Nasıl Basketbol Oynanır
Bir oyuncu topu potaya herhangi bir açıdan atabilir. Sıçrayarak topu doğrudan doğruya potanın içine de sokabilir. Savunma yapan oyuncu, atış yapanı, vücuduyla değmeksizin engellemeye çalışır. Topun potaya girmesine “basket” denir ve basket atan takım iki sayı kazanır. Basket atıldığı zaman top karşı takıma geçer ve pota altında, alan çizgisinin dışında topu alan oyuncu, beş saniye içinde alandaki takım arkadaşlarından birine atarak topu oyuna sokmak zorundadır. Bir oyuncu topu kendi yarı alanındaki bir arkadaşına atarsa on saniye içinde topu karşı yarı alana taşımak zorunludur. Bu yapılmazsa top rakip takıma geçer ve yandan oyuna sokulur.
Basketbol takımlarının oyunda kullanacakları hücum ya da savunma taktiği konusunda karar vermeleri gerekir.
Taktikler
Basketbolda belirli hücum ve savunma yöntemleri geliştirilmiştir.
Hücum: Savunduğu potanın yakınında topu ele geçiren bir takım, hızlı bir paslaşmayla rakibin ileri oyuncularını aşıp pota çevresinde bir savunma kurulmasına fırsat bırakmadan basket yapmaya yönelebilir. Eğer bu sağlanamazsa önceden düşünülmüş hücum yöntemlerinden biri uygulanır. Dikkatle paslaşarak, top sürerek, rakip oyuncuların önünü keserek potaya atış yapabilecek bir fırsat yakalamaya çalışılır. Bu hücum yöntemlerinde genellikle, bir ya da iki oyuncu serbest atış alanı yakınında, pas alacak, pas verecek potaya atış yapacak ve potadan dönen topları alabilecek bir konumda bulundurulur.
Savunma: Topu rakibine kaptıran takım, rakibinin sayı almasını önlemek için bir savunma düzeni oluşturur. Savunmada üç temel yöntem vardır:
“Alan savunması, Adam adama savunma, Karma savunma”
Alan savunmasında her oyuncunun savunacağı belli bir alan vardır. Adam adama savunmada, her oyuncu bir rakip oyuncuyu engellemekle görevlidir. Karma savunmada bir bölüm oyuncu alan savunması yaparken, ötekiler belirli rakipleri engellemekle görevlendirilir. Etkili bir başka savunma yöntemi olan ve savunulan alanın rakip alana kadar genişletildiği yöntemde amaç, rakibin on saniye içinde yarı alanı geçmesini engellemek ya da onu, aceleyle kötü bir pas atmaya zorlamaktır.
Faul ve Kural Çiğneme
Faul: Basketbolda oyuncular arasında bile bile fiziksel dokunma kurallara aykırıdır.Böyle bir durumda hakem düdüğünü çalar ve bunu yapan oyuncuya “faul cezası” verir. Faul yapılan oyuncu, eğer faul atış halinde yapılmışsa iki atış yapma hakkı kazanır. Eğer üç sayı atış çizgisinin dışından atış yapılırken faul yapılmışsa oyuncu üç atış yapar. Faul atış yaparken yapılmamışsa oyuna kenardan başlanılır. Başarılı bir serbest atış bir sayı kazandırır. Bir oyunda beş faul yapan oyuncu oyun dışı kalır.
Oyunu geciktirmek, potayı tutmak, sportmence olmayan davranışlarda bulunmak ya da aynı anda oyunda beşten fazla oyuncu bulundurmak gibi durumlarda, hakemler teknik faul verebilirler. Bir oyuncu, top kendi takımındayken kişisel faul yaparsa, top karşı takıma verilir. İki oyuncunun birbirine aynı anda faul yapması olan çifte faulde, top orta yuvarlakta hava atışıyla oyuna sokulur.
Kural Çiğneme: Bir basketbol maçında faullerden başka, oyun kurallarına aykırı düşen hafif hatalara kural çiğneme denir. Kural çiğneme durumunda top rakip takıma verilir. Serbest atış alanında üç saniyeden fazla kalma, hatalı yürüme, topu yere vurmadan birden fazla adım atma, topu tekmeleme ya da topa yumrukla vurma, kural çiğnemedir. Topa son dokunan oyuncu, topu alan dışına çıkardığında ya da top kendisindeyken sınır çizgisine bastığında da kuralı çiğnemiş olur. Topa sahip olan takım yirmi dört saniye içinde potaya bir atış yapmak zorundadır.
Oyun Süresi ve Hakemler
Basketbol oyununu, iki orta hakemi, bir sayı hakemi, bir üç saniye hakemi ve bir de saat hakemi yönetir.
Oyun genellikle onar dakikalık dört çeyrek olarak oynanır. İki çeyrek oyunun bir yarısıdır. Beraberlik durumunda beşer dakikalık devrelerle uzatılır.
Topun kurallara uygun olarak oyuna girmesiyle oyun saati işlemeye başlar; hakemin düdüğü çalıp, oyunu durdurmasının nedenini gösteren bir el işaretiyle durur. Yumrukla yukarı kaldırılmış kol, faulü; açık elle kaldırılan kol ise mola istendiğini gösterir. Mola, bir takımca istenen bir aradır; bu sırada takımın teknik yöneticisi olan koç oyuncularına taktik verebilir.
Oyunun Tarihi
Basketbolu 1891’de Massachusetts’de beden eğitimi öğretmeni A.. Naismith buldu. Amerikan futbolunu, oyuncular topla koştukları için hoyrat bulan Naismith, yeni oyunda top eldeyken koşmayı yasakladı. Ayrıca sertliği daha da azaltmak için kaleleri oyuncuların başlarından yukarı yerleştirdi. Kaleler, salonun karşılıklı iki duvarına asılan şeftali sepetleriydi. Oyunun, birçoğu bugün de geçerli olan on üç kuralı vardı. Basketbol kısa sürede büyük ilgi çekti ve kısa sürede büyük ilgi çekti ve hızla dünyaya yayıldı.
Türkiye’de basketbol ilk kez 1904’te Robert Kolej’de oynandı. İlk basketbol ligi 1927’de İstanbul’da kuruldu. Uluslar arası ilk karşılaşma 1936’da Yunanistan milli takımıyla İstanbul’da yapıldı. Yunanistan’ı yenen milli takım aynı yıl Berlin Olimpiyatları’na katıldı. 1950’de İstanbul’da düzenlenen ilk uluslar arası turnuva basketbola olan ilgiyi artırdı. 1959’da İstanbul’da düzenlenen Avrupa Basketbol Şampiyonası basketbolun gelişmesinde önemli etken oldu ve aynı yıl Türkiye Basketbol Federasyonu kuruldu. 1967 Akdeniz Oyunları’nda ve 1968 Balkan Şampiyonası’nda ikinci olan Türk basketbolcuları, 1983 Balkan şampiyonasında birinci, 1988’de üçüncü oldu.