Komünist Enternasyonal, ilk yıllarında Marksizmin gelişmesi için bir güç-kaynağıydı. Birçok alanda deneyim kazanan Rus Komünistleri onun düzenlenişini de üstlendiler. Ancak , ne yazık ki, sendikacılık deneyimi bunların arasında yoktu. Dolayısıyla, İngiltere’de 1926 Genel Grevine yol açan yıllarda sendika politikalarındaki güçlükleri aşması için İngiliz Komünist Partisi’ne yapılan yardım da düşük düzeydeydi..
Mart 1919’da Komünist Enternasyonal’in (ya da bilindiği gibi Komintern’in) ilk Kongresinde, sendikal çalışmadan oldukça küçük göndermeler dışında söz edilmedi. Enternasyonalin manifestosu Leon Troçki tarafından kaleme alındı. Onun önerisi, sendikaların devrim döneminde yerlerini doğrudan sovyetlere bırakmalarıydı:
(...) sendikaların eski örgütleri, yeni çağı sadece çözümlemekte değil, dayattığı görevleri anlamakta bile yeteneksizliklerini kanıtladılar...Proletarya yeni bir tip örgütlenme, sendikalaşmamış işçi kitlelerini kucaklayan geniş bir örgütlenme yarattı.1
Sovyetlerin doğuşuyla birlikte, sendikaların Batı devriminin gelişmesinde marjinal bir rol mü oynadıkları, yoksa artık hiçbir rollerinin kalmadığının mı kastedildiği manifestoda açık değildir.
Gelişmeler Troçki’nin yanılgısını gösterdi. Sendikalar tükenmiş olmaktan uzaktılar, ve bütün ülkelerde olağanüstü bir büyümeye erişmişlerdi.1920’den itibaren, Komünizmin bayrağının yükseltilmesiyle birlikte devrimin yayılacağı fikri, zamanın ihtiyaçlarının daha ölçülü ele alınmasına yol açmıştı.Yine de ümitler hala yüksekti.
Nisan-Mayıs 1920’de, Lenin Sol Komünizm: Bir Çocukluk Hastalığı broşürünü yazdı. Marksist strateji ve taktikler üzerine bu parlak makalesinde iddialarını, Bolşevikler’i iktidara götüren deneyime dayandırıyordu. Kitapçık, esnekliğin, ilerleme ve geri çekilme yeteneğinin ve parlamento gibi düzen kurumlarında kitle desteği için çalışma gereğinin ne kadar önemli olduğunu gözler önüne seriyordu. Komünistlerin, sendikalara güven duyan ve milyonlarla ifade edilen kitleleri yalnız bırakmaları gerektiği iddialarını yayanların ‘çocuksu saçmalığı’na karşı Lenin ısrarla uyarıyordu:
Gerici sendikalarda çalışmayı reddetmek, diyordu Lenin, gerici liderlerin etkisi altındaki işçi kitlelerini az gelişmiş ya da geri durumda bırakmak anlamına gelirdi. Devrimciler kitlelerin bulunduğu her yerde mutlaka çalışma yapmalıdırlar. Proleter ve yarı-proleter kitlelerin bulunduğu kurumlar, topluluklar ve derneklerde -en gerici olanlarda bile- sistematik olarak, azimle, ısrarla ve sabırla ajitasyon ve propaganda yapmak için her türlü fedakarlığa, en büyük engelleri aşmaya hazırlıklı olmalısınız. . . Sendikalara girdiğimiz, aralarında bulunduğumuz, ve her ne pahasına olursa olsun onlarla komünist çalışmayı yürüttüğümüz sürece, her türlü fedakarlığı yapmaya, ve hatta -eğer gerekirse- çeşitli manevralara, hilelere ve illegal yöntemlere, kaçamak ve bahanelere başvurmaya . . . yatkın olmalıyız.2
Ancak tartışmaların bu en genel noktasından öteye uygulamada sendikalarda nasıl çalışılacağı hakkında hiçbir yol gösterme yoktu. Özellikle bürokrasi sorununa çok az değiniliyordu.
19 haziran 1920’de açılan İkinci Komintern Kongresi sendikalar üzerine çokyönlü bir tartışma açtı.Çünkü bu, artık ‘hareketimizi ilgilendiren en ciddi ve en önemli sorun’ olarak görülüyordu. 3 Tartışmayı Radek başlattı. Onun asıl ilgilendiği şey, Lenin’inki gibi, işçilerin kitle sendikalarından ayrılmaları ve kendi dar devrimci guruplarını kurmalarını öneren Avrupa’daki güçlü sendikalizm akımını yenilgiye uğratmaktı. Bu akımın fikirlerini çürütmekti önemli olan. Radek önlerindeki görevin açık olduğunu düşünüyordu:
Sorun şudur: Kısmi mücadeleler en sonunda işçi kitlelerinin kapitalizme yönelik genel şiddetli bir saldırısına yol açacaktır. Büyük kitlesel birliklerdeki, sendikalardaki bürokrasinin karşı-devrimci eğilimlerini felç edebilirsek, eğer onları görevlerinden alırsak, işçi sınıfının kitle örgütleri, işçi sınıfının mücadelesini geniş bir cephede yönetmeye en yetenekli organlar haline gelirler. 4
İddialarının çoğu sağlam bir temele dayanıyordu. Öte yandan, diğer kongre üyelerinin aksine, bunun güç bir iş olduğunu kabul etmeye hazırdı:
Şimdi gerici sendikaların pratikte devrim kurumlarına dönüşmeleri olanağının incelenmesine geliyoruz. Kongreye sunulan tezlerimizde, komünistler için genel kural olarak şu sloganı atıyoruz: Sendikalara katıl ve onları kazanmak için büyük sendikalarda mücadele ver. Öte yandan bu genel kuralı bir yana bırakırsak, güçlükleri görmek gerekir.5
Amerika’da olduğu gibi ender durumlarla karşılaşılabilir. Bu ülkede, Dünya Endüstri İşçileri, (IWW) ‘şirketlerin adamı’ sendika bürokratlarının, vasıfsız işçilere yönelik yoğun düşmanlığı yüzünden resmi sendika yapılarının dışında çalışmak zorunda kalmışlardı. Ancak Radek bu açıdan sözlerini yineliyordu, ‘Genel bir kural olarak sendikaları ele geçirme mücadelesine girişme gerekçemiz budur.’6
Reformist sendikalardan kopma çağrısı yapan sendikalistlere karşı doğru bir muhalefet ortaya koymakla birlikte, Radek’in analizinde can alıcı bir hata vardı. Onun, sendika bürokrasisinin saf dışı bırakılabileceğine ya da bürokratik makinenin gücünü devrimden yana kullandığına inanması gerçekçi değildi. Her olası durumda, Batıda onyıllardır yaşayan sendikal bürokrasi sadece devrimin zaferinden sonra yıkıma uğrayacaktır. Bu soruna daha sonra döneceğiz.
