Brexit: Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden Ayrılması Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey – Bölüm 3
Bu İskoçya için ne anlama geliyor?
İskoç Başbakanı Nicola Sturgeon, İskoçya kalma yönünde oy kullanmışken ayrılık kararı çıkarsa bu kararın “demokratik olarak kabul edilemeyeceğini” söyledi. Sturgeon resmi olarak ikinci bir referandum için izin istedi. Sturgeon bu oylamayı 2018 sonbaharı ile 2019 baharında yapmayı istiyordu, fakat 2017 genel seçimleri sonucu kaybettiği koltuklardan sonra 2021 yılına kadar referandumu askıya almayı planlıyor. Theresa May, Brexit süresince ikinci bir referandumun yapılmaması gerektiğini söylemişti.
Bu Kuzey İrlanda için ne anlama geliyor?
Kuzey İrlanda ile AB üyesi İrlanda Cumhuriyeti arasındaki sınır Brexit konuşmaları sırasında kilit bir nokta. Şu anda Krallık ve İrlanda arasında ortak seyahat alanı bulunuyor. İskoçya gibi Kuzey İrlanda’da kalma yönünde oy verdi. Nüfusun %56’sı kalma yönünde oy kullanmışken %44’ü ayrılma yönünde oy kullandı. Krallık hükümeti Brexit sonrası sınırlarla ilgili görüşünü gösteren bir yazı yayınladı. Krallık, fiziksel bir altyapının (gümrük ofisi gibi) olmadığı bir fiziksel sınır olmasını istemiyor.
Sınırda güvenlik kameraları veya plaka tanımlama sistemleri olmayacak. Hatta Krallık hükümeti şu anda küçük ve orta boy işletmeler için yeni gümrük vergisi eklenmeyecek bir şekilde geniş bir muafiyet için tartışmakta. Eğer önerileri kabul görürse gümrük yetkilileri uluslararası ticaret yapan büyük şirketlerin kullanımına uygun bir teknolojik ve fiziksel kontrollerin karışımı olan bir yöntem kullanmayı göze alıyor.
Eleştirmenler bu önerilerin inandırıcı olmadığını düşünüyor, İşçi Partisi ise sınır planının bir fantezi olduğunu söylüyor.
Kuzey İrlanda Meclis koalisyonunu dağılmadan öncesinde bu koalisyonun bir parçası olan Sinn Fein, Krallık’ı terk edip İrlanda Cumhuriyeti’ne katılma yönünde en kısa sürede bir referandum yapılması gerektiğini söylemişti. Muhafazakâr Parti, bu öneriyi, birleşmiş İrlanda yönünde bir eğilim olduğunu kanıtlar nitelikte bir bulgu olmadığını söyleyerek reddetti.
Şu ana kadar Brexit ne kadara mal oldu ve son fatura ne olacak?
Brexit sonrası uzun dönem kar ve zararın ne olacağı yönünde hala çok tartışma var. Fakat kesin olan şu ki AB, Krallık ile –Krallık ayrılmadan- bütün hesaplarını kapatmak istiyor. AB yetkililerine verilecek ödeneklerin, Londra merkezli AB şirketlerinin taşınma masrafı ve AB bütçe gerekliliklerini içeren faturanın kabarıklığının resmi bir tahmini yok. Bazı tahminler 50 ila 100 milyar Euro (44-88 milyar Sterlin) işaret ediyor. Fakat David Davis, her ne kadar Krallık’ın finansal yükümlülüklerine sadık kalacağını söylese bile, 100 milyar Euro ödemeyeceklerini söyledi. Eğer Krallık, Brexit sonrası herhangi bir para ödemez ise büyük ihtimalle taraflar mahkeme salonunda karşılaşacaktır. Karşılıklı tavizler verilirse ve faturanın ödenmesi senelere yayılırsa bahsedilen rakamlar ekonomik anlamda çok da sıkıntı çıkarmayabilir.
Emeklilik, tasarruf, yatırım ve mortgage fonları nasıl etkilenecek?
Referandum kampanyası sırasında, David Cameron, Krallık’ın ayrılması durumunda emeklilik fonu için olan “üçlü kilit” in tehlikeye gireceğini söylemişti. Bu kilit, emekli maaşlarının –hangisi yüksekse- %2,5, enflasyon oranında veya kazanç oranında arttırılmasını öngörüyordu. Theresa May, seçim vaadi olarak kilidin %2,5 tarafından kurtulacağının vaadini seçim manifestosunda vermişti, fakat DUP (Democratic Unionist Party – Demokratik Birleşimci Parti) ile yapılan seçim sonrası anlaşmalar ile kilit hala sağlam.
Referandumdan hemen sonra faiz oranlarını kırparak konut kredisi ve diğer borç faiz oranlarını düşük tutacak bir kırpma gelmişti. İngiltere Bankası’nı faizleri arttırmayı düşünmeye itecek kadar enflasyon artış emareleri görüldü. Fakat bu olursa borçları ve konut kredilerini ödemek daha pahalı olacak. Fakat birikim yapanlar için bu iyi haber demek.
Avrupa gezilerinde duty-free satışlar geri dönecek mi?
Gazeteciler ve sosyal medya yazarları duty-free satışların geri dönmesini Brexit’in iyi yönlerinden biri olarak nitelendiriyor. Çoğu Brexit sonucu gibi, bunun olup olmaması AB ile yapılan müzakerelere ve AB ile Krallık arası gümrük birliğinin devam edip etmemesine göre değişecek.
Avrupa Sağlık Sigorta Kartı (EHIC) hala geçerli olacak mı?
