Hint alt kıtasında Hindular ve Müslümanlar arasındaki çatışmalar İngilizlerin gelişinden önce de vardı, ancak sömürge yönetimi sırasında tırmandı. Müslümanların ayrı bir devlet özlemi, İngiliz Hindistan'ında tek bir vilayetin dini değil idari olarak ayrılmasıyla körüklendi. İngiltere, sömürge yöneticisi olarak konumunu daha fazla sürdüremeyeceği ortaya çıktığında, arkasında birleşik bir Hindistan bırakmak istemişti. Ancak dini gruplar arasında artan düşmanlık, karşıtları yatıştırmak için Hindistan'ın Bölünmesi'nin uygulanmasına yol açtı. İki ulus oluştuğunda tarifsiz trajediler yaşanmaya başladı.
Bengal'in Bölünmesi: Hindistan'ın Bölünmesinin Öncü Sarsıntısı
Britanya Hindistanı'nın bir eyaleti olan Bengal, Hindistan'ın bölünmesinden 40 yıldan fazla bir süre önce dini nedenlerle bölünmüştü. Bengal halkı herhangi bir düşmanlık ya da ulusal gurur uğruna ayrılmaya zorlanmamıştı; daha ziyade bölgenin bölünmesi idari kolaylık sağlamak amacıyla yapılmıştı. Yaklaşık 78,4 milyonluk nüfusuyla Bengal, Britanya Hindistanı'nın en kalabalık eyaletiydi. Dönemin Hindistan Genel Valisi Lord Curzon, İngiliz hükümetinin ülkenin verimli bir şekilde yönetilemeyecek kadar büyük olduğuna karar vermesinin ardından Temmuz 1905'te idari reformu duyurdu.
Milliyetçi duygular, ironik bir şekilde, Bengal'in Bölünmesinden sonra yükseldi. Bengalli Hindu seçkinler, Batı Bengal'i kurmak için kuzey ve güneye Bengalce konuşulmayan bölgelerin eklenmesi sonucunda kendi eyaletlerinde azınlık haline gelmekten korktukları için bölünmeye karşı mücadele ettiler. Hindistan'ın dört bir yanındaki milliyetçiler İngiliz hükümetinin halkın görüşlerine duyarsız kalmasına öfkelendiğinden İngilizlere karşı birçok siyasi şiddet eylemi gerçekleştirildi.
Müslüman gruplar, 1903 yılında ilk kez gündeme geldiğinde Bengal'in bölünmesine şiddetle karşı çıktılar. Bu durumda, Bengal bağımsızlığını baltalayacak her türlü girişime karşı Bengallilerin muhalefetini paylaşıyorlardı. Ancak eğitimli Müslümanlar, Bölünme'nin potansiyel avantajlarını gördükten sonra nihayetinde Bölünme'nin tarafına geçtiler. Dakka, 1906 yılında Tüm Hindistan Müslüman Birliği'nin doğduğu yerdi. Yeni Doğu Bengal'in Müslüman çoğunluğu, Bengal'in eğitim, idari ve mesleki potansiyelinin burada yoğunlaşması nedeniyle başkentlerinin Kalküta'da bulunmasının avantajlarını fark etmeye başladı.
Bengal'in bölünmesi sadece altı yıl sürdü. Dönemin iktidarı olan İngiliz Raj'ı siyasi huzursuzluğa son veremedi ve bunun yerine Bengalce konuşulan bölgeleri yeniden birleştirdi. Müslüman toplum, İngiliz hükümetinin kendi çıkarlarını korumak için proaktif önlemler alacağını düşündüğü için dehşete kapıldı. İlk başlardaki yaygın muhalefete rağmen, Bengal'deki Müslümanlar sonunda yeni kazandıkları özerkliklerini kullanarak yerel siyasete giderek daha fazla dahil oldular ve hatta egemen Müslüman cumhuriyetlerinin kurulması için çağrıda bulundular.