Kongre’de İngiliz ve Amerikan delegeleri, iddialarında Radek’e karşı çıktılar.İngiltere’den Willie Gallacher ve Jack Tanner, Amerika’dan Louis Fraina ve John Reed tarafından vurgulanan noktaların kuşkusuz çoğu aşırı-sol nitelikteydi ve düzenli sendika çalışmasının önemini küçümsüyordu. Bununla beraber endüstriyel alanda reformizmle mücadelenin güçlüğüyle ilgili ileri sürülen yararlı noktalar, Rus yoldaşlarınca hiç de anlaşılmış değillerdi. Kongre tartışmaları, her iki tarafın da birbirine karşı anlaşılmaz bir dille seslendikleri önüne geçilmez olumsuz bir iz bıraktı. Batıdaki sendikaların deneyimlerinden dersler çıkarma girişimi yankı bulmadı.
Bütün bu güçlükleri artıracak şeyi, duruma tümüyle Rus tarzıyla yaklaşan Komintern başkanı Zinoviev’de buluyoruz. Batı’daki sendikacılık gerçeğini bu yüzden tamamen yanlış anlamıştı. Şöyle diyordu:
Bolşevik Parti sendikaların şu tanımını Menşeviklerle 1913’deki tartışmaları sırasında yaptı: ‘Sendika, işçilerin ekonomik mücadelesini yöneten endüstrinin bir dalına (bu yüzden sadece tek bir endüstrinin değil) bağlı işçilerin kalıcı bir birliğidir ve proleteryanın politik partisiyle sürekli bir işbirliği içinde, ücretli köleliğin ortadan kaldırılması ve sosyalizmin zaferi yoluyla onun kurtuluşu için işçi sınıfının mücadelesine katılır.’7
Bu hüsnü kuruntunun nerede başladığı ve varolan sendikaların değerlendirilmesinin nerede bittiği belli değildir, çünkü Zinoviev ayrıca şunları söyleyerek Webbs’e ait, ‘bir sendikanın, ücretlerin korunması ve yükseltilmesini hedeflediği’ yönündeki iddiasını reddetmişti:
Partimiz, bir sendikayı, üyelerine işsizlik dönemlerinde yardım etme ve çıkarlarını ücretleri yükselterek koruma amacına sahip olan işçilerin bir birliği olarak tanımlayan ifadeden daha fazlasını asla kabul etmemiştir.’8
Eğer ‘doğru’ sendika ücret sistemini ortadan kaldırma mücadelesiyle tanımlansaydı, bu durumda bu sendika ile kötü-şöhretli reformistlerce yönetilen günümüzdeki örnekler arasında giderilemez bir boşluk olurdu. Kitlelerin ilerlemesi ya bu bürokratları yerlerinden edecek ya da sendikalar devrimci ve reformist kanatlara bölünecekti.Bu Zinoviev’ın kaçınılmaz olarak gördüğü bir manzaraydı:
Proleter devrimi sürecinde sendikalar sosyalist partilerin başına gelen bölünmelere uğrayacaklar... Rus sendikal hareketi, politik partinin politik alanda yapmış olduğu gibi bir Kızıl Sendika Enternasyonali örgütlemede inisiyatifi ele almalıdır.9
1920’de Zinoviev bu düşünceyle hareket etti, ve Nisanda Rus sendikaları yeni bir sendika enternasyonali için çağrı yaptılar. Amaç, savaşla dağılmış olan ve ancak son dönmede Amsterdam’daki genel-merkeziyle yeniden-kurulmuş olan reformist bir kuruluşun, Uluslararası Sendikalar Federasyonu’nun rakibi olmaktı. Popüler olarak ‘Amsterdam Enternasyonali’ olarak biliniyordu. Rus sendiklarının çağrısı şöyleydi:
Eski sendikalar yeniden inşa ediliyorlar, bir yıl içinde onları tanıyamayacağız. Eski bürokratlar ordusuz generaller olacaklar... Kızıl sendikalar uluslararası düzeyde birleşmeli ve Komünist Enternsyonalin bir parçası (seksiyonu) olmalıdırlar.
Bu öneriyi bütün dünyada sendikalarda örgütlü işçilere yapıyoruz.. Proletaryanın politik partilerinde ortaya çıkan bu dayatıcı gelişme ve bölünmeyle şimdi de sendika hareketi karşı karşıyadır. Tıpkı bütün en önemli işçi partilerinin İkinci Enternasyonal’den ayrılmaları gibi, bütün dürüst sendikalar, Amsterdam sarı sendikalar enternasyonal’inden kopmalıdırlar.10
Komünistlerin hızla ilerlemesine bağlanan umutlar suya düştü. İşçi Sendikalarının Kızıl Enternasyonali’nin (RILU) ilk görevi, ulusal sendikalarının Amsterdam Enternasyonal’iyle birleşmelerini önlemeye ve onlarla yakın ilişki kurmaya çalışmaktı. Ancak Batıdaki sendikalar bütünlüklerini korudular ve büyük direnç gösterdiler.
