İdeolojik Savaşın Sonu..
İlk olarak Sovyetler Birliği’nin dağılışını 1989 yılından itibaren olaylar zincirini anlatıp daha sonra 1989 devrimlerine giden süreci ve Gorbaçov Politikalarını anlatacağım. Sovyetler Birliği’nin içerisinde bulunduğu son durumu gözler önüne sermek ve daha sonra süreçteki etkenlerden ve politikalardan bahsetmek anlatımımı bu sefer daha da kolaylaştıracaktır diye öngörüyorum.
“Teoriyi icat edenlerin düşündükleri şekliyle komünizm hiçbir yerde, hiç bir zaman varolmadı. Varolan Stalinist sosyalizmdi. Bu sistem kendini tüketmişti ve yıkılmaya mahkumdu. Daha 1988 yılında partinin iktidar, mülkiyet ve ideoloji üzerindeki tekelini terketmesini istedim. Amacım, Rusya’yı Stalin döneminden beri yöneten siyasi iktidar yapılarını tasfiye etmekti.” Mihail Gorbaçov
BDT’nin Kuruluşu ve Sovyetler Birliği’nin Feshi – Son Olay:
Haziran 1991 yılında Sovyetler Birliği tarihinde ilk kez çok partili seçim yapılmıştır. Mihail Gorbaçov’un yenilik getiren politikaları ve Sovyet karakterinden uzaklaşma gibi durumlar Politbüro’nun bazı üyelerini ve KGB Başkanı Vladimir Kryuçkov’u 1991 yılında Mihail Gorbaçov’a bir darbe girişimine sevk etmiştir. Boris Yeltsin’in, ki kendisi 29 Mayıs 1991’de Yüksek Prezidyum Başkanı olmuştur ve daha sonra Sovyetler Birliği henüz feshedilmeden Sovyetler Birliği’ndeki 12 Temmuzdaki ilk seçimle Devlet Başkanı olmuştur ve görevini 1999 Aralık’a kadar sürdürmüştür, bu darbeyi engellediği iddia ediliyor. 6 Kasım 1991’de ise KGB feshediliyor. Gorbaçov 25 Aralık 1991’de istifa edince de Boris Yeltsin tüm otoriteyi elinde tutmayı başardı.
8 Aralık 1991 yılında ise Beyaz Rusya, Ukrayna ve Rusya sosyalist cumhuriyetleri devlet başkanları bir araya gelip Bağımsız Devletler Topluluğu’nu kurmak üzere Sovyetler Birliği’nin feshine imza atıyorlar. Böylelikle Sovyetler Birliği resmen yıkılmış oldu.
1989 Devrimleri ve Berlin Duvarı’nın Kontrollü Yıkılışı – Sovyetler Birliği’nin Dağılışındaki En Önemli Vakalar:
1989 yılının mart ayında başlayan ve Sovyetler Birliği’ne bağlı çeşitli sosyalist cumhuriyetlerde sırayla gerçekleşen komünist iktidarların yıkılması ile sonuçlanan siyasal devrimlere 1989 Devrimleri denir. Uzun yıllardır Sovyetler Birliği çatısı altında yaşayan ve Rusya Sosyalist Cumhuriyeti’nin merkezi kontrolünde ve güdümünde tüm politikalarını yürüten devletlerin halkları zaman içerisinde bu durum halkları isyanlara, protestolara ve siyasi direnişe zorlamıştır. Halkların isyana kalkışmalarındaki başlıca sebep ise açlık, kıtlık, ekonomik kötü gidişat, halkın refah seviyesinin düşüklüğü gibi sebeplerdi.
Berlin Duvarı Doğu Almanya tarafından 1961 yılında Doğu Almanya’da yaşayanların Batı Almanya’ya kaçmasını önlemek amacıyla inşa edilmiştir ve Soğuk Savaş’ın en büyük sembolü haline gelmiştir. 1989 Devrimlerini takiben 9 Kasım 1989’da Doğu Almanya’nın kendi vatandaşlarına göç konusunda özgürlük tanımasıyla kontrollü bir şekilde yıkılmıştır. Bu sosyalist cumhuriyetlerin iktidarlarının kendi halklarına karşı takındıkları tavrın en büyük göstergelerinden biridir bu duvar. Bir rejimin baskı ve sıkı kontrol ile ayakta tutulmaya çalışılmasının 1989 Devrimlerine sebep olmasının bir resmidir.
Bütün bu olaylar zinciri ile komünizm bir sistem ve ideoloji olarak çöküyor, komünist iktidarlar devriliyor ve kapitalizm alanını genişletiyordu.
Deutschland 83 ve Deutschland 86 adlı iki diziyi izlemenizi tavsiye ediyorum. Deutschland 89 ise Eylül 2020 itibari ile fragmanı yayınlanmış olup kısa sürede izleyici ile buluşacaktır. Yazı sonuna bir fragman bırakacağım. Ama eğer 83’ü ve 86’yı izlemediyseniz 89’a başlamamanız yönünde tavsiyem olacaktır.
Glasnost ve Perestroyka:
Gorbaçov deyince iki şey akla gelir. Birincisi Sovyetler Birliği’ni dağıtan lider ve ikincisi ise Glasnost ve Perestroyka politikalarıdır. Sovyetler Birliği’nin ABD ve Batı Bloku ile yarışmakta güçlük çekmesi ve artık çok kötü bir ekonomiye sahip olmaya başlaması ile Gorbaçov döneminde hem siyasal anlamda hem de ekonomik anlamda bir dizi önlem paketi açıklanmıştır. Bu paketlerin amacı Sovyetler Birliği’ni ayakta tutmak ve gücünü getirmek olsa da pratikte Sovyetler Birliği’nin içerisinde bulunduğu durum çok kötüydü ve komünist sistem ile sorunlar halledilemiyordu. Siyasal ve ekonomik yapı hiçbir zaman birbirinden ayrılamaz. Bir ülkede demokratikleşme hareketinde bulunuyorsanız otomatikman ekonomide liberal politikalar uygulamak zorundasınız. Veya tam tersine düşündüğümüzde aynı adımları atmanız gerekir. Bu sebeple Glasnost ve Perestroyka birbirini tanımlayan ikiz birer politikadır. Glasnost’u bir demokratikleşme ve özgürleştirme politikası olarak adlandırabiliriz. Yani siyasaldır. Perestroyka ise ekonomik bir pakettir ve ekonomide liberalleşmeyi işaret eder. Bütün bu durumlar ve politikalar devlet içerisinde Politbüro üyelerinin kutuplaşmasına ve Sovyetler Birliği’ni devam ettirme çabası ile devam etmiş mücadeleler ve en sonunda da darbe girişimi ile sonuçlanmıştır. Fakat kaçınılmaz son yaklaşmıştı artık ve fesih devletin en üst kademesindeki kişinin eliyle yapılmıştı.
Sovyetler Birliği’nin Afganistan’a Girmesi 1979-1989:
Sovyetler Birliği’nin sonunun gelmesindeki en önemli sebeplerden biri de bu 10 yıllık savaştır. Afganistan hükümetinin Sovyetler Birliği’ni Afganistan’daki İslamcı mücahitlerle mücadele etmesi için davet etmesi üzerine Sovyetler Birliği Afganistan’a girmiştir. 1979 yılı aynı zamanda uluslararası literatürde yumuşama dönemi diye geçen (1969-1979) dönemin sonlanmasına sebep olmuştur. Silahlanma ve uzay yarışından dolayı zaten büyük yaralar alan Sovyetler Birliği Afganistan’a 10 sene boyunca saplanıp kalması sebebi ile de çöküş sürecini hızlandırmıştır.
Savaşın sebeplerine bakacak olursak Afganistan’da İslamcı savaşçıların ülke içerisinde iktidarı ele geçirme hedefi -ki Reagan Doktrini’nin izlerini kesinlikle Afganistan’da görüyoruz-, Afganistan’ın yeraltı madenleri, Afganistan’ın Orta Asya için çok önemli bir üs olması gibi sebepler Sovyetler Birliği’nin motivasyon kaynakları olmuştur.
Sovyetler Birliği ve Çin Halk Cumhuriyeti’nin Zıt Düşmesi:
İdeolojik savunmalar ve sebepler ile birbirini eleştirmeye başlayan Çin ve Sovyetler Birliği en sonunda sınır ihlalleri sebebi ile 1969’da çatışmaya başlamıştır. Bu durum yumuşama sürecine doğrudan katkıda bulunmakla beraber Doğu Blokundaki çatırdamaların ilk sesleri buradan çıkmıştır. Üstelik, Sovyetler Birliği’nin Afganistan’daki operasyonlarında Çin Mücahitleri desteklemiştir.
Yukarıda saydığım belli başlı sebepler neticesinde Sovyetler Birliği her geçen gün enerjisini kaybetmiştir ve yanlış belki de eksik stratejiler uygulayarak, uluslararası arenayı tam analiz edememesiyle ve süper güç imajına aldanıp bu çöküşe erkenden önlem alamamıştır. İdeolojik veya sistemsel bir problemi biraz o sistemden biraz bu sistemden yöntemler uygulayarak çözme anlayışı 1980’lerde Sovyetler Birliği’nin çökeceğinin sinyallerini vermiştir.
Bunun sonucunda ise;
-ABD çok kutuplu bir dünyanın hegemon gücü olarak kalmıştır.
-Kapitalizm komünizm karşısında zafer elde etmiştir.
-Demokratik yönetimlerin sınırları genişlemiştir ve Avrupa’nın en büyük endişesi ortadan kalkmıştır.
-Batı Bloku için yeni pazarlar açılmıştır ve çok kutuplu dünyanın hegemon gücü olması artık daha avantajlı bir hale getirmiştir ABD’yi.
-İnsan hakları, demokrasi, serbest piyasa gibi haklar ve araçlar çok daha önemli hale gelmiştir ve ABD en büyük savunucu ve koruyucu rolünü devam ettirmiştir.
-Almanya’nın yeniden birleşmesi ile Avrupa’nın süper gücü konumunu sağlamlaştıran Almanya bugün AB’nin lideri konumundadır.
Rusya ise Sovyetler Birliği’nden önceki dönemde Çarlık Rusya ve Rusya İmparatorluğu dönemine kimliksel bir geçiş yapmıştır. Bu geçiş 70 küsür yıllık bir aradan sonra, hatta SSCB döneminde Rus Milliyetçiliği’nin sosyalizm için en tehlikeli gerçek olduğunun defalarca ikrar edilmesine rağmen, Sovyetler Birliği’ndeki komünist kadrolar milliyetçi bir refleks gösterebilmiş ve Rusya’nın yaşamını başarılı bir şekilde devam ettirebilmişlerdir. Ve Yeltsin Sovyetler Birliği feshedildikten hemen sonra BM Güvenlik Konseyi’ne Rusya Federasyonu olarak devam ediyoruz diye ibrazda bulunmuştur.
Rusya her dönemde Rusya mıydı ve teori her zaman birileri ve birilerinin amaçları için miydi?
Tarih Parkı