

286- باب تأكيد تحريم مال اليتيم
YETİM MALI YEMENİN
HARAMLIĞI
Âyetler
إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا
يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا [10]
1. "Haksızlıkla
yetimlerin mallarını yiyenler hiç şüphesiz karınlarına ancak ateş
doldurmuş olurlar. Zaten onlar alevlenmiş ateşe gireceklerdir."
Nisâ sûresi (4), 10
وَلاَ تَقْرَبُواْ مَالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى
يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُواْ الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لاَ
نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُواْ وَلَوْ
كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللّهِ أَوْفُواْ ذَلِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ
لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ [152]
2. "Yetimin malına
ancak en güzel ve faydalı şekilde yaklaşın."
En'âm sûresi ( 6),
152
فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ
إِصْلاَحٌ لَّهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللّهُ
يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاء اللّهُ لأعْنَتَكُمْ
إِنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ [220]
3. "Sana yetimleri
soruyorlar. De ki: Onları iyi yetiştirmek (ihmal etmekten) daha
hayırlıdır. Eğer onlarla birlikte yaşarsanız, unutmayınız ki onlar sizin
din kardeşlerinizdir. Allah işleri bozanla düzelteni bilir."
Bakara sûresi (2),
220
Yetim malıyla ilgili
olarak seçilip buraya alınmış olan bu üç âyet, konuya ait yasağın son
derece ağır bir haram olduğunu göstermeye kâfidir. Birinci âyette,
haksızlıkla yetim malı yemeye kalkışanların, açıkça karınlarına ateş
doldurmuş oldukları ortaya konulmakta ve bu yediklerinin kendilerini
yakıp kavuracağı anlatılmaktadır. Zaten âhirette de alev alev yanan bir
ateşe atılacakları ayrıca ve bilhassa bildirilmektedir. Haksız yere
yenilen yetim malının bir ateş yumağı gibi sindirim sistemini alt üst
edeceği pekiştirmeli olarak anlatılmaktadır. Gerçek durum bu olunca,
ikinci âyette beyân buyurulduğu gibi, yetim malına ancak en güzel ve
faydalı bir şekilde yaklaşmaktan, onu yetimin lehine geliştirmek için
gayret etmekten başka yol kalmamaktadır.
Üçüncü âyette
ise, yetimleri görüp gözetmenin, fert ve toplum için onlarla
ilgilenmemek, onları dikkate almamak ya da ihmal etmekten çok daha
hayırlı olduğu açıklanmaktadır. Belirtildiğine göre bu âyet, birinci
âyetin inmesinden sonra, yetimlerle bir arada bulunmaktan bile çekinir
hale gelen müslümanların, durumu Hz. Peygamber'e arzetmeleri üzerine
nâzil olmuştur. Âyette yetimlerin din kardeşi olarak, tam bir kardeş
muamelesine tâbi tutulmaları gerektiğine dikkat çekilmiş ve Allah
Teâlâ'nın yetimlerle kimin iyi kimin kötü niyetle ilgilendiğini bildiği
kesin bir ifade ile açıklanmak suretiyle herkesin tam bir sorumluluk
duygusu ve kaygusu ile hareket etmesi istenmiştir. Yetimin malını
çeşitli sebeplerle haksız yere yemeye veya herhangi bir şekilde telef
etmeye kalkışan, yetimden önce kendini helâk etmiş demektir. Bu da yetim
malı yeme yasağının ne kadar ağır sorumluluk ve tehlike içeren bir haram
olduğunu göstermektedir.
Yetimin velisi veya
vasisi olmak demek, nerede ise ona esir olmak anlamına gelmektedir. Ona
yetimliğini hissettirmemeye çalışarak malını mülkünü korumak, ifsada
değil ıslaha ve geliştirmeye gayret etmek lâzım gelmektedir. Görüntü ne
olursa olsun, Allah, kimin ıslâh, kimin ifsâd için çalıştığını
bilmektedir. Bu kesin gerçek dikkate alınmalı, yetim malı yemek gibi bir
büyük hatâya düşülmemelidir.
Hadis
1618- وَعن أبي هُريْرة رضي
اللَّه عَنْهُ عَن النَّبيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قَالَ :
« اجْتَنِبُوا
السَّبْعَ المُوبِقَاتِ ،
قَالُوا : يا رَسُولَ اللَّه ومَا هُن ؟ قال :
الشِّرْك بِاللَّهِ ، وَالسِّحْرُ وَقَتْلُ النَّفْسِ التي حرَّمَ اللَّهُ
إلاَّ بِالحقِّ ، وَأكْلُ الرِّبَا ، وَأكْلُ مال اليتِيمِ . والتَّولِّي
يوْمَ الزَّحْفِ ، وقذفُ المُحْصنَاتٍ المُؤمِنَات الغافِلاتِ »
متفقٌ عليه .
«
المُوبِقَاتُ »
المُهْلكَاتُ .
1618.
Ebû Hüreyre radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre Nebî
sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
- "Yedi helâk
ediciden kaçının!" Sahâbîler:
- Ey Allahın Resûlü!
Bunlar nelerdir? diye sordular. Hz. Peygamber:
- "Allah'a ortak
koşmak, sihir (büyü) yapmak, Allah'ın haram kıldığı bir nefsi haksız
yere öldürmek, faiz yemek, yetim malı yemek, savaş meydanından kaçmak,
evli, namuslu ve hiç bir şeyden haberi olmayan kadınlara zina isnad
etmektir,
buyurdu.
