Hukuki Yapı Edit
- Köyler, 1924 tarihli, 442 sayılı Köy Kanununa göre yönetilmektedir.
- Köy sayısı 19/02/2007 tarihi itibariyle 34.414'dir.
- Köy gelirleri, Kanunla verilmiş görevleri yürütmeye yeterli olmamaktadır. Köylere ait hizmetler büyük oranda il özel idareleri ve Bakanlıkların taşra teşkilatlarınca yürütülmektedir.
- Köy muhtarı, hem köye ilişkin hem de Devlete ilişkin görevler yapmaktadır.
- Mahalleler, ancak belediye teşkilatı olan yerlerde kurulabilmektedir. Mahalle kurulması, belediye meclisinin ve mahalli idare kurulunun kararları ve valinin onayı ile olmaktadır.
- Mahalleler, organları seçimle işbaşına gelseler bile gerçek anlamda bir mahalli idare birimi değildir. Çünkü, tüzel kişilikleri ve bütçeleri yoktur.
Köy idaresiEdit
Köy YönetimiEdit
Köy tüzelkişiliğinin organları. Köy derneği, ihtiyar meclisi ve muhtarıdır. Bunlardan muhtar yürütme organı, ihtiyar meclisi ve köy derneği danışma ve karar organlarıdır.
a) Köy Yönetiminin Görevleri
Köy Kanununda, köyün görevlerini ayrıntılı bir biçimde belirtilmiştir. Bunlar "İsteğe bağlı" ve "zorunlu" olmak üzere iki kümede toplanmıştır.
Köyün, sağlık, temizlik, yol, su ve okul işleri zorunlu; köye hamam, çamaşırlık, Pazar yeri, çarşı yapmak gibi hizmetler köyün isteğe bağlı görevleri arasında yer almıştır.
Aslında köyle ilgili hizmetlerin çoğu ya doğrudan doğruya, yada köyle işbirliği halinde genel yönetim tarafından yürütülmektedir. Köyle ilgili işler kamu yükümlülüğüdür ve yapmayanlar cezalandırılır. Ancak bu hükümler artık büyük ölçüde uygulanamamaktadır.
b) Köy Derneği
Köy derneği, köyde bulunan kadın, erkek bütün seçmenlerin oluşturduğu bir kuruldur. Köy derneği ile köylünün doğrudan yönetime katılması sağlanır. Bu model doğrudan demokrasinin yerel yönetimlerde uygulandığı, ilk uygulamadır.
Köy derneği, yalnız muhtarı ve ihtiyar meclisi üyelerini seçmekle kalmaz bazı yönetsel kararlar da alır. Örneğin isteğe bağlı işler, zorunlu hale köy derneği kararı ile gelir.
c) İhtiyar Meclisi
İhtiyar meclisi, belediye encümeni gibi iki tür üyeden oluşur. Bunlardan bir kısmı "Seçilenler" diğeri "Doğal" üyelerdir. Seçilenler beş yıl için köy derneği tarafından seçilirler. Bu seçimde adaylığını koyma yöntemi yoktur. Siyasi partiler de aday gösteremezler. Üye sayısı nüