Diasporadakilerin,"annelerinin sürgünlüğünü yaşadığını,annelerinin hikâyelerinin de çocukluklarının hikâyeleri" olduğunu söyledim.Şaşırdı Donikian ve "Evet,doğru" diyerek devam etti:"Ben burada doğdum,büyüdüm,hiç de sürgün edilmedim.Ben çocuklarıma anlatmadım 1915'i.Çünkü anne ve babamın kayıp çocukluk hikâyeleri bana da çocukluğumu kaybettirdi..."
Denis Donikian ile konuşurken ben,Donikian çok öfkeli bir başlangıç yapmışken
konuşmasına,"Her Ermeni bir lobidir","Yasayı istemeyen tek bir Ermeni yok"
derken,"Soykırım" sözcüğünün üzerine bastırırken ve gençliğinde,"Büyük
Ermenistan" projesi üzerine çalışan,politik olarak çok sert bir örgütün üyesi
olduğunu söylerken mihmandarım Isabelle Kortian şaşırıyor...
(...)
Uzun uzun konuşuyordu,1915 üzerine tartışmaların yapıldığı bir internet
sitesinin kurucusu ve şair Denis Donikian.Kızgın kızgın,öfkeli öfkeli,hatta
bazı anlarda hesap bile sorarak.Çok yorgundum doğrusu,soru soracak halim de
yoktu pek.
Fakat sonra o konuşurken,kullandığı sözcüklerle değişen yüzünü
incelemeye başladım.
Başka şeylerden konuşurken orta yaşlı olan bu adamın
yüzü,1915'ten söz ederken acı çeken,öfkeli bir çocuk gibiydi.Ancak bir
çocuğun yanabileceği kadar yanmış canı gibi.Bir anda anladım ki işte o zaman,o
kadar insanla konuştuktan sonra,bütün bu hikâyeleri onlar çocukken duydular.Çocukluklarındaki gibi taşıyorlardı içlerinde,dinlediklerini.Üstelik onlara da
çocukluk hikâyeleri anlatılmıştı,bir çocuğun acısıyla.Annelerinin
çocukluklarını kurtarmak isteyen çocuklardı diaspora,imkânsız bir acıyı tedavi
etmeye çalışan.Bu öfke de oradandı.Annenizin çocukluğu alınsa siz de
yalınkılıç gitmez misiniz alanın üzerine?
"Ben sürgün edilmedim"
"Evet" dedi Donikian ve şaşırdı,"Evet!"
İlk kez böyle bir şey duyduğunu
söyledi,bunu daha önce hiç düşünmediğini,ne acayip olduğunu,ne doğru... Böylece kekeledik bir süre karşılıklı.Tökezledik.Sonra o bu yeni bakış açısı
ışığında bakmaya başladı kendine,geçmişine,yazdıklarına:
"Doğru.Yoksa ben
niye sürgün üzerine yazayım ki?Burada doğdum,büyüdüm,hiç de sürgün edilmedim.Ama,işte..."
Ama işte ile başlıyor zaten hikâye.Donikian ve diasporadaki
diğerleri "annelerinin sürgünlüğünü" yaşıyorlar hâlâ kendileri Fransız vatandaşı
olmalarına rağmen.Donikian sarsıldı ve itiraf etti:
"Biliyor musunuz?Ben
kendi çocuklarıma anlatmadım 1915'i.Çünkü anne ve babamın kayıp çocukluğuna
dair hikâyeler bana da çocukluğumu kaybettirdi.Benim çocuklarımınki de çalınsın
istemedim.Ben kendim çektim bu acıyı.Niye onlar çeksin ki?Ama annem anlatmış
onlara da...Böylece oluyoruz işte."
Ne oluyorlar?
Denis Donikian,
"yeryüzünün evsizleri" diyor buna.
Bir kuşağın acısı acaba kaç kuşağı
yakar?
Hikâye çok acısıysa kuşakları,kuşaklar boyunca insanları yakmayı hak
mı eder?
Ben bunları düşünüyorum ve anneleri için acı çeken çocukları ama
Donikian ona söylediklerim üzerine düşünüyordu hâlâ:
"Annemler aynı köyden
geldikleri insanlarla oturup o köyü konuşurlardı.Kusursuz bir yer olarak
anlatılırdı oraları.Terketmek zorunda bırakıldıkları için de o kadar güzel bir
ülkeydi anlattıkları elbette.Ama Ermenistan sınırı bu hikâyeleri çocukken
dinledikçe benim beynimde bir mite dönüştü.Tabii ki yalandı bunlar.O köyler,o
ülke o kadar kusursuz değildi.Bizim kuşağımız yalan kuşağıdır aslında bu
yüzden."
Şaşırıyorum.Donikian fazla hızlı ilerlemeye başlıyor.Üstelik
sorularla onu getirdiğim noktada da durmuyor,devam ediyor:
Kayıp çocukluklar ülkesi
"Aslında biz mitolojik bir ülke için mücadele ediyoruz.Doğrusu Ermenilerin
biraz deli olduğunu düşünmüyor değilim.Çünkü insanların olmaları gereken yerde
olmadıkları fikri üzerine bütün varoluşlarını kurmaları son derece tuhaf bir
durum."
O zaman "Çocukların ülkesi" diyorum Donikian'a,"Diaspora bir kayıp
çocukluklar ülkesi"...
Sonra konuştuğum onca öfkeli adamı düşünüyorum.Ermenistan'da,Paris'te...
Bir çocuğa acı anılar verdiğinizde aldığınız hep
hesap soran bir yetişkin olmaz mı?Belki de bu hikâye,hiç değilse bu hikâyenin
üzerinde durduğu duygusal zemin tamı tamına sadece bununla ilgili. Olabilir mi?Bunca öfke?Bir çocuğun çektiği acı çok büyüktür hep.Çünkü çocuk çok küçüktür,çok küçüktür dünyanın önünde...
*Denis Donikian,"Çocukluğum çalındı Soykırım hikâyeleriyle...",Röportaj:Ece Temelkuran;Ve Ermeni Diasporası konuştu,Milliyet,19 Kasım 2006.
http://www.milliyet.com.tr/2006/11/19/yazar/temelkuran.html