Buhârî, Vasâyâ 23,
Tıb 38, Hudûd 44; Müslim, Îmân 145. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Vasâyâ 10;
Nesâî, Vasâyâ 12
Açıklamalar
Fert ve toplumları
helâk edici nitelik taşıyan yedi büyük günah da diyebileceğimiz fiilleri
sıralayan hadisimiz, aslında insanlar ve toplumlar için bir çeşit sağlık
reçetesi veya tehlikeli noktalar haritası yerindedir. Sihir yasağı ile
ilgili konuda 1797 numara ile tekrar gelecek olan hadisimizin beyânına
göre bu yedi helâk edici tavırdan biri de yetim malı yemektir.
Hadisimizin burada zikrediliş sebebi bu noktadır.
Yetim, babası ölen
küçük çocuk demektir. Resûl-i Ekrem Efendimiz'in dilinden helâk edici
olmakla nitelenen, şirk, sihir, katil, ribâ, savaştan kaçmak ve namuslu
kadınlara iftira etmek gibi inanç, ahlâk ve iktisadla
ilgili suçların arasında yetim malı yemenin de sayılmış olması,
bunun en az ötekiler kadar ağır bir suç ve sorumluluk olduğunu
göstermektedir.
Hadisimizin açık
ifadesinden anlaşılan yetim malının hiç bir şekilde yenmemesidir.
Sadece veli veya vasîlerin israfa kaçmamak şartıyla örfe göre yetim
malından yemeleri yani her türlü tasarruf ve harcamada bulunmaları câiz
ve meşrûdur.
Yukarıda meâl ve kısa
açıklamalarını verdiğimiz âyetler
ve bu hadîs-i şerîfe göre yetimler, İslâm toplumunun himmet ve
emniyetine teslim edilmişlerdir. Yani yetimler ve malları toplum
güvencesi altındadır.
Öte yandan
mühlikât denilen suç ve günahlar, sadece bu hadiste sayılan yedi
fiilden ibaret değildir. Burada yedi tanesinin sayılmış olması, bu
nitelikte daha başka bazı hususların bulunmasına engel teşkil etmez.
Nitekim başka hadislerde daha başka bazı günahlar da "helâk edici"
olarak nitelendirilmiştir.
Şimdi isterseniz
hadisimizde sayılan helâk edici günahların kısa tanıtımlarını yapalım.
Ş i r k. Allah
Teâlâ'ya ilâhlık konusunda bazı yaratıkları ortak kabul etmek demektir.
Tevhidi kökünden reddetmek demek olan böyle bir anlayış, "en büyük
zulüm", en helâk edici bir itikâdî sapıklıktır. Şirkin her çeşidi
aynıdır. Allah Teâlâ'nın aslâ affetmeyeceğini bildirdiği yegâne günah
kendisine bir şeylerin ortak koşulmasıdır. Müşrik, temelli olarak
cehennemde kalmaya mahkûmdur. Bu sebeple de en büyük helâk edici günah
şirktir.
S i h i r. Efsun,
gözbağcılık ve büyü de diyebileceğimiz sihir konusu ileride müstakil
olarak incelenecektir (bk. 1797. hadis).
K a t i l. Haklı bir
sebebe dayanmaksızın bir insanı öldürmek, Şâfiî'ye göre şirkten sonraki
en büyük günahtır. Böyle bir günahın dünyadaki cezası bilindiği üzere
kısâsen öldürülmektir. Tarih boyu süregelen kan davaları da dikkate
alınacak olursa, haksız yere adam öldürmenin hem kişiler hem de
toplumlar için ne kadar büyük bir helâk sebebi olduğu kendiliğinden
ortaya çıkar.
R i b â y e m e k.
Faizcilik yapmak demektir. Bu konu hadisimizden hemen sonra ayrıca ele
alınacaktır.
Cepheden kaçmak.
Düşmana hücûm edileceği zaman cepheden kaçmak, düşmandan yana tavır
almak anlamına geldiği için hem en büyük günah hem de kişinin önce kendi
can güvenliğini sonra arkasındaki müslüman toplumunun hayatını tehlikeye
atması demektir. Harb taktiği gereği olmayan kaçışlar aslâ affedilmez.
N a m u s l u k a d
ı n a z i n â i s n a d e t m e k. Namuslu müslüman kadınlara zinâ
ettiği iftirâsında bulunmak (kazif), Efendimiz'in helâk edici olduğunu
bildirdiği ahlâkî bir düşüklük ve büyük bir haramdır. Her ne kadar
burada namuslu müslüman kadınlara iftirada bulunmak zikredilmiş ise de
namuslu müslüman erkeklere yöneltilecek iftira da aynı hükümdedir.
İftira eden hür bir kimse ise 80, köle ise 40 değnek cezasına
çarptırılır.
Son olarak şuna da
işâret edelim ki hadisimizin "kaçının" emri, bu yedi helâk edici
günahtan titizlikle uzak durulmasını tavsiye eden bir ifadedir.
Hadisten
Öğrendiklerimiz
1. En büyük ve en
tehlikeli günah Allah'a şirk koşmaktır.
2. Yetim malı yemek
helâk edici belli-başlı büyük günahlardandır.
3. Yetimlere dost ve
kardeşçe sahip çıkılmalıdır.
4. Müslümanların şer
ve kötülüklerden kaçınmaları gerekir.
5. Burada sayılan
günahlardan uzak durmak fertleri ve toplumu bozulma ve sapıklıktan
korumak demektir. Bu yönüyle de büyük önem taşımaktadır.