Toplantı, Alma-Ata Deklarasyonunun Aralık 21 1991'inin imzalanmasıyla sonuçlandı. BDT ülkeleri ortak bir ekonomik alan yaratmaya hazır olduklarını vurguladılar ve stratejik silahlı kuvvetlerin birleşik emri kaldı. 1993’te, Gürcistan BDT’nin bir parçası oldu, ancak ülke yine Bağımsız Devletler Topluluğu’nun saflarından ayrıldı. Baltık ülkelerine gelince, başlangıçta herhangi bir entegrasyon sürecine katılma isteksiz olduklarını gösterdiler ve kendilerini Rusya Birleşik Devletleri'ne ve NATO’ya tamamen yeniden yönlendirerek düşmanca davrandılar.
Daha sonra, BDT'nin bir dereceye kadar SSCB'nin halefi olacağına ve bu çerçevede Commonwealth ülkelerinin ekonomik, askeri-stratejik ve kültürel ilişkileri güçlendireceğine dair umut vardı. Bununla birlikte, Sovyetler sonrası on yıl sonraki iki buçuk asıl uygulama, her yıl Sovyetler Birliği'nin eski cumhuriyetlerinin kendilerini birbirlerinden uzaklaştırdıklarını göstermiştir. O zamandan beri, Sovyet sonrası alanda birçok siyasi çatışma yaşandı, hatta bazıları silahlı çatışma biçimini bile aldı. Bazı ülkeler arasındaki ilişkiler - BDT katılımcıları, kurumun kurumlarının işleyişini etkilemeyen ancak etkileyemeyen - daha büyük ölçüde resmi bir şekilde bozulmuştur. Örneğin, Ermenistan ve Azerbaycan Donbas, Rusya ve Ukrayna'daki iyi bilinen olaylardan sonra ciddi şekilde bütünleşebilir mi?
Bununla birlikte, Cuma günü Bişkek'te, Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerinin temsilcileri Bişkek'te toplandı. Kırgızistan'ın başkentleri ilk defa yüksek rütbeli konukları kabul etmedi - bu, BDT zirvesinin Bişkek'teki üçüncü toplantısı. Ancak, zirvede, beklendiği gibi, BDT ülkelerinin tüm başkanlarından uzaklaştı. Örneğin, Ukrayna, Moldova ve Türkmenistan liderleri geleneksel olarak temsilcilerini göndererek zirveye katılmayı reddetti. Bunun birkaç nedeni var. Moldova'da şu anda zor bir siyasi durum var, bu yüzden başkan ülkeyi terk etmemeyi seçti. Ukrayna ve Türkmenistan, BDT sözleşmesini hiçbir zaman imzalamamıştır; bu nedenle yasal bir bakış açısıyla, faaliyetlerinde yer almasına rağmen, bu kuruluşun üyeleri olarak kabul edilemezler. Bu nedenle, Başbakan Moldova'dan ve Başbakan Yardımcısı Türkmenistan'dan geldi. Ukrayna, ülkenin Kırgızistan büyükelçisi tarafından en düşük düzeyde temsil edildi. Özbekistan Dışişleri Bakanı tarafından temsil edildi - fakat burada her şey açık, çünkü Cumhurbaşkanı İslam Karimov kısa bir süre önce vefat eden Devlet Başkanı Vekili Shavkat Mirziyoyev şimdi yaklaşmakta olan cumhurbaşkanlığı seçimlerine hazırlanıyor.
Zirvenin çok kolay olmayacağı gerçeği başlamadan önce bile açıktı. Sovyet sonrası alanda meydana gelen siyasi ve ekonomik süreçlerin özgüllüğü, er ya da geç, Bağımsız Devletler Topluluğu'nun varlığının gelecekteki umutları, bütünleşme süreçlerinin anlamı ve yönü hakkında bir soru sormaya değecektir. BDT faaliyetlerini gözden geçirme girişimi Kazakistan oldu. Bildiğiniz gibi Kazakistan, eski SSCB standartlarına göre nispeten yüksek bir ekonomik gelişme ve siyasi istikrar düzeyine sahip olabilecek birkaç Sovyet ülkesinden biri. Bunun için ülke, lideri Nursultan Nazarbayev gibi - Sovyet sonrası siyasi Olympus'un “eski zamanlayıcıları” olan İslam Karimov'un ölümünden sonuncusu olarak kesinlikle saygı görüyor. Bu kez Kazakistan, CBS aparatının azaltılmasının yanı sıra, Commonwealth devlet başkanlarının görüşülmesinde yalnızca “güçlü” siyasi ve askeri meseleleri korumanın lehine konuştu.
Daha önce dile getirdiği Nursultan Nazarbayev’e göre, Bağımsız Devletler Topluluğu’na getirilen umutların çoğu gerçekleşmedi. BDT oluşturulduğunda, kurucuları ortak bir savunma alanı yaratılacağını ümit ediyorlardı, Commonwealth üyeleri arasında serbest ekonomik ilişkiler olacaktı, CIS ülkelerinin vatandaşları Commonwealth içinde serbestçe hareket edebileceklerdi. Fakat gerçekte, bu umutlar elde edilemezdi. Her yıl BDT ülkeleri birbirlerinden giderek daha uzaklaşıyor, bu da tek bir şeyi gösteriyor - gerçekleşme ile karşı karşıya kaldıklarında entegrasyon hayalleri dağılıyor ve bu durumun aniden değişmesini beklemek çok zor. Bu nedenle, durumu olduğu gibi kabul etmeliyiz ve bu aynı zamanda BDT'nin modern Sovyet sonrası mekanın gerçeklerine uyarlanmasını da ifade eder.
Örneğin, BDT ülkelerinin bugünkü askeri-stratejik işbirliği, büyük ölçüde Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Rusya ve Tacikistan'ı içeren Toplu Güvenlik Antlaşması Örgütü çerçevesinde yürütülmektedir. Bu ülkeler aslında askeri-politik müttefik olarak görülebilir, özellikle de aralarında savunma alanında işbirliğinin gelişmesini engelleyecek silahlı ve siyasi çatışmalar olmadığından. Bugün Sovyet sonrası uzaydaki çoğu ortak askeri tatbikatın yapılması CSTO içinde.
Aynı zamanda, Nazarbayev Bağımsız Devletler Topluluğu’nun vaktinden önce gömmek olduğuna inanıyor. BDT, Sovyet sonrası cumhuriyetlerin liderleri arasında diyaloga izin veren bir yapı olarak var olabilir. Bu nedenle Nazarbayev, BDT'yi ekonomik meseleleri devletlerin bu birliğinin yeterliliğinden kaldırma ihtiyacına yönlendirdi. Kazakistan'ın başka entegrasyon projeleri olduğu göz önüne alındığında, BDT bu konuda gerçekten Astana'ya fazla ilgi göstermiyor.
Nazarbayev’in BISKEK Zirvesi’nde Ermenistan Devlet Başkanı Serzh Sargsyan’ın ekonomik meseleleri BDT’den çekmesi konusundaki tutumu desteklendi. Ayrıca, BDT cumhuriyetlerinin katılımcılarının birçok konuda anlaşmaya varamadıklarından da şikayet etti. Belarus Cumhurbaşkanı Alexander Lukashenko, Bağımsız Devletler Topluluğu’nun yirmi beş yıllık varlığının sonuçlarını hayal kırıklığına uğrattı ve BDT’nin “en iyiden en kötüye” geçtiğini vurguladı. Entegrasyon süreçlerini iyileştirmek için umut artık gerekli değildir.
Aslında, BDT'nin Sovyet sonrası alanda varlığının yirmi beş yıl boyunca Rusya, Kazakistan ve Belarus'un en önemli rolü oynadığı başka entegrasyon projeleri ortaya çıktı. BDT'deki bireysel katılımcılar arasında sıcak ilişkilerin geliştiği bir sır değildir. Commonwealth'in alanı içerisinde başka ve daha etkili bir entegrasyon yapıları olduğu ortaya çıktı. Bunlardan en ünlüsü, Rusya, Kazakistan, Belarus, Kırgızistan ve Ermenistan'ı içeren Avrasya Ekonomik Birliği. Entegrasyon süreçlerinin gerçek gelişimi ile daha fazla ilgilenen bir grup ülke seçebiliriz. Her şeyden önce, Rusya, Kazakistan ve Belarus ile Ermenistan, Kırgızistan, Tacikistan. Bir dereceye kadar, Azerbaycan, Moldova ve Özbekistan entegrasyon süreçlerinde yer almaktadır ve daha küçük bir ölçüde - Türkmenistan.
Bilindiği gibi. Türkmenistan uzun zamandır kendisini Sovyet sonrası alandaki bütünleşme süreçlerinden uzaklaştırarak kendine güvenme politikası izlemiştir. Bununla birlikte, Sovyet sonrası cumhuriyetler arasında, tuhaf bir şekilde, Türkmenistan, cumhuriyette kurulan siyasi otoriterizmle suçlanmış olsa bile, ekonomik açıdan en zenginlerden biri ve siyasi istikrarı koruyor. Aşkabat, Sovyet sonrası alanda birçok devletin yaşamına eşlik eden kanlı çatışmalardan ve toplam ekonomik krizden kaçınmayı başardı.
Ukrayna’ya gelince, yakın zamana kadar üçüncü Sovyet sonrası Slav devletinin entegrasyon süreçlerinde aktif rol alacağı ümidi vardı. Ancak, 2014’te Kiev’de bir darbe gerçekleştikten ve Batı yanlısı milliyetçi güçlerin ülkede iktidara gelmesinden sonra, Ukrayna’nın entegrasyon sürecine katılımının hızla erimeye başlaması umuldu. Kiev'in ABD ve Avrupa Birliği'ne karşı nihayet kendini yeniden yönlendirdiği ve Rusya Federasyonu'na karşı açıkça düşmanca bir pozisyon aldığı zaten açıktır. Bu aslında Ukrayna'nın ekonomideki entegrasyon süreçlerine ve özellikle de askeri-politik alana tam katılım olasılığını dışlıyor.