Britanya Hindistanı'nda Ağırlık Gösteren Müslümanlar
I. Dünya Savaşı, Britanya ve Hindistan arasındaki ilişkilerin tarihinde bir dönüm noktası olmuştur. İngiliz Hint Ordusu'nun bir parçası olarak, Hindistan ve Birleşik Krallık'tan tahminen 1,4 milyon erkek ve kadın çatışmada savaştı. Hindistan'ın İngiliz savaşı sırasında verdiği muazzam destek görmezden gelinemezdi. Hem Hindu ağırlıklı Hindistan Ulusal Kongresi hem de Müslüman Birliği, Hindistan Ulusal Kongresi'nin 1916 Lucknow Görüşmeleri sırasında daha fazla özerklik için bir teklif üzerinde işbirliği yaptı. Hindistan Ulusal Kongresi, eyalet yasama meclislerinde ve İmparatorluk Yasama Konseyi'nde Müslümanlar için ayrı seçim bölgeleri oluşturulmasını kabul etti. Tüm Müslümanlar "Lucknow Paktı "nı desteklemedi, ancak Müslüman Birliği'nin ve Hindistan'ın bağımsızlık mücadelesinin lideri olacak kişi Karaçili genç bir avukat olan Muhammed Ali Cinnah'tı.
İki ulus teorisi Muhammed Ali Cinnah tarafından desteklenmiştir. Bu görüş, alt kıtadaki Müslümanların ana kimliğinin dil ya da ırktan ziyade İslam olduğunu savunuyordu. Bu argümana göre Hindular ve Müslümanlar aynı devlet içinde birbirlerine tahakküm etmeden ve ayrımcılık yapmadan yaşayamazlardı. İki ulus hipotezi, iki ulus arasında düzenli aralıklarla düşmanlıkların patlak vereceğini öngörmüştür. İki ulus tezi aynı zamanda bir dizi Hindu milliyetçi grubun da desteğine sahiptir.
Ülkenin çeşitlilik arz eden nüfusunu daha iyi temsil etmek amacıyla 1919 tarihli Hindistan Hükümeti Yasası, yetişkin erkeklerin %10'unun ya da toplam nüfusun %3'ünün daha oy kullanabilmesini mümkün kılmıştır. İmtiyazın nüfusun yüzde 14'ünü ya da 35 milyon kişiyi kapsayacak şekilde genişletilmesinin yanı sıra, 1935 tarihli Hindistan Hükümeti Yasası da eyalet özerkliğini tesis etti. Müslüman, Sih ve diğer azınlık nüfuslarının her birine kendi seçim bölgeleri verildi.
Müslüman Birliği 1937 yılında Hindistan'da yapılan eyalet seçimlerinde çok başarılı oldu. Daha sonra Müslüman Birliği, Hindistan Ulusal Kongresi'nin kontrolündeki bölgelerdeki Müslümanların yaşamlarını mercek altına aldı. Sonuçlar, Hindistan Ulusal Kongresi tarafından yönetilen demokratik bir Hindistan'da Müslümanlara adaletsiz davranılacağı yönündeki endişeleri arttırdı.
İngiltere'nin Hindistan Milliyetçileriyle İlişkisi
II. Dünya Savaşı'nın başlangıcında İngiliz Hindistan Genel Valisi, Hintli yetkililere bilgi vermeden ya da danışmadan Hindistan adına Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etti. Hindistan Ulusal Kongresi'nin bölgesel hükümetleri protesto amacıyla istifa etti. Ancak Müslüman Birliği İngiltere'nin yürüttüğü savaşı destekledi. Savaş patlak verdiğinde genel vali Hintli milliyetçi liderlerle bir araya geldi ve Muhammed Ali Cinnah'ı Mahatma Gandhi ile aynı seviyeye yükseltti.
Mart 1942'ye gelindiğinde Amerikalılar Hindistan'ın bağımsızlığını desteklediklerini açıkça ifade ederken, Japon birlikleri Singapur'un düşmesinin ardından Malaya Yarımadası'na doğru ilerliyordu. 1942 yılında İngiltere Başbakanı Winston Churchill, Avam Kamarası Lideri Sir Stafford Cripps'i Hindistan'a göndererek Hindistan Ulusal Kongresi'nin savaşı desteklemesi karşılığında Hindistan'a savaşın sonunda dominyon statüsü teklif etti.
Cripps'in teklifi, Britanya Hint İmparatorluğu'nun hiçbir bölgesinin savaş sonrası dominyona katılmaya zorlanmayacağını iddia ediyordu ve bunu Müslüman Birliği, Pencap'taki İttihatçılar ve Hint prenslerini kazanmak için kullanmayı planlıyordu. Ancak Müslüman Birliği gözünü çoktan Pakistan'ın kurulmasına dikmişti, bu nedenle teklifi geri çevirdiler.
"Pakistan" ismi 1933 yılında Choudhry Rahmat Ali tarafından ortaya atıldı. Hindistan Ulusal Kongresi Mart 1940'ta Lahor Kararı'nı kabul ederek Hint alt kıtasının kuzeybatı ve doğusunda Müslümanların çoğunlukta olduğu bölgelere bağımsızlık verilmesi gerektiğini ilan etti. Bununla birlikte Hindistan Ulusal Kongresi, kendisini tüm Hintlilerin tek temsilcisi olarak gördüğü için bu teklifi geri çevirdi.
Bağımsızlık Yolundaki Hindistan
1946 yılının başlarında, savaşın sona ermesinin ardından, silahlı kuvvetlerde, özellikle de İngiltere'ye dönüşlerinin gecikmesi nedeniyle cesaretleri kırılan Kraliyet Hava Kuvvetleri personelinde bir dizi isyan çıkmıştır. Farklı şehirlerde Hindistan Kraliyet Donanması'nda da isyanlar olmuştur. Yeni İngiliz Başbakanı Clement Attlee, Hindistan'ın bağımsızlığı fikrini uzun süredir desteklediği için konuyu hükümetin en önemli önceliği haline getirdi.
Hindistan'da 1946 yılında yeni seçimler yapıldı. Gayrimüslimlerin oy kullandığı bölgelerde Hindistan Ulusal Kongresi oyların %91'ini alarak Merkezi Yasama Meclisi'nde çoğunluğu elde etti. Hinduların çoğu Kongre'nin artık Britanya İmparatorluğu'nun gerçek varisi olduğuna inanıyordu. Eyalet yasama meclislerindeki Müslüman sandalyelerinin çoğunluğunun yanı sıra Merkezi Meclis'teki tüm Müslüman sandalyeleri de Müslüman Birliği tarafından kazanıldı.
Müslüman Birliği artık bu kadar net seçim sonuçlarıyla Hindistan Müslümanlarını sadece kendisinin ve Cinnah'ın temsil ettiğini iddia edebilecekti. Cinnah bu sonucun Hindistan'ın ayrı bir ülke olması yönünde yaygın bir çağrı olduğunu gördü. Ayrı bir Müslüman ulusundan yana olmamalarına rağmen, Temmuz 1946'da Hindistan'da bulunan İngiliz Kabine üyeleri, Hindistan Müslümanları adına tek bir kişiyle konuşma fırsatına değer verdikleri için Cinnah ile görüştüler.
İngilizler tarafından ortaya konan Hindistan Kabine Heyeti Planı, üç eyaletten ikisinde Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu federal bir sistemi sürdürürken, birleşik bir Hindistan'ı da muhafaza edecekti. Merkez iletişimden sorumlu olacak, ancak vilayetler askeri ve dış politika konularında kendi özerkliklerine sahip olmaya devam edecekti. Bu fikirler bağımsız bir Pakistan'ı içermemesine rağmen, Müslüman Birliği bunları onayladı. Ancak Hindistan Kabine Heyeti Planı Hindistan Ulusal Kongresi tarafından reddedildi.
Kabine Heyeti'nin başarısızlığının bir sonucu olarak Cinnah 16 Ağustos 1946'yı Doğrudan Eylem Günü olarak ilan etti. Doğrudan Eylem Günü (ya da Kalküta Katliamı)'nde Britanya Hindistanı'nın dört bir yanındaki Müslümanlar ayrı bir Müslüman devleti talebiyle barışçıl gösteriler düzenlediler. Müslümanların Hindulara karşı uyguladığı şiddet sakin bir güne gölge düşürdü. Üç gün boyunca 4,000'den fazla Hindu ve Müslüman katledilirken, Hindular da ertesi gün Müslümanlara karşılık verdi. Evlere girilerek zarar verildi, kadın ve çocuklar saldırıya uğradı. Hindistan'daki hükümet yetkilileri ve Hindistan Ulusal Kongresi bu olaylarla sarsıldı. Eylül ayında Hindistan Ulusal Kongresi başkanlığında bir hükümet göreve geldi ve Jawaharlal Nehru birleşik Hindistan'ın ilk başbakanı oldu.
Birleşik Hindistan'ın Son Hali
Başbakan Clement Attlee, Hindistan'ın son genel valisi olarak Lord Louis Mountbatten'i seçti. Görevi, Britanya Hindistanı'nın 30 Haziran 1948'de bağımsızlığını kazanmasını, ancak ülkenin bir bütün olarak ve bölünmeden kalmasını sağlamaktı. İngilizlerin çekilmesinin mümkün olduğunca sorunsuz olması için kendisine esnek yetkiler de verildi.
Hindistan'ın bölünmesi fikri ilk ortaya atıldığında Vallabhbhai Patel bunu destekleyen ilk önde gelen Hindistan Ulusal Kongresi üyelerinden biriydi. Müslüman Birliği'nin izlediği taktikleri onaylamıyordu ama pek çok Müslüman'ın Cinnah'a büyük saygı duyduğunu ve Patel ile Cinnah arasındaki açık bir savaşın Hindu-Müslüman iç savaşına yol açabileceğini de kabul ediyordu.
Aralık 1946 ile Ocak 1947 arasında V.P. Menon adlı bir Hintli hükümet çalışanıyla birlikte geliştirdiği bir kavram olan Pakistan ayrı bir dominyondu. Patel, Pencap ve Bengal'in yeni Pakistan'a tamamen dahil edilmesini önlemek için bu bölgelerin bölünmesini savunuyordu. Gandhi, Nehru ve laik Müslümanlar Patel'in karşıtları arasında yer alsa da Hint halkı ezici bir çoğunlukla Patel'i destekledi. Patel'in bölünmeye verdiği destek, 1947 yılının Ocak ve Mart ayları arasında meydana gelen toplumsal şiddet olaylarıyla pekişti.
Mountbatten Planı
Mountbatten 3 Haziran 1947'de düzenlediği basın toplantısında Bölünme planını kamuoyuna sundu ve Hindistan'ın 15 Ağustos 1947'de bağımsızlığını kazanacağını söyledi. Mountbatten Planı'nın beş ilkesinden ilki, Pencap ve Bengal'in çok dinli yasama meclisinde bölünme için çoğunluk oyuna izin vermekti. Günümüz Pakistan'ında Sind ve Belucistan eyaletleri önemli ölçüde özerkliğe sahiptir.
Üçüncü konu ise Kuzeybatı Sınır Eyaleti ve Sylhet'in Assam bölgesinin referanduma tabi tutulmasıydı. Bengal'in kendi başına bağımsızlık kazanması fikri reddedildi. Son bir nokta ise bölünme gerçekleşirse sınırları belirlemek üzere bir sınır komisyonu kurulacak olmasıydı.
Mountbatten Hindistan'ı bölmeyi planlıyordu ancak ülkenin olabildiğince büyük bir kısmını bir arada tutmaya çalıştı. Müslüman Birliği bağımsız bir ulus taleplerini kabul ettirmede başarılı olsa da, Hindistan Ulusal Kongresi'nin birlikten yana tavrına saygı göstermek için Pakistan bilinçli olarak küçük tutulmuştur. İsyan çıkması halinde ne yapacağı sorulduğunda Mountbatten şu yanıtı vermiştir:
Kan dökülmemesi ve isyan çıkmaması için elimden geleni yapacağım. Ben bir askerim, sivil değil. Bölünme ilke olarak kabul edildiğinde, ülkede hiçbir toplumsal huzursuzluk yaşanmaması için emir vereceğim. Eğer en ufak bir kışkırtma olursa, en sert tedbirleri alarak sorunu daha doğmadan önleyeceğim. Hatta silahlı polis güçlerini bile kullanmayacağım. Orduya ve hava kuvvetlerine harekete geçme emri vereceğim ve sorun yaratmak isteyen herkesi bastırmak için tankları ve uçakları kullanacağım.
Mountbatten ve diğer hiçbir Hintli lider, Hindistan'ın bölünmesine eşlik edecek kan banyosunu öngöremedi. Patel bu fikri kabul etti ve Nehru ile diğerlerinin Kongre'den destek alması için bastırdı. Fikir, Gandhi'nin muhalefetine rağmen Hindistan Ulusal Kongresi tarafından onaylandı. Hinduları, Müslümanları, Sihleri ve Dokunulmazları temsil eden milliyetçi liderler aynı ayın ilerleyen günlerinde bir anlaşmaya vardıklarında Gandhi Hindistan'ın dini çizgiler doğrultusunda bölünmesine karşı olduğunu bir kez daha açıkladı. Bölünme planlarını resmileştiren Hindistan Bağımsızlık Yasası 18 Temmuz 1947'de İngiliz Parlamentosu tarafından kabul edildi.
Yeni Sınırlar ve Radcliffe Hattı
Bölünmenin coğrafi ayrım çizgisi Radcliffe Hattı (The Radcliffe Lines olarak adlandırıldı, ancak gerçekte iki tane vardı: biri şimdiki Pakistan ve diğeri şimdiki Bangladeş için. Radcliffe Hattı'nın 17 Ağustos 1947'de yayınlanması daha fazla toplumsal kan dökülmesine yol açtı. 14 Ağustos'ta (Cinnah'ın ilk Genel Vali olmasıyla) Pakistan Dominyonu kuruldu ve 15 Ağustos'ta Hindistan (Nehru'nun ilk başbakan olmasıyla) bağımsızlığını elde etti.
Yerel halk toprakların Radcliffe Hattı boyunca bölündüğünü biliyordu, ancak Radcliffe Hattı yayınlandığında Pakistan Dominyonu ve Hindistan Dominyonu zaten mevcuttu. Ayın 17'sinde yayınlanmasının ardından bekleyenler ve halihazırda seyahat halinde olanlar arasında yaygın bir terör vardı. Hindu ve Sih kadınların Pakistanlı Müslümanlar tarafından kaçırılması ve Hindistan'a giden Hindu ve Sihlerin öldürülmesi gibi daha önce yaşanan şiddet olaylarında artış oldu.
Tarihçiler, bölünmenin ardından Hint alt kıtasında meydana gelen olayları nitelemek için "soykırım" terimini kullanmaktan kaçınmaktadır. Ancak cinayetlerin birçoğu "mevcut bir nesli temizlemek ve çoğalmasını önlemek" amacıyla işlenmiştir.
Hindistan'ın Bölünmesi: Nüfus Transferi ve Akıl Almaz Şiddet
Hiç kimse Hindistan'ın bölünmesinin özellikle Pencap bölgesi dışında bu kadar büyük çaplı bir insan göçüne neden olacağını beklemiyordu. Bölünmeden önceki aylarda yaşanan aşırı mezhepsel şiddet nedeniyle Pencap öne çıkıyordu. Hükümet, dini azınlık mensuplarının yeni taşındıkları eyaletlere yerleşeceklerine güveniyordu.
Bölünmeden önceki yıllarda Hindistan'ın nüfusu 390 milyonun üzerine çıkmıştı. Bölünmenin ardından 330 milyondan fazla kişi Hindistan'da, 30 milyon kişi Batı Pakistan'da ve 30 milyon kişi de Doğu Pakistan'da yaşamaktaydı. Yaklaşık 14,5 milyon kişi sınırlar belirlendikten sonra dini çoğunluğun korumasını sağlamak için sınırların ötesine taşındı. Hindistan ve Pakistan'da 1951 yılında yapılan nüfus sayımlarına göre, Bölünme her iki ülkede de 7.2 ila 7.3 milyon kişiyi yerinden etmiştir.
Pencap'ın nüfusundaki değişim öngörülmüş olsa da, kimse bunun ne kadar büyük olacağını tahmin edemezdi. 4.7 milyon kadar Hindu ve Sih Doğu Pencap'tan Batı Pencap'a giderken, 6.5 milyon Müslüman da Doğu Pencap'tan Batı Pencap'a gitti. İnsanlar yer değiştirirken korkunç şiddet olayları yaşandı. En ölümcül şiddet Pencap'ta meydana geldi ve iki yüz bin ila iki milyon arasında insan öldürülmüş olabilir. Batı Pencap'taki Hindu ve Sihlerin neredeyse tamamı hayatını kaybederken, Doğu Pencap'taki Müslümanların sadece birkaçı hayatta kalmayı başardı. Ne yazık ki Pencap bu zulümlerden etkilenen tek eyalet değildi.
Kaçırılma, tecavüz ve cinayet hikayeleri, Hindistan'ın Bölünmesini takip eden olaylardan kurtulanlar tarafından anlatılmıştır. Bungalovlardan konaklara kadar her büyüklükteki ev kundaklandı, yağmalandı ve çocuklar kardeşlerinin gözleri önünde öldürüldü. İki ülke arasında mültecileri taşıyan trenlerde çok sayıda ceset bulundu. Ailelerinin itibarından endişe eden ve kendi istekleri dışında din değiştirmekten kaçmak isteyen bazı kadınlar, maruz kaldıkları vahşetin bir sonucu olarak kendi canlarına kıydılar.
Mültecilerin Yeniden Yerleşim Edinmesi
1951 yılında Hindistan'daki mültecilerin %2'si Batı Pakistan'dan, %1,3'ü ise Doğu Pakistan'dan gelmiştir. Pek çok Sih ve Hindu Batı Pencap'tan kaçarak Delhi ve Doğu Pencap'a gitmiştir. 1941'de bir milyonun biraz altında olan Delhi, 1951'de yaklaşık iki milyon insana ev sahipliği yapıyordu. Pek çok kişi mülteci kamplarına sığınmak zorunda kaldı. Hindistan hükümeti 1948'den sonra çadır kentleri kalıcı yerleşim yerlerine dönüştürmeye başladı. Doğu, orta ve kuzeydoğu Hindistan, Doğu Pakistan'dan gelen Hindu mültecilere ev sahipliği yapmaya başladı. Pakistan'ın toplam mülteci nüfusunun yaklaşık %80'i Doğu Pencap'tan geliyordu.
1931-1951 yılları arasında yaklaşık 1,3 milyon Müslüman'ın Pencap'tan ve Batı Hindistan'ın diğer bölgelerinden kaçarak Pakistan'a doğru yola çıktığı ancak oraya ulaşamadığı düşünülmektedir. Aynı bölgeden ayrılıp doğuya doğru seyahat eden yaklaşık 800.000 Hindu ve Sih de Pakistan'a ulaşamamıştır. 1951'deki nüfus sayımında tüm Hint alt kıtasında azınlık gruplarına mensup 3,4 milyon kişinin "kayıp" olduğu tahmin ediliyordu.
Hindistan Bölünmesinin Göçü Günümüzde Devam Ediyor
Hindistan'ın bölünmesi, günümüze kadar devam eden bir göç dalgasını tetikledi. 1951 yılında 2,5 milyon Doğu Pakistanlı mülteci gelirken, nüfus sayımı rakamlarına göre 1973 yılına gelindiğinde bu sayı 6 milyona yükselmiştir. Daha önce Pakistan'da ikamet eden yaklaşık 55,000 Hindu Hindistan'a göç etmiş ve daha sonra vatandaş olmuştur.
1992 yılında bir grup Hindu milliyetçisi Hindistan'ın Uttar Pradesh eyaletindeki Babur Camii olarak da bilinen Babri Mescidini basarak yıktı. Bunun sonucunda Pakistan ülkesi genelinde 30 Hindu ve Jain ibadet yerinde şiddet olayları patlak verdi. Dini şiddet nedeniyle Pakistan'dan yaklaşık 70,000 Hindu Hindistan'a göç etmiştir.
Daha 2013 yılında 1,000 Hindu ailenin Pakistan'ı terk ederek Hindistan'a gittiği tahmin edilirken, 2014 yılında Pakistan Ulusal Meclisi'ne her yıl 5,000 Hindu'nun Hindistan'a kaçtığı bildirilmiştir.
İngilizler çoğunlukla Hindistan'ın bölünmesinin müsebbibi olarak görülmüştür. Radcliffe Hatları'nı oluşturan komisyon tarafından sınırların belirlenmesi için bölünmeden daha fazla çaba harcanmıştır. Ayrıca, Hindistan ve Pakistan'ın Bölünme'den önce bağımsızlıklarını kazanmış olmaları, her iki ülkenin yeni hükümetlerine hazırlıksız oldukları bir görev olan kamu düzenini koruma sorumluluğunu yüklemiştir.
Bazıları da Hint alt kıtasının Mountbatten genel vali olmadan önce bile iç savaşın eşiğinde olduğunu iddia etmektedir. II. Dünya Savaşı'ndan sonra kaynakları azalan İngiltere'nin bile kanun ve düzeni sağlaması zor olurdu. Bölünme Müslüman Birliği tarafından desteklendi ve Hindistan Ulusal Kongresi ile diğer dini ve sosyal gruplar tarafından kabul edildi. İki ülkenin kurulmasından ve 1971'de Bangladeş'in bağımsızlığını kazanmasından önce yaşanan korkunç olaylar günümüze kadar yankılanmıştır.
- Doğu Pencap ve komşu yerlerden Batı Pencap'a gelen Müslüman mülteciler
|Bölge
|Sayı
|Amritsar (Doğu Pencap)
|741,444
|Jalandhar (Doğu Pencap)
|520,189
|Gurdaspur (Doğu Pencap)
|499,793
|Hoshiarpur (Doğu Pencap)
|384,448
|Karnal (Doğu Pencap)
|306,509
|Hissar (Doğu Pencap)
|287,479
|Ludhiana (Doğu Pencap)
|255,864
|Ambala (Doğu Pencap)
|222,939
|Gurgaon (Doğu Pencap)
|80,537
|Rohtak (Doğu Pencap)
|172,640
|Delhi
|91,185
|Kangra (Doğu Pencap)
|33,826
|Birleşik Bölgeler
|28,363
|Shimla (Doğu Pencap)
|11,300
|Toplam
|3,636,516
- Doğu Pencap ve Rajputan'daki Prenslik eyaletlerinden Batı Pencap'a gelen Müslüman mülteciler
|Bölge
|Sayı
|Patiala (East Punjab)
|308,948
|Alwar (Rajputana)
|191,567
|Kapurthala (East Punjab)
|172,079
|Faridkot (East Punjab)
|66,596
|Bharatpur (Rajputana)
|43,614
|Nabha (East Punjab)
|43,538
|Jind (East Punjab)
|41,696
|Diğer küçük devletler
|39,322
|Toplam
|907,360
Kaynaklar:
- Partition (n), 7. b (3rd ed.). Oxford English Dictionary. 2005.
The division of British India into India and Pakistan, achieved in 1947.
- "Rupture in South Asia" (PDF). United Nations High Commission for Refugees.
- Dr Crispin Bates (3 March 2011). "The Hidden Story of Partition and its Legacies". BBC.
- ^ Vazira Fazila‐Yacoobali Zamindar (4 February 2013). "India–Pakistan Partition 1947 and forced migration". The Encyclopedia of Global Human Migration. doi:10.1002/9781444351071.wbeghm285. ISBN 9781444334890.
- Population Redistribution and Development in South Asia. Springer Science & Business Media. 2012. p. 6. ISBN 978-9400953093.
- "Rupture in South Asia" (PDF). United Nations High Commission for Refugees.