Dağ Başındaki Çobanlar Suyun Başını Tutan Kızlar -3
Önceki yazımızı, Torada karşılaşacağımız bir sonraki çobanın Yaakov olduğunu belirterek bitirmiştik. Bu yazımıza, Yaakov ile ağabeyi Esav aralarındaki benzerlik ve farklılıkları inceleyerek başlamaya ne dersiniz?
Bereşit Kitabını açıyoruz ve okumaya başlıyoruz: Rivka ikiz oğlanlar doğurdu. Dünyaya ilk geleni kızılımsı renkte, kürk manto gibi tamamen kıllı çıktı. Adını Esav taktılar. Daha sonra kardeşi çıktı. Eliyle Esavın topuğunu kavramıştı. Yitshak bu çocuğun adını Yaakov koydu. Çocuklar büyüdü. Esav usta bir avcı ve kırlarda gezen bir adam oldu. Yaakov ise çadırlarda oturan, sakin ve sessiz biriydi (Bereşit: 25:25-27 bölümler)
Yukarıdaki pasuklardan Esavın açık havayı seven bir avcı; Yaakovun ise çadırlarda vakit geçiren, gösterişi sevmeyen bir kişi olduğunu anlıyoruz. Raşiye göre söz konusu çadırlar, sırasıyla Noahın oğlu ve torunu olan Şem ile Everin öğrenim çadırlarıdır. Bu durumda, akla ilk gelen soru şu olacaktır: Çadırlarda ne öğreniliyordu? Tora olabilir mi? İyi de, daha Tora verilmemişti ki! Ama ne var ki, çadırlarda gerçekten de Tora öğretiliyordu. Atalarımız, kendilerine bahşedilen yüksek ruhanilik ve ilahi ilham (Ruah aKodeş) sayesinde, Bene Yisraele Sinay Dağında verilecek olan Torayı öğreniyor ve biliyordu. Zaten Tora hep vardı. Daha önceki yazılarımızdan hatırlayacaksınız: Tora, Yaratılışın -Tanrının Elinden çıkmış olan- planıdır.
Özetleyecek olursak, Esav kırlarda avlanarak vakit geçirmekte, Yaakov ise Tora öğrenmektedir. Babaları Yitshak, tıpkı kendi babası Avraam gibi büyük sığır sürülerine sahiptir. Toranın bu noktasına kadar, gerek Esavın, gerekse Yaakovun çobanlıkla doğrudan bir ilişkisine rastlamıyoruz. Ancak Esavın avcılık yapması, bize karakteri hakkında bilgi vermektedir. Avlanan hayvanlar genellikle vahşi, saldırgan ve kurnazdır; kendilerini korumak ve varlıklarını sürdürmek için bu özelliklere ihtiyaçları vardır. Dolayısıyla avcının da, acımasızlığın yanı sıra, benzer özelliklere sahip olması gerekmektedir. Oysa bir çoban tarafından güdülen hayvanlar, yumuşak başlı, uysal yaratıklardır. Kaşer sayılmaları ve etlerinin yenmesine izin verilmesi aynı nedene dayanır.
Yaakov ne zaman çobanlık yapmaya başladı? Annesi Rivkanın da yardımıyla babasını kandırarak, ilk doğana mahsus behorluk berahasını alınca, ağabeyi Esav onu öldürmeye ant içti. (Bu konu iki satırla geçiştirilebilecek bir mesele değil, üzerinde kitaplar yazılacak kadar karmaşık bir olaydır.)
Büyük oğlunun planları Rivkaya anlatıldı. Haber gönderip küçük oğlu Yaakovu çağırdı ve ona Bak, ağabeyin Esav seni öldürmeyi planlayarak avunuyor dedi. Kalk ve Harana, kardeşim Lavana kaç... Yitshak, Yaakovu çağırdı, onu mübarek kılıp kendisine talimat verdi. Ona Kenaan kızlarından biriyle evlenme dedi. Kalk Padan Arama, annenin babası Betuelin evine git ve dayın Lavanın kızlarından biriyle evlen! (Bereşit 27:42-43 ve 28:1-2den bölümler).
Gördüğümüz gibi Yitshak da, tıpkı babası Avraam gibi, oğlunun Kenaanın kızlarından biriyle evlenmesini hiç arzu etmemekte, Avraamın soyundan gelen bir kız almasını istemektedir çünkü o evden annen gibi mükemmel bir kadın çıkabildiğine göre, senin de kendine değerli bir eş bulmaman için sebep yok (Rabi Hirsch).
Yaakov, doğu insanlarının ülkesine doğru yürüyerek yola çıktı. Ulaştığı yerde, çayırda bir kuyu gördü. Orada üç davar sürüsü vardı. Kuyunun ağzında büyük bir taş bulunuyordu. Tüm sürüler orada toplandıktan sonra, çobanlar hep birlikte kuyunun ağzındaki taşı yuvarlayıp davarları sularlardı; sonra da taşı, kuyunun ağzındaki yerine geri yerleştirirlerdi (Bereşit 29:1-3).
Yaakov çobanlara Lavanı sordu. Çobanlar onu tanıdıklarını, Lavanın kızı Rahelin de sürüsü ile birlikte gelmekte olduğu söylediler. Ayrıca taşı, kuyunun ağzının üzerinden ancak tüm çobanlar gelince kaldırabileceklerini belirttiler.
Onlarla konuşmakta iken Rahel, babasının davarıyla göründü. Çünkü sürüyü o güderdi. Yaakov, dayısı Lavanın kızı Raheli gördüğü zaman öne çıktı ve taşı kuyunun ağzı üzerinden yuvarlayarak Lavanın davarını suladı (Bereşit 29:9-10).
Öyle bir taş düşünün ki, kuyunun ağzının üzerinden kaldırmak için birçok çobanın kol kuvveti gerekiyor. Ama Yaakov, babasının çobanlığını yapan Raheli görüyor ve tek başına koskoca taşı kaldırıveriyor. Buradan ne anlam çıkarmalıyız? Yaakovun bir tür Herkül olduğunu mu? Hayır. Yaakovun çadırlarda oturan sessiz ve sakin bir genç olduğunu öğrenmiştik. Hem kuyunun üstüne insanın tek başına kaldıramayacağı bir taş koymanın anlamı nedir? Rabi Hirsche göre yöredeki insanlar birbirine güvenmemektedir. Suyun adil bir şekilde paylaşılmasını sağlamak için, çobanların hepsinin bir arada bulunması şarttır.
Ama asıl sürprizi gözden kaçırmadınız, değil mi sevgili okurlar? Bu kez karşımıza çıkan, dişi bir çoban... Rahel. Çok genç yaşında, bir sürüyü -küçük de olsa- güdebildiğine göre, oldukça yetenekli olduğu anlaşılmaktadır (Or aHayim). Ayrıca, sürüsü küçük olduğundan, Lavanın maddi durumunun pek iyi olmadığı ortaya çıkmaktadır. Lavanın işleri, Yaakovun yanına gelmesiyle düzelecektir.
Bu noktada, dilerseniz kuyuların atalarımızın yaşantısındaki önemini anlamaya çalışalım. Talmud, Torayı suya benzetir. İnsan nasıl susuz yaşayamazsa, Tora olmadan da yaşayamaz. Yeraltı suyu, bilgeliği simgeler. O suyu yeryüzüne çıkarmanın yolu, kuyu açmaktır.
Bilgeliğin bir diğer simgesi ise kadınlardır: Kadınların bilgeliği yuvayı kurar (Talmud). Dolayısıyla, bilgeliğin insan şeklindeki simgesi kadın ile (bilgeliğin) doğadaki simgesi yeraltı suyu arasında bir bağlantı olduğu anlaşılmaktadır.
Toraya ulaşmak için önce hesed (Avraamın özelliği olan sevecen iyilik) ve gevura (Yitshakın özelliği olan sert adalet, disiplin) gerekir. Atalarımız bu görevi, kuyu kazarak yerine getirmiştir. Toranın bilgeliğine ulaşmak ve ışığını ortaya çıkarmak içinse, Yaakovun yaptığı gibi, bilgeliğin simgesi olan kadının etkisiyle, kuyunun üzerindeki engeli kaldırmak gerekir. Yani Yaakovun kuyunun üzerindeki ağır taşı tek başına kaldırabilmesinin nedeni, Raheli görünce içinde uyanan, Toranın Işığını ortaya çıkarma yönündeki azimdir.
Yaakov, Rahele âşık oldu ve onunla evlenebilmek için Lavanın yanında yedi yıl boyunca çoban olarak çalışmayı önerdi. Ne var ki Lavan, dürüst bir kişi değildi. Yaakovun teklifini kabul etmiş gibi göründü ama onu Rahel yerine ablası Lea ile evlendirdi. (Bu konu da o kadar geniş ve karmaşıktır ki, üzerinde kitaplar yazılmıştır.) Yaakov, Rahel ile de evlenebilmek için Lavanın hesabına bir yedi yıl daha çobanlık yapmayı kabul etti. Bir noktaya dikkat, sevgili okurlar: Nedense uyanan genel kanı, Rahel ile evlenebilmek için Yaakovun yedi yıl beklediğidir. Yaakov bir yedi yıl daha çalışmayı kabul etmiş ama Lea ile düğününden bir hafta sonra, Rahel ile de evlenmiştir.
Yaakov, on dört yılı zorunlu olmak üzere, Lavanın yanında kaldığı yirmi yıl boyunca hem kayınpederini zengin etmiş, hem de kendine hatırı sayılır bir servet edinmiştir. Ancak en büyük varlığı, iki eşi ile iki cariyesinden doğan ve Bene Yisraelin on iki kavmini meydana getirecek olan on iki oğlu ve bir kızıdır.
Atalarımız Avraam, Yitshak ve Yaakov ile Yaakovun oğullarından on tanesi, çobandı. Bu işi seçmelerinin nedeni doğa ile baş başa, toplumun karmaşa ve gösterişinden uzakta geçirilen bir hayatın, tinselliğe uygun olmasıydı. Kenaanın vadi ve tepelerinde sürülerini güderken, insanoğlunun dünyevî yaşantısına sırt çevirebiliyor, kendilerini Yüce Yaratana adayabiliyor ve Ona sakin bir kafa ve iç ferahlığı ile hizmet edebiliyorlardı.
Ancak Yaakovun on birinci oğlu Yosef, farklı biriydi. Dünya adamıydı. Köle olarak satılmasına ve iftira sonucunda hapse düşmesine karşın, kendini kurtarmayı ve Paronun sağ kolu olmayı, Mısırı kıtlıktan kurtararak bölgenin en güçlü ülkesi yapmayı başardı.
Bir sonraki çobanımız kim olacak dersiniz? Öğretmenimiz Moşe...
Toranın Yolunda emin adımlarla ilerlememiz dileği ile.
devam edecek...