Karl Vollers
- Meslek : Alman şarkiyatçısı
- Doğum : 19 Mart 1857 - Jeverland Hooksiel
- Ölüm : 5 Ocak 1909 - Jena
- Başlıca Eserleri : Lehrbuch der ägypto-arabischen Umgangssprache mit Übungen und einem Glossar, Le neuvième congrès international des orientalistes tenu à Londres du 5 au 12 septembre 1892, Catalogue de la section européenne, Katalog der islamischen, christlich-orientalisch
Kuzey Almanya’da doğan Karl Vollers, Hildesheim ve Jever liselerinde okuduktan sonra Protestan teolojisi ve Doğu dillerini tahsil etmek üzere Tübingen Üniversitesi’ne kaydoldu. Berlin Üniversitesi’nde Heymann Steinthal ve Israel Lewy gibi hocalardan Yahudilik’le ilgili dersler aldı. Ayrıca Halle ve Strasburg üniversitelerinde bir süre öğrenim gördü. 1879’da özel ders vermek için bir yıllığına İstanbul’a gitti. Almanya’ya döndükten sonra lisans diploması ve “facultas doçenti” belgelerini elde etti. 1882’de Halle Üniversitesi’nde hazırladığı çalışmasıyla doktor unvanını kazandı. Vollers öğrenciliği sırasında Albert Socin, Franz Praetorius, Fr. Schrader, J. Barth, Theodor Nöldeke ve G. Landauer gibi ünlü şarkiyatçılardan ders aldı. 1886’da Kahire’deki Hidîviyye Kütüphanesi’ne müdür olarak tayin edildi. Bu görevde kaldığı on yıl süresince Doğu dilleri ve şarkiyat alanında kendini yetiştirdi, Arapça üzerine çalışmalar yaptı. Eylül 1892’de Londra’da toplanan Müsteşrikler Kongresi’ne katıldı. 1896’da Jena Üniversitesi Felsefe Fakültesi’ndeki Şark Dilleri Bölümü’nde görevlendirildi. Burada da Arapça’yla ilgili çalışmalarına devam etti. Aynı yıl Jena’da bulunan Doğu Paraları Koleksiyonu’nun müdürlüğünü de üstlendi ve koleksiyonun zenginleşmesini sağladı.
Cezayir’de toplanan Uluslararası Şarkiyat Kongresi’nde sunduğu tebliğinde Kur’ân-ı Kerîm hakkındaki iddiaları yüzünden müslüman âlimlerin tepkisiyle karşılaşan Vollers, Mısırlı âlim Abdülazîz Çâvîş’in kendisine, bu tür iddiaları gülünç bulduğunu ve yabancıların Kur’ân-ı Kerîm’le ilgili sözlerinin müslümanlar için bir kıymet taşımadığını söylediğini aktardı. Vollers’in Kur’an’la ilgili iddiaları bazı şarkiyatçılar tarafından da eleştirildi. Birçok şarkiyatçı gibi ilk öğrenimini Hristiyan teolojisi alanında görerek daha sonra dil bilimleri üzerinden şarkiyatla uğraşmaya başlayan Vollers, tarih, dinler tarihi ve dil alanındaki çalışmalarıyla tanındı. Hidîviyye Kütüphanesi’ndeki görevi sırasında yazmalarla ilgilenerek bunların tanıtımı için gayret gösterdi ve bazı Arapça yazmaları neşretti. Almanya’da üniversite hocalığı yaparken Alman kütüphanelerinde Doğu dilleriyle yazılmış koleksiyonların gelişmesini sağladı, kataloglar hazırladı. Dinler tarihi alanında da tanınan Vollers’e göre din, kültür ve tarihin bir parçası olup aslını ortaya koyabilmek için tarih öncesine gitmek gerekir. Din, insan zihninin kendi çevresiyle sebep-sonuç ilişkisi bağlamında giriştiği faaliyet sonucu ortaya çıkan bir kurumdur ve dinler toplulukları değil, topluluklar dinleri şekillendirir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Görgün, Hilal, Karl Vollers, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2013, cilt. 43, sf. 125-126
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Bergamalı Kadri
16. yüzyılda yaşayan Türk dilbilimcisi Bergamalı Kadri’nin hayatına dair çok fazla şey bilinmemesiyle birlikte, Türkler’e Türk dilini öğretmek amacıyla kaleme aldığı ilk Türkçe dilbilgisi kitabı olan Müyessiret’ül-ulûm için İstanbul’a gittiği ve eserini Damad İbrahim Paşa’ya sunduğu bilinmektedir.
-
Karmatiler
Karmatiler, Kufe’deki İsmaili daisi Hamdan b. Eş‘as Karmat’a nisbetle bu adı aldıkları bilinmektedir. Genel kabule göre Karmatiler Abbasiler’e karşı düzenlenen Zenc isyanı sırasında ortaya çıktılar ve destekçileri Kufe’ye yerleşen Beni Şeyban ve Bekir b. Vail’e mensup Arap kabileleriydi. Bu kabilelerin yardımı ile güçlü bir duruma gelen Hamdan, hareketin devamını sağlamak için mensuplarından çeşitli adlar altında para topladı. Arkasından kendisine bağlı olan her köye bir dai tayin etti ve ahalinin mal ve emlakinin idaresini bu daiye verdi. Karmatiler’in 900-902 yılları arasında üç ayaklanma teşebbüsü Halife Mu‘tazıd-Bilah tarafından bastırılmıştır. Rey bölgesindeki İsmaili cemaati büyük bölünmeden önce, buradaki ilk dai olan Halef el-Hallac’a izafeten Halefiyye ismiyle tanınmış; Ubeydullah el-Mehdî’nin ortaya çıkışıyla onun imametini tanımayan bu cemaat Muhammed b. İsmail’in kaim olarak geri döneceği inancını sürdürmüştür. Rey dailiği Halef’ten sonra oğlu Ahmed ve onun ardından Ahmed’in seçkin öğrencisi Gıyas tarafından devam ettirildi. Gıyas, halk üzerinde etkili olan fakihlerle ihtilafa düşmesi üzerine büyük bir ihtimalle 903 yılından sonra Horasan’a kaçmak zorunda kaldı.
-
Cenâbî Mustafa Efendi
16. yüzyılın ünlü Osmanlı ulemalarından ve önemli tarihçilerinden olan Cenabî Mustafa Efendi Anadolu seyyidlerindendi. Halep, Mekke, Bursa ve Edirne kadılıklarında bulunan Niksarlı Emîr Hasan Efendi’nin oğluydu. Ünlü bir Osmanlı tarihçisi olan Cenabî Efendi “Fahrü’l-müderrisîn” ve “Emîrzâde” olarak da anılırdı. Daha önce pek çok âlim yetiştirmiş bir aileden gelen Cenâbî Efendi, İstanbul’da birçok medresede eğitim aldı. Devrin ünlü müfessir ve şeyhülislâmı Ebüssuûd Efendi’nin hizmetine girerek bir süre ondan ders gören Cenabî Efendi Dâvud Paşa, Kariye, Sahn, Süleymaniye ve Selimiye medreselerinde müderrislik yaptı. Remzizâde’nin Kudüs’e tayin edilmesi üzerine ondan boşalan Halep kadılığına Cenabi Efendi gönderildi, bu görevde yaklaşık iki yıl kaldı. Azledildikten iki yıl sonra ise vefat etti. Cenâbî Mustafa Efendi ulemâ sınıfından ve tarihçi olmasının yanı sıra bir şairdi. Gerek şiirlerinden gerekse divanından onun ne derece şair ruhlu bir kişiliğe sahip olduğu anlaşılır.
-
Thales
Antik Yunan’ın dünyaya armağan ettiği önemli filozoflar arasında bulunan Thales, matematik, felsefe, astronomi gibi önemli alanlarda dönemine ve geleceğe ışık tutan önemli bir filozoftu. Filozof kişiliğinin yanı sıra az bilinen yönüyle bir tüccar ve zeytinyağı üreticisiydi. Sık sık Milet’le ticari ilişkiler içinde bulunan Mısır’a gidiyordu. Üzerinde durulan güçlü ihtimale göre Babil’e de gitmiş ve burada güneş tutulmasını önceden tahmin etmeyi mümkün kılan Babil Astronomisi’ni öğrenmişti. Asıl tarihe adını yazdırdığı felsefik görüşlerini yayma adına Milet’e döndüğünde bir felsefe okulu kurdu. Bu okul aralarında Anaximander ve Anaximenes’in bulunduğu çok önemli düşünürleri yetiştirdi. Bilimsel ve felsefik çalışmalarının yanı sıra krallara askeri danışmanlık da yapan Thales, 60 yaşlarındayken, söylendiğine göre bir jimnastik gösterisini izlerken vefat etti.
-
Artuk Bey
Anadolu’nun fethinde önemli rol oynayan Selçuklu emiri Artuk Bey(Artuk b. Eksük)’in ilk dönemlerine dair bilgi bulunmamaktadır. 1063 yılında kendisine bağlı Türkmenler’le Sultan Alparslan’ın hizmetine giren Artuk Bey, Malazgirt Savaşı’nda sultanın maiyetinde bulundu. Savaştan sonra Bizans’la imzalanan antlaşmanın yerine getirilmemesi üzerine, Yeşilırmak ve Kızılırmak havzalarında fetihler yaptıktan sonra Sakarya Nehri’ni geçerek İzmit taraflarına ulaştı. Alparslan’ın ölümü ve kardeşi Karaarslan Kavurd Bey’in saltanat iddiasıyla harekete geçmesi üzerine merkeze çağrıldı ve Kavurd’un bertaraf edilip Melikşah’ın tahta geçmesinde önemli rol oynadı. Bir süre sonra Sultan Melikşah tarafından Anadolu’daki fetih görevinden alınıp İran-Irak sınır bölgesindeki Hulvân’a tayin edilen Artuk Bey, ayrıca kendisine Ahsâ ve Bahreyn’de isyan eden Karmatiler’le ilgilenme görevi de verildi. Bu arada Hulvân ve el-Cebel’i de Selçuklu topraklarına kattı ve bu başarıları üzerine Hulvân ve civarına vali tayin edildi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun