Raja Abdulrahim / The New York Times
İlk olarak, Suriye iç savaşı 37 yaşındaki Hind Qayduha'yı Halep kentindeki ayrılmak zorunda bıraktı. Ardından, çatışma ve işsizlik, ailesini iki kez daha kaçmalarına neden oldu. İki yıl önce, sonunda güvenlik ve istikrar bulduğunu düşünerek Türkiye'nin güneyine geldiler. Ancak bir hafta önce şiddetli bir deprem meydana geldiğinde, Türkiye'nin en çok etkilenen şehri Hatay, Antakya'daki apartmanları yıkıldı ve aile yeniden evsiz kaldı. Hayatta kalan diğer birçok kişi gibi, herhangi bir çatı altında duramayacak kadar sarsılmışlardı. İki gün sonra Antakya'da bitmemiş bir oto yıkamada yaşıyorlardı.
Elleriyle siyah-beyaz desenli bir battaniyenin üzerine bir dair çizen Quayduha, “Bu benim odam, kocam ve üç çocuğum için” dedi sonra aynı battaniyenin diğer bölümünü işaret ederek, burasının da annesinin odası olduğunu söyledi. Onlara yakın oturan diğer akrabalarının hala enkaz altında olduğunu anlattı.
Travmalarının geride kaldığını düşünüyorlardı
Hem Quayduha gibi mülteciler hem de hala evlerinde yaşayan Suriyeliler için geçen Pazartesi günkü deprem felaket içinde bir felaketti. Son 12 yılda, iç savaş ve bunun getirdiği ölüm ve evlerinden ayrılma zorunluluğu yaşamlarını kökünden değiştirdi. Suriyeliler ev kaybetmenin ne demek olduğunu çok iyi biliyorlar. Ancak Türkiye'ye kaçan mülteciler o travmaları geride bıraktıklarını düşündüler. Şimdi, geçen hafta, bazıları depremin yol açtığı toptan yıkımın on yılı aşkın bir süredir gördükleri her şeyden çok daha kötü olduğunu söyledi.
İç savaş, Suriye'deki 21 milyon insanın yarısından fazlasını ülkeden ayrılmaya zorladı ve bunların yaklaşık 4 milyonu Türkiye'de mülteci olarak kaldı. Birçoğu, Türkiye'nin güneyinde 29 binden fazla insanı ve kuzeybatı Suriye'de sınırın ötesinde 3 bin 500'den fazla insanı öldüren depremden en ağır şekilde etkilenen topraklarda yaşıyordu. İlk başta, Suriyeli mülteciler Türkiye'de büyük ölçüde iyi karşılandı. Suriyeliler, yeni hayatlarını kurmak ve geçim kaynaklarına sahip olmak için nispeten iyi fırsatlara sahipti. Ancak zamanla, özellikle Türkiye ekonomisinin keskin bir düşüş yaşadığı son yıllarda, evlerine dönmeleri için artan baskıyla karşı karşıya kaldılar. Depremin yarattığı muazzam insani kriz, uzun süredir devam eden bu gerilimleri yeniden alevlendirdi. 37 yaşındaki Qayduha, "Şimdi ülkeden atılma tehdidi altındayız" dedi.
Antakya'nın Türk sakinleri, Suriyelileri yağmalamak veya cesetlerin üzerindeki mücevherleri almakla ilgili suçlamalarda bulundu. 62 yaşındaki Tülin Kuseyri, perşembe günü Antakya'da Asi Nehri kıyısında durmuş, arama ekiplerinin bir apartmandan ceset çıkarmasını izliyordu. Yakınında tanıdığı birinin cesedi, pembe bir battaniyeye sarılmış yatıyordu. Kuseyri, “Artık Antakya'da Suriyeli göçmen istemiyorum. Vergilerimizden Suriyelilere para ödemek yerine Türklere sahip çıksınlar istiyoruz” diye konuştu.
"Türkiye ayrım yapmıyor"
Ancak Türkler ve Suriyeli mülteciler arasındaki ilişki korku ve suçlamalardan çok daha karmaşık. Antakya'da ve etkilenen diğer bölgelerde, bazı Suriyeli aileler Türklerin sahip oldukları yerleri ve yiyecekleri kendileriyle paylaştıklarını söyledi. Diğer Suriyeli mülteciler, hükümetin yürüttüğü kurtarma ve yardım müdahalesinin ihtiyaç sahipleri arasında ayrımcılık yapmadığını belirtti. 30 yaşındaki Suriyeli Jamal Ezzal Deen, 2 yaşındaki kızı Fatima'yı kucağına alırken, "Tanrıya şükür, insanların bazılarında biraz ırkçılık olsa bile Türkiye aramızda ayrım yapmıyor” dedi.
Jamal, perşembe günü Antakya'daki futbol stadyumunun çevresine kurulan bir çadır kentinde, bir Türk kadını bir devlet yetkilisine, yardımın Suriyelilere değil, sadece Türklere gitmesi gerektiği konusunda ısrar etmesini izlediğini anlattı. Memur ona ayrımcılık yapmayacaklarını söyledi.
Qayduha, depremden en çok etkilenen iki bölge olan kuzeybatı İdlib vilayetindeki iki kız kardeşi ve Halep'teki bir teyzesi de dahil olmak üzere Suriye'de hala ailesi olduğunu söyledi. Ama onlarla bağlantı kuramadı. Sınırın her iki tarafındaki Suriyelilerin acı içinde birleştiğini sürekli olarak hatırlatıyor. Evini ve tüm eşyalarını ikinci kez kaybettiğini söyledi.
"Çocuklarımdan başka hiçbir şeyim yok"
Qayduha, kollarını 9 yaşındaki kızına doğru uzatırken, "Bu çocuklardan başka hiçbir şeyim yok” dedi. O ve ailesi, acı soğuk havada kaldıkları oto yıkamayı çaresizce terk ettiler. Türk hükümetinin kurduğu çadır kentlerde daha iyi barınak bulmak istiyorlar. Ancak Suriyeli oldukları için içeri alınmalarına izin verilmeyeceği veya silahlı Türklerin saldırmak için Suriyeli aradığına dair iddialar onları ürküttü. Ancak bazı Suriyelilerin Türkiye'yi terk etmek istemesine neden olan saldırı korkusu değildi. Yeni bir deprem veya başka bir doğal afetten korkuyorlar. Geceleri oto yıkamaya sığınan ebeveynler, çocuklarını bir başka artçı sarsıntının onları koşmaya zorlaması ihtimaline karşı giyinik ve ayakkabılı olarak uyutuyor.
"Artık daha güvenli bir yer yokmuş gibi"
Her şey Qayduha ve ailesi için çok ağırdı. Kalan son paralarının bir kısmını kullandılar ve onları daha batıya, deprem bölgesinin dışına götürmeleri için sürücülere para ödediler. Kayduha'nın 55 yaşındaki annesi Dalal Masri, "Savaşta yaşarken başka bir bölgeye kaçardık ve kendimizi daha güvende hissederdik. Ama burada gidecek güvenli bir yer yokmuş gibi hissediyoruz” diye konuştu.
© 2023 The New York Times Company