Önemli noktalar
- Kuru ağız, sistemik hastalıktan veya ilaçlardan kaynaklanabilir.
- Azalan tükürük akış hızı nedeniyle, oluşan diş çürükleri ve mukozal enfeksiyonların gelişimi, şimdiye kadar uygulanan güncel tedavi ve bilgi akışı ile önlenebilir.
Ağız kuruluğu semptomları
- Hyposalivasyon (azalan tükürük akış oranı);
- dişlerin hızlı çürümesine
- mukozal iritasyona (örneğin; candidosis)
- nefesin kötü kokmasına
- dil ağrısına (“ağızda yanma sendromu”)
- anormal tat duyumlarına (örneğin; metallik tat)
- takma dişlerin takılmasında zorluğa
- konuşma ve yutkunma güçlüğüne yol açmaktadır.
Ağız kuruluğu tanısı
- Tanıyla ilgili olarak aşağıdaki sorular sorulmaktadır:
- Kuru yiyecekleri (bisküvi, ekmek) içecek kullanmadan yutmak zor mu?
- Konuşurken ağzınızda kuruluk hissediliyor mu?
- Gece de ağzınızı ıslatmanız gerekiyor mu?
Tükürük akış oranının hesaplanması
- Diş hekimi veya oral hijyenist tarafından gerçekleştirilebilir. Tükürük akış oranını ölçmek için en kolay ve an yaygın yöntem, bir parça parafinin en az 5 dakika boyunca çiğnenmesiyle üretilen tükürük miktarının ölçülmesidir. Normalde bu miktar 5 ml’yi aşmaktadır. Stimüle edilmiş akış hızı 5 dakikada 2,5 ml’den az ise, genellikle subjektif bulgularla birlikte ağız kuruluğunu (kserostomi) tanımlar.
- Temel tükürük akış oranı 5 dakikada en az 0,5 ml olmalıdır. Dinlenme sırasındaki tükürük akış oranıda, aynı şekilde çiğneme yapılmadan ölçülmektedir.
Ağız kuruluğu etyolojisi
- İlaç tedavisi, özellikle aynı zamanda çoklu ilaç
- Romatizmal hastalıklar, en beligin Sjögren sendromunda 1
- Tükürük bezleri hastalıkları
- Baş ve boyun bölgesi iritasyonu
- Ağızdan solunum
- Hormonal değişiklikler, örneğin; menopoz
- Anoreksiya nervoza, açlık
- Labil juvenil (tip 1) diyabet
Ağız kuruluğu nasıl azaltılır veya tedavi edilir
Oral hijyen
- Günlük diş ve diş arası boşluklarının temizliği önemlidir. Florürlü diş macununa ilaveten florür içeren ağız çalkalama suyu, florür tabletleri veya florürlü sakız gibi diğer bazı lokal florür takviyelerinin kullanımı da önerilmektedir.
- Özellikle takma dişer temizlenmelidir. Diş protezinin altında enflamasyon varsa, takma dişler ağızda tutulmamalı, bunun yerine gece kuru ve hava alan bir kap içerisine konmalıdır.
- Ağız kuruluğundan şikayeti olan hastanın, dişlerini ve takma dişlerini nasıl temizleyeceğine ve günlük koruyucu diş bakımını nasıl yapacağına dair bilgiyi, bir uzmana danışması gerekmektedir. Hasta diş hekimini her 3-6 ayda bir ziyaret etmelidir yani; normalden daha sık.
Çiğneme
- Günde 5-6 kez, normal, düzenli, hafif ve uzun çiğneme gerektiren yiyecekleri yenmelidir. Yemeği, bakteriyel asitlerin tümünü etkisiz hale getiren sebzeler, fndık veya peynirle sonlandırmak faydalı olacaktır.
- Her yemekten sonra ağzın çalkalanması veya su içilmesi önerilmektedir.
- Yemek aralarında şeker içeren hafif yiyeceklerden, asidik meyvelerden veya içeceklerden kaçınılmalıdır. Dişler için normal veya mineralli su güvenlidir.
Ksilitol içeren sakız, tablet ve pastil
- Ksilitol aromalı sakız, yemekten ya da hafif yiyeceklerden hemen sonra ve aralarında, tükürük akış oranını arttırmanın en iyi yoludur.
- Çiğneme kabiliyeti zayıfsa, ksilitolle tatlandırılmış tablet veya pastil ya da ksilitol, kalsiyum ve florür içeren pastil kullanımı önerilmektedir.
Tükürük substratları ve nemlendirme jelleri
- Tükürük substratları, ağız kuruluğu semptomlarını herhangi bir içecekten daha uzun süre azaltmaktadır. Gerekirse düzenli olarak kullanılabilir.
- Ticari tükürük substratları mevcuttur. Tükürük substratlarını eczaneler de hazırlayabilir.
- Tükürük substratları; anti mikrobiyal ajanlar, sebze ya da zeytinyağı içeren nemlendirme jeli yerine kullanılabilir.
- Yağ içeren nazal spreyler veya damlalarla, ağızdan solunum önlenebilir.
İlaç tedavisi
- Hastanın ilaç tedavisinin değerlendirilmesi; ilaçlar daha az ağız kuruluğuna neden olan ilaçlarla güvenli şekilde değiştirilebilir mi?
- Şiddetli ağız kuruluğundan şikayetçi hastalar için, pilokarpin tablet 5 mg × 3–4 kullanılabilir. Bununla birlikte, pilokarpin yan etkilere ve diğer ilaçlarla çok sayıda etkileşime sahiptir. Bu nedenle, daha çok, genç ve sağlıklı hastalar için uygundur ama tükürük bezlerinin fonksiyonları tamamen durursa fayda sağlamayacaktır.
Editör:Dr.Soner OĞUZ