TASARRUFUN İPTALİ DAVASI VE ÖZELLİKLERİ
1. Tasarrufun iptali davası nedir?
Tasarrufun iptali davası; İcra ve İflas Kanunu madde 277 ve devamında düzenlenmiştir. Alacaklıdan mal kaçıran borçlunun yaptığı tasarrufları iptal etmek ve alacaklısına zarar verme kastıyla tasarrufta bulunan borçlunun tasarruflarının iptalini sağlayabilmek amacıyla açılan davadır.
2. Tasarrufun iptali davası hangi hallerde açılabilir?
Ø Alacaklıya zarar verme kastıyla yapılan işlemler;
İcra ve İflas Kanununa göre; borçlunun malvarlığının borçlarını ödemeye yetmemesi halinde, borçlu alacaklılarına zarar verme kastıyla işlem yapıyorsa ve karşı taraf bu durumu biliyor veya işlem gereği bilmesi gerekiyorsa bu işlemler batıldır.
Borçlunun işlem yaptığı üçüncü şahıs borçlunun eşi, anne, babası, dedesi, ninesi, üçüncü derece de dâhil olmak üzere kan ve sıhrî hısımları, evlat edineni veya evlatlığı ise üçüncü kişinin borçlunun bu durumunu bildiği farz olunur.
Ø Aciz halinde yapılan işlemler;
Borçlunun borcu için vermiş olduğu rehin işlemi hacizden veya mal bulunmaması sebebiyle acizden veya iflasın açılmasından önceki bir sene içinde gerçekleştirilmişse batıldır.
Borçlunun para veya mutat ödeme araçları dışında yaptığı ödemeler, hacizden veya mal bulunmaması sebebiyle acizden veya iflasın açılmasından önceki bir sene içinde gerçekleştirilmişse batıldır.
Borçlunun vadesi gelmeyen borç ödemesi işlemi, hacizden veya mal bulunmaması sebebiyle acizden veya iflasın açılmasından önceki bir sene içinde gerçekleştirilmişse batıldır.
Borçlunun kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya şerh verilmesi işlemi, hacizden veya mal bulunmaması sebebiyle acizden veya iflasın açılmasından önceki bir sene içinde gerçekleştirilmişse batıldır.
Ø İvazlı olduğu halde iptale tabi tasarruflar;
Kanun yapılmış olan bazı ivazlı tasarrufları yani karşılıklı tasarrufları bağışlama olarak kabul etmiş ve karşılıklı tasarrufun iptali şartlarını belirlemiştir. Bir takım özellikleri taşıyan kişiler arasında yapılan tasarruflar, bu tasarruf ivazlı olsa dahi tasarrufun iptali davası açılarak iptal edilebilir.
a. Karı ve koca arasında yapılan tasarruflar karşılıklı olsa dahi iptal edilebilir:
Alacaklılardan mal kaçırmak isteyen borçlular alacaklının alacağına kavuşmasını engellemek amacıyla eşine malvarlığını devretmektedir. Böylece başlatılan icra takibinde malvarlığı sorgulaması yapıldığında, borçlunun araç ve taşınmazı bulunamamakta borçlunun hiçbir malvarlığı olmadığından alacaklı alacağını alamamaktadır. Borçlu bu şekilde aslında malvarlığında bulunan değerleri eşine devrederek malvarlığını kendince korumaktadır. İcra ve İflas Kanunu bu durumun önüne geçmiş ve eşlerin birbirleri ile yaptıkları devirleri bağışlama kabul ederek tasarrufun iptali davası ile iptalini sağlama imkanı vermiştir.
b. Üçüncü derece de dahil akrabalar arasında ve evlatlık ile evlat edinen kişi arasında yapılan tasarruflar karşılıklı olsa dahi bağışlama hükmünde sayılır ve tasarrufun iptali davası konusunu oluştururlar.
Borçlu alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla yani alacaklıya malvarlığını devretmemek amacıyla malvarlığını üçüncü derece de dâhil olmak üzere akrabalarına veya borçlu evlat edinen evlatlık çocuğuna malvarlığını devretmektedir. Kanun alacaklının alacağına kavuşmasını engelleyen bu tür tasarrufları öngörerek iptale tabi kılmıştır.
c. Borçlunun devrettiği malın gerçekteki değeri çok fazla ancak borçlunun aldığı değer çok az ise;
Bu tasarruf da bağışlama sayılacak ve iptale tabi olacaktır. Burada da kanun borçlunun göstermelik bir bedel belirleyerek malvarlığını asıl değerinden çok az bir değere devretmesini bağışlama kabul etmiş ve iptale tabi kılmıştır.
Ø İvazsız tasarrufların iptali;
Hacizden, acizden veya iflastan önceki iki yıl içinde yapılmış olan karşılıksız tasarruflar iptale tabidir.
İvazsız tasarrufların iptali /karşılıksız tasarrufların iptali için borçlunun alacaklılardan mal kaçırmak kastıyla hareket etmiş olmamasının veya 3. Kişinin iyiniyetli olmasının hiç bir önemi yoktur.
Tasarrufun iptali davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir. Tasarrufun iptali davası için özel yetkili bir mahkeme belirlenmemiştir. Bu nedenle genel yetki kuralı çerçevesinde davalının yerleşim yeri mahkemesi tasarrufun iptali davası konusunda yetkilidir.
İcra İflas Kanunu uyarınca tasarrufun iptali davası açma hakkı iptali istenilen tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmesi halinde düşer. Bu süre hak düşürücü süre olup bu süre geçmesi halinde artık tasarrufun iptali davası açılamayacaktır.