Birinci Adım: Ev Muhasebesi Kolaydır
Tüm küçük giderlerin kaydını tutmak en yaygın görülen hatadır. Aslında tüm giderlerinizi ayrıntılı olarak girmeniz gerekmiyor. Bunun yerine sizin için gerçekten önemli olanlara odaklanın. Gıda (ortalama bir aile en çok gıda harcaması yapar), düzenli ve sabit ödemeler (kira, telefon, ulaşım ve kredi), kişisel eşyalar (giyecek, mobilya ve araç-gereç), eğlence (alkol, kafe, sinema) ve diğer kalemler (hediye gibi tüm planlanmamış giderler dâhil) gibi çeşitli önemli kategorileri kontrol altına alın. Son iki kategoriye özel dikkat etmek gereklidir, zira mümkünse onları dikkatlice takip edip kesmeniz gereklidir. Daha az yemeniz gerekeceğinden dolayı elbette gıda harcamalarını azaltmak o kadar kolay olmayacaktır. En azından bunu öyle kolayca yapamayız.
İlerleyen zamanlarda muhasebe tutmaya alıştıkça önemli giderlerinizi daha küçük giderlere bölebilirsiniz. Örneğin gıdayı gerekli ve isim vermek gerekirse abur cubur, sakız vs. gibi gereksiz olarak bölebilirsiniz Aynı yaklaşımı; gerekli ve gereksiz eşyaları (aslında gereksiz şeyler düşünmeden satın alınır) görebilmek amacıyla Kişisel Eşyalar kategorisini bölmek için de uygulayabilirsiniz. İkinci kategoriyi kontrol altında tutun ve hatta abartmadan birazcık azaltın. Elbette hepimiz insanız ve kendi zayıflıklarımız var. İşte böyle devam edecek. Sonsuz sayıda kategoriye bölme yapabilirsiniz fakat bu ev muhasebesi profesyoneller içindir. Yeni başlayanlar birkaç önemli kategoriye odaklanmalıdır.
Efsane bir. Her kuruşu takip etmeniz gereklidir. Bu zaman tüketici, sıkıcı ve yorucu fakat olmazsa olmazdır.
Aslında bu anlayış hatalıdır. 4-6 önemli kategoriye başvurarak büyük giderleri kontrol etmeniz gereklidir; daha fazlasına gerek yok.
Öyleyse ilk efsaneyi patlatalım. 1 metrelik bir fiş elinizde, Kipa gibi bir alışveriş merkezinden eve döndünüz. Tüm akşamı harcayarak fişteki tüm rakamları programa girmek gerçekten gerekli mi? Elbette değil! Önemli giderlere odaklanın. Örneğin; akşam içmek için birkaç bira ve yaklaşan bayramlar için bir şişe viski, mutfağa bir tabure ve torbalarca yiyecek aldınız. Tüm bunları kasa fişine ihtiyaç kalmadan hatırlayabiliyorsunuz değil mi? Öyleyse tüm ihtiyacınız olan, hâlihazırda mali durumunuzu takip ediyorsanız elde etmesi kolay olan fişin toplam tutarıdır. Programda cüzdandaki miktardan gerekli para miktarını çıkarın yeter! Gördüğünüz gibi gerçekten de bir kasa fişine ihtiyacımız yok. Kolaylıkla bugün ne kadar harcama yaptığımızı, biraların ve viskinin fiyatını zaten ezberden hatırlarız. Satın almadan önce kontrol ettiğimizden dolayı taburenin fiyatını da hatırlarız (bildiğiniz gibi bugünlerde ucuz görünen bir süs eşyası dahi kasadan geçtiğinde neredeyse bir araba fiyatını bulabilir). Sonuç olarak programa yalnızca alkol, tabure ve gıda olmak üzere üç kalemi gireriz. Ayrıca eğer çorap alıp da, dalgınlığınıza gelip unuttuysanız, o harcama da gıda tutarına dâhil olacaktır. Uygulamalar, bu tip cüzi şeylerin genel resmi etkilemediğini gösteriyor. Bunu unutun gitsin. Bir dahaki sefere bir tornavida takımı, elektrikli testere, üstüne bir de eve dönerken bir kilo patates alırsınız ve patatesleri unutup tüm harcamayı Kişisel Eşyalar kategorisine girersiniz.
Efsane iki. Bir şeyi girmeyi unuttunuz ve her şey yolundan çıktı.
Bu yanlıştır. Patatesler çorapları telafi ettiğinden dolayı yolundan çıkan hiçbir şey yok. Her zaman. Bir şekilde kategoriler arası kayma olabilir.
Bu nedenle akşamları giderlerimizi girmek için birkaç dakika harcayıp karşılığında tüm paramızın kontrolünü elimize alıyoruz. Nasıl plan ama? Başka bir güzel alışkanlı ise cepteki parayı ayda bir kere sayıp programdaki parayla karşılaştırmaktır. Eğer iki tutar birbirini tutmuyorsa geçen hafta ne satın aldığınızı anımsamayı deneyip dengeyi sağlayın. Genel olarak hesabı tutulmayan kalemler gıda ve eğlencedir (abur cubur, gazlı içecek ve bira). Bu iki kategori, kayıp paranızı aramanız gereken kara bir deliğe benzer.
İkinci Adım: Planlama
Titiz biçimde fişlerini ve küçük giderlerini personal finances manager'e girmektense geleceğe dönük giderleri planlamaya harcamanız gereklidir. Bu kısım, ev muhasebesinde en önemli ve ilgi çekici kısımdır.
Her şeyi planlayın. Kışın geçtiğini ve eski kışlık ayakkabılarınızın tamamen yıprandığını ve montunuzun giyilemeyecek durumda olduğunu varsayalım. Önümüzdeki kış için yeni bir çift bot ve bir mont satın almanız gerekli. Önümüzdeki kışa alacağınız bu mont ve bot giderini Aralık ayı civarlarında programa girin, yaklaşık maliyetini belirtin. Asla kendinizi kışın ilk karında, kendinizi ayağınızda yazlık ayakkabılarla bulmayacaksınız.
Efsane üç. Ev muhasebesi tüm giderleri kaydetmektir, hepsi bu kadar.
Pek de öyle sayılmaz, giderleri planlamak çok daha önemlidir. Plan yapmak, en beklenmeyen anlarda meteliksiz kalmanızı önler.
Her şeyi planlayın. Kısa zaman içinde, hem şu anki hem de gelecekteki mali durumunuzun kristal kadar berrak bir resmine sahip olacaksınız. Şu anda kenarda ne kadar paranız olduğunu, tatil için ne kadar biriktirebileceğinizi, en yakın gelecekte ne kadar harcama yapacağınızı görebileceksiniz. Yetmedi mi? Bu yaz adalarda tatil yapabilecek kadar para biriktirebileceğinizi mi düşünmüştünüz? Ne yapmalı? Pekâlâ, bir çözüm var. Kredi çekip, her şeyi geride bırakarak Maldivlere uçabilirsiniz. Daha sonra krediyi ödemek zorunda olsanız dahi şu anda eğlence zamanıdır. Elbette şaka yapıyoruz. Tatil için kredi çekmek, yapabileceğiniz en büyük mali hatadır. Fakat bir çıkış yolu var. Haydi sonraki bölüme geçelim.
Üçüncü Adım: Masrafları Kesmek
Öyleyse artık mali durumumuzun nabzını hissediyoruz. Masrafları kontrol ediyor ve geleceği planlıyoruz. Artık gereksiz harcamaları kesip kötü günler için kenarda para saklamaya başlamanın vakti geldi.
Efsane dört. Hiçbir program daha az harcamanıza yardımcı olamaz. Tek ihtiyacınız olan daha fazla kazanmaktır.
Ne güzel söylenmiş! Esasen daha fazla kazanmak göründüğü kadar kolay değildir. Uygulamaların gösterdiği üzere maaş yavaşça artarken masraflar roket hızı ile artmaktadır. Şu anda daha çok kazanıyor gibi görünseniz de, hâlâ yeterli paranız yoktur. Para kayıp gider. Bu konuda bir şeyler yapılması gereklidir.
En başta zaten bahsettiğim gibi masrafları daha küçük kalemlere bölmemiz gereklidir. Gıdayı gerekli ve gereksiz olarak ikiye bölün. Aynı şeyi kıyafetler için de yapın. Ardından masrafları daha ayrıntılı takip etmeye başlayın. Bu demek oluyor ki daha az iş yapmak zorunda kalacaksınız fakat programı kullanmaya alıştığınızdan ve her şeyi çabucak yaptığınızdan dolayı günde yalnızca birkaç dakikanızı alacaktır. Paranın büyük kısmının gereksiz şeylere gittiğini hemen keşfedeceksiniz. Eğer maaşınızı ikiye katlayacaksa yediğiniz patatesi yarıya azaltabilirsiniz değil mi? Patateslerin yanına biraz et mi almak lazım, ne büyük müsriflik! Elbette şaka yapıyorum fakat bildiğiniz gibi her şakanın bir gerçeklik payı vardır.
Öyleyse öncelikle gereksiz masraflarımızı belirlemeli ve ardından kademe kademe onları düşürmeliyiz. Satın aldığımız birçok şeyin aslında gerekli olmadığını bildiğimizden dolayı bu iş o kadar da zor değil. Bir anlık heyecana kapılarak onları satın alır daha sonra ise pişmanlık duyarız. Gözlerinin önünde mali durumunun açık bir resmi olan birisinin (hele gereksiz harcanan korkunç para miktarını gördükçe) kendini kontrol etmesi çok daha kolaydır. Buradaki tek faydamız paranızı emniyete almak ve gereksiz harcamalardan pişmanlık duymamanızı sağlamaktır. Öyleyse gereksiz harcamaları kesmemiz gereklidir; aslında bu öyle acı verici değil, çok iyi bir şeydir. Ne de olsa iPhone 5 satın alıp meteliksiz kalmayı istemezsiniz değil mi? Ayrıca önümüzdeki yaz adalarda tatil yapmak da istiyorsunuz. Mali durumunuzu kontrol eder, gereksiz masraflarınızı planlar ve kesersiniz bunu kolaylıkla başarabilirsiniz. Bu yalnızca üç küçük adım sürecektir.
İşte son tavsiyem. Para biriktirin. Belli bir miktar paranızın olması çok önemli ve kullanışlıdır. Bu, kredi çekmeden pahalı şeyler satın almanızı sağlar. İşten çıkarılır veya kendiniz istifa ederseniz yeni bir iş ararken rahat olabilirsiniz. Hiç paranız olmadığından ve eğer hemen işe girmezseniz yiyecek ekmek dahi bulamayacağınızdan dolayı ilk karşınıza çıkan düşük maaş öneren, kötü çalışma koşullarına sahip seçeneğe atlamaktansa birçok seçeneği keşfedip en iyisini seçmek için çok fazla zamanınız olacaktır. Bu, uzak durulması gereken çok üzücü bir seçenektir. Peki ya arkadaşlarınızla bir iş kurmaya ne dersiniz? Başlangıç sermayeniz olmadığından dolayı bu şansı kaybetmek ne kadar üzücü olurdu. Her zaman kenarda para tutun ve önceden fark etmediğiniz yeni fırsatların kapısını aralayın.