2
MÜHENDİSLİK KÖKENİ Mühendis sözcüğünün İngilizce karşılığı olan "engineer" sözcüğü "to engine" fiil kökünden gelir. "Engine" ve ingenious sözlükleri yaratmak (to create) anlamına gelen latince "ingenerate" kökünden türetilmişlerdir.
3
MÜHENDİSLİK KÖKENİ Burada "yaratmak" örneği ve nesnesi olmaksızın bir şeyi yoktan var etmek anlamında değildir. Vardan var etmek anlamındadır.
4
MÜHENDİSLİK KÖKENİ Eski İngilizce de "engine" fiili icat etmek anlamına geliyordu. "Engine" kavramı Latince kökünden gelen "yaratmak”, İngilizce de kazandığı icat etmek anlamlarını birlikte içerir. Dolayısıyla eski mühendisler, "engineers" yeni şeyler icat etmiş yaratıcı kişilerdi.
5
MÜHENDİSLİK KÖKENİ İngilizce "engine" sözcüğü isim olarak; motor, makine veya lokomotif anlamına gelir. İngilizce konuşan ülkelerde mühendisin (engineer) yaratıcı olması yetmez, aynı zamanda trenleri kullanması, elektrik santrallerini çalıştırması ve uçakları uçurması da gerekir şeklinde anlaşılmıştır.
6
MÜHENDİSLİK KÖKENİ Türkçe'de kullandığımız mühendis terimi, başlangıçta çizmek ve zamanla ölçü almak anlamına gelen, Farsça, “Andaahten” veya “Andazidan” fiil kökünden geliyor. Büyüklük, ölçü anlamına gelen ve geometri yerine de kullanılmış olan “Andaze” ismi de bu fiil kökünden gelmektedir.
7
MÜHENDİSLİK KÖKENİ Araplar Andaze'nin başına 'h' harfi getirerek "hendese" sözcüğünü yapmışlar. Hendese sözcüğünden de mühendis sözcüğünü türetmişlerdir. Araplar geometri ilmi ile uğraşanlara "elmühendis" adını verdiler!
8
MÜHENDİSLİK KÖKENİ Modern anlamda mühendislik kavramı ise sanayi devrimiyle birlikte gündeme gelmiştir. 20.yüzyılın başında jeneratörün bulunmasıyla birlikte elektrik mühendisliği ortaya çıkmıştır. Elektriğin yaygın olarak kullanılmaya başlamasıyla gelişmiş ve daha sonra elektronik mühendisliği, bilgisayar mühendisliği vb alt disiplinlerle gelişmiştir.
9
MÜHENDİSLİK & MÜHENDİS NEDİR? Mühendislik, matematik ve temel bilimlerin ortaya koyduğu, teorik ve deneysel araştırmalar ile tecrübe ve uygulama yoluyla kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak doğadaki madde ve enerjiyi ekonomik olan yöntemler geliştirerek insanoğlu yararına sunan bir meslektir. Mühendislik, matematik ve temel bilimlerin ortaya koyduğu, teorik ve deneysel araştırmalar ile tecrübe ve uygulama yoluyla kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak doğadaki madde ve enerjiyi ekonomik olan yöntemler geliştirerek insanoğlu yararına sunan bir meslektir.
10
MÜHENDİSLİK & MÜHENDİS NEDİR? Mühendislik bir başka kaynakta ise; Bilimsel çalışmaların, araştırmaların sonuçlarını toplumun somut ihtiyaçlarını karşılamak üzere teknolojiye ve uygulamalara geçiren sistematik çalışmalar bütünü şeklinde tanımlanır.
11
MÜHENDİSLİK & MÜHENDİS NEDİR? Yine bir başka kaynak ise mühendislik kavramını; sanayisel bir projeye her bakımdan (teknik, ekonomik, mâli, parasal ve sosyal) uygulanan ve bir çok uzman ekibin çalışmalarını bir araya getiren bir bireşim çalışması gerektiren inceleme olarak tanımlamaktadır.
12
MÜHENDİSLİK & MÜHENDİS NEDİR? Tüm tanımlar incelendiğinde; mühendislik kavramının, eldeki kaynakların doğa ve insan yararına en optimum şekilde dönüştürülme süreci olarak tanımlayabiliriz.
13
MÜHENDİSLİK & MÜHENDİS NEDİR? Mühendis ise mühendislik mesleğini yapan kişi olarak tanımlanır. Mühendislik doğrudan ekonominin içerisinde olan bir meslek alanıdır. Doğrudan üretim ilişkileri içerisinde olan ya da bir biçimiyle ticari ilişkiler içerisinde olan bir yapıdır. Ve bu yapının üst örgütünün çözmesi gereken sorunlar aslında çok değişiktir, ortak bir özellik de göstermez.
14
ÜLKEMİZDE ELEKTRİK, ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ Bugün ülkemizde YÖK tarafından diploma eşdeğerliği tanınmış 60 civarında kamu ve vakıf üniversitesinde elektrik, elektronik elektrik-elektronik, bilgisayar, biyomedikal, elektronik haberleşme vb eğitimi verilmektedir.
15
ÜLKEMİZDE ELEKTRİK, ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ Elektrik, Elektronik Mühendislikleri lisans eğitim süresi 4 yıldır. Bu eğitim sistemi, üniversiteden üniversiteye değişmekle birlikte ilk iki yıl genellikle matematik, fizik, kimya, teknik resim gibi temel mühendislik dersleri, ikinci yıldan sonra da uzmanlaşmaya yönelik olarak;
16
ÜLKEMİZDE ELEKTRİK, ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ güç sistemleri, yüksek gerilim, enerji nakil hatları, alçak gerilim, elektrik motorları, aydınlatma, elektromanyetik alanlar, ölçme tekniği, elektronik, otomatik kontrol, anten, elektronik haberleşme tekniği, mikro dalga vb mesleki dersler okutulur.
17
ÜLKEMİZDE ELEKTRİK, ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ Yukarıda belirlediğimiz eğitimleri tamamlayanlar, Elektrik Mühendisi (EM) Elektronik Mühendisi (ELM) Elektrik-Elektronik Mühendisi (EEM) Elektronik-Haberleşme Mühendisi (EHM) Biyomedikal Mühendisi (BIOM) Otomasyon Mühendisi (OM) Bilgisayar Mühendisi (BM) olarak mezun olmaktadır.
18
Birkaç üniversitede elektrik ve elektronik mühendislikleri ayrı bölüm ve/veya ayrı fakülte iken genellikle elektrik-elektronik eğitimleri aynı bölümlerde ortaklaşa verilmektedir. ÜLKEMİZDE ELEKTRİK, ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ
19
Bilgisayar ve biyomedikal mühendisliği ayrı disiplinler olarak ele alınmalıdır. Gerek eğitim sürecinde gerekse diploma unvanı konusunda elektrik, elektronik ve elektrik- elektronik mühendisliği iç içe geçmiştir. Daha doğru bir değişle unvan ve yetki karmaşası yaşanmaktadır.
20
Nedir bu karmaşa? Üniversitelerin müfredatları farklıdır, Üniversiteler farklı müfredatlara rağmen aynı unvanı vermektedir, Üniversiteler benzer ya da aynı müfredatlara rağmen farklı unvan vermektedir. ÜLKEMİZDE ELEKTRİK, ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ
21
Birkaç kamu ve/veya vakıf üniversitesi dışındaki çok sayıda üniversitede yeterli öğretim üyesi, yeterli test ve laboratuar olanağı yoktur.
22
Bir başka sorun alanı da hangi dersler alınınca hangi unvanla diploma verileceği sorunudur. Bu konuda da genel kabul gören bir yaklaşım yoktur. ÜLKEMİZDE ELEKTRİK, ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİMİ
23
Ülkemizdeki bir başka sorun alanı da; eğitim ile istihdam arasındaki uyumsuzluktur. Özellikle son dönemlerde mezun olanlar arasında işsizlik çok fazladır. İstihdam sorununun bir diğer yansıması da mühendislerin kendi uzmanlığı dışında çalışmak zorunda kalmasıdır.
24
ELEKTRİK, ELEKTRONİK & ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLERİ NE İŞ YAPAR Genel olarak mühendisler; Araştırma geliştirme, Yapılabilirlik çalışması, Ürün geliştirme, Muayene ve test işleri, Üretim, İş geliştirme,
25
ELEKTRİK, ELEKTRONİK & ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLERİ NE İŞ YAPAR Planlama, Proje, Kontrolluk, Danışmanlık, Yapı Denetimi,
26
ELEKTRİK, ELEKTRONİK & ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLERİ NE İŞ YAPAR Teknik Uygulama Sorumluluğu, İşletme ve Bakım Hizmetleri, Uygulama, Satış,
27
Bu işleri yapmak için gerekli belgeler nelerdir? 1 kV altı SMM belgesi 1 kV altı ve üstü SMM belgesi Bilgisayar SMM Biyomedikal SMM Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu Belgesi Asansör SMM …
28
SERBEST MÜŞAVİR MÜHENDİS (SMM) NEDİR ? Elektrik ve/veya elektronik, bilgisayar, biyomedikal mühendisliği hizmetlerinden birini yada birkaçını Elektrik Mühendisleri Odasına kayıt ve tescilini yaptırarak, ücreti karşılığında, kendi hesabına yada kamu kurum ve kuruluşları dışında bir gerçek-tüzel kişi hesabına ücretli, sözleşmeli, ortak ve benzeri bir bağlantı içinde yapan elektrik ve/veya elektronik, bilgisayar, biyomedikal mühendisleri ile yüksek mühendislerine SERBEST MÜŞAVİR MÜHENDİS denir. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Yasası hükümleri uyarınca, serbest mühendislik hizmeti yapan mühendisler Odalarından serbest çalıştıklarına dair belge almak zorundadır.
29
ELEKTRİK/ELEKTRONİK MÜHENDİSLERİ Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Elektrik/Elektronik hizmetleri üreten üyelerine 2 farklı belge düzenlemektedir. Elektrik 1 kV Üstü ve 1kV Altı Tesisler: Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği kapsamındaki Etkin değeri 1000V‘un üstünde ve 1000V‘un altındaki tesisler ile Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği kapsamında bulunan etkin değeri 1000V‘un altındaki kuvvetli ve zayıf akımlı tesisler ile asansör tesisleri. Elektrik 1 kV Altı Tesisler: Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği kapsamında bulunan etkin değeri 1000V‘un altındaki kuvvetli ve zayıf akımlı tesisler ile asansör tesisleri.
30
EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre: Elektrik mühendisleri ile yüksek mühendislerine; Elektrik 1 kV Üstü ve 1kV Altı Tesisler SMM Belgesi, Elektrik mühendisleri ile yüksek mühendisleri dışındaki Elektrik ve/veya Elektronik Mühendisleri ile Yüksek Mühendislerine; Elektrik 1 kV Altı Tesisler SMM Belgesi, Elektrik-Elektronik mühendisleri ile yüksek mühendislerinin Elektrik 1kV üstü ve 1kV altı tesisler SMM belgesi talep etmeleri halinde; Mühendisin transcriptinde "YÜKSEK GERİLİM TEKNİĞİ", "ELEKTRİK MAKİNALARI", "ELEKTRİK TESİSLERİ (KORUMA, ÜRETİM, İLETİM, DAĞITIM‘dan biri) " derslerinin tamamının veya bu derslerle aynı içerikte olup, farklı isimler altında olan derslerin bulunması veya bu dersleri sonradan tamamladıklarını üniversitelerden belgelemeleri durumunda Elektrik- Elektronik mühendisleri ile yüksek mühendisleri‘ne Elektrik 1kV üstü ve 1kV altı tesisler SMM belgesi düzenlenir.
31
EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre: EM, BM ve BMM‘lerin diploma unvanlarına göre; Asansörlerle ilgili SMM hizmetlerini yürütecek EM‘lere Asansör SMM belgesi, Bilgisayarla ilgili SMM hizmetlerini yürütecek BM‘lere Bilgisayar SMM belgesi, Biyomedikal ile ilgili SMM hizmetlerini yürütecek BMM‘lere Biyomedikal SMM belgesi,
32
EMO NEDİR? EMO, Anayasanın 135. maddesinde tanımlanan kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur. Tüm birliklerde olduğu gibi Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) de özel yasayla kurulmuştur. EMO, TMMOB’ye bağlı yirmi üç odadan birisidir.
33
EMO’NUN AMACI NEDİR? EMO Ana Yönetmeliği 5.Maddesi 5.02. bendinde EMO’nun amacı: ‘Kamunun ve ülkenin çıkarlarının sağlanmasında, yurdun doğal kaynaklarının bulunmasında, korunmasında ve işletilmesinde, tarımsal ve sınai üretimin artırılmasında, ülkenin sanatsal ve teknolojik kalkınmasında, çevrenin korunmasında gerekli gördüğü tüm girişim ve etkinliklerde bulunmak’ şeklinde tanımlanmaktadır.
34
TMMOB’NİN AMACI NEDİR? TMMOB’nin amacı 6235 Sayılı (7303 sayılı yasa ile 66 ve 85 sayılı KHK’lerle değişik) TMMOB Yasası’nın 2. Maddesi’nde ‘Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbiriyle ve halk ile olan ilişkilerde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak’ şeklinde tanımlanmaktadır.
35
EMO’NUN GÖREVLERİ NELERDİR? Bu tanım aslında çok geniş alanları kapsamaktadır. Yani bu tanıma göre kendini devletin bir kurumu sayıp resmi ideolojiyi de savunabilirsin, Aynı tanıma dayalı olarak kendini devletin resmi bir organı olarak görmeyip geniş anlamda kamu çıkarını savunan örgüt olarak da görebilirsin. Bunların ikisi de doğrudur. Sizin nereden baktığınıza göre değişiyor.
36
EMO’YA HANGİ UNVANI TAŞIYAN MÜHENDİSLER ÜYE OLABİLİYOR? Türkiye’de YÖK tarafından kabul edilmiş üniversitelerden lisans derecesinden mezun olan ve yabancı üniversitelerden mezun olup ta YÖK tarafından denkliği kabul edilmiş olan Türkiye’de YÖK tarafından kabul edilmiş üniversitelerden lisans derecesinden mezun olan ve yabancı üniversitelerden mezun olup ta YÖK tarafından denkliği kabul edilmiş olan Elektrik Mühendisi (EM), Elektronik Mühendisi (ELM), Elektrik-Elektronik Mühendisi (EEM), Elektronik-Haberleşme Mühendisi (EHM),
37
EMO’YA HANGİ UNVANI TAŞIYAN MÜHENDİSLER ÜYE OLABİLİYOR? Biyomedikal Mühendisi (BIOM), Otomasyon Mühendisi (OM), Bilgisayar Mühendisi (BM), TMMOB Genel Kurulu tarafından EMO’ya üye olmasına karar verilen, özel uzmanlık mühendislikleri,
38
EMO’YA HANGİ UNVANI TAŞIYAN MÜHENDİSLER ÜYE OLABİLİYOR? Geniş bir yelpazede eğitim görmüş olan mühendisler Elektrik Mühendisleri Odası (EMO)’ya üye olmakta ve mesleki faaliyetini sürdürmektedir. Yine çok daha farklı müfredata sahip yurt dışındaki üniversitelerden değişik unvanlarla mezun olmuş mühendisler de YÖK’ten denklik belgesi almak koşuluyla EMO’ya üye olabilmektedir.
39
YUKARIDA SAYDIĞIMIZ UNVANI TAŞIYAN MÜHENDİSLER EMO’YA ÜYE OLMAK ZORUNDA MI? 6235 Sayılı TMMOB Kuruluş Yasası gereğince 1954 yılından 1983 yılına kadar nerede çalışıyor olursa olsun mesleğini yürütenler üye olmak zorundaydı. 1983 yılında çıkarılmış olan 66 ve 85 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK)’lerle askeri personelin ve kamuda çalışan mühendislerin üye olması tercihe bırakılmış durumda. Bunun dışındakilerin tümünün yasal olarak üye olmaları gerekiyor. 6235 Sayılı TMMOB Kuruluş Yasası gereğince 1954 yılından 1983 yılına kadar nerede çalışıyor olursa olsun mesleğini yürütenler üye olmak zorundaydı. 1983 yılında çıkarılmış olan 66 ve 85 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK)’lerle askeri personelin ve kamuda çalışan mühendislerin üye olması tercihe bırakılmış durumda. Bunun dışındakilerin tümünün yasal olarak üye olmaları gerekiyor.
40
EMO’YA YABANCI ÜLKE VATANDAŞLARI ÜYE OLABİLİR Mİ? Türkiye’de çalışma izni olan ve diploma denklikleri ve unvanları YÖK tarafından kabul edilen yabancı ülke vatandaşları Türkiye’de çalıştıkları sürece EMO’ya üye olmak zorundadırlar.
41
2005 YILINDA YÖK’ÜN ALDIĞI KARAR NE ANLAMA GELMEKTEDİR? Bilindiği gibi YÖK’ün 2005 yılından itibaren mühendislik fakültelerinden lisans düzeyinde mezun olanların diplomalarına mühendislik unvanı yazılmaması sadece ilgili eğitimi aldığına ilişkin bir ibare yazılması ve ilgili unvanın meslek odaları tarafından verilmesi konusunda bir kararı var ve bu karar 2005 yılından itibaren mezunlarına uygulanmaktadır.
42
2005 YILINDA YÖK’ÜN ALDIĞI KARAR NE ANLAMA GELMEKTEDİR? Bu kararın doğruluğu yanlışlığından öte yasal dayanağı yoktur. Karar, 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkındaki Yasa’ya aykırıdır. 3458 sayılı Yasa’nın 5. Maddesi ilgili bölümden mezun olanlara mühendis unvanlı diploma verileceğini tanımlamaktadır. Yani YÖK’ün kararı yeni bir yasa ile desteklenmedikçe hukuken geçerli değildir.
43
2005 YILINDA YÖK’ÜN ALDIĞI KARAR NE ANLAMA GELMEKTEDİR? YÖK almış olduğu karara ilişkin gerekçe sorulduğunda; ‘‘2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu‘nun 2880 sayılı kanunla değişik 43/b maddesi uyarınca, aynı meslek bilim dallarında, eğitim-öğretim yapan üniversitelerde eğitim-öğretim, metot, kapsam, öğretim süresi ve yıl içindeki değerlendirme esasları bakımından eşdeğer olması ve öğrenimden sonra kazanılan unvanların aynı ve elde edilen hakların eşdeğer sayılması hususu Üniversitelerarası Kurul‘un önerisi ile Kurulumuza ait bulunmaktadır.” yanıtını vermektedir.
44
2005 YILINDA YÖK’ÜN ALDIĞI KARAR NE ANLAMA GELMEKTEDİR? Bu karar tek başına değerlendirilecek basit bir karar değildir. YÖK, Benim üniversitelerimden mezun olanlar eşit değil. Bunları eşitlemek için de çaba içerisine girmeyeceğim ve unvan yazarak hepsini eşit yapmak istemiyorum demektedir.
45
2005 YILINDA YÖK’ÜN ALDIĞI KARAR NE ANLAMA GELMEKTEDİR? Bu kararın anlamı şudur; unvanları verme konusunda ilgili meslek kuruluşu yani TMMOB ve bağlı odaları düzenleme yapacaklardır. Bu kararın tek olumlu tarafı; tüm mezunların ilgili meslek odalarına mutlaka üye olmalarını sağlayacağı ve daha işlevsel bir ilişki kurulacağı söylenebilir. Ancak bizzat eğitimden kaynaklı eşitsizliklerin nasıl ortadan kaldırılacağı ciddi bir açmazdır.
46
2005 YILINDA YÖK’ÜN ALDIĞI KARAR NE ANLAMA GELMEKTEDİR? Ülkemizdeki eğitim eşitsizliklerinin temel nedenleri, Eğitimdeki özelleştirmeler, Özel okul olmasa bile devlet üniversitelerinin de paralı hale gelmesidir,
47
AVRUPA MÜHENDİSLİĞİ NEDİR? TMMOB’nin de üye olma sürecinde olduğu Avrupa Ulusal Mühendislik Birimleri Federasyonu (FEANI), Avrupa Mühendisliği “EUREPEAN ENGINEER” (EUR-ING) kavramı üzerinde çalışmaktadır. Bunun amacıda Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde mühendislerin mesleki ve akademik yeterliliklerinin tanınması için yapılan bir çalışmadır.
48
AVRUPA MÜHENDİSLİĞİ NEDİR? Avrupa Komisyonu, FEANI’nin EUR-ING çalışmasını resmi olarak tanımaktadır. FEANI, EUR-ING için; Kayıtlı her hangi bir mühendis, mühendislikteki temel bilgilerin yanı sıra kendi dalıyla ilgili bilgisayar, matematik ve fizik konularında yeterli bilgiye sahip olacak şekilde bir eğitim almış olmayı,
49
AVRUPA MÜHENDİSLİĞİ NEDİR? Başvuru sahibinin mühendislik alanında en az iki yıllık mesleki deneyimi olmasını, Toplam yedi yıllık bir mühendislik formasyonu olması, Bu yedi yılın en az üç yılının FEANI tarafından akredite edilmiş bir üniversite veya mühendislik okulundan alınmasını, Savunmaktadır.
50
AVRUPA MÜHENDİSLİĞİ NEDİR? Görüldüğü gibi YÖK aslında kendi üniversitelerinden mezun olan mühendislik fakültesi mezunlarına unvan vermeyerek; EUR-ING için aranan koşulların bir kısmını ortadan kaldırmaktadır. Özet olarak; YÖK olası bir AB üyeliği sürecinde tüm mühendis ve mimarları korumasız bırakmaktadır.
51
YETKİNLİK NEDİR? Yetkinlik Büyük Larousse’da; “Kendisinden beklenen tüm nitelikleri taşıyan, kusursuz, eksiksiz kimse ya da şey için kullanılır” şekilde tanımlanmaktadır. Teknik anlamda ise “belli bir işi yapabilmek için gerekli özel bilgi, beceri ve deneyimdir”
52
NEREDEN ÇIKTI BU YETKİN MÜHENDİSLİK? 1999 yılındaki iki Doğu Marmara Depremi sonrası yaşanılan trajik durum üzerine; “Ülkemizdeki projecilerin yetersiz olduğu, kötü ve yanlış projeler yapıldığı ve bu yüzden yapıların kalitesiz ve depreme dayanıksız olduğu tespiti yapıldı.” Bu tespit kısmen doğru gibi görünse de işin aslı böyle değildi. Çünkü asıl gerçek rant ve ucuza maletme uğruna TMMOB ve Odalarının denetim yetkisinin kullandırılmamasıydı.
53
NEREDEN ÇIKTI BU YETKİN MÜHENDİSLİK? Bu tespit üzerinden de 595 sayılı KHK ile Yapı Denetimi gündeme getirildi ve 601 sayılı KHK ile de 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkındaki Kanun değiştirilerek Yetkin Mühendislik ve Uzmanlık gündeme getirildi. Bu iki KHK’ya istinadenTMMOB Odalarına da Uzmanlık Belgesi düzenleme yetkisi verildi.
54
NEREDEN ÇIKTI BU YETKİN MÜHENDİSLİK? TMMOB’nin açtığı dava üzerine ilgili KHK iptal edildi. (26.05.2001 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanadı) Ancak bunun yerine TMMOB ve Odalarını tümden devre dışı bırakan 4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun 13.02.2001 tarihinde 24461 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
55
GATS NE GETİRİYOR? TMMOB’nin önündeki bize göre problem olan bu tartışmalara baz teşkil edecek uygulamalar, 1995 yılında Türkiye’nin de imzaladığı GATS-General Agreement on Trade in Services (Hizmet Ticareti Genel Anlaşması) kapsamında Dünya Ticaret Örgütü’ne sunduğu Taahhüt ve Derogasyon listeleri 25 Şubat 1995 tarihli Resmi gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanarak iç hukuk haline gelmiş olmasıdır.
56
GATS NE GETİRİYOR? GATS Hükümleri özet olarak neleri kapsıyor diye baktığımızda: Sınır Ötesi Hizmet Arzı: Bir ülkede üretilen hizmetin bir başka ülkede satılması (Telekomünikasyon hizmetleri bu kategoride değerlendirilebilir) Hizmetin Üye Ülke Dışında Üretilmesi: Bir üye ülkede üretilen bir hizmetin, aynı ülkede geçici olarak bulunan birileri tarafından tüketilmesi. (Turizm hizmetleri bu kategoridedir.)
57
GATS NE GETİRİYOR? Ticari Varlık Oluşturmak: Bir üye ülkenin servis sağlayıcısı tarafından, bir diğer üye ülkenin topraklarında oluşturulan ticari varlık. (Bankacılık bu kategoridedir) Gerçek Kişilerin Varlığı: Bir üye ülkenin bir servis sağlayıcısı tarafından sağlanan hizmetlerin, başka bir üye ülkenin farklı bir üye ülkedeki vatandaşları üzerinden ticarete konu edilmesi.(Bunun için en iyi örnek uluslar arası kargo şirketlerinin yerel hukuku devre dışı bırakarak göçmenleri güvencesiz olarak istihdam etmesidir.)
58
GATS NE GETİRİYOR? Özet olarak 2. Dünya Savaşından sonra GATT-General Agreement on Trade and Tariffs diye bilinen ve Tarifeler ve Ticaret Genel Anlaşması şeklinde bildiğimiz ve ABD’nin 1947 yılında savaşın galibi olarak tüm ülkelere kabul ettirdiği malların serbest dolaşımı anlaşmasına ek olarak Hizmetlerin Serbest Dolaşımına yönelik 1986-1994 yılları arasında Uruguay Round’u diye bilinen toplantıların devamı olarak GATS gelmiştir.
59
GATS NE GETİRİYOR? Yani gerek GATS, gerek AB süreci nedeniyle getirilen Kopenhag kriterleri, gerekse FEANI’nin Avrupa Mühendisliği uygulamaları aslında küreselleşme adı altında dünya egemenlerinin koyduğu kurallardır.
60
GATS NE GETİRİYOR? Nasıl 1993 yılında imzalanan Gümrük Birliği Anlaşması yerli üretim ve sanayi aleyhine işleyen bir süreç ise hizmetlerin gerek serbest dolaşımı gerekse hizmet niteliğine yönelik yapılan tartışmalar (yetkinlik, yeterlilik, akreditasyon vb) tümüyle ülkemiz mühendisleri aleyhine işleyecek bir süreçtir.
61
KRİTİK TARTIŞMA NEDİR? Konu ’yetkinlik, yeterlilik vb’ iyidir veya kötüdür tartışması değildir. Konu bu eksende tartışılırsa sanki yetkin olmak kötü bir şey gibi algılanır. Oysa ‘yetkinlik’ tartışmasının neye hizmet ettiği ve kimin çıkarına olduğu üstünden tartışırsak doğru noktada duruyoruz demektir. Yetkinlik tartışmasının küreselleşmenin kurumsal ayaklarından biri ve ülkemiz mühendis ve mimarları aleyhine işleyen bir süreç olduğu gerçeğinden hareket edersek YETKİN MÜHENDİSLİK’e KARŞI oluruz.
62
NE YAPMALI? Yetkinlik, akreditasyon, uzmanlık, toplam kalite yönetimi, ISO vb tartışmaları ivedilikle sonlandırmalıdır. Sorun eğitim sistemindeki eşitsizliklerden kaynaklanmaktadır. Eğitim sistemimiz ülke gerçekliğinden ve istihdamdan kopuktur.
63
NE YAPMALI? Eğer TMMOB’yi tüm mühendis ve mimarların dayanışma ve mücadele örgütü olarak görüyorsak; YÖK’ün 2005 yılında almış olduğu karar küreselleşmeye hizmet etmektedir. İptali doğrultusunda çalışma yapmalıyız.
64
NE YAPMALI? TMMOB, küreselleşme adı altında sürdürülen tüm uygulamaların bizim gibi az gelişmiş ülkelerin aleyhine ve emperyalist ülkelerin lehine işleyen bir süreç olduğunun farkındadır ve bu uygulamalara karşı kendi mühendisinin yanında olan bir duruşu örgütlemelidir.