Collins Dictionary’nin 2022 için yılın kelimesi “ permacrisis ”. Övgüler devam ederken, Collins Learning’in genel müdürü Alex Beecroft, bunun “2022’nin birçok insan için gerçekten ne kadar korkunç olduğunu oldukça kısa ve öz bir şekilde özetliyor” dedi.
En yaygın olarak “kalıcı” ve “kriz” kelimelerinin bir birleşimi olarak anlaşılan kelime, bir süredir kullanılmaktadır. Nisan 2021’de, Avrupa’daki politika analistleri bunu , içinde yaşadığımız çağın tanımı olarak gördüler . Britanya’daki bazıları kaçınılmaz olarak o dönemin doğuşunu Brexit’e bağlıyor . Diğerleri pandemiye işaret ediyor . Yine de diğerleri için , sözcüğü vazgeçilmez kılan Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliydi. Yazar David Shariatmadari’nin dediği gibi :
“Permacrisis”, köşede ne gibi yeni dehşetlerin olabileceğini kasvetli bir şekilde merak ederken, benzeri görülmemiş bir olaydan diğerine sendelemenin baş döndürücü hissini mükemmel bir şekilde somutlaştıran bir terimdir.
Bu, kriz kavramının şimdiye kadar tanımlanma biçiminden bir değişimi temsil ediyor. Bununla birlikte, kelimenin felsefi köklerine inmek, bir krizin mutlaka korkunç olmadığını, ancak uzun vadede gerekli ve faydalı bir düzeltici olduğunu kanıtlayabilir.
İlerlemek için gerektiği kadar kriz
Filozoflar uzun zamandır bir krizi, bir bireyi veya grubu bir an için düşünceli bir eleştiriye – acil bir endişe konusuyla ilgili olarak yeni bir yolun çizildiği bir noktaya – zorlayan bir durum olarak tanımladılar . Bu tanım , yaşam veya ölüm, zafer veya yenilgi olarak ikiye ayrılan tıbbi veya politik bir fırsat anını tanımlayan antik Yunanca κρίσις veya krisis teriminden kaynaklanmaktadır.
Bununla birlikte, tarih filozofu Reinhart Koselleck’in modern felsefede gösterdiği gibi, antik Yunan kriz kavramının anlamsal bir değişime uğradığını gösterir. Geçmişin geleceğe geçişini hızlandıran karşıt güçler arasındaki bir çelişkiyi ifade etmek için anlamı kökten değişir.
Bu, Karl Marx’ın kapitalizmi krizle dolu bir ekonomik sistem olarak tanımlamasında görülebilir . Marx , üretim güçlerini, emeğini ve makinelerini ehlileştirmeye çalışırken, bu sistemin aşırı üretim krizlerine neden olduğunu ileri sürer: eşdeğer bir taleple karşılanamayan arz fazlalığı. Bu krizler, 20. yüzyılın en iyi örneği refah devletinin yaratılması olan kültürel, sosyal ve politik yenilik fırsatlarını teşvik eder.
“Kriz”, Amerikalı filozof Thomas Kuhn’un bilim tarihine yaklaşımında da benzer şekilde tanımlanır. Kuhn , modern araştırmalardaki ilerlemeyi, mevcut bilimsel paradigmalar içindeki krizler tarafından yönlendirildiği görüşündedir. 20. yüzyıl fiziğinde Newtoncu paradigmadan Einsteincı paradigmalara aşamalı geçiş, onun düşüncesini en net şekilde göstermektedir.
Her iki durumda da, “kriz” ilerleme fikriyle – hatta idealiyle – bağlantılıdır. Marx, kâr oranı düşme eğiliminde olduğundan, kapitalizmin nihai bir krizle karşılaşacağına ve bunun komünizmin ortaya çıkmasına yol açacağına inanıyordu: tamamen yeni ve en önemlisi, daha iyi bir sosyo-politik durum.
“ Permacrisis ” bu anlayışın çağdaş tersini temsil eder. Bu, Marx’ın insanlık tarihinin nihai bir krize yol açacağı fikrine benzer, ancak daha fazla ilerleme fikrini engeller. Daha iyi bir şeye yol açmak yerine, statik ve kalıcı olarak zor bir durumu ifade eder.
‘İnsanlık artık birbirine kenetlenen sistemler ağı içinde bulunduğundan, bu sistemlerden herhangi birindeki herhangi bir kriz, diğerlerinde bir krize yol açacaktır. UPI | Alamy
Yeni bir gerçekçilik
Bu kalıcı kriz kavramının kökleri, bir krizin sonucunu tahmin edemeyeceğimiz kadar karmaşık hale gelebileceğini iddia eden çağdaş sistem teorisinde yatmaktadır. Bu bağlamda, Fransız filozof Edgar Morin, 2008 tarihli Karmaşıklık Üzerine adlı kitabında, insanlığın artık birbirine kenetlenen sistemler ağı içinde yaşadığını ve bu sistemlerden herhangi birindeki herhangi bir krizin diğerlerinde bir krize yol açacağını savunuyor.
Morin, bu durumu tanımlamak için “polikriz” kelimesini kullanır. Tarihçi Adam Tooze’nin kriz ve felaket konulu çalışmasında da kullanılan bir fikirdir. Tooze’nin yakın zamanda belirttiği gibi , dünyanın şu anda karşı karşıya olduğu sorunların -çatışma ve iklim krizinden pandemi ve yükselen enflasyona kadar- katıksız birikimi göz önüne alındığında, “ bütün, parçaların toplamından bile daha tehlikelidir”. Birbirine bağlı mikro sistemler, sürekli kısalan pozitif geri besleme döngüleri nedeniyle, daha geniş makrosistemde çok hızlı bir şekilde krizleri, hatta felaketleri tetikleyebilir.
Bunu bir adım daha ileri götürerek, “polycrisis”ten “permacrisis”e geçiş, artık krizlerimizi çözülemeyen, ancak yönetilebilen durumlar olarak gördüğümüzü ima ediyor. Gerçekten de, “permakrisis”, zor bir durumu, diğer taraftan çıkmak için hızlandırma kararının çok daha kötü bir riski riske attığını ileri sürer.
Truss yönetiminin İngiltere’deki son ölümünü ele alalım . Bir ekonomik krizi çözme kararı , yalnızca kendi kendini yenilgiye uğratan bir siyasi krizi yükseltti – bu da daha sonra orijinal ekonomik krizi çok hızlı bir şekilde daha da ağırlaştırdı .
Kalıcı kriz, yalnızca ilerlemeye olan inancın kaybını değil, aynı zamanda insanların başa çıkabilecekleri ve başarabilecekleri şeylerle ilgili yeni bir gerçekçiliğe de işaret eder. Krizlerimiz o kadar karmaşık ve köklü hale geldi ki, onları anlama kapasitemizi aşabilirler. Bunları çözmeye yönelik herhangi bir karar, işleri daha da kötüleştirme riskini taşır. Böylece can sıkıcı bir sonuçla karşı karşıyayız. Krizlerimiz artık sorun değil. Onlar inatçı bir gerçektir.