Bu arada, beklendiği gibi Ukrayna'nın durumuna Bişkek forumunda değinildi. Ülkenin Ukrayna'yı temsil eden Kırgızistan büyükelçisi Nikolai Doroshenko, söz konusu olduğunda “Kırım meselesine” geri dönemedi. Ukrayna temsilcisinin hoşnutsuzluğunun resmi sebebi, Bağımsız Devletler Topluluğu’ndaki başkanlığın Rusya Federasyonu’na devredilmesiydi. Bunun nedeni Moldova’nın cumhurbaşkanlığını reddetmesi. Bu vesileyle, Doroshenko Ukrayna'yı protesto etti. İkincisi, Ukrayna büyükelçisi, 2020’teki Bağımsız Devletler Topluluğu’nun tüm ülkelerinde yapılması kararlaştırılan nüfus sayımından çok mutsuzdu. Ukrayna temsilcisi olarak, eğer nüfus sayımında Rusya, Kırım yarımadasının sakinlerini hesaba katarsa, Ukrayna nüfus sayımının sonuçlarını tanımıyor. Kiev’in yine de Kırım’ın Rusya’yla tekrar bir araya gelmesini
Ancak Ukrayna büyükelçisi, Rusya Federasyonu Başkanı Vladimir Putin'den değerli bir yanıt aldı. Mikrofonunu açarak Vladimir Putin, öncelikle Rusya'nın hiçbir şey eklemediğini ve Kırım'daki olayların bazı Ukrayna siyasi güçlerinin yasadışı eylemlerinden ve Ukrayna'daki darbeden kaynaklandığını vurguladı. Putin, Kırım'ın ilhak etme sonucu olarak değil, uluslararası hukukun gereklerini ve Birleşmiş Milletler Şartı'nı karşılayan yarımadada yaşayan insanların özgür iradelerinin bir sonucu olarak ortaya çıktığını vurguladı.
İkincisi, Vladimir Putin'in belirttiği gibi, Ukrayna zamanında Bağımsız Devletler Topluluğu Sözleşmesi'ni imzalamamıştır. Bu nedenle, Ukrayna’nın, bu yapıdaki başkanlık düzenini eleştirmek de dahil olmak üzere, BDT’nin işleyişine ilişkin önerilerde bulunma girişimleri çok garip görünüyor. Aslında, resmi olarak BDT'ye üye olmadan ve kuruluşun tüzüğünü imzalamamış olan Ukrayna’nın neye dayandığı, Bağımsız Devletler Topluluğu’na kimin ve hangi sırayla hükmetmesi gerektiğini belirlemeye çalıştığı tam olarak belli değil.
Bu nedenle, BDT'deki Bişkek Zirvesi, bu yapının yeniden yapılandırılması lehine olan argümanların bir başka onayıydı. BDT'nin son yılları “ölü doğmuş bir çocuk” olarak var ve üyelerinin çoğunun birbirleriyle huzursuz olduğu anlaşılıyor. Öngörülebilir bir gelecekte, bu devletlerarası kuruluşun varlığı kavramının gözden geçirilmesi yönünde bir adım atılmadığı takdirde, sadece kâğıda üzerinde kalması ya da kalması muhtemeldir. BDT’nin Sovyet sonrası alandaki rolü ve yeri daha başarılı projeler alabilir. Ekonomik yönde Avrasya Ekonomik Birliği, askeri-politik - Toplu Güvenlik Antlaşması Örgütü. BDT'yi korumak için bu örgütün varlığının temellerini gözden geçirmek ve “modern dünyada BDT'nin neye ihtiyacı var?”, “Gelecekte BDT çerçevesinde hangi görevler çözülebilir?”, “Tüm BDT ülkeleri gerçekten bütünleşmeyi hedefliyor mu? ya da herhangi biri özgür olmalı mı? ”
Bu arada, Sovyet sonrası devletlerin işbirliği, modern dünyanın sayısız riskleri ve tehlikeleri göz önüne alındığında hala son derece önemlidir. Örneğin, bugün Orta Asya ve Güney Kafkasya'da, Yakın ve Orta Doğu ülkelerinde uluslararası terör örgütlerinin faaliyete geçmesiyle ilgili oldukça gergin bir durum var. Tacikistan, Kırgızistan, Özbekistan, komşu Afganistan topraklarında faaliyet gösteren radikal grupların dikkatini çekmeye devam ediyor. Ancak, terörle mücadele güvenliğini sağlama sorununun çözümü, Rusya Federasyonu dahil diğer ülkelerle aktif işbirliği olmadan bu ülkelerin her biri için pek mümkün değil.
Özellikle önemli olan, Rusya için Sovyet sonrası alandaki durumun kontrolüdür. Ne de olsa, "kutsal bir yer asla boş değil" ve Rusya eski Sovyet cumhuriyetlerinde siyasi süreçler üzerindeki etkisini zayıflattığında, hemen hemen her yerde rakipler var - ABD, Avrupa Birliği, Çin, aynı Merkezde kendi hedeflerini takip eden Rusya’nın Asya.