سورة التحريم
بسم الله الرحمن الرحيم
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاةَ أَزْوَاجِكَ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ 1 قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلاكُمْ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ 2 وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثاً فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِي الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ 3 إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ 4 عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجاً خَيْراً مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَاراً 5 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَاراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدَادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ 6 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ 7 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ 8 يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدْ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ 9 ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذِينَ كَفَرُوا اِمْرَأَةَ نُوحٍ وَاِمْرَأَةَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنْ اللَّهِ شَيْئاً وَقِيلَ ادْخُلا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ 10 وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذِينَ آمَنُوا اِمْرَأَةَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتاً فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنْ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ 11 وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنْ الْقَانِتِينَ 12
Bismillâhirrahmânirrahîm.
1. Ey Nebî! Eşlerinin rızasını arayarak, Allahın sana helâl kıldığı şeyi niçin sen kendine haram ediyorsun? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.
2. Allah (gerektiğinde) yeminlerinizi bozmayı (ve kefaret ödemeyi) size meşru kılmıştır. Allah, sizin yardımcınızdır. O, hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.
3. Hani peygamber eşlerinden birine, gizli bir söz söylemişti. Fakat eşi o sözü (başkasına) haber verip Allah da bunu peygambere bildirince, peygamber bunun bir kısmını bildirmiş, bir kısmından da vazgeçmişti. Peygamber, bunu ona (sırrı açıklayan eşine) haber verince o, Bunu sana kim bildirdi? dedi. Peygamber, Bunu bana, hakkıyla bilen ve hakkıyla haberdar olan Allah haber verdi dedi.
4. (Ey peygamberin eşleri!) Eğer siz ikiniz Allaha tövbe ederseniz, ne iyi. Çünkü kalpleriniz kaydı. Eğer Peygambere karşı birbirinize arka çıkarsanız bilin ki Allah onun yardımcısıdır, Cebrail de, salih müminler de. Bunlardan sonra melekler de ona arka çıkarlar.
5. Eğer o sizi boşarsa, Rabbi ona, sizden daha hayırlı, müslüman, inanan, sebatla itaat eden, tövbe eden, ibadet eden, oruç tutan, dul ve bakire eşler verebilir.
6. Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun. O ateşin başında gayet katı, çetin, Allahın kendilerine verdiği emirlere karşı gelmeyen ve kendilerine emredilen şeyi yapan melekler vardır.
7. Ey inkâr edenler! Bu gün özür dilemeyin! Siz ancak yapmakta olduklarınızın karşılığını görüyorsunuz.
8. Ey iman edenler! Allaha içtenlikle tövbe edin. Umulur ki, Rabbiniz sizin kötülüklerinizi örter, peygamberi ve onunla birlikte iman edenleri utandırmayacağı günde Allah sizi, içlerinden ırmaklar akan cennetlere sokar. Onların nurları önlerinden ve sağlarından aydınlatır, gider. Ey Rabbimiz! Nûrumuzu bizim için tamamla, bizi bağışla; çünkü senin her şeye hakkıyla gücün yeter derler.
9. Ey Peygamber! Kâfirlere ve münafıklara karşı cihad et, onlara karşı sert davran. Onların varacağı yer cehennemdir. Ne kötü varılacak yerdir orası!
10. Allah, inkâr edenlere, Nûhun karısı ile Lûtun karısını örnek gösterdi. Bu ikisi, kullarımızdan iki salih kişinin nikâhları altında bulunuyorlardı. Derken onlara hainlik ettiler de kocaları, Allahın azabından hiçbir şeyi onlardan savamadı. Onlara, Haydi, ateşe girenlerle beraber siz de girin! denildi.
11. Allah, iman edenlere ise, Firavunun karısını örnek gösterdi. Hani o, Rabbim! Bana katında, cennette bir ev yap. Beni Firavundan ve onun yaptığı işlerden koru ve beni zalimler topluluğundan kurtar! demişti.
12. Allah, bir de iffetini sapasağlam koruyan ve bizim de kendisine ruhumuzdan üflediğimiz, Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını doğrulayan İmran kızı Meryemi de (inananlara) örnek gösterdi. O itaat edenlerdendi.
Rahman ve Rahim Allah'ın adıyla
Medine'de nazil oldu ve oniki âyettir. Nebî Sûresi diye de adlandırılır.
Mevdudi: Nüzul Zamanı: Bu vak'a ile ilgili olarak, hadislerde Rasulullah asın, birisi Safiye, diğeri Mariye olmak üzere iki hanımının adı zikredilmektedir. Rasulullah asın, Safiye ile Hayber'in fethinden sonra evlendiği ve Hayber'in de hicretin 7. yılında fetholunduğu hususunda ihtilaf yoktur. İkinci hanımı Mariye'ye gelince, Mısır hükümdarı Mukavkıs, O'nu hicretin 7. yılında Rasulullah asa hediye olarak göndermiştir. O'ndan da Rasulullah asın 8. hicrî yılın zilhicce ayında İbrahim adlı bir oğlu olmuştur. Bu tarihî bilgilerden surenin, hemen hemen hicrî 7. ve 8. yılları arasında nazil olduğu kesinlik kazanmaktadır.
Mevdudi: Rasulullah asdan küçük bir hata bile sadır olduğunda, Allah O'nu düzeltmeksizin bırakmamıştır. Bu bakımdan biz, Rasulullah asın güzel örnekliğinin Allah'ın rızasına uygun olduğuna, huzuru kalp ile inanırız. Bunun yanı sıra sahabe ve Ümmül Müminin de ne melektir, ne de insan üstü varlıklar!... Pekalâ onlardan da hatalar sudur edebilir.
Mevdudi: Müslümanların, büyükleri aşırı yüceltme hususunda ileri gitmemeleri, onları beşer hüviyetinden çıkarmamaları ve onları ilahlaştırmamaları için, onların hatalarına bizzat Allah dikkat çekerek, onları düzeltmiştir.
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاةَ أَزْوَاجِكَ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ 1
Ey Nebî! Eşlerinin rızasını arayarak, Allahın sana helâl kıldığı şeyi niçin sen kendine haram ediyorsun? Allah çok mağfiret eden, çok merhamet edendir. 66/Tahrim:1
لِمَ/Lime: Niçin?
حَرِّم/hareme: Haram kılmak, haram saymak.
مَرْضَاة /merdâtun: Rıza, hoşnutluk, memnuniyet.
غَفُورٌ:ğafûr: Bolca mağfiret eden. Ğafûr: Tevbe eden imanlı kişileri çokça mağfiret eden. غَفَرَ /Ğafera; mağfiret etti: Yani günahları örttü. Çünkü الغَفْرُ / elĞafru: Örtmek demektir.
R.elİsfehânî, Müfredât: الغَفْرُ/elĞafru: Bir nesneyi kir-pastan koruyacak kaplama, örten, gizleyen. Günahların üzerini Allahın örtmesi, affetmesidir.
رَحِيمٌ /rahîm: Rahîm: Yüce Allahın âhirette tecelli eden Rahîm sıfatıdır. Çünkü; Rahîm olan Rabden bir söz olarak Selâm vardır, ifadesinde Rahîm sıfatı zikredilmektedir.
Rahîm: Allahın Cennette müminlere rahmetiyle bol bol ihsanlarda bulunmasıdır.
Bu sûrenin ilk ayetlerinin nüzul sebebi hakkında çeşitli nakiller vardır:
Aişe: Ben hiçbir kadını Mariye kadar kıskanmadım. Çünkü O çok güzeldi ve Rasulullah'ın hoşuna gitmişti.
İbni Hacer, Fethu'l-Bari eserinde: Bu hadisenin gerçek bir yanı olmalıdır, demektedir. Ancak Kütübü Sitte'nin hiçbirinde bu olayın zikri geçmemektedir. Sadece Nesei'de nakledilir.
Mevdudî: Birgün Nebî as, Hafsa'nın odasına gelir ve O'nu bulamaz. Bunun üzerine Mariye Rasulüllah'ın yanına gelir ve birlikte Hafsa'nın odasında bir süre kalırlar. Hafsa gelince bundan çok gücenir.
أن رسولَ اللهِ صلى الله عليه وآله وسلم كانت له أَمَةٌ يَطَؤُها، فلم تَزَلْ به عائشةُ وحفصةُ حتى حرَّمَها على نفسِه؛ فأنزل اللهُ عزَّ وجلَّ يا أيها النبي لم تحرم ما أحل الله لك .
الراوي : أنس بن مالك المحدث : عبد الحق الإشبيلي المصدر : الأحكام الصغرى الصفحة أو الرقم: 652 خلاصة حكم المحدث :أشار في المقدمة أنه صحيح الإسناد
الراوي : أنس بن مالك المحدث : الشوكاني المصدر : الدراري المضية الصفحة أو الرقم: 225 خلاصة حكم المحدث : إسناده صحيح
الراوي : أنس بن مالك المحدث : الشوكاني المصدر : نيل الأوطار الصفحة أو الرقم: 7/56 خلاصة حكم المحدث : له شاهد مرسل إسناده صحيح
الراوي : أنس بن مالك المحدث : الرباعي المصدر : فتح الغفار الصفحة أو الرقم: 1531/3 خلاصة حكم المحدث : له شاهد
الراوي : أنس بن مالك المحدث : الألباني المصدر : صحيح النسائي الصفحة أو الرقم: 3969 خلاصة حكم المحدث : إسناده صحيح شرح الحديث
الراوي : أنس بن مالك المحدث : الوادعي المصدر : صحيح أسباب النزول الصفحة أو الرقم: 253 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : أنس بن مالك المحدث : ابن حجر العسقلاني المصدر : فتح الباري لابن حجر الصفحة أو الرقم: 9/288 خلاصة حكم المحدث : إسناده صحيح
الراوي : أنس بن مالك المحدث : الصنعاني المصدر : سبل السلام الصفحة أو الرقم: 3/278 خلاصة حكم المحدث : إسناده صحيح وهذا أصح طرق سبب النزول
Enes'ten: Rasûlullahın temasta bulunduğu bir cariyesi vardı. Âişe ve Hafsa sürekli onun üzerinde durdular. Nihayet Rasûlullah onu kendisine haram kılınca: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ/Ey Nebi; eşlerinin hoşnutluğu için Allah'ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun? 66/Tahrim:1 âyeti nazil oldu.
Mevdudi: Ayetin başındaki لِمَ/niçin ifadesi, aslında bir soru olarak değil, yapılan davranışın beğenilmediğini ortaya koymak için kullanılmıştır. Yani maksat, Rasulullah asın davranışının Allah tarafından hoş karşılanmadığının vurgulanmasıdır.
Mevdudi: Rasulullah as. o şeyi akidevî-şer'an değil, sadece kendi nefsine haram kılmıştı. Ancak sıradan bir insan konumunda değildi. O bir Rasulullahdı. O'nun herhangi bir şeyi kendi nefsine haram kıldığında, ümmetin de o şeyi haram ya da en azından mekruh olarak kabul etme tehlikesi söz konusuydu. Veya ümmet içerisinde bazı kimseler, kendi kendilerine birtakım haramlar ihdas ettiklerinde, hiç kimse bunda bir beis görmeyebilirdi. Bu bakımdan yüce Allah, Rasulullah ası bu davranışı dolayısıyla şiddetle ikaz ederek, bundan vazgeçmesini emretmiştir.
أصاب رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم أمَّ إبراهيمَ ولدِه في بيتِ بعضِ نسائِه، فقالتْ: يا رسولَ اللهِ في بيتي وعلى فِراشي، فجعَلَها عليه حرامًا، فقالتْ: يا رسولَ اللهِ كيفَ تحرِّمُ عليكَ الحلالَ! فحلَف لها باللهِ لا يُصيبُها، فنزلَتْ يا أيُّها النبيُّ لِمَ تُحَرِّمُ ما أحلَّ اللهُ لك. قال زيدُ بنُ أسلَمَ: فقَولُ الرجلِ لامرأتِه أنتِ عليَّ حرامٌ لَغوٌ، وإنما تَلزَمُه كفارةُ يمينٍ إن حلَف
الراوي : زيد بن أسلم المحدث : ابن حجر العسقلاني المصدر : فتح الباري لابن حجر الصفحة أو الرقم: 9/288 خلاصة حكم المحدث : مرسل و إسناده صحيح
الراوي : زيد بن أسلم المحدث : الصنعاني المصدر : سبل السلام الصفحة أو الرقم: 3/278 خلاصة حكم المحدث : إسناده صحيح
الراوي : زيد بن أسلم المحدث : الرباعي المصدر : فتح الغفار الصفحة أو الرقم: 1532/3 خلاصة حكم المحدث : مرسل بإسناد صحيح
التخريج أخرجه الطبري في فسيره 23/475
İbn Cerîr Taberî: Rasûlullah hanımlarından birinin odasında İbrahim'in annesiyle temasta bulundu. Onu gören hanımı: Ey Allah'ın Rasûlü, benim odamda ve benim yatağımda ha, dedi. Bunun üzerine Rasûlullah onu kendisine yasakladı. Bu hanımı; ey Allah'ın Rasûlü, sen helâl olan bir şeyi kendine nasıl yasaklarsın, dedi. Rasûlullah onunla asla birleşmeyeceğine dâir hanımına yemin etti. Bunun üzerine:يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ Ey Nebi! Eşlerinin hoşnutluğu için Allah'ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun, Allah âyetini inzal etti. Zeyd ibn Eslem: Bir kişinin hanımına, sen bana haramsın demesi boş sözdür. Yaptığı yemini bozarsa, ona keffaret gerekir.
İbn Cerîr Taberî: Rasûlullah; sen bana haramsın, Allah'a andolsun ki, seninle asla temas etmem, buyurmuştur.
İbn Abbâs, Dahhâk, Hasan, Katâde, Mukâtil İbn Hayyân, İbn Cerîr Taberî, Süfyân Sevrî, Katâde ve Şa'bî: Rasûlullah kendisine onu haram kılınca, bu haram kılıştan dolayı kınandı ve yemin kefareti ödemesi emredildi.
2. Cahş kızı Zeyneb hakkında indirildiği söylenir:
İbn Kesir: Bu ayetin Rasulüllah as'ın kendisine balı haram kılması üzerine nazil olduğu görüşü daha doğrudur.
أنَّ النبيَّ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّم كان يَمْكُثُ عندَ زينبَ بنتِ جحشٍ، ويشربُ عندَهَا عسَلا، فتَوَاصَيْتُ أنا وحفصةُ، أنَّ أيَّتُنَا دخلَ عليهَا النبيُّ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّم فَلْتَقُلْ : إنِّي أجِدُ فيكَ ريحَ مغَافِيرَ، أكلتَ مغافيرَ، فدخَلَ على إحداهُمَا فقالتْ له ذلكَ، فقالَ: بلْ شربْتُ عسَلا عندَ زينبَ بنتِ جحْشٍ، ولنْ أعودَ لهُ فنزلتْ: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ -إلى- إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ لعائشةَ وحفصةَ: وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ. لقولِهِ: بلْ شربْتُ عسَلا.
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : البخاري المصدر : صحيح البخاري الصفحة أو الرقم: 5267 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : البخاري المصدر : صحيح البخاري الصفحة أو الرقم: 6691 خلاصة حكم المحدث : صحيح شرح الحديث
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : البخاري المصدر : صحيح البخاري الصفحة أو الرقم: 4912 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عائشة المحدث : شعيب الأرناؤوط المصدر : تخريج صحيح ابن حبان الصفحة أو الرقم: 4183 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عائشة المحدث : ابن حبان المصدر : صحيح ابن حبان الصفحة أو الرقم: 4183 خلاصة حكم المحدث : أخرجه في صحيحه
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : أبو نعيم المصدر : حلية الأولياء الصفحة أو الرقم: 3/316 خلاصة حكم المحدث : صحيح متفق عليه
Buhari: Âişe'den: Rasûlullah, Cahş kızı Zeyneb'in yanında bal içer ve onun yanında bir süre kalırdı. Hafsa ile birlikte hangimizin yanına girerse, meğâfîr ağaçlardan sızan akıntı, şıra mı yedin çünkü ben senden meğâfîr kokusu alıyorum demek üzere anlaştık. Rasûlullah: Hayır, ben Cahş kızı Zeyneb'in yanında bal içtim. Bir daha da tekrar içmeyeceğim. Ben yemin ettim, bunu kimseye de haber verme. Rasûlullah, bu sözleriyle hanımlarının hoşnutluğunu aramıştı.
وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ /Allah Ğafûr ve Rahîmdir, ifadesi:
1. Serzenişte bulunmayı gerektiren hususun bağışlanması,
2. Bu bir küçük günahtı.
3. Bu bir tercihtir. Daha evlâ olanı terktir. Günah değildir. Allah tarafından düzeltilmiştir.
البخاري عن عائشة قالت: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يحب الحَلوى والعَسل، وكان إذا انصرف من العصر دخل على نسائه ، فيدنو من إحداهن. فدخل على حفصة بنت عمر فاحتبس أكثر ما كان يحتبس، فَغِرْتُ فسألت عن ذلك، فقيل لي: أهدت لها امرأة من قومها عُكَّة عَسَل ، فسقت النبي صلى الله عليه وسلم منه شربة، فقلت: أما والله لنحتالَن له. فقلت لسودة بنت زَمْعَةَ: إنه سيدنو منك، فإذا دنا منك فقولي: أكلت مغَافير؟ فإنه سيقول ذلك لا. فقولي له: ما هذه الريح التي أجد؟ فإنه سيقول لك: سقتني حفصة شربة عسل. فقولي: جَرَسَتْ نحلُه العُرفُطَ. وسأقول ذلك، وقولي أنت له يا صفية ذلك، قالت -تقول سودة-: والله ما هو إلا أن قام على الباب، فأردت أن أناديه بما أمرتني فرقًا منك، فلما دنا منها قالت له سودة: يا رسول الله، أكلت مغافير؟ قال: لا. قالت: فما هذه الريح التي أجد منك؟ قال: سقتني حفصة شَربة عسل. قالت جَرَسَت نَحلُه العرفطَ. فلما دار إليَّ قلت نحو ذلك، فلما دار إلى صفية قالت له مثل ذلك، فلما دار إلى حفصة قالت له: يا رسول الله، ألا أسقيك منه؟ قال: لا حاجةَ لي فيه. قالت -تقول سودة-: والله لقد حَرَمْنَاه. قلت لها: اسكتي
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : البخاري المصدر : صحيح البخاري الصفحة أو الرقم: 6972 خلاصة حكم المحدث : صحيح شرح الحديث
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : البخاري المصدر : صحيح البخاري الصفحة أو الرقم: 5268 خلاصة حكم المحدث : صحيح انظر شرح الحديث رقم 6714
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : مسلم المصدر : صحيح مسلم الصفحة أو الرقم: 1474 خلاصة حكم المحدث : صحيح انظر شرح الحديث رقم 6713
Buhârî: Aişe: Rasûlullah helva ve balı severdi. İkindi namazından çıkınca, hanımlarının odalarına giderdi. Her zaman kaldığından daha fazla bir süre kaldı. Ben de merak eder yanlarına giderdim. Bir gün Ömer'in kızı Hafsa'yı sordum, bana denildi ki: Kavminden bir kadın Hafsa'ya bir kap bal ikram etti. O da, Rasûlullaha bu baldan biraz şerbet yapıp ikram edecek. Ben dedim ki: Vallahi biz, ona hile yaparız. Aişeden korkan Zem'a kızı Sevde'ye: Rasûlullah yanına gelecek, sana yaklaştığında kendisine meğâfîr-meşe ağacının zamkı-sakızı mı yedin, de. O sana; hayır, diyecektir. O zaman kendisine ya şu duyduğum koku ne, de. O sana; Hafsa bana bir içimlik/bal içirdi, diyecektir. O zaman onun arısı iri meşe ağacını emdi, de. Ben de böyle diyeceğim. Ey Safiyye sen de böyle de. Âişe der ki: Sevde şöyle dedi: Allah'a andolsun ki, o daha kapıya dikilir dikilmez senden ayrı olarak ben de, bana söylediğin şeyi kendisine söylemek istedim. Rasulullah Sevde'ye yaklaşınca: Ey Allah'ın Rasûlü, meşe ağacının sakızından mı yedin, dedi. Rasûlullah; hayır, deyince o; ya şu duyduğum koku ne, dedi. Rasûlullah, Hafsa bana bir içimlik bal içirdi, dedi. Sevde; onun arısı meşe ağacını emmiş, dedi. Bana dönünce ben de aynı şekilde dedim. Safiyye'ye döndüğünde o da aynı şekilde dedi. Hafsa dönünce: Ey Allah'ın Rasûlü sana ondan içireyim mi? dedi. Rasûlullah; benim ona ihtiyâcım yok, dedi. Hafsa da Sevdenin dediğini söyledi. Sevde: Vallahi gerçekten de onu mahrum ettirdik, deyince ona: Sus, dedim.
Olayın özeti:
1. Mısırlı kıbti Mariye: Hafsa ve Aişe,
2. Cahş kızı Zeyneb: Âişe ile Hafsa,
3. Ömer kızı Hafsa: Ayşe, Safiye ve Sevde.
قلتُ لعمرَ بنِ الخطابِ مَنِ المرأتانِ اللتانِ تظاهرتا قال عائشةُ وحفصةُ وكان بدو الحديثِ في شأنِ ماريةَ القبطيةَ أمِّ إبراهيمَ أصابها النبيُّ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ في بيتِ حفصةَ في يومها فوجدت حفصةُ فقالت يا رسولَ اللهِ لقد جئتَ إليَّ بشيٍء ما جئتَه إلى أحدٍ من أزواجك في يومي وفي دوري على فراشي قال ألا ترضيْنَ أن أُحَرِّمَها فلا أقربها أبدًا قالت بلى فحرَّمها وقال لا تذكري ذلك لأحدٍ فذكرتْهُ لعائشةَ فأظهرَه اللهُ عليهِ فأنزل اللهُ: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاةَ أَزْوَاجِكَ الآيات فبلغنا أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كفَّر عن يمينه، وأصاب جاريته
الراوي : عمر بن الخطاب المحدث : الشوكاني المصدر : فتح القدير الصفحة أو الرقم: 5/358 خلاصة حكم المحدث : صحيح
İbn Abbas: Ben, Ömer İbn Hattâb'a; o iki kadın kimdir, dedim. O; Âişe ve Hafsa'dır, dedi. Konuşmanın başlangıcı İbrahim'in kıptı olan annesi hakkındaydı. Hafsa'nın sırası olduğu günde, onun evinde Rasûlullah İbrahim'in annesiyle birleşmişti. Hafsa olayı görünce: Ey Allah'ın Nebisi benim günümde, benim nöbetimde ve benim yatağımda ha? Eşlerinden hiç birisine yapmadığın bir şeyi bana yaptın, dedi. Rasûlullah: Razı olur musun, ben onu kendime haram kılayım da bir daha ona hiç yaklaşmayayım, buyurdu. Hafsa; evet, tamam. dedi. Bunun üzerine Rasûlullah onu kendisine haram kıldı ve: Bunu başka birine anlatma, dedi. Hafsa durumu Âişe'ye anlattı. Bu durumu, Allah peygamberine ayan ederek: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاةَ أَزْوَاجِكَ / Ey Nebi; eşlerinin hoşnutluğu için Allah'ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun, âyetini indirdi. Bize ulaştığına göre Rasûlullah yeminine keffâret verdi ve cariyesi ile tekrar birleşti.
V.Zuheylî, Münîr: Siyer kitaplarındaki rivayetlerde hadise şöyle anlatılır: Nebi asa Hafsa balı kendisine haram etti. O da bunu Aişe'ye söyledi. Hâlbuki Rasulullah bunu gizli tutmasını istemişti. Nitekim daha önce de Aişe ve Hafsa'ya babaları Ebu Bekir ve Ömer'in kendisinden sonra ümmetinin başına halife olacaklarını bir sır olarak söylemiş ve bunu gizli tutmalarını istemişti.
Nitekim yüce, Allah:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ 87
Ey iman edenler! Allah'ın size helâl kıldığı o en temiz ve en güzel şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın. 5/Mâide:87
قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَاماً وَحَلالاً قُلْ أَاللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ 59
Ve ki: Allah'ın size indirdiği ve kendisinden bir kısmını haram ve helâl yaptığınız rızıktan ne haber? De ki: Allah mı size izin verdi? Yoksa Allah'a mı iftira ediyorsunuz? 10/Yunus:59
Zeccac: Allah'ın helâl kıldığını kimse haram kılamaz. Allah'ın kendisine haram kıldığı şeylerden başkalarını haram kılma yetkisini Peygamberine dahi vermiş değildir.
قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلاكُمْ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ 2
2. Allah, yeminlerinizin çözülmesini/kefaret etmenizi size meşru kılmıştır. Allah, sizin yardımcınızdır. O, hakkıyla bilendir, hüküm ve hik:met sahibidir. 66/Tahrim:2
İbn Cerîr Taberî: İbn Abbâs: لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ/Andolsun ki; sizin için Rasûlullah'ta güzel bir örnek vardır. 33/Ahzâb:21 ayeti hakkında: Rasûlullah cariyesini kendine haram kıldı da Allah Teâlâ: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ Ey Nebi; eşlerinin hoşnutluğu için Allah'ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun, buyurdu. Böylece Rasûlullah yeminine kefaret vererek haram konusundaki yeminini normalleştirmiştir.
النسائي: عن ابن عباس قال: أتاه رجل فقال: إني جعلت امرأتي عَلَيَّ حَرَاما؟ قال: كذبتَ ليس عليك بحرام. ثم تلا هذه الآية: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ؟ عليك أغلظ الكفارات، عتق رقبة.
Neseî: Bir adam Abdullah İbn Abbâs'a gelmiş ve: Karımı kendime haram kıldım, demiş. O; yalan söylersin, karın sana haram değildir, demiş ve sonra da bu âyeti okumuş: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ Allah'ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun. Keffâretlerin en ağırı olan köle âzâd etmen gerekir.
Zeyd bin Eslem: Rasûlullahın bir köle azat ederek kefarette bulunmuştur.
Mukatil: Rasûlullah, Mariye'yi kendisine haram kıldığı için bir köle azad etmişti.
وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثاً فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِي الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ 3
3. Hani peygamber eşlerinden birine, gizli bir söz söylemişti. Fakat eşi o sözü başkasına haber verdi. Allah da bunu Nebiye bir kısmını bildirdi, bir kısmını da bildirmedi. Nebî, bunu ona/sırrı açıklayan eşine haber verince O: Bunu sana kim haberledi, dedi. Nebî: Bunu bana; Alîm ve Habîr olan Allah haber verdi, dedi.
وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثاً
Hani Nebî, eşlerinden birine gizlice bir söz söylemişti: Yani; Nebînin Hafsa'ya gizlice bir söz söylemiş olduğunu hatırla! Bu sözden kasıt, Mariye'yi kendisine haram kılması ve bunu gizli tutmasını istemesiydi.
وَ/vâv ibtidâiyyedir. إِذْ/iz edatı da hazfedilen fiiline bağlı olarak geçmiş zamanı hatırlatmak içindir. Nedensellik mânâsını da ifade edebilir. Hitap umûmadır. Yani aile hususunun önemini, tahrim ve boşamaya sebebiyet verebilecek halleri anlamak için daima o vakti hatırda tutmalı ki Peygamber eşlerinden birine sır olarak bir söz söylemiş ve bu sözü kimseye söyleme demişti.
Yüce Allah, bu sırrın açıklandığını Kurân metinleri dışında Rasûlullaha haber vermiştir.
Mevdudi: O halde bu sırrın ne olduğunu araştırıp, ifşa etmek bize düşmez. Ayrıca bu ayet, söz konusu sırrı açıklamak için nazil olmamıştır. Bu sırrın bilinmesinin bizim için hiçbir önemi yoktur. Önemli ve gerekli olsaydı yüce Allah onu bize beyan ederdi.
Mevdudi: Ayette, sırrın ne olduğundan bahsedilmiyor. Sırrın ifşasından, ne tür tehlikelerin doğabileceğine de değinilmemiştir. Zaten burada sırrın bir başkasına aktarılması tenkit konusu olmuştur.
Kelbî: Ona gizlice söylediği söz şudur: Senin baban ile Âişe'nin babası benden sonra ümmetimin üzerinde benim halifelerim olacaktır.
Mukatil: Yani; Hafsanın Âişe'ye söylediğinin bir bölümünü haber verdi. Bu bölüm de Mariye ile ilgili olandı. Diğer bölümünü ise haber vermemişti. Bu da Hafsa'nın Âişe'ye: Ebu Bekir ve Ömer ondan sonra yönetimin başına geleceklerdir, şeklindeki sözleridir.
1. Bal şerbeti yemini; en sahih rivayettir.
2. Mâriye yemini; zayıf fakat yaygın rivayettir.
3. Devlet başkanlığı; Nebî asdan sonra devlet başkanlığının Ebu Bekr'e ve Ömer'e geçeceğini Hafsa'ya bir müjde olarak haber vermiş ve gizlenmesini emretmiş olmasıdır.
M.Elmalı: Sûrenin asıl nüzul sebebi, ne yalnız Mâriye, ne de bal şerbeti yeminidir. Doğrusu o, eşlerin hepsi için yapılan îlâ yeminidir.
Sır söz hakkında diğer nakil metinleri ve sağlık durumları:
عن ابنِ عباسٍ وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَىبَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا قال : أسرَّ إلى حفصةَ أنَّ أبا بكرٍ وَلِيَ الأمرَ من بعدِه ، وأنَّ عمرَ والِيَه من بعدِ أبي بكرٍ فأخبرَتْ بذلك عائشةَ
الراوي : عبدالله بن عباس المحدث :الذهبي المصدر : ميزان الاعتدال الصفحة أو الرقم: 4/305 خلاصة حكم المحدث : فيه هشام بن محمد بن السائب قال أحمد بن حنبل : إنما كان صاحب سمر ونسب ما ظننت أن أحدا يحدث عنه ، وقال الدارقطني وغيره : متروك
الراوي : ذكوان السمان أبو صالح المحدث : ابن حجر العسقلاني المصدر :لسان الميزان الصفحة أو الرقم: 8/338 خلاصة حكم المحدث : فيه هشام بن محمد بن السائب قال ابن معين: غير ثقة
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : ابن عدي المصدر : الكامل في الضعفاء الصفحة أو الرقم: 3/477 خلاصة حكم المحدث : موضوع
الراوي : عروة بن الزبير المحدث : الذهبي المصدر : تاريخ الإسلام الصفحة أو الرقم: 14/134 خلاصة حكم المحدث : موضوع
الراوي : عبدالله بن عباس المحدث :ابن عدي المصدر : الكامل في الضعفاء الصفحة أو الرقم: 4/508 خلاصة حكم المحدث : فيه سيف بن عمر أحاديثه عامتها منكرة لم يتابع عليها وهو إلى الضعف أقرب
تَزْعُمُ أنَّ النبيَّ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ كانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ بنْتِ جَحْشٍ، ويَشْرَبُ عِنْدَهَا عَسَلًا، فَتَوَاصَيْتُ أنَا وحَفْصَةُ: أنَّ أيَّتَنَا دَخَلَ عَلَيْهَا النبيُّ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ فَلْتَقُلْ: إنِّي أجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ، أكَلْتَ مَغَافِيرَ، فَدَخَلَ علَى إحْدَاهُما فَقالَتْ ذلكَ له، فَقالَ: لَا، بَلْ شَرِبْتُ عَسَلًا عِنْدَ زَيْنَبَ بنْتِ جَحْشٍ ولَنْ أعُودَ له فَنَزَلَتْ: {يَا أيُّها النبيُّ لِمَ تُحَرِّمُ ما أحَلَّ اللَّهُ لَكَ التحريم: 1 {إنْ تَتُوبَا إلى اللَّهِ التحريم: 4. لِعَائِشَةَ وحَفْصَةَ {وَإِذْ أسَرَّ النبيُّ إلى بَعْضِ أزْوَاجِهِ حَدِيثًا التحريم: 3. لِقَوْلِهِ: بَلْ شَرِبْتُ عَسَلًا، وقالَ لي إبْرَاهِيمُ بنُ مُوسَى: عن هِشَامٍ: ولَنْ أعُودَ له، وقدْ حَلَفْتُ، فلا تُخْبِرِي بذَلِكِ أحَدًا.
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : البخاري المصدر : صحيح البخاري الصفحة أو الرقم: 6691 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : أبو داود المصدر : سنن أبي داود الصفحة أو الرقم: 3714 خلاصة حكم المحدث : سكت عنه وقد قال في رسالته لأهل مكة كل ما سكت عنه فهو صالح
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : الألباني المصدر : صحيح النسائي الصفحة أو الرقم: 3968 خلاصة حكم المحدث : صحيح
في قولِ اللهِ عزَّ وجلَّ وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا قال دخلت حفصةُ على النبيِّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم في بيتِها وهو يطأُ ماريةَ فقال لها رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم لا تُخبرِي عائشةَ حتى أُبشرَك ببشارةٍ إنَّ أباك يلِي مَن بعدَ أبي بكرٍ إذا أنا مِتُّ فذهبت حفصةُ فأخبرت عائشةَ أنها رأت رسولَ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم وهو يطأُ ماريةَ وأخبرتها أن النبيَّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم أخبرَها أن أبا بكرٍ يلِي بعدَ رسولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم ويلِي عمرُ بعدَه فقالت عائشةُ للنبيِّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم مَن أنبأَك هذا قال نبأنِيَ العليمُ الخبيرُ فقالت عائشةُ لا أنظرُ إليك حتى تحرمَ ماريةَ فحرَّمَها فأنزل اللهُ عزَّ وجلَّ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ
الراوي : عبدالله بن عباس المحدث : الهيثمي المصدر : مجمع الزوائد الصفحة أو الرقم: 5/181 خلاصة حكم المحدث : فيه إسماعيل بن عمرو البجلي وهو ضعيف والضحاك بن مزاحم لم يسمع من ابن عباس ، وبقية رجاله ثقات
الراوي : الضحاك بن مزاحم المحدث : ابن كثير المصدر : تفسير القرآن الصفحة أو الرقم: 8/192 خلاصة حكم المحدث : إسناده فيه نظر
واللَّهِ إنَّ إمارةَ أبي بَكْرٍ وعمرَ لَفي الكتابِ وإذ أسرَّ النَّبيُّ إلى بَعضِ أزواجِهِ حَديثاً قالَ لحفصةَ أبوكِ وأبو عائشةَ واليا النَّاسِ بعدي فإيَّاكِ أن تُخبِري أحدًا بِهَذا
الراوي : علي بن أبي طالب و عبدالله بن عباس المحدث : الشوكاني المصدر :فتح القدير الصفحة أو الرقم: 5/359 خلاصة حكم المحدث : له طرق
إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ4
4. Ey Nebinin eşleri! Eğer ikiniz Allaha tevbe ederseniz, ne iyi. Çünkü kalpleriniz kaydı. Eğer Nebiye karşı birbirinize arka çıkarsanız bilin ki Allah onun yardımcısıdır, Cebrail de, sâlih müminler de. Bunlardan sonra melekler de ona arka çıkarlar. 66/Tahrim:4
M.Elmalı: Olay şahsen iki hanımın değil, Rasulullahın eşlerinin iki grup olduklarına işaret etmektedir. İki grubun hepsinin de kalplerine tembihte bulunmaktır. Guruplar Aişe ile Hafsa'nın tarafı, Zeyneb'le diğerlerinin tarafıdır.
1. Saîd İbn Cübeyr, İkrime, Mukâtil İbn Hayyân, Dahhâk: Ebubekir ve Ömer'dir.
2. Hasan el-Basrî: Ebubekir, Ömer ve Osman'dır.
3. Mücâhid: Ali İbn Ebu Tâlib'tir.
4. Zikredilen hadiselere göre; Aişe ve Hafzaların babaları olması daha ihtimaldir. Çünkü olayın yumuşatılmasına veya aracı olma yoluna gitmemişlerdir. Aksine Ebubekir ve Ömer kızlarına rağmen Rasûlullâhın yanında yer almışlardı. Ali ibn Ebu Tâlib ve Osman ibn Affanın bu ayetteki وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ ifadesine doğrudan muhatap olması bir zorlamadır. İfadenin genele hamledilmesinden; olaydan duygusal olarak etkilenen bütün sahabeyi kapsadığı daha muhtemeldir.
إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ : Eğer ikiniz Hafsa ve Âişeyi Allah'a tevbe ederseniz, diye tevbeye yönlendirmektedir.
فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا Çünkü ikinizin kalpleri meyletmiş bulunuyor.
Kalpleri; Haktan sapmıştır. Çünkü her ikisi de Nebînin cariyesinden ve baldan uzak kalmasına sevinmişlerdi.
İbn Mes'ud, İbn Abbas, Süfyan Sevrî ve Dahhak; Kalpleriniz doğru yoldan uzaklaşmıştı.
F.Razi: Kalpleriniz haktan uzaklaşmıştı.
وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ Şayet onun/Rasulullahın aleyhine ikiniz sırt çıkarsanız, yani Nebînin aleyhine yardımlaşarak eziyet verecek olursanız...
فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ Muhakkak ki Allah onun velisidir. Dostu ve yardımcısıdır. Sizin veya onların birbirleriyle yardımlaşmaları ona zarar veremez.
وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ Cebrail de, mü'minlerin salihleri de Nebinin velisi/dostudur.
İkrime ve Said b. Cübeyr: Mü'minlerin salih olanları Ebu Bekir ve Ömer'dir. Çünkü bunlar Âişe ve Hafsa'nın babaları olmalarına rağmen kızlarına karşı onun yardımcısı idiler.
Taberî: Sâlih kelimesi cins isim olduğu için geneli ifade eder. Anlamı ise; müminlerin hayırlıları demektir, yapmıştır.
Alâ b. Ziyâde, Katâde ve Süfyân: Enbiyâdır.
İbn Zeyd: Meleklerdir.
Süddî: Onlar Muhammed as'ın ashabıdır.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قالَ: لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ عَنِ المَرْأَتَيْنِ مِن أَزْوَاجِ النبيِّ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ اللَّتَيْنِ قالَ اللَّهُ تَعَالَى: {إنْ تَتُوبَا إلى اللهِ فقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا}التحريم:4؟ حتَّى حَجَّ عُمَرُ وَحَجَجْتُ معهُ، فَلَمَّا كُنَّا ببَعْضِ الطَّرِيقِ، عَدَلَ عُمَرُ، وَعَدَلْتُ معهُ بالإِدَاوَةِ، فَتَبَرَّزَ، ثُمَّ أَتَانِي، فَسَكَبْتُ علَى يَدَيْهِ، فَتَوَضَّأَ، فَقُلتُ: يا أَمِيرَ المُؤْمِنِينَ، مَنِ المَرْأَتَانِ مِن أَزْوَاجِ النبيِّ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ اللَّتَانِ قالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لهمَا: {إنْ تَتُوبَا إلى اللهِ فقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا}؟ قالَ عُمَرُ: وَاعَجَبًا لكَ يا ابْنَ عَبَّاسٍ، قالَ الزُّهْرِيُّ: كَرِهَ وَاللَّهِ ما سَأَلَهُ عنْه، وَلَمْ يَكْتُمْهُ، قالَ: هي حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ، ثُمَّ أَخَذَ يَسُوقُ الحَدِيثَ، قالَ: كُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا المَدِينَةَ، وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِن نِسَائِهِمْ، قالَ: وَكانَ مَنْزِلِي في بَنِي أُمَيَّةَ بنِ زَيْدٍ بالعَوَالِي، فَتَغَضَّبْتُ يَوْمًا علَى امْرَأَتِي، فَإِذَا هي تُرَاجِعُنِي، فأنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي، فَقالَتْ: ما تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ، فَوَاللَّهِ إنَّ أَزْوَاجَ النبيِّ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ لَيُرَاجِعْنَهُ، وَتَهْجُرُهُ إحْدَاهُنَّ اليومَ إلى اللَّيْلِ، فَانْطَلَقْتُ فَدَخَلْتُ علَى حَفْصَةَ، فَقُلتُ: أَتُرَاجِعِينَ رَسولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ؟ فَقالَتْ: نَعَمْ، فَقُلتُ: أَتَهْجُرُهُ إحْدَاكُنَّ اليومَ إلى اللَّيْلِ؟ قالَتْ: نَعَمْ، قُلتُ: قدْ خَابَ مَن فَعَلَ ذلكَ مِنْكُنَّ، وَخَسِرَ، أَفَتَأْمَنُ إحْدَاكُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسولِهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ؟ فَإِذَا هي قدْ هَلَكَتْ، لا تُرَاجِعِي رَسولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ، وَلَا تَسْأَلِيهِ شيئًا، وَسَلِينِي ما بَدَا لَكِ، وَلَا يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هي أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إلى رَسولِ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ مِنْكِ، يُرِيدُ عَائِشَةَ، قالَ: وَكانَ لي جَارٌ مِنَ الأنْصَارِ، فَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ إلى رَسولِ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ، فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا، فَيَأْتِينِي بخَبَرِ الوَحْيِ وَغَيْرِهِ، وَآتِيهِ بمِثْلِ ذلكَ. وَكُنَّا نَتَحَدَّثُ أنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الخَيْلَ لِتَغْزُوَنَا، فَنَزَلَ صَاحِبِي، ثُمَّ أَتَانِي عِشَاءً، فَضَرَبَ بَابِي، ثُمَّ نَادَانِي، فَخَرَجْتُ إلَيْهِ، فَقالَ: حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ، قُلتُ: مَاذَا؟ أَجَاءَتْ غَسَّانُ؟ قالَ: لَا، بَلْ أَعْظَمُ مِن ذلكَ وَأَطْوَلُ، طَلَّقَ النبيُّ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ نِسَاءَهُ، فَقُلتُ: قدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ، قدْ كُنْتُ أَظُنُّ هذا كَائِنًا، حتَّى إذَا صَلَّيْتُ الصُّبْحَ شَدَدْتُ عَلَيَّ ثِيَابِي، ثُمَّ نَزَلْتُ فَدَخَلْتُ علَى حَفْصَةَ وَهي تَبْكِي، فَقُلتُ: أَطَلَّقَكُنَّ رَسولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ؟ فَقالَتْ: لاأَدْرِي، هَا هو ذَا مُعْتَزِلٌ في هذِه المَشْرُبَةِ، فأتَيْتُ غُلَامًا له أَسْوَدَ، فَقُلتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ، فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إلَيَّ، فَقالَ: قدْ ذَكَرْتُكَ له، فَصَمَتَ، فَانْطَلَقْتُ حتَّى انْتَهَيْتُ إلى المِنْبَرِ فَجَلَسْتُ، فَإِذَا عِنْدَهُ رَهْطٌ جُلُوسٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ، فَجَلَسْتُ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي ما أَجِدُ، ثُمَّ أَتَيْتُ الغُلَامَ، فَقُلتُ: اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ، فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إلَيَّ، فَقالَ: قدْ ذَكَرْتُكَ له، فَصَمَتَ، فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا، فَإِذَا الغُلَامُ يَدْعُونِي، فَقالَ: ادْخُلْ فقَدْ أَذِنَ لَكَ، فَدَخَلْتُ، فَسَلَّمْتُ علَى رَسولِ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ، فَإِذَا هو مُتَّكِئٌ علَى رَمْلِ حَصِيرٍ، قدْ أَثَّرَ في جَنْبِهِ، فَقُلتُ: أَطَلَّقْتَ يا رَسولَ اللهِ، نِسَاءَكَ؟ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إلَيَّ، وَقالَ: لَا، فَقُلتُ: اللَّهُ أَكْبَرُ، لو رَأَيْتَنَا يا رَسولَ اللهِ، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا المَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِن نِسَائِهِمْ، فَتَغَضَّبْتُ علَى امْرَأَتي يَوْمًا، فَإِذَا هي تُرَاجِعُنِي، فأنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي، فَقالَتْ: ما تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ، فَوَاللَّهِ، إنَّ أَزْوَاجَ النبيِّ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ لَيُرَاجِعْنَهُ، وَتَهْجُرُهُ إحْدَاهُنَّ اليومَ إلى اللَّيْلِ، فَقُلتُ: قدْ خَابَ مَن فَعَلَ ذَلِكِمنهنَّ وَخَسِرَ، أَفَتَأْمَنُ إحْدَاهُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسولِهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ؟ فَإِذَا هي قدْ هَلَكَتْ، فَتَبَسَّمَ رَسولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، قدْ دَخَلْتُ علَى حَفْصَةَ، فَقُلتُ: لا يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هي أَوْسَمُ مِنْكِ، وَأَحَبُّ إلى رَسولِ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ مِنْكِ، فَتَبَسَّمَ أُخْرَى، فَقُلتُ: أَسْتَأْنِسُ يا رَسولَ اللهِ، قالَ: نَعَمْ، فَجَلَسْتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي في البَيْتِ، فَوَاللَّهِ، ما رَأَيْتُ فيه شيئًا يَرُدُّ البَصَرَ، إلَّا أُهُبًا ثَلَاثَةً، فَقُلتُ: ادْعُ اللَّهَ يا رَسولَ اللهِ، أَنْ يُوَسِّعَ علَى أُمَّتِكَ، فقَدْ وَسَّعَ علَى فَارِسَ وَالرُّومِ، وَهُمْ لا يَعْبُدُونَ اللَّهَ، فَاسْتَوَى جَالِسًا، ثُمَّ قالَ: أَفِي شَكٍّ أَنْتَ يا ابْنَ الخَطَّابِ، أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لهمْ طَيِّبَاتُهُمْ في الحَيَاةِ الدُّنْيَا، فَقُلتُ: اسْتَغْفِرْ لي يا رَسولَ اللهِ، وَكانَ أَقْسَمَ أَنْ لا يَدْخُلَ عليهنَّ شَهْرًا مِن شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عليهنَّ، حتَّى عَاتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ.
الراوي : عبدالله بن عباس المحدث : ابن حبان المصدر : صحيح ابن حبان الصفحة أو الرقم: 4268 خلاصة حكم المحدث : أخرجه في صحيحه
الراوي : عبدالله بن عباس المحدث : شعيب الأرناؤوط المصدر : تخريج صحيح ابن حبان الصفحة أو الرقم: 4268 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عمر بن الخطاب و عائشة المحدث : ابن العربي المصدر : عارضة الأحوذي الصفحة أو الرقم: 6/373 خلاصة حكم المحدث : صحيح مشهور
الراوي : عمر بن الخطاب المحدث : الألباني المصدر : صحيح الترمذي الصفحة أو الرقم: 3318 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عبدالله بن عباس المحدث : ابن حبان المصدر : صحيح ابن حبان الصفحة أو الرقم: 4187 خلاصة حكم المحدث : أخرجه في صحيحه
Ahmed İbn Hanbel: İbn Abbâs: Ben, Allah Teâlânın:إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا Eğer her ikinizde Allah'a tevbe ederseniz; gerçekten kaymış olan kalpleriniz düzelmiş olur... âyetinde bahis mevzuu ettiği iki kadının, Peygamberin eşlerinden hangileri olduğunu Ömer'e çok sormak istedim. Nihayet Ömer'in haccettiği esnada ben de kendisiyle birlikte hac ettim. Yolun bir kısmını kat'edince, Ömer geriye döndü. Ben de onunla beraber ibrik alıp o tarafa yöneldim. Ömer dışarı çıktı, sonra geldi. Ben eline su döktüm, o abdest aldı. Ömere: Ey mü'minlerin emîri, Allah Teâlâ'nın: إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا Eğer her ikiniz de Allah'a tevbe ederseniz; gerçekten kaymış olan kalpleriniz düzelmiş olur... âyetinde bahis mevzuu ettiği Nebinin eşlerinden o iki kadın hangileridir, dedim. Hoşlanmadı. Ömer: Ne tuhafsın ey Abbâs'ın oğlu, dedi. Ancak Allah'a andolsun ki ona ne sordumsa gizlemedi ve: Hafsa ve Âişe'dir, dedi. Sonra hadisi anlatmaya başladı: Biz Kureyş'liler topluluğu kadınlarına üstün gelen bir topluluk idik. Medine'ye geldiğimizde kadınları kendilerine üstün gelen bir topluluk ile karşılaştık. Bizim hanımlarımız da onların hanımlarından bazı huylar öğrenmeye başladılar. Ömer der ki: Benim evim yukarı kısımlarda Ümeyye ibn Zeyd'in evinin yanındaydı. Bir gün karıma kızdım, bir de baktım ki, o benden uzak/geri duruyor. Onun benden geri durmasını kınadım. Eşim; senden geri durmamı niçin kınıyorsun, dedi. Allah'a andolsun ki, Nebinin eşleri de ondan geri duruyorlar. Hatta bazısı gündüzden akşama kadar yanına yaklaşmıyor, dedi. Ömer devamla der ki: Hemen Hafsa'nın evine gittim ve ona: Rasûlullahtan hiç geri duruyor musun, dedim. Hafsa: Evet, dedi. Ömer: Sizin bazınız sabahtan akşama kadar onu terkediyor mu, dedim. O; evet, dedi. Ben: İçinizden böyle yapanlar kaybetmiş, hüsrana mahkûm olmuştur. Allah'ın Rasûlünü kızdırdığınızdan dolayı, Allah'ın size gazabından nasıl emin olabilirsiniz? Onu kızdıran helak oluverir, dedim. Rasûlullahtan geri/uzak durma. Ondan bir şey de isteme. Gel benden dilediğin malı al. Senin komşun olan kadının/Aşenin Allah Rasûlüne senden daha sevimli olması seni aldatmasın. Ömer: Benim Ansâr'dan bir komşum vardı. Ve biz, münavebeli olarak Rasûlullah'ın yanına giderdik. Bir gün o Medine'ye iner, bir gün ben inerdim. Birbirimize vahiyle ilgili haberleri ve diğer şeyleri getirirdik. Ömer: Gassân'lıların bizimle savaşmak üzere atlarını nalladıkları konuşuluyordu. Bu nedenle arkadaşım bir gün Medine'ye indi. Akşamleyin kapımı çaldı ve beni çağırdı. Ben onun yanına vardığımda: Büyük bir şey oldu, dedi. Ben; neymiş o? Yoksa Gassân'lılar mı geldi, dedim. O; hayır bundan daha büyük bir şey, Rasûlullah hanımlarını boşadı, dedi. Ben; Hafsa kaybetti ve hüsrana mahkûm oldu. Bunun böyle olacağını zaten tahmin etmiştim, dedim. Nihayet sabah namazını kıldım ve üzerime elbisemi çekip Medine'ye indim. Hafsa'nın yanına girdiğimde o, ağlıyordu. Kendisine; Allah'ın Rasûlü sizi boşadı mı, dedim. O; bilmiyorum, şu odaya çekilmiş yalnız başına oturuyor, dedi. Rasûlullah'a hizmet eden siyâhî/Rebâh çocuğa varıp; Ömer için izin iste, dedim. Çocuk içeri girdi, sonra yanıma geldi: Seni söyledim de sustu, dedi. Ben çıkıp minberin yanına geldim, bir de baktım ki orda bir kalabalık oturmuş birbirleriyle ağlaşıyorlar. Biraz oturduktan sonra bayağı meraklandım. Kalktım çocuğun yanına gelip; Ömer izin ister, de, dedim. Çocuk girdi, sonra çıktı. Seni söyledim ama sustu, dedi. Ben de çıkıp minberin yanında oturdum. Sonra yine dayanamadım dönüp çocuğa geldim: Ömer için izin iste, dedim. Çocuk girdi, sonra yanıma geldi ve: Seni söyledim ama sustu, dedi. Ben gerisin geri döndüm ama birden çocuk beni çağırıp: Buyur gir, sana izin verdi, dedi. Ben de girip Rasûlullaha selâm verdim. Baktım ki o örgülü hasırın üzerine uzanmıştı.
İmam Ahmed: Hasırın örgüleri bir yanında iz bırakmıştı. Ben; ey Allah'ın Rasûlü, hanımlarını boşadın mı, dedim. Başını bana doğru kaldırıp; hayır, dedi. Ben: Allahü Ekber, ya Rasûlullah, şu işe bak: Biz Kureyş'liler hanımlarına hâkim olan bir kavimdik. Ama Medine'ye geldiğimizde hanımların kocalarına hâkim olduğu bir kavim bulduk, bizim hanımlarımız onların hanımlarından bunu öğrendiler. Hanımım bir gün bana kızdı ve benden geri durdu. Ben, onun benden geri durmasını kınadım da: Senden geri durmamı niçin kınarsın? Allah'a andolsun ki, Rasûlullahın eşleri de ondan uzak/geri duruyorlar ve içlerinden birisi sabahtan akşama kadar onu terkediyor, dedi. Ben de: İçinizden böyle yapan kaybetmiş ve hüsrana mahkûm olmuştur, sizden biriniz Allah'ın Rasûlünü kızdırmanızdan dolayı Allah'ı kızdırıp helak oluvermekten emin misiniz, dedim. Bunun üzerine Rasûlullah tebessüm etti ve ben devamla: Ey Allah'ın Rasûlü, ben Hafsa'nın yanına gidip komşunun senden Allah Rasûlüne daha sevimli ve daha hoş olması seni aldatmasın, kıskandırmasın, dedim. Rasûlullah bir kere daha tebessüm etti. Ben: Ey Allah'ın Rasûlü arkadaşlık edeyim mi, dedim. O; evet, dedi. Oturdum, evin içinde başımı yukarıya doğru diktim, Allah'a andolsun ki, evde göze dokunacak yalnız tabaklanmış üç sığır derisi gördüm ve dedim ki: Ey Allah'ın Rasûlü, Allah'a dua et de senin ümmetine genişlik versin. Allah'a ibâdet etmedikleri halde İran'lılara ve Bizans'lılara genişlik verdi. Rasûlullah doğrulup oturdu ve şöyle buyurdu: Ey Hattâb'ın oğlu, sen şüphede misin yoksa? Onlar güzellikleri dünya hayatında kendilerine acele verilmiş olan bir kavimdir. Bunun üzerine ben: Ey Allah'ın Rasûlü, benim için bağışlanma dile, dedim. Rasûlullah eşlerinden gördüğü halden dolayı bir ay boyunca onların yanına girmemeye yemin etmişti. Nihayet Allah cc. onu azarladı
الراوي : عبدالله بن عباس المحدث : ابن حبان المصدر : صحيح ابن حبا الصفحة أو الرقم: 4268 خلاصة حكم المحدث : أخرجه في صحيحه
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : الذهبي المصدر : المهذب الصفحة أو الرقم: 5/2596 خلاصة حكم المحدث : منقطع
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : الألباني المصدر : صحيح ابن ماجه الصفحة أو الرقم: 1684 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : الألباني المصدر : صحيح الترمذيالصفحة أو الرقم: 3204 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : الألباني المصدر : صحيح النسائي الصفحة أو الرقم: 3440 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عبدالله بن عباس المحدث : شعيب الأرناؤوط المصدر : تخريج صحيح ابن حبان الصفحة أو الرقم: 4268 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : النسائي المصدر : سنن النسائي الصفحة أو الرقم: 3440 خلاصة حكم المحدث : خطأ
الراوي : عائشة أم المؤمنين المحدث : مسلم المصدر : صحيح مسلم الصفحة أو الرقم: 1475 خلاصة حكم المحدث : صحيح
Aişe: İlgili ayetler ayın yirmi dokuzunda nazil olunca Nebî sav. Yanıma geldi. Bana şöyle buyurmağa başladı: Yâ Aişe!.. Ben sana bir husus zikredeceğim/söyleyeceğim, bu hususta ana-babana danışmadan acele etmeni istemiyorum. Sonra şu ayeti bana okudu: 33/Ahzab:28-29 يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ Aişe devamla: Vallahi; ana-babam Rasulullahtan ayrılmamı bana emretmeyeceğini biliyordu. Dedim ki: Ben bu konuda mı ana-babama danışayım? Ben Allahı, Rasulünü ve Ahiret hayatını istiyorum/tercih ediyorum.
Müslim: Ebu Bekir, Rasûlullah'ın huzuruna girmek üzere izin istedi. İnsanların kapısında oturmakta olduklarını ve kimseye içeri girmek için izin verilmediğini gördü. Ebu Bekir'e izin verildi, içeri girdi. Sonra Ömer geldi, izin istedi. İzin verildi. Rasûlullah'ın üzüntülü, suskun ve etrafında hanımları olduğu halde oturmuş olduğunu gördü. Ömer dedi ki: Andolsun öyle bir şey söyleyeceğim ki bununla Rasûlullah'ı güldüreceğim. Ey Allah'ın Rasûlü dedi. Bir görsen Harice'nin kızı/Hafza benden harcamak için bir şeyler istedi. Ben de kalktım, boynuna bir darbe indirdim. Rasûlullah güldü ve şöyle dedi: İşte bu kadınlar da gördüğün gibi benim etrafımda bulunuyorlar. Bunlar da benden nafaka/harçlık istiyorlar. Ebu Bekir, kalkıp Âişe'nin boynuna bir tokat vurdu. Ömer de kalkıp Hafsa'nın boynuna bir tokat vurdu. Her ikisi de; Rasûlullah'dan yanında olmayan şeyleri mi istiyorsunuz? Hepsi de: Allah'a yemin ederiz. Bundan böyle asla Rasûlullah'tan yanında olmayan bir şeyi istemeyeceğiz, dediler. Sonra bir ay yahut yirmi -dokuz gün onlardan uzaklaştı, sonra Rasûlullah'a şu ayet nazil oldu:
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحاً جَمِيلاً 28
Ey Nebî! Hanımlarına de ki: Eğer dünya hayatını ve onun süsünü istiyorsanız, gelin size muta vereyim ve sizi güzelce bırakayım. 33/Ahzab:28
وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْراً عَظِيماً 29
Eğer Allahı, Resûlünü ve ahiret yurdunu istiyorsanız, bilin ki Allah içinizden iyilik yapanlara büyük bir mükâfat hazırlamıştır. 33/Ahzab:29
عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجاً خَيْراً مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَاراً 5
5. Şayet o sizi boşarsa; Rabbi ona sizden daha hayırlı, kendini Allah'a veren, inanan, boyun eğen, tevbe eden, kulluk eden, oruç tutan dul ve bakire eşler verir. 66/Tahrim:5
Müslim: Abdullah ibn Abbâs: Ona Hattâb oğlu Ömer: Rasûlullah kadınlarını terkedince mescide girdim. Bir de baktım ki insanlar elleriyle çakılları yere vurarak: Rasûlullah hanımlarını boşadı, diyorlardı. Bu olay/hâdise örtünme emri gelmezden önce idi. Ben bugün onu kendisinden öğrenirim, dedim... Sonra Müslim Ömer'in Aişe ve Hafsa'nın yanına varışını ve onlara nasihat edişini anlattıktan sonra şöyle diyor: Ben varıp peygamberin kölesi Rebâh'ın yanına gittim. O, odanın bir tarafında oturuyordu. Seslenip: Ey Rebâh, bana Rasûlullahın yanına girmek için izin iste, dedim... Yukarıda geçtiği gibi hâdiseyi zikrettikten sonra şöyle der: Ben: Ey Allah'ın Rasûlü, kadınlarının durumundan seni rahatsız eden şey nedir? Eğer onları boşamışsan Allah, melekleri, Cebrail, Mikâîl, ben, Ebubekir ve mü'minler seninle beraberiz, dedim. Ve çok az şey konuştum. Allah'a hamdederim ki hangi şeyi istedimse Allah onu benim sözümü doğrular biçimde gönderdi. Bu sırada işte bu âyet -yani muhayyerlik bildiren âyeti -nâzil oldu: عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ Şayet o sizi boşarsa; âyetini indirdi. Ben; onları boşadın mı, dediğimde o: Hayır, dedi... Bunun üzerine mescidin kapısında durup yüksek sesle: Rasulullah kadınlarını boşamamıştır, diye seslendim. Bunun üzerine:
وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الأَمْنِ أَوْ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاتَّبَعْتُمْ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً 83
Kendilerine güven ve korkuya dâir bir haber geldiğinde; onu yayarlar. Halbuki o haberi Rasûle veya mü'min kumandanlara götürselerdi; onlar, ondan ne gibi netice çıkaracaklarını bilirlerdi. 4/Nisa:83 Ben işte bu işlerin çıkarılmasını düşünüyordum.
البخاري: عن أنس، قال: قال عمر: اجتمع نساء النبي صلى الله عليه وسلم في الغيرة عليه، فقلت لهن: عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ فنزلت هذه الآية
Buhârî: Enes'ten; Ömer şöyle demiş: Peygamberin hanımları ona karşı gelerek toplanınca ben onlara: عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجاً خَيْراً مِنْكُنَّ Eğer o sizi boşarsa; Rabbı ona sizden daha hayırlı... eşler verir, dedim. Bunun üzerine işbu âyet nazil oldu.
وافقتُ ربِّي عزَّ وجلَّ في ثلاثٍ أو وافقَني ربِّي في ثلاثٍ قالَ : قلتُ يا رسولَ اللَّهِ : لوِ اتَّخذتَ المقامَ مصلًّى ، قالَ : فأنزلَ اللَّهُ عزَّ وجلَّ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وقلتُ: لو حجَبتَ عن أمَّهاتِ المؤمنينَ، فإنَّهُ يدخُلُ عليكَ البرُّ والفاجرُ، فأُنْزِلَت آيةُ الحجابِ، قالَ: وبلغَني عن أمَّهاتِ المؤمنينَ شيءٌ فاستَقريتُهُنَّ أقولُ لَهُنَّ : لتَكُفُّنَّ عن رسولِ اللَّهِ صلَّى اللَّهُ عليهِ وسلَّمَ أو ليُبْدِلَنَّه اللَّهُ بِكُنَّ أزواجًا خيرًا منكنَّ مُسْلِماتٍ، حتَّى أتيتُ على إحدى أمَّهاتِ المؤمنينَ، فقالت: يا عمرُ، أما فيرسولِ اللَّهِ صلَّى اللَّهُ عليهِ وسلَّمَ ما يعِظُ نساءَهُ حتَّى تعظَهُنَّ؟ فَكَففَتُ، فأنزلَ اللَّهُ عزَّ وجلَّ: عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ الآيةَ
الراوي : عمر بن الخطاب المحدث : أحمد شاكر المصدر : مسند أحمد الصفحة أو الرقم: 1/92 خلاصة حكم المحدث : إسناده صحيح
الراوي : أنس بن مالك المحدث : ابن حبان المصدر : صحيح ابن حبان الصفحة أو الرقم: 6896 خلاصة حكم المحدث : أخرجه في صحيحه
الراوي : أنس بن مالك المحدث : شعيب الأرناؤوط المصدر : تخريج صحيح ابن حبان الصفحة أو الرقم: 6896 خلاصة حكم المحدث : إسناده صحيح
عن أنس قال: قال عمر بن الخطاب: بلغني شيء كان بين أمهات المؤمنين وبين النبي صلى الله عليه وسلم، فاستقريتهن أقول: لتكفن عن رسول الله أو ليبدلَنّه الله أزواجًا خيرا منكن. حتى أتيت على آخر أمهات المؤمنين، فقالت: يا عمر، أما لي برسول الله ما يعظ نساءه، حتى تعظهن؟! فأمسكت، فأنزل الله عز وجل
Enes: Hattâb oğlu Ömer: Rasûlullah ile mü'minlerin anneleri arasında bir şeyler olduğu haberi bana ulaştığında, ben onları teker teker yoklayıp dedim ki: Ya Allah Rasûlünden özür dilersiniz veya Allah ona sizden daha hayırlı eşler verir. Mü'minlerin annelerinin en sonuncusuna/Ümmü Selemeye geldiğimde; o dedi ki: Ey Ömer, sana ne oluyor ki Allah Rasûlü, hanımlarına öğüt vermiyor da, sen onlara öğüt veriyorsun. Bunun üzerine ben durdum. Nihayet Allah cc ayetini inzal buyurdu:
عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجاً خَيْراً مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَاراً 5
Şayet o sizi boşarsa; Rabbi ona sizden daha hayırlı, kendini Allah'a veren, inanan, boyun eğen, tevbe eden, kulluk eden, oruç tutan dul ve bakire eşler verir.66/Tahrim:5
أَزْوَاجاً خَيْراً مِنْكُنَّ : sizden daha hayırlı eşler:
Suddî: Çünkü sizler diğerlerinden hayırlı olsaydınız Rasûlullah sizi boşamazdı.
مُسْلِمَاتٍ: Müslimeler; Müslim; şirkten arınıp ve Allah'ın emirlerine göre davranan,
مُؤْمِنَاتٍ: Mümineler; Mümin, samimi bir kalple iman eden kimse.
قَانِتَات: Gönülden Allaha ve Rasulüne tabi olanlar, Kocasına itaat edenler.
تَائِبَاتٍ: Tevbe edenler; Allah'tan günahları dolayısıyla af dileyenler.
عَابِدَات: İbadet edenler; İbadet eden bir kadın, Allah'ın sınırlarını hiçbir zaman çiğnemez. Hak sahiplerine haklarını verir. Böyle kadınlardan, Allah'ın emirlerinden yüz çevirmeleri asla beklenmez.
سَائِحَات: Oruç tutmaktan kinayedir. Aişe: Bu ümmetin seyahati oruçtur. Ramazan orucundan ziyade, nafile oruç tutmaları da kast edilmiştir. Hicret eden, kocasına itaat ede anlamlarını da vermişlerdir.
ثَيِّبَاتٍ: Dullar; Seyyib adının verilmesi, kocası onunla birlikte kalacak olursa kocasına, ondan ayrılacak olursa başkasına dönecek olmasından dolayıdır. Veya dul kadının; anne babasının evine döneceğinden dolayı bu isim verilmiştir.
أَبْكَارا: Bakireler; bakire ilk olarak yaratıldığı hali devam ettiğinden bu isimler verilmiştir.
Kelbî: Dul ile Firavun'un karısı Asiye gibilerini ve bakire ile İmran'ın kızı Meryem gibilerini kastetmiştir,
Ayette tesniye/ikil zamir yerine cemi/çoğul zamir kullanılarak bütün Ümmühâtul Müminîn ikaz edilmiştir.
Süddî: تَائِبَاتٍ günahlarından dolayı tevbe eden.
İbn Abbas, Hasen ve İbn Cübeyr: سَائِحَات Seyahat edenler anlamındaki bu kelimeyi oruç tutanlar diye açıklamışlardır.
Ebu Hüreyre, Âişe, Abdullah İbn Abbâs, İkrime, Mücâhid, Saîd İbn Cübeyr, Atâ, Muhammed İbn Kâ'b el-Kurazî, Ebu Abdurrahmân es-Sülemî, Ebu Mâlik, İbrâhîm en-Nehaî, Hasan, Katâde, Dahhâk, Rebî İbn Enes ve Süddî: قَانِتَاتٍ/oruç tutan anlamınadır.
Zeyd İbn Eslem ve oğlu Abdurrahmân: Hicret edenler anlamınadır.
النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ 6
Nebî, müminlere kendi canlarından daha önce gelir. Onun eşleri de müminlerin analarıdır. 33/Ahzab:6
Müfessirler; şu soruya cevap aramışlardır:
Rasûlullâhın hanımları statü olarak müminlerin anneleridir. Acaba, aynı zamanda diğer bütün kadınlardan daha hayırlı mıdırlar?
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَاراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدَادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ 6
6. Ey iman edenler! Tutuşturucusu İnsanlarla taşlar olan o ateşten nefislerinizi ve ailelerinizi koruyunuz. Onun üzerinde (görevli) iri yarı, sert tabiatlı melekler vardır. Bunlar kendilerine verdiği emirlerde Allah'a asla İsyan etmezler. Ne emir olunurlarsa, onu yaparlar.
وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ Tutuşturucusu İnsanlarla taşlar olan.
Mevdudî, Tefhim: Taşlar, muhtemelen Taş kömürü kastediliyor olabilir.
İbn Mesud, İbn Abbas, Mücahid, İmam Muhammed el-Bakır ve Süddî: Taşlar kükürt taşıdır.
Dahhâk: Kendinizi de ateşten koruyunuz, aile halkınızı da.
İbn Mes'ud ve Ferrâ: Siyah kibrit-kükürt taşıdır. Burada söz konusu edilmesi diğer bütün taşlardan beş ayrı azap türünü de fazladan ihtiva etmesidir: Çabuk alevlenmesi, pis kokması, çok dumanlı olması, bedenlere oldukça yapışması ve kızdığı takdirde oldukça ileri derecede ısı vermesi.
وَالْحِجَارَةُ: المراد بذلك الأصنام التي كانت تعبد لقوله: إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ الأنبياء: 98
İbn Kesîr: Taşlardan kasıt; taşlardan yapılmış putlardır. Çünkü yüce Allah: Gerçekten siz ve Allah'tan başka taptıklarınız Cehennemin odunusunuz... 21/Enbiya:98 Buna göre taşlar ve insanlar ateşe odun olacaktır.
عن ابن عباس: قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا يقول: اعملوا بطاعة الله، واتقوا معاصي الله، ومُروا أهليكم بالذكر، ينجيكم الله من النار.
Ali b. Ebi Talha, İbn Abbas'tan: قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا ayeti der ki: Siz kendinizi koruyunuz. Aile halkınıza da zikir ve dua etmelerini emrediniz ki Allah sizin vasıtanızla onları Ateşten korusun.
أَلا كُلُّكُمْ راعٍ وكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عن رَعِيَّتِهِ، فالإِمامُ الذي علَى النَّاسِ راعٍ وهو مَسْئُولٌ عن رَعِيَّتِهِ، والرَّجُلُ راعٍ علَى أهْلِ بَيْتِهِ، وهو مَسْئُولٌ عن رَعِيَّتِهِ، والمَرْأَةُ راعِيَةٌ علَى أهْلِ بَيْتِ زَوْجِها، ووَلَدِهِ وهي مَسْئُولَةٌ عنْهمْ، وعَبْدُ الرَّجُلِ راعٍ علَى مالِ سَيِّدِهِ وهو مَسْئُولٌ عنْه، ألا فَكُلُّكُمْ راعٍ وكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عن رَعِيَّتِهِ.
الراوي : أنس بن مالك المحدث : ابن عدي المصدر : الكامل في الضعفاء الصفحة أو الرقم: 1/507 خلاصة حكم المحدث : في متن هذا الحديث زيادات لا يرويها غير إسماعيل ، وفي الجملة عن قتادة عن أنس غريب
الراوي : أنس بن مالك المحدث : ابن حبان المصدر : المجروحين الصفحة أو الرقم: 1/129 خلاصة حكم المحدث : فيه إسماعيل بن عباد لا يجوز الاحتجاج به بحال
الراوي : أبو موسى الأشعري عبدالله بن قيس المحدث : أبو نعيم المصدر : حلية الأولياء الصفحة أو الرقم: 7/371 خلاصة حكم المحدث : غريب من حديث سفيان عن يزيد تفرد به إبراهيم
الراوي : عبدالله بن عمر المحدث : البخاري المصدر : صحيح البخاري الصفحة أو الرقم: 2558 خلاصة حكم المحدث : صحيحالراوي : عبدالله بن عمر المحدث : البخاري المصدر : صحيح البخاري الصفحة أو الرقم: 2554 خلاصة حكم المحدث : صحيح
الراوي : عبدالله بن عمر