Röportaj, bir olay ya da bir durumu; yerinde gezip görürek olayla ya da durumla ilgili değişik kişilerle konuşarak, soruşturarak yazılan öğretici metin türüdür. Bu tür, gazeteciliğin gelişmesiyle ortaya çıkmıştır. Hem gezi yazılarının hem makalenin hem de haber yazılarının özelliklerini taşır.
Röportaj Türünün Özellikleri
- Yazar; sorunu yerinde inceleyerek, gezip görerek, halkla, varsa mağdurla ve yetkili kişilerle konuşarak; fotoğraf, belge, istatistik bilgiler vs. bilgilerle destekleyerek okuyucunun bilgisine sunar.
- Röportaj, okuyucuya yalnızca hayatın bir gerçeğini, olayları ya da sorunları göstermekle kalmaz, bunların arkasında yatan nedenleri, yönlendirici etkilerini de gösterir.
- Röportajlarda açıklayıcı, tartışmacı, öyküleyici ve betimleyici anlatım biçimlerinden yararlanılır.
- Okuyucunun konunun önemini kavrayabilmesi için örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal verilerden yararlanma gibi düşünceyi geliştirme yöntemleri kullanılabilir.
- Röportaj ile haber yazıları benzer özellikler gösterir. Haber yazısından farklı olarak röportajda yazar kendi kişisel görüşlerini dile getirir, okuru yönlendirmeye çalışılır.
- Röportaj yazıları zamanla tarihsel belge olabilir.
- Röportajlar genellikle birinci tekil şahsın ardından yazılır.
- Röportajlar, haber yazılarına göre çok daha uzundur.
Röportaj Türleri
Röportajlar konularına göre üç gruba, sunuş biçimlerine göre ise iki gruba ayrılır.
1. Konularına Göre Röportajlar
a) Bir yeri konu alan röportajlar
Bu röportaj türünde bir yer (mekân) bütün yönleriyle tanıtılır. Röportajı yapılan yerin bütün özellikleri göz önüne serilir. Mekânın ilgi çekici yönleri film, ses kayıt ve fotoğraflarla belgelenir.
b) Eşyayı konu alan röportajlar
Haber konusu olan eşya her yönü ile bilinmelidir. Dikkat çekecek ve okuyanları düşündürecek yönleriyle anlatılır. Bir ev, eşya, araba, kitap vs. olabilir.
c) İnsanı konu alan röportajlar
Belli bir alanda üne kavuşmuş kişilerin özellikleri belirtilir. Fotoğraf, ses kaydı, video görüntüsü kullanılabilir.
2. Sunuş Biçimine Göre Röportajlar
a) Amerikan Röportajı
- Bu tür röportajlarda giriş bölümünde okuyucuya beklenmedik bir giriş karşılaması yapılır.
- En son söylenmesi gereken sözcükler en önce söylenir.
- Okuyucu adeta bir şok yaşar, böylece bir dikkat çekilir.
b) Alman Röportajı
- Yazar, konuyu anlatırken yazıya kendini katar.
- Konuyu kendi (ben) eksininde anlatır.
Röportajın Tarihi Gelişimi
Röportajın gelişimi gazetecilik ile birlikte olmuştur. Dünyada Jack London, Hemingway, Sartre gibi pek çok ünlü sanatçı, aynı zamanda röportaj türünde yazılar da kaleme almıştır.
Ziya Paşa’nın “Rüya” adlı eseri edebiyatımızdaki ilk röportaj ve mülakat örneğidir. Türk Edebiyatında röportaj asıl gelişimini 1960’lardan sonra gerçekleştirmiştir. Ruşen Eşref Ünaydın, Yaşar Kemal, Abdi İpekçi, Hikmet Çetinkaya, Fikret Otyam, Dursun Akçam bu türde önemli eserlere imza atmışlardır.
Röportaj ile gezi yazısı arasındaki fark nedir?
Röportajda bir durumu, olayı, sorunu aydınlatmak için inceleme ve soruşturma yapılır. Gezi yazılarında bir durumu inceleyip aydınlatmak söz konusu değildir. Gezi yazılarında yazar, gezip gördüğü yerler hakkındaki izlenimlerini aktarır.
Röportaj ile mülakat arasındaki fark nedir?
Röportaj ile mülakat birbiriyle karıştırılmamalıdır. Mülakat bir konu hakkında o konunun uzmanıyla yapılan görüşmelerdir. Amaç o kişinin konu hakkındaki görüşlerini yansıtmaktır. Röportajda ise gezip görme, inceleme, soruşturma söz konusudur. Mülakat, röportajın içinde başvurulan bir yöntem olup röportaja göre daha dar kapsamlıdır.