... konulu sunumlar: "Endo agar besiyeri Peptones10 g K2HPO42,5 gr Lactose10 gr Na2SO3 3,3 gr Fuchsin0,3 gr Agar12,5 gr 1000 ml distile suda çözülür ve otoklavda 121 °C’de 15."— Sunum transkripti:
1
Endo agar besiyeri Peptones10 g K2HPO42,5 gr Lactose10 gr Na2SO3 3,3 gr Fuchsin0,3 gr Agar12,5 gr 1000 ml distile suda çözülür ve otoklavda 121 °C’de 15 dk sterilize edilir °C ye soğutulup petri kutularına 12,5 ml’şer dökülür. Besiyeri rengi berrak ve soluk pembedir.
2
Bu besiyerinde, E.coli çok iyi gelişir, koloni rengi kırmızıdır, metalik parlaklıktadır. Klebsiella pneumoniae iyi gelişir. Salmonella, Shigella, Proteus iyi gelişir. Klebsiella Salmonella
3
EMB agar (eosin methylene-blue lactose sucrose agar) Peptones10 g K2HPO42 gr Lactose5 gr Sucrose 5 gr Eosin Y yellowish0,4 gr Methylene blue0,07 gr Agar13,5 gr 1000 ml distile suda çözülür ve otoklavda 121 °C’de 15 dk sterilize edilir °C soğutulup petri kutularına 12,5 ml’şer dökülür. Besiyeri rengi berrak, kırmızımsı kahve, menekşe kahve rengidir.
4
Bu besiyeri, gram pozitif bakterilerin gelişimini baskılar. Yaygın olarak E.coli ayırımında kullanılır. E.coli menekşe ve metalik görünür. Enterobakter pembe ortası koyu görünür. Salmonella ve shigella ise renksiz, şeffaf görünür. Çünkü salmonella ve shigella laktoz negatiftir. E.coli
5
TSI agar (Triple sugar iron agar) Pepton from casein15 g Pepton from meat5 g Meat extract3 g Yeast extract3 g NaCl5 g Lactose10 g Sucrose10 g D(+) glucose1 g Ammonium iron III citrate0,5 g Sodium thiosulphate0,5 g Phenol red0,024 g Agar12 g
6
1000 ml distile suda çözülür. Kaynar su banyosunda 5-10 dk bekletilir, sürekli karıştırılır ve eritilir. Besiyeri henüz sıvı ken tüplere 7’şer ml dağıtılıp 121 °C’de 15 dk sterilize edilir. Otoklav çıkışında besiyeri henüz sıvı iken 1-1,5 cm yükseklikteki bir düzeneğe yatırılır. Katılaşması beklenir. Hazırlanmış besiyeri berrak kırmızı renktedir.
7
Bu besiyerinde; dipyatık yüzey E.colisarısarı Enterobaktersarısarı Shigellasarıkırmızı Salmonellasarı-siyahkırmızı
8
SS agar (salmonella Shigella agar) Pepton 10 g Lactose10 g Ox bile8,5 g Sodium citrate10 g NaS2O38,5 g Ammonium iron III citrate1 g Brilliant green0,0003 g Neutral red0,025 g Agar12 g 1000 ml distile suda çözülür. Kaynar su banyosunda eritilir ve petri kutularına 12,5 ml’şer dökülür. Bu besiyeri otoklavlanmaz. Sterilizasyon kaynar su banyosunda besiyeri erirken yapılmış olur. Aşırı ısıtmadan kaçınılmalıdır. Hazırlanmış besiyeri berrak ve kırmızımsı kahve renklidir.
