Ukrayna'nın kaderi her ne olursa olsun savaş halihazırda Çin, Amerika ve Rusya'nın bir tür küresel güç üçgeni oluşturduğu üç kutuplu bir dünyada yaşadığımızı doğruladı. Kuşkusuz bu düzen geçmişte hakim olmuş çeşitli güç dengelerinin çoğundan daha istikrarlı değil ve gerçekten de işlerin ters gitmeye çok daha meyilli olduğu hissiyatı yaratıyor zira daha fazla "hareketli parça" ve birbirinin niyetini yanlış okuyacak daha fazla oyuncu var.
fazla oku
Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Ancak dünyanın geleceği, tıpkı Ukrayna'da olduğu gibi, bu daha büyük üç süper gücün (ekonomik bir süper güç olarak AB'yle birlikte) kendilerini nasıl hizaladığına bağlı. Pratikte bu, kim, Amerika mı yoksa Rusya mı, Çinlileri kendi davasının yanında saf tutmaya ve kendi çıkarını korumaya ikna edebilecek anlamına geliyor.
Eğer Çin, Rusya'yı seçer ve otoriter-milliyetçi bir ittifak kurarak Hindistan'daki Modi, Türkiye'deki Erdoğan, Suudi Arabistan'daki Muhammed bin Selman ve Brezilya'daki Bolsonaro gibilerini dahil olmaya ikna ederse Ukrayna ve dünya barışı için başarı olasılıkları hakikaten iç karartıcı olacak. Eğer ABD Başkanı Biden bir şekilde Çin'in ABD ve Avrupa'yla önceki üretken işbirliğini yeniden canlandırabilirse dünyanın izlediği yol kesinlikle daha mutlu, daha az saldırgan ve daha müreffeh olacak ve Çin, Putin'in savaş makinesini finanse etmeyecek veya ona insansız hava aracı satmayacak. Durum muallakta ve böyleyken daha fazla savaş yaşanacak.
Klişe bir ifadeyi kullanmak gerekirse bizimkinin kelimenin tam anlamıyla Orwellvari bir dünyaya dönüştüğü söylenebilir. Orwell, Bin Dokuz Yüz Seksen Dört'te üç süper güçten oluşan bir dünya tasavvur etti. Bunlar tanıdık bir his veren Okyanusya, Doğu Asya ve Avrasya'ydı. Orwell'in 1949'da yazdığı gibi:
Dünyanın üç büyük süper devlete bölünmesi, 20. yüzyılın ortalarından önce öngörülebilecek ve gerçekten de öngörülen bir olaydı.
Endişe verici bir şekilde sürekli değişen ittifaklarla savaş halindeydiler ve elbette kimse haberlere güvenemezdi...
Daha geniş tarihi göz önüne alın. Büyük Savaş'tan (I. Dünya Savaşı -çn.) önce Avrupa kıtasında ortaya çıkan iki blok dünyaya hükmetti. Britanya, Fransa ve Rusya'nın itilaf güçlerine karşı Almanya, Avusturya ve Türkiye'nin üçlü ittifakı. Barışı korumakta başarısız olsa da iki kutuplu bir güç dengesiydi. İki savaş arasında Amerika izolasyoncu yaklaşıma döndü ve Rusya tek ülkede sosyalizmi inşa etmeyi seçti; ve Avrupa yine mihver ve müttefik devletlerinin oluşturduğu iki bloka bölündü. II. Dünya Savaşı'nın ardından, özellikle de Britanya İmparatorluğu'nun Roosevelt, Stalin ve Churchill'in olağanüstü ve bazen rahatsız edici liderliği altında savaşı kazanmış "Üç Büyük"teki üyelik statüsüne artık hakim olamadığı Süveyş Krizi'nden sonra açıkça iki kutuplu bir dünyada yaşadık.
Söz konusu iki nükleer süper güç, nükleer caydırıcılık ve karşılıklı kesin yıkım doktrinleri yoluyla zaman zaman tehlikeli hale gelen bir güç dengesini korudu. Vietnam yağmur ormanlarından Angola'nın çalılıklarına ve Afganistan dağlarına kadar ideoloji ve güç mücadeleleri taşeronlarca yürütüldü. 1962 Küba Füze Krizi, Rusların ve Amerikalıların doğrudan karşı karşıya gelme riski doğduğunda dünyadaki yaşamın karşılıklı termonükleer yıkımı korkusuyla savaşın önleneceğini kanıtladı. (NATO'nun Ukrayna semalarındaki Rus pilotlara karşı doğrudan harekete geçmeye dair isteksizliği de aynı zihniyetin bir yansıması.)
SSCB'nin 1991'de nüfusunun maddi özlemlerini yerine getirememesinin ağırlığı altında çökmesiyle (Vladimir Putin bunu aklında tut) Amerika, Soğuk Savaş'ı kazandı ve dünya tek kutuplu hale geldi. Çin kalabalıktı ve büyük bir ordusu vardı ama hepsi bu kadardı. Mao ancak 1972'de dünyayla yeniden diplomatik ilişkiler kurmaya karar vermişti. Richard Nixon'ın yarım yüzyıl önceki ünlü ziyareti bugünün dışadönük Çin'inin henüz başlangıcıydı.
Diplomasiden sonra ekonomi geldi. Deng Şiaoping yönetiminde 1978'de dünya ekonomisine tereddütlü biçimde yeniden katılan Çin, ağırlığını koymaya hazır değildi ve dış politika hedeflerine dayanak oluşturmak için sanayi üssü kurmakla (makul olarak) daha çok ilgileniyordu.
Amerika 1990'larda ve 2000'lerde dünyayı epey kendisinin kıldı. Jacques Chirac gibi kıskanç Avrupalı liderler, George W. Bush kendisinin yeni dünya düzenini tek taraflı olarak uygulayıp, savaşlar açıp ve dilediği gibi rejim değişikliği peşinde koşarken sadece ateş püskürebildi. "Özel ilişkiyi" yönetmekte becerikli Tony Blair bile 2003'te Britanyalılar veya BM istese de istemese de Amerika'nın Irak'ı işgal edeceğine dair bilgilendirildi.
