Blog
Yüzyıllar boyu antik Yunanistandakız çocuklarının ve kadınların rolleriyle ilgili inançlar, hayatlarının ne kadar sınırlı ve gizli olduğu etrafında şekillendi.
Buse Vurdu - www.arkeofili.com
Yeni araştırma, antik Yunanistanda kadınların eş, rahibe ve bilim insanı olarak rollerinin daha zengin ve karmaşık bir resmini ortaya çıkarıyor.
Bir kadın, MÖ 5. yüzyıla ait bir Yunan kabartmasında cüppesini bir sandığa yerleştiriyor. C: Bridgeman/ACI
Yüzyıllar boyu antik Yunanistandakız çocuklarının ve kadınların rolleriyle ilgili inançlar, hayatlarının ne kadar sınırlı ve gizli olduğu etrafında şekillendi.Kadınlar kamusal alanın dışında tutuldu, vatandaşlıktan mahrum bırakıldı ve hiçbir yasal veya siyasi duruşa sahip değildi.Polistendışlanan kadınlar, eşler, anneler ve kız çocukları olarak oikosa ya da hane halkınaindirgendi.
Bu görüşlerin çoğu, klasik Yunanistandan gelen yazılı kaynaklarda ortaya çıktı. Ksenophon, Platon ve Thucydides, kadınların erkeklere göre aşağı olduklarını ifade etmişlerdi. MÖ 4. yüzyılda Aristoteles, Politika adlı eserinde , Yine, cinsiyetler arasında olduğu gibi, erkek doğası gereği üstündür ve kadın, erkek yönetici ve kadın tebaadır dedi. Bu metinlerin çoğu, kadınlara karşı en kısıtlayıcı tutuma sahip olan Atinada ortaya çıktı. Sparta gibi diğer şehir devletleri, egzersiz yapmaya ve antrenman yapmaya teşvik edilen kadınlar için daha fazla özgürlüğe sahipti.
Sol: Evlilik ritüellerinde kullanılan bir vazo olan loutrophoros, MÖ 340-330 yıllarına ait. Metropolitan Müzesi. Sağ: MÖ 5. yüzyıla ait bir Yunan aynasını süsleyen gösterişli bir dekorasyon, iki Eros figürü ile çevrili, kulpta bir güvercin tutan bir kadın var. Kuş, Yunan aşk ve güzellik tanrıçası Aphrodite için kutsaldı.
Şehirler arasında farklılıklar olabileceği gibi, sosyal sınıflar arasında da farklılıklar vardı. Yoksul ve köleleştirilmiş kadınlar çamaşırcı, dokumacı, satıcı, sütanne ve ebe olarak çalıştı. Dekore edilmiş seramikler, köle kadınların pazardaki ve su toplarkenki hallerini gösterdi.
Bir anne ve çocuk, MÖ 5. yüzyıldan kalma bir Atina mezar dikilitaşı üzerinde sessiz bir anı paylaşıyor. C: Bridgeman/ACI
Yazılı kaynakların ötesine bakan bilim insanları, din alanında daha fazla karmaşıklık buluyorlar.Yunan panteonu, savaş ve bilgelik tanrıçası ve Atinanın hamisi Athena veya av ve vahşi doğa tanrıçası Artemis gibigüçlü kadın tanrıçalarladoludur. Arkeologlar, rahibelerin hayatlarının kadınlara daha önce düşünülenden daha fazla özgürlük ve saygı sağladığını düşünüyorlar.Monolitik bir deneyimden ziyade, antik Yunanistanda kadınların rolleri çeşitliydi.
Bekarlar ve gelinler
Çoğu kadın için yaşam, genellikle üç aşama etrafında toplanmıştır: kore (genç kız), nymphe (ilk çocuğunun doğumuna kadar bir gelin) ve gyne (kadın). Yetişkin hayatı tipik olarak, evlenip babasının evinden kocasının evine resmen taşınacağı zaman, ergenlik çağının başlarından ortalarına kadar, başlardı. Çoğu gelinin, kocasının erişemediği bir çeyizi vardı, ancak evlilik başarısız olursa para babasına geri dönecekti.
Düğün planları. MÖ 425 dolaylarında bir amfora olan Kadmos Ressamı, onu düğününe hazırlayan görevlilerle çevrili, soldan ikinci taçlı bir gelinin şenlikli bir sahnesini tasvir ediyor. Kanatlı aşk tanrısı Eros hemen arkasında duruyor. Kavanozun diğer tarafındaki sahnede genç bir adam solda bir kadının peşinden koşarken sağda bir başkası kaçıyor.
Bir düğün gününde, kadın görevliler genellikle bir loutrophoros (iki kulplu ve tipik olarak evlilik sahneleriyle süslenmiş dar bir boyunlu uzun bir kap) içinde su taşıyan bir arındırıcı banyo hazırlarlardı. Arkeologlar, Atinadaki Akropolisteki Nymphe Kutsal Alanı da dahil olmak üzere çeşitli tapınaklarda adak olarak bırakılan loutrophoroileri ortaya çıkardılar.
Kadın görevliler, nikah töreninin de yapılacağı baba evinde gelinleri giydirip taç giydirirdi. Düğünden sonra gelinin velayeti ve korunması resmi olarak babasından damada devredilirdi. Yeni evlilere yeni evlerine şenlikli bir alay eşlik eder, kutlamalar ertesi gün gelinin ailesi ve arkadaşlarından hediyelerle devam ederdi.
Tehlikeli itibar
Miletli Aspasia. Atinalı devlet adamı Periklesin metresi. Aspasia olarak adlandırılan bir yazıtla tanımlanan mermer portre, muhtemelen mezar taşından kopyalanmış.
Sınırlı kaynaklar, birçok antik Yunan kadını hakkındaki gerçeği anlamayı zorlaştırabilir. Ünlü bir örnek, Atinalı devlet adamı Periklesin metresi ve oğlunun annesi Miletli Aspasiadır. Atinada doğmadığı için Aspasia Atinalı kadınları bağlayan sözleşmelerden muaftı. Güzelliği ve zekasıyla tanınan bu kadın, Sokrates ve heykeltıraş Phidias da dahil olmak üzere MÖ 5. yüzyıl Atinasının en önemli adamlarından bazılarıyla aynı çevrelerde hareket etti. Bazı tarihçiler onun Atinanın büyük düşünürlerinin toplanacağı popüler bir salon işlettiğine inanırken, diğerleri burayı bir genelev olarak nitelendiriyor. Aspasianın kendi yazılarından hiçbiri günümüze ulaşamadı, bu nedenle gerçekte kim olduğu hakkında spekülasyonlar için epey yer mevcut.
Bir kadının yeri
Evin içinde kadınlar, yalnızca kadınlara özel bir oda olan gynaeceumda yaşıyordu. Gynaeceumun temsilleri, mezar stelleri ve seramiklerde görülür. Kadınlar ev içi alandan sorumluydu ve ana görevlerinden biri eğirme ve dokumaydı. Birçok evin kendi tezgahı vardı. Yunan mitolojisindeki en ünlü dokumacılardan biri, Odysseusun karısı Penelope, bir annelik ve sadakat örneğidir. Kocası 20 yıl uzaktayken, Troyada savaşıp daha sonra dolaşırken, Penelope, Ithacanın kontrolünü ele geçirmek isteyen açgözlü taliplerle karşı karşıya kaldı. Penelope bir oyun uydurarak eş seçimini ertelemek istedi. Günlerini eşinin döneceği umuduyla, kayınpederi için bir kefen dokuyup geceleri de bu örgüyü sökerek geçirdi.
Kadın işi
Kadınların görevleri arasında tekstil de vardı. Odysseyde dokuma tezgahı, Odysseusun dönüşünü beklerken dokuma yapan sadık karısı Penelope ile ilişkilidir, MÖ 440 yılına ait bir seramik bardağın reprodüksiyonunda tasvir edilmiştir.
Arkeologlar, kadınların yünle çalışırken kullandıkları çok sayıda epinetra (uyluk koruyucusu) ortaya çıkardılar. Kadınlar, yün taranırken kıyafetlerinin lanolin ile lekelenmesini önlemek için yarı silindirik ahşap veya seramik parçasını bir bacaklarının üstüne koyarlardı. Güzelce dekore edilmiş epinetralar popüler düğün hediyeleriydi. Birçok epinetra aşk ve güzellik tanrıçası Aproditein başını taşıyordu.
Terracotta lekythostan bir detay, iki kadın yünü iplik haline getiriyor ve iki kadın dik bir dokuma tezgahında çalışıyor, MÖ 550-530 dolayları. C: Metropolitan Sanat Müzesi.
Evin kadınları çocuklara bakmakla görevliydi. Erkekler belli bir yaştan sonra bir uzman eğitiminden geçse de kız ve oğlan çocuklarının eğitimi kadınların sorumluluğundaydı. Tipik olarak lir çalma biçimindeki müzik, kız çocuklarının eğitiminin bir parçasıydı. Kadınlar ayrıca ailelerinin cenaze törenlerinde önemli bir rol oynadılar. Cesedi meshedip giydirerek hazırladılar ve cenaze alayının bir parçası oldular.
Sanat ve bilim eğitimi alan ve bu alanlara önemli katkılarda bulunan kadınlar vardı. MÖ 350 civarında, Phliuslu Axiothea Platondan felsefe öğrendi (bazı kaynaklar bunu yapmak için erkek kılığına girdiğini söylüyor). MÖ altıncı yüzyılda, Delphi rahibesi Themistoclea (Aristoclea olarak da bilinir) başlı başına bir filozoftu ve ünlü filozof ve matematikçi Pisagorun da öğretmeni olduğu düşünülüyor.
Kutsal hayat
Dini kültlere ve kutsal ayinlere rahibe olarak katılan kadınlar, ev dışı hayatın tadını çıkardılar. Arkeolog Joan Breton Connellynin çalışması, Yunan dünyasında dini makamın, Yunan kadınlarının erkeklerle eşit ve karşılaştırılabilir roller üstlendiği tek arenayı sunduğunu ortaya çıkardı.
Dini katılım genç kızlara açıktı. Örneğin, arrephoroi, aralarında her yıl tanrıça Athenaya adanan peplosu (dış giysi) dokuyan çeşitli ritüel görevleri olan rahip yardımcılarıydı. Beş yaş ile ergenlik arasındaki kız çocukları, Braurondaki (Atinanın yaklaşık 24 mil güneydoğusunda yer alan) tapınağında tanrıça Artemise adanan ritüellerde küçük ayılar olarak hizmet etmek üzere seçilebilirler.
Rahibe olarak hizmet etmek kadınlara çok yüksek bir statü verdi. Atinada belki de en önemli dini rol, Athena Poliasın yüksek rahibesi olmaktı. MÖ 2. yüzyılda bir Athena rahibesi, Delphi şehri tarafından vergiden muaf tutuldu, mülk sahibi olma hakkına sahipti vb. Rahibelerin isimleri, antik tarihçiler tarafından önemli olayları bağlam içine yerleştirmek için kullanılacak kadar iyi biliniyordu. Tarihçi Thucydides, Mora Savaşının başlangıcını, MÖ 423 civarında Argosta tanrıça Heranın bir rahibesi olan Chrysisin, çağdaş Atinalı ve Spartalı yetkililerle birlikte görevlendirmesiyle birlikte başlatır.
Yunan dininde son derece önemli bir başka kadın figürü, Apollonun Delphideki tapınağındaki yüksek rahibesi Pythiaydı. Delphinin Oracleı olarak da bilinir, antik Yunanistandaki en prestijli rollerden birine sahipti. Tanrı Apollonun onun ağzından konuştuğuna inandıkları için, antik dünyanın her yerinden erkekler ona danışmak için gelirdi.
Rahibeler, bazıları ağırlıklı olarak, hatta yalnızca kadın olan kutsal bayramlarda önemli roller oynadılar. Bunların çoğu hasatla ilişkilendirildi. Thesmophoria festivalinde kadınlar, tarım tanrıçası Demeter ve kızı Persephoneye tapınmak için bir araya geldi. Lenaeanın Dionysos festivali sırasında, kadınlar şarap tanrısı Dionysosu kutlamak için maenadlar (deli olanlar) olarak orgiastik ritüellere katıldılar.
Gortynin Kadınları
Kraliyet Tanrıçası. MÖ 350 ile 220 yılları arasında basılan Girit adasından bir gümüş sikke, tanrıların kraliçesi Heranın suretini taşır.
Kadınların Atinadaki kadınlardan daha fazla özgürlüğe sahip olduğu tek şehir Sparta değildi. MÖ 5. yüzyılda Girit adasındaki bir şehir olan Gortynde kadınların çalışmasının zenginliğin üreticisi ve koruyucusu olarak değerini kabul ederek, kadınların mülkü devralmalarına ve yönetmelerine izin verilir. Kendi mal varlıklarını yönetmenin yanı sıra, eğer çocukların erkek vasisi uygun değilse, kadınlar çocuklarının mallarını kontrol edebilirdi. Gortynin köleleştirilmiş nüfusu arasında evlilik, boşanma ve mülk sahibi olmayı düzenleyen yasaların kanıtları korunarak, kadınların yaşamlarının sosyal sınıflarına bağlı olarak nasıl farklılaştığına dair de fikir verdi.
Samos Heraironu: Bilim insanları, Samostaki Hera Kutsal Alanındaki Geneleos grubundaki altı figürün kimliklerini hala tartışıyorlar. Bazıları, MÖ 6. yüzyıl heykellerinin tanrıların kraliçesine rahibeleri tasvir ettiğine inanıyor.
Bilim insanları, eski Yunan kadınlarının daha önce gizli olan hayatlarına dair giderek daha fazla karmaşıklık bulmaya devam ediyor.Böylece, kadın deneyiminin önceden düşünülenden daha zengin ve çeşitli bir resmini görebiliyoruz.
National Geographic. 29 Eylül 2022.