AÜHF 2013-2014 Öğretim Yılı I-C Roma Hukuku Yıl sonu Sınavı
AÜHF 2013-2014 Öğretim Yılı
I-C Roma Hukuku Yılsonu Sınavı
05.06.2014
Sorular ve Yanıtlar
Soru 1.Aşağıdaki metinde söz konusu olan zararın kaynağını, zararın türünü ve zararın belirlenmesinde esas alınan ölçütü açıklayınız (15 puan).
Digesta 17.1.54.pr. (Papinianus): “Eğer bir köle, kendisini azat etmek üzere efendisinin izniyle bir vekâlet sözleşmesi yaparsa vekâlet sözleşmesi kurulmuş olur. Alıcı, azat etmek üzere satın aldığı köleyi azat etmezse, malik, hem satıcı olarak satım bedelini, hem de vekâlet sözleşmesinden kaynaklanan duygulanım zararını –eğer köle, satıcı malikin kadın köleden olma oğlu ya da kardeşi ise- talep edebilir.
Somut olayda zararın kaynağını sözleşme, sözleşmeden doğan edimin ifa edilmemesi oluşturmaktadır (5 puan). Köle kendisini, azat etmesi koşuluyla satın almak üzere efendisinin izniyle bir vekâlet sözleşmesi yapıyor. Vekil, efendisi tarafından köleye verilen yetkiye dayanarak, köleyi azat etmek üzere efendisinden satın alıyor. Ancak, köleyi azat etmiyor. Satım sözleşmesinde satıcı malikin ifa menfaati satın alınan kölenin azat edilmesidir. Bu azat etme işlemi gerçekleşmediği için satıcı malik kölenin bedeli kadar bir maddi zarara uğramaktadır (5 puan). Ayrıca, vekil, vekâlet sözleşmesinden doğan edimini de yerine getirmiyor. Çünkü, vekilin borcu, satım sözleşmesi ile mülkiyetini elde ettiği köleyi azat etme yükümlülüğüdür. Papinianus, bu durumda vekâlet sözleşmesinden doğan duygulanım zararının ortaya çıkacağı görüşündedir. Papinianus’a göre, köle, satıcı efendinin oğlu veya kardeşi ise, satıcı efendi, vekâlet sözleşmesinden doğan duygulanım zararını da talep edebilir (5 puan).
Soru 2.Aşağıdaki metinde söz konusu olan sorumluluk ölçütlerini açıklayınız (10 puan).
Digesta 22.214.171.124 (Ulpianus):“…Vedia sözleşmesinde kast aranır: Çünkü, vedia alanın bundan hiçbir yararı yoktur…”
Vedia alan, vedia sözleşmesinden bir yarar elde etmediği için, kastından (dolus’tan,iyiniyete aykırı, bilinçli olarak iyiniyeti ihlâl eden, sadakate aykırı bütün davranışlar) sorumlu tutulmuştur (5 puan). Vedia alanın hafifleştirilmiş sorumluluğunun dayanağı yarar ilkesidir (utilitas ilkesi). Çünkü vedia alan, ücretsiz olarak bir başkasının malını kullanmadan saklama ve istenildiği zaman aynen ve aldığı zamandaki biçimiyle iade etme borcu altına girdiği için salt başkasının yararı için bir edim üstlenmektedir (5 puan).
Soru 3.Aşağıdaki metne göre soruları yanıtlayınız.
Digesta 126.96.36.199 (Tryponin): “…Örneğin bir yankesici tarafından gasp edilen malım, Seius’a vedia olarak verilir ve Seius’un o malın gasbedilmiş olduğundan haberi olmaz ve fakat daha sonra öğrenir. Seius, bu malı, malik olarak bana mı, yoksa vedia veren olarak gasbedene mi iade etmekle yükümlüdür? Biz yalnızca vedia verene ve alana bakacak olursak, doğruluk ve dürüstlük kuralına (sözleşmeye sadakat ilkesine yani bona fides’e) uygun olanın, başkasına tevdi edilmiş eşyanın onu verene geri verilmesidir. Fakat, bu süreçle ilgili tüm şahısları da kapsayan bütün olayın adaletine bakacak olursak, bu durumda, suç sayılan bir fiille benden alınmış olan malın bana verilmiş olması gerekir. Ben(Tryponin), herkese hakkını veren; hiçbir kimsede daha adil bir iade davası hakkını zedelediği duygusunu yaratmayan gerçek adaleti isabetli sayarım…”
Bir açıklama:Vedia sözleşmesinde iyiniyet gereğince vedia alanın aldığı malı iade etme o kadar mutlak bir borçtur ki, vedia konusu mal için yaptığı masraflar ödeninceye değin mal üzerinde hapis hakkına dahi sahip değildir.
a. Metinde söz konusu olansözleşmeyi tanımlayınız.Roma sözleşmeler sistemi içinde hangi gruba girer?Açıklayınız (10 puan).
Vedia sözleşmesi, taraflardan birinin (vedia verenin) menkul bir malı (2 puan) ücretsiz olarak (2 puan) saklanmak üzere (1 puan) diğer tarafa (vedia alana) vermesiyle kurulur. Vedia sözleşmesi Roma sözleşmeler sistemi içinde real sözleşmeler grubunda yer alır. Çünkü, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları yanında, sözleşmeye konu olan malın teslimi de gerekir (consensus + res) (5 puan).
b. Roma sözleşmeler hukukuna egemen olanbona fideshakkında genel hatlarıyla bilgi veriniz (10 puan).
Praetor edictum’larında fides, Roma vatandaşı veya yabancı ayırımı yapılmaksızın, hukuksal ilişkiye giren insanlar arasındaki samimiyeti, sadakati ve söze bağlılığı ifade etmektedir. Fides’in sözleşmeler alanındaki görünüm biçimi bona fides’dir. Praetor edictum’ları’nda bona fides, doğruluk ve dürüstlük kuralları, objektif iyiniyet, güvene aykırı hareket etmeme, namusluca hareket etme anlamlarını taşımaktadır (5 puan). Formula’ları, praetor’lar tarafından bona fides’e dayanılarak biçimlendirilen iyiniyet davaları ile korunan iyiniyet sözleşmelerinde, borçlunun edim yükümlülüğünün esasını ne kanun ne de ius civile oluşturur, aksine, sadece ve sadece “bona fides’e göre vermesi veya yapması gereken ne ise o” oluşturur (5 puan).
c. Metinde söz konusu olan adalet, dağıtıcı adalet midir, yoksa düzeltici adalet midir? Hiçbir açıklama yapmadan sadece hangisi olduğunu yazınız (5 puan).
Düzeltici adalettir (5 puan).
d. Metinde hangi ilkeler karşı karşıya gelmekte veTryponinbu ilkelerden hangisini tercih etmektedir?Hiçbir açıklama yapmadan sadece ilkelerin hangileri olduğunu ve hukukçunun hangi ilkeyi tercih ettiğini yazınız(10 puan).
Mülkiyet hakkının korunması ilkesi (4 puan) ile sözleşmeye sadakat ilkesi (bona fides) (4 puan) karşı karşıya gelmektedir.Tryponinmülkiyet hakkının korunması ilkesine öncelik tanımaktadır (2 puan).
Roma hukukçularına göre, eşya hukukunda hukukçunun asıl işlevi, ihtilaf içerisinde bulunan herkese kendisine ait olanı vermektir. Borçlar hukukunda ise hukukçunun asıl görevi, tarafların edim yükümlülüklerini sadakat ilkesine göre belirlemektir.
Soru 4.Aşağıdaki metnin yardımıyla zilyetliğin unsurlarını açıklayınız (20 puan).
Digesta 188.8.131.52 (Paulus): “Zilyetlik, yalnız niyetle veya yalnız fiilî egemenlikle değil, her ikisiyle birden elde edilir.”
Zilyetlik, fiilî egemenlik (corpus) ve zilyetlik iradesi (animus possidendi) olmak üzere iki unsura sahiptir. Fiilî egemenlik, bir kişinin bir eşya üzerinde icra ettiği fiziksel (maddî) egemenliktir (5 puan). Fiilî egemenlik için mutlak bir yer yakınlığına gerek yoktur, eşya ile kişi arasında nispeten yakın bir ilişki kurulmuş olması yeterlidir. Fiilî egemenliğin zaman boyutunu da eklemek gerekir. Fiilî egemenliğin zaman boyutu, bir eşya üzerinde kurulan fiilî egemenliğin az çok devamlı bir ilişki görünümü arz etmesini ifade eder (5 puan). Zilyetlik iradesi, kişinin eşya üzerinde bilerek ve isteyerek -ayırt etme gücü yeterli- bir fiilî egemenlik kurması ve bunu sürdürmek istemesidir (5 puan). Roma hukukunda zilyetlik, sırf kendisi için elde bulundurmak niyetiyle bir mal üzerinde kurulan fiilî egemenliktir. Dolayısıyla, Roma hukukunda zilyetlik iradesi özel bir nitelik taşımaktaydı. Buna göre, bir kimsenin zilyet olarak kabul edilebilmesi için, mal üzerinde fiilî egemenlik kuran kimse, o malı kendi mülkü imiş gibi, malik olma niyetiyle elinde bulundurmalıydı (5 puan).
