Tanım
Halk arasında altını ıslatma problemi, tıp dilinde enürezis olarak geçer. Eğer altını ıslatma problemi gece gerçekleşiyorsa buna gece yatak ıslatma denir. Tıp dilinde gece yatak ıslatmaya enürezis noktürna (nocturnal enuresis) denir. Eliminasyon bozukluklarından en sık karşılaşılanıdır. Gün içinde altını ıslatma problemi ise diürnal enürezis (diurnal enuresis) olarak geçer. Bazı çocuklarda bu sorunlar birlikte görülebilir. Çocuklara enürezis teşhisi 5 yaşından önce konulmaz.
Enürezis sık rastlanılan bir çocukluk çağı problemidir. Araştırmalara göre 5 yaş altı erkek çocukların %7’sinde, kız çocukların ise %3’ünde enürezis görülmektedir. 10 yaşına gelindiğinde ise bu oranlar erkek çocuklarda %3’e, kız çocuklarda ise %2’ye düşer. Çoğu çocukta büyüdükçe problem ortadan kaybolur. 18 yaşındaki bireylerden erkeklerde %1, kızlarda ise %1’den az bir kısmında enürezis görülür.
Bulgu ve Belirtiler
En sık karşılaşılan belirtiler; tekrarlayan yatak ıslatma, iç çamaşırına idrar kaçırma, üç ay boyunca haftada en az iki kez altını ıslatma olarak gösterilebilir.
Sebepler
Enürezis sebepleri arasında bir çok etken bulunmaktadır. Altını ıslatma problemi istemsiz olabileceği gibi istemli de gerçekleşebilir.
İstemsiz altına kaçırma problemi sebepleri arasında; küçük mesane (idrar torbası), geçmeyen idrar yolu enfeksiyonları, aşırı stres ve tuvalet eğitiminde gelişimsel gecikme gibi nedenler sayılabilir.
İstemli enürezis ise zihinsel bozukluklarla ilişkili olabilir. Zihinsel bozukluklar içerisinde davranış bozuklukları ve anksiyete gibi duygusal bozukluklar vardır. Enürezis sorunu ailesel geçiş özelliği de göstermektedir. Yani bireyler bu durumu aile bireylerinden kalıtmış olabilirler. Genelde baba tarafından çocuğa geçirilir. Bir başka neden olarak, erken başlanılan tuvalet eğitimi gösterilebilir. Enürezis sorunu olan çocuklar genelde, mesaneleri dolduğunda veya idrara sıkıştıklarında derin uykudan uyanamayan çocuklar olarak tanımlanırlar.
Tanı
Tanıda ilk yapılması gereken, hastadan öykü alınması ve fizik muayene yapılmasıdır. Fizik muayenede inkontinansı (idrar tutamama) hastalığını dışlamak gerekir. İdrar analizi, kan değerleri, kan şekeri ölçümü, kanda hormonlara bakılması ve böbrek fonksiyonları açısından laboratuvar testleri yapılabilir. İnkontinansa yol açan bazı durumlar arasında; diyabet (şeker hastalığı), idrar yolu enfeksiyonları, idrar yollarının fonksiyonel veya yapısal bozuklukları bulunmaktadır.
Enürezis durumu, bir takım ilaçların yan etkisi olarak da karşımıza çıkabilir. Davranışta değişiklikler yaratan, bilinç bulanıklığına sebep olan ilaçlarda rastlanılan bir etkidir. Fiziksel (organik) bir sebep bulunamaz ise çocuktaki bu altını ıslatma problemine enürezis tanısı konulabilir.
Tedavi
Hafif enürezis olgularında tedaviye gerek olmayabilir, çünkü çoğu çocukta bu durum, çocuğun yaşı ilerledikçe kendiliğinde düzelir. Tedaviye başlama kararını almak güçtür çünkü çocuğun bu problemi ne zaman kendi kendine aşacağı bilinemez. Tedavi kararını almakta bazı şartlar aranmaktadır. Örneğin enürezis, çocukta kendine güven sorunu yaşatıyorsa veya arkadaşlarının evinde kalmaktan çekiniyorsa, bu durumda çocuğun yararı göz önünde bulundurularak tedavi planlanır. Enürezis tedavisi, davranışsal tedaviyi de içinde barındırır. Davranışsal tedavinin etkinliği %75’dir ve şunları içerir: Yatak ıslatma alarmları (çocuk yatağını ıslatmaya başladığı anda çocuğu uyandırır, en etkin yöntemdir, problemin geri dönmesi olasılığı %5-10’dur), mesane eğitimi (tuvalete belirli aralıklarda giderek ve aralığı giderek genişleterek mesanenin kontrolünün sağlanması, bu aynı zamanda mesane hacmini de artırır, mesane kası egzersize yanıt verir).
Tedavide çok ihtiyaç olduğunda (sorun çocuğun hayatını ciddi anlamda etkiliyorsa) ilaçlar da kullanılabilir ancak genelde 6 yaş altında çocuklarda ilaç kullanılmaz. İdrar oluşumunu azaltan ilaçlar ve mesane hacmini artıran ilaçlar kullanılabilir. Desmopressin asetat idrar oluşumunu azaltan bir ilaçtır. Bunun yanı sıra antidepresan ilaçlar da enürezis tedavisinde etkilidir.
İlaçlar kesildiğinde enürezis devam eder. Çocuklar için ilaç tercihi yapılırken yan etkileri ve maliyeti de göz önünde bulundurulmalıdır. İlaçlar, davranışsal tedaviye başlamadan önce çocuğun gündelik hayatını yoluna sokmakta kullanılabilir.