Mani (edebiyat)
Başta aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilen bir halk edebiyatı nazım türüdür. Çoğunlukla 7 heceli dört dizelik bir bend'den meydana gelir. Dört mısradan ibaret bağımsız şiirlerdir. Ancak beş, altı ve yedi mısralı mani'lere de rastlamak mümkündür. Ama dizeleri 4-5-8-10-14 heceli kalıplarla söylenmiş
Mani (edebiyat) hakkında ansiklopedik bilgiBaşta aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilen bir halk edebiyatı nazım türüdür. Çoğunlukla 7 heceli dört dizelik bir bend'den meydana gelir. Dört mısradan ibaret bağımsız şiirlerdir. Ancak beş, altı ve yedi mısralı mani'lere de rastlamak mümkündür. Ama dizeleri 4-5-8-10-14 heceli kalıplarla söylenmiş maniler de vardır. Birinci, ikinci dördüncü dizeler birbirleriyle kafiyeli, üçüncü dize serbesttir. Yani kafiye dizilişi aaxa'dır. Aaaxa düzeninde maniler de var. İlk iki dize hazırlık dizeleridir. Son iki dize ile anlam bağlantısı yoktur. Asıl anlatılmak istenen son iki dizede verilir. Bir çok mani çeşidi vardır. En çok kullanılanlar düz ya da tam mani, kesik mani, cinaslı mani, yedekli mani, artık mani'dir.
Maniler, daha ziyade terrennüm edilmek üzere düzenlenirler. Genellikle birinci ve ikinci mısralar, üçüncü ve dördüncü mısralarda ifade edilen duygu ve düşünceyi hazırlayan, şiirin kafiye ve musiki yönünü tamamlayan doldurma mısralardır. Bazı manilerde ilk mısra, sadece kafiyeyi belirten tek kelimeden ibarettir. Böyle manilere ayaklı mani adı verilir. Bu manilerde cinaslı kafiye çok kullanılır. Kafiyeleri cinaslı kelimelerden meydana gelen manilere cinaslı maniler denir. Söyleyeni belli olmadığı için maniler Halk Edebiyatı'nın anonim eserleri arasında yer alır. Genellikle aşk ve nefret konularım işlerler.
Kafiye örgüleri, birinci ikinci ve dördüncü mısralar birbiri ile kafiyeli, üçüncü mısra ise serbesttir. Şematik olarak göstermek icap ederse aaba şeklinde belirtmek gerekir. Milletimizde yaygın bir mani söyleme geleneği vardır. Bu gelenek hala canlılığını korumaktadır.
Yukarıdaki mani'de ilk mısra sadece kafiyeyi meydana getiren "bağ bana" kelimesinden ibarettir. Kafiyesi önceden belirtildiği için bu maniye ayaklı mani denir.
Açıkça görüldüğü gibi yukarıdaki manide kafiyeyi meydana getiren "yavrular" kelimesi her mısrada değişik manalarda kullanılmıştır. Birinci mısrada "çocuklar" manasına kullanılan "yavrular" kelimesi, ikinci mısrada "yavrulamak" dördüncü mısrada ise "çoğalmak" karşılığı olarak kullanılmıştır. Kafiyelerinin bu özelliği dolayısıyla bu mani'ye cinaslı mani denir.
mani örnekleri: