Yazıyı sizin için güncelledik:
İşçi ile işveren arasında karşılıklı bir ilişki söz konusudur ve bu ilişkinin getirdiği sorumluluklar ile hakların bir belgede belirtilmesi önem arz eder. İşte iş sözleşmesi, işçinin ve işverenin karşılıklı hak ve yükümlülüklerini gösteren bir belgedir. Peki ama iş sözleşmesi imzalanmadan çalışılır mı?
İş sözleşmesi nedir?
İş sözleşmesinin çeşitli tanımları yapılabilse de; İş Kanununda iş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. Bu elbette iş sözleşmesinin en temel tanımıdır.
Çalışma hayatında iş sözleşmesi; işçinin ücretinin, görevinin ve sorumluluklarının belirlendiği, mevzuat gereği işçiden alınması gereken özel onayların peşinen alındığı ve buna karşılık işverenin yükümlülüklerini ihtiva eden bir evrak durumundadır.
İş sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?
4857 sayılı İş Kanununun 8’inci maddesine göre iş sözleşmesi, Kanunda aksi belirtilmedikçe, özel bir şekle tabi değildir. Bu hükümden anlaşılması gereken, İş Kanununun özel olarak yazılı olması gerektiğini ifade ettiği türleri hariç, iş sözleşmesinin dilediği gibi düzenlenebileceğidir.
İş Kanununda geçerlilik şartı olarak yazılı düzenlenmesi öngörülen iş sözleşmesi türleri şunlardır:
- Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmeleri
- Belirli süreli iş sözleşmeleri
- Çağrı üzerine çalışma sözleşmesi
- Deneme süresi içeren iş sözleşmesi
- Takım sözleşmesi ile oluşturulan iş sözleşmeleri
Yukarıdaki listeye bakıldığında, neredeyse her sözleşmenin yazılı yapılması gerektiği sonucu ortaya çıkar. Halbuki gerçek hayatta, uygulama bunun tersinedir. Birçok işyerinde iş sözleşmesi düzenlenmeden çalışılmaya devam edilir. Peki ama neden?
İş sözleşmesi düzenlenmezse ne olur?
Süresi 1 yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı düzenlenmesini isteyen İş Kanununun 8’inci maddesi, devamında şöyle denilmektedir: “Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren işçiye en geç iki ay içinde genel ve özel çalışma koşullarını, günlük ya da haftalık çalışma süresini, temel ücreti ve varsa ücret eklerini, ücret ödeme dönemini, süresi belirli ise sözleşmenin süresini, fesih halinde tarafların uymak zorunda oldukları hükümleri gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür.”
Bu hüküm adeta iş sözleşmesinin yazılı yapılmamasına cevaz vermektedir. Nitekim iş sözleşmesinin yazılı düzenlenmemesi durumunda öngörülen idari para cezası da bu yöndedir.
İş sözleşmesinin düzenlenmemesinin cezası
İş Kanununun 99’uncu maddesinde açık bir şekilde “8 inci maddesinin son fıkrasındaki belgeyi işçiye vermeyen” işverene idari para cezası uygulanacağı ifade edilmiştir. Bahsedilen bu belge, hemen yukarıda zikrettiğimiz ve iş sözleşmesinin düzenlenmemesi halinde işçiye verilmesi gereken yazılı belgedir.
O halde, işçi ile yazılı iş sözleşmesi düzenlememenin bir cezasının olmadığını söylememiz gerekir. Ceza ancak, bir de işçiye 2 ay içinde yukarıdaki yazılı belgenin de verilmemesiyle gündeme gelebilecektir.
İş sözleşmesi imzalanmamasının sonuçları
Bazı işyerlerinde, işe alınan işçilere iş sözleşmesi imzalatılmadığı görülmektedir. Bazen unutkanlıktan ama çoğu zaman önemsenmemesinden kaynaklanan bu durumun ne gibi sonuçları olacaktır?
Belirttiğimiz gibi, bu durumun idari para cezası yaptırımı olmasa bile, başkaca olumsuz sonuçları olacaktır. Unutulmamalıdır ki; işçi ile işveren arasındaki birçok konu İş Kanunuyla belirlenmiş olsa da özel olarak tespit edilmesi gereken konular da vardır.
Fazla çalışma ve genel tatil çalışması onayları, hafta tatili günü ya da işçinin sorumlulukları gibi konuların düzenlendiği bir iş sözleşmesinin olmaması, özellikle işverenin aleyhine olacaktır. Mahkemelik olan bir uyuşmazlıkta, iş sözleşmesi önemli delillerden birisi olmaktadır.
İş sözleşmesi olmadan çalışılır
Aynı şekilde, işçinin iş sözleşmesi olmadan çalıştırılması işçiye haklı fesih hakkı da vermez. İş sözleşmesi işçi ile işveren arasındaki ilişkiyi düzenleyen bir sözleşme olduğuna göre; bunun olmaması halinde İş Kanunu ve ilgili mevzuatta yer alan hükümler esas alınarak ilişki yürütülecektir.
SONUÇ
İş sözleşmesi imzalamak zorunlu mu? İş sözleşmesi imzalamadan çalışmak mümkündür ve yasaldır. Yine de iş sözleşmesiyle ilgili genel kuralları şöyle sıralayabiliriz:
- İşçi işe alındığında işverenle işçi arasında iş sözleşmesi düzenlenmesi gerekmektedir.
- İş sözleşmesi düzenlenmemişse, işçiye en geç 2 ay içinde özel ve genel çalışma koşullarını, haftalık ya da günlük çalışma süresini, temel ücretini ve varsa ücret eklerini, ücretini ödeme dönemini, süresinin belirli olması halinde sözleşmenin süresini, fesih durumunda tarafların uymakla mükellef oldukları hükümleri gösteren yazılı bir belge verilmesi gerekir.
- İş sözleşmesi düzenlenmez, diğer belge de iki ay içinde verilmezse, bu durumun tespiti halinde işveren hakkında idari para cezası uygulanır.
- İşçinin iş sözleşmesi düzenlenerek çalışması esas olup buna rağmen bu sözleşme ya da bahsedilen belge yoksa işveren-işçi ilişkisi genel hükümlere tabidir.
Sonuç olarak; işçinin iş sözleşmesi imzalaması esas olsa da, işçi iş sözleşmesi imzalamadan da çalışabilir. Bu durumda, bir uyuşmazlık olması halinde İş Kanunu ve ilgili mevzuattaki genel hükümler esas alınır.
Belirsiz süreli iş sözleşmesi örneğini şu bağlantıdaki yazımızda bulabilirsiniz: iscidunyasi.com/is-sozlesmesi-ornegi
İş sözleşmesi imzalamayan işçinin haklarını yazdığımız makalemize ise şuradan ulaşabilirsiniz: iscidunyasi.com/is-sozlesmesi-imzalamadan-calisilir-mi