"Sebir ve taksim metodu" hakkında malumat verebilir misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
Mantık kitaplarında bu konuda şu bilgiler verilmektedir:
Sebr: Kelime olarak denemek, imtihan etmek manalarına gelir; kuyunun derinliğini anlamak için yoklamak gibi.
Sebrin en önemli manası; ispatlanacak şeyin dışındaki muhtemel ve mümkün hallerini inceleyip tetkik ettikten sonra, onları ayıklayıp saf dışı etmektir. Muhtemel ve mümkün manalar ayıklandığı ve saf dışı bırakıldığı zaman, asıl ispat edilmesi istenen hal ve durum sabitlik kazanır.
Taksim: Kelime olarak bölme, parçalara ayırma anlamına gelip, bu delildeki manası ise; ispat edilecek şeyin mümkün ve muhtemel her durumunu sınıflandırıp tasnif ettikten sonra, sebr etmek yani parçalara ayrılmış her bir imkan ve ihtimali incelemek ve hakikatini beyan etmek anlamına geliyor.
Sebr ve Taksim (Olmayana Ergi) Metodu: Mantıkta bir ispatlama tarzı ve usulüdür. Bu iki kelime beraber kullanıldığı gibi, "delil-i taksim, delil-i münkasım" gibi tâbirlerle de söylenir. Bu ispatlamada bir şeyin aslında bulunan vasıflar, illet olmaktan birer birer iptal edildikten sonra, tam illet olmaya elverişli olan tesbit edilir.
Meselâ; bir kişi hakkında "O doğru veya yalancı bir insandır.", önermesi taksim oluyor, bu iki halden başka da bir hal olmayacağına göre bu sıfatlardan yalancılığın imkânsızlığı ispat edildiği zaman, onun doğru bir insan olduğu sabitlenmiş ve ispatlanmış oluyor. Bu misâli diğer hususlara da tatbik edebiliriz.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü