

171- باب تكبير المسافر إذا صعد الثنايا وشبهها
وتسبيحه إذا هبط الأودية ونحوها والنهي عن المبالغة برفع الصوت بالتكبير
ونحوه
YOLCULUKTA TEKBİR
VE TESBİH
YOLCUNUN TEPELERE VE
BENZERİ YÜKSEK YERLERE ÇIKTIKCA ALLAHÜEKBER, VADİLERE VE BENZERİ
DÜZ YERLERE İNDİKCE
SÜBHÂNELLAH DEMESİ, TEKBİR VE TESBİH GETİRİRKEN YÜKSEK SESLE
BAĞIRMAKTAN KAÇINMASI
Hadisler
977- عن
جابرٍ رضي اللَّه عنهُ قال :
كُنَّا إِذا صعِدْنَا كَبَّرْنَا ، وإِذا نَزَلْنَا سبَّحْنا
. رواه البخاري .
977.
Câbir
radıyallahu anh şöyle dedi:
Biz (sahâbîler
yolculukta) yokuş çıktığımızda Allahüekber; iniş indiğimizde de
sübhânellah derdik.
Buhârî, Cihâd 132,133. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Cihâd 72
981 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
978- وعن
ابن عُمر رضي اللَّه عنهما قال:
كانَ النبيُّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم وجيُوشُهُ إِذا علَوُا
الثَّنَايَا كَبَّرُوا ، وَإذا هَبطُوا سَبَّحوا .
رواه أبو داود بإسناد صحيح .
978.
İbni Ömer
radıyallahu anhümâ şöyle dedi:
Nebî sallallahu
aleyhi ve sellem ile askerleri tepelere çıktıklarında Allahüekber
derler, düzlüklere indiklerinde de sübhânellah diye tesbih
ederlerdi.
Ebû Dâvûd, Cihâd 72
981 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
979- وعنهُ
قال :
كانَ النَّبِيُّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم إذا قَفَل مِنَ الحجِّ أَو
العُمْرَةِ كُلَّما أَوْفى عَلى ثَنِيَّةٍ أَوْ فَدْفَد كَبَّر ثَلاثاً ،
ثُمَّ قال :
« لا إله إلاَّ اللَّه وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ ، لَهُ المُلْك ولَهُ
الحمْدُ ، وَهُو على كلِّ شَيءٍ قَدِيرٌ . آيِبُونَ تَائِبُونَ عابِدُونَ
ساجِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ . صدقَ اللَّه وَعْدهُ، وَنَصر عبْده ،
وَهَزَمَ الأَحزَابَ وحْدَه »
متفقٌ عليه .
وفي روايةٍ لمسلم : إِذا
قَفَل مِنَ الجيُوشِ أو السَّرَايا أَو الحجِّ أو العُمْرةِ .
قوْلهُ :
« أَوْفَى » أَي :
ارْتَفَعَ ، وقولهُ :
« فَدْفَد » هو بفتح
الفاءَين بينهما دالٌ مهملةٌ ساكِنَةٌ ، وآخِرُهُ دال أُخرى وهو : «
الغَليظُ المُرْتَفِع مِنَ الأرْض » .
979.
Yine İbni Ömer radıyallahu anhümâ şöyle dedi:
Nebî sallallahu
aleyhi ve sellem hac veya umreden dönerken her yokuş veya yüksek
yere çıktığında üç kere Allahüekber der sonra:
- Allahtan başka
ilâh yoktur, Onun ortağı yoktur. Mülk Onundur, hamd Ona hastır. O,
her şeye gücü yetendir. Biz yolculuktan dönen, tövbe eden, kulluk
yapan ve Rabbimize hamd eden kişileriz. Allah verdiği sözü yerine
getirdi, kuluna yardım etti ve o toplulukları hezimete uğratıp perişan
etti buyururdu.
Buhârî, Cihâd 158;
Müslim, Hac 428.
