RADYOTERAPİ
Radyoterapi kanser hücrelerini öldürmek için yoğun enerji ışınlarının kullanıldığı bir kanser tedavi yöntemidir. Radyoterapi genellikle gücünü X-ışınlarından alır, ama bu enerji protondan alınan enerji veya diğer tür enerjiler de olabilir.
“Radyoterapi” olarak adlandırılan dönem genellikle eksternal (harici) radyoterapi anlamına gelmektedir. Bu tip radyasyon sırasında vücut dışındaki bir makineden yüksek enerjili ışınlar vücudun belli bir bölgesine doğru yoğunlaştırılmaktadır. “Brakiterapi” olarak adlandırılan farklı bir radyoterapi türünde ise, radyasyon kaynağı vücudunuzun içine yerleştirilir. Bu tür radyoterapi esnasında radyasyon kaynağı vücudunuzun içindeyken yakınlarınızın yanınıza yaklaşmaması önerilir.
Sponsorlu Bağlantılar
Radyoterapi, hücrelerin büyümesi ve bölünmesini kontrol eden genetik materyali yok ederek etkinliğini gösterir. Kansere neden olan kanserli hücreler yok edilirken, sağlıklı hücreler de yok olabilmektedir. Radyoterapi işlemi sırasında en az sayıda sağlıklı hücre yok edilmeye çalışılır.
NİÇİN UYGULANIR?
Kanseri olan tüm hastaların yaklaşık yarısı tedavilerinin bir bölümünde radyoterapi almaktadırlar. Doktorlar kanser türlerinin yaklaşık tamamında radyoterapi uygulayabilmektedirler. Radyoterapi ayrıca bazı kanserli olmayan (iyi huylu) tümörlerin tedavisinde de yararlıdır.
Sponsorlu Bağlantılar
Kanserli Olan Kişilerde Radyoterapi Nasıl Uygulanır?
Doktorunuz kanser tedavisi sırasında farklı zamanlarda ve farklı nedenlerle Radyoterapi yapılmasını önerebilir. Bu nedenler aşağıdaki gibi olabilir:
• Kanser için birincil tedavi olarak,
• Ameliyattan önce, kanserli bir tümörü küçültmek için,
• Ameliyattan sonra kalan kanser hücrelerinin büyümesini durdurmak için,
• Kemoterapi gibi diğer tedaviler ile birlikte kanser hücrelerini yok etmek için,
• İlerlemiş kanser nedeniyle ortaya çıkan belirtileri hafifletmek için.
RİSKLER
Radyasyon tedavisinin yan etkileri büyük ölçüde vücudunuzun hangi bölümünde radyasyona maruz kalacağınıza ve ne kadar radyasyon kullanılacağına bağlı olmaktadır. Hiçbir yan etki ile karşılaşmayacağınız gibi bir dizi yan etki de yaşayabilirsiniz. Yan etkilerin çoğu geçici olmakta, kontrol edilebilmekte ve tedavi sona erdiğinde kaybolmaktadır. Görülebilecek yan etkiler aşağıdaki gibi kategorize edilebilir.
|Tedavi edilen bölge||Yaygın görülen yan etkiler|
|Herhangi bir bölge||Tedavi bölgesinde kıl dökülmesi(genellikle geçici), ilgili alanda deri tahrişi, yorgunluk.|
|Baş ve boyun bölgesi||Ağız kuruluğu, fazla tükürük, yutma güçlüğü, boğaz ağrısı, tat almada değişiklikler, kulak ağrısı ve bulantı.|
|Göğüs bölgesi||Yutmada zorluk, öksürük ve nefes darlığı|
|Karın ve mide bölgesi||Mide bulantısı, kusma, ishal|
|Pelvis bölgesi||İshal, mesane irritasyonu, sık idrara çıkma, cinsel işlev bozukluğu|
Kaynak: Ulusal Kanser Enstitüsü, 2007
Bazı yan etkileri daha sonra kendini gösterebilir. Örneğin, nadir durumlarda radyoterapi tedavisinden yıllar sonra, birincisinden farklı yeni bir kanser (ikincil kanser) gelişebilir. Tedavinizden sonra hem kısa hem de uzun vadeli potansiyel yan etkiler hakkında doktorunuza danışınız.
NASIL HAZIRLANMALI?
Eğer vücudunuza dışarıdan (eksternal) radyoterapi uygulanacaksa, tedavi işlemine geçmeden önce, sağlık ekibi radyasyon ışınlarının hassas noktaya ulaşmasını sağlamak için sizi bir planlama sürecinden geçirerek hazır hake getirmesi gerekmektedir.
