2 TARİHÇESİDavranış değiştirme, uyum sağlamaya yönelik; davranışçı terapi ise, çeşitli bozuklukları tedavi etmek amacıyla uygulanan klinik bir yaklaşımdır.Klasik ve edimsel koşullanmayı kullanır.Albert Bandura, 1960’larda klasik ve edimsel koşullanmayı birleştiren sosyal öğrenme kuramını geliştirmiştir.Gözlenen davranış, değişimi sağlayacak deneyimlerin öğrenilmesi ve değerlendirme odak noktasıdır.
3 Dört gelişim alanı çerçevesinde incelenebilir. Klasik koşullanma, edimsel koşullanma, sosyal öğrenme kuramı ve bilişsel davranışçı terapi.Klasik koşullanmada davranışlar, edilgen durumdaki organizmadan elde edilir.Edimsel koşullanmada, davranışlar sonuçlarından etkilenmektedir.Skinner, pekiştirme olmadan öğrenmenin gerçekleşmediğini ileri sürmektedir.
4 Sosyal öğrenme çevre, kişisel etkenler (inançlar, tercihler, beklentiler, kendilik algılaması) ve bireysel davranış arasındaki üç alanda karşılıklı etkileşimi kapsamaktadır.Bilişsel davranışçı terapi, bilişsel süreçlerin davranış değişimindeki rolünü vurgulamaktadır.Günümüzde, davranışçı terapi bilişsel terapiyle bütünleşme eğilimindedir.
6 Demokratik bir ortam kendini güvende hissetme, Demokratik bir ortam kendini güvende hissetme, görüşlerini rahatlıkla (koşulsuz uyarıcı) açıklama(koşulsuz tepki)Demokratik bir ortam + ders kendini güvende hissetme, görüşlerini rahatlıkla(koşulsuz uyarıcı) (koşullu uyarıcı) açıklamaDers kendini güvende hissetme, (koşullu uyarıcı) görüşlerini rahatlıklaaçıklama
7 TEMEL KAVRAMLARİnsan Doğası GörüşüDavranışçı terapi, kişilere daha fazla sayıda tepki verme seçeneği sağlayacak şekilde becerilerini arttırmayı amaçlar.
8 Temel özellikleri1. Davranışçı kavramlar ve işlemler açık bir şekilde anlatılır, deneysel olarak test edilir ve sürekli gözden geçirilir.2. Danışanın mevcut problemleri ve bu problemleri etkileyen faktörler ile ilgilenir.3. Eylem yönelimli bir yaklaşımdır, öğrenilen beceriler uygulanır.
9 4. Danışanın içinde bulunduğu doğal çevrede gerçekleşir. 5. Uygulanan müdahaleler dikkatle değerlendirilir.6. Danışmanlar, danışanların kendi terapilerini başlatma, yönetme ve değerlendirmeleri için danışanları eğitir.7. Bu kişi için, hangi koşullarda, hangi müdahale yöntemi, kim tarafından uygulanırsa etkili olur? (bireysellik)8. İşbirliğine dayalı, eşdüzey ilişkidir.9. Pratik uygulamalar üzerinde durulur.10. Kültür dikkate alınır.
10 TERAPÖTİK AMAÇLARTemel amaç, danışanların kişisel seçimlerini arttırmak, öğrenmeyi sağlamak için yeni koşullar yaratmaktır.Başlangıçta hedef belirlenir, ara ara hedefe ne kadar yaklaşıldığı değerlendirilir.Amaçların belirlenmesinde izlenecek yol;Danışman hedeflerin gerekçelerini belirtir, Danışan değişimden sorumludurHedeflerin avantaj ve dezavantajları çıkarılır. Hedefler izlemeye alınır.Amaçlarla ilgili davranışlar, değişim için gerekli koşullar ve hareket planı üzerinde çalışılır.
11 Terapistin işlev ve rolü Danışman aktiftir ve şu görevlerde rol alır;Sorun hakkında bilgi toplayarak işlevsel değerlendirme yapmak.Uygun bir tedavi planı hazırlamak ve uygulamakDavranış değişikliğinin sürekliğini sağlamak için stratejiler kullanmakİlerlemeyi izlemekTedavi sonrasında değerlendirmeler yapmak
12 Evden dışarı çıkmasına engel olan kaygılarını azaltmak isteyen bir danışan düşünelim; Danışman kaygı hakkında sistematik bilgi toplarDavranışçı hedefler geliştirilirStratejiler belirlenirKontrat yapılırSonuçlar birlikte değerlendirilir.Danışmanlar model alındıklarını unutmamalıdırlar!!!!!!!!!!
13 Terapide danışanın rolü Danışanlar değişime teşvik edilir, işbirliği beklenir.Yaşantılarına aktarmalarında yardımcı olunur.İçgörü kazanma yetmez, eylem beklenir.Danışanların davranış seçeneklerinde artış yaşanır ve kişisel özgürlük yelpazeleri de genişler.
14 Danışma ilişkisiİyi bir danışma ilişkisi, danışanın terapiye açık olma ihtimalini artırır.Danışanın değişimini hızlandırmada danışan-danışman ilişkisinden yararlanılır.İlişki değişim için bir temeldir.Davranışçılar, istenilen değişimini ilişkiden çok, kullanılan davranışçı teknikler sayesinde olduğunu kabul ederler.
15 TERAPÖTİK TEKNİK VE İŞLEMLER Danışan sorunlu davranışın sıklığını kaydeder.Bu kayıt, davranış değiştirme planı hazırlarken ve uygulamanın değerlendirilmesinde önemlidir.Farklı tekniklerin kullanımına açıktır.
16 Uygulamalı davranış analizi: Edimsel koşullanma teknikleri Olumlu ve olumsuz pekiştirmenin amacı, hedef davranışın tekrarlanma sıklığını arttırmaktır.Olumsuz pekiştirmede, birey itici bir uyarıcıdan kaçınmak için istenilen bir davranışta bulunmaya teşvik edilir.Sönme, pekiştirilmiş bir tepkiye yol açan pekiştirecin ortadan kaldırılmasıdır.Pekiştirmenin amacı, hedef davranışı arttırmak, cezanın amacı ise, davranışın tekrarlanma olasılığını azaltmaktır.Olumlu ceza (yaramazlık yapan çocuğu azarlamak) ve olumsuz ceza (sokağa çıkmasına izin vermemek)
17 İşlevsel değerlendirme modeli (planlama) 1. İlk adım, öncüller ve sonuçlar hakkında bilgi toplamak için işlevsel bir değerlendirme yapmaktır.2. Görüşme ve gözlem yapmak3. Sorunlu davranış hakkında hipotez geliştirilir4. İşlevsel uygulamalar hazırlanırSorunlu davranışın yerini alacak istenilen davranışı pekiştirmeSorunlu davranışın sönmesini sağlama5. İşlevsel yaklaşım denendikten sonra olumsuz ceza yöntemleri kullanılır
18 Sistematik Duyarsızlaştırma Joseph Wolpe tarafından geliştirilmiş, klasik koşullanma ilkesine dayanır. Yüzleştirme terapisi de denir.Danışanla kaygıyla ilgili bilgi edinmek için ön görüşme yapılır. Aşamaları;1) Gevşeme eğitimi2) Kaygı hiyerarşisinin oluşturulması (en kötü durumdan başlayıp en az kaygı yaratan duruma doğru gidilir)3) Uygun sistematik duyarsızlaştırma (danışan gevşeme durumundayken en az kaygı yaratan durumu hayal etmesi istenir. Aşamalar tek tek arttırılır)
20 100 Bir mağazada kendi başına kalmak 95 Mağazanın kapısından içeri girmek90 Mağazaya yakın bir yerde otobüsten inmek80 Mağazaya otobüsle gitmek70 Mağazaya gitmek için otobüse binmek60 Otobüs durağına yürümek50 Mağazaya gitmek için dairesinden ayrılmak40 Birine mağazaya gideceğini söylemek30 Bir mağazaya gitmeyi düşünmek
21 Yüzleştirme Terapileri Yerinde duyarsızlaştırma: Korku yaratan durumların zihinde değil gerçekten maruz bırakmaktır. Danışmanlar, danışanlarına eşlik edebilirler. Ör: Asansör, üst geçitTaşırma: Yerinde veya zihinde canlandırma yoluyla duruma uzun süre maruz bırakılma terapisidir. Tedavinin sıkıntı verici yönlerini, geçici olarak yaşamanın olumlu ve olumsuz etkilerini düşündükten sonra danışanların tedaviye başlama kararı vermeleri gerekir.
22 Göz Hareketlerini duyarsızlaştırma ve yeniden işleme yöntemi Özellikle travma sonrası stres tepkilerinde kullanılır. Sekiz aşaması vardır.1. Danışan değerlendirilir, amaçlar belirlenir ve tedavi planı hazırlanır.2. Gevşeme süreci başlatılır ve hayal kurabileceği güvenli bir ortam oluşturulur.3. Rahatsızlığa neden olan olayla ilgili olumsuz biliş tanımlanır, kaygıyı azaltacak olumlu bir bilinç bulunur.
23 4. Danışan travmatik hayali gözünde canlandırır, olumsuz bilişi söze döker ve fiziksel duyulara dikkat eder. Danışman kez hızlı bir şekilde öne arkaya doğru hareket ettirdiği parmağını izlemesini söyler. Hayalini, hissettiğini ve düşündüğünü danışmana aktarması istenir.5. Danışanın olumsuz bilişinin yerine, olumlu bilişin koyulması6. Olumlu bilişin kurulduktan sonra, herhangi bir gerginliğin saptanması gerekir. Bedenindeki gerilimi hissedip olumlu bilişi yaşayabildiğinde bedenini taramayı bırakabilir.7. Danışanla gevşeme, kendini izleme ve hayal kurma, nefes alma alıştırmaları ev ödevi olarak verilir.8. Değerlendirme aşaması
24 Atılganlık Eğitimi Atılganlık eğitimi, Duygularını ifade edemeyenler Hayır demekte zorlananlarAşırı kibar olup başkalarının kendisini kullanmasına imkan tanıyanlarDüşüncelerini ifade etme hakkı olmadığını düşünenlerSosyal fobileri olanlar için yararlı olabilir.Danışman davranışı hem öğretir hem de model oluşturur.Davranışla birlikte atılganlık eksikliğine bağlı inanışlarından kurtulmalarına yardımcı olur.Psikoeğitim programları olarak uygulanır.
25 Kendini Yönetme Programları ve Kendi Kendine Yönlendirilmiş Davranış Kendini izleme, kendini ödüllendirme, kendi kendine taahhütte bulunma, uyaran kontrolü ve kendini model almayı içerir. Ör: Sigarayı bırakma, diyetWatson ve Tharp (2002) tarafından ortaya konulan temel aşamalar:1. Amaçları seçmek2. Amaçları hedef davranışlara dönüştürmek3. Kendi kendini izleme4. Değişiklik planı hazırlamak5. Uygulama ve Sonuçları değerlendirme
26 Çok Modelli TerapiLazarus tarafından geliştirilen kapsamlı, sistematik ve bütüncül davranışçı terapi yaklaşımıdır.Kişiye özgü teknikler uygulanması önerilir.Başka terapi sisteminin tekniklerinden yararlanılır.Yaklaşımın temelinde insanların karmaşık kişiliklerinin yedi temel işlevsel alana ayrılabileceği önermesi yatar.
27 1. Davranış: ölçülebilir ve gözlemlenebilir açık davranışları içine alır. 2. Duygular: Duyguları, güçlü hisleri kapsar.3. Hissetme: Beş temel duyu ile ilgilidir.4. Hayal: Anıları, rüyaları, hayalleri içine alır.5. Bilinç: kişinin temel değer, tutum ve inançlarını içerir.6. Kişiler arası İlişkiler: diğer insanlarla etkileşimle ilgilidir.7. İlaçlar/biyoloji: Bireylerin beslenme ve spor yapma alışkanlıkları
28 STAN OLGUSU İLE ÇALIŞMA Amaç, suçluluk ve kaygı duygularına yol açan davranışını değiştirmektir.Genel hedeflerini somut ve ölçülebilir hedeflere dönüştürüyor.Atılgan davranışlarını patronuna karşı kullanıyor.Davranışın prova edilmesi yöntemleri kullanılıyorUygun başa çıkma davranışlarını öğrenerek, gerçekçi olmayan kaygı ve suçluluğu ortadan kaldırıyor.
29 KATKILARI VE SINIRLILIKLARI Somut yöntemler ortaya koyması kültürel avantajıdır.Danışanın yaşamının sosyal ve kültürel boyutlarını göz önünde bulundurur.Danışan ve danışman istenen değişikliğin avantaj ve dezavantajlarını tartışmalıdır.
30 Davranışçı terapi, belirsizlikler değil «belirlilikler» üzerinde durur. Çocuk yetiştirme, sağlık alanlarında da kullanılır.Deneysel araştırma yürütülen bir alandır.Beş eleştiri getirilmiştir.1. Davranışları değiştirebilir, fakat duyguları değiştiremez2. İlişkisel faktörleri gözardı etmektedirLazarus: İlişki, tekniklerin kök salması için gerekli olan topraktır»
31 3. İçgörü kazanmasında rol oynamaz: Davranışın değişimi, kavrayışta da değişikliğe yol açar, iki yönlü yol gibidir.4. Nedenlerden çok semptomlar üzerinde odaklanır: Değişen mevcut çevre koşulları davranışı değiştirir.5. Terapistin kontrolü ve değişimlerini içerir.
32 SON SÖZBilimsel yöntemin ilkelerine sıkı sıkıya bağlıdır.Deneysel olarak test edilir, sürekli gözden geçirilir.Sürecin başında hedefler belirlenir.Farklı terapi sistemlerinden, danışanın gereksinimlerine göre yararlanılır.