Çin’de ve Körfez Ülkeleri’nde muazzam bir likiditenin olduğu kabul ediliyor. Birçok kişi, bu kaynakların finansal sistemi canlandırmak için son çare olduğunu ve piyasaların desteklenmesinde kullanılmasını öneriyor. Peki böyle bir para gerçekten var mı? Yoksa her şey bir illüzyon mu?
Çin’in 2 trilyon dolarlık rezervini ele alalım. Bu kaynak; ihracatın patlaması ve yabancı yatırımların gelmesi ile oluştu. Bu paralar Çin sistemine giriyor. Çin Hazinesi, parasının değerini korumak için bu paraları sistemden toplamak istiyor. Önce Hazine kağıdı çıkararak borçlanıyor. Piyasadan aldığı parayı (renminbi), ülkesine giren dolarları toplamak için kullanıyor. Çin, bu dolarlar ile ABD hazine kağıtlarını alıyor. Bu senetlerin veya ABD dolarının değer yitirmesi, Çin’i müthiş zararlara uğratır. Önemli nokta şu; bu varlıklar değer yitirse, ABD doları çökse bile, Çin kendi iç piyasasına olan yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır. Para basarak bu yükümlülükleri yerine getirebilir ancak yüksek enflasyona ve yüksek fonlama maliyetlerine yol açar. Çin’in yüksek miktarda ABD dolarına sahip olarak düştüğü bu pozisyonu, bir finansal kurumun, yüksek kaldıraç ile düşük kalitedeki bir varlığa sahip olmasına benzetebiliriz. Şimdi düşünün, rezervinizi dolara bağlamışsınız, dolar % 20 değer yitirse, 2 trilyon dolarda kaybınız $400 milyar olur. İç piyasaya olan borçlarınızı nasıl ödeyeceksiniz? Çin’in bu kadar riskli bir strateji ile, kumdan kalelere benzeyen bir dolar rezervi yaratması inanılır gibi değildir.
Kriz öncesindeki yıllarda para ucuz (faizler düşük), ama diğer varlıklar (borsa, gayrimenkul, hazine kağıtları, v.b.) pahalıydılar. Kredi sistemi çöktükçe, para kıtlaştı ve pahalılaştı, varlık fiyatları çökmeye başladı. Sistemde fazla olduğu sanılan likidite, aslında aşırı borçlanma ve kaldıraç (leverage) kullanılarak yaratılmıştı. Finansal kriz derinleştikçe, kaldıraç oranı hızla düştükçe (bankaların ve fonların bilançoları küçüldükçe), finansal sistemin ne kadar sınırlı bir sermayeye sahip olduğu ortaya çıktı.
Mark Twain, ‘İllüzyonlarınızın bir parçası olmayın. Ortadan kaybolduklarında hala var olabilirsiniz, ama bir daha yaşayamazsınız ‘ demiş.
Finansal krizde, bir çok illüzyon yok oldu. Kimbilir belki de, merkez bankalarının ve devlet yatırım fonlarının ellerinde olduğu zannedilen müthiş likidite de, sadece bir illüzyondan ibarettir.