27.01.2000 - 01:00 | Son Güncelleme: 27.01.2000 - 01:00
Dünya basınından
Dünya ticaret diplomatları geçen ay Cenevrede bir anlaşma yolu buldu. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) Genel Konseyi, oy birliğiyle Seattledeki karmaşadan ne gibi dersler çıkarılması konusunu tartışmama kararı aldı.
Başka toplantı gereksiz! Dünya ticaret diplomatları geçen ay Cenevrede bir anlaşma yolu buldu. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) Genel Konseyi, oy birliğiyle Seattledeki karmaşadan ne gibi dersler çıkarılması konusunu tartışmama kararı aldı. Bununla birlikte ticaret toplumu bundan doğru ders çıkarmış. Seattle, yanlış yönetimin bir ürünüydü; tozlar çökünce ve yeni liderler dizginleri ele alınca ticaret müzakerelerinin milenyum raundunu yeniden başlatmak mümkün olabilecek. Seattle, ticaret bakanlarının kendi başlarına bırakılmasının gerekli olduğunu gösterdi. Yeni bir müzakereyi zorlamak kârdan çok zarar getirir şeklindeki ders ise yanlış. 1980lere kadar ticaret diplomasisi gümrük tariflerine odaklanmıştı. Hükümetler, periyodik müzakere toplantılarıyla gümrük vergilerini büyük pazarlık paketleriyle yüksek oranlarda düşürdü. Hükümetlerin güçlü özel menfaatlere zarar veren gümrük indirimlerini gümrüklerdeki diğer faydalı indirimlerle ilişkilendirmesine imkan vermesi açısından raund yaklaşımı esastır. 1947den beri gümrük tariferini karşılıklı olarak düşürmek gümrük vergilerini dünya tarihinde bütün zamanların en düşük seviyesine çekti. Bugün sanayi mamüllerine uygulanan ortalama gümrük vergisi yüzde 1,5 civarında bulunuyor. Ancak, gümrük vergilerini düşürme başarısı ticaret politikasında bir başka cepheye çarpıyor. Korumacılık, gıda güvenliği kanunları, kirlenme standartları, etiketleme yetkileri ve sübvansiyonlarla kendisine hayat buluyor. Gümrük tariflerinin aksine, gümrük tarifi dışı siyasetlerin çoğu, tüketicileri tehlikeli gıdalardan koruma gibi oldukça meşru maksatlara hizmet ediyor. Teknik olarak, milli kanunların eleğinden geçebilecek ve meşru tedbirlerle korumacı gümrük tariflerini ayırabilecek bir şema oluşturmak mümkündür. Hattâ, 1994 yılında yapılan ve Dünya Ticaret Teşkilatı WTOnun ortaya çıkarılmasıyla sona eren son ticaret raundunda tarif dışı bariyerleri terbiye etme teşebbüsü de vardı. Hükümetler, gıda güvenlik standartları gibi iç politika meselelerinde yetki devrinden nefret ediyor. Yalnızca ciddi birkaç vakada WTO, tarif dışı bariyerin illegal olduğunu açıkladı. O zaman bile bazı ülkeler hemen bu karara uymadı. Avrupa, WTOnun muz ve hormonlu etler konusundaki kararlarına uymadı. Diğer ülkelerde bu yöndeki örnekler artıyor. Yeni cephede eski stratejiler işe yaramayacak. Meseleler öncekinden daha karmaşık, ve ticaret bariyerlerini aşağı çekecek herhangi bir gelişme WTOyu, gümrük tariflerinin basit koordinasyonundan daha müdaheleci olacak şekillerde milli meselelere bulaştıracaktır. Ticari meseleleri kapsamlı bir müzakere raunduna bağlamak ve Seattlede düşünüldüğü gibi üç yıllık süre içinde onları darboğaza itmek sadece siyasi muhalefeti artıracaktır. Mesela, Amerikanın Seattledeki ana hedeflerinden biri Avrupayı, ticareti çarpıtan ve dünyanın diğer ülkelerindeki çiftçileri zor duruma sokan, ziraat sübvansiyonlarını ve gıda güvenliği kanunlarını sınırlamayı düşünmeye razı etmekti. Aynı hataları tekrarlamaktansa hükümetlerin yapması gereken şey milenyum raundu umudunu bir tarafa bırakarak şimdiye kadar elde edilen başarıları güçlendirmeye yoğunlaşmaktır. (David G. Victor)