Soru 5.Aşağıdaki metinde altı çizili sözcükler, eşya hukuku açısından hangi tür mala girer? Açıklayınız (20 puan).
“Bir yapıdaki kapı demirleri,kilitveanahtarlaro yapının; bağdakisırıklarbağın parçası gibi sayılırlar.”
Kilit kapının kullanılması amacıyla ona monte edilen taşınır maldır, anahtar kilidin işleyişine hizmet eden bir araçtır. Sırıklar ise bağdan yararlanılması amacına hizmet eden taşınır maldır. Hepsinde de asıl malla içsel değil, dışsal bir bağlantı, dışşal bir özgülenme söz konusudur (5 puan). Bu nedenle de kilit ve anahtarlar ile bağdaki sırıklar eşya hukuku açısından teferruat olarak nitelendirilirler (5 puan).
Teferruat, madden ve hukuken bağımsız olmakla birlikte, bölgesel örfe ya da malikin iradesine göre, asıl malın işletilmesi, korunması, ondan yararlanılabilmesi ya da ekonomik işlevinin artırılması amacıyla takma, birleştirme veya başka bir suretle asıl mala bağlanan, ona sürekli olarak özgülenen taşınır maldır (10 puan).
Sık yapılan yanlışlar (altı çizili olanlar):
1. 1. soru manevi zarardır.
2. 2. soru vedia alanın sorumluluğu custodia sorumluluğudur. Vedia verenin sorumluluğu custodia sorumluluğudur.
3. 3. soru a şıkkı. Vedia sözleşmesi reel sözleşmedir. Vedia sözleşmesi rızai sözleşmeler arasında yer alır. Vedia sözleşmesi bir nevi emanet sözleşmesidir. Vedia sözleşmesinin konusunu taşınmazlar oluşturur. Vedia sözleşmesi tek tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. İlk dönemlerde vedia sözleşmesi hırsızlık olarak görülmüştür.
4. 3. soru c şıkkı.Dağıtıcıadalettir.
5. 3. soru d şıkkı. Hukukçuhakkaniyetisağlamıştır. Hukukçugerçek adaletisağlamıştır. Hukukçu,hiç kimse sahip olduğu haktan fazlasını devredemezilkesini tercih etmiştir.
6. 4. soru. Zilyetlik içiniyiniyetli olmakgerekir.
7. 5. soru. Kilit, anahtar ve sırıklarbütünleyici parçadır (mütemmim cüzdür).Sırıklarla toprak birleştirmiştir. Üst arza tabidir kuralı gereğince bağın maliki kimse sırıkların da maliki odur.
Bu yanlışlardan ve yılsonu notlarından çıkan sonuçlar:
1. Derse girmek ya da hiç olmazsa kitaplardan çalışmak yerine Beta Copy’nin notlarından çalışmak, çoğu kez fahiş hata yapılmasına yol açıyor.
2. Hoca derse giren öğrencisini değerlendirebilmek için notlarda ve bazen de kitaplarda olmayan bilgileri öğrencisine aktarıyor ve bunları sınavda istiyor.
3. Hoca her zaman aynı tarzda sorular sormuyor. Çıkabilecek sorular üzerinden çalışmak çok yanıltıcı olabiliyor.
Bir açıklama:Harf notu atamada mutlak değil, bağıl değerlendirme tercih edilerek geçme notu 50’ye çekilmiştir. Bunun dışında, takdir yetkisi kullanılarak derse giren öğrencinin final notuna –geçer not alsa dahi– 6 puan, sınırda olan öğrencinin final notuna ise –derse girip girmediğine bakılmaksızın– 6 puan eklenmiştir. Böylece hocanız dağıtıcı adaleti sağlamaya çalışmıştır. Sevgiyle kalın…
Doç. Dr. Özlem Söğütlü Erişgin
AÜHF 2013-2014 Öğretim Yılı I-C Roma Hukuku Yıl sonu Sınavı