Kümes Hayvanları Hakkında Bilgi Tavuk Bakımı ve Çeşitleri
KÜMES HAYVANLARI evcil kuşlardır. Bunların etleriyle sof-ralarımıza çeşni katarız, yumurtalarından çok çeşitli şekillerde faydalanırız, tüylerini yatak, yastık yapımında kullanırız. Başlıcaları tavuk, hindi, ördek, kaz olan kümes hayvanlarının en yaygını tavuktur, çünkü ötekilerden çok daha kolaylıkla beslenebilir.
Tavuklar ortalama 2-2,5 kilo, horoz 3-3,5 kilo ağırlığında olur. Bununla birlike, besili tavuklar, horozlar arasında ağırlığı 4-5 kiloyu bulanlar da vardır.
Çok eski çağlardan beri evcilleştirilen bu hayvanların, bugün ormanlarda yabani bir hayat süren ataları vardır; bunlar tabiatın kucağında yaşarlar; bu arada, iyice uçabilirler; evcilleştirilen cinslerinin uçma yeteneği ise çok azalmıştır.
Kümes hayvanlarını teker teker gözden geçirelim:
TAVUK
Kümes hayvanları arasında, en çok beslenen, en çok faydalanılanı tavuktur. Erkeğine horoz, yavrusu* na civciv, bir yaşından küçüklerine piliç denir. Tavuklar ortalama 2-2,5 kilo, horoz 3-3,5 kilo ağırlığında olur. Bununla birlike, besili tavuklar, horozlar arasında ağırlığı 4-5 kiloyu bulanlar da vardır.
Tavuğun Üretilmesi Bütün kuşlar gibi tavuk da yumurtayla çoğalır. Usulüne göre bakılan iyi cins tavuklar yılda 250-300 kadar yumurta verirler. Tavuklar, yalnız tüy değiştirme mevsimi olan aralık, ocak aylarında yumurtlamaz.
Tavukların yumurtlaması için bazılarının sandığı gibi horoz şart değildir. Tavuklar horozsuz da yumurtlar, Ancak, horoz görmiyen ta-
vukların yumurtası döllenmemiş olacağı için, bunlardan civciv çıkmaz.
Anaç tavuk, yumurtalarının üstünde yatıp onları ısıtarak civcivlerin çıkmasını sağlar. Yavru çıkarmak için yumurtalarının üstünde yatan kümes hayvanlarına, kuşlara kuluç-ka denir. Tavuğun kuluçka süresi 21 gündür. Hayvanın kuluçkaya yatmasından 21 gün sonra yumurtalar çatlıyarak civcivler çıkmaya başlar.
Anaç tavuklar, bütün ana hayvanlar gibi, yavrularına karşı çok titizdir. Onları, kanatlarının altına alarak her türlü tehlikeden korur; bunun için, gerekirse, hiç yılmadan, kedilerin, köpeklerin, hattâ insanların üstüne atıılr. Yavruları iyice bü-yüyünceye kadar analık görevini yapan tavuk, onların yem bulmasını sağlar, yiyecek bir şey bulduğu zaman gagasıyla yere vurarak birtakım sesler çıkararak yavrularını yanma çağırır, onları kanatlarının altına saklıyarak uyutur, büyütür.
Tavuklar şubat sonlarında kuluçkaya yatarlar. Kuluçka olan tavukların vücut sıcaklığı artar. Karm çevresindeki ince kan damarlarının çoğalmasından meydana gelen bu sıcaklık yumurtaların devamlı olarak 39-40 derece ısı altında bulunmasını sağlar.
Tavuk, kuluçkayken yumurtalarının üstünden pek seyrek kalkar, kalktığı zaman da çok kısa bir süre sonra gene yumurtalarına döner. Yumurtalarını daha uzun bırakacak olursa yavru çıkarması gereken yumurtalar bozulur, cılk çıkar.
Kuluçka Makinası
Günden güne yayılan, gelişen kuluçka makinaları, geniş ölçüde civciv elde etmek için kullanılmakta, bu sayede artık tavukçuluk bir endüstri haline gelmiş bulunmaktadır.
Çeşitli büyüklüklerde olan kuluçka makinaları, içerisinin sıcaklığı, nemliliği belirli derecede kalacak şekilde ayarlanabilen aygıtlardır. Yumurtalar makinanm özel bölmelerine yerleştirildikten sonra, ya elektrikle, ya da petrolle işliyen maki-nalar çalıştırılır. Sıcaklık makinaya konan yumurtanın cinsine göre 37-40 derece arasında olur. Nemlilik derecesi de % 65-95 arasında değişir. Bu şartlar altında kuluçka süresini tamamlıyan yumurtalardan civcivler çıkar.
Yumurtadan çıkan civcivler gene kuluçka makinasınm bir başka bölümünde belirli bir sıcaklıkta tutularak dış etkilerden korunulur, büyütülürler.
Tavuğun Bakılması
Tavuk, küçük bir bahçede bile kolayca beslenecek bir kümes hayvanıdır. Tavuk beslemek için, her şeyden önce, bir kümes ister, Ayrıca, bir de kümes teliyle çevrili bir avlu bulunursa daha iyi olur, Bahçe küçükse, yüksek duvarlıysa, tavukların zarar vereceği bitkiler de yoksa, yalnız kümes yeter; hayvanlar bahçede serbesçe dolaşabilirler.
Tavuklar, bol toprak ister; çünkü, toprakta eşelenir, çeşitli bitkileri, so* lucanları, böcekleri yerler. Bu bakımdan, hangi • şekilde olursa olsun, tavuğa mutlaka topraklı bir gezinme yeri sağlamalıdır.
Kümes, hayvanın geceyi geçireceği, yumurtlıyacağı yerdir. Kümeslerde tavuğun gecelemesini sağlamak için tünek yapmak şarttır. Folluk, kümesin uygun bir köşesine konacak, içi saman dolu büyükçe bir kutudur. Beslenen tavukların sayısı çoksa, birden fazla folluk koymak gerekir.
Tavukların kümesi sık sık temizlenmeli, gübreler alınmalıdır. Bu gübreler bahçedeki bitkilerin diplerine konulursa bahçe de bedavadan gübrelenmiş olur. Tavuklar kümes teliyle çevrili avluda vakit geçiriyorlarsa, onlara sık sık ot toplayıp vermeyi ihmal etmemelidir. Avlunun toprağı arada bir bellenmeli, tavukların kireç ihtiyaçlarını sağlamak için arada bir kireç verilmelidir. Daha da olmazsa, kullanılan yumurtaların kabuğu kümese konur, bu da hayvanların kalsiyum ihtiyacını sağlar.
Tavuk yumurta almak maksadiy-le besleniyorsa, pek semirtilmemeli-dir. Yağlanan tavuklar az yumurtlar, hattâ hiç yumurtlamadığı bile olur.
Bugün piyasada çeşitli tavuk, civciv yemleri satılmaktadır. Meraklı bir yetiştirici, bu çağda, civcivlerini babadan kalma gelişi güzel usullerle yetiştireceğine, özel yemlerle ye-tiştirrirse elbette ki çok daha iyi sonuçlar alır. Tavuklar için de durum aynıdır. Eti için yetiştirilen tavuklarla, yumurta için yetiştirilen tavukların yemleri ayrı ayrıdır. Zirai Donatım Kurumu şubelerine başvurarak bunları ucuzca alabilirsiniz. Bu kurum aynı zamanda kuluçka makinasmda ürettiği çeşitli civcivleri de satmaktadır.
Tavuk Çeşitleri
Yurdumuzda yerli tavuk çeşitleri hacıkadın, denizli, santepeli, cebeci, gerze türleridir. Beç tavuğu da bize özgü bir türdür. Ortaçağ Avrupasızda bu hayvana «Türkiye tavuğu» denirdi. Bizde ise «beç tavuğu» denmesi, eskiden «Beç» diye anılan Viyana’dan gelmesindendir. Bu hayvana «Nemse tavuğu» da denir; «Nemse» eskiden «Almanya» anlamına kullanılırdı.
Bizde yabancı tavuk cinsleri de geniş ölçüde yetiştirilir. Bunların başlıcaları New Hampshire (nemşa), Legorn (LİGORİN), Rhode Island (Rot), Plymouth (plimut) tavuklarıdır. Rot ce ligorin cinsi tavuklar daha çok yumurtası için beslenir. İyi yetiştirilen ligorinler yılda 250-300 yumurta verir.
Başka tavuk çeşitleri, koşin tavuğu, Susser tavuğu, İspenç TAVUĞU, Brahma tavuğudur. Bunlardan İspenç tavuğu daha çok süs için yetişdirilir. Bir piliç büyüklüğünde olan bu tavuklar iyi yumurta yapmazlar.