Spotlight, Çocuk Tacizleri ve Adalet
Yazar: Metin GÖNEN
Spotlight, bir kurmaca film olarak, Massachusetts Eyaletinin başkenti Boston’da yaşanmış ve yerel Boston Globe gazetesinde, 2002 yılının başında, haberi yapılmış olan cinsel taciz olaylarını senaryolaştırarak anlatıyor.[1]
Spotlight, sinematografik yapı olarak ise, bir polisiye filmin türsel özelliklerini taşıyor.
Spotlight, polisiye türdeki filmlerdeki gibi, dramatik durum olarak, seyircinin gözünde aydınlatılması gereken bir suça odaklanıyor. Spotlight, polisiye filmlerde olduğu gibi, bir suçu ortaya çıkarıp, hukukun önünde, toplumun ve seyircinin vicdanında yargılanmasını sağladığı soruşturma tarzı bir anlatım mekanizmasına sahip. Spotlight, bu suç ortamına ve anket tarzı anlatım mekanizmasına uyumlu temel tonun (tonality) gerilim olarak öne çıktığı, seyirciyi kaygılandıran bir sinematografik atmosfer içeriyor.
Yani…
Spotlight filminin anlattığı suç dünyasındaki dramatik gelişmeler, doruğa (hakikate) doğru ilerleyen aydınlatıcı bir soruşturma mekanizmasının merak uyandıran anlatım tarzıyla seyirciyi geren bir havada yapılandırılıyor.
Suffragette, Eşitlik ve Özgürlüğün Estetiği - I -
Yazar: Metin GÖNEN
“Yasalara saygı duymamı istiyorsanız,
saygıya değer yasalar yapılsın.”
Violet Miller
Suffragette, sinema tarihinde bir ilk film. Sinema tarihinde ilk kez bir film, Birleşik Krallık’ta kadınların oy hakkı için, 1903 yılında Emmeline Pankhurst (1858-1928) tarafından kurulan Women’s Social and Political Union (WSPU) adlı bir kadın hareketinin mücadelesini anlatıyor. Suffragette, öncelikle, oy hakkı için mücadele eden bütün bu kadınların cesaretine ve kararlığına bir saygı filmi. Suffragette, aynı zamanda, günümüzde benzer eşitlik ve özgürlük mücadelelerinin verilmesi gerekliliğini tüm dünyaya yeniden hatırlatan bir hafıza çalışması.
Sinema Neyi Anlatır -III- Hangi Senaryo?
Yazar: Metin GÖNEN
Efsanelerden, mitolojilerden, tragedyalardan, masallardan, romanlardan günümüzün filmlerine kadar anlatılan öyküsel içeriğin devasa çeşitliliğini, belli bir sayıdaki temel dramatik duruma indirmek mümkündür. Georges Polti, 1903 yılında yayınladığı kitabında bu sayıyı 36 temel dramatik durum olarak belirler.[1] Polti, kitabının başında Venedikli oyun yazarı Carlo Gozzi’den (1720-1806) söz ederek, bu çalışmayı ilk olarak onun yaptığını ve tüm anlatılan öyküsel içerikleri 36 temel dramatik durum olarak özetlediğini, belirtir. Ayrıca kitabının başında Goethe’den aktarım yaparak, Schiller’in Carlo Gozzi’nin belirlediği bu sayıyı arttırmak için çok uğraştığını, ama fazladan başka bir şey bulamadığının, altını çizer.
Sinema Neyi Anlatır -II- Hangi Anlatı?
Yazar: Metin GÖNEN
"Dil, açık seçik olmak için değil,
boyun eğmek ve boyun eğdirmek için oluşturuldu."
Gilles Deleuze & Felix Guattari (Mille Plateaux)
Sinema neyi anlatır sorusundaki, genel olarak “anlatma” eylemini düşünmek ve bu işlevi filmler bazında icra edilen bir yaratıcı öznellik içinde kavramak için, öncelikle üç noktayı ayırmak gerekir. Öykü (histoire-story), anlatılan belli olayların örgüsünü ve bunları belli bir ilişki içinde yaşayan karakterlerin eylemlerini ifade eden içeriktir. Öyküleme-anlatım (narration), bir öyküsel içeriği biçimlendirerek, onu ete kemiğe büründürüp, mevcuda getirip, yapılandıran anlatma eyleminin kendisidir. Öykü modu (récit) ise, içerik olarak bir öykünün bir anlatma eylemiyle birlikte aldığı özgün varoluş biçimidir.
Yani öykü, belli karakterlerin belli bir zaman ve mekân içinde birbirleriyle kurdukları belli ilişkiler ve etkileşimler içinde (aşk, intikam gibi) yaşadıkları olayların örgüsüdür. Öyküleme, bir anlatım odağı belirlemek, bir anlatıcı işlevi seçmek, olayların kronolojisini düzenlemek, anlatım sırasını oluşturmak, olayların anlatım zamanını ayarlamak, anlatım hızını kontrol etmek gibi bir öyküye belli bir varoluş yapısı, belli bir biçimlendirmeyle bir yaşam kazandıran anlatım operasyonlarıdır. Öykü modu ise, anlatılan bir içeriğin-öykünün belli bir anlatım eylemiyle tragedya, roman, tiyatro ya da film olarak aldığı özgün biçimdir. Yani aynı aşk öyküsü, anlatılan bir içerik (histoire) olarak, farklı öyküleme (narration) teknikleri kullanılarak öykülenip-anlatılarak (narration), bir tragedya, bir film, bir opera gibi farklı varoluş biçimleri verilerek (récit), farklı duyumsamalar, algılar, anlamlar ve fikirler yaratılarak var edilebilir.
Sinema Neyi Anlatır -I- Hangi Sinema?
Yazar: Metin GÖNEN
"Hakikat hiç bir zaman inanılabilecek olan değil, fakat her
zaman düşünülmek zorunda olandır."[1]
Gaston Bachelard
Sinema neyi anlatır, soru cümlesinde üç öge var. “Sinema”, “anlatım” ve ” anlatılan şey”. Sinema, anlatım eylemini gerçekleştiren bir aktif özne olarak görünüyor. Anlatım, sinema tarafından gerçekleştirilen bir eylemi ifade ediyor. Anlatılan şey de öznenin gerçekleştirdiği anlatım eyleminin içeriği (nesnesi) oluyor. Cümlede hem işlev olarak her şey yerli yerinde hem de sözcüklerin anlamı gayet açık duruyor. O halde, sinemanın ne anlattığı sorusuna hemen yanıt verilebilir. Sinema insanı anlatır, sinema yaşamı anlatır, tarzında bildik cümleler kurulabilir. Ya da sinema kendini anlatır gibi daha aykırı görünen hipotezler öne sürülebilir…
Oysa sinema neyi anlatır sorusuna, doğrudan anlatılan herhangi bir “içeriği” ifade eden bir yanıt vermeden önce, “sinema” ve “anlatı” sözcüklerinin neyi ifade ettiğini düşünmemiz, onları tanımlamamız gerekir.