• Radyasyon simülasyonu. Simülasyon sırasında, radyoterapi ekibi tedavi sırasında sizin için rahat bir pozisyon bulmak üzere sizinle birlikte çalışır. Tedavi sırasında nasıl yatacağınız gibi rahat bir pozisyon bulunması önemlidir. Bunu yapmak için, Radyoterapi sırasında nasıl uzanacak ve hangi pozisyonda olacaksanız, simülasyon sırasında da aynı şekilde pozisyonu alırsınız. Kullanılan minderler ve koltuklar sizin doğru şekilde oturmanıza ve yatmanıza yardımcı olacak şekilde yerleştirilir. Sağlık ekibi radyoterapinin uygulanacağı vücut bölgesinde işaretlemeler yapacaklardır. Durumunuza bağlı olarak, bu işaretler geçici olabilir ya da kalıcı dövmeler şeklinde de olabilir.
• Taramaların Planlaması. Radyoterapi ekibi, vücudunuzun radyasyon tedavisi uygulanacak yerini belirlemek için röntgen veya bilgisayarlı tomografi (BT) çekilmesini isteyebilir.
Planlama süreci sonra, Radyoterapi ekibi kanserinizin tipine, evresine ve hastanın genel durumuna göre alınacak radyasyon dozunu belirler. Tedavi sırasında kullanılan radyasyon ışınlarının gönderilmesinde dozlar hassas şekilde ayarlanır ve odak noktası çok dikkatli bir şekilde belirlenir. Böylelikle daha çok kanser hücresinin ve daha az sağlıklı hücrenin ölmesi sağlanmaya çalışılır.
İŞLEMDEN NELER BEKLENEBİLİR?
Eksternal Radyoterapi lineer bir hızlandırıcı kullanılarak yapılmaktadır. Bu cihaz vücudunun içine yüksek-enerjili radyasyon ışınlarını yönlendirir. Masa üzerine yattığınızda, lineer hızlandırıcı vücudunuzun etrafında dönerek çeşitli açılardan radyasyon göndermeye başlar. Gönderilen doz miktarı ayarlanabilmektedir. Bunun için doktorunuzun talimat verdiği ölçülerde radyasyon dozu kullanılmaktadır.
Genellikle en az 2 ila 10 haftalık bir süre boyunca haftada beş gün olmak üzere ayaktan eksternal radyoterapi alırsınız. Tedavi süresinin on ay gibi bir süreye yayılması ve tedaviler arasında verilen aralar genellikle sağlıklı hücrelerin seanslar arasında iyileşmeleri içindir. Her seans yaklaşık olarak 10 ila 30 dakika arasında sürebilir. Bazı durumlarda, tek bir tedavi ile ağrıların giderilmesi veya daha fazla ileri olan kanserler ile ilişkili belirtilerin hafifletilmesi için radyoterapi kullanılabilir.
Tedavi seanslarında, radyasyon simülasyonları sırasında gösterildiği gibi bir pozisyonda yatmanız istenecektir. Yattığınız yerin etrafında sizi uygun pozisyonda tutmak ve bazı bölgeleri radyasyondan korumak için çeşitli kalıplar yerleştirilebilir.
Lineer hızlandırıcı makinesi farklı yönlerden ilgili alana ulaşmak için vücudunuzun etrafında dönebilir. Makine bir vınlama sesi çıkarmaktadır. Siz yatar vaziyette ve normal şekilde nefes alarak sadece birkaç dakika süren radyoterapi seansının bitmesini bekleyeceksiniz. Radyoterapi ekibi yakınınızda bulunacağından dolayı video ve ses aracılığıyla bulundukları oda ile iletişimde bulunabileceksiniz. Eğer rahatsızlık hissederseniz ilgili personele haber verebilirsiniz. Ancak genellikle herhangi bir ağrı hissedilmez.
SONUÇLAR
Eğer tespit edilen bir tümör için radyoterapi alıyorsanız, doktorunuz kanserinizin radyasyon tedavisine nasıl yanıt verdiğini görmek için sizi tedavi sonrası periyodik taramalara tabi tutabilir. Bazı durumlarda, kanser tedaviye hemen yanıt verebilmektedir. Diğer durumlarda ise bu yanıtın alınması haftalar hatta aylar bile sürebilir. Bazı insanlarda da Radyoterapi işlemi hastalığın giderilmesine yardımcı olamamaktadır.
Sponsorlu Bağlantılar