Müslimin bir
rivayetinde (Hac 428) büyük, küçük harplerden ve çatışmalardan, hac ve
umreden döndüğünde kaydı yer almaktadır.
981 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
980- وعن
أَبي هُريرةَ رضي اللَّهُ عنهُ أَنَّ رجلاً قال :
يا رسول اللَّه ، إني أُرِيدُ أَن أُسافِر فَأَوْصِنِي ، قال :
« عَلَيْكَ بِتقوى اللَّهِ ، وَالتَّكبير عَلى كلِّ شَرفٍ
فَلَمَّا ولَّي الرجُلُ قال:
«اللَّهمَّ اطْوِ لهُ البُعْدَ ، وَهَوِّنْ عَليهِ السَّفر »
رواه الترمذي وقال : حديث حسن .
980.
Ebû Hüreyre radıyallahu anhden rivayet edildiğine göre, bir adam
Hz. Peygambere:
- Ey Allahın elçisi!
Sefere çıkmak istiyorum, bana öğüt ver, dedi. Hz. Peygamber ona:
- Allaha karşı
saygılı ol ve her tepeye çıktığında Allahü ekber de! buyurdu.
Adam gittikten sonra
arkasından:
- Allahım, ona
uzakları yakın et ve bu seferi ona kolay kıl diye dua etti.
Tirmizî, Daavât 45;
İbni Mâce, Cihâd 8
Aşağıdaki hadis ile
birlikte açıklanacaktır.
981- وعن
أَبي موسى الأَشعَريِّ رضي اللَّه عنه قال :
كنَّا مَع النبي صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم في سَفَرٍ ، فكنَّا إذا
أَشرَفْنَا على وادٍ هَلَّلنَا وكَبَّرْنَا وَارْتَفَعتْ أَصوَاتنا فقالَ
النبي صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم :
« يا أَيُّهَا الناس ارْبَعُوا عَلى أَنْفُسِكم فَإنَّكم لا تَدعونَ
أَصَمَّ وَلا غَائِباً . إنَّهُ مَعكُمْ ، إنَّهُ سَمِيعٌ قَريبٌ »
متفقٌ عليه .
« ارْبعُوا »
بفتحِ الباءِ الموحدةِ أَيْ : ارْفقوا بأَنْفُسِكم .
981.
Ebû Musâ el-Eşarî radıyallahu anh şöyle dedi:
Biz bir yolculukta
Hz. Peygamber ile birlikte idik. Tepelere çıktıkça Allahüekber,
lâ ilâhe illallah diye yüksek sesle tekbir ve tehlil getirdik.
Bunun üzerine Nebî sallallahu aleyhi ve sellem:
- Ey müslümanlar!
Kendinizi zorlamayınız. Zira siz sağıra veya burada olmayan birine
seslenmiyorsunuz. Allah daima sizinle beraberdir, işitir ve size sizden
daha yakındır buyurdu.
Buhârî, Cihâd 131,
Meğazî 38, Daavât 51, Tevhîd 9; Müslim, Zikr 44. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd,
Vitr 26.
Açıklamalar
Yolculuk sırasında
yükseklere çıkıldıkca Allahü ekber, düzlüklere inildikce sübhânellah
demek ve bu sırada sesi çok fazla yükseltmemekle ilgili olarak beş
hadis okuduk.
Birinci hadiste
Câbir radıyallahu anh, sahâbîlerin konuya ait genel tavırlarını
ve uygulamalarını haber vermektedir.
İkinci hadiste
İbn Ömer, Câbir radıyallahu anhın verdiği habere bizzat Hz.
Peygamberin de dahil olduğunu, onun da yükseklere çıktıkça tekbir
getirdiğini, düzlüklere indikçe sübhânellah dediğini ilâve
etmekte, sahâbîlerin bunları Hz. Peygamberden öğrendiklerini
göstermektedir.
Üçüncü hadiste
yine İbn Ömer radıyallahu anhümâ, Hz. Peygamberin hac ve umre
gibi ibadet yolculuğu ve gazve gibi cihad yolculuğu dönüşlerinde de
aynı şeyleri yaptığını, ilâve olarak Allahtan başka ilâh
yoktur, Onun ortağı yoktur. Mülk Onundur, hamd Ona hastır. O, herşeye
gücü yetendir. Dönüyoruz, günahlarımızdan tevbe ediyoruz, kulluk
ediyoruz, secde ediyoruz ve Rabbimize hamd ediyoruz. Allah verdiği sözü
yerine getirdi, kuluna yardım etti ve o toplulukları hezimete uğratıp
perişan etti dediğini haber vermekte, konuyu biraz daha açmaktadır.
Dördüncü hadiste,
Hz. Ebû Hüreyre, yolculuğa çıkmak isteyen bir müslümanın Hz. Peygambere
gelerek kendisine tavsiyede bulunmasını istemesi üzerine, Resûl-i Ekrem
Efendimizin ona Allaha karşı saygılı olmasını ve yükseklere çıktıkça
tekbir getirmesini tavsiye ettiğini bildirmektedir. Yani Hz.
Peygamberin bizzat yaptığı ile tavsiyesi arasındaki uyumu ortaya
koymaktadır. Hz. Peygamber, kendisine gelip dua isteyen kişinin bu
tavrından memnun olmuş, yolculuğunun kolay geçmesi için ona arkasından
dua etmiştir.
Beşinci hadiste
de konuyla ilgili bir tecrübesini nakleden Ebû Musâ el-Eşarî
radıyallahu anh, heyecana kapılıp tekbir ve tesbihleri yüksek sesle
söylediklerini, bunun üzerine Hz. Peygamberin kendilerini sükûnete
davet ettiğini ve Allahın, daima yanlarında, kendilerine öz
canlarından daha yakın olduğunu, bu sebeple vakar ve sekînet içinde
bulunmaları gerektiğini, gırtlaklarını zorlamaya gerek olmadığını
hatırlattığını anlatmaktadır.
Böylece bu beş
hadiste yolculukta getirilecek tekbir ve tesbihlerle ilgili bilinmesi
gerekli hususlar ortaya konulmaktadır. Böyle bir uygulamaya neden
ihtiyaç duyulduğu sorulabilir. Akla takılması çok normal olan bu sorunun
cevabı da şöyle verilebilir:
Her tepe veya yüksek
bir yere çıkınca tekbir getirmek, fizikî ve maddî yükseklikten, mânevî
ve ulvî yüksekliğe intikal etmek ve Allahü ekber demek, hisler ve
duygulardaki yüksekliğin ifadesi olmaktadır. Böylece maddî konum ile
mânevî duygu arasında uyum sağlanmış olmaktadır. Düzlüklere inilince
sübhânellah diyerek Allah Tealâyı, zâtına yakışmayan birtakım
noksanlıklardan tenzih etmek de aynı şekilde fizikî alçaklığın
duygularda bir düşüşe sebep olmadığını bildirmek demektir. Her hal ü
kârda Allahı ululamak ve noksanlıklardan uzak olarak anmak, müslümanı
belli bir irtifâ ve belli bir kulluk seviyesinde tutacak yegâne haldir.
Daima Allaha tevekkül edip dayanmış olan müslümanın, yeryüzündeki
engebeler vesilesi ile o güvenini ve inancını açığa vurması, her şeyden
önce kendisini güçlü hissetmesine vesile olur.
Hadislerden
Öğrendiklerimiz
1. Yolculukta tekbir
ve tesbih hoş görülmüştür.
2. Hz. Peygamber
ashâbının daima Allahı anmasını isterdi.
3. Dua, tekbir ve
tesbihte sesi aşırı derecede yükseltmek doğru değildir. Çünkü Allah,
bize şah damarımızdan daha yakındır.