“Öldürmeyeceksin” belki de dünyadaki toplumlardaki en ünlü ahlaki yasaktır.
Ama adalet duygumuz nereden geliyor?
Tarih boyunca, adalet ve ihlalleri tanımlayan yasalar şu ya da bu tanrıya atfedilmiştir. Daha yakın zamanlarda, adalet, hakimler ve diğer hukuk uzmanları tarafından yorumlanan ahlaki gerçeklerin yanı sıra kültürden kültüre değişen sosyal normlarla ilişkilendirilmiştir.
Bununla birlikte, çalışmamız bunun yerine insan adalet duygusunun ve ceza yasalarının insan beyni tarafından üretildiğini göstermektedir.
Basitçe söylemek gerekirse: insan olmak, hukuk fakültesine hiç gitmemiş olsanız bile, sizi zaten iyi bir milletvekili yapar. Büyük ölçüde, ceza yasaları, insan doğasının bir parçası olan içsel bir adalet duygusunun son ürünü gibi görünmektedir.
Bu sezgisel temsillerin ne kadar evrensel olduğunu, aşağıdaki gibi inceledik.
İnsan Beyninin Adalet Duygusunu Test Etmek
İnsan çatışmaları, örneğin komşular müziğin hacmi konusunda aynı fikirde olmadıklarında hafiften, dolandırıcılık, soygun, tecavüz, cinayet de dahil olmak üzere ciddiyete kadar uzanır – yani, ceza hukukunu oluşturanlar.
Yasalar ve davalar, biriyle çatıştığınızda gerekli hale gelir. Ancak beyniniz bilinçsizce mahkemeye çıkmadan çok önce adalet hakkında sezgisel fikirler yaratır – olası bir çatışma durumunda bile. İnsanlar, çocuklukta bile, adaletin ihlalinin ne olduğunun ve bunun için hangi cezanın olması gerektiğinin farkındadır.
Herkes doğal olarak bu sezgisel adalet kavramlarına sahiptir. Onlar, insan akciğerleri veya gözleri gibi, bir insanın parçasıdır.
Bu nedenle, muhtemelen, resmi ve gayri resmi adaletin temeli, herhangi bir ortalama insan beyni tarafından yaratılabilir. Eğer durum buysa, hukuk eğitimi almayan insanların, adalet duyguları sayesinde iyi yasa koyucular olabileceklerini öngörüyoruz. Ek olarak, uzman olmayanlar, gerçek ceza yasalarının temel özelliklerini tamamen yabancı kültürlerden sezgisel olarak yeniden yaratabilirler.
Bu varsayımları test etmek için, katılımcılara mevcut ceza kanunlarından alınan çeşitli suçları gösteren ve yasaların öngördüğü cezaları göstermeyen bir çalışma yaptık.
Tanınmış bir kültüre sahip modern toplumla ilgili olarak sunulan suçlardan bazıları Pennsylvania Konsolide Şartı’nın 18. Bölümünden alınmıştır. Diğerleri gerçekten eski ve kültürel olarak yabancıydı. Bazı katılımcılar, en eski insan hukuk kodlarından biri olan 3800 yıllık bir Mezopotamya kodu olan Eshnunna Yasaları’ndan gelen suçları değerlendirdi. Diğer katılımcılar, 1400 yıllık Çin Tang Yasası’ndan kaynaklanan suçları değerlendirdi.
Bu arkaik yasalar zaman yolculuğu için en uygun olanlardır. Fosiller gibi, eski yasa koyucuların yasal düşüncelerini yakaladılar.
İşte Eshnunna’nın önerdiği suçlardan bazılarının neye benzediğine dair örnekler: başka bir kişinin gözlerini oymak, hileli bir şekilde bir tekneyi kaçırmak ve sonunda bir köleyi öldüren agresif boğasını kontrol edememek. Eski Mezopotamya toplumundaki suçlar bunlardı.
Eshnunna’nın antik şehir devleti ile modern toplumlar arasındaki büyük kültürel farklılıklara rağmen, eğer insan beyninde bir adalet ve hukuk duygusu ortaya çıkıyorsa, o zaman Eshnunna yasalarını yayınlayan kral ve çalışmaya katılanlar benzer şekilde düşünebilir.
Daha sonra, katılımcıları düşündükleri suçların her birini değerlendirmeye davet ettik. Bazılarından kendilerini yasa koyucu olarak tanıtmaları ve her kabahatin kanunen hak ettiği cezaları belirlemeleri istendi. Diğerleri her suç için hapis cezası teklif edecek. Katılımcıların profesyonel fikirleri kullanmamalarını sağlamak için, hukuk fakültesinde okuyanları analizin dışında tuttuk.
Sonuç olarak, hem Kral Eshnunna hem de çalışmamızdaki katılımcılar gerçekten benzer bir adalet duygusu gösterdi. Ne kadar çok katılımcı eski suçu ciddi olarak değerlendirirse, yasaların öngördüğü gerçek ceza o kadar önemliydi.
Katılımcıların sezgileri ile eski yasalar arasındaki yazışmalar mükemmel değil, gerekliydi. Bu, insanların ortak bir adalet duygusuna sahip olduklarını ve modern insanların binlerce yıl önce var olan toplumların ceza yasalarının özünü yeniden yaratabileceğini göstermektedir.
Kültürün Adalet Duygusu Üzerindeki Etkisi
İnsan doğasının bir parçası olan genel adalet duygusu, kültürel farklılıkları yadsımaz.
Tang suçunu düşünün: “Bir efendinin suç işlememiş bir köleyi öldürdüğü tüm durumlar bir yıllık ağır işçilikle cezalandırılır (not: 20 bakır qian ödeme şeklinde bir fidye mümkündür).” Tang Kodu bu suçu nispeten kolay olarak kabul eder – örneğin, “bir kavgada bir kişiyi dövmek ve öldürmek”, Tang Kodu tarafından boğulma veya 120 bakır qian para cezası ile cezalandırılmıştır. Çalışma katılımcıları, aksine, “suç işlememiş bir köleyi öldürmeyi” çok ciddi bir kabahat olarak görüyorlardı.
Yine de katılımcıların sezgisel tepkileri genellikle eski ceza kanunlarında öngörülen önlemlerle uyumluydu. Örneğin, katılımcılar Tang Hanedanlığı milletvekilleriyle, bir kavgada bir kişiyi dövmenin ve öldürmenin, kumardaki mal ve ürünlere bahis oynamaktan daha ciddi bir suç olduğu konusunda hemfikirdi.
Bizim için, kültürler arası farklılıkların ve benzerliklerin bu kombinasyonu, adalet duygusu üreten beynin, evrensel ilkeleri yerel bilgilerle dolu açık parametrelerle birleştirdiği anlamına gelir. Evrensel ilkeler, katılımcıların neden genellikle kral Eshnunna ve Tang döneminin yasa koyucuları ile görüşler üzerinde hemfikir olduklarını açıklayabilir. Açık parametreler kültürel farklılıkları açıklayabilir.
Adalet Duygusunun Evrimsel Kökleri
Çatışma evrimsel olarak eski bir olgudur. Hayvanlar da dahil olmak üzere organizmalar, onları avlamak gibi başkalarına tecavüz edebilir. Bu nedenle, doğal seleksiyon organizmalara çatışmaları kendi lehlerine çözmelerine yardımcı olacak araçlar sağlamıştır: dişler, boynuzlar, nörotoksik zehirler. Bu savunmalar ve “silahlar” yararlıdır. Atalarımız polisin olmadığı bir dünyada yaşıyorlardı ve eğer hayatta kalmak ve gelişmek istiyorlarsa, polisin kendileri olmak zorundaydılar.
Ancak insan çatışması spesifiktir. Yaratıcılıkları ve işbirliği yetenekleri sayesinde, insanlar tecavüz nesnesi haline gelebilecek çok sayıda mal ve hizmet üretirler – aldatma, soygun, sahtecilik, el koyma ve yıkım. Bu nedenle, insan çatışmalarının alanı çok geniştir.
Fiziksel güç insan çatışmasında yardımcı olabilir, ancak beyin kilit bir rol oynar. İnsanlar, birisi size karşı bir şey yaparsa size tam olarak ne zarar verildiğini bilmenin önemli olduğu bilgi açısından zengin bir dünyada yaşarlar. Suistimalin doğru bir şekilde değerlendirilmesi, mağdurların, Goldilocks’un masalında olduğu gibi, uygun olan bir ceza talep etmelerine veya empoze etmelerine izin verir: failin, korkmadan, suçu yeniden işlemesi çok küçük değildir ve failin mağdurdan intikam almaması için çok büyük değildir. İnsan atalarımızın bir kabahatin ciddiyetini değerlendirmek için yazılı yasaları yoktu, bu yüzden bunu kendi kafalarıyla yapmak zorunda kaldılar.
Beynin suçluluğu değerlendiren mekanizmaları insan doğasının bir parçası gibi görünmektedir – ve insanların yaşadığı tüm zamanlar ve bölgeler için aynıdır. Tabii ki, adalet ve ceza yasaları farklı kültürlerde farklıdır. Örneğin, Sparta’da araba hırsızlıkları yasal olarak değerlendirilmedi, çünkü 2500 yıl önce hiçbiri yoktu. Buna göre, yazılı dilin olmadığı toplumlarda, yazılı olarak belirlenmiş bir ceza yasası yoktur.
Yine de insanın adalet duygusu uzay ve zamanda temelde benzer görünüyor. Ve her yerde ceza kanunları adalet duygusu ve kabahatleri değerlendirmek için evrensel mekanizmalar tarafından şekillendirilebilir – tıpkı evrensel zevk algısı mekanizmalarının çeşitli ulusal mutfaklara yol açması gibi.