Artan Mülteci Krizleri: Rohingyaları, Afganları ve Ukraynalıları hatırlayın
Rohingya ve Afgan mülteci sorunları da şu anda önemli uluslararası meseleler. Myanmar’daki soykırım ve etnik temizlik nedeniyle Ağustos 2017’den bu yana 1,1 milyondan fazla Rohingya Bangladeş’e sığındı. Her yıl yaklaşık 50.000 yenidoğan Rohingya çocuğu eklenmektedir. Daha önce, Rohingyalar on yıllardır Myanmar’da sistematik ayrımcılığa, oy kullanma hakkından mahrumiyete ve düzenli olarak şiddete maruz kalmıştır.
Sanatçı:Jubeda Chowdhury
Son dört buçuk yılda, çeşitli girişimlere rağmen, Rohingya krizinin çözümünde gerçek bir ilerleme kaydedilmedi. Uluslararası toplumun baskısıyla Myanmar hükümeti Rohingya’ya geri dönüş konusunda bir anlaşma imzaladı, ancak hiçbir işe yaramadı. Anlaşmaya göre, Rohingyalar aşamalar halinde ülkelerine geri verilecekti. Geri gönderme süreci uzun süredir başlamadı. Myanmar hükümeti yerlerinden edilmiş Rohingya’yı geri gönderme ve krizi çözme konusunda başarısız oldu. Bangladeş sürekli olarak çeşitli uluslararası forumları Rohingya krizinin çözümü için etkili adımlar atmaya çağırdı.
Öneri, Myanmar’daki olağanüstü hal bağlamında Rohingya Müslümanları ve diğer azınlıkların insan hakları durumuna dayanıyor. Üst düzey siyasiler, 1 Şubat’ta ülkedeki demokratik bir hükümeti deviren ve olağanüstü hal ilan eden askeri darbe sonrasında tutuklandılar. Ülkede siyasi huzursuzluklar, protestolar ve çatışmalar devam ediyor. Ordunun baskısıyla binlerce insan hayatını kaybetti. Bağlam ne olursa olsun, BM Genel Kurulu Üçüncü Komitesi tarafından kabul edilen karar Bangladeş için çok önemlidir. 108 ülke destekledi. Öneride Rohingya sorununun temel nedeninin bulunması isteniyor. Demokratik yönetimin başlatılmasına ilişkin bir dizi kılavuz içeren kararda, BM Genel Sekreteri’nin Myanmar Özel Elçisi de dahil olmak üzere tüm insan hakları örgütlerine işbirliği çağrısında bulunuldu.
İİt ve AB tarafından Rohingyaların korunmasına ilişkin sunulan bir karar, 2021 yılında Birleşmiş Milletler tarafından oybirliğiyle kabul edildi. Gözlemciler, BM’nin tanınmasının uluslararası toplumun krizi çözmedeki güçlü kararlılığının bir yansıması olduğu konusunda söylüyorlar. Ab ve İİt’ye ek olarak, karar ABD, Kanada, Meksika, Arjantin, Avustralya, Yeni Zelanda, İsviçre, Japonya ve Güney Kore de dahil olmak üzere çeşitli coğrafi bölgelerdeki çok sayıda ülke tarafından destekleniyor ve ortaklaşa destekleniyor.
Dünya toplumu, insani nedenlerle Rohingyaların barınması için Bangladeş ile dayanışma içinde olduğunu ifade ediyor ve Rohingyaların geri gönderilmesi çağrısında bulunuyor. Myanmarlı yetkililer, uluslararası baskılar karşısında Rohingya’nın geri göndermesini kabul etti. İki tur sonra bile Rohingyaları geri almadılar. Bu durumda, düzenli diplomasinin bir parçası olarak, Bangladeş dünyanın çeşitli forumlarında Rohingya krizi konusunu gündeme getirmiş, ancak herkes sessizce dinliyor, hiçbir yanıt veya eylem görülmüyor. Komşu Myanmar vatandaşlarına insani nedenlerle Bangladeş’e sığınma hakkı verildi. Bu çok sayıda insanın ekstra sorumluluğu kesinlikle Bangladeş için büyük bir yük. Rohingya’nın hayal kırıklığı, bölgede çeşitli güvenlik endişeleri ve istikrarsızlık yaratan geri gönderme konusunda ilerleme olmaması nedeniyle yoğunlaşıyor.
Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICJ), Myanmar’da Rohingya halkına yönelik soykırım davasını 21-28 Şubat tarihleri arasında dinlemeye devam etti. İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Küresel Adalet Merkezi’ne göre, duruşma Myanmar ordusunun Rohingya halkına yönelik baskısına adalet getirmede önemli bir adım. Gambiya, Kasım 2019’da IDK’da Myanmar’a Rohingyalara yönelik soykırımı durdurmadığı veya failleri cezalandıramadığı için dava açmıştı.
Gambiya tarafından açılan davada, Myanmar’daki Rohingyaların Rohingyalara işkence ederek çeşitli soykırım karşıtı muhtıraları ve anlaşmaları ihlal ettiği iddia ediliyor. Bu dava herhangi bir bireye karşı bir ceza davası değildir, ancak soykırımdan koca bir ulus sorumlu tutulmuştur.
Daha önce, Gambiya’nın talebi üzerine, IDK 23 Ocak 2020’de Hollanda’daki Lahey’e Myanmar’daki Rohingyaları korumak için acil önlemler alması için bir ara emir yayınladı. Başlangıçta, emir ülkedeki kalan 6 lakh Rohingya’nın güvenliği için verildi.
Özellikle, ICJ Myanmar hükümetinden dört geçici önlem almasını istedi. Bunlar arasında soykırımın önlenmesi, askeri ve polis güçlerinin soykırım yapmamasının sağlanması, soykırım kanıtlarının korunması ve bu emirlere 4 ay içinde uyulmasının rapor edilmesi yer alıyor. Bu rapor her 6 ayda bir gözden geçirilmelidir. IDK emri davayı dinlemeye dayanarak yayınladı.
Ancak İnsan Hakları İzleme Örgütü, Myanmar’ın askeri cuntasını 2021’deki askeri darbeden bu yana soykırım, işkence, şiddet, taciz tutuklamaları ve diğer insan hakları ihlalleri yapmakla suçladı. Yetkililer, güvenlik güçlerinin 100’ü çocuk olmak üzere yaklaşık 1500 kişiyi öldürdüğünü ve 11 binden fazla kişiyi tacizden gözaltına aldığını iddia ediyorlar. Tutuklular arasında insan hakları aktivistleri, siyasiler, gazeteciler ve diğerleri yer alıyor. Rakhine eyaletinden kaçmaya çalışanlar ağır şekilde cezalandırıldı.
Myanmar hükümeti 2019 yılında eski lider Aung San Suu Kyi’yi İAİ heyetinde ülkeyi temsil etmesi için atadı. Ancak 2021 darbesi sırasında ordu tarafından gözaltına alındı. Daha sonra çeşitli davalarda 150 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Bunun üzerine mahkemeyi temsil etmek üzere askeri cuntanın altı üst düzey üyesinden oluşan bir komisyon kuruldu.
Myanmar ve Gambiya’dan temsilciler, duruşmada BM’nin Myanmar’a yönelik soykırım iddialarını soruşturma ve kovuşturma yetkisine sahip olup olmadığını savundu. Duruşma, devam eden koronavirüs salgını sonrasında hibrit bir formatta yapıldı.
Daha önce, Myanmar güvenlik güçleri birçok kez Rohingyaları çökertti. Bangladeş hala bir sığınak. Cox’s Bazar’daki Teknaf dünyanın en büyük sığınağı oldu. Bangladeş, Rohingya’ya geri dönüş konusunda Myanmar hükümetiyle birçok görüşme yaptı. İki ülke arasında Aralık 2016’da bir anlaşmaya varılmasına rağmen, sonuç sıfırdı. Bu durumda, geçen yıl Şubat ayındaki ordu darbesinin ardından, aynı zamanda bakımsızlığa düştü.
Rohingya’nın tekrarlanan baskılarına rağmen, ABD de dahil olmak üzere Batılı ülkeler kınama ile sınırlıydı. Birleşmiş Milletler, Rakhine’deki Bağımsız Uluslararası Bilgi Bulma Misyonu tarafından yürütülen bir soruşturmanın ardından soykırım haberlerini gerekçe göstererek herhangi bir eylemde bulunmadı. Bu yüzden milyonlarca Rohingya şu anda Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı’nın kararını bekliyor.
Umarız bu kriz yakında çözülür. Rohingya sorununa siyasi bir çözüm, bölgede kalıcı barış, istikrar ve güvenlik için şarttır. Bölgesel kriz de büyüyor. Yerliler Rohingyalar nedeniyle çeşitli sorunlardan muzdarip. Krizi çözmenin tek yolu Rohingyaları en kısa zamanda Myanmar’a geri göndermek.
Geçtiğimiz Perşembe günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Ukrayna’ya yapılan saldırıyı duyurdu. Buna karşılık ABD ve Batılı müttefikleri Rusya’ya bir dizi yaptırım uyguladı. Sonunda Rusya ve Ukrayna arasında tam teşekküllü bir savaş çıktı. Moskova Perşembe günü, dünyada yeni bir kriz olarak görülen komşu Ukrayna’ya bir saldırı başlattı. Depremde harap olmuş. Gözlemciler, bunun İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana herhangi bir Avrupa ülkesinde meydana gelen en büyük saldırı olduğunu söylüyorlar.
Geleneksel medya sürekli olarak Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline odaklansa da, Dünyanın uluslararası alanda birçok mülteci krizini dengelemeye çalıştığı unutulmamalıdır. Her çatışma, her kültür, her kriz ve her mülteci dünyamızın uluslararası arenasında önemlidir.