Bu civarda kendilerine “Aptal” denilen Türkmenlerden iki davulcu, bembeyaz ve uzun şalvarlarını uçurup davullarını havada savurarak, toprak damlardan birinin üzerinde oynuyordu. Biri yaşlı, biri gençti.
Büyük şehirlerimizden birine yakın bir köyde yeni bir yatılı okul açılıyordu. Açış törenine maarif müdürü, müfettişler, şehrin mühimce adamları ve “köycü”ler, bir kafile halinde otomobillerle gittiler. Köy halkı, bu golf pantolonlu, kasketli, kara gözlüklü, boyunları fotoğraf makineli kalabalığı, yolun iki yanına dizilerek, derin bir sükutla karşıladı.
İki arkadaş Yıldızeli’nden Sivas’a gitmek için şosenin kenarında otomobil bekliyorduk. Akşam olmaya başlamıştı. Akıllının biri, gece yarısı gelen treni beklemektense sık sık geçen kamyonlardan birine atlamamızı tavsiye etmişti;
1530 yılından kalma gümüş bir dünya haritasında Meksika körfezi “Catay (Çin) Denizi”, Güney Amerika da “Yamyam Toprağı” adını taşır. America adı, ilk kez, bir Alman haritası üzerinde karşımıza çıkar; Avrupa, bulguların coğrafî öneminin bilincine, özellikle, Vespucci’nin seyahatnamesi aracılığıyla ulaşmıştı. Ancak Floransah tecimenin mektuplarıyladır ki Avrupa, önünde açılanın gerçekten bir Yeni Dünya olduğunun farkına varacaktır; uçsuz bucaksız toprakları, kendine özgü ıralarıyla…
Şimdi de, haritalar üzerinde, Amerika Asya’dan ayrılıyor. Bu haritada “Küba Toprağı” adını taşıyan Kuzey Amerika’nın ancak ince bir kıyı şeridi bilinmekte, “Zipangri” adını taşıyan Japonya’dan az uzakta olduğu sanılmaktadır. Amerika adı, “Yeni Toprak” diye de anılan, bildiğimiz yamyamların yaşamakta olduğu Güney Amerika’ya verilmektedir ancak. Anakara artık özerk bir çevre çizgisi edinmiştir ama, biçimiyle bile, özellikle, bizi Çin ile Hindistan’dan ayıran bir engel, bir set olarak algılanmaktadır hâlâ…
Sabahattin Ali neden dergi çıkartmıştır? Örneğin Marko Paşa’yı?
Marko Paşa’yı sağlıklı bir şekilde değerlendirebilmek için “Yeni Dünya” gazetesine bakmak gerekiyor. “Yeni Dünya”nın ilk sayısı 1 Aralık 1945 tarihini taşıyor, son sayısı ise 4 aralık 1945. Hepi topu dört sayı. Peki, ne oluyor da 4 Aralık’tan sonra gazete yayın hayatına devam edemiyor? Devam edemeyen sadece “Yeni Dünya” olmuyor. Serteller’in yönetiminde çıkan Tan gazetesi ve her iki gazetenin basıldığı La Turquie matbaası yıkılıyor. Üniversite bahçesinde başlayan nümayiş, dışarı taşıyor ve ülkenin ilerici demokrat yayınlarının basıldığı sokakta görevini tamamlıyor.
Bu hadisenin cereyan edeceği, günler öncesinden biliniyor. Serteller, Vali Lütfi Kırdar’a telefon ediyor, duyumlarını aktarıyor ve tertip alınmasını istiyor. Lütfi Kırdar durumdan haberdar olduklarını, gerekli tedbirleri aldıklarını bildiriyor. Nümayiş gününde, La Turquie matbaasının sahibi Halil Lütfi Dördüncü telefona sarılarak Vali Lütfi Kırdar’ı ve dönemin ünlü Emniyet Müdürü “Demir” Ahmet’i arıyor. Verilen cevaplar aynı “Telaşa mahal yok, gerekli tertibat alınmıştır”.