Deneysel psikoloji, insan davranışı ve zihin arasındaki ilişkiyi derinlemesine incelemek için bilimsel araştırma ve deneylere odaklanır.
Kesin ve güvenli bir sonuca varmak için, araştırmacılar genellikle farklı bilimsel yöntemler kullanırlar. Deneysel psikolojinin odaklandığı konu budur. Deneysel psikoloji, çocuk, sosyal ve eğitim psikolojisi gibi alanlarda bellek ve motivasyon gibi temel kavramları araştırır.
Neredeyse tüm deneysel psikoloji çalışmaları araştırma laboratuvarları gibi kontrollü ortamlarda yürütülmektedir. Deneysel psikologlar, biliş ve davranış arasındaki ilişkiyi araştırmak için araştırma değişkenlerini manipüle ederler.
Psikolojinin diğer dalları insan davranışlarını ve düşünce süreçlerini anlamaya çalışırken, deneysel psikoloji belirlenmiş değişkenler, test denekleri ve istatistiksel sonuçlarla kontrollü deneyler yapmaya odaklanır.
Deneysel Psikolojinin Kökeni
Charles Darwin ve Türlerin Kökeni üzerine çalışması deneysel psikolojinin temellerini atmıştır. Darwin’in devrimci teorisini, biyoloji ve psikoloji arasındaki ilişkiyi anlatmaktadır. 1900’lerin başında psikologlar, insan aklını analiz etmek ve açıklamak için doğa bilimlerini kullanmaya başladılar.
Bununla birlikte, işlevselci teoriler insan zihninin bir makine olduğu hakkındaki yanlış düşüncesinin yerini almıştır. Örneğin, Amerikan psikolojisinin babası William James , evrimsel biyolojiden güçlü bir şekilde etkilendi. Zihnin doğal olarak uyarlanabilir, duyarlı ve akıllı olduğu fikrini destekledi.
Sonunda, bugün deneysel psikoloji olarak bildiklerimize katkıda bulunan davranışçılık ve modern psikolojinin temelini attı.
Deneysel Psikologlar Ne Yapar?
Deneysel psikologlar davranışları ve onları destekleyen farklı süreçleri ve işlevleri incelemeye çalışırlar. Algı, bellek , duyum, öğrenme, motivasyon ve duygular gibi farklı konuları anlamak ve öğrenmek için denekleri test ederler.
Bu psikolojik çalışmaların güvenilir olması için dört temel ilke bulunmalıdır:
- Determinizm: Deneysel psikologlar, çoğu bilim adamı gibi, determinizm kavramını kabul eder. Bir nesnenin veya olayın durumunun önceki durumları tarafından belirlendiği varsayımına atıfta bulunurlar. Başka bir deyişle, neden ve sonuç genellikle davranışsal veya zihinsel fenomenlerden kaynaklanır. Bir fenomen genel ve geniş çapta doğrulanmışsa, bunun bir ‘yasa’ olduğu söylenebilir. Psikolojik teoriler yasaları düzenlemeye ve entegre etmeye hizmet eder.
- Ampirizm: Bilgi temel olarak duyularla ilgili deneyimlerden gelir. Bu nedenle, inceleyebileceğimiz tek şey gözlemlenebilir olanlardır. Ampirizm kavramı, önceki akıl yürütme, sezgi veya vahiy ile değil, hipotezler ve teoriler arasında doğal dünyanın gözlemleriyle bir tezat gerektirir .
- Parsimony: Sadelik arayışı. Bu prensibe göre, en basit teoriler üzerinde araştırma yapılmalıdır. İki farklı, zıt teori ile karşılaşırsak, en cimri veya temel teorileri tercih ederiz.
- Olasılık: Bu prensibe göre, hipotezler ve teoriler zamanla test edilebilir olmalıdır. Bilim adamları bir teoriyi akla gelebilecek herhangi bir şekilde kanıtlayamazlarsa anlamsız görürler. Olasılık ‘yanlışlanabilirlik’ anlamına gelir, bu da bir dizi gözlemin bir teoriyi yanlış kanıtlayabileceği fikridir.
Ayrıca bu tanımlara işlemcilik de ekleyebiliriz. Bir kavramın somut ve gözlemlenebilir prosedürler olarak tanımlandığı anlamına gelir. Deneysel psikologlar şu anda gözlemlenemeyen olayları gözlemlere ve muhakemeye bağlayarak tanımlamaya çalışmaktadır.
Güvenilirlik ve Geçerlilik
Güvenilirlik, bir çalışmanın tutarlılığını, doğrulanabilirliğini veya tekrarlanabilirliğini ölçer. Araştırma tekrarlandığında aynı sonuçları verirse (farklı bir katılımcı grubunda veya farklı bir süre içinde), o zaman güvenilir olarak değerlendirilebilir.
Öte yandan, geçerlilik bir çalışmadan çıkarılan sonuçların göreceli kesinliğini veya doğruluğunu ölçer. Psikolojik çalışmaların göreceli doğruluğunu ifade eder. Nicel bir önlemin geçerliliğini belirlemek için, bunu bir kriterle karşılaştırmak gerekir.
İşte birkaç geçerlilik türü:
- İç geçerlik: Çalışma, iki faktör arasındaki nedensellik için güçlü kanıtlar sunmaktadır. İçsel geçerliliği yüksek bir çalışma, bağımsız değişkenin manipülasyonunun bağımlı değişkendeki değişikliklerden sorumlu olduğu sonucuna varmaktadır.
- Dış geçerlik: Çalışma, farklı bir popülasyona uygulandığında bile aynı sonuçları verecektir.
- Yapı geçerliliği: Araştırmacı, bağımsız ve bağımlı değişkenlerin incelenmekte olan soyut kavramların tam bir temsili olduğunu bulmuştur.
- Kavramsal geçerlilik: Test edilen hipotezin araştırmacının da üzerinde çalıştığı daha geniş teoriyi desteklediği.
Son Olarak;
Birçoğu deneysel psikolojiyi psikolojinin bir dalı olarak görse de, psikolojinin tüm alanları deneysel yöntemler kullanır.
Örneğin, gelişimsel psikologlar insanların çocukluk ve yaşam boyu nasıl büyüdüklerini incelemek için deneysel yöntemler kullanırlar.
Sosyal psikologlar ise grupların insanları nasıl etkilediğini incelemek için deneysel teknikler kullanırlar. Öte yandan, sağlık psikologları refah ve hastalıklara katkıda bulunan faktörleri daha iyi anlamak için deneyler kullanırlar.