Şimdiyse güç dengesi yine değişti. Üç kutuplu bir sistemimiz var ancak üçgenin kenarları tabiri caizse eşkenardan ziyade çeşitkenar. Her anlamda çarpık bir üçgen. Rusya devasa bir nükleer mühimmata sahip ve bu, iyi örgütlenmemiş, kötü yönetilen, yetersiz donanıma sahip zorunlu askerlik esasına dayalı ordusundan (bu tarihinde sabit bir unsur) muhtemelen daha verimli çalışıyor.
Ancak İtalya'nınki büyüklüğünde bir ekonomiye sahip ve savunma bütçesi Birleşik Krallık'ınkinden pek fazla değil. Rusya casuslukta, uzayda, kalitesiz malların seri üretiminde iyi ve imrenilecek doğal kaynaklara sahip ancak hepsi bu kadar. Teknolojik inovasyon açısından Amerika'nın kuvvetli yönleri ve silahlı kuvvetlerinin salt büyüklüğüyle kapasitesine dair söze ne hacet; ancak Donald Trump'ın belirttiği gibi, Amerika'nın eski sanayi üssü, bir zamanlar coşkuyla kucakladığı küreselleşmeden, bilhassa da Çin'le dengesiz ekonomik ilişkiden, ağır zarar gördü.
Çin'in zengin, devasa bir pazar olarak Amerika'ya ihtiyacı var; Amerika'nınsa daha fazla Çin malı satın almak için ona borç vermesi gerekiyor. Sokakta sendeleyerek ilerlerken birbirlerine yaslanan, bazen birbirlerinin finansal veya jeopolitik çıkarlarına takılan iki sarhoş devle karşılaştırıldılar. Çin'in Avrupa'yla ilişkisi buna benziyor ancak daha dengeli. Çin, Sri Lanka'dan Yunanistan'a ve Jamaika'ya kadar her yerde nüfuz ve güç satın alan son dönem küresel ekonomik imparatorluğun bir biçimi olarak devletin yönettiği kuşak ve yol girişimine sahip. Amerika'nın Wall Street, Apple ve Disney'i var. Rusya'nın petrol, kömür ve doğalgazı var.
Yani elimizdeki üç süper gücün her birinin kuvvetli ve zayıf yönleri var, hiçbirinin gücü diğerlerini itip kakmaya yetmiyor. Bu arada Avrupa, ekonomik ve ticari alanlardakinden ayrı olarak, bu tabloda çok fazla anlam ifade etmiyor çünkü iyisiyle kötüsüyle hâlâ ayırt edilebilir bir dış politika ve güvenlik "kimliği" geliştirmedi. Birleşik Krallık'ın girişimlerinin arkasındaki AB'nin ekonomik ağırlığı olmadan profilinin ve nüfuzunun azalması gibi Brexit de AB'yi bu açıdan zayıflattı. Avrupa/Britanya'nın 4. küresel güç olma fırsatını es geçmesi nihai sonuç oldu.
Alman politikasındaki pasifizmden yeniden silahlanmaya doğru çarpıcı eğilim bir şeyleri değiştirebilir ancak şimdilik Avrupa'nın güvenlik çıkarları süregelen Amerikan liderliği altındaki NATO'ya devredildi. İyi tarafından bakarsak NATO her bakımdan şu anda olduğu gibi nadiren daha hayati hale geldi ve eski ABD Başkanı Trump'ın çekilme tehdidinin kabusu ortadan kalktı. Bu nedenle şimdilik Emmanuel Macron'un tuhaf girişimi hariç Avrupa, Biden'ın peşine takılmaya razı.
Bu tuhaf troykada Amerika ve Rusya zaten ekonomik savaşa ve Doğu Avrupa'da sürtüşmelere bulaşmışken Çin neredeyse bir "salıncak devlet" gibi. O halde şu anda kısmen zayıflamış ve Rusya'nın başarısızlığa mahkum savaşındaki şoke edici performansıyla kesintiye uğramış olsa da en endişe verici jeopolitik gelişme Rusya'yla Çin arasındaki yakınlaşma.
Şi Cinping ve Putin arasında şubatta Pekin'de yapılan zirvedeki tebliğde ilişkilerinin "sınırsız" olduğu ilan edilmişti. Bu, Batı'daki herkesin kanını dondurması gereken bir ifadeydi. Sonrasında "bölgesel güvenliğe yönelik dış müdahale ve tehditlere etkili bir şekilde karşı koyma ve uluslararası stratejik istikrarı koruma" sözü verdiler. Bu, Amerika'ya kendi etki alanlarından uzak durmasını söylemenin şifreli ifadesiydi.
Hatta haberlere göre Putin, Ukrayna istilasını Çin'deki Kış Olimpiyatları bitene kadar ertelemeyi kabul etti. Bu arada bu zamanlama Rusya'nın silahlı kuvvetleri için pek de ideal olmayabilir; çok soğuk havayı hızla bataklıklı, çamurlu bir Ukrayna baharı takip etti. Putin'in varsaydığı yıldırım zaferinde bunun bir önemi olmayacaktı; ancak Rusya Devlet Başkanı'nın duraksayan seferi, kuvvetlerinin çıkmaza girmesi ve Ukraynalılara avantaj sağlaması anlamına geliyordu.
Şi ve Putin'in çok fazla ortak noktası var, en azından yüzeysel olarak. Her ikisi de (az çok kibar ve açık bir şekilde) 21. yüzyılın hızla değişen zorluklarıyla başa çıkmanın zayıf ve pratik olmayan bir yolu olarak demokrasiyi reddediyor. (Faşistler ve Naziler hemen hemen aynı argümanı bir asırdan daha önce, çürümüş demokrasilerin modasının geçtiğini ve 20. yüzyılın modern sertliklerinden kurtulamayacaklarını düşündüklerinde kullandı.)
Putin ve Şi'nin ikisi de rövanşist tipte milliyetçi. Tıpkı Putin'in SSCB ve Çarlık Rusya'sının coğrafi kapsamını yeniden inşa etmek istemesi gibi, Çin de Makao, Hong Kong, Müslüman Sincan, Tibet ve Tayvan'ı Pekin suretinde sağlamlaştırarak kalıba dökmek istiyor.
