Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'in 84 km doğusunda yer alan Tokmok şehri, ülke tarihinde çok önemli bir yer kaplayan antik Balasagun kentine ev sahipliği yapıyor. Karla kaplı Tanrı Dağları'nın eteğindeki Yeşil Çu Vadisi'nde Bişkek ile İssyk Kul arasında yer alan tarihi şehir Balasagun, geçmişin en önemli ticaret yollarından biri olan İpek Yolu üzerinde zengin ve ünlü bir şehirdi. Bugün, bin yıl önce Orta Asya'da İslam'ı kabul eden ilk Türk devleti olan Karahanlıların başkenti Balasagun'dan geriye çok az kalıntı var. Çuy ili sınırındaki Balasagun kalıntıları ve Burana Kulesi o dönemin kültürüne, mimarisine ve tarihine önemli ışık tutuyor.
Zhu yakınlarında Balasagun'un ne zaman ve kim tarafından kurulduğuna dair çok fazla bilgi yoktur. Tanrının dağlarından geldiği için çölde kaybolan Zhu Nehri çevresindeki alan, eski çağlardan beri ağırlıklı olarak Türklerin yaşadığı bir havzaydı. 840-1212 yılları arasında Türkistan ve Maveraünnehir'i yöneten Karahan halkı, Kırgız dağlarının yakınında birbirine çok yakın olan Balasagun, Suyab ve Nevkat kentlerini o dönemin önemli kentleri haline getirdi. Kuzeyde Tokmok (Balasagun) ve güneyde Özgen (Uzgen) iki başkenti ile Karahanlıların en gözde şehirleriydi. Artan sosyal ve ekonomik refah, yabancıları şehre çekti.
Karahanlı kültürü ve sanatı özellikle Balasagun'da gelişmiştir. Balasagun aynı zamanda ilk Türkçe sözlüğü Divan-ı Lügat'it Türk'ün yazarı Kaşgarlı Mahmud'un doğup büyüdüğü yerdir. İlk Türk dilbilimci olan Kaşgarlı Mahmut, Balasagun'da doğup büyümüştür. Türk illerini adım adım gezdi ve Türkçenin yeşerdiği ve geliştiği döneme büyük katkı sağladı. Balasagun şehri Divân-ı Lügati't-Türk'te Türk illerinin merkezi olarak haritada gösterilmektedir.
Kaşgarlı Mahmut ile birlikte bir başka Balasagunlu Yusuf Has Hacib Türkçeye çok iyi hizmet etti. Türk edebiyatının temeli sayılan ilk siyaset kitabı ve Türk edebiyatının ilk mesnevi olan Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacib, 11. yüzyılda Balasagun'da doğdu. Yusuf Has Hacib'in tablosu bugün Kırgızistan'ın 1000 Som parasını süslemektedir.
17. yüzyılda Arap gezginler, Balasagun'un bir zamanlar büyük bir kalesi, 40 katedrali ve yaklaşık 200 camisi olduğunu belirtiyor. Yoksullar için yemek evleri, yaklaşık 10 medrese ve dini okullar şehrin ne kadar büyük olduğuna dair fikir veriyor. Şehrin kendi suyunu sağlayan boru hatları ve kanalizasyon sistemi yine gelişiminin bir göstergesiydi.
Karahanlılar döneminde uzun minarelerin yapımına öncülük eden Burana Kulesi, zamanın, doğal afetlerin ve savaşların etkisiyle yıkıldı. Ancak süslemeleri ve hayranlık uyandıran insanları ile şehre büyük güzellik kattığı da aşikardır. Tarihi kulenin orijinali 45 metre yüksekliğindeyken, depremde üst kısmı yıkılan kule şimdi 25 metre yüksekliğinde. Hem minare hem de gözetleme kulesi olarak hizmet veren kulenin bazı bölümleri Karahanlılar döneminde inşa edilmiş olsa da ovada tüm ihtişamıyla hala yükseliyor.
Yaklaşık üç yüz elli yıl süren Karahanlı dönemi, 1040 yılında iktidar ailesi arasındaki taht mücadelesi nedeniyle devletlerin Doğu Karahanlılar ve Batı Karahanlılar olmak üzere ikiye bölünmesiyle sonuçlandı. Karahıtaylı Gör Han, 1137'de Balgasun'u Karahanlılardan fethetti. Daha sonra şehir 1218'de Moğollar tarafından işgal edilinceye kadar Karahitay Hanlığı'nın başkenti olarak görev yaptı. Moğollar, Balasagun'un adını Gobalık (güzel şehir) olarak değiştirdiler. Yıllardır bölgenin cazibe merkezi olan şehir, Moğol işgali ile önemini kaybetti.
Bölgedeki küçük tepelerin her biri, geçmişte görkemli şehrin evlerini oluşturdu. Şehirde XIII-XIV yaşam yüzyıllar boyunca sürdü, ancak son zamanlarda eskisi kadar önemli değildi. Şehirdeki hayat yavaş yavaş çöktüğünde insanlar oradan ayrıldı. Ortaçağın bu önemli kenti Balasagun'da, çoğu kerpiçten yapılmış ve bir asırdan fazla bir süredir her türlü doğal afete maruz kalan tüm binalar harabeye dönmüş durumda.
Post Reply
1 post • Page 1 of 1