68 Mayıs’ının 50. yıldönümündeyiz. Mayıs 68, Fransa’da öğrencilerin kapitalizme, tüketim çılgınlığına, geleneksel kurumlara ve değerlere isyanıyla başladı. İsyan bir süre sonra fabrikalara uzandı. 11 milyon işçi greve gitti. Sokaklarda barikatlar kuruldu, sokak çatışmaları yaşandı. Öğrenciler Sorbonne Üniversitesi’ni işgal etti ve orayı büyük bir komüne dönüştürdü. Sonrasında bu işçi – öğrenci isyanı önce Fransa’nın tamamına, oradan da dünyaya yayıldı.
1968’de üniversite eylemlerine katılan Antoine Guégan, o günlerle şimdinin ilişkisini şöyle açıklıyor: “1968 ile günümüz arasında ortak bir nokta varsa o da gençlerin umutsuzluğu. Ama bu, farklı bir umutsuzluk… Günümüzün gençleri, bir durgunluk anıyla karşı karşıyalar ve sırtlarını dayayabilecekleri çok az şey var.”
Kuşkusuz, tüm bu hareketlerin odağında sokaklarda, grevlerde, eylemlerde kullanılan, duvarları süsleyen afişler vardı. Atelier Populaire’i kuran sanatçı ve öğrenciler, École des beaux-arts’ın taşbaskı stüdyolarını işgal etti ve orada afişler üretmeye başladılar. Bu afişler Paris Mayıs 68’inin sembolü olacaktı.
“’68 olaylarının ölçeği ve şiddeti göz önüne alındığında, Atelier Populaire’in gelgeç afişlerinin sembolik yankısı daha da çarpıcıdır. Otuz adet basılan ilk taşbaskı afiş Usine, Universités, Union (Fabrikalar, Üniversiteler, Sendikalar) işçiler ile öğrenciler arasındaki birliğe ve dayanışma çağrısına işaret eder. Aslında taşbaskılar civardaki galerilerde satılmak üzere yapılmıştır ve elde edilen gelirle grevdeki öğrenci ve işçilere destek olunması planlanmıştır. Fakat olayların hengâmesi içinde sokağın talepleri galerininkilere ağır basar. Ressam Gérard Formanger bu durumu şöyle anlatır: Asıl niyet, olaylara destek veren bir galeride [afişleri] satışa sunmaktı. Ama sokakta daha birkaç adım atmıştık ki öğrenciler afişleri elimizden kaptığı gibi duvarlara yapıştırmaya başladılar. İşte o zaman anladık: Asıl iş bu! Hemen gerisin geri atölyelere döndük.*”
Bugün, Mayıs 68’in grafik yolculuğunu anlatan geniş bir arşiv Toronto – Victoria Üniversitesi’nin sitesinde yayımlanıyor. Bu arşivde 300’den fazla afiş yer alıyor. Görüntülerden bazılarını bilgisayara indirmek mümkün. Bazıları için ise üniversite kütüphanesinden talepte bulunmak gerekiyor. Arşivin tamamına buradan ulaşılabilir.
* e-skop’taki “’68 Afişleri: Atelier Populaire’de Pop Art’ın Siyasileşmesi” yazısından alıntıdır.