Her ikisi de insan haklarını ve Batı'daki ilerici "aşırı duyarcı (woke)" değerleri küçümsüyor (Putin, "cinsiyet akışkanlığına" karşı özel bir korku besliyor). Özellikle Nazi Almanyası ve Japon İmparatorluğu'nun insanlık dışı işgalleri ve ABD'nin Soğuk Savaş'taki düşmanlığı gibi geçmişteki Batı müdahaleleri hakkında belirli bir (anlaşılabilir) paranoya ve aşağılık hissi duyan uluslara liderlik ediyorlar. Ancak ABD'ye uzun vadeli ve dostça yaklaşan Çin, Amerika'nın kendisine sırtını döndüğünü ve hoşgörülü, uzlaşmacı politikasını tersine çevirdiğini fark ettiğinde daha çok yakınlaştılar.
Trump epey tutarsız bir şekilde (Rusların kendisinin seçilmesini sağlamak için yaptıkları her şeye rağmen) her ikisinden de düşman yarattı ve birbirini izleyen Amerikalı ve Çinli liderlerin inşa ettiği onlarca yıllık iyi niyeti mahvetti. Çin'i ve liderlerini aşağıladı, "Çin virüsü " ifadesiyle onları koronavirüsten sorumlu tuttu, ticaret savaşı başlattı, Hong Kong'da ve Müslüman Uygur halkına karşı yapılan gerçek insan hakları ihlallerinden alaycı bir şekilde faydalandı ve tıpkı Japonların daha önce yaptığı gibi Çinlilerin bazı şeylerde Amerika'dan daha iyi olduğu basit gerçeğini kabul etmeyi reddetti.
Kim Jong-un veya Robert Mugabe gibi halklarına kötü yabancılar yüzünden yiyecek olmadığını söyleyen diktatörlere benzer biçimde Trump da Çin'i ve küreselleşmeyi Amerika'nın kendi başarısızlıkları için günah keçisi olarak kullandı. Çin'i kapitalizmi ve küreselleşmeyi benimsemeye, Dünya Ticaret Örgütü'ne katılmaya ve yuanı dönüştürülebilir ve takas edilebilir hale getirmeye teşvik eden Amerikalılar, onları çok başarılı oldukları için azarlamaya başladı. Amerika'nın geri çevirdiği Çin, arkadaş bulmak için gözünü dışarı çevirdi ve Rusya buna açık bir şekilde istekliydi.
Bu asla gerçekleşmemeliydi. Çin ve Rusya düşman olmalıydı ve son 60 yılın çoğunda öyleydiler. Soğuk Savaş'ın en büyük ve hayırlı muammalarından biri, komünist Çin ve komünist SSCB'nin ideolojik yakınlıklarına rağmen temelde neden anlaşamadıklarıydı. Amerikan teknolojik ve endüstriyel hegemonyasının olduğu bir çağda bile birlikte çok daha büyük bir etkiyle uyum içinde hareket edebilirlerdi. Ne de olsa komünist devletlerdi. Yapmadılar çünkü eskiden beri güç için çekişen rakiplerdi ve bir dereceye kadar hâlâ öyleler. Bu nedenle bölünmelerine epey sahte bir ideolojik kılıf uydurdular: Çin-Sovyet Ayrılığı. Görünürde ayrışma dünya komünist devrimini ilerletmeye kimin layık olduğu, Marx, Engels ve Lenin'in geleneğini en iyi kimin temsil ettiğiyle ilgiliydi... Mao mu, Kremlin mi?
Sovyetler Birliği destekli 1949 Çin Devrimi'nden sonra, iki devlet ruh eşiydi ve Çin'in iç savaştan ve Japon yönetiminin dehşetinden kurtulduğu göz önüne alındığında Mao, Stalin'i büyük ortak olarak kabul etmişti. Sovyetler Birliği, Marksizm-Leninizm'in bekçisi nükleer bir güçtü ve bizzat Koba (Stalin'in lakabı, -çn.) V.I. Lenin'in mirasının varisi olarak (veya propagandanın iddia ettiği üzere) seçildi. İki nedenden dolayı bu durum uzun sürmedi. Rus tarafında, Stalin'in nihai halefi Nikita Kruşçev (şaşırtıcı biçimde Ukraynalıydı) ilk başta tereddütle ve gizlice bir Stalinsizleştirme süreci başlattı ve Stalin'in gulaglarını, tasfiyelerini ve "kişi kültünü" kınadı.
1961'e gelindiğinde geçmişle bağın koparılması kamuya açıldı ve Çinliler aynı fikirde değildi. Resmi olarak Stalin'e sadık kaldılar ve böylece kendilerini meşru komünistler saydılar ve Kruşçevcileri revizyonist ve sapkın olarak gördüler. Çin'le ittifak için başlangıçta sadece Arnavutluk gönüllü olsa da (Romanya da bir miktar sempati duyuyordu) komünist partilere ve gerilla hareketlerine rehberlik için dünya çapında rekabet ettiler.
Gerçekte büyük Çin-Sovyet komünist ittifakının çöküşü Mao'nun egosu, Rusların patronluk taslayan tutumu ve bir kırılma noktası olarak Rusya'nın Çin'e nükleer teknoloji ve sırlarına dair tam olarak güvenmeyi reddetmesiyle ilgiliydi. Bu, 1961'deki Çin-Sovyet ayrışmasıydı ve Batı için geniş kapsamlı ve avantajlı sonuçları vardı.
Ayrışmadan sonra Çinliler tıpkı Amerikalıların yaptığı gibi Rusya'yla kendi paralel Soğuk Savaşlarına girişti. Çin-Sovyet ilişkileri o kadar kötüleşti ki 1969'da ikili belirsiz bir sınır anlaşmazlığı yüzünden birbirlerine Amerika'yı alarma geçirecek kadar ateş ediyor ve neredeyse savaşa giriyordu. Bunun dolaylı sonucu Henry Kissinger ve Richard Nixon'ın gölge diplomasisi ve Nixon'ın 1972'de Çin'e yaptığı tarihi geziydi (Amerika'nın hâlâ "Kızıl Çin"i tanımayı reddettiği ve Tayvan açıklarındaki milliyetçi ayrılıkçı rejimi tüm ulusun meşru hükümeti olarak resmen onurlandırdığı bir dönemde).
Nixon, Çinlilere kur yapmanın ve Rusya'ya düşmanlıklarından faydalanmanın çok zor olmayacağını fark etti ve bu yüzden tüm enerjisini buraya verdi. 1972 ziyaretine ilişkin resmi bir not ve Çin Başbakanı Çu Enlay'la yapılan görüşme aşağıdaki gibiydi:
Çu'yla yapılan görüşmelerde Nixon, Çin için genel bir güvenlik garantisi anlamına gelen şeyi de yaptı. Güney Asya krizi sırasında 'Sovyetler Birliği'ni Çin'e saldırmaya karşı uyarmaya' hazır olduğunu kaydetti. Nixon daha da ileri giderek, 'Sovyetler Birliği'nin Çin'e yönelik herhangi bir saldırgan eyleme kalkışmasına ABD'nin karşı çıkacağını' ilan etti.
Nixon'dan Obama'ya kadar her ABD başkanı, Çin'le daha yakın bir ortaklık kurmayı ve onu Rusya'yla birbirine düşürmeyi kendisine görev edindi. Çin'in yükselen süper gücü kesin olarak Amerikan kampındaydı.
Ancak daha yakın yıllarda Trump'ın tırmandırdığı ve Joe Biden'ın çok az hafiflettiği Amerikan düşmanlığı, onarılamaz bir şekilde olmasa da Çin-Amerikan ilişkisine zarar verdi.
Çin resmi olarak ABD için bir ortak olmaktan çıkıp bir tehdit haline geldi. Çin'in 5G ve nükleer enerji gibi önemli altyapıları kontrol etmesine karşı temkinli davranmakta olduğu gibi bu duruş kendisini Birleşik Krallık ve başka yerlerde de gösterdi. Haklı ya da değil bu, filizlenen bir Çin-Rus ittifakı şeklinde daha tehlikeli bir tehdit yarattı. Çok uzak olmayan bir geçmişte rubleyi desteklemek şöyle dursun, Rusya'ya insansız hava araçları gibi yüksek teknolojili araçlar tedarik etmek Pekin için düşünülemezdi. Dünya barışını baltalayan ve Putin'i cesaretlendiren şey tam olarak bu olabilir.
2000'lerde ilişkilerini normalleştirmeye başlayan Çin ve Rusya, 1950'lerden bu yana herhangi bir noktada olduğundan daha yakın. Rusya'yla Çin arasındaki 2001 tarihli İyi Komşuluk ve Dostça İşbirliği Antlaşması hem sıradan hem de son derece önemliydi. Bu, iki devlet arasındaki tarihin ilk eşitlik antlaşmasıydı. Batı boynuzlanıyordu...
Fotoğraflarla dünyadan haberler
Fotoğraflarla dünyadan haberler
-
1/303 Ekim 2023 - Tayland polisi, başkent Bangkok'taki lüks bir alışveriş merkezinde meydana gelen silahlı saldırıda bir Çin yurttaşını öldürdüğünden ve 5 kişiyi de ağır yaraladığından şüphelenilen genç bir silahlı saldırganı tutukladı. Bu, son yıllarda ülkeyi sarsan en sansasyonel silahlı şiddet olayıydı. Bangkok'un kalabalık ticaret merkezinde büyük bir alışveriş ve eğlence mekanı olan Siam Paragon alışveriş merkezinde silah seslerinin duyulmasının ardından aralarında çocukların da bulunduğu yüzlerce kişinin çığlık atarak sokaklara fırladığı görüldü. Yetkililer toplamda 6 kişinin yaralandığını açıkladı (AFP/Tayland Kraliyet Polisi Merkezi Soruşturma Bürosu)
-
2/302 Ekim 2023 - Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın bugün New York'ta görülecek dolandırıcılık davası öncesinde, New York Yüksek Mahkemesi civarında Trump karşıtı pankartlar taşıyan protestocular slogan atıyor. Belgede tahrifat ve sigorta dolandırıcılığı dahil 6 yasal suçlama yöneltilen Trump hakkındaki dava, bugünkü jürisiz duruşmada karara bağlanacak. Eski ABD Başkanı, New York Başsavcısı Letitia James'in yönelttiği suçlamaları reddederken, suçlamalarının tutarlı olduğuna hükmeden Yargıç Arthur Engoron'un kendisine "adaletsiz, dengesiz ve gaddarca" davrandığını da söylüyor. Hakkında açılan cinsel taciz ve vergi dolandırıcılığı gibi diğer davaların duruşmalarına çoğunlukla katılmayan Trump, itibarını korumak adına bugünkü duruşmaya katılacağını açıkladı. 2024'te yapılacak ABD başkanlık seçiminde Cumhuriyetçi Parti'nin adaylık yarışını önde götüren Trump, hüküm giyse de yarıştan çekilmeyeceğini daha önce birkaç kez söylemişti (Brittainy Newman/AP)
-
3/301 Ekim 2023 - Polonya'nın başkenti Varşova'nın şehir merkezinde, muhalefetin düzenlediği yürüyüşte göstericiler pankartlar tutuyor. Polonya'nın en büyük muhalefet partisi Sivil Platform'un (PO) lideri ve eski Başbakan Donald Tusk, 15 Ekim'deki genel seçimler öncesinde muhafazakar hükümete karşı çıkmak üzere halkı sokağa çağırdı. "1 Milyon Kalbin Yürüyüşü" denen etkinlik için Varşova'nın merkezinde "yüzbinlerce" göstericinin toplandığını söyleyen Tusk, bugünkü yürüyüşün yeniden doğuşun sembolü olduğunu belirtti. Ellerinde Avrupa Birliği ve Polonya bayraklarıyla yürüyen yurttaşlar değişim, demokrasi ve hukuk çağrısında bulundu (Wojtek Radwanski/AFP)
-
4/3030 Eylül 2023 - Irak'ın Musul kentindeki bir düğün salonunda çıkan yangında hayatını kaybedenler anısına, Erbil'deki Mart Shmoni kilisesinde düzenlenen anma töreninde mumlar yakıldı. Musul'un Hamdaniye ilçesindeki kalabalık bir düğün salonunda çıkan yangında 93 kişinin öldüğü, 100 kişinin de yaralandığı bildirilmişti. Yetkililer, yangının muhtemelen kapalı mekanda atılan havai fişeklerden çıktığını söylerken, düğün salonunun sahibinin Erbil'de yakalandığı aktarılmıştı. Irak İçişleri Bakanlığı'nın, aralarında salonun sahibinin de bulunduğu çok sayıda kişi hakkında tutuklama emri çıkardığı belirtilmişti (Safin Hamid/AFP)
-
5/3029 Eylül 2023 - İşgal altındaki Batı Şeria'da yer alan Kafr Kaddum kasabasında, İsrail'in Filistin topraklarına el koymasına karşı düzenlenen gösterinin ardından İsrail güçleriyle Filistinli göstericiler arasında çıkan çatışmalarda bir protestocu lastik yakıyor. Önceki günlerde İsrail'in, işgal altındaki Batı Şeria'nın güneyinde Filistinlilere ait 193 dönüm araziye el koyduğu belirtilmişti. Ayrıca Mescid-i Aksa'ya düzenelenen baskınlar nedeniyle Filistinliler, yaklaşık iki haftadır protestolar düzenliyor. 17 Eylül'de İsrail polisi, Filistinlilerin Mescid-i Aksa’ya ulaşmasını engellerken aynı zamanda yüzlerce yerleşimcinin buraya baskın düzenlemesine izin vermişti. Göstericiler eylemler sırasında zaman zaman İsrail tarafına yanan balonlar gönderirken, İsrail ise protestolara Hamas'a ait mevzilere hava saldırısı düzenleyerek karşılık veriyor (Jaafar Ashtiyeh/AFP)
-
6/3028 Eylül 2023 - Yunanistan'ın Volos şehri yakınlarındaki Agria kasabasında meydana gelen sel felaketinin ardından bir kişi selden zarar görmüş bir arabanın yanından geçiyor. Bir aydan kısa süre içinde gerçekleşen ikinci güçlü fırtına Tesalya bölgesinde, başta Volos olmak üzere Pilio, Larisa ve Farsala'da evler, iş yerleri, tarım arazileri ve yolların sular altında kalmasına yol açtı. Birçok yol heyelan sonucu trafiğe kapanırken, bazı araçlar çamura gömüldü. Yunanistan'da eylül başında yaşanan sel nedeniyle 17 kişinin hayatını kaybettiği bildirilmişti (Petros Giannakouris/AP)
-
7/3027 Eylül 2023 - Irak'taki bir düğün salonunda çıkan ölümcül yangında hayatını kaybedenlerin cenaze töreninde, yakınları yas tutuyor. Musul'a bağlı Hamdaniye ilçesindeki bir düğün salonunda çıkan yangın sonucu 93 kişinin öldüğü, 100 kişininse yaralandığı bildirildi. Hayatını kaybedenler için bugün toplu cenaze töreni düzenlendi. Irak İçişleri Bakanı Abdulemir eş-Şammari, düğün salonunda güvenlik prosedürlerine uyulmadığını ve yangına havai fişeklerin yol açtığını belirtti. Şammari sorumlular hakkında soruşturma başlatıldığını da aktardı. Yangının ardından ülkede üç günlük yas ilan edilmişti (Abdullah Rashid/Reuters)
-
8/3025 Eylül 2023 - Ermenistan Dışişleri Bakanlığı Kayıt Merkezi'ne giden bir mülteci, sınırı geçtikten sonra Kornidzor sınır bölgesi yakınlarında bekleyen araç kuyruğunun yanından geçiyor. Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'da geçen hafta düzenlediği askeri operasyonun ardından bölgeyi terk eden ilk mülteci grubunun 24 Eylül 2023'te Ermenistan'a girdiği aktarıldı. Ermenistan, bölgede kalmak istemeyen 120 bin kişilik yerel nüfusu kabul etmeye hazır olduğunu ifade ediyor. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ise Karabağ'da gerçekleştirilen operasyonla ülkenin egemenliğinin tam olarak sağlandığını belirtiyor (Alain Jocard/AFP)
-
9/3024 Eylül 2023 - Çin'in doğusundaki Cıciang eyaletinin Hangzhou kentinde düzenlenen 2022 Asya Oyunları'nda Erkekler Flöre Eskrim müsabakasının bireysel yarı finalinde Hong Konglu Cheung Ka Long, Japon Takahiro Shikine (sağda) karşısında yarışıyor. Geçen yıl Kovid-19 salgını nedeniyle ertelenen 19. Asya Oyunları, dün düzenlenen açılış töreniyle resmen başladı. Asya federasyonlarına bağlı 45 ülke ve bölgeden yaklaşık 12 bin sporcunun 40 dalda mücadele edeceği organizasyon, 8 Ekim'de sona erecek (Wang Zhao/AFP)
-
10/3023 Eylül 2023 - Gazze Şeridi'nin güneyindeki Refah şehrinin doğusunda, İsrail-Gazze sınırı yakınlarında Filistinli göstericilerle İsrail güvenlik güçleri arasında çıkan çatışmalar sırasında bir bomba patlıyor. Gazze'deki Filistinlilerin, Yahudilerin Mescid-i Aksa baskınını protesto için düzenlediği gösteriler 7. gününde devam ederken, İsrail güçleri Filistinlileri dağıtmaya çalıştı. Filistinli göstericilere ateş açılması sonucu 4 kişinin yaralandığı bildirildi. Daha sonra İsrail ordusu, Gazze Şeridi'nin kuzeyinde yer alan Hamas'a ait askeri bir noktayı bombaladığını açıkladı (Said Khatib/AFP)
-
11/3022 Eylül 2023 - Belediye çalışanları Hindistan'ın Chennai şehrindeki bir bölgeyi dezenfekte ederken, sivrisinek kaynaklı hastalıklar hakkında farkındalık yaratmak isteyen bir kişi boynuna plastik şişeler takıyor. İnsanlara sivrisineklerden bulaşan hastalıklar Asya'da endişelere yol açarken, Bangladeş'te dang hummasından bu yıl 778 kişi hayatını kaybetti. Hayvanlardan bulaşan başka bir virüs olan Nipah da Hindistan'ın güneybatısındaki Kerala'da son haftalarda 6 kişiye bulaştı, 2 kişininse ölümüne yol açtı (R. Satish Babu/ AFP)
-
12/3021 Eylül 2023 - Japonya'nın başkenti Tokyo'nun doğusunda yer alan Çiba prefektörlüğünde düzenlenen Tokyo Game Show'da, Japon oyun şirketi Capcom'un Resident Evil 4 diye de bilinen Biohazard 4 oyununda bir katılımcı (sağda) "savaşıyor". Çiba prefektörlüğündeki Makuhari Messe Salonu'nda bugün başlayan video oyun fuarı Tokyo Game Show'a bu yıl 40'tan fazla ülkeden 800'e yakın üretici şirketin katılması bekleniyor. Yeni sezon ürün ve cihazlarının tanıtımının yapılacağı fuar ilk iki gün uluslararası basın ve oyun sektörü temsilcilerine, 23 ve 24 Eylül tarihlerindeyse halka açılacak. 1996'dan beri düzenlenen ve dünyanın en büyük video oyun fuarlarından biri kabul edilen Tokyo Game Show'un bu yıl yaklaşık 200 bin ziyaretçiyi ağırlaması bekleniyor (Richard A. Brooks/AFP)
-
13/3020 Eylül 2023 - Libya'da binlerce kişinin ölümüne yol açan fırtına ve sellerden sonra Derne kentinde oluşan görüntü. Libya'nın doğusunu vuran sel felaketinden en çok etkilenen Derne kentinde enkaz altındaki cesetlerin çürümeye başlaması ve kanalizasyon suyunun içme suyuna karışması salgın hastalık tehdidini gün geçtikçe artırıyor (Esam Omran Al-fetori/Reuters)
-
14/3019 Eylül 2023 - Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun New York'taki genel merkezinde gerçekleştirilen 78. dönemine katıldı. Devletlerin liderleri ve hükümetlerin temsilcileri Rusya'nın Ukrayna'yı istilası, hayat pahalılığı krizi, iklim acil durumunun kötüleşmesi ve yapay zeka gibi yeni teknolojilerin muhtemel tehlikeleri dahil küresel krizleri konuşmak için bir araya geldi (Kena Betancur/AFP)
-
15/3018 Eylül 2023 - Almanya'nın başkenti Berlin'de iklim acil durumuna dikkat çekmek için kendisini yola yapıştıran bir çevre aktivistinin elinde asfalt parçası var. Letzte Generation (Son Kuşak) adlı çevreci örgüt, iklim kriziyle mücadelede siyasi eylem çağrısında bulunarak bir haftalık direniş başlattı. Örgüt, fosil yakıtların kullanımının durdurulması talebiyle bugün Berlin'de çeşitli eylemler düzenledi. Yoğun saatlerde kendilerini yollara yapıştıran aktivistler, kent genelinde trafiğin aksamasına neden oldu. Polis 21 eyleme müdahale ettiğini açıklarken, gözaltına alınan protestocular daha sonra serbest bırakıldı (Odd Andersen/AFP)
-
16/3017 Eylül 2023 - Sudan'ın başkenti Hartum'daki Greater Nile Petroleum adlı petrol şirketinin kulesinde çıkan yangında alevler yükseliyor. Düzenli orduyla paramiliter Hızlı Destek Güçleri (RSF) arasında yoğunlaşan çatışmalarda başkentin merkezinde yer alan, kilit önemdeki birçok bina ateşe verildi. Silahlı Çatışmaların Konumlanması ve Olay Veri Projesi (ACLED) adlı sivil toplum kuruluşunun tahminlerine göre, ordunun başındaki General Abdülfettah Burhan'la "Hemeti" diye bilinen yardımcısı General Muhammed Hamdan Dagalo arasında 15 Nisan'da patlak veren çatışmalar sonucu yaklaşık 7 bin 500 kişi hayatını kaybetti (AFP)
-
17/3016 Eylül 2023 - Hindistan'ın güneyindeki Kerala eyaletinde sağlık çalışanları, Nipah virüsünün semptomlarını gösteren bir hastayı devlet hastanesindeki karantina koğuşuna götürüyor. Hindistan Tıbbi Araştırma Konseyi Genel Müdürü, ülkede Nipah virüsü kaynaklı viral enfeksiyondan ölüm oranının Kovid-19'a kıyasla çok daha yüksek olduğunu belirtti. Nipah virüsü ilk olarak 1998'de Malezya ve Singapur'daki domuz çiftçileri arasında görülen bir salgın sırasında tespit edilmişti. Virüs, enfekte yarasa ve domuzların vücut sıvılarıyla temas yoluyla doğrudan insanlara bulaşabilmekte ve insandan insana geçtiği bilinen bazı vakalar da var (AFP)
-
18/3015 Eylül 2023 - Eski Küba Devlet Başkanı Raul Castro (ortada), Küba Devlet Başkanı Miguel Diaz (sağda) ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres (solda), Havana'da gerçekleştirilen G77+Çin zirvesi için verilen toplu fotoğrafta. Küresel nüfusun yüzde 80'ini temsil eden, gelişmekte olan ve yükselen ülkelerden oluşan G77+Çin grubu, "dünyada yeni ekonomik düzeni" tanıtmak için bugün Küba'da toplandı. Öte yandan bu adımların kutuplaştırmayı artıracağı endişesini dile getirenler de var (Yamil Lage/AFP)
-
19/3014 Eylül 2023 - İtalya'nın Lampedusa adasında bir göçmen, tutulduğu yerden çıkarken böyle görüntülendi. Ocaktan beri Kuzey Afrika'dan İtalya'ya botla gelen göçmenlerin sayısı 124 bine yaklaştı ve bu rakam geçen yılın aynı döneminde 65 bin 500'dü. Söz konusu adaya son 36 saatte 6 binden fazla göçmen gelmesiyle birlikte belediye meclisi adada acil durum ilan etti. Göç karşıtı görüşleriyle bilinen Başbakan Yardımcısı ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Matteo Salvini, "Lampedusa'daki yaşananlar Avrupa adına başarısızlıktır" derken, çok sayıda göçmen teknesinin arkasında "organize bir suç sistemi" olduğuna inandığını dile getirdi (Alessandro Serrano/AFP)
-
20/3013 Eylül 2023 - Libya'yı vuran fırtına ve selin ardından Derne kentinin genel görünümü. 10 Eylül'de Libya'nın doğusunu vuran "Daniel" fırtınasının Bingazi, Beyda, Merc, Suse ve Derne'de yol açtığı sel sonucu 6 binden fazla kişi hayatını kaybetti, binlerce kişiyse kayıp. Derne kentinde hayatını kaybeden 2 binden fazla kişi bugün toprağa verilirken, 1100'ünün kimliği tespit edilemedi. Kentte henüz bildirilmeyen kayıplara ek olaraksa 2 bin kişi hakkında resmi kayıp başvurusu yapıldığı aktarıldı (Esam Omran Al-Fetori/Reuters)
-
21/3012 Eylül 2023 - Rusya Doğal Kaynaklar ve Çevre Bakanı Alexander Kozlov, Kuzey Kore'nin lideri Kim Jong-un'u Primorskiy Krayı'ndaki Khasan Tren İstasyonu'nda karşıladı. Kim Jong-un, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le görüşecek ve ABD, bu görüşmenin Moskova'nın Ukrayna'ya gerçekleştirdiği saldırıyı destekleyecek bir silah anlaşmasıyla sonuçlanabileceği uyarısını yaptı (Rusya Çevre Bakanlığı/AFP)
-
22/3011 Eylül 2023 - ABD'nin New York şehrindeki Dünya Ticaret Merkezi'ne düzenlenen 11 Eylül terör saldırısının 22. yıldönümü sebebiyle, 11 Eylül Anma Parkı'ndaki anıt havuzuna Amerikan bayrakları ve çiçekler kondu. 11 Eylül 2001'de Dünya Ticaret Merkezi'nin "İkiz Kuleler" diye anılan binalarına ve Pentagon merkezine düzenlenen saldırılar sonucu 2 bin 977 kişi ve 19 saldırgan hayatını kaybetti. ABD tarihinin en büyük terör saldırısı olan bu olayın üstünden 22 yıl geçmişken, hayatını kaybedenlerin yakınları ve mağdurların açtığı davaların çoğunun hâlâ bir sonuca bağlanamaması tepki çekiyor. Yıkılan kulelerin yerine inşa edilen anıt parktaki iki havuzda, saldırıda hayatını kaybedenlerin isimleri yer alıyor (Bryan R. Smith/AFP)
-
23/3010 Eylül 2023 - Lübnan'ın güneyindeki liman kenti Sayda yakınlarında yer alan Filistin mülteci kampı Ayn el-Helva'da Fetih hareketi üyeleriyle diğer Filistinli gruplar arasında çıkan çatışmalar sırasında kamptan dumanlar yükseliyor. 55 bine yakın mültecinin yaşadığı Ayn el-Helva'daki gruplar, üç gün süren ve en az 5 kişinin ölümüne yol açan çatışmaların ardından pazar günü ateşkese uyacaklarını açıkladı. İki taraf arasındaki ateşkes dün sabah saatlerinde bozulmuştu. Çatışma yüzlerce aileyi yerinden ederken Sayda kenti yakınlarında çadırlar kurulmuştu (Bilal Hüseyin/AP)
-
24/309 Eylül 2023 - Fas'ın El-Havuz ilinde gerçekleşen 6,8 büyüklüğündeki depremin sebep olduğu can kaybı sayısı bini geçti. ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu, 18,5 km derinlikte gerçekleşen depremin merkez üssünün Marakeş'in 71 km güneybatısındaki Yüksek Atlas Dağları olduğunu açıkladı. Fas İçişleri Bakanlığı, onlarca yıldır ülkeyi vuran en şiddetli depremde yaralananlardan 721 kişinin durumunun kritik olduğunu duyurdu (Fadel Senna/AFP)
-
25/308 Eylül 2023 - Yunanistan'ın Kardiçe kentinin yakınlarındaki Palamas köyü sular altında kaldı. 24 saatte bir yıllık yağış alan bölgede kurtarma ekipleri onlarca köylüye ulaşmaya çalıştı. Yetkililer Yunanistan genelinde son iki günde 800'den fazla kişinin kurtarıldığını, 6 kişininse hayatını kaybettiğini açıkladı (Angelos Tzortzinis/AFP)
-
26/307 Eylül 2023 - Brezilya Hava Kuvvetleri'nin Hava Gösterisi Birliği, başkent Brasilia'da Bağımsızlık Günü etkinlikleri kapsamında performans sergiledi. Her yıl düzenlenen etkinliğe tahminen 30 bin kişi katılırken 3 binden fazla asker geçit töreninde boy gösterdi. Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, geçit töreni öncesinde Brezilyalıları ortak hedefler etrafında birleşmeye çağırdı (Evaristo Sa/AFP)
-
27/306 Eylül 2023 - Bulgaristan'ın Karadeniz kıyılarında, Tsarevo kasabasının yakınlarında gerçekleşen şiddetli sellerden sonra, Burgaz kentini Türkiye sınırına bağlayan köprü büyük hasar aldı. Bulgar polisi şiddetli yağmurlar ve sel sonucu hayatını kaybedenlerin sayısının üçe ulaştığını açıkladı. 4 Eylülden beri süren sağanak ve gök gürültülü fırtınalar nehirlerin taşmasına, köprülerin hasar almasına ve 100'den fazla kişinin tahliye edilmesine sebep oldu (Nikolay Doychinov/AFP)
-
28/305 Eylül 2023 -Almanya Başbakanı Olaf Scholz, meclisteki bütçe görüşmelerinin ilk gününe siyah göz bandıyla katıldı. Hafta sonu koşu yaparken kaza geçirmesi sonucu yaralanan Scholz, olay sonrasında kamuoyuyla paylaştığı ilk fotoğrafta "Hazırlayacağınız mimleri görmek için sabırsızlanıyorum" demişti (Markus Schreiber/AP)
-
29/304 Eylül 2023 - Kenya’nın başkenti Nairobi’de bugün başlayan ve 6 Eylül’e kadar sürecek Afrika İklim Zirvesi öncesinde, iklim aktivistleri protesto gösterisi düzenledi. Afrika ülkelerinin liderleri, bakanlar, BM temsilcileri ve özel sektörün katılımıyla kıta tarihindeki “en büyük çevre buluşması” olarak tanımlanan zirve, özellikle iklim değişikliğinin Afrika’daki insan hareketliliği üzerindeki artan etkilerine yoğunlaşması planlanıyor. Öte yandan pek çok Afrikalı iklim aktivisti; zirvenin iklim değişikliğinin finansmanıyla ilgili yaklaşımlarının Batılı ülkelerin önceliklerini gözettiğini ve Afrika’nın çıkarlarını göz ardı ettiğini söylüyor. Power Shift Africa adlı sivil toplum kuruluşundan Mohamed Adow, “Afrika’nın kendi sırtından zengin olan ülkelerden gelecek fonlara ihtiyacı var” diyor. Nairobi’de toplanan 500 kadar iklim aktivisti “İklim Finansmanı Şimdi”, “Küresel İklim Grevi” gibi sloganlar içeren pankartlar taşıyarak zirveye mesaj yolladı. (Suleiman Mbatiah / AFP)
-
30/302 Eylül 2023 - 80. Venedik Film Festivali sürerken bugün kırmızı halıda Kadın, Yaşam, Özgürlük yazılı tişörtler giyen ve pankart açan bir grup, İranlı kadınlara desteklerini gösterdi. 30 Ağustos'ta başlayan dünyanın en eski film festivali 9 Eylül'de son bulacak (Tiziana Fabi/AFP)
Trump yönetimindeki Amerika, Çin'le dostluğunu kaybetti ancak bu kaybı Rusya'yla yakınlaşma yoluyla dengeleyemedi. Rusya'nın Amerikan seçimlerine müdahalesine ve Trump'ın zaferine ve eski ABD Başkanı'nın Putin'e açıktan duyduğu hayranlığa ve bir zamanlar Rus otokratının gözüne girmek için ABD istihbaratını alenen ezip geçmesine rağmen Trump, Rusya'yla ortaklık kurmayı asla başaramadı.
Trump'ın, Biden'ın oğlu Hunter'a dair kamuoyu soruşturması talep ederken Ukrayna'ya askeri yardım paketini geciktirdiği de unutulmasın. Zelenski'ye şantaj yapması da Demokratları sindirmek için Trump'ın Ukrayna'yı kendi çıkarları için feda etmeye (ve Rusya'ya yardıma koşmaya) ne kadar istekli olduğunu gösterdi. Joe Biden her zaman Rusya'ya karşı daha temkinli davranacaktı ve Ukrayna istilası sonunda Rus-Amerikan ilişkilerini buzluğa attı.
Durumu en açık şekilde belirtmek gerekirse Amerika; Avrupa, Japonya ve diğer müttefiklerle bile aynı anda iki süper gücü birden dizginleyemez. ABD artık diğerlerine kıyasla tabiri caizse iki cephede savaşacak kadar güçlü değil. Bu, özgür dünyayı korunmasız bırakıyor. Belki bir gün Almanya'yla birleşmiş bir Avrupa, Amerika'nın dünyayı yeniden dörtgen olarak dengeleyebileceği kadar orantılı biçimde savunmaya harcama yapar, ancak bu biraz zaman alacak. Amerika şimdilik ağır bir yük taşıyor ve ABD seçmenleri, Putin'e öfkelenseler de ülke dışındaki karışıklıklardan bıktılar. Afganistan ve Irak'tan sonra, Romanya'nın veya Estonya'nın kaderi için Rusya'yla savaşırlar mı? İnsan merak ediyor.
Yine de ilan ettikleri şeylere rağmen yeni Çin-Rusya ittifakının sınırları var ve iyimserlik için nedenler mevcut. Putin, herhangi bir gururlu Rus milliyetçisinden daha fazla olmamak kaydıyla ekonomik, teknolojik ve askeri açıdan Çin'e bağımlı olmak istemiyor. İki ulusun 1950'lerde oynadığı öğretmen-öğrenci rollerinin tam tersi. Rusya belirtildiği gibi Çin'e hidrokarbon ve az bulunur hammaddeler tedarik edebilir ancak Amerika veya Avrupa'dan çok daha az önemli bir pazar. Çin, Putin'in Ukrayna'daki savaşını hoş karşılamadı ve BM'de mesafeli davrandı ve çekimser kaldı: Savaş ticaret için kötüydü. Her nasılsa şimdi Nixon ve Kissinger'ı taklit etme ve Amerika ve Rusya'yı birbirine düşürme sırası Çin'de.
Geçen gün Şi ve Biden arasında yapılan ve Biden'ın tekrar Tayvan'ın bağımsızlığına karşı olduğunu söylediği uzun telefon görüşmesinden sonra Çinlilerin "okuması" çarpıcı bir şekilde kendinden emin ve iddialıydı:
Ukrayna krizinin düğüm noktasını ele almak ve hem Rusya'nın hem de Ukrayna'nın güvenlik endişelerini hafifletmek için ABD ve NATO, Rusya'yla da diyaloğa girmeli.
Tıpkı Çin'in sanayi gücünü ve teknolojik becerisini Putin'e ne yapması gerektiğini söylemek için kullanabilmesi gibi Amerika'ya da ne yapması gerektiğini söyleyebilir. Elbette üç kutuplu bir dünyamız var ancak bu, uluslararası meselelerde itici güç olarak bir süper gücün ortaya çıktığı bir dünya.
Independent Türkçe için çeviren: Esra Güngör
Bu makale kaynağından aslına sadık kalınarak çevrilmiştir. İfade edilen görüşler Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independent