9
Renksiz yarı saydam koloniler shigella ve pek çok salmonella için tipiktir. Bazı salmonellalar siyah merkezli yarı saydam koloniler oluştururlar. Pembe ve kırmızı koloniler E.coli olarak tanımlanırken, pembe beyaz ya da krem renkli olanlar enterobakter kolonileridir. Bu besiyerinde salmonellanın shigella kolonilerinden ayırımı, koloni etrafındaki renk değişimine bakılarak yapılır; salmonellada sarı, shigellada kırmızıdır. Salmonella SS agarda
10
shigella
11
12
Tek tip mikroorganizmadan oluşan topluluğa saf kültür denir. Değişik ortamlarda saf veya karışık halde bulunan mikroorganizmları katı besiyeri yüzeylerine veya sıvı besiyerine ekmede değişik yöntemler kullanılır. Genelde bu ekimler öze ile yapılır. Çizgi ekim yöntemleri
13
Herhangi bir kültürün saflığını test etmek için o kültürden katı besiyerine özeyle çizgi ekim yapılır. İnkübasyon sonucunda benzer görünümde koloniler oluşuyorsa kültür muhtemelen saf demektir. Fakat, farklı tipte koloniler meydana gelmişse karışık demektir. Ayrıca bu kolonilerden yapılan boyama ve mikroskobik inceleme sonucunda benzer şekilli mikroorganizmalar görülürse saflık test edilmiş olur. Aksi durumda kültür saf değildir.
14
Saf kültür hazırlama örnek inkübasyon Petrideki katı besiyeri yüzeyine özeyle ekim Öze ile tek koloni Seçimi ve yatık besiyerine ekim İnkübasyon Saf kültür Tel uçlu öze
15
Boyama için, 1. preparat hazırlanır. İncelenecek maddeden sıvı ve katı besiyerinden alınan örnek temiz kuru bir lam üzerine yayılır. Yayma için öze, lam veya lamel kullanılır. Daha sonra lam havada kurutulur. 2. fiksasyon yapılır. Amaç, lam üzerinde kurumuş olan bakterilerin lama yapışmasını sağlamaktır. Böylece boyama esnasında akıp girmezler. fiziksel fiksasyon (tespit): yüzey üstte kalacak şekilde 2-3 kere bek alevden geçirilir. kimyasal fiksasyon (tespit): metil alkolde 3 dk bekletilir, kurutulur. 3. boyama yapılır.
16
a.Bazik boyalar: Bazik boyaların kromofor grubu pozitif yüke sahiptir. Bu tür boyalara katyonik boyalar da denir. ( Örneğin; metilen mavisi bazik bir boyadır ve terkibi tetramethhyl-thionin-chlorhydrate’tır. Bu terkipte tetramethyl- thionin baz’ı hidroklorik asit ile nötr bir tuz meydana getirecek şekilde birleşmiştir. Tetramethyl-thionin bazı renklidir ve metilen mavisi boyasına rengini verir, anion kökü olan hidroklorik asit ise renksizdir.) Bismarck brown y, crystal violet, methyl green, pararosanilin ( basic fuchsin, safranin), resorcin blue diğer bazik boyalara örnek verilebilir. Bir doğal boya olan hematoksilen de bazik boya tarzında davranır. Bakterilerin yüzeyi negatif olduğu için ayrıca DNA’da bulunan fosfatların da negatif yüklü olması nedeniyle katyonik özelliğe sahip olan bazik boyalarla boyanırlar.
17
b. Asid boyalar : Asid boyaların boyayıcı kısımları negatif elektriksel yüke sahiptir. Bu tür boyalara anyonik boyalar da denir. Asitik boyalar zemini boyamak için kullanılmaktadır. Örneğin; sodium eozinat da eozinat negatif yüklü olup kromofor özelliktedir. Diğer asidik boyalara acid fuchsin, anilin blue, kongo red, fast green, light green, erytrosin, orange G, acid pikrik, Phyloxine, alizarin red S, çini mürekkebi, nigrosin, malaşit yeşili gibi boyalar örnek gösterilebilir. c. Nötr boyalar: Nötr boyalar iyonik olmayan boyalardır. Bunlar suda çözünen renkli organik bileşiklerdir. Burada nötr tuzu meydana getiren asid ve bazın her ikiside renklidir. Hematoloji ve mikrobiyolojide sık kullanılan bu boyalara Giemsa boyası en güzel örnektir.Bu boyalar parazitlerin incelenmesinde, rikettsiya ve klamidyaların boyanmasında kullanılmaktadırlar.Wright ve Leisman boyalarıda bu tip boyalara örnektir
18
Metilen mavisi ile boyama: preparat üzerine metilen mavisi boyası dökülür. Boya konsantre ise 1 dk, 1/10 dilüe ise 10 dk beklenir. Yıkanır ve kurutulur. Boyanan hücreler mavi renkte görünür. Gram boyama: bakterileri ve hücrenin kısımlarını ayırmak için kullanılır yılında Danimarkalı Hans Christian Gam tarafından geliştirilmiştir. istenen preparat lam üzerine hazırlanır, kurutulur ve fikse edilir. üzerine kristal viyole boyası dökülür, 90 saniye beklenir. çeşme suyu ile yıkanır, lugol boyası dökülür ve 90 saniye beklenir. etil alkol ile 10 saniye dekolorize edilir. safranin dökülür ve 90 saniye beklenir. su ile yıkanır, kurutulur ve immersiyon objektifi ile incelenir.
19
Bakteri hücre yapısı: a)- Gram pozitif bakterilerin hücre çeperinde Gram negatiflere kıyasla oldukça kalın peptidoglikan tabaka mevcuttur. Bu nedenle aldıkları boyayı alkolle dekolarizasyonda gram negatiflere nazaran daha geç bırakırlar. b)- Gram pozitif bakterilerin hücre çeperinde karbonhidratlar, gram negatiflerde lipidler fazladır. Karbonhidratlar alkolle dekolarizasyon esnasında dehidratasyona (su molekülü açığa çıkar) uğrar. Porlar iyice büzüşür, daralır ve boya dışarı çıkamaz. Lipitler için ise alkol çözücüdür ve hücre çeperinde olan porlar daha çok açılacaktır. c)- Gram pozitif hücre çeperinde bulunan teikoik asit, bazik boyalarla daha kuvvetli birleşik oluşmasını sağlar.
20
Gram Boyama Yönteminin Yararları 1- Mikroorganizmaları gram pozitif ve gram negatif diye iki ana gruba ayırır. 2- Mikroorganizmaların morfolojisi ve dizilimi esas alınarak ön tanı konur. Buna dayanarak nisbeten uygun bir antibiyotik seçilir, izolasyon için uygun besiyeri seçimi yapılır. 3- Örneğin usulüne uygun olup olmadığı hakkında bilgi verir.
21
Gram-negative bacilli (red rods) are present.
22
Gram-pozitif koklar
23
Giemsa Boyama Yöntemi Giemsa daha çok parazitolojik inceleme amacıyla kullanılır. Kalın damla ve ince yayma preparatların boyanmasında kullanılır. Giemsa genel olarak stok çözelti halinde bulunur. Boyama yapılırken sulandırma yapılır. 1ml sulandırıcı + 1 damla stok Giemsa ile sulandırılır. İnce yaymada eritrositlerin içindeki parazitleri görmek için boyamaya geçilmeden metanolle tesbiti gerekir. İnce yaymada 30 dakika boyama yeterlidir. Kalın damlada ise preparata Giemsa ile boyamadan önce distile su damlatılarak eritrositlerin parçalanması sağlanır.Ya da doğrudan Giemsa ile boyanır. Kalın damla preparatlarda amaç eritrositlerin parçalanıp hücre içindeki parazitlerin dışarı çıkmasını sağlamak olduğundan preparatlar tespit edilmez.
24
Giemsa Boyama
25
Petride üremiş saf koloniden lamın üstüne alınır. Üzerine % 3 lük H2O2 damlatılır. Gaz kabarcıkları çıkıyorsa katalaz +, çıkmıyorsa katalaz – dir. 1.Katalaz aktivitesi: bu enzim aerobik mikroorganizmaların büyük çoğunluğunda mevcuttur. Bu enzim H2O2 yi parçalayıp, su ve oksijen çıkışına neden olur. H2O2 2H2O O2 katalaz Stafilokok katalaz + dir Streptokok katalaz – dir.
26
2. Jelatinaz aktivitesi: herhangi bir mikroorganizmanın proteaz üretip üretmediğini anlamak için yapılır. Mikroorganizmalar tarafından üretilen proteaz, proteinleri belli bölgelerden keserek peptidlere parçalar. Bu peptidler de aminoasitlere parçalanır. Bunun için nutrient jelatin besiyeri kullanılır. Bakteri ekimi yapılır gün etüvde inkübe edilir. Buzdolabına kaldırılır. Buzdolabında jelatin parçalanmazsa katılık devam eder, fakat jelatin parçalanırsa sıvılaşma görülür. Ör, stafilokok, streptokok, pseudomonas proteaz üretirler. 3. Amilaz aktivitesi: mikroorganizmanın amilaz üretip üretmediği, nişasta hidrolizi deneyi ile anlaşılır. Nişasta, iyot molekülleri ile mavi renk verir. Bunun için nişasta agar besiyeri kullanıllır. Bakteri ekimi yapılır. 2 saat etüvde inkübe edilir. İyot çözeltisi:lugol besiyeri yüzeyine dökülür. Parçalanmamış nişasta mavi renk verir, parçalandığı bölgede renk oluşmaz.
27
4. Hidrojen sülfür (H 2 S) üretimi: mikroorganizmaların H 2 S üretip üretmediği kontrol edilir. Bunun için TSI agar kullanılır. Yatık besiyerine ekim yapılır. Önce yüzeye ekim yapılır, daha sonra öze teli dip kısma ortadan batırılmak suretiyle inokülasyon yapılır. 2 saat 30 derecede inkübe edilir. Bakteri H 2 S oluşturmuşsa besiyerindeki demir ile birleşir ve FeS meydana getirir ve besiyeri siyahlaşır. Aynı zamanda gaz oluşturan bakteri varsa, besiyerinin dip kısmında parçalanmalara oluşur. Aynı zamanda glukoz kullanmışsa dip kısmı, laktoz kullandıysa eğik kısmı kırmızıdan sarıya döner.
28
Hastalıklarla mücadelede kimyasal maddelerin kullanımı 17.yy dan beri devam etmektedir. Antibiyotiklerin keşfi ile seçici ve etkili tedavi önem kazanmıştır. Bu ilaçlar patojeni öldürürken veya gelişmesine engel olurken, konakçıya ya hiç etkili olmaz veya çok az etkili olur. Antimikrobiyal etkili ilaçlar mikroorganizmada etki ettikleri yapı ve fonksiyonlara göre genel olarak dörde ayrılır: 1.Hücre duvarı sentezini engelleyenler 2.Hücre zarının fonksiyonunu bozanlar 3.Protein sentezini inhibe edenler 4.Nükleik asit sentezini inhibe edenler
29
Antibiyogram için Mueller-Hilton agar besiyeri kullanılır. Besiyeri yüzeyine 10 9 hücre/ml yoğunluktaki bakteri süspansiyonu hazırlanıp dökülür, gerekirse steril eküvyonla yayılması sağlanır. Bu besiyerine antibiyotik diskleri steril bir pensle dizilir. Etüvde 1-2 gün inkübe edilir. Bu süre sonunda antibiyotik disklerinin etrafında oluşan inhibisyon zonları mm olarak ölçülür ve kaydedilir.
30
Sonuçların değerlendirilmesi: Elde edilen ölçüm sonuçlarından; o bakterinin dirençli, orta derecede dirençli veya duyarlı (hassas) olduğuna karar verilir. Bu yüzden antibiyogramda standart bakteri suşları da incelenmelidir.
