Transkript
1 Kitapçýk 2: Sivil Toplum-Dünya da Barýþý Yeniden Tesis Etmek Kýbrýs Sivil Toplumunu Güçlendirme Programý Uluslararasý Sivil Toplum Forumu Haziran 2008
2 Barisi tesis etmek Forumdaki barýþ tesis etmekle ilgili seanslar bizi Güney Afrika'dan Kuzey Ýrlanda'ya ve Kýbrýs'taki iki toplumlu çabalara götürdü. Ýnsanlarýn zorluklar ve acýlarla dolu konular üstünde çalýþýrken yaþadýklarý etkileyici ve ilham verici hikayelerini dinledik. Kuzey Ýrlanda'dan Trevor Ringland ve Dave Cullen'ýn ifade ettiði gibi bir arada yaþamak zorundayýz. Þimdi bir arada barýþ içinde mi düþmanca mý yaþayacaðýmýza karar verebiliriz. Kuzey Ýrlanda Barýþ Oyuncularýnýn bizzat yaþadýðý, insaný duygulandýran hikayesini ABD'deki Tufts Üniversitesi'nden Profesör Diana Chigas barýþý tesis etmede sivil toplumun yeri baðlamýnda aktardý. Dr. Bulent Kanol (Management Centre) ve Dr. Maria Hadjipavlou (Kýbrýs Üniversitesi) 1970lerden bu yana Kýbrýs'taki barýþ çabalarý ile ilgili araþtýrma bulgularýný tartýþtý. Tartýþma bu bulgularý günümüze taþýmalarý, ve katýlýmcýlarýn önümüzdeki bu fýrsat penceresinden yola çýkarak STÖlerinin nasýl ileriye gidebileceklerine dair pek çok yararlý öneride bulunduklarý bir tartýþma seansý ile son buldu. Halen devam eden iki toplumlu toplantýlar hakkýnda bilgi almak için adresine ulaþmakdan çekinmeyiniz. Lefkoþa'nýn eski belediye baþkanlarý Mustafa Akýncý ve Lellos Dimitriades Ada Çapýnda Ýþbirliði dalýnda 2008 Sivil Toplum Ödülünü verdi. 16 sýradýþý örgütün Kýbrýs'ta yaptýklarý çalýþmalardan ötürü ödül aldýðý 2008 Sivil Toplum Örgütleri Ödül Törenine iyimser bir hava hakimdi. Sivil toplum Kuzey Ýrlanda'da insanlarý bir araya getirmek Kuzey Ýrlanda'da insanlar arasýnda duvarlar var komþularýn birbirilerine þiddet yaþatmasýný engellemek için gözle görülür beton duvarlar ancak ayný zamanda aþamayacaklarýný bildikleri görünmez duvarlar yýlýnda Ýrlanda'nýn Ýrlanda Cumhuriyeti ve Kuzey Ýrlanda olarak bölünmesinden bu yana Kuzey Ýrlanda'da çatýþma olmuþtur bazen bombalarla Ýngiliz askerlerine karþý savaþarak bazen de iç savaþ derecesinde siviller arasýnda þiddetli çatýþmalar. Ýngiliz Protestanlarý sömürgeci olarak gören Katolikler, Kuzey Ýrlanda'yý Ýngiltere'nin bir parçasý olarak gören Protestanlarla çatýþýyor. Geliþigüzel bombalama ve ateþ açma, 'öteki' bölgeye giren insanlara düzenlenen saldýrýlar, kýþkýrtýcý yürüyüþ ve gösteriler çok gergin ve mutsuz bir ortam yarattý. 1997'de bir barýþ süreci baþlatýlmýþ olmasýna raðmen 3600 insanýn öldüðünü ve çok daha fazlasýnýn yaralandýðýný unutmak kolay deðil. Bu kadar acý ve yýkýmdan sonra insanlar bölünmüþ bir Ýrlanda'da yaþayýp nasýl umutlu olabilir? Kuzey Ýrlanda'nýn yetiþkin insanlarý acý ve nefret dolu bir dünyada büyüdü. Ama çocuklarý için farklý bir dünya görmek istiyorlar. PeacePlayers International'ýn konuþmacýlarýndan biri olan Trevor Ringland anne ve babasý ile kýz kardeþini bir IRA bombasýnýn öldürdüðü 11 yaþýndaki bir erkek çocuðunu anlatýyor. O bombalamaya misilleme olarak Katolik bir birahaneye açýlan ateþ sonucunda daha çok insan öldü. Birahaneye açýlan ateþte ölen kurbanlardan birinin de küçük kardeþi erkek bir çocuktu. Trevor için hiç unutamadýðý an 1996'da adada barýþý desteklemek amacýyla Ýrlandalý bir rugby takýmýyla dünyanýn en iyi oyuncularýndan oluþan bir rugby takýmý arasýnda düzenlenen maçta yaþandý. Çatýþma içindeki bir toplumda yaþananlarýn altýný çizmek için maça bu iki erkek çocuðu da geldi, ve Katoliklerle Protestanlardan oluþan 30,000 kiþi de destek için oradaydý. Çocuklarýn baþýna gelenler orada toplanan insanlarýn gelecekte adada bu türden bir felaketi engellemek için daha iyi iliþkiler kurmalarý gerektiðine dair bir meydan okumaydý. 'Çok zarar verdik, burada çok acý var. Ama gelecekte meydana gelebilecek acýlarý þu anda engelleyebiliriz. Kendimiz için yeni tanýmlar yaratmalýyýz. Bizim Ýrlanda geleneðimiz Ýngiliz geleneðini ve Ýngiliz geleneði de Ýrlanda geleneðini kabullenmeli. Kabullenmeyi düþünmeliyiz, çatýþmalar ve þiddete yol açan dýþlamayý deðil. Ben Ulsterliyim (Ýrlanda adasýndaki dört eyaletten biri), Ýrlandalýyým ve Ýngilizim ve ikisi birbirinin yerini alabilir. Avrupalýyým ve bu parçalarýmdan herhangi birine hakaret eden kiþi bana hakaret etmiþ sayýlýr.'
3 PeacePlayers Kuzey Ýrlanda'dan Trevor Ringland ve Dave Cullen etkileyici sunumlarýndan önce. Küçük Bir Adým Trevor genç kuþaklara çatýþmayý deðil barýþý aktarmayý hedefleyen Küçük Bir Adým kampanyasýnýn bir parçasý. Ana fikir diðer toplumla kaynaþmak için insanlarý bir adým atmaya teþvik etmek. Dostlar edinirseniz düþmanlarý yok edersiniz'. Bütün mesele kendi hayatýnýzla ilgili sorumluluk üstlenip bir adým atmak, bir engeli yýkmak. Bu büyük bir adým da olabilir, küçük de ama herkes bir þeyler yaparsa bundan kuvvet doðar. Çatýþma süresince baþkalarý onu yýkmaya çalýþýrken toplumu ayakta tutmaya çalýþan binlerce insan vardý. Büyük olduðu kadar çoðu zaman göz ardý edilen çabalarýyla toplumumuzu bir iç savaþta parçalanmamasýna yardýmcý olan Küçük Bir Adým kampanyasýnda iþ, eðitim, spor, sanat dünyasýndan ve gönüllü örgütlerden insanlar görev alýyor. Hepside kendilerini sýradan insanlarýn bakýþ açýlarýndan yola çýkarak ortak bir geleceði kurmaya adamýþlar. Bunun yanýnda etkin olarak ortak bir geleceði desteklemesi için hükümet nezdinde lobicilik faaliyetleri de yapýyorlar. David ve ben sorunlu zamanlarýn çocuklarýyýz. Geçmiþi unutmalý ve çocuklarýmýzýn geleceðini kirletmemeliyiz. Nelson Mandela barýþý dostlarýnýzla deðil, düþmanlarýnýzla yaparsýnýz demiþti. Kuzey Ýrlanda'da dostlarýmýz olmasý gereken insanlarla barýþ yapmamýz gerektiðine inanýyorum ötekilerle ise, bir uzlaþý saðlayarak, nefretle dolu olanlarýn iliþkilerinize yön vermelerine izin verememeye çalýþýrsýnýz. Babasý polis memuru ve kendisi de Protestan olan Trevor, Katolik Dave Cullen'la birlikte Kuzey Ýrlanda'da PeacePlayers International'da gönüllü olarak çalýþýyor. Dave Batý Belfast'ýn kötü bir mahallesinde geçen çocukluðunu, babasýnýn 1970lerin baþýnda olaylarda öldürülmesini, annesinin aileyi geçindirmek için verdiði mücadeleyi, bulaþtýðý kavgalarý anlattý, ki bunlarýn biri sonucunda hastanede aðýr yaralý olarak yattý. Babasý Cumhuriyetçi olduðu için polis ve Ýngiliz Ordusu ailesini taciz etti. Basketbol siyasi çaðrýþýmlarý olmayan bir Amerikan oyunu olduðu için üniversitede basketbol oynamak Dave'in baskýlardan biraz kurtulmasýný saðlamýþ. 2002de Sean ve Brendan Tuohey kardeþler tarafýndan kurulan PeacePlayers International 'birlikte oynayan çocuklar birlikte yaþamayý öðrenebilir' düþüncesi üstüne kurulmuþ. Yetenek ve tutkularýný, Amerika'daki baðlantýlarý ile de birleþtirerek Katoliklerle Protestanlar arasýndaki sorunlarýn çözümüne yardýmcý olmak amacýyla Ýrlanda için kullanabileceklerini fark ettiler. PeacePlayers birlikte oynayýn, birlikte yaþayýn Bugün Dave her iki toplumdan çocuk ve gençlerin karýþýk takýmlarda basketbol oynadýðý PeacePlayers'de gönüllü çalýþtýrýcýlýk yapýyor. PeacePlayers'ýn Belfast'taki ilk etkinlikleri ayný bölgedeki iki okuldan gelen çocuklarla baþladý. Okullar ayný sokakta olmasýna raðmen çocuklar daha önce hiç tanýþmamýþtý. Þiddetin patlak vereceði korkusuyla yetkililer çocuklarý birbirlerinden uzak tutmuþlardý ve hatta ayný anda okula gelmelerini engellemek için dersleri farklý saatlerde baþlatýyorlardý. Bazý ebeveynler PeacePlayers'ýn ilk maçýna çocuklarýnýn katýlmasýna izin vermedi. Çocuklar ilk maç için spor salonuna ayrý otobüslerde götürüldü. Ýlk maçta her þey yolunda gidip birlikte oynayýp maç içinde de birbirleriyle konuþmaya baþlayýnca bir sonraki maça giderken otobüslere birlikte bindiler. O çocuklar duvarlarý aþýp birbirleriyle bir bað kurmuþlardý. Dave anlatmaya devam ediyor: 'PeacePlayers International, Kuzey Ýrlanda bana ayrý düþmüþ toplumlarda büyürken öðrendiðinizden daha iyi bir yaþam olduðunu öðretti. Yolun karþý tarafýnda yaþayanlardan nefret etmek zorunda deðilsiniz. Onlar da týpký bizim gibi ailelerini seven insanlar.' Dave ailesine yaptýklarýndan ötürü polisten ve Ýngiliz ordusundan hala nefret ettiðini itiraf ediyor.
4 Ancak öfkesini benzer koþullarda yaþayan çocuklarý daha iyi bir geleceðe hazýrlamak için kullanýyor. Dave Protestan bir mahalleye taþýnýp çocuklarýný Belfast'taki birkaç karýþýk okuldan birine göndermesine raðmen ailesi hala kimliklerini komþularýndan gizlemek zorunda kalýyor. Dave Kuzey Ýrlanda'daki olaylarýn yakýn zamanda bitecek gibi görünmediðinde ýsrar ediyor. Ama devam eden sorunlarýn varlýðý onlarla ilgilenmek ve bizzat çözmek için iyi bir sebep. ABD'deki Tufts Üniversitesinde Profesör olan Diana Chigas CDA Ortak Öðrenme Projeleri Merkezi'ndeki 'Barýþ Üstüne Düþünmek' projesinin yöneticilerinden biri. Proje Balkanlar, Orta Afrika, Sri Lanka, Endonezya, Kuzey Ýrlanda, Güney Afrika, Burundi ve Kýbrýs gibi yerlerde barýþý tesis etmede sivil toplumun rolünü araþtýrmak için 'iþbirlikçi öðrenme' yaklaþýmýný uyguluyor. Deneyimlerimizi belli bir çerçeveye oturtmak Diana konuþmasýna sivil toplum kavramýný tartýþmaya açarak baþladý. Sivil toplum pek çok örgüt ve derneði barýndýrýr. kamu yararýna STÖler, sendikalar, kiliseler, ticaret odalarý Uluslararasý baðlantýlarý olan bir sivil toplum yerel STÖlerden (genellikle toplum-bazlý örgütler olarak anýlýrlar) çok farklýdýr yerel STÖlerin coðrafi eriþimi ikisinin arasýnda bir yerdedir. Kalkýnma yardýmý sektörü çerçevesinde 'proje toplumu'ndan söz edebiliriz. Bu örgütler sadece birbiri ardýna projeler gerçekleþtirmek için var olup alabildikleri her türlü projeyi alarak var olmalarý için gerekli geniþ vizyondan yoksundurlar. Sivil toplumun barýþa olan katkýsýný ölçmek zordur. Barýþ tesis etme programlarýnýn çoðu yapbozun (genellikle küçük) bir parçasýný etkilemeye yönelik ayrý ayrý çabalardýr ve her þeyi yapabilecek tek bir proje yoktur. Uygulayýcýlar genellikle þöyle der: 'Bütün bu farklý etkinliklerimizin zaman içerisinde toptan bir sonuç vereceðine inanmak zorundayým.' Küçük adýmlar bir araya gelip deðiþim için nasýl hareket gücü yaratabilir? Diana sivil toplumun barýþý tesis etme çabalarýnýn barýþ etkisini nasýl geliþtirebileceði üzerine iþbirlikçi bir çaba çerçevesinde tüm dünyada çatýþma konusu üstüne çalýþan 200'den fazla ajans ve pek çok bireyin yer aldýðý Barýþ Üstüne Düþünmek (Reflecting Peace Practice) projesinin bulgularýný sundu. Bireysel / kiþisel Sosyopolitik Daha çok insan Kilit konumda insan RPP pek çok barýþ eylemcisinin farklý düzeyde çalýþmasýna ve her düzeyde iyi programlar uygulamasýna raðmen bu çoklu çabalarýn semeresini tam olarak göremediðimizi ortaya koydu. Pek çok farklý barýþ giriþiminin bir durum üzerinde nasýl toplam bir etkisi olabilir? Programlarýn daha geniþ kapsamda barýþ üzerindeki etkisini geliþtirmek için programlarý tasarlarken mikro ve makro düzeyleri nasýl birleþtirebiliriz? Daha fazla bilgi ve belge indirebilmek için RRP Matrisi: program stratejilerini incelemek için bir araç (Diana Chigas'ýn sunumundan bir þema) Ýnsanlarla konuþun, insanlarý da iþin içine katýn Sivil toplum barýþý tek baþýna tesis edemez. Sivil toplum barýþa katkýda bulunan pek çok etkinlikte rol alýr ancak süreçteki tek oyuncu deðildir. Bir barýþ sürecinin pek çok düzeyde eþzamanlý ilerlemeye ihtiyacý vardýr sosyal, siyasi ve yapýsal. Ayrýca yönetimden ve aralarýnda sivil toplumun da bulunduðu pek çok oyuncudan desteðe ihtiyacý vardýr.
5 Sivil toplum aktörleri diðer ilgili insanlara yaklaþarak barýþa ulaþmaya çalýþýrlar: barýþ vatandaþlarýn katýlýmý olmadan tesis edilemez. Burada iki önemli yaklaþým var: 'daha çok sayýda' insaný veya 'kilit konumdaki' insanlarý iþin içine iki düzeyde katmak: bireysel ve sosyo-politik. Bu sayfa 4deki þemada anlatýlmaktadýr. Kilit konumdaki insanlar giriþimin baþarýsý için önem (ancak barýþý tesis etme projesi üzerindeki etkileri olumlu da olabilir olumsuz da) arz eden kiþilerdir. Öte yandan katýlýmý artýrarak barýþ sürecini sahiplenmeyi yaygýnlaþtýrmak önemlidir. Bu dahil edilme barýþ sürecinin halka ait olduðu duygusunu geliþtirmek etkinlikler gerçekleþtirmek ve onlarýn baþarýsýndan daha önemlidir. Kuzey Ýrlanda'da halkýn yaklaþýk %65'i barýþ sürecinin bir parçasý olmuþtu. Güney Afrikada barýþ komiteleri kurulmuþ ve barýþ denemeleri televizyondan yayýnlanmýþtý. Böylelikle insanlar 'hedef' olmaktan çýkýp 'oyuncu' olmaya dönüþmüþ ve barýþ için bir þeyler yapabileceklerini düþünmeye baþladýlar. Baþarýlý barýþ tesisi için hem daha çok kilit konumdaki insaný ve daha çok sayýda insaný sürece dahil etmek gereklidir biri olmadan öteki etkisizdir. Aþaðýdaki sivil toplum rolleri barýþ çabalarýnýn 'birikmesine' yardýmcý olur: Ýletiþim sürecin dýþýnda kalmýþ taraflarý masada bir araya getirerek, halkla iletiþim kurarak, zorlu konularda diyalog yolunu açarak. Makedonya'da birbirine tamamen zýt siyasi partilerden kadýn politikacýlarý kadýn sorunlarýna yardýmcý olmalarý amacýyla bir araya getirmek diyalog gerçekleþtirmeye iyi bir örnekti. Sürecin sahiplenilmesini yaygýnlaþtýrmak Sosyalleþme ve köprü kurmak tepki veren bir çevre yaratmak 'Bozguncularýn' 'bozmasýný' engellemek. Ancak akýlda tutulmasý gereken uyarýlar var: Sivil toplumun katýlýmý bütün insanlarýn katýlýmý ile ayný þey deðildir. Sivil toplum her zaman etnik veya siyasi olarak dengeli deðildir. Yerel STÖler, parasal desteði hükümetler tarafýndan mali olarak desteklenen daha büyük uluslararasý STÖlerden alýyor olabilir. Bu paranýn nasýl harcanacaðý yerel STÖlerin her zaman öncelikli konusu olmayabilir. Baðýmsýz bir vizyon oluþturup onu korumak ve para destekçinizle müzakere edecek cesarete sahip olmak zor olabilir ama bu, baðýmsýz sivil toplumun temel özelliklerinden biridir. Baðýmsýz sivil toplum ayrýca barýþ tesis etmekle ayný þey deðildir: sivil toplum ile barýþ süreçleri arasýnda bir bað olmasý gerekir. Bazen STÖlerin barýþ sürecine yardýmcý olabilmesi için özerk olmasý gerekmez hükümetinizle birlikte çalýþýrken lehinde söyleyebileceðiniz þeyler aleyhte söyleyeceklerinizden çok daha fazla olabilir. Demokrasiyi desteklerken sivil toplumlarýn ayný zamanda çatýþmayý körüklemesi mümkündür. Örneðin baðýmsýz medya hem barýþý hem de þiddeti destekleyebilir. Bunlarýn iþe yaradýðýný biliyoruz: Strateji ile analiz arasýnda bir baðlantý kurmak gerekir. Barýþ tesis etme programlarýnýn çoðunun hedeften þaþtýðý için etkisiz olduðunu biliyoruz: durumu yeterince tahlil edip stratejilerini buna göre geliþtirmiyorlar. Bazý baðlantýlar kurmamýz gerekiyor: 1.ci yol (resmi süreçler) ve 2.ci yol (vatandaþlarýn süreçleri) arasýnda 'Kilit konumdaki' insanlarla 'daha çok sayýda' insanla özellikle de 'ulaþýlmasý zor olan' insanlarla. Bireysel çalýþmalardan daha büyük ölçekli sosyo-politik çalýþmalar arasýnda. Önemli konumdaki kilit konumdaki kiþilerin barýþ için çalýþmaya baþladýðý durumlarda iþe yarar.
6 Kilit konumdaki insanlarýn kiþisel olanla sosyo-politik olan arasýnda bir bað oluþturmasý yani barýþ tesis etmeyi kiþisel çerçeveden çýkarýp halka aktarmak için kullanýlabilecek yöntemlerden bazýlarý: Halk arasinda baris dilini kullanmak Profesyonel veya siyasi bir kimlikle karsi tarafa ilgi duydugunu göstermek Çesitli fikirlerin politikalarda, yapilarda ve anlasmalarda benimsenmesi için çalismalar yapmak Daha önce 'hiç akla gelmeyecek' fikirleri görüsme masasina getirmek Çatismanin kökenlerine ve körükleyicilerine hitap etmek için yapilari ve süreçleri degistirmek Insanlari yetkilendirmek 'hedefleri' 'oyunculara dönüstürmek. Yerel ve uluslararasi örgütler arasinda barisi tesis etmek için isbirligi Yerel STÖler barisi tesis etme çalismalarini sürdürmek için uluslararasi kuruluslar veya bagisçilarla çalisabilir. Bunun önemli yararlari olabildigi gibi olumsuz sonuçlarin ortaya çikma riski de var. Uluslararasi kuruluslarla isbirligi yapmak harika firsatlar yaratabilir: Önemli sorunlari ortaya koymak için genis bir alan Zit kutuplardaki insanlari bir araya getirmek için güvenli bir ortam Insanlarin korunmasi Daha çok katilim Baska ülkelerden karsilastirmali tecrübelerin ortaya konmasi STÖlerin kaynaklara erismesine yardimci olmak Soruna uluslararasi yandaslik destegi Ancak uluslararasi örgütlerle isbirligi uzun vadeli etkileri zayiflatabilir: STÖlerin hükümetlerle çalisma firsatlarini kisitlamak Strateji, parasal destekte vs. meydana gelen degisimler yerel çabalari ve hareket gücünü zayiflatabilir Yerel olarak en önemli öncelikleri gerçeklestirmeye çalismaktansa uluslararasi örgütler kendi önceliklerinin pesine düsebilir: parasal destek ve siyasi kisitlamalardan dolayi göreceli olarak kolay olan çalismalara parasal destek saglayabilirler, ama bu en önemli sorunlari çözmeyebilir. Nihayetinde çözüm, sonuçlariyla yasayacak olan insanlarin yararina olmalidir. Roelf Meyer: Güney Afrika'da baris Bugün Kibris'ta bir firsat penceresi olduguna samimiyetle inaniyorum. Trevor ve Dave'in Kuzey Irlanda ile ilgili söylediklerini teyit etmek istiyorum. Kuzey Irlandali liderler 1997 yilinda Güney Afrika'ya geldi. Ayni odada oturmaya hazir degillerdi. Nelson Mandela onlarla konusmaya geldiginde bile iki konusma yapmak zorunda kaldi. Bugün ortaya çikan sonucu görüyorsunuz kolay olmasa da bir baris süreci gerçeklesiyor. Bu adamlar Kuzey Irlanda'da neyi dogru olarak yapiyorlardi? Güney Afrika'da demokrasi sürecini 1990'da baslattik önce görüsmeler hakkinda konustuk, sonra görüsmelere geçtik; müzakereler hakkinda görüsmeler yaptik, sonra müzakerelere geçtik. Bunu ögrenmemistik sadece uyguladik.. Demokratik yönetim sorununu çözmeye çalismaya baslamamizdan bir kaç yil sonra siddet olaylari patlak vermeye basladi. O siralarda Güney Afrika'da asiri derecede siyasi siddet vardi (çok sükür son zamanlarda Kibris'ta hiç siddet olmadi) ile 1994 yillari arasinda bütün apartheid dönemindekinden daha çok sayida insan öldü. Siddet olaylari devam ederken baris hakkinda konusamazdik. Kim konusabilirdi? Konusabilecek bir tek kisi vardi: Baspiskopos Desmond Tutu. O, 'Sen, Mandela, de Klerk, bir araya gelin ve barisi nasil tesis edebilecegimizi konusun' diyebilirdi. Iste bu, sivil toplumun siyasetçileri isin içine nasil katabilecegine dair basarili bir modeldir.
7 Bir Cumartesi ögleden sonra Baspiskopos Desmond Tutu ile bir araya geldik. Güney Afrikali bir grup insan olarak ilk defa bir araya gelmistik. Üç ay sonra, 14 Eylül günü belge imzalanmisti Ulusal Baris Anlasmasi. Anlasma on bölümden olusuyordu her biri o sirada barisi tanimlamak için gerekli olan konulari ele aliyordu. Üç ay boyunca müzakere edildi. Güney Afrika'da barisçil bir çözüme dogru gidecek müzakerelerin baslangiciydi. Desmond Tutu ve diger liderler sivil toplumu, is dünyasinin ve siyasetin liderlerini bir araya getirdi. Üç tarafli bir anlasmaydi ve iste bu yüzden bu belge en etkin anlasmalardan biri oldu. Bugün burada UNDP-ACT için çalisan Jaco Cilliers bunu uygulamaya koyan genç eylemcilerden biriydi. En alt düzeylerde baris komiteleri vardi. Apartheid cephesinin uygulayicilari ile ve apartheid karsiti cephenin eylemcileri bir araya gelip oturduk. Engelleri kurumsal bir biçimde asip bes yil içinde Güney Afrika'da iyi örgütlenmis bir örgüt haline geldi. Anayasa üzerindeki müzakereler sürerken bu insanlar barisa göz kulak olurken de huzur içinde anayasayi müzakere ettik. 340 yýldan beridir Güney Afrika'da hüküm sürmüþ olan ýrk ayrýmcýlýðýna karþý, bölünmenin iki tarafýndan gelen etkileþimli, iþbirlikçi bir çabaydý. Irk ayrýmcýlýðýna göre oluþmuþ farklý bölgelerde yaþýyorduk. Kýbrýs gibi mi? Kýbrýs sorununun ýrkçýlýk sorunu olmadýðýný söyleyebilirsiniz. Size meydan okuyorum peki o halde nedir? 1997 yilinda Kibris'a ilk geldigimde Güney'den insanlarla konustum ve sonra da Kuzey'e geçmeyi basarip oradaki insanlarla da konustum. Her iki tarafin insanlari öteki taraftakinden düsman olarak bahsediyordu. Bazen daha da kötüydü birbirlerinden hayvan olarak söz ediyorlardi. Bence bu böyle kalmamali. Bu deðiþmeli. Bugün Kýbrýs için yeni bir baþlangýç zamaný olabilir. MC ve NGO Support Centre Yöneticileri Bülent Kanol ve Michalis Avraam, KSTGP konsorsiyumu olarak INTRAC'la Kibris'ta bir çözüme dogru iki-toplumlu çalismalar: tarihçe ve mevcut durum Dünya'da sivil toplumun barýþý tesis etme örneklerini dinledikten sonra, acaba Kýbrýs'ta durum nedir? Management Centre Direktörü Bülent Kanol, ve Kýbrýs Üniversitesi'nden (ve Barýþ Merkezi kurucu üyesi) Yrd. Doç. Maria Hadjipavlou, bu konu ile ilgili 2007 yýlýnda yaptýklarý çalýþma hakkýnda genel bir deðerlendirmede bulundu. Kýbrýs'ta çatýþma, çözüm çalýþmalarý ve barýþ tesis etme faaliyetlerinin uzun bir geçmiþi var. Amaçlarýndan bir tanesi her iki toplumdan insanlar arasýnda baðlantýlar oluþturup karþýlýklý bir anlayýþ oluþturmak ve böylelikle bir çözüm olmasý durumunda hazýr bir insan altyapýsý oluþturmaktý. etkin bir çalýþma yaptý. Sivil toplumun baris tesis etme girisimleri Kibris'ta 1960lardan beri yapilmakta. Kibris'ta baris tesis etme girisimlerinin büyük çogunlugu liderlerle garantör güçler (Yunanistan, Türkiye ve Ingiltere) arasinda gerçeklesmistir. Kibris Türk toplumunda 2004 yilinda Annan Plani'na yönelik halkoylamasi için kitlesel fikir beyanlarinin ortaya çikmasina kadar sivil toplumun rolü hep sinirli kalmisti. Yine de 1980lerden bu yana alt düzeylerde baris tesis etme çalismalari Kibris sivil toplumu içinde epey gerçeklesmisti. Genel anlamda sivil toplum baris tesis etme çalismalari 1.ci yolun müzakere biçiminde gerçeklesti. Siyasal havanin uygun oldugu durumlarda iki-toplumlu eylemciler 'kitleleri harekete geçirmek' için kisisel kapasitelerini daha genis kapsamli sivil toplum örgütlerine aktardilar. Daha büyük kamu sektörü sendikalari ve Ticaret Odasi barisi tesis etme amaciyla daha küçük, kamu yararina çalisan STÖlerle birlesince hareket güç kazandi. Kýbrýs Rum toplumunda ise Sivil Toplum: uzlasma ve baris tesis etmenin baslarinda aracilik yapti süreci gerçek anlamda etkileme asamasinda daha az etkindi yapisal olarak gevsek, daginik ve süreklilik arz etmeyen bir durumdaydi siyasal partiler ve diger siyasi güçlerle iliskilendiriliyordu.
8 Kýbrýs Türk sivil toplum hareketleri iki ana çatý altýnda örgütlenmiþti: 'Ortak vizyon' ve 'Bu memleket bizim' platformalarý; Ýç ekonomik ve siyasi meselelerdeki farklýlýklarýný bir kenara koymayý, 'Çözüm ve AB' pankartý altýnda güçlerini birleþtirmeyi, Annan Planý'na 'evet' denmesi için toplu gösteriler düzenlemeyi, Uzlaþmaz siyasal liderliði devirmek için gerekli gücü oluþturmayý baþardýlar. 2004deki Annan Planý halkoylamasý öncesinde Kýbrýslý Türk barýþ yanlýsý eylemciler lehte oy kullanýlmasýna yönelik kitlesel bir hareket gerçekleþtirmeyi baþardý ('daha çok insana ulaþmaya iyi bir örnek). Barýþ Üstüne Düþünmek projesi tarafýndan yayýnlanan araþtýrma makalesinde 2007 yýlýnda her iki toplumda yapýlan bir dizi görüþmeden elde edilen bulgulara yer verilmiþ. Görüþme yapýlanlar Kýbrýs Rum ve Kýbrýs Türk toplumunun önde gelenleri, barýþ eylemcileri ve siyasilerdi. Buna karþýn Kýbrýs Rum tarafýnda barýþ eylemcileri geniþ bir destek tabaný oluþturma çabalarýnda baþarýsýz oldu ve ayrýca faaliyetlerini 1.ci yolla (resmi süreçler) baðdaþtýrmakta baþarýsýz oldular. Sivil toplumun barýþ çabalarý yýllar boyunca güçlükler yaþarken siyasi mekanizma ve medya bu çabalara karþý çýkan çalýþmalar sergiliyordu. Genel olarak barýþý tesis etme çabalarý kendini bu iþe adamýþ ama ayrýca Ýngilizcesi iyi olan elit kiþiler entelektüel idealistler, tarafýndan yürütülen çalýþmalar olarak görülür. Bu insanlar kendi toplumlarýndan çok eleþtiri aldý katýlým büyük cesaret gerektirir. Araþtýrmacýlar; Kýbrýs'ta barýþ tesis etmeye yönelik yeni giriþimleri þöyle sýralýyor: Toplum içi çalýþýp çok-kültürlü bir toplumda güç paylaþýmý kültürünü geliþtirin Her iki toplumdan daha çok insanla barýþ tesis etme etkinliklerini açýk açýk tartýþýn Çözümün getireceði pratikteki iþleyiþleri ve yararlarý tartýþýn En alt düzeyde çalýþmalar yapýp insanlarýn para desteði yapacaðý ve kendilerine ait hissedebilecekleri kampanyalar gerçekleþtirin Kýbrýslýlar olarak birlikte mücadele edin ve müþterek yönlerinizin farkýna varýn Ortak bir plan oluþturmak için bir komite kurun ve bütün gruplarý bir araya getirin ne yapmalarýný söylemek için deðil, toplum içinde büyük bir hareket olduðunuzu fark etmek için Eðitimi siyasetten arýndýrýp eleþtirel düþünme ve karþýlýklý anlayýþýn olduðu bir kuruma dönüþtürün Daha az önyargýlý medyayý destekleyin. Kýbrýslýlarýn görüþleri, Kýbrýs meselesinin geçmiþini ve benzeri konular hakkýnda daha fazla edinmek için makaleyi indirebilirsiniz: Biz dinleyicilerin arasýnda olanlar için Kýbrýslýlarýn Kýbrýslýlar olarak bir arada yaþamak için yaptýklarý çok deðiþik çalýþmalarý dinlemek cesaret vericiydi. Uðraþmak zorunda kaldýklarý sorunlar ve baþarýsýzlýklarý dinlemek de oldukça etkileyiciydi. Kapanýþ sözleri Bülent Kanol'dan: Kýbrýs sorununun iþbirliði içinde çözülmesi gereken ortak bir sorun olduðunu ve iki toplum arasýnda birbirine baðýmlý bir iliþki olduðuna dair ortak bir zihniyet oluþturmamýz gerekiyor. Çatýþma çözümü eðitimi, farklý konularda çalýþan diyalog gruplarý, ortak projeleri destekleyen kurumlar için kapasite geliþimi için yapýlan programlarý sivil toplumun barýþý tesis edebilmesi için güçlendirilmeli ve STÖler yetkilendirilmeli. Bu yeni bir siyasal iki-toplumlu kültür ve hareketin yanýnda hem toplumsal düzeyde hem de 1. Yol düzeyinde elden ele dolaþtýrýlabilecek politika belgeleri yaratacaktýr. Barýþý tesis etmeye yönelik çalýþan bütün gruplarýn ve baðýmsýz düþünen bireylerin bir araya gelip çalýþma fýrsatý yakalayabileceði üçüncü bir alan yaratmamýz gerekiyor. Çabalar barýþ sürecine yön verenlerin daha çok sivil toplum olmasý ve siyasi liderliðin daha az hakimiyeti altýnda olmasýna yönelik olmalý. Ýþte tam da bu yol ayrýmýnda, iki-toplumlu barýþ eylemcileri, yýllar boyunca bölünmenin iki tarafýnda edindikleri tecrübe ve becerilerle ve kurduklarý gerekli aðlarla önemli bir rol oynayabilirler. Bu, ancak Kýbrýs'ta barýþ ve istikrarýn sadece bölge için deðil bütün insanlýðýn güvenlik ve esenliði açýsýndan da büyük bir fark yaratacaðýna inanan uluslararasý toplumun ve ilgili örgütlerinin saðlam stratejik desteði ve teþviki ile mümkün olabilir. Uluslararasý Sivil Toplum Forumu, INTRAC, NGO Support Centre (STÖ Destek Merkezi) ve Management Centre (Yöneticilik Merkezi) ortaklýðýnda gerçekleþtirilen Kýbrýs Sivil Toplumunu Güçlendirme Programýnýn bir parçasýydý. Kitapçýk hakkýnda daha fazla bilgi edinmek için INTRAC Proje Yöneticisi Linda Lönnqvist ile temasa geçebilirsiniz: