GGana’da kürek çekerken kendinizi modaya kaptırmamak mümkün değil. Sonsuz bir renk ve kumaş akışı, sürekli bir varlıktır; tasarım ve stil arasında elle tutulur bir yakınlık var. Her gün, Cape Coast’taki ilkokula giderken, dünyanın en güzel tekstil müzesini dolaşmak gibi olan şehrin pazarından geçerdim. Mağazalar ve tezgahlar vardı, evet, ama aynı zamanda canlı sergiler de vardı: tezgahlarında kaba giyen şık kadınlar ve yaklaşan bir etkinlik veya kilise ayininde neyin kataloglanacağı konusunda ilham almak için en son baskıları ve fotoğrafları inceleyen iri gözlü patronlar Pazar günü. Bu duyusal anılar sizinle kalır.
2006 yılında üniversiteden ekonomi ve istatistik bölümünden mezun olduktan sonra, nakışa giden yolu bulmadan önce, serigrafi tişörtlerle kurcalayarak bu deneyimlere geri döndüm. Neredeyse on yıl sonra, daha zorlu bir kariyere yöneldim ve moda tasarımı okumak için Güney Afrika’ya gittim. Benden habersiz, daha sonra moda tasarımında yüksek lisans yapacak olan bir moda mağazacılığı programına kaydolmuştum. Belki de ekonomideki geçmişim tarafından teşvik edilerek, modanın küresel tedarik zincirine ilgimi çeken istenmeyen yolun buldum. Kendimi Afrika modasının zengin dokusuna kaptırmak ve sadece kendi kıyafetlerimi yapmak yerine, kendi göçlerini etkilemek için bir sonraki tasarımcı dalgasını desteklemek istediğimi çok çabuk fark ettim.
Burada gençlerin tasarım ve giyinme biçimleri sürekli değişiyor. Afrikalıların kimliklerini sorguladıklarını gören kültür ve tarihin kesişiminde daha geniş bir yeniden tahayyülün parçası. Tam adım Kenneth Kweku Nimo. Ken’e bağlı kaldım çünkü benim kültürüm dışındaki insanların telaffuz etmesi daha kolay. Elimde olsa sadece Kweku Nimo olurdum. Giderek, genç Ganalılar, bir zamanlar sömürge yönetimi altında ebeveynleri ve büyükanne ve büyükbabalarına zorlanan Hıristiyan isimlerini bırakıyorlar ve topluluklarının ve kültürlerinin geleneksel isimlerini benimsiyorlar. Afrika emperyalizme boyun eğdiğinde başka nelerin kaybolduğunu sorgulamadan edemiyorsunuz. Bu nedenle bu yeni nesil, ne giydikleri ve nasıl yapıldığı hakkındaki düşüncelerini de değiştiriyor.
Afrika’daki bu kimlik, sömürgecilik ve moda kesişimi yeni bir şey değil. Benim şehrim Cape Coast, transatlantik köle ticaretinde önemli bir yerdi. Sömürgeciler Afrikalıları sadece şiddetle ihraç etmediler, yanlarında giysi, tekstil ve lüks eşyalar getirdiler. Bu ithalatın izleri bugün hala giyim tarzımızda görülmektedir.
Misyonerler geldiğinde, Hıristiyanlığa abone olan kadınlar, onlara iğne işi ve terzilik öğreten beyaz Avrupalı kadınlar tarafından karşılandı. Sömürge yönetiminin sona ermesinden sonra, kültürel aktivizm Afrika’nın yeniden inşasının önemli bir parçasıydı. Bağımsız bir Gana’nın ilk başkanı olan Kwame Nkrumah, beklendiği gibi bir takım elbise içinde değil, geleneksel önlük olan bir fugu içinde yeni bir Afrikalının doğuşunu ilan etti. Nkrumah’ın özgürlük ideolojisi, bir Afrika kimliğinin yeniden kazanılmasını kapsayacak şekilde sömürge yönetiminden serbest bırakılmanın ötesine geçti.
Nkrumah’ın kusursuz stili ve moda göstergebilimindeki yetkinliği benzersizdi, çünkü diplomatik jestlerden oluşan bir repertuarda yerli giyim stillerini uygun bir şekilde benimsiyordu. Nkrumah’ın büyük başkanlık balosunda Kent Düşesi Prenses Marina ile dans ederken bağışlama ile eşanlamlı tuhaf bir kente kumaşı nasıl giydiğine bakın. Aynı zamanda ithal ikame politikalarıyla moda endüstrisini canlandırdı ve Gana’nın ilk profesyonel eğitimli tasarımcısı Chez Julie’nin Paris’te okumasına sponsor oldu. 1990’lara gelindiğinde, öncü Ganalı tasarımcı Kofi Ansah, modern Afrika stilini küresel sahneye taşıyordu. Moda, yüzyıllardır Avrupa kültürleşmesine çok uzun süre maruz kalmış bir kıtada yeni bir kimliğin katalizörü oldu.
Bugünün yeni grubu of tasarımcıları bir adım daha ileri gidiyor – sadece batılı kıyafet formlarını sorgulamakla kalmıyor, aynı zamanda kayıp estetik, zanaat ve süreçlere yeni bir hayat arıyor ve nefes alıyor. Sosyal medya ve pop kültürü, bu fenomenin temel katalizörleridir. Eski filmlerden bakıcıların restore edilmiş fotoğraflarını gösteren Instagram hesapları, nostaljik bir geçmişi çağrıştırıyor, aynı zamanda çağdaş tasarımcılara ilham kaynağı oluyor.
Sömürge yönetimi altında, Afrikalıların kendi kaynaklarına erişimleri reddedildi ve iş kurma özgürlükleri kısıtlandı. İthal Avrupa tekstilleri, daha önce var olan altyapının sistematik olarak sökülmesine tanık olan yerel tarımdan yararlanan iktidardakiler tarafından tercih edildi. Çağdaş tasarımcılar, araştırma, yenilik ve amansız bir mükemmellik arayışı yoluyla, sömürgeleştirmeden bu yana tekstil ve hazır giyim tedarik zincirini rahatsız eden tarihi zorlukların üstesinden gelme ihtimallerine meydan okuyor.
Çağdaş Afrikalı tasarımcıların öncüsü, Afrika baskılarının klişesinden yerli tekstilleri benimsemeye ve değer vermeye doğru ilerliyor. 18. yüzyılın sonlarından itibaren, Avrupa’dan bir taklit baskı akını geldi ve kısa sürede arzu edilir hale geldi. Ama bunlar aslında Afrikalı değil, Manchester ve Hollanda gibi yerlerden geliyordu. Şimdi, tasarımcıların kökenlerini eleştirdiği bu malzemeler hakkında bir şüphecilik var. Bunlar büyükanne ve büyükbabalarının kıyafetleri olabilirdi, ancak yeni nesil daha geriye bakıyor ve koleksiyonları için yerel olarak dokunmuş tekstilleri tercih ediyor. Ve batıda olanları tekrarlamak yerine, kendi yerel pazarımıza değer veriyoruz. Tasarımları küresel bir izleyici kitlesine gururla ihraç ederken kendi bağlamımız için üretiyoruz. Atölye ruh hali panoları artık Paris ve Londra moda haftası podyumlarının resimlerinden oluşmuyor. Bunun yerine, Afrika görüntüleri, ister modaya uygun isterse daha erişilebilir günlük kıyafetler için ilham ve referans görevi görür.
Nijeryalı tasarımcı Tokyo James, aso-oke kumaşa kusursuz Savile Row terzisi uyguluyor. Fildişi Sahilli Kente Gentleman, el dokuması kente kumaşından zarif modern takım elbiseler yapıyor. 2021 LVMH ödülünde imrenilen Karl Lagerfeld Ödülü’nü kazanan Capetown merkezli Lukhanyo Mdingi, yerli malzemeleri ve moda üretimini savunuyor. Kamerunlu tasarımcı Imane Ayissi, akwete, faso dan fani ve kente gibi tekstillerdeki hünerleriyle dünya çapında ün kazanırken, Güney Afrika markası Maxhosa Africa, isiXhosa’nın renkli boncuk işleme ve elle boyama geleneklerini keşfediyor. Kıta genelinde, yerel endüstrileri ve tarihsel süreçleri desteklemek için tasarımcıların üreticilerle sürekli işbirliği içinde olduğuna tanık oluyoruz. Sonuçlar, kültürel mirasımıza da gerçek bir saygı gösteren yüksek moda, modern tasarımlardan başka bir şey değil.
Michael Segalov’a söylendiği gibi
Modada Afrika: Ken Kweku Nimo’nun Lüks, El Sanatları ve Tekstil Mirası, Quercus tarafından 5 Mayıs’ta 30 £ fiyatla yayınlandı.