İş Kazası Geçiren İşçinin Hakları
İş kazası nedeniyle işçinin sahip olduğu haklar 5510 sayılı Kanunun 16. maddesinin birinci fıkrasında gösterilmiştir. Bunlar;
• Sigortalıya; geçici iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi.
• Sigortalıya; sürekli iş göremezlik geliri bağlanması.
• İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine; gelir bağlanması.
• Gelir bağlanmış kız çocuklarına; evlenme ödeneği verilmesi.
• İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı için; cenaze ödeneği verilmesi
İşçiye Yapılacak Sağlık Yardımları
İş kazasına uğrayan Sigortalının 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 63. maddesi çerçevesinde;
- Hekime muayene ve tedavi ettirilmesi,
- Tedavi süresince gerekli ilaç ve iyileştirme araçlarının sağlanması,
- Tedavi için gerektiğinde yurt içinde başka bir yere ya da yabancı ülkeye gönderilmesi,
- Kurum’un dinlenme evine yatırılması, yeniden işe alıştırılması (rehabilitasyonu),
- Sigortalıya protez araç ve gereçlerinin sağlanması, takılması, onarılması ve yenilenmesi
iş kazası geçiren işçinin yararlanabileceği sağlık yardımı haklarıdır.
Sağlık Yardımlarının Amacı
İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle yapılan sağlık yardımlarının amacı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 63. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre, “genel sağlık sigortalısının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlıklı kalmalarını; hastalanmaları halin de sağlıklarını kazanmalarını; iş kazası ile meslek hastalığı, hastalık ve analık sonucu tıbben gerekli görülen sağlık hizmetlerinin karşılanmasını, iş göremezlik hallerinin ortadan kaldırılmasını ve azaltılmasını temin etmek amacıyla” yapıldığını belirtilmiştir.
Sağlık Yardımlarının Süresi
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanuna göre, sağlık yardımları iş kazasının meydana geldiği, meslek hastalığında ise sigortalının tedaviye alındığı tarihten itibaren başlar.
Sağlık yardımları, iş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına uğrayan sigortalıların sağlık durumlarının sağlık yardımını gerektirdiği sürece, kişinin iyileşmesine kadar devam eder. Yani bu konuda kanun koyucu süre sınırlamasına gitmemiştir.
İşçiye Yapılacak Parasal Yardımlar
Sigortalıya Kurumca yapılacak olan parasal yardımların ön koşulu sigortalının uğradığı iş kazası veya yakalandığı meslek hastalığı sonucu iş göremez yani çalışamaz duruma gelmesidir. Adana iş kazası avukatları yardımların takibi ve tahsisini sağlamaktadır.
Karşılaştığı risk nedeniyle ücret kaybına uğrayan sigortalıya sosyal sigorta çerçevesinde yapılacak parasal yardımlar bu ücret kaybını telafi etmek, sigortalıya belirli bir ekonomik güvence sağlamak amacıyla yapılır. Bunlar;
- sigortalıya verilen geçici iş göremezlik ödeneği,
- sürekli iş göremezlik geliri,
- sigortalının ölümü halinde ailesine verilen cenaze giderleri, eş ve çocuklara, ana ve babaya gelir bağlanmasıdır.
5510 sayılı SSGSSK 21/c maddesi gereğince işçi, kasti bir hareketi yüzünden iş kazasına uğramışsa geçici ve sürekli iş göremezlik gelirlerinin yarısını alabilmektedir.
Geçici İş Göremezlik Ödeneği
5510 sayılı SSGSSK md. 18’e göre, iş kazası veya meslek hastalığı dolayısıyla geçici iş göremezliğe uğrayan sigortalıya, her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verilir.
Bu parasal yardımın amacı iş kazası veya meslek hastalığı sebebiyle sigortalının çalışamadığı süre zarfındaki ücret kaybını kısmen gidermektir. Bu nedenle geçici nitelikte olan iş göremezlik halinin başladığı tarih ile sigortalının yeniden iş görebilir duruma gelebileceği tarih arasında sigortalı bu ödenekten yaralanır.
5510 sayılı Yasa md. 18, geçici iş göremezlik ödeneğini;
- Yatarak tedavilerde 17. maddeye göre hesaplanacak günlük kazancın yarısı,
- Ayakta tedavilerde ise üçte ikisi olarak öngörmüştür.
4857 sayılı İş Yasasının 49. maddesi, hasta, izinli veya sair sebeplerle mazeretli olduğu hallerde dahi aylıklı (maktu aylıklı) işçilerin aylıklarının tam olarak ödeneceğini belirtmiş, 48. maddenin ikinci fıkrası da tam olarak ödenen aylığın sosyal sigorta mevzuatında yer alan geçici iş göremezlik ödeneği ile ilişkisini kurmuştur. Bu hükme göre, hastalık nedeniyle çalışılmayan günlerde ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, aylık ücretli işçilerin ücretlerinden mahsup edilir (İş K m. 48/2).
Sürekli İş Göremezlik Ödeneği
5510 sayılı Sosyal Sigortalar Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 19’a göre, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanmak için; geçici iş göremezlik hali sonunda, Kurum’a ait veya Kurum’un sevk edeceği sağlık tesisleri kurulları tarafından verilecek raporlarda belirtilen arızalara göre, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %10 azalmış bulunduğunun saptanması gerekir.
Bu gelir, geçici iş göremezlik ödeneğinden farklı olarak ömür boyunca sürer.
Geçici iş göremezlik hali sonunda, kuruma ait veya Kurumun sevk edeceği sağlık tesisleri sağlık kurulları tarafından verilecek raporlarda belirtilen arızalarına göre, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %10 azalmış bulunduğu Kurumca saptanan sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.
Sigortalının iş kazasına maruz kaldığı sırada icra etmekte olduğu mesleğinde kazanma gücünü yitirmesi gerekmektedir. Böyle bir durumda ortaya çıkan sürekli iş göremezlikteki gelir iyileşinceye kadar, iyileşme olmazsa ömür boyunca sürer.
Sürekli iş göremezlik geliri, sigortalının mesleğinde kazanma gücünün tamamen veya kısmen yitirilmiş bulunmasına göre hesaplanır. Buna göre sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya yıllık kazancının %70’ine eşit yıllık gelir bağlanır.
Ayrıca bulunan rakama sosyal yardım zammı da eklenir. Sürekli iş göremezlik kısmi ise, sigortalıya bağlanacak gelir tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanacak miktarın iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı kadardır.
İster tam, ister kısmi sürekli iş göremez durumda olsun, sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise bu gelir bağlama oranı %100 olarak uygulanır (5510 m.19).
Başkasının sürekli bakımına muhtaç olma ifadesi ise, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m. 15’de belirlenmiştir. Buna göre,
• Kuadripleji, parapleji, dipleji ve sigortalının yaşamını kendi başına yürütmesine engel hemipleji veya merkezi sinir sisteminin sfinkter bozuklukları ile birlikte olan diğer hastalık ve arızalar,
• Süreli veya sürekli ruh sağlığı ve hastalıkları kliniğinde kalmayı gerektiren ve tedavi edilemeyen psikotik hastalıklar,
• İki gözde de yüzde yüz (tam) görme kaybı,
• iki elin kaybı
• Bir kolun omuzdan ve bir bacağın kalçadan kaybı,
• Her iki bacağın alttan en az 1/3 ‘ünün kaybı,
• Tedavisi olanaksız bir hastalıktan ileri gelen ağır beslenme bozuklukları ve kaşeksiler, başka birinin sürekli bakımına muhtaç olma halleridir.
Bağımsız çalışanlara (4/b’liler) sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için ise, kendi sigortalılığından dolayı, genel sağlık sigortası da dahil prim ve her türlü borçlarının ödenmiş olmaları zorunludur (Kanun m. 19/4).
Sigortalının Ölümü Halinde Hak Sahiplerine(Yakınlarına) Yapılan Parasal Yardımlar
Cenaze Ödeneği Verilmesi
5510 sayılı Sosyal Sigortalar Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 20 ve 37’ye göre, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının ailesine Bakanlar Kurulunca saptanacak tarife üzerinden, cenaze giderleri karşılığı ödenir.
Ölen sigortalının cenazesi aile dışında herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafından kaldırılmışsa, giderlerin belgelere dayanan ve Bakanlar Kurulunca saptanan tarifedeki miktarı geçmeyen kısmı, bunlara ödenir.
Yapılan masraflar bu miktardan az olursa, artan miktar sigortalının ailesine verilir.
Eş ve Çocuklara Gelir Bağlanması
Sigortalıya sağlanan diğer bir yardım ise Sosyal Sigortalar Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 20 uyarınca, sigortalının iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu ölümü halinde hak sahibi durumundaki eş ve çocuklarına aylık gelir bağlanmasıdır.
Kendisine gelir bağlanan sigortalının daha sonra ölmesi durumunda da aynı kişilere gelir bağlanması söz konusu olabilecektir.
Sigortalının Ana – Babasına Gelir Bağlanması
Sigortalının iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölümü durumunda, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 34/1/d belirlediği koşulların gerçekleşmesiyle, ana ve babasına gelir bağlanacaktır. Ancak bunu temel şartı, sigortalının ölümü tarihinde, eş ve çocuklarına bağlanması gereken gelir toplamının sigortalının saptanan gelirinin %70’inden aşağı olmasıdır. Yani sigortalının ölümü ile eşine ve çocuklarına bağlanabilecek gelirlerinin toplamı, saptanan gelirin %70’inden aşağı değilse, ana ve babanın gelire hak kazanmaları söz konusu olmayacaktır.
İkinci şart ise; ölen sigortalının, sağlığında onların geçimini sağlamış olmasıdır, ancak bunun belgelendirilmesi gerekmektedir. Şartları sağlayan sigortalının ana ve babasına, eş ve çocuklarından artan gelir, eşit paylar halinde dağıtılır.
İşçinin Gelir Bağlanmış Kız Çocuklarına Evlenme Ödeneği Verilmesi
Sigortalının ölümü nedeniyle kendisine gelir bağlanmış olan, ancak evlenmeleri nedeniyle gelirin kesilmesi gereken kız çocuklarına, 5510 s. K. md. 37/1 uyarınca, evlenmeleri ve talepte bulunmaları halinde, bir defaya mahsus olmak üzere, gelirlerinin iki yıllık tutarı evlenme ödeneği olarak
verilir.
Böylece, kız çocuklarına, evlenmeleri halinde destek sağlanmış olmaktadır. Babaları ölen kız çocuklarına evlenme ödeneği verileceği gibi bu ödenek, annelerinden dolayı kendilerine gelir bağlanmış kız çocuklarının evlenmeleri durumunda da verilecektir.
Kız çocuk malul ise geliri kesilmeyeceğinden kendisine evlenme ödeneği de verilmeyecektir. Evlenme ödeneği, iki yıllık gelirin kız çocuğuna evlenmesi halinde topluca verilmesinden ibarettir.
İki yıllık sürenin başlangıcı ise, evlenme ödeneği alan hak sahibinin gelirinin kesildiği tarihtir. Zira, Kanunda evlenme ödeneği alan hak sahibinin gelirinin kesildiği tarihten itibaren iki yıl içerisinde yeniden hak sahibi olması halinde, iki yıllık sürenin sonuna kadar gelir bağlanmayacağı açıkça düzenlenmiştir (m. 37/1). Ancak Kanuna göre, kız çocuğu bu süre içinde tekrar gelire hak kazanamazsa da, 5510 sk m. 60/1, f bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak sağlık hizmet sunumundan yararlanır.