33
Rutin laboratuvarlarda her zaman belli oranda hata vardır. Hataları tamamen sıfıra indirmek pek mümkün değildir. Ancak asgariye indirilebilir. Bu hata payı ne kadar düşükse sonuçlar o kadar güvenilirdir. Hata kaynakları şu şekilde sınıflandırılabilir: 1. numune alınmadan önceki hatalar 2. numune alınırken yapılan hatalar 3. numunenin laboratuvara ulaşımında yapılan hatalar 4. lab.da analize hazırlarken yapılan hatalar 5. analiz hataları 6. sonucu rapor ederken yapılan hatalar 7. sonuçların yorumlanmasındaki hatalar 8. diyalog hataları
34
1. numune alınmadan önceki hatalar 1.1. Testlerin seçiminde hata: Rasgele ve çok sayıda test istemek gereksiz yere lab.ın iş hacmini artırır. Emek ve para israfına neden olur Acil işaretinin acil olmayan vakalarda kullanılması: Bu işaret sadece acil hastalarında kullanılmalıdır. Aksi halde aciliyeti olan hastanın testleri geç çıkar, hayati tehlike oluşturur Hastanın aldığı ilaçlar ve gıdaların oluşturduğu hatalar: Örneğin, tedavi için demir preparatı alan hastada, bu durum dikkate alınmadan demir tayini yapmak gibi.
35
2. numune alınırken yapılan hatalar 2.1. Kirli malzeme kullanılması: Tek kullanımlık malzeme kullanılmayan lab.larda, bu malzemeler çok iyi steril edilmelidir. Özellikle Na, K, Ca gibi analizler için bu çok önemlidir. Temizlik malzemesi olan deterjanın da çok iyi yıkanması gerekir Islak malzeme kullanılması: Hacim değişikliğine neden olduğu için konsantrasyonu etkiler, hemolize neden olabilir Venöz stazla kan almak: Damara girmek için genelde turnike ile staz sağlanır. Bu stazın kan alınırken devam ettirilmesi bazı analizler için sakıncalıdır. Bu sakıncayı önlemek için, turnike kullanılsa bile, kan almadan turnikeyi açıp birkaç saniye gibi bir süre beklenmelidir İnfüzyon yapılan ekstremiteden numune alma hatası: En çok yapılan hatadır. Bu şekilde alınan numunede başta glukoz, Na, K, Cl olmak üzere birçok yanlış sonuç çıkar. Çünkü verilen sıvı dilüe edici etki gösterir. Doğru sonucu yansıtmaz.
36
Örneğin, bir hastada ameliyat öncesi Na 135 mEq/L, K 4,7 mEq/L, üre 100 mg/dl, total protein 6,7 mg/dl bulunmuş. Ameliyat sonrası Na 65 mEq/L, K 2,2 mEq/L, üre 52 mg/dl, total protein 5,2 mg/dl, glukoz 500 mg/dl elde edilmiştir. Araştırıldığında hastanın durumunun iyi olduğu, dekstroz verildiği, bu koldan kan alındığı anlaşılmıştır Tamkan, serum, plazma cinsinden uygun numune alamamak: Değişik testler için değişik materyal kullanılır. Antikoagulan kullanılması gerekebilir. Bunun etkisi Ca u uzaklaştırmak olduğu için heparin dışındaki plazmalarda Ca test edilemez. Bazı antikoagulanlar da Na, K, Amonyum tuzu şeklindedir. Bu yüzden bu analizler yapılamaz. Hematoloji tüpü yanlışlıkla biyokimyaya gönderilebilir. Na, K, Ca, Üre gibi sonuçlar yanlış çıkar Aç karnına alınması gereken numunelerin yeterli açlık sağlanmadan alınması: Bu durum AKŞ, total lipit, total kolesterol trigliserit gibi testleri etkiler. Ayrıca tokluk hiperlipidemisi, bir çok test için interfere edicidir. Aşırı açlıklarda hiperlipidemi oluşabilir, o yüzden 14 saatten fazla açlık tavsiye edilmez. 24 saatlik idrar toplamada dikkat edilmelidir. Uygun koruyucu konulmalıdır.
37
3. numunenin laboratuvara ulaşımında yapılan hatalar 3.1. Bekletilmiş numunenin gönderilmesi: Beklemiş kanda glukoz düşer. Çünkü şeker hem kan hücreleri hem de (üreme olursa) mikroorganizmalar tarafından kullanılır. Beklemiş kanda Na, K değişir. K değerleri yüksek çıkar. İdrarda ise üre amonyağa çevrilir İstek formlarının tam olarak doldurulmaması: İstek formlarında doldurulan her hanenin lab. açısından bir önemi vardır. Eksik doldurulmamalıdır. Örneğin alkalen fosfataz ALP yerine AF diye yanlış yazılabilir Yanlış etiketleme: Çok büyük karışıklıklara neden olur. Hastalar karıştırılır ve yanlış hastanın kanı çalışılır. Yanlış sonuca göre hastaya yanlış ilaç verilebilir. Geri dönüşümü olmayan hatalara sebep olur.
38
4. laboratuvarda analize hazırlarken yapılan hatalar 4.1. Ekipman ve personelin hazır olması: Ön denemeler ve standardizasyon çalışmaları önceden yapılmış olmalıdır. Cihazların kalibrasyonları yapılmış olmalı. Kontroller okutulmuş olmalıdır. Cihazın kitlerini ve çalışan personeli sık sık değiştirmek, hatalara neden olur. Personel seçimi iyi yapılmalıdır Gecikme: Numuneler geciktirmeden çalışılmalıdır Etiketleme hataları: Serumların godeye aktarılmasında, numaralandırmada hata yapmamaya dikkat edilmelidir. Lab.da belli bir etiketleme ve numaralandırma sistemi kurmadan çalışılmamalıdır. Hasta kanları karışabilir.
39
4.4. Reaktiflerin bayatlaması ve eskimesi: Mümkün olduğunca taze ve doğru hazırlanmış reaktifler kullanılmalıdır. Reaktifin dibine gelindiyse çıkan sonuçlara dikkat edilmelidir Solüsyon ve besiyeri hazırlamanın bilinmemesi: Çözelti hazırlama bilinmelidir, yoksa mutlaka sorulmalıdır. Bunları yapmak hangi lab. malzemesinin kullanılacağı bilinmelidir Depolama: Kullanılan kimyasallar, kitler uygun koşullarda saklanmalıdır. Son kullanma tarihi geçmiş olanlar atılmalıdır.
40
5. analiz hataları 5.1. Dürüst olmayan personel 5.2. İyi yetiştirilmemiş personel 5.3. İyi seçilmemiş kitler, iyi hazırlanmamış reaktifler 5.4. Hatalı ölçüm yapan volümetrik kaplar 5.5. Aşırı sıcak ve aşırı soğuk, havalandırılamaz, kimyasal kokan,dar, rahatsız edici lab. ortamı 5.6. Cihazların doğru olarak kullanımı 5.7. Standart grafiklerini uzun süre kullanmak
41
6. sonucu rapor ederken yapılan hatalar 6.1. Numunelerin kabulü ve rapor sekreteryasının kurulmaması: Kayıt defteri tutulmalı, protokol defteri doldurulmalı, bilgisayarlı programla çalışılıyorsa işi iyi bilen personel çalıştırılmalı Analiz değerlerinin ve normal değerlerin rapora kaydedilmemesi: Farklı cihazların normalleri farklıdır, bu belirtilmelidir.
42
7. sonuçların yorumlanmasındaki hatalar 7.1. Bazı fizyolojik farklılıkların göz ardı edilmesi: Çocukluk, yetişkinlik, yaşlılık, hamilelik gibi Bölgesel farklılıklar olabileceğini göz ardı etmek Başka lab.ların, başka bölge hatta ülkelerin normal değerleri ile mukayese etmek.
43
8. diyalog hataları Fikir alışverişinin sağlanması, hasta için en iyi sonucu sağlar. Klinikçi şüpheli gördüğü sonuçları lab.a teyit ettirmeli, gerekirse test tekrarlanmalıdır.