Eğer Krallık AB’den ayrıldığında AB ülkelerinden birinde yaşıyorsanız, seyahatçilere devlet tarafından sağlanan sakatlık ve acil durumlar için tıbbi destek sağlayan, AB ülkeleri ve bazı AB dışı ülkelerde geçerliliği olan kartı kullanmaya devam edebileceksiniz. Bu tarihten sonra Krallık’a geçen AB vatandaşlarının veya AB’ye geçen krallık vatandaşlarına ne olacağı ise belli değil.
Araçların yeni plakalara ihtiyacı olacak mı?
BBC muhabiri Chris Morris’e göre muhtemelen hayır. Çünkü AB genelinde araç kaydı ve plakaları ile ilgili bir kanun yok ve AB bayrak sembolü zorunlu değil, gönüllü esasa dayanıyor. DVLA (Şöför ve Araçlar İdaresi) bu konuda herhangi bir tartışma olmadığını söyledi.
Milletvekilleri AB ayrılığını engelleyebilir mi?
Şu an parlamentodaki çoğu milletvekilinin (İskoçların ve Liberal Demokratların hepsinin, neredeyse bütün İşçilerin ve çoğu Muhafazakârın) kalma taraftarı olduğu düşünülürse, gerekli yasaların Avam Kamarası’ndan geçmesi mümkün olabilir mi?
Referandum sonucu aslında yasal bağlayıcılığı yok, parlamentonun hala Krallık’ı 28 ülkeye sahip bloktan çıkarmak için başta 1972 Avrupa Toplulukları Yasası’nı kaldırması gerekiyor. Avam Kamarası raporuna göre, bu çıkış antlaşmasının aynı zamanda parlamento tarafından onaylanması gerekiyor ve Avam ya da Lordlar kamarasının ayrılmayı onaylamaması mümkün olabilir. Yani teoride AB’den çıkışı engelleyebilir. Fakat pratikte bu mümkün görünmüyor, zira çoğunluk ayrılmayı seçti.
AB’yi terk etme sonucunda Krallık, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne sadık kalmak zorunda mı?
Strasbourg merkezli AİHM, AB enstitüsü değil. Rusya ve Ukrayna’nın da dâhil olduğu 47 üyeli Avrupa Konseyi tarafından kurulmuştu. Yani Krallık, ayrılığından sonra bile AİHM’e bağlı olacak.Muhafazakâr parti, Brexit süresince Krallık mahkemelerinin AİHM’i teamül olarak alması gerektiğini savunan İnsan Hakları yasasına bağlılığı savunuyor. Uzun süredir bu yasayı kaldırıp yerine İngiliz insan hakları beyannamesi ile değiştirmeyi düşünüyor.
Avrupa Adalet Divanı konusu ne olacak?
AB Adalet Divanı AB’de geçerli en yüksek hukuksal otoritedir. Lüksemburg’da konuşlanmıştır. AİHM ile Avrupa Adalet Divanı (Divan) tamamen farklı şeylerdir. İngiliz politikacıları genelde zorlayan –örnek olarak terör şüphelilerini sınır dışı etmek konusu verilebilir- Divan değil AİHM’dir. Divan, ortak Pazar ile ilgili kuralların uygulanmasını sağlar ve serbest dolaşım veya ticaret gibi konularda ülkeler arasındaki sorunları çözer. AB’nin genel olarak yaptığı her şeyin merkezinde durur.
Başbakan Theresa May, Brexit sonrası Adalet Divanı’nın, Krallık üzerinde direkt olarak hukuksal üstünlüğü olmayacağına yemin etti. Ancak Krallık hükümeti, Mart 2019 sonrası yaşanacak Brexit geçiş sürecinde bu durumun sürüp sürmeyeceği konusunda kesin bir şey demiş değil.Bu süreçten sonra AB ile Krallık arasında oluşan sorunları çözmede yeni bir mekanizmaya ihtiyaç duyulacak, fakat bu mekanizma hakkında tam bir karar verilmiş değil. Ombudsman (arabulucu) veya başka üçüncü bir parti sorunları çözmek için atanması gündemde.
Krallık, çok belirsiz olmakla eleştirilen birkaç fikrini içeren bir yazı yayımladı. AB ise Krallık içerisinde bulunan vatandaşlarının Brexit sonrasında bile Adalet Divanı’nın hukuksal koruması altında olmasını, çalışma ve menfaat haklarından yararlanmasında ısrar ediyor.
Bu konu müzakerelerde kilit bir rol oynuyor ve Krallık hükümeti, kendi sınırları içinde yaşayan AB vatandaşlarının sadece Krallık hukukuna bağlı olması gerektiğini savunuyor.
Birleşik Krallık tekrar AB’ye katılabilir mi?
BBC Avrupa editörü Katya Adler’e göre Krallık sıfırdan başlayarak başvuru yapıp AB’ye girebilir. Bütün üye ülkelerin Krallık’ın tekrar katılması için onay vermesi gerekiyor. Fakat Adler, Avrupa’daki diğer ülkelerde olan seçimler düşünüldüğünde diğer liderlerin herhangi Krallık talebine hoş gözle bakmayacağını söylüyor. Yeni üyelerin, gerekli kıstasları tamamladıktan sonra, Euro’yu para birimleri olarak kabul etmesi gerekiyor, fakat Krallık yine de bu şarttan muafiyetin pazarlığını yapabilir.
Yazar: Alex Hunt, Brian Wheeler
Çevirmen: Barbaros Albayrak
Kaynak: http://www.bbc.com/news/uk-politics-32810887