Sendikaların RILU ile birleşmeden önce Amsterdam’dan ayrılmaları gerektiği genel bir kural olarak konulmuştu. Ancak bu gerçekleşmeyince kural değiştirildi. Önde gelen sendika örgütlerinin reformist enternasyonale bağlı kaldıkları ülkelerde, tek tek sendikaların eski örgütle bağlarını koparmaksızın RILU ile resmi ilişki kurmalarına izin verildi.11
Çok geçmeden durum bütünüyle karışık hale geldi. Bir yandan ‘Amsterdam ile her türlü ilişkinin kesilmesi’ çağrıları yapılırken, Komünistler de Amsterdam sendikaları içinde çalışma politikası izlemeye davet edildi. Bu çelişkiler 1920 Temmuzunda düzenlenen RILU kongresinin sonuç bölümünde açıkça ortaya çıktı. Sonuç bildirisi ‘tarafsızlığı’ kınadı ve ‘devrimci sendikal hareketin yaratılmasının Moskova ya da Amsterdam sloganıyla, dünya sendika hareketi içinde zorlu bir mücadelenin başlangıç-noktası olduğunu’ ilan etti. Ancak aynı kongrenin örgütlenme üzerindeki kararı ‘Sendikalar Dağıtılsın’ ya da ‘Sendikalardan Çıkın’ gibi sloganları lanetledi:
Sendikalardan devrimci unsurların geri çekilmesi taktiği ve milyonlarca işçinin işçi sınıfının hainlerinin atomlaştırıcı etkisine terkedilmesi, karşı-devrimci sendika bürokrasisine fırsat verir ve bu yüzden şiddetle ve kesinlikle reddedilmelidir.12
RILU üyeliğinin gevşek tanımlanması, Komünist liderlerin RILU üyeliği hakkında hayali figürler uydurmasına olanak tanıdı. Bu durum bürokratik makine ile tabanı ve sendika konferanslarında alınan kararlarla tabanın kendi fikrini birbirine karıştıran garip bir hesaplama yöntemine yol açtı.Kuruluşundan sadece 15 ay sonra RILU 16 milyon taraftarı olduğunu iddia ediyordu.13
Bu sayıya doğrudan doğruya, katılan örgütlerin ve daha sonra katılabileceklerin üye sayıları bir araya getirerek ulaşıldı. Bu matematiksel işlem, bürokratların yüzbinlerce oyu sadece parmak kaldırma yoluyla toplama hakkını öne sürdükleri sendika blok oy sistemine benzer. O zamanlar İngiliz Komünist Partisinin önde gelen bir üyesi olan J T Murphy, RILU’nun toplam üyesini şöyle hesaplıyordu:
Alman yoldaşlar, sendika hareketi henüz Amsterdam’dan kopmamış olsa da, Kızıl Enternasyonal’in Alman sendikalarında üç milyon destekleyicisinin olduğunu öne sürüyorlar. İngiliz yoldaşlar 300,000 işçi desteğinden söz ediyorlar. . . İtalya’da İşçi Konfederasyonu’nun Amsterdam’daki 2,5 milyon işçinin ayrılması lehine oy kullanacağına inanmak için neden vardır.14
Aslında RILU’ya katılım çok daha azdı. 6,5 milyon Rus sendika üyesi sağlam bir çekirdek oluşturuyordu, ancak diğer üye kaydetme iddialarından hiçbiri araştırılmadı. Alman Komünistlerinin herhangi bir sendika kongresinde başardıkları en yüksek resmi temsil düzeyi olan toplam 7,895,965 sendika üyesinin dışında Haziran 1922’de Leipzig’deki delegelerin sadece sekizde birini biraz aşıyordu. 15 Komünist Parti’nin Alman Fabrika Konseyleri hareketindeki gücü çok daha fazlaydı, ancak RILU bu tür taban örgütlerini kendsine yapılacak desteğin temeli olarak görmedi.
İtalyan İşçi Konfederasyonu hiç bir zaman 2,2 milyon üyeyi aşmadı ve bir süre RILU ile flört etmesine rağmen, aslında hiçbir zaman enternasyonale katılmadı. 16 Murphy tarafından sözü edilen 300,000 kişilik İngiliz işçisi desteği muhtemelen Güney Galler Madenciler Federasyonu’ndan geliyordu. Bu federasyon RILU’yla birleşmeye sıcak baksa da son adımı hiçbir zaman atmadı. Sözü edilen İngiliz işçi desteğinin düzeyi, bu dönemdeki İngiliz Komünist Partisinin kendi üye sayısının 3000 cıvarında kalmasından anlaşılabilir.
Daha sonra RILU’ya 35,000 Endonezya işçisi üye olurken, Mayıs 1925’de bir milyon üyeli Çin sendikaları da enternasyonale katıldı. 18 Dünyanın doğu yakasında çoğalan destek dikkatleri, ileri sanayi ülkeleri sendikaları ile geri ülkelerinkiler arasındaki farklara çevirdi. Bu farklar, Komintern yönetiminin Şubat-Mart 1926’daki genişletilmiş bir toplantısında, Zinoviev’in bir İngiliz sendika liderinin, dünya sendikalarının iki sendika enternasyonali arasında-biri Amsterdam’da Avrupa için, diğeri Moskovada Asya için- ikiye ayrılması gerektiği önerisiyle alay etmesiyle ortaya çıktı. Ancak öneri rahatsız edici bir gerçeklik payı da taşıyordu:
Amsterdam’ın Avrupa’yı halen belirleyebilmesine rağmen, yükselen Asya sendikal hareketinin yüzünü şaşmaz biçimde RILU’ya döndüğünden artık sık sık övünçle söz ediliyordu.19
Sağ liderlerin Genel İşçi Konfederasyonu’nda (CGT) bir çatlak yarattıkları ve solun kendi konfederasyonunu kurmak zorunda kaldığı (CGTU). Fransa hariç tutulursa, RILU en büyük başarısını Batı Avrupa dışında elde etti. Çoğu kez, endüstrileri azgelişmiş ve işçilerin ekonomik örgütlerini, Batı’dakine kıyasla saygın Komünist Partileriyle çok daha yakın biçimde ittifak içinde olmaya zorlayan baskı rejimli ülkelerdeki resmi sendikaların desteğini kazandı.*
RILU’nun dağılacağı yönündeki yoğun söylentiler, onun iddia edildiğinden çok daha içiboş bir örgütlenme olduğunu gösterdi. Şubat 1922’de Zinoviev ‘dağılmaya yol açan bütün kuvvetlerin canla başla ortadan kaldırılması’ gereğini ortaya koydu. 20 Yine dördüncü Komintern Kongresi’nde Losovsky, ‘genişletilmiş yönetim toplantısının tasfiye çağrılarına bir son verdiğini’ bildirdi.21
Ancak üç ay sonra Murphy, buna rağmen ‘diğerlerinde olduğu gibi bu ülkedeki birçok parti üyesinin de aklında olan, RILU’yu tasfiye etme eğilimlerinin belirdiği ya da geçmişten beri böyle bir eğilimin bulunduğu fikrini kestirip atmak zorunda kaldı.’22 RILU’nun tasfiye edileceği beklentisine tekrar tekrar karşı çıkmak gerekiyordu.
