılandığımız bir dünya getirebileceğini belirtiyor.
Bu teknoloji herkesin günlük yaşamının bir parçası hâline gelmeden önce gerekli yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesinin önemine işaret eden Farahany ekliyor: “Bu sadece beyin aktivitelerinizin toplandığı ve dikkatten odaklanmaya kadar beyin durumunuzun izlendiği bir dünya değil, aynı zamanda insanların beyin ölçümlerine göre işe alındığı, kovulduğu ve terfi ettirildiği bir dünya olabilir.”
NBC haberinden Türkçeleştirildi.