Veriler gösteriyor ki gençler elektronik aletlerle daha çok zaman geçiriyor ve daha az uyuyor
Amerika’da yüzbinlerce ergenlik çağındaki genç üzerinde yapılan çalışma gösteriyor ki gençler uyumak yerine ekran başında giderek daha fazla zaman geçiriyor. Yeni yapılan bu çalışma, uykularından zaman çalıp ekran başında vakit geçiren gençlerin sayısının 2009-2015 yılları arasında ciddi bir şekilde arttığını gösteriyor.
Uyku konusunda uzman birçok kişi 12-17 yaş arası gençlerin 8 saatlik gece uykusuna ihtiyacı olduğu konusunda hemfikir. Gözler yeteri kadar dinlenmediğinde vücut ve zihin zarara uğruyor.
Çalışmaya önderlik eden ve Kaliforniya San Diego Üniversitesi’nde psikolog olarak çalışan Jean Twenge’ye göre “Uyku eksikliği depresyon, kaygı, düşük okul performansı ve obezite ile ilişkili”.
Uyku İlacı (Sleep Medicine) dergisinin Kasım sayısında ekip çalışmalarının sonuçları paylaşıldı.
Değişen trendler
Amerika’da 370,000 genç üzerinde yapılan araştırmada iki uzun süreli anket uygulanarak gençlerin zaman içerisindeki çevrimiçi aktiviteleri ve uyku düzenleri incelendi. Anketlerde öğrencilere uyku alışkanlıkları soruldu.
2015 yılında, her 10 ergenden en az 4’ü gece yedi saatten daha az uyuduğunu kaydetti. Bu süre uzmanların önerdiğinden en az iki saat daha kısa. Ayrıca gece 7 saatten daha az uyuyan gençlerin sayısı 6 yıl öncesine göre %17 artmış.
Twenge ve ekibi gençlerin azalan uyku sürelerinin akıllı telefon kullanımıyla alakalı olduğunu düşünüyor.
Twenge, 2009 yılından itibaren Amerikan toplumunda akili telefon kullanımının çok hızlı arttığını not ediyor. Araştırma ekibi gençlerin telefonla mesajlaşmak, sosyal medya kullanmak veya video izlemek uğruna uykularından vazgeçtiğinden şüpheleniyor. Günde beş saatten fazla elektronik alet kullanan gençlerin günde sadece bir saat kullanan öğrencilere oranla uykusuz kalma ihtimali yüzde 50 daha fazla.
Twenge’nin grubu ayrıca televizyon izleme, ödev yapma veya yarı-zamanlı işlerde çalışmanın uyku süresini etkileyip etkilemediğini de inceledi. Aslında bu faaliyetlerin uyuma süresi üzerinde bir etkisi yok.
Araştırmalara göre, ekranlardan emilen ışık vücudun doğal uyku ritmini bozabiliyor. Cep telefonları, tabletler ve bilgisayarlar ışıktaki tüm renkleri yayıyor. Ama ışığın renk spektrumundaki mavi kısım beyni kandırarak hala gündüz olduğunu düşünmesine neden oluyor. Bu da verilere göre uykuya dalmayı zorlaştırabiliyor.
Minneapolis’te Minnesota Üniversitesi’nde uyku bilimi üzerine çalışan Kyla Wahlstrom uyku zamanında elektronik aletlerin kullanılmasının bir “sorun” olduğunu soyluyor. “Öğrenciler uyumak için cihazlarını kapattıktan sonra beynin uykuya geçebilmesi için yaklaşık bir saate ihtiyacı var” diye açıklıyor.
Bazı telefonların “gece modu” var. Bu ekrandan yayılan mavi ışığı azaltıyor. Tweng, bunun yine de ekrana maruz kalmanın etkisini silmek için yeterli olmadığına dikkat çekiyor. Bu telefonlar hala “fazla uyarıcı” ve “iyi bir uyku uyumanıza engel olabilir” diyor.
Wahlstrom, gecenin bir yarısı ekrana bakmak – mesela gelen bir mesaja bakmak – beyninizi uyandırır, hemen uykuya dönseniz bile daha kısa süre kaliteli uyku uyursunuz diyor.
Yeni çalışmalar için destek
Twenge’nin ekibinin yeni bulguları, 1 Kasım’da Washington D.C.’de dijital medyanın uyku üzerine potansiyel etkilerini tartışmak üzere bir grup uzmanın toplanmasını sağladı. Bu toplantıya New York merkezli kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Çocuklar ve Ekranlar: Dijital Medya ve Çocuk Gelişimi Enstitüsü (Children and Screens: Institute of Digital Media and Child Development) sponsor oldu. Toplantıda sunulan araştırmaya göre, gençler günde ortalama dokuz saat ekran başında vakit geçiriyor ve bu süreye okulda geçirilen veya ödev yaparken geçirilen zaman dahil değil. Yaşları 8 ile 12 arasında değişen çocuklar günde yaklaşık altı saat ekran başında vakit geçiriyor.
Toplantıda araştırma grubu kendilerine ait birçok çalışmanın yanı sıra başka grupların çalışmalarına da dikkat çekti. Bu çalışmalar, ekranda geçirilen zamanının daha az uyumayla ilişkisi olduğunu gösteriyor. Çalışmalara göre, ekranda geçirilen daha fazla zaman daha geç uyumaya neden oluyor. Sabah okul için uyanma saati değişmediği için, bu durum toplam uyku suresinin kısalmasına neden oluyor. Twenge’nin araştırması bunu destekleyen en güncel çalışma ve aynı zamanda gençlerin aşırı akıllı telefon kullanımının da altını çiziyor.
Twenge’nin tavsiyesi? Telefonunuzu kapatın ve uyurken başka bir odaya koyun. Yatmadan önce en az yarım saat telefonunuzu kullanmayın. Twenge, “Günde iki saate kadar telefon kullanmakta sakınca yok, ama daha fazlası daha az uyumaya neden oluyor” diye not ediyor.
Janet Croft, Atlanta’da Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nde (Centers for Disease Control and Prevention) gençler ve uyku üzerine çalışıyor. Elektronik cihazların yatak odası dışında tutulmasının önemi konusunda o da hemfikir. Aynı zamanda iyi uyku sağlığı açısından da önemli diyor. İyi uyku sağlığıyla gençlerin her gün, haftasonları bile ayni saatte uyuyup uyanmalarını kastediyor. Croft, “Ergenler yeterli uyuduklarında akademik anlamda daha dikkatli, araç kullanırken daha uyanık ve aktivitelere geçişte fiziksel olarak daha hazır oluyorlar” diye not ediyor.
Makale:
J. Twenge et al. “Decreases in self-reported sleep duration in U.S. adolescents in 2009-2015 and association with new media screen time.” Sleep Medicine. Vol. 37, November 2017, p. 47. doi: 10.1016/
Toplantı:
P. Hurst-Della Pietra et al. Children and screen time: A growing health crisis. Children and Screens: Institute of Digital Media and Child Development. November 1, 2017. Washington, D.C.
Çeviri: Çiğdem Sevim Bayrak
Düzenleme: İrem Enser