Zinoviev, çok daha sonraları, Komünist Enternasyonal’in Beşinci Kongresi’nde, RILU’nun varlığından epey rahatsız olduğunu kabul etti. (Enternasyonal girişiminin hatasını ve bütünüyle fiyaskoya yol açmasını itiraf edemeyecek kadar korkaktı.)
RILU düşman hatlarının cepheden bir saldırıyla yarılabilecek ve sendikaların hızla teslim alınabilecekmiş gibi göründüğü bir anda kuruldu... Bu dönemde işçilerin çoğunluğunu mümkün olan en kısa zamanda kazanacağımızı düşünmüştük. Biliyorsunuz yoldaşlar, bundan sonra hareket geri çekilme dönemine girdi. Bu beş yıl süresince Komintern’in bütün sorunları, bütün taktik güçlükleri, gelişmenin beklediğimizden çok daha yavaş olması gerçeğinden kaynaklandı.23
Bütün RILU anlayışının tamamıyla ilgili sorun sadece kendisindeki belirsizlik değil, temelden yanlış olmasıydı. Zinoviev İkinci Komintern Kongre’sinde RILU’yu kurmak için atılan ilk adımlardan sözederken, görevin ‘Amsterdam’ı bölmek’ ve işçilerin kazanılması olduğunu vurguladı.
Artık her sendikaya şunu söyleyebiliriz: ‘Amsterdam Enternasyonalini terketmelisiniz. Kızıl Sendikalar Enternasyonaliniz var, ona katılmalısınız.’24
İngiliz delegesi Jack Tanner, sendikaların uluslararası örgütten kopması çağrısı yapılırken işçileri sendikalarda kalmaya zorlamanın tutarsızlık olduğunu öne sürdü. Tanner görüşüne kongrenin genel orturumunda destek bulmaya çalışınca, Zinoviev ona söz hakkı vermedi.25
RILU’nun temel anlayışındaki çelişkinin bir sonucu olarak, reformist sendikaların bölünmesini tartışan Komintern ve RILU liderleriyle karşılaşıyoruz. Böylece Radek, sendikalar üzerine bir tartışmayı açarken şöyle diyordu:
Sendikalara bürokrasiyi yıkmak ve gerekirse sendikaları bölmek üzere gidiyoruz. Sendikalara onları mücadelenin araçları haline getirmek için gidiyoruz. Sendikaları savaşan örgütlere dönüştürmeye çalışacağız; ancak bürokrasinin direnci beklediğimizden daha güçlü çıkarsa, onları yok etmekte tereddüt etmeyeceğiz, çünkü bunun en önemli örgütsel biçim olmadığını, ancak işçilerin örgütlenme kapasitesi olduğunu ve onların devrimci mücadeleyi örgütleme istekleri olduğunu biliyoruz.26
Komintern yönetiminden Alman Komünist İşçi Partisine (KAPD) 2 Haziran 1920 tarihli açık bir mektupta şunlar yazılıydı:
Yeni çağ, gözlerimiz önünde iç savaşa dönüşen çetin sınıf savaşımı çağı, ‘bağımsız’ sendikaları da yeni bir örgütlenmeye dönüştürüyor. Bu sendikalardan kimilerini bölmemiz gerekir. Diğerleri kendiliğinden ya bütünüyle ya da çoğunluk olarak bize üstün gelecek.27
Kapitalist iktidar altında olan işçilerin eşitsiz bilinçlenmelerinin kaçınılmaz bir sonucu, politik çizgilerle birbirlerinden ayrılmalarıdır; dolayısıyla, eğer reform ya da devrimin alternatifleri örgütlü biçimler kazanırsa, işçiler ayrı politik partilere bağlanırlar. Ancak sendikalar aynı biçimde ele alınamaz. Komintern kızıl sendikalara ayrılma çağrısı yapmıyordu. Bu aptallık sadece 1920’lerin sonunda yoğun Stalinizm ile ortaya çıktı, --çalışanların patronlar karşısındaki kolektif örgütlenmelerinde felaket getiren sonuçlarla birlikte-- çalışma-güçlerini parçalama etkisine sahipti. Oysa RILU bütün sendikaları birliğe kazanmaya çalıştı. Ancak bu durum, partiler ve sendikalar gibi kolektif örgütler arasındaki farkı silikleştirdi.
RILU başarısızlığa mahkumdu, çünkü imkansıza yöneliyordu -- devrimci bir krizin böyle bir örgütlenmeyi olanaklı kılmasından önce Komünist politikalara uyumlu resmi bir kitle sendikası olmaya çalışıyordu--.Kurulduktan sonra RILU iki süreci izleyebilirdi: Ya içinde bulunduğu dönemi tanıyabilirdi, ve ilerici fikirlerle ya da mücadeleye katılanlarla azınlığı örgütlemeye dayanan militan bir taban örgütü olarak kalabilirdi; ya da geleneksel bir sendika yapısını oluşturabilirdi. RILU ilk seçeneği reddetti. Ancak ikincisini başarmak için platformunu büyük ölçüde genişletmek ve -- devrimci-olmayan sendika üyelerinin oy çoğunluğu elde etmek adına-- politikalarının çoğunu terk etmek zorunda kalacaktı.
Komünist Enternasyonalin böylesine kafa karıştırıcı bir konuma düşebilmesi, sendikaların yapısının ve devrimci parti ile ilişkilerinin yanlış bir kavranışının sonucuydu. Bu yüzden Komintern ilişkiyi şu şekilde tanımladı:
Komünist parti proletaryanın öncüsüdür... Sendikalar proletaryanın kitle örgütleridirler... belli bir endüstri kolundaki bütün işçileri birleştirirler; tabanları sadece kendini adamış Komünistlerden değil, bunun yanında politikaya az ilgi gösteren işçilerden ve politik olarak geri düzeydeki işçilerden oluşur...
Buraya kadar her şey yolunda. Ancak bir kez daha burada müthiş bir mantıksal boşluk görüyoruz, çünkü bu noktada bize sendikalar ile partinin ilişkisinin bir ölçüde illerle merkezin ilişkisine benzediği söyleniyor. İktidarın ele geçirilmesinden önceki dönemde, gerçekten devrimci sendikalar işçileri öncelikle kapitalizme karşı elde edilebilecek kazanımlar için mücadele etmek üzere ekonomik bir temelde örgütlerler. Bununla birlikte, etkinliklerinin asıl nesnesi kapitalizmi proleter devrimiyle yıkmak için proleter mücadelesini örgütlemek olmalıdır.
Bölüm şöyle devam eder:
devrim döneminde ... devrimci sendikalar partiyle yakın ilişkiler içinde çalışırlar; kitlelerin kapitalist mevzilere saldırmasını örgütlerler ve sosyalist üretimin temellerinin atılmasından sorumludurlar. İktidar kazanıldıktan ve sağlamlaştırıldıktan sonra, ekonomik örgütlenme çalışmanın merkezi odağı olur. 28
İdeal durum -devrim döneminde Bolşevikler ve Rus sendikaları arasındaki ilişkiler- sendikaların bürokratik reformist liderliği altında olduğu fiili durumdan ayırt edilmiyor. Dolayısıyla, sendikaların bulundukları durumun tanımından, ne olmaları gerektiğine, birinden diğerine geçisin nasıl sağlanacağından söz etmeksizin geçiliyor. Ne var ki, sendikaların partiyle ilişkileri ‘illerin merkezle ilişkilerine benzer’ ise, parti ile sendikalar arasında niteliksel bir ayrım olamaz. Sonuç olarak sendikaların, tıpkı Komintern’in politik örgütlerinin reformist İkinci Enternasyonal’den ayrılmalarında olduğu gibi aralarında bölünmeleri mantıklı görünür.
Sendikaların kazanılması yönündeki ilk çağrı kuşkusuz doğruydu. Ancak tasarlanan yol ciddi değerlendirme hatalarına yol açtı. RILU’nun stratejisi, sendikaların kısa dönemde bütünüyle fethedilebileceği ya da önemli kesimlerinin kazanılabileceği umuduna dayanıyordu. Bu umut bürokratik makinaya karşı kararlı ve sürekli bir mücadele yürütebilen bir taban hareketi inşa etme olasılığını dışlıyordu. Çoğu Bolşevik lidere göre Batı ülkelerinin koşullarını çok daha iyi bilmesiyle Radek, Birinci Dünya Savaşı süresince sıçrama yapmış olan taban hareketlerinin değerine karşı duyarlılık gösterdi ve sendikaların derhal dağılması görüşünde değildi. Ancak diğer Komintern liderleri gibi, o da olayların olumlu yönde ve hızla gelişeceğini öngördüğü için bir taban stratejisini savunmadı:
Sorun, yeni örgütlenmelerin sendikaların yanı sıra yaratılması olup olmadığı ve karşılıklı ilişkilerinin ne olması gerektiği biçiminde konulabilir. Sendikalar bürokrasi tarafından belirlendiği sürece, bu yeni örgütlerin sendika bürokrasisine karşı bizim temel dayanağımız oldukları yanıtını veririz. Ancak komünistler hareketin liderleri konumunda olduğu zaman, iki akıntının birlikte akmasına izin verme ve fabrika komitelerini sendika organlarına dönüştürme anı gelmiştir.29
Taban hareketlerini inşa etme politikasının reddedilmesi, devrimci bir krizde sendika bürokrasilerinin nasıl bir gelişme gösterecekleri üzerinde somut bir beklenti yarattı. Radek kabul etti ki;
sendika liderlerinin taktiklerini sınıf mücadelesini yenilgiye uğratan taktiklerdir... (Ancak) işçi sınıfının genel koşulları o düzeydedir ki, reformist taktiklerin, işçi sınıfının gerçek ücretlerinde, yaşam standartlarında dereceli bir yükselme fikri tamamen oportünist bir yanılsamadır... Bu durumda açıktır ki sendika taktikleri, komünist mücadelenin hedefi kapitalist yapıyı onarmayı değil, kapitalist sistemin yıkılması için bilinçli olarak çalışmayı içerir.30
Burada Radek’in ‘sendika taktiklerini’ nasıl bir el çabukluğuyla ‘komünist mücadelenin hedefi’ ile yan yana koyduğuna ve her ikisini de aynı saydığına dikkat edin.
Bu, -krizin derin olduğu, bu yüzden şu an kurulu bulunan sendikaların devrimci organlara dönüşeceği- yaklaşımının ardındaki akıl yürütme, bürokrasinin özgül rolünü ve onun derin köklerini yine küçümsedi. Radek’in görüşünün ardındaki mekanik mantık şöyle özetlenebilir: kriz-öncesi dönemlerde sivrilen sendika liderleri reformist taktikleri önerirler. Bu taktikler artık başarıya ulaşamaz. Bu nedenle liderler ya kendilerini değiştirecekler ya da yerlerini devrimcilere bırakacaklardır. Bürokratların kendilerini tehdit eden devrimci durumu etkisiz hale getirmede merkezi bir rol oynayabildikleri fikri geçersizdir.
Batı’da, ve özellikle sendika makinesinin kalıcı olduğu ve varlığını onyıllardır sağlamlaştırdığı İngiltere’de, her ne olursa olsun sosyalist devrimin zaferi sendika bürokrasisinin dağılmasından önce gerçekleşecektir, ve doğmakta olan devrimi boğan bürokrasinin karşısına dikilmek için özel örgütlenme yöntemleri gerekli olacaktır. Ancak bu Komintern’in görüşü değildi. İkinci Kongre’de, hemen hemen tek başına RILU’yu yöneten Alexander Losovsky, devrimden önce sendikaları dönüştürme olasılığı -hatta daha çok acil dönüştürme ihtiyacı- üzerinde durdu.
Ekim devriminden önce fabrika komitelerini dönüştürdük... Şimdi devrimden önce sendikaları dönüştüreceğiz, çünkü sendikaların bu devrimin organı olmaları gerekir.31
Sadece İngiliz ve Amerikan delegeleri bu yaklaşımı eleştirdi. Lois Fraina, örneğin, bürokrasinin devrimci harekete karşı çatısını korumaya gücünün yettiğini ve kendisine karşı bağımsız bir taban hareketi örgütlenmediği sürece hareketi felce uğratacak bir konumda bulunacağını öne sürdü. Bu nedenle sürdürülen Komünist çizgi yanlıştı.
Vurgulanması gerekenin bürokrasinin elinin-kolunun bağlanması değil, ancak kitlelerin kurtuluşlarını bürokrasiden bağımsız olarak sağlamaları olduğu görüşündeyiz... Bunu sendikalardaki çalışmaya karşı bir iddia olarak değil, bürokrasinin kontrol altına alınması fikrine karşı bir iddia olarak öne sürüyorum. Sendikalardaki bürokrasiye karşı mücadele etmeliyiz; bu sadece onların ellerinin kollarının bağlanmasıyla ya da devrim sırasında ya da ondan sonra etkisiz hale getirilmeleriyle gerçekleşir.32
Gallacher, birçok şeyi içinde barındıran ‘Sendikalar fethedilsin’ sloganıyla ortaya çıkan güçlükler hakkında temel bir noktayı öne çıkardı:
Eski sendikaları kemikleşmiş bürokrasileriyle birlikte fethetmekten söz etmek düpedüz saçma ve gülünçtür... Biz 25 yıldır İngiliz sendikalarında, bunları içerden devrimcileştirmede hiçbir başarı sağlamadan faaliyet gösterdik.Yoldaşlarımızdan birini profesyonel bir sendikacı yapmada başarılı olduğumuz her seferinde bunu, varolan taktiklerin değiştirilmesi değil, sendikaların bizim kendi yoldaşlarımızı da kendilerine benzetmeleri izledi. Yoldaşlarımızı pek çok kez büyük profesyonel sendikacı yaptık, ancak böyle bir çalışma tarzıyla komünizm ve devrim adına hiçbir şeyin başarılamayacağını görmüş olduk.33
Bu görüşler ne yazık ki bir yana bırakıldı.
Batı sendikalarının iç doğası Komintern’e yansımadı. Bolşevikler, bu örgütlerdeki, bir yandan bunların işçilerin kendi kolektif örgütleri olmalarını, diğer yandan işçilerin kapitalizme bağımlılığıyla dayatılan kısıtlamaları -bunlar sendikal bürokraside yeri geldikçe kendini gösteren, seksiyonizm, ekonomizm ve benzeri eğilimleri- yansıtan çelişkili karakteri anlamadılar. 1921 ile birlikte, reformist liderlerin yerlerini korudukları açıklık kazandıktan sonra, Komünist Enternasyonal’in Üçüncü Kongresi ‘komünistlerin ve komünistlere sempati duyan unsurların’ ‘sendikalar içindeki birimlerde’ örgütlenmeleri gereğini tartıştı. Ancak o zaman bile bu birimler,
sendikaları devrimcileştirmek, onları reformist etkiden ve hain reformist liderlerden kurtarmak ve onları devrimci proletaryanın gerçek bir kalesine dönüştürmek için bağımsız taban hareketine yönelik çalışma yapmayacaklardı.34
Bu yüzden bürokratik makinenin ele geçirilmesi, saldırının şimdi çok daha örgütlü olmasına rağmen birincil hedef olarak kaldı. RILU’nun ilk yıllarına zarar vermiş olan sendikaları bölmeye yönelik aşırı-sol taktik, yerini, sol sendikacılarla ittifak yapmaya yönelik fırsatçı(oportünist) taktiğe bıraktı.
Bürokrasinin rolü hiçbir zaman tam olarak anlaşılmadığı için, RILU’nun ilk anlayışı içinde de bu olasılık başından beri yer alıyordu. 1920’de RILU’nun kurulmasına yönelik bir adım olarak Zinoviev D’Aragona ve Robert Williams gibi kişilerle bir anlaşma imzaladı. D’Aragona utanmaz bir reformistti ve İtalyan İşçi Konfederasyonu’nun lideriydi. Bu lider, ‘işçi sınıfının görevinin, bütün sendika örgütlerinin gücünü, uluslararası komünist proletaryanın politik örgütleriyle el ele çalışan devrimci bir sendikada birleştirmek olduğunu’ ilan eden ve ‘proletarya diktatörlüğüne’ çağrıda bulunan bir belgeyi imzalamaktan hiç vicdan azabı duymuyordu. 35 Bu aynı adam, daha haftalar öncesinde, Turin’deki bağımsız fabrika konseyi hareketini ezmek için en ufak ağırlıktaki bürokratik gücü dahi kullanmıştı. Ve birkaç ay sonra güçlü ‘fabrika işgalleri eylemine’ karşı da aynı şeyi yaptı. Diğer imzacı ve İngiliz Taşıma İşçilerinin lideri olan Robert Williams, çok geçmeden Kara Cuma olarak anılan gündeki ihanetiyle madencilerin mücadelesini sabote edecekti. Zinoviev ve bu bürokratlar arasındaki tartışmaları kapsayan broşür, sendika liderlerinin bunları yapma eğilimleri olduğuna yönelik hiçbir uyarı içermiyordu. İnanılmaz biçimde ‘İngiltere, İtalya ve Rusya Devrimci Sendika Temsilcileri Birinci Konferansı Tutanakları’ adını taşıyordu. 36
Zinoviev bu tür kişilerle ilişkiye girdiği için eleştirildi. Ancak onun savunması, onun ilişki kurduğu ‘lider’ tipinden ne kadar az şey anladığını gösterdi:
Robert Williams ile anlaşma yapmamalı mıydım..? Kuşkusuz. Ancak o Üçlü İttifak’ın başkanı bulunuyor. O halde neden Fabrika Komiteleri Hareketi’ndeki yoldaşlar bu milyona ulaşan sendikanın başında değiller? Bu anlayışla sekter olduklarını ve devrimci olmadıklarını gösteriyorlar.37
Zinoviev’in hatası reformist sendika liderleriyle bir anlaşma yapmış olması değildi. Bu hata, RILU ile yapılmış olan anlaşmanın yöneldiği eylem dolayısıyla değil, ancak içerdiği ifadeler dolayısıyla, bürokrasiye hiçbir yükümlülük getirmeden onu solun gözünde güvenilir kılan ve onların mücadeleye yönelik sabotajlarını çok daha etkili hale getiren ifadeler dolayısıylaydı. Eylem için ya da ‘birleşik bir cephe’ için anlaşma, bilindiği gibi, tamamen farklı olurdu, çünkü böyle bir anlaşma tabanın eylemliliği ve kendini eğitmesini öne çıkararak gerçek ilerleme yolunu açardı.
Duncan Hallas birleşik cephenin doğasını şöyle açıklıyor:
Taktik, işçi sınıfının sadece bir azınlığının devrimcileri desteklediği, devrimci-olmayan bir durumun varlığının kabulünden yola çıkar. Bu taktik ancak, birçoğunun reformist örgütleri destekleyeceği büyük sayıda işçileri içine alan sınıf mücadelesinin düzeyini yükseltme temelinde değişikliğe uğratılabilir. Birleşik cephe bu işçilerin devrimci örgütlere destek vermeleri için kazanılmalarına yönelik bir taktiktir, bu da elverişli koşullarda gerçekleşebilir. Söz konusu taktik, devrimci ve reformist örgütler arasında ortak propaganda için bir blok oluşturmak değil, ancak bir tür eylem için sınırlı bir anlaşmadır.38
1921’de birleşik cephe, Komintern stratejisinin önemli bir parçası oldu ve bunun yanı sıra RILU tarafından sözde benimsenmiş oldu. Bununla birlikte RILU, kendi analizinde o derece karmaşaya düşmüştü ki, bu taktiği başarılı biçimde uygulamanın olanaksızlığını kabul etti. Üstelik, abartılmış destek iddialarına rağmen, Kızıl İşçi Sendikaları Enternasyonali utanç verici bir başarısızlık oldu. Losovsky ve Zinoviev enternasyonalden kurtulmaya karar verdiler.
Kasım 1922’de Losovsky RILU’nun artık Amsterdam Enternasyonali ile birleşmeye ve birleşik bir cepheyi oluşturmak üzere kendi ayrı varoluşunu sona erdirmeye hazır olduğunu bildirdi:
Birlik nasıl başarılacak? RILU alınan kararlarla, bu sonuca varmak için bütün ödünleri vermeye hazır olduğunu bildirdi. Ancak bu süreç, birliğin en az güvenceler olmaksızın gerçekleştirilemeyeceğini söylemeden yürüyor... Biz hem reformistlerin hem de devrimcilerin propaganda özgürlüğünün güvence altına alındığı koşuldaki bir birleşmeye istekliyiz.39
Losovsky’nin önerisi gerçek birleşik cepheyle ilgili hiçbirşeyi içermiyordu. Bu taktiğin özü, devrimcilerin etkilemek istedikleri reformistlerle bütünleşmemeleri ancak ikisinin birlikte hareket etmeleriydi. RILU’nun herhangi bir önkoşul olmaksızın ortak bir konferans yapılması çağrısı ortak hareket için reformistlere hiçbir yükümlülük getirmedi ancak ‘onlara bütün ödünleri verdi.’
RILU 1922’de bu politika değişikliğini yaparken ne yazık ki geçmişte uyguladığı politikanın yanlış olduğunu kabul etmedi. Resmi düzeyde bir sendika enternasyonali inşa etme girişimi yerine taban hareketlerini desteklemesi gerektiği sonucunu .çıkarmadı. RILU’nun kendi çelişkili varoluşuna bir son verme arayışı onu bütünüyle farklı -Amsterdam Enternasyonali’ne yön veren bürokratlarla birleşmeye yönelik- bir yöne götürdü. Batı Avrupa’daki devrimciler bu amacı gerçekleştirirken kendi ülkelerindeki sol sendika bürokratlarını kendilerine kazanmaya teşvik edildiler.
Komünist enternasyonalin karmakarışık sendika politikaları RILU’nun kuruluşuna yansımıştı. İlk önceleri bu karmaşa sendika çalışması içinde aşırı-sol bir tavrı yüreklendirdi; daha sonra sol-söylemli bürokratlarla uzlaşma yolunu açtı.
Tony Cliff başka bir yerde şunları yazmıştı:
Komintern Kongresi strateji ve taktik okullarıdır. Ne ölçüde etkili olacakları sadece öğretmenlerinin niteliğine değil, ancak bunun yanında, öğrencilerin hazırlık düzeyine , niteliği ve deneyim seviyesine de bağlıdır.40
Diğer görevleriyle birlikte aşırı yük altında bulunan Lenin ve Troçki’nin ciddi bir rol oynamadıkları RILU örneğinde, öğretmenler çok iyi değillerdi ve onların zayıf yanları öğrencilerin zayıflıklarının daha da büyümesine yol açtı.
Komintern’in ilk birkaç yılının yanlışları, yabancısı oldukları bir alanda yeni taktikler peşinde olan devrimcilere özgü yanlışlar değildi. Ancak 1923 yılında niteliksel bir değişim yaşandı. Komünist Enternasyonal’in yozlaşması ve sol sendika bürokratlarıyla ittifak arayışı Rus devriminin izole olmasının bir sonucuydu. Bu durum, Rusya’da, kendi özel-çıkarını uluslararası işçi sınıfı çıkarlarının üstünde gören bir devlet bürokrasisine yol açtı. Bu süreç Dördüncü Komintern Kongresi’nin sonrasına dek bütünüyle tamamlanmadı. O zamana kadar Kongreler Marksizm’in tartışılması ve geliştirilmesi için gerçek bir forum olmuştu. Lenin’in 1923’deki hastalığından sonra Stalinist bürokrasi bu çabalara bir son verdi. Bu Komintern’in sendika stratejisinin düzeltilmesi ve düzenlenmesi fırsatının diğer bir çok alanda yapılmış olduğu gibi yitirilmesi demekti.
Bu sonuç Troçki’nin yazılarından açıklıkla anlaşılabileceği gibi kaçınılmaz değildi. Enternasyonal’de etkin bir konumda bulunmamasına rağmen Troçki, İngiltere’deki ve diğer ülkelerdeki sendika bürokrasisinin en açık ve derinlikli analizini yaptı..
1926’daki Komünist Enternasyonal, Rus devlet politikasının henüz dolaysız bir aleti haline gelmemişti ve üstelik CPGB (İngiltere Komünist Partisi) Moskova’nın sadık bir izleyicisi de değildi. Bununla birlikte, sol sendika bürokratlarını kazanmaya yönelik politika değişikliği, İngiliz işçi hareketinde zaten varolan zayıflıkların artmasına yol açtı.
DİPNOTLAR
MARKSİZM, BÜROKRASİ VE SENDİKALAR
1. Friederich Engels, The Condition of the Working Class in England (1844) Marx ve Engels, Collected Works (Londra 1975) cilt 4, s.507.
2. Engels, s.512.
3. Karl Marx, The Poverty of Philosophy (1847) Marx ve Engels, Collected Works, cilt 6, s.210 ve s.211.
4. Marx ve Engels, The German Ideology, Collected Works, cilt 5, sayfa 204-5.
5. M Jenkins, The General Strike of 1842 (Londra 1980) s.21
6. Jenkins, s.23
7. Jenkins, s.15
8. Jenkins, s. 148.
9 J Foster, Jenkins’e giriş, The General Strike of 1842, s.13
10. Marx, Wages, Price and Profit (1865), Marx ve Engels, Selected Works (Moscow 1958) cilt 1, s.446-7.
11. Hal Draper, Karl Marx’s Theory of Revolution (Londra 1978) cilt 2, s.107’deki alıntı.
12. Draper, cilt 2, s.107’deki alıntı.
13. Vladimir Lenin, Collected Works (Moskova 1965) cilt 8, s.92.
14. Lenin, cilt 10, s.32.
15. Rosa Luxemburg, Mass Strike (Londra 1964) s.48.
16. Lenin, cilt 5, s.384.
17. Alex Callinicos, ‘The Rank and File Movement Today’, International Socialism, ikinci kısım, numara 17, s.5.
18. Tony Cliff, ‘On Perspectives’, International Socialism, ilk kısım , numara 36.
19. A Bullock, The Life and Times of Ernest Bevin (Londra 1960) cilt 1, s.31.
22. İngiliz Politik ve Ekonomik Bilimler Kütüphanesi (British Library of Political and Economical Sciences), Beveridge Kolleksiyonu’ndaki Workers Committee broşürü, kesim 3, madde 5.
23. Trotsky, Writings on Britain (Londra 1974) cilt 2, s.191.
LENİN’İN SENDİKALARA KATKISI
1. Lenin cilt 5, s.400
2. Internationaler Socialisten-Kongress zu Stuttgart, 1907 (Berlin 1907) s.106.
3. Lenin, On Britain, (Londra 1959) s.582’deki alıntı.
4. Lenin, cilt 21, s.223.
5. Lenin, cilt 21, s.223.
6. Lenin, cilt 21, s.242
7. Lenin, cilt 22, s.193-4.
8. Tony Cliff, ‘The Economic Roots of Reformism’, Tony Cliff, Neither Washington Nor Moscow (Londra 1982) s.110-111.
9. Lenin, On Britain s.326-7.
10. J Riddell (editor), Lenin’s Struggle for a Revolutionary International (New York 1984) s.492-3’deki alıntı.
11. Riddell, s.482’deki alıntı.
12. The Second Congress of the Communist International (Londra 1977) cilt 2, s.62.
KOMÜNİST ENTERNASYONAL VE SENDİKA STRATEJİSİ 1 Adler (Editör), Theses, Resolutions and Manifestoes of the first four Congress of the Third International (Londra 1980) s.33.
2. Lenin, cilt 31, s.53 ve 55.
3. Radek, The Second Congress of the Communist International, cilt 2, s.62’deki alıntı..
32. Second Congress, cilt 2, s.78. Vurgulama bizim.
33. Second Congress, cilt 2, s.167.
34. Theses, Resolutions and Manifestoes, s.265.
35. Moskau gegen Amsterdam (Hamburg 1921) s.58.
36. Moskau gegen Amsterdam, s.53.
37. Second Congress, cilt 2, s.175.
38. Duncan Hallas, The Comintern (Londra 1984) s.66.
39. Theses et Resolutions adoptee au Deuxieme Congres de l’Internationale Syindicale Rouge, Novembre 1922 (Paris, tarihsiz) s.2.
40. Cliff, Lenin, cilt 4, s.45-6.
* 1925’de RILU , Rusya, Çin, Java, Yunanistan, Şili, İran ve Mısır’ın bütün sendikalarını, Bulgaristan ve Estonya’nın dağılmış federasyonlarını, ‘ideolojik kimlik’düzeyinde Fin sendikalarını ve Fransa, Çekoslavakya, Romanya, Yugoslavya, Japonya, Arjantin ve Avustralya’nın ‘örgütlü işçilerinin yarısından daha az olmayan’ bir kısmını içeren bir büyüklüğe ulaştığını iddia etti. Geri kalanlar azınlık hareketlerini oluşturuyordu. (The Worker, 15 Ağustos 1925)