- Afanasyeva’nın “The History of World Literature” (1983) adlı makalesinin diğer kaynaklardan ilgili eklemelerle ve orijinal metinlere ve Sümer edebiyatının Oxford külliyatının İngilizce çevirilerine yapılan atıflarla birlikte ücretsiz bir özeti-çevirisi.
Sümer edebiyatı , Orta Tunç Çağı’nda Sümer dilinde yazılmış edebiyattır. Sümer edebiyatının çoğu, Asur veya Babil kopyaları aracılığıyla dolaylı olarak hayatta kaldı.
Eski Sümerler, 30. yüzyılın erken proto-yazı sistemlerinden Sümer çivi yazısı yazısını geliştirerek dünyadaki ilk yazı sistemini icat ettiler. R.H.’ye İlk edebi metinler MÖ 27. yüzyılda ortaya çıktı.
Sümerce, konuşma dili olarak kullanılmaya tamamen son verildiğinde bile Akad ve Babil imparatorluklarında resmi ve edebi kullanımda kaldı. Yazı halk arasında o kadar yaygındı ki, öğrencilerin çalışmaları sırasında kopyaladıkları Sümer metinleri sonraki Babil edebiyatını önemli ölçüde etkiledi.
Sümer edebiyatı bize tarihsel ardışıklık yoluyla ulaşmadı, arkeolojik araştırmalar sonucunda keşfedildi. Ancak Akadlar, Sümer edebi mirasından çok şey ödünç aldılar ve bu gelenekleri Orta Doğu’ya yayarak bölgedeki diğer edebiyatları daha da etkilediler.
|Sümer metni, 26. yüzyıl. R.H.’ye|
Tarihsel arka plan
Mezhyrechya tarihindeki Sümer dönemi, MÖ 4. binyıldan başlayarak yaklaşık iki bin yılı kapsar. ve MÖ 3. binyılın sonunda Bu dönem boyunca Akad-Samiler ve Sümerler (belki de Samarra kültürünün torunları) yan yana yaşadılar ve Akad hanedanının iktidara geldiği dönemde (MÖ 24. yüzyıl), pek çok karşılıklı etki vardı. Akad etkisi o andan itibaren bölgenin sanatsal yaratıcılığını giderek daha fazla etkilese de Sümer kültürü bastırılmadı.
Ur’un üçüncü hanedanı ve Isin hanedanından (MÖ 21. yüzyıl) sonra, Mezhyrchya nihayet Babil’in egemenliği altında birleşti ve Sümerler ayrı bir ulus olarak var olmaktan çıktı.
Dil
Sümer dili MÖ 3. ve 2. binyıllarda vardı. ve MÖ 2000 civarında yaşayan bir dil olarak yok oldu. (Akadca’nın yerini aldı), ancak çağımızın başına kadar klasik bir dil olarak (dinde, hukukta vb.) varlığını sürdürdü.
Sümer dili izole bir dildir. Akrabalığı veya kökeni hakkında çeşitli hipotezler var ama hepsi kanıtlanamadı. Özellikle, varsayımsal Çin-Kafkas makro ailesine, Ural dillerine, Kartvel dillerine aittir veya Bask dili vb. ile akrabadır. Şu anda, en yaygın hipotez, Hint-Fırat dili alt tabakasından (“işgal” dilinin yerel dil veya dillere hakim olduğu Fırat vadisi dillerinin bir karışımı) [1] .
Sümer dini
Din, Sümer edebiyatı üzerinde belirleyici bir etkiye sahipti.
Sümer dini, halk kültlerine dayalı inançlar olarak tanımlanabilir, yani en eski din türlerinden biridir. Birçok bakımdan kültler ilkel bir karaktere sahipti. Etik öğretiler dini görüşlerde özel bir rol oynamadı, bunların en önemli kısmı büyülü ritüeldi. Topluluklar arasında ritüel ve mitoloji homojenliği yoktu ama çelişkiler de yoktu. Sümerlerin birkaç genel kozmik tanrıya tapmalarına rağmen (MÖ 3. binyılın sonuna kadar) tek bir panteonları yoktu.
Tanrıların çoğu, bireysel toplulukların koruyucularıydı ve her topluluğun bu tanrılarla ilişkili kendi mitleri vardı.
Sümer’in en eski merkezi olan Eredu şehrinde, yeraltı tatlı sularının ve dünya okyanusunun efendisi, aynı zamanda tanrıların ve insanların yaratıcısı ve yargıcı, bereket tanrısı olarak kabul edilen tanrı Enki (acc. Ea) ve daha sonra bilgelik tanrısına saygı duyuldu. Başka bir büyük Sümer şehrinde, Uri, tanrı Nanna veya Zuen (“Bilginin Efendisi”), genellikle lapis lazuli sakallı bir boğa olarak tasvir edilen ayın efendisi saygı görüyordu.
MÖ 4. binyılda Ur gibi yükselen Uruk şehrinin koruyucu tanrıçası, cinsel aşk, düşmanlık ve savaş tanrısı gökyüzünün tanrıçası (Venüs gezegeni) Inanna veya Innin’di. Gökyüzünün efendisi ilahi babası Ana ve güneş tanrısı erkek kardeşi Uta da Uruka’da saygı görüyordu.
Nippur şehrinin ana tanrısı, nispeten erken bir tarihte evrensel bir Sümer tanrısı haline gelen, tanrıların ve insanların kralı Enlil’di.
Daha sonra (3. yüzyılın sonunda – MÖ 2. binyılın başında), Mezhyrechya’nın kuzey kesiminde Babil şehri ortaya çıktı. Ve Eski Babil döneminden başlayarak, tüm panteonun ana tanrısı, Enki’nin (Ea) oğlu olarak kabul edilen ve genç tanrı Eredu – tanrı Asalluhi ile özdeşleştirilen tanrı Marduk oldu. Belki de Babil aslen Ered sakinlerinin bir kolonisiydi.
|Sümer inancı, MÖ 2800-2300.|
Sümer edebiyatının özellikleri
Geçiş karakteri
Sözlü yaratıcılıktan yazılı yaratıcılığa
Sümer edebiyatı sözlü yaratıcılıktan yazılı yaratıcılığa geçişi gösterdiği için bizim için çok önemlidir. Ne de olsa, yazının ortaya çıkışı, yeni bir yaratıcılık türü olan kurgunun aynı anda ortaya çıkması anlamına gelmiyordu. Mezopotamya’da bu geçiş bin yıldan fazla sürdü ve edebi anıtlar onun çeşitli aşamalarını yansıtıyor. Muhtemelen sözlü ve yazılı gelenek Sümer’de uzun süre paralel olarak var olmuştur.
Folklora yakınlığına rağmen, Sümer edebiyatı hala farklı bir fenomendir ve bu nedenle edebiyat tarihine onunla (veya kronolojik olarak yakın eski Mısır edebiyatıyla) başlamak adettendir.
Sümer edebiyatının hayatta kalan metinleri, ya topluluk önünde ezberden okumak ya da temsil etmek ya da okul eğitiminin ihtiyaçları için tasarlanmıştı. Sözlü kökenler birçok özelliği açıklar: kompozisyonun kusurlu olması, dinleyiciler tarafından anlaşılan olay örgüsü öğelerinin atlanması veya okuma sırasında mimik olarak ifade edilebilecek şeyler, çok sayıda çeşitli tekrarlar, vb.
Bu özgüllüğe rağmen, Sümer edebiyatı, antik çağlarda mecazi düşünme türü tarafından kolaylaştırılan ve öncelikle duygusal ve doğrudan hareket etmek için tasarlanmış çok mecazi ve etkileyicidir. Şiirsel eserin büyülü rolü, bu edebiyatı yaratıcıları, dinleyicileri veya okuyucuları için “tanrıların dili” haline getirdi.
İlkel toplumdan sınıflı topluma
Yazılı Sümer edebiyatı da ilkel toplumun yeni sınıflı toplumla çarpışma sürecini yansıtıyordu.
