Afgan Ara Dönemi
Afgan Ara Dönemi
Afgan Ara Dönemi (1722-30), İran tarihinde ülkenin Afganlarca istilasıyla başlayıp. can hükümdarı Eşref’in yenilgisi ve olumüyle sona eren dönem.
Afgan eşrafından eski bir Safevi kölesi Jan Mahmud 1722’de Safevi başkenti Isfahan’ı ele geçirdi. Isfahan’ın zaptı Safevi hanedanının sonu oldu. Aynı yıl kendisini İran hükümdarı ilan eden Mahmud, 1723’te eski Safevi hükümdarı Şah Hüseyin’i öldürttü. İran’ın güney ve güneydoğusunda ele geçirdiği toprakları birleştirdi. 1725’te yerine kuzeni Eşref geçti. Eşref, İranlılarla uzlaşmaya çalıştıysa da, yabancı bir işgalci olarak hep nefretle karşılandı.
Rus çarı I. Petro Hazar Denizinin doğusundaki ülkelerden geçerek Hindistan’a ulaşacak bir ticaret yolu açmayı uzun zamandır tasarlıyordu. Bir kabile ayaklanması sırasında Rus tüccarlarının zarara uğradığı bahanesiyle 1722’de İran’ın kuzeyini işgal etti. Bunun üzerine Osmanlılar, Rusların Anadolu sınırındaki İran topraklarını ele geçirmelerini önlemek için Bati ve Kuzeybatı İran’a girdiler. Tam bir savaş ortamı oluşmuşken 1724’te uzlaşmaya varıldı. Kuzey Iran’ın büyük bir bölümünü Ruslar, batısını da Osmanlılar aldı. Kuzeybatı bölgelerini ise paylaştılar. Bu, belki de ilk kez bir İslam devleti sınırlarının Avrupalı güçlerce kesin çizgilerle belirlenmesiydi. Kuzeydeki Mazanderan ve Gilan eyaletleri devrik Safevi hanedanının temsilcisi II. Tahmasb’ın elindeydi. Eşref 1727’de Osmanlılar ile bir antlaşma imzaladı. Batı Iran topraklarının Osmanlılara verilmesine karşılık, Osmanlılar da onu İran hükümdari olarak tanıyacaklardı. Aynı yıl Afşar kabilesi önderi Nadir Han da II. Tahmasb’a katıldı. 1736-47 arasında Nadir Şah olarak ulkeyi yönetecek olan Nadir, Afganlari uikeden sürmeye ve eski Safevi topraklarını yeniden birleştirmeye koyuldu. Başarılı bir komutandı, Afganlari pespese yenilgiye ugFattı. Eşref öldürüldü. Nadir 1729’da II.Tahmasb’ı Isfahan’da şah ilan etti. 1730’da ise Afganları kesinlikle yenerek Iran’danbütünüyle sürdü.