Sümer anıtlarıyla, özellikle mitolojik olanlarla tanışırken, imgelerin şiirselleştirilmesinin ve idealleştirilmesinin olmaması dikkat çekicidir. Sümer tanrıları sadece dünyevi varlıklar değildir, duygularının dünyası sadece insan eylemlerinin ve duygularının dünyası değildir, çünkü tanrıların doğasının alçaklığı ve kabalığı sürekli vurgulanır, çekici değildirler ve korkutucudurlar. Tırnakların altındaki topraktan canlılar yaratan, sarhoş bir adam yaratan, bir hevesle tüm insanlığı yok edebilen tanrılar – tüm bunlar, elementlerin sınırsız gücü ve duygu tarafından bastırılan ilkel düşünceye çok yakındır. kendi çaresizliğinden.
Sümerlerin yeraltı krallığı da oldukça karakteristiktir. Açıklamasında tam bir umutsuzluk var, Mısırlı Osiris gibi adil bir yargıç yok, insanların yaptıklarının tartıldığı bir terazi yok, insan hayatının neyin ve nasıl sona ereceğine dair özel bir yanılsama yok. Belki de böyle bir tablo, Mezopotamya sakinlerinin daha zorlu yaşam koşullarından kaynaklanmıştır.
Yeni sınıf ideolojisinin bu kendiliğinden gelen korku ve umutsuzluk duygusuna karşı koyacak bir şeyi vardı, ancak ilk başta kendisi çaresizdi, bu nedenle bu durumu yalnızca eski sözlü şiirin motiflerini ve biçimlerini tekrarlayan yazılı anıtlara yansıtıyordu.
Yavaş yavaş yeni bir toplumsal düzenin oluşmasıyla birlikte edebiyatın doğası da değişir, yeni türler ve biçimler gelişmeye başlar. Yazılı edebiyatı sözlü edebiyattan ayırma süreci hızlanıyor ve belirginleşiyor. Sümer edebiyatının gelişiminin sonraki aşamalarında didaktik türlerin ortaya çıkışı ve mitolojik olay örgüsünün döngüselleşmesi, yazılı kelimenin ve onun diğer yönünün artan bağımsızlığını yansıtır. Ancak bu yeni gelişme aşaması Sümerler tarafından değil, onların kültürel mirasçıları olan Akadlar veya Babilliler tarafından sürdürüldü.
Muhteşem karakter
Didaktik literatür dışında, diğer Sümer metinlerinin çoğu doğaları gereği gösterişlidir. Tanrıları, kahramanları, kralları, tapınakları vb. överler. Bu, bu metinlerin dini kökeninin yanı sıra Sümerlerin dünya görüşünün doğasını da gösterir.
Metin kaynakları
Sümer edebi anıtları, daha sonraki anıtlarda, esas olarak “Sümer sonrası” dönemden (MÖ 19-18. Yüzyıllar), yani Sümerlerin Akadlarla birleştiği ve Sümer dilinin yerini Akadcaya bıraktığı zamanlardan günümüze kadar gelmiştir. kullanımda. Bunlar, Sümerce veya iki dilli Sümerce-Akadca metinlerdeki eserlerin kayıtları veya kopyalarıydı ve bu dönemde bile Sümer kültürünün Mezhirichchi’deki önemli rolünü yansıtıyordu.
Tür sınıflandırması
Şu anda, Sümer edebiyatının yaklaşık 400 anıtı biliniyor ve tanımlanıyor (ETCSL külliyatı, 2006 [2] ). Bunlar tarihi yazıtlar, edebi kataloglar, şiirsel mitler, epik hikayeler, dualar, tanrılara ve krallara ilahiler, mezmurlar, düğün ve aşk şarkıları, cenaze ağıtları, ulusal felaketler hakkında ağıtlar, yazışmalar, didaktik edebiyat, atasözleri ve sözler koleksiyonları vb. Bu metinlerin çoğu çevrimiçi olarak transkripsiyon ve gerçek İngilizce çeviri olarak mevcuttur. ETCSL, birçoğu hayatta kalan bazı ritüel metin türlerinin yanı sıra büyülü büyüler içermiyordu.
Sümer edebiyatı metinlerinin türlere bölünmesi şarta bağlıdır ve tür hakkındaki modern fikirlere dayanır. Sümerlerin kendi tür sınıflandırmaları vardı – hemen hemen her eser kendi türünü sonunda belirtiyordu: görkemli şarkı, diyalog, ağıt vb. Ne yazık ki, bu sınıflandırmanın ilkeleri her zaman net değildir, çünkü aynı türden eserler Sümer atamalarında farklı kategorilere girer ve bunun tersi de geçerlidir – tamamen farklı türlerdeki anıtlar aynı kategoriye atanır, örneğin bir ilahi ve bir ilahi. epik. Bazı durumlarda, tüm çalışmalar yüksek sesle icra edildiğinden, sınıflandırma işareti performansın veya müzik eşliğinin (bir boruya ağlama, davula şarkı vb.) Doğasını gösterir. Bir tabletten ezberlendikten sonra söylendi veya okundu. Muhtemelen, Sümer sınıflandırması sözlü edebiyat türlerine dayanıyordu.
Sümer edebiyatını sınıflandırma girişimleri, antik dünyanın diğer edebiyatlarıyla aynı zorluklarla karşı karşıyadır. Yani, gerçek edebi anıtları diğer yazı anıtlarından, sanatsal edebiyatı ticari edebiyattan, folkloru gerçek yazılı edebiyattan ve en zoru, dini edebiyatı laik edebiyattan ayırmak çok zordur, çünkü tüm ideolojik içerik eski metinler din ile bağlantılıdır
V.K. Afanasyeva (1983) [3] dört büyük edebi anıt grubunu (kozmogonik ve etiyolojik mitler; tanrıların ve kahramanların istismarları hakkındaki efsaneler; lirik metinler; pedagojik ve didaktik eserler) seçer ve ayrıca tarihsel metinleri (yazıtlar, listeler, vb.)
Oxford Üniversitesi’nin (2006) ETCSL külliyatında, yedi ana metin kategorisi ayırt edilir:
- edebi kataloglar;
- tanrılar ve efsanevi kahramanlar hakkında mitolojik ve destansı hikayeler;
- tarihsel olaylar veya kişilerle ilgili nesir ve şiirsel sanat metinleri;
- edebiyat;
- tanrılara ve tapınaklara ilahiler (dualar);
- eğitici metinler, yazıcılarla ilgili eserler, didaktik eserler;
- atasözleri ve sözler.
Tarihi yazıtlar
Kraliyet yazıtları Sümer’de MÖ 3. binyılın ikinci çeyreğinde, Birinci Ur Hanedanlığı’nın başlangıcından kısa bir süre önce görülür.
Bu tür ilk yazıtlar, tapınakların ve kanalların inşasıyla ilgilidir ve genellikle bir cümleyi temsil eder: “Falanca bir tanrı için, falanca bir bina inşa etti.” Sonra kitabeler çoğalır, birkaç bina sıralanır, savaşlardan bahsedilmeye başlar: “Falanca, falancayı kırınca, falanca binayı yıktı.” Kisha şehrinin hükümdarı olan kral Enmebaragesi’nin, Ur şehrinin krallarının vb. Benzer yazıtları bilinmektedir. MÖ 3. binyılın ortalarında yazıtlar daha da ayrıntılı hale geliyor – Lagaş şehrinin hükümdarı Eannatum’un ünlü “Uçurtma Steli” nde (MÖ 25. yüzyıl) , savaşın bir açıklaması zaten var. Başka bir Lagaş hükümdarı olan Enmetena’nın bir kil koni üzerindeki yazıtı (MÖ 24. yüzyıl), Lagaş ve Umma şehirleri arasındaki ilişkinin kısa bir tarihidir.
|Uçurtma steli|
Yazıtların boyutları artmaya devam ediyor ve buna paralel olarak giderek daha figüratif ve anlamlı hale gelen üslubun temeli oluşmaya başlıyor. Yazıtlardan bazıları zaten gerçek edebi anıtlar olarak algılanabilir. Bunlar, saltanatı 22. yüzyıla kadar uzanan Lagaş hükümdarı Gudei’nin şiirsel yazıtlarıdır. R.H.’ye Gudea, ritmik bir biçimde, yalnızca tapınakların inşasından bahsetmekle kalmaz, aynı zamanda onu bunu üstlenmeye sevk eden nedenleri, özellikle de peygamberlik bir rüyadaki tanrıların emrini de belirtir. Gudea daha sonra inşaatın hazırlanmasını ve ilerleyişini anlatıyor, binanın güzelliğini ve dekorasyonunu, inşaat için uzak ülkelerden getirilen malzemelerin çeşitliliğini ve değerini övüyor.
Yazıt türünden, Sümer ve daha sonra Babil için çok ilginç ve oldukça karakteristik olan sözde yazıt türü daha sonra gelişti. Eski bir yazıt üslubunu taklit eder ve birinci tekil şahıs ağzından anlatılır. Takma adlar, kural olarak, gerçek olanlar da dahil olmak üzere askeri olaylara adanmıştır. Bu tür anıt, efsanevi kral Adab Lugalanemund’un yıllıklarını ve Uruk kralı Utuhengal’in Mezopotamya’yı işgal eden Tirikan liderliğindeki Kuti kabilesi ile savaşının tanımını içerir.
Diğer bazı anıtlar, tarihi ve sözde tarihi metinlere yakındır.
Sümer şehri Nippur’da bulunan bir kutsal alan olan “Tummal Tarihi”nde [4] , Tummal tapınağını inşa edip yeniden inşa eden ve görünüşe göre yazıtlarını orada bırakan çeşitli şehirlerin yöneticilerinin isimleri listelenmiştir. . Tarihsel olarak ünlü Ur-Nammu hükümdarları, Ibbi-Suen ve diğerlerinin yanı sıra Uruk kralı Gılgamış, oğlu Ur-Nungal ve Kisha Enmebaragesi şehrinin hükümdarları ve Gılgamış’ın efsanevi rakibi oğlu Agga’dan bahseder. .
Sümer’in kronolojik tuvalini ve tarihini oluşturmak için çok önemli olan sözde “Kral Listesi” ve ayrıca Ur’un Üçüncü Hanedanlığı dönemindeki “Şehir İsimleri Listeleri” daha az ilginç değildir.
“Kraliyet Listesi” [5] , tek ve ebedi bir “telif hakkı” – “nam lugal” fikrini içerir. Bu, cennetten inen ve hükümdarların sahip olduğu belirli bir büyülü maddedir (kraliyet haysiyeti). Liste, “kraliyet hakkı” olan kralları sıralar ve bazen, standart formüle ek olarak (“falanca bir kral, şu kadar yıl hüküm sürdü, falanca şehir silahlarıyla yenildi”), bazı krallar hakkında çoğu efsanevi olan ek bilgiler sağlanır. Küresel sel sırasında “Kral Listesi” kavramına göre, “kraliyet” cennete döndü ve sonra tekrar cennetten indi. Böylece anıtta adı geçen hanedanlar “tufandan önce” ve “tufandan sonra” olarak ikiye ayrılır.
Liste, Üçüncü Ur Hanedanlığı zamanından önce derlenmedi (başlangıçta liste Üçüncü Ur Hanedanlığına getirildi ve sonra genişletildi). İçinde sayılan hanedanların çoğu, tarihi yazıtlardan da anlaşılabileceği gibi, aynı dönemde hüküm sürmüş olmakla birlikte, burada sıralı olarak sıralanmıştır. Bu, listenin okuyucuyu Üçüncü Ur Hanedanlığının ilahi kökenine ve dünyanın başlangıcından bu yana bu gücün tek doğrudan ardıllığına ikna etme göreviyle açıklanır. Bununla birlikte, despotik kraliyet gücü, Sümer’in erken dönem tarihine yabancıydı ve “krallar” yalnızca toplulukların yerel liderleriydi. Buradan, liste verilerinin çok ciddiye alınmaması gerektiği açıktır.
Ur’un Üçüncü Hanedanlığı’nın “şehir adları listeleri” , her yıl o yıl meydana gelen bazı önemli olayların adını aldığından, bir tarihçe veya tarihçe olarak kabul edilebilir. Bu tür listeler yaklaşık olarak Akad hanedanından (MÖ 23. yüzyıl) beri vardı, ancak korunmadılar.
Bazılarının bariz edebi niteliklerine rağmen, Sümerlerin kendilerinin onları özel bir edebi kanona dahil ettikleri anıtlar arasında görmedikleri belirtilmelidir. Kanonu derleme ilkeleri tam olarak açık değildir, ancak Sümerlerin edebiyatlarını ve türlerinin doğasını ne düşündüklerini tam olarak ondan anlamak mümkündür. Sümerolojide benimsenen “kanon” terimi burada koşulludur ve eski Yahudi veya Hıristiyan metinlerinin kanonlaştırılmasıyla çağrışım yapmamalıdır.
Edebi kataloglar
İlk yayıncıları S.N.’nin yaptığı birkaç edebi anıt korunmuştur. Kramer edebi katalogları aradı. Metinler, edebi eserlerin başlıklarının listeleridir. Sümerler metnin başlığı olarak eserin ilk satırının başlangıcını aldığından ve listeler araştırmacılar için çok iyi bilinen bir dizi anıt içerdiğinden, bunu bulmak nispeten kolaydı.
Bu katalogların en eskisi Üçüncü Ur Hanedanlığı dönemine, en sonuncusu ise MÖ 1. binyılın ortalarına kadar uzanmaktadır. Bunlar muhtemelen kütüphane katalogları değil, katiplerin zorunlu okuma kanununa dahil edilen eserlerin listeleriydi. Kanonik listeler, açık bir şekilde tüm edebi metinleri içermiyordu, çünkü keşfedilen bazı anıtlar oraya ulaşamadı.
Mezhyrichcha’da okuryazarlığın çok yaygın olduğu ve sadece rahip çevrelerinin temsilcilerinin eğitilmediği belirtilmelidir. Edebi metinler birçok özel evde bulundu.
Sümer katalogları bizim için 87 edebi eserin adını korumuştur (1983 itibariyle bilinmektedir) [6] . Birçoğu için, çoğunlukla efsanevi olan yazarlar belirtilir (bazı eserler tanrılara atfedilir). Kataloglarda adı geçen eserlerden yaklaşık üçte biri (32 eser) bize ulaşmıştır.
Mitolojik eserler
Bize ulaşan mitolojik metinlerin çoğu Nippur (Nibru) okul kütüphanesinde bulunur. Bununla birlikte, sadece Nippur mitler döngüsü geleneğini değil, aynı zamanda Eredu ve özellikle Uruk’un hikayelerini de aktarırlar. Bunun nedeni, Nippur kanonunun tüm ülke için bestelendiği Üçüncü Ur Hanedanlığı’nın soyunun izini Uruk’un efsanevi ve yarı efsanevi kahramanlarına kadar sürmesidir. Muhtemelen, efsaneler ve diğer şehirler döngüleri vardı, ancak pratikte hayatta kalamadılar.
Kozmogonik mitler
Gerçek kozmogonik Sümer mitleri bilinmemektedir. Bununla birlikte, çoğu efsane geleneksel bir ilahi olabilecek bir tür önsözle başladığından, evrenin yapısı ve kökeni hakkındaki Sümer görüşleri hakkında bir fikir edinmek mümkündür. İçinde, kural olarak, tanrıların göğü ve yeri yarattığı uzun süredir devam eden günlerden bahsediyoruz. Üstelik çok bilinen bir şey gibi ve dolayısıyla çok yüzeysel ve şematik olarak anlatılıyor.
Muhtemelen tanrıların ilk eylemleri hakkında ayrı hikayeler vardı, ancak bunlar özel bir kozmogonik felsefi öğretiye akmadılar ve diğer hikayelerin yalnızca küçük ama zorunlu ara bölümleri ve önsözlerinde kısaca yeniden üretildiler.
Etiyolojik mitler
Bunun yerine, dünyevi yaşamın organizasyonu Sümer mitlerinde ayrıntılı olarak anlatılır. Yeryüzünde düzeni sağlamakla görevli tanrıların yaratılışı, ilahi görevlerin dağılımı, ilahi hiyerarşinin kurulması, canlıların yeryüzünde yaşaması, hatta bazı tarım aletlerinin yaratılışı ile ilgili mitler, Sümer mitolojik edebiyatının ana kısmı.
Demiurge yaratıcıları esas olarak iki tanrıdır – Enki ve Enlil.
Enlil, ay tanrısı Nanna’yı ve yeraltı dünyasının bazı tanrılarını doğurur. “Kış ve Yaz Tartışması” nda [7] yeryüzüne gelip onu verimli kılan pastoral tanrılar Emesh ve Etana’yı (yaz ve kış) nasıl yarattığından bahsedilir.
Enki’nin faaliyetleri Enlil’inkilere benzer, o aynı zamanda dünyevi dünyanın koruyucusudur. “Enki ve dünya düzeni” (“Enki ve Sümer”) [8] öyküsünde , dünya üzerinde bir yolculuğa çıkar ve tek tek şehirlerin ve ülkelerin kaderini belirler. Enki bir saban, bir çapa, tuğlalar için bir kalıp yaratır, her ekonomi biçiminin bakımını bir tanrıya emanet eder. Enki’nin Nippur’a Yolculuğu (Enki ve Eridu) mitinde [9] Eredu şehrini yaratır ve onu denizin derinliklerinden yükseltir, ardından şehrini kutsamak için Nippur’a, Enlil’e yelken açar.
Tanrıların Enlil’e ricalarla yaptıkları yolculuk muhtemelen başka mitlere de konu olmuştur. Özellikle ” Nanna-Sina’nın Nippur’a yolculuğu ” efsanesi korunmuştur [10] . Bu efsanede Nanna, Ur’dan Enlil’e zengin hediyelerle gider ve Enlil’in yaptığı gibi nehirlere, ormanlara ve tarlalara bereket ve zenginlik vermesini ister.
Enlil’de olduğu gibi, Enki’den de iyilik ve kutsama istendi. Tanrıça İnanna’nın Uruk’tan Ereda’ya yolculuğu hakkındaki “İnanna ve Enki” [11] efsanesi de kutsama yolculuğunun bir çeşididir, ancak olay örgüsünün tamamen farklı bir gelişimi vardır. İnanna, şehri Uruk’un hayatını iyileştirmek için Enki’de depolanan çeşitli türlerde refah elde etmeye karar verir. Ama onları alçakgönüllü isteklerle değil, hile ve ihanetle elde ediyor. Enki’ye bir içki verir ve istediğini alması için iznini alır. Refahı teknesine yükler ve gizlice geri döner. Yolda, ayık bir Enki tarafından gönderilen muhteşem canavarlarla üç kez dövüşmek zorunda kalır, ancak eve başarıyla döner. Bu refah içinde ( ben) Sümerlerin medeniyetlerinin başarıları hakkındaki fikirlerini yansıtıyordu, bunlar ritüeller, kutsal yasalar ve ilahi düzendir. İnanna teknesine yüce gücü ve tanrıların gücünü ve kraliyet gücünün işaretlerini, rahiplik pozisyonlarını, çeşitli zanaatları vb. yükler.
İnsanın yaratılışıyla ilgili çok karakteristik iki efsane günümüze ulaşmıştır. Tanrıça Lahar ve tahıl tanrıçası Aşnan ( “tahıl ve koyun arasındaki çekişme” ) [12] anlatılır . Anunnaki (“An’ın doğmasını emrettiği tanrılar”) hediyelerini kullanıp yiyecek elde edebilsinler diye Enki ve Enlil tarafından yaratıldılar. O zamanlar hiçbir şey yaratılmamıştı ve Anunnaki “koyun gibi bitkileri çiğniyor ve hendeklerden su içiyordu.” Lahar ve Ashnan’ın yaratılmasından sonra, Anunnaki’ye bu tanrıların ürettiği ürünleri kullanmaları teklif edilir. Ama Anunnaki, Lahar ve Aşnan’ın yarattığını yerler, ama açlık hissetmeye, süt içmeye, ama susamaya devam ederler. Ve sonra insan bu tanrıların meyvelerini yemek için yaratıldı.
“Enki ve Ninmachus” [13] miti doğrudan insanın yaratılışını anlatır. İnsanın nasıl ve kim tarafından yaratıldığını ve yaratılış amacını açıklar: insanın amacı tanrıların iyiliği için çalışmaktır. Dünyanın yaratılmasından sonra, içinde düzeni sağlamak (toprağı işlemek, hayvanları otlatmak, meyve toplamak) gerekliydi, ancak bu tanrılar için külfetliydi. Böylece Enki ve Ninmah insanı yaratmaya karar verirler. Onu kilden yontuyorlar, kaderini belirliyorlar ve bir ziyafet düzenliyorlar. Sarhoş olduktan sonra Ninmah tekrar kili alır ve altı canavar yaratır (doğuramayan bir kadın, cinsiyetsiz bir yaratık vb.) ve Enki onların kaderini de belirler.
İlk başta tanrılar tarafından yaratılan insanlar, tanrılar için çalışmak zorunda olmalarına rağmen mutlu yaşadılar. Sümer’in bu “altın çağı”, Enmerkar efsanelerinin ara bölümlerinde ve Enki hakkındaki bazı mitlerde anlatılır. Muhtemelen bu altın çağ, küresel bir sel ile sona erdi ve ardından tanrılar her şeyi yeniden yaratmak zorunda kaldı.
Sümer tufan efsanesi, “Tufan Hikayesi” [14] , Eski Doğu’nun çeşitli halkları arasında yayılan bu tür mitlerin en eskisidir. İnsan ırkının tanrılar tarafından ne kadar mükemmel yaratıldığına ve yeryüzünde her şeyin ne kadar harika bir şekilde düzenlendiğine dair bir hikaye ile başlar. Ardından, nedenleri belirsiz olsa da tanrıların insanlığı yok etme kararı hakkında hikaye anlatılır. Ancak dindar hükümdar Ziusudr ilahi sesi duydu ve emriyle devasa bir gemi inşa etti, bu sayede sel sırasında kurtuldu ve daha sonra tanrılardan ölümsüzlük aldı. Tanrılar, “tüm bitkilerin adının kurtarıcısı ve insan ırkının tohumu” olan Ziusudra’yı Tilmun adasına (şimdi Bahreyn) yerleştirdiler. Sümer fikirlerine göre “isim” bir özdür, maddi dünyanın tüm fenomenlerinin ruhu gibi bir şeydir.
Bahsedilen Sümer kozmogonik ve etiyolojik efsanelerinde iki eğilim açıkça görülmektedir. Bir yandan, tüm dünyevi ve göksel fenomenleri kutsal sayma, sınıflandırma ve düzenleme arzularında, uygun ahlakın vaazına yansıyan geç dönem (Ur’un Üçüncü Hanedanlığından daha eski olmayan) rahiplik işlemlerinin gözle görülür izlerini taşırlar: biri tanrılar için çalışmalı, çünkü onlar bunu istiyordu, kişi tanrıları onurlandırmalı ve dini talimatlara uymalıdır, Ziusudra’nın yaptığı gibi, kişi tüm felaketlere katlanmalıdır, çünkü onlardan yalnızca tanrılar kurtarabilir, vs.
Bu eğilimin yanı sıra, tanrıların kötü, kaba ve zalim olduğu ve kararlarının anlaşılmaz olduğu ve genellikle sarhoşluk veya sefahatle açıklandığı başka bir eğilim daha var. Bu, örneğin, bazı özellikleriyle Avustralya, Melanezya ve diğer ilkel halkların efsanelerindeki sözde “kültürel kahramanlara” benzeyen Enki ve Enlil’in davranışıdır. Bu özellikler kesinlikle çok eskidir ve komik ve parodik unsurların önemli bir rol oynadığı orijinal kültün ikircikli karakteriyle ilgilidir.
Yeraltı krallığı hakkındaki mitler
Aynı özellikler, özellikle yeraltı krallığının tanrıları ve oraya varanların kaderi hakkındaki mitler için Sümer edebiyatının diğer anıtlarının da karakteristiğidir. Bu mitler kozmogonik ve etiyolojik olanlara yakındır.
Bunlar arasında en ilginç olanı, ay tanrısı Nanna’nın doğumu ve tanrıça İnanna’nın yeraltına inişi hakkındaki mitlerdir.
“Enlil ve Ninlil” [15] miti , tanrı Nanna’yı anlatır. Enlil ile genç tanrıça Ninlil’in oğluydu. Eski zamanlarda, insan yaratılmadan önce, tanrılar Nippur’da yaşıyordu. Ninlil, annesinin yasaklamasına rağmen yüzmeye gitti. Enlil onu gördü, ona aşık oldu ve ona sahip oldu. Bu eylem tanrıları çok kızdırdı (muhtemelen Ninlil çok gençti). Tanrılar, Enlil’i yeraltı dünyasına sürgün eder. Ve zaten bir çocuğu, geleceğin ay tanrısı Nannu’yu taşıyan Ninlil, Enlil’i takip eder. Ve sonra oğlunun yeraltında yaşayacağı düşüncesinden rahatsız olan Enlil, garip ve gizemli işler yapar. Yeraltı krallığının üç koruyucusu şeklini alır ve bu formlarda, Nanna yerine yeraltında kalan üç tanrıyı daha başlatan Ninlil ile birleşir.
“İnanna’nın Yeraltı Dünyasına İnişi” miti [16]İnanna’nın bir yolculukta toplanmasının ayrıntılı anlatımıyla başlar. Tanrıça tehlikeyi sezer ve bu nedenle menajeri Ninshubur’a geri dönmezse ne yapılacağına dair ayrıntılı talimatlar bırakır. Daha sonra yeraltı dünyasının kapılarına yaklaşır ve içeri alınmasını ister. Yeraltı dünyasının kraliçesi Ereshkigal buna öfkelenir ve İnanna’yı kendisine getirmesini ister ve burada ona lanet okur ve onu bir cesede dönüştürür. Bu sırada üç gün geçer, Ninshuburu’nun beklemesi için belirlenen süre sınırı gelir ve kâhya onu kurtarmaya gider. Enlil ve Nanna ona yardım etmeyi reddeder ama Enki onun için endişelenir. Yeraltına gönderdiği, İnanna’nın cesedini Ereşkigal’den alıp onu dirilten bir kurgar ve bir galatur yaratır. Ancak “Dönüşü Olmayan Ülke”den ayrılmak istediğinde, yeraltı dünyasının yargıçları Anunnaki onu tutuklar. Yeraltı kanunları ise Yerinde birini bırakmadıkça onu canlı bırakamazsın. Burada Enlil’in bir önceki mitteki davranışı netleşir. Bu yüzden Inanna’nın yerini alacak birini bulması gerekiyor. Acımasız Galla iblisleri tarafından takip edilerek yeryüzüne yükselir, ancak geldiği şehirlerin tanrıları onlardan onlara merhamet etmesini ister ve onlara dokunmaz. Bunun yerine, çoban tanrısı kocası Dumuzi’yi işaret ediyor. Kız kardeşi Heshtinanna, onu kendisiyle değiştirmeye çalışır, ancak sonuç olarak, İnanna onlara altı ay boyunca dönüşümlü olarak cehenneme gitmelerini emreder. Bunun yerine, çoban tanrısı kocası Dumuzi’yi işaret ediyor. Kız kardeşi Heshtinanna, onu kendisiyle değiştirmeye çalışır, ancak sonuç olarak, İnanna onlara altı ay boyunca dönüşümlü olarak cehenneme gitmelerini emreder. Bunun yerine, çoban tanrısı kocası Dumuzi’yi işaret ediyor. Kız kardeşi Heshtinanna, onu kendisiyle değiştirmeye çalışır, ancak sonuç olarak, İnanna onlara altı ay boyunca dönüşümlü olarak cehenneme gitmelerini emreder.
Bereket tanrıçasının yeryüzüne inişi, ölümü ve dönüşü ve yerine kendi kocasının geçmesi, zalim iblisler tarafından zulmü ve trajik ölümü hakkındaki efsane Sümer’de en yaygın olanlardan biriydi. Aslında tek bir döngü oluşturan çok sayıda varyantı korunmuştur. Döngünün farklı sürümleri kanonlaştırılmamıştır ve olayların gelişiminin farklı varyantlarını içerir. İnanna bir keresinde öfkeyle Dumuzi’yi işaret ediyor, bir diğerinde ondan kendisini kurtarmasını istiyor vs. Tanrının ölümü ve dirilişi genel fikriyle birleşen mitin çok sayıda versiyonunun varlığı, toplulukların ayrılığı ve mitolojik fikirlerin “yaşam – ölüm” şiirselleştirilmesine doğru evrimi ile açıklanır. — hayat” metaforu. Enlil ve Ninlil’in hikayesi, ölmekte olan ve dirilen bir tanrı hakkındaki fikirlerin erken bir versiyonu olabilir ve Dumuzi’nin trajik ölümü, bu fikirlerin daha eksiksiz bir cisimleşmesi olarak,
|Innana Tapınağı’nın parçası|
Kahramanlar hakkındaki mitler
Sümer edebiyatında tanrıların ve kahramanların eylemleriyle ilgili yaklaşık 15 efsane korunmuştur. Çoğu ölümlü kahramanların (çoğunlukla kralların) istismarları hakkındadır, ancak tanrılar hakkında birkaç kahramanlık efsanesi de vardır.
Bu masalları bir destan kavramıyla birleştirmek zordur, ancak çoğu karakterlerin doğum yerleriyle bağlantılıdır, yani bir masal döngüsü olarak tasavvur edilebilirler. Kahramanlarla ilgili Sümer efsaneleri, Uruk şehrinin üç hükümdarından bahseder: Uruk’un ilk hanedanının kurucusu Meskiangasher’in oğlu Enmerkar, bu hanedanın dördüncü hükümdarı Lugalband, Gılgamış’ın babası ve son olarak Gılgamış hakkında daha sonra adı Akad destanıyla ünlenen kendisi. Ancak tüm bunlar, tek bir destanın parçalarına sahip olduğumuz anlamına gelmez, sadece Uruk’un yalnızca bir kentinin geleneklerinin bize ulaştığı, Kish ve Ur döngüleri de var olmalarına rağmen günümüze ulaşamadığı anlamına gelir. Bu masallara kahramanlık destanı demek, yalnızca heterojenlikleri ve tutarsızlıkları nedeniyle değil, her şeyden önce, onları arkaik kahramanlık veya büyülü masal biçimlerine yaklaştıran içeriklerinin ve üsluplarının özgüllüğü nedeniyle engellenir.
- Afanasyeva, korunmuş sözleri üç şartlı gruba ayırır [17] .
Sadece bir metin birinci gruba aittir, “Gılgamış ve Ağa” [18]Uruk hükümdarı Gılgamış ile Kiş hükümdarı Ağa arasındaki mücadelenin öyküsünü anlatıyor. Bu, türü şarkı-kahramanca olarak tanımlanabilecek neredeyse tek metindir. Bu şarkı öyküsünde fantastik sahneler ve görüntüler yok, olay örgüsü muhtemelen gerçek tarihsel olaylarla örtüşüyor. Ana karakter Gılgamış’ın görüntüsü, Gılgamış’a büyülü ve masalsı özellikler bahşedilen diğer anıtlardaki görüntüsünden önemli ölçüde farklıdır. Efsane, Uruk’un Kiş’e karşı kazandığı zaferin onuruna yazılmış olabilir ve en geç MÖ 26. yüzyılda, soyunu Lugalbanda ve Gılgamış’a kadar uzanan ilk Uruk hanedanının hükümdarlığı sırasında yazıldığına inanmak için sebepler var. . Yani, Shuruppak’taki (şimdiki Farah) Uruk’un ilk hanedanının sona ermesinden önce bile Gılgamış tanrılaştırıldı.
|Gılgamış|
İkinci grup, “Enmerkar ve Aratta Rahibi” [19] ve “Enmerkar ve Ensukhkeshdanna” [20] olmak üzere iki metin içerir. . Her ikisi de Uruk hükümdarı Enmerkar ile Aratta şehrinin baş rahibi arasındaki bir anlaşmazlığın hikayesini anlatıyor. Bunlardan ilki, en uzun süre ayakta kalan Sümer metinlerinden biri, Uruk hükümdarının İnanni’ye nasıl bir tapınak inşa etmek istediğini anlatır. Bunun için, “yedi dağın” arkasında (muhtemelen İran dağlık bölgelerinde) bulunan uzak Aratta sakinlerinden büyük bir haraç toplamaya karar verdi. İnanna’nın tavsiyesi üzerine, Uruk’a boyun eğmesi talebiyle Aratta’ya bir haberci gönderir. Haberci mesajını iletir ve ayrıca Aratta’nın baş rahibine bir bilmece sorar. Rahip cevap verir ve yanıt olarak bir bilmece yapar ve diğer tüm hikaye, anlamı her zaman net olmayan büyülü bilmeceler-görevlerin değiş tokuşu üzerine kuruludur. Anlaşmazlığa büyük önem verilir, böylece yazı bile bu süreçte icat edilir (Enmerkar’ın görevlerinden biri o kadar zordur ki haberci bunu hatırlayamaz,
Bu çalışmaların her ikisi de sınıflandırma ve tarihleme için zorluklar sunmaktadır. Kuşkusuz, masal unsurları onlarda önemli bir rol oynar – sihirli bilmeceler, büyücülük vb. Öte yandan, onların tartışma biçimleri daha sonraki bir dönemin Sümer edebiyatının karakteristiğidir. Karmaşık yapay dil aynı zamanda onları diğer sözlere göre daha geç bir zamana ait kılar. İki şehir devleti arasındaki çekişme ve husumet temasının bazı gerçek olayları yansıtması kuvvetle muhtemeldir.
Üçüncü ve en çok sayıdaki masal grubu, büyülü bir peri masalını en çok andıranlardan oluşur. V. Afanasyeva sekiz tane sayar: “İnanna ve Ebekh Dağı canavarı”, “Ninurta ve canavar Asag”, “Gılgamış ve göksel boğa”, “Dağ mağarasındaki Lugalbanda” (Lugalbanda ve Khurrum Dağı), “Gılgamış ve huluppu ağacı” (Gılgamış, Enkidu ve yeraltı dünyası hakkındaki hikayenin ilk bölümü), “Gılgamış ve Khuvava” (Gılgamış ve Ölümsüz Dağ), “Lugalbanda ve kartal Anzud”, “Enkidu ve yeraltı dünyası” (ikinci bölüm) Gılgamış, Enkidu ve yeraltı dünyası hakkındaki hikayenin bir parçası).
Hepsi mitolojiyle yakından ilgili, hepsinde masal dünyasında çok iyi bilinen önemli sayıda motif var. Çoğunlukla benzer bir olay örgüsüne sahiptirler, kilit anları kahramanın başka bir ülkeye veya bir yeraltı krallığına yolculuğu ve ilgili denemelerdir, kahramanın genellikle bir canavarı yenmesi veya kutsal bir ağacı kesmesi gerekir.
“Gılgamış ve Huvava” hikayesi [21](Sümer dilinde buna “Ölümsüzler Dağı’nın Rahibi” denir) rahip Gılgamış’ın sedir dağlarına gitmeyi planlamasıyla başlar. “Kölesi” Enkidu’nun tavsiyesi üzerine, yardım için tanrı Ut’a döner. Gılgamış’a yedi muska canavarı verir. Rahip yardımcıları toplar ve onlarla birlikte bir sefere çıkar. Yedi dağı aşarlar (muhtemelen yedi muska yardımıyla). Gılgamış daha sonra, muhtemelen bir kehanet alma arzusuyla büyülü bir uykuya dalar. Rüyasında sedir ormanının bekçisi Khuvava’yı öldürmeye karar verir. Khuvava kendini savunur, ancak arkadaşları ağaçları keser ve gücünü kaybeder. Sonunda Gılgamış, Huwawa’yı affetmeye karar verir, ancak Enkidu aynı fikirde olmaz ve kafasını kendisi keser. Yüce tanrı Enlil bu cinayeti öğrenince çok öfkelenir ve Huvava’nın katiline lanet okur ve büyülü gücünü doğa olayları ile canlılar arasında dağıtır.
“Lugalbanda ve kartal Anzud” hikayesi [22]Gılgamış’ın efsanevi babasının hikayesini anlatıyor ve aynı zamanda birçok büyülü unsur içeriyor. Kendini Zabua dağlarında (muhtemelen İran yaylalarında bir yerde) bulan Lugalbanda, Uruk ordusuna dönmesine yardım etmesi umuduyla dev kartal Anzud’u (Anzu) görme hayali kurar. Lugalbanda, Anzud’un yuvasının olduğu ağacı bulur ama kartal orada değildir, sadece onun kartalı vardır. Lugalbanda kartal yavrusunu besler ve onu süsler, bu yüzden baba geri döndüğünde bunu yapanı ödüllendireceğine söz verir. Kartal zenginlik, şöhret ve yenilmez silahlar vaat ediyor ama Lugalbanda koşarken asla yorulmaması için bacakları için sihirli güç istiyor. Lugalbanda başarılı bir şekilde ordusuna geri döner, ancak sihirli bir engel onları engellediği için Aratta’ya yaklaşamazlar. Ordunun lideri Enmerkar, mesajını tanrıça İnanna’ya iletmeye çağırır. ama Lugalbanda dışında hiç kimse bunu ilan etmiyor. Hediyesi sayesinde ona hızla ulaşır. İnanna ondan belirli bir ılgın ağacını kesmesini, onunla “İnanna’nın sularında” (muhtemelen Uruk yakınında) “balıklar arasında bir tanrı gibi” dev bir balığı öldürmesini ve onu İnanna’ya kurban olarak sunmasını ister. Bundan sonra tanrıça ona Aratta’ya karşı zafer vaat ediyor.
ET CSL’de , türe göre değil, ana karaktere göre kahramanlarla ilgili farklı bir masal bölümü kabul edilir. Gılgamış hakkında bir efsaneler döngüsü ve Lugalbanda ve Enmerkar hakkında bir efsaneler döngüsü vardır. Ayrı bir “Adapa Efsanesi” [23] vardır . Tanrılarla ilgili kahramanlık hikayeleri, tanrılarla ilgili tamamen farklı bir mit kategorisine aittir.
Genel olarak, Sümer efsanelerinin büyülü masal motifleriyle dolu olduğu açıktır. Bu motiflerden bazıları, V. Propp’un bir zamanlar gösterdiği gibi, dolaylı olarak kabul törenini yansıtırken, diğer motifler ve unsurlar daha doğrudan bir biçimde ritüelle ilişkilendirilebilir (Gılgamış’ın bir rüya yardımıyla fal bakması, onun koro büyüleri). savaşçılar vb.). Bütün bunlar, Sümer efsanelerinin henüz saf haliyle bir destan olmadığını, daha arkaik biçimleri olduğunu kanıtlıyor. Onlar sayesinde epik biçimlerin ardışık evriminin izini sürmek mümkündür. Gılgamış (MÖ 3. binyıl) hakkındaki Sümer şarkılarının karşılaştırmalı analizi, şiirin Eski Babil versiyonu (MÖ 2. binyılın başı) ve nihai olarak son baskısı (MÖ 1. binyılın ilk yarısı) zengin bir fikir vermektedir. kahramanlık destanının doğuşunu anlamak için malzeme.
|Orel Anzud. MÖ 2550-2500|
Şarkı sözleri
Sümer ve tüm eski Doğu edebiyatıyla ilgili şarkı sözü kavramı, modern olandan önemli ölçüde farklıdır. Korunmuş Sümer anıtlarının neredeyse tamamı dini olduğundan, lirik eserler arasında dini metinler baskındır: ilahiler, dualar, mezmurlar, cenaze şarkıları, büyüler, düğün ve tören şiirleri, vb. Ulusal felaketler, düşman saldırıları, şehirlerin yıkılması vb. hakkında çeşitli ağıtlar da geniş çapta yayıldı.
Şiir ilkeleri
Ne yazık ki Sümer şiirinin ilkeleri bizim için hâlâ belirsiz ve yorumlanması Akad şiirinden çok daha fazla zorluğa neden oluyor. Bununla birlikte, Sümer edebiyatı ile sözlü şiir arasındaki bağlantı, onun ana tekniklerini ve araçlarını oldukça iyi hayal etmeyi mümkün kılar. Her türlü paralellikle vurgulanan keskin bir ritim duygusu ile karakterizedir: sözdizimsel, eşanlamlı ve anaforik. Ritmik numaralandırma ve lakapların ve isimlerin tekrarı ile karakterizedir. Görünüşe göre Sümer şiiri çok aliteratiftir ve genellikle tam bir düşünce taşıyan bir cümle satırının sonunda aynı hecelerin tekrarlanması arzusu, en ilkel ve ilkel biçiminde de olsa kafiyenin gelişmesine yol açar. Her halükarda, kafiye ya da daha doğrusu dizelerin uyumu Sümer edebiyatının karakteristiğidir, çok daha fazla, halefi olan Akad edebiyatından daha. Tüm bu sözlü şiir teknikleri, özellikle okuyucu bu şiirin kulak tarafından nasıl algılandığını hayal edebiliyorsa, yazılı edebiyatta etkisini kaybetmez.
Marşlar
İlahi türü en çok Sümer edebiyatında temsil edilir. Sümer ilahileri, bir tanrının övüldüğü, adlarının ve eylemlerinin sıralandığı ayinle ilgili metinlerdir. Kolektif koro performansı için tasarlanmıştır. Tanrıya yapılan bu çağrı kişisel değil kolektiftir, bu nedenle ilahinin duyguları grup duygularıdır.
İlahi, mitoloji çalışması için özellikle önemlidir, çünkü mecazlarının hiçbiri tesadüfi değildir ve mitolojik bir temeli yoktur. Bu türün tüm ilgi çekici yerlerinde olduğu gibi çok sayıda tekrar, özel bir duygusal gerilim yaratır ve metnin daha iyi ezberlenmesine katkıda bulunur.
Bize ulaşan ilahilerin çoğu Nippur’dan gelir ve Nippur kanonuna aittir, dolayısıyla bunların önemli bir kısmı Enlil ve oğlu Nanna’ya ithaf edilmiştir. Pek çok ilahi, tanrılaştırılmış krallara hitap eder ve çoğu zaman değerli tarihsel bilgiler içerir. İlahiler bazen Allah’ın bazı fiillerini yüceltir ve o zaman anlatı eserlerine, özellikle de hikâyelere benzerler. Sümerler, bizim açımızdan aynı türden ilahileri farklı türlere atfettiler: diyaloglar, övgü şarkıları vb. Belki de anlam bakımından olduğu kadar uygulama biçiminde de farklıydılar. Sümer edebiyatında tanrılara ve krallara ilahilerin yanı sıra şehirlere ve tapınaklara ilahiler de vardır, özellikle Enlil’in tapınağı Ekur’a ilahiler korunmuştur [24] .
|Ur kraliyet mezarlarından mozaik|
Ağlamak
Ağıtlar, bilhassa milli musibetlerle ilgili ağıtlar da kült metinlerdir. Bununla birlikte, bu türden bize ulaşan en eski eser muhtemelen ayinle ilgili değildir. Ümmet kralı Lugalzagesi’nin hükümdarı Uruinimgina’nın savaşı sırasında Lagaş şehrinin yıkılmasına yönelik bir ağıttır. Lagaş’ın yıkımını listeler ve katilleri lanetler.
Ağlamaların geri kalanı açıkça ritüel nitelikteydi, örneğin Ur’un ölümü [25] , Sümer’in ölümü [26] , Kral Ibbi-Suen’in ölümü vb. İlginç bir haykırış “Akkad’ın Laneti” [27] . Tanrıça İnanna’nın (Ishtar) ölümlü Sargon’a nasıl aşık olduğunu ve onu nasıl büyük bir kral yaptığını anlatır. Ülke onun altında gelişti. Ama sonra torunu Naram-Suen, Enlil’in tapınağına saygısızlık etti ve tanrıya hakaret etti. Bunun için ülke, Kutias’ın dağlı kabilesinin yıkıcı bir saldırısına maruz kaldı.
Ağıtlar genellikle büyük tarihsel ilgi uyandırır. Tipolojik olarak onları kehanet niteliğindeki Mısır metinlerine, örneğin “İpuer’in Konuşmalarına” yaklaştıran özelliklerle karakterize edilirler.
Cenaze şarkıları
Babası Nanna ve eşi Navirtum’un yasını tutan Ludingira adına iki cenaze şarkısı günümüze ulaştı.
İlk şarkının “Elegy on the Death of Nannai” [28] önsözünde babanın hastalığı anlatılır. Sonra ölümünün koşulları ayrıntılı olarak anlatılır, ölen kişinin karısının kederi, oğullarının kederi söylenir ve yas tutan rahibe onun yasını tutar. Şarkı, tanrılardan yeraltı dünyasında ölenlere merhamet etmeleri ricasıyla sona erer.
İkinci şarkı “Elegy on the Death of Navitrum” [29] da bir önsözle açılıyor, ancak burada 47 satır var ve ana bölümün iki katından daha uzun. Önsöz, Navirtum’un ölümünün anlatılmasıyla başlar, ardından Nippur halkının kederinden bahseder. Tamamen net olmayan pasajın ardından, ağır kaybını özleyen ve merhum, kocası, çocukları ve akrabaları için birkaç dua eden Ludingira’nın çığlığı gelir.
Her iki şarkı da şüphesiz gerçek ağıtların kayıtları değil, edebi eserlerdir. S. Kramer bunların Sümer okulunun ihtiyaçları için yaratıldığına ve eğitim metinleri olarak kullanıldığına inanıyor: Nippur’da hem öğretmenin hem de öğretmenin el yazısıyla yazılmış birinci ağıtın on ikinci satırını içeren bir eğitim tableti bulundu. Öğrenci.
Cenaze şarkısının türüne yakın bir eser “İnsan ve kişisel tanrısı” [30] . İçinde, aniden bir hastalığa yakalanan alçakgönüllü, dürüst ve bilge bir adam, istek ve şikayetlerle koruyucu tanrısına döner. Bu, acı çekmenin nedenleri, dünyadaki adaletsizlik ve kaderin körlüğü hakkında, değerli insanların bile acı çekebileceği soruları gündeme getiren en eski dini ve felsefi metinlerden biridir.
Aşk sözleri
Aşk sözleri, Sümer edebiyatının günümüze ulaşan anıtları arasında mütevazı bir yer tutar. Aslında bu türdeki tüm metinler gerçek anlamda aşk inançları değil, ritüel düğün şarkılarıdır. Her kamu kültünün asıl görevi, topluluğun gelişmesini ve çoğalmasını sağlamaktı ve tüm ana ataların tanrılarının buna yardım etmesi gerekiyordu. Bu nedenle, kutsal evlilik ayini Mezopotamya’nın merkezinde yer alıyordu. Bu ayinin nasıl gerçekleştiğine dair kanıtlar bize yalnızca Üçüncü Ur Hanedanlığı döneminden, yani MÖ 3. binyılın sonundan ulaştı, bu nedenle onu yalnızca yaklaşık olarak daha erken bir zaman için yeniden inşa edebiliriz. Muhtemelen tanrı ya da tanrıçanın topluluğun koruyucusu olmasına bağlı olarak, tanrının (ya da tanrıçanın) partneri işlevi rahibe ya da başrahip tarafından üstlenildi. Tanrı veya tanrıçanın rolü genellikle kraliyet ailesi tarafından yerine getirilirdi. Böyle kutsal bir evlilikten gelen çocuklar, Tanrı’nın çocukları olarak kabul edildi. Böylece, Lagaş hükümdarı Gudea, tanrıça Ninsun’un (yani kutsal evlilikte tanrıça rolünü oynayan rahibe) oğluydu ve Lagaş’ın önceki hükümdarı olan babası bu durumda şöyle hareket etti: tanrıçanın kocası.
Üçüncü Ur Hanedanlığı döneminde, biraz farklı bir ritüel biçimi bulunur: kral, tanrı Dumuzi’yi ve rahibe, tanrıça İnanna’yı temsil eder. Bu hanedanlığın krallarından biri olan Shu-Suen’e adanmış aşk şarkıları korunmuştur; burada rahibe lukur-kaskalla (“yol”, yani cariye) krala hitap ederek onunla kutsal bir evliliğe girer. İnanna ve Dumuza’ya adanmış çok sayıda aşk şarkısının yanı sıra. Bu şarkılar aynı zamanda her yeni yılın ilk günü yapılan kutsal bir törenin parçasıydı. Şarkılar, Dumuzi’nin flörtünü, aşklarının doğumunu anlatıyor ve aşıklar tamamen dünyevi bir biçimde karşımıza çıkıyor. Bir bölümde Dumuzi, İnanna’yı bir arkadaşıyla şarkı söyleyip dans edeceğini söyleyerek annesini aldatmaya ikna eder, oysa kendisi aslında geceyi onunla geçirecektir. Bir başka şarkı da aşıklar arasındaki bir tartışmayla başlar ve İnanna’nın kibirli karakteri tasvir edilir.
Ritüel ile yakın bağlantısına rağmen, bu şarkıların doğası bizi halk şiiri çemberine götürür. Bu aynı zamanda forma da yansır: göze çarpan bir tekrar ritmi, genellikle en basit kafiye kullanılır. Böyle bir şarkının vurmalı çalgılar (davul veya timpani) altında nasıl ses çıkardığını hayal etmeye çalışırsak, o zaman büyük olasılıkla keskin ilahiler-ünlemlerle dans benzeri yüksek sesli bir melodi düşünebiliriz.
|Enlil ve Ninlil|
Didaktik ve okul metinleri
Sümer edebiyatının belirli bir türü, okul metinlerinden veya Eduba metinlerinden oluşur. “Eduba” kelimesi “tabletlerden ev” anlamına gelir. Eğitimli katiplerin yetiştirildiği bir kurum olan Sümer okulunun adı buydu. Sümer okulu çivi yazısının ortaya çıkmasıyla ortaya çıktı: bu sistemde ustalaşma süreci karmaşıktır ve uzun eğitim gerektirir. En eski yazılı anıtlar arasında (MÖ 4. yüzyılın sonu ve 3. binyılın başına kadar) eğitim metinleri bulundu: ezberlemek için kelime listeleri ve daha sonra atasözleri, benzetmeler ve sözler. Sümer okulu en parlak dönemine MÖ 2. binyılın ilk yarısında (17. yüzyılın başlarından önce) ulaştı. Başlangıçta, okulda okumanın amacı tamamen pratikti: avlu çiftlikleri ve tapınaklar için katipler yetiştiriyordu. Ancak okulun gelişmesiyle birlikte programı genişledi ve eğitim daha evrensel hale geldi, o dönemde var olan her türlü bilgiyi öğretti:
Eduba edebî metinleri (matematiksel, gramer ve benzeri metinleri dikkate almazsak) üç gruba ayrılabilir.
Okul hayatı ile ilgili eserler
İlk grup, genellikle canlı tür sahneleri olmakla birlikte, okul hayatını ve içindeki öğretimi anlatan eserler içerir.
Bu metinlerden biri olan “Okul Hayatı” [31] , bir okul çocuğunun bir gününü anlatır: ” Öğrenci, çocukluğundan beri nereye gidiyorsun? – Okula gidiyorum. – Okulda ne yapıyorsun? “Burcumu öğrenirim, burcumu söylerim, burcumu yazarım… ” Daha sonra okulun katı bir hiyerarşiye sahip olduğunu öğreniyoruz: “Eduba’nın babası” tarafından yönetiliyordu, akıl hocaları, “ağabeyler ve küçük kardeşler” (muhtemelen yardımcı öğretmenler) ve daha büyük öğrenciler vardı. Okulda bedensel ceza kabul edildi, öğretmene takasla ödeme yapıldı.
“Baba ve asi oğlu” [32] adlı başka bir eser , mesleği katip olan bir babanın, kötü okumaya başlayan ve direnen oğluna nasihatini içerir. Baba oğlunu azarlar ve ona zaten eve kazanç getiren arkadaşlarını örnek verir. Bu metinden, katiplik mesleğinin giderek kalıtsal hale geldiği, en azından katip olan kişi oğlunun bu işi de miras almasını istediği anlaşılmaktadır.
|Okul hayatı (parça)|
Didaktik edebiyat
Didaktik eserler, Eduba metinlerinin ikinci grubuna aittir. Öğreti ve talimatların türü, eğitim sisteminin kendisi tarafından belirlendi ve Orta Asya edebiyatındaki didaktik anıtların geniş dağılımı, öncelikle Sümer okulunun faaliyetleriyle ilgilidir. Tüm öğretilerin eğitim hedefleri vardı ve ya ahlaki talimatlar (örneğin, “Sharuppak’ın Talimatları” [33] ) ya da belirli bir işin nasıl yapılacağına dair pratik tavsiyeler (örneğin, “Tarım Talimatları” [34] ) idi.
Didaktik tür ayrıca, her katılımcının kendi bakış açısını savunduğu tartışmacı diyaloglarla da karakterize edilir. Bu tartışmalardan biri geçici olarak Kötümser Üçleme olarak adlandırılır. Anlaşmazlığa katılan üç çiftin her birinde, biri her şeyin iyi olduğunu, diğeri ise her şeyin kötü olduğunu iddia ediyor. İyimser genellikle kazanır. Bazen bu tür diyaloglar, nesneler veya hayvanlar arasında, örneğin çapalar ve pulluklar, gümüş ve bakır vb.
Halk bilgeliği koleksiyonları
Ne de olsa, üçüncü okul metinleri grubu halk bilgeliği koleksiyonlarından oluşuyor. Böylece MÖ 27. yüzyıla kadar uzanan en eski eğitim metinlerinden biri. atasözleri koleksiyonu içerir. Muhtemelen, okul anıtlarının eğitici ve uygulamalı karakteri yine buraya yansıdı: atasözlerinin pratik bir anlamı vardı, çivi yazısını incelemek için kullanılıyorlardı, çünkü özlü ve anlamlı folklor metinleri ezberlemek için çok uygun.
Atasözlerine ek olarak aforizmalar ve anekdotlar, benzetmeler vb. İçeren birçok koleksiyon korunmuştur. Bazı kısa meseller, hayvan destanlarının ve masallarının tohumlarını içerir. Aynı mecmualarda kısa mensur hikâyeler vardır, örneğin “Adablı Üç Çoban” [35] .
Halk bilimi metinlerini anlamak çok zordur, çünkü bunlar, günlük gerçeklerle ilgili diğer anıtlardan daha fazla, anlamı genellikle belirsiz olan günlük konuşma dilini ve kelime oyunlarını kullanırlar. Bununla birlikte, uzun süredir ortadan kaybolan insanları mizahları ve kurnazlıkları, zekaları, gözlemleriyle, genellikle çevreleyen gerçekliğin bu kadar net ve yakın bir algısıyla bize yaklaştıran bu metinlerdir.
Dmitro Kuzmenko
Edebiyat Metinler
- Sümer Edebiyatının Elektronik Metin Külliyatı . Transliterasyon ve İngilizce çeviri dahil olmak üzere Sümer edebiyatının elektronik tam metin külliyatı.
- Eski Sümer Edebiyatı / Ed. Jeremy Black, Graham Cunningham, Eleanor Robson, Gábor Zólyomi tarafından. —Oxford University Press, 2006.
- Başlangıcından: Sümer Şiiri Antolojisi / Çev. V.K.Afanasieva. – St.Petersburg: Petersburg Vostokovedenie, 1997.
- Eski Doğu’nun şiiri ve nesri. — M.: Khudozhestvennaya literatura, 1973. — S. 127-165.
Araştırma
- Hallo, William W. Dünyanın En Eski Edebiyatı: Sümer Belles-Lettres Çalışmaları . — Brill, 2009 .
- Jacobsen, Thorkild . Edebi miras: mit ve destan // Mezopotamya dini // Britannica Ansiklopedisi. — 2004. — ağ .
- Kramer, Samuel Noah . Tarih Sümer’de Başlıyor: İnsanlığın Kayıtlı Tarihinde Otuz Dokuz İlk. —Pennsylvania Press Üniversitesi, 1981.
- Michalowski, Piotr; Veldhuis, Niek . Sümer Edebiyatına Yaklaşımlar: Stip Onuruna Çalışmalar (2006)
- Afanasyeva V.K. Sümer edebiyatı // Dünya edebiyatı tarihi: 8 ciltte. Cilt 1 / SSCB Bilimler Akademisi; Uluslararası Edebiyat Enstitüsü adını taşıyan A. M. Gorki. — M.: Nauka, 1983. — S. 83-100.
- Kramer S. N. Tarih Sümer’de başlar/çev. ingilizceyle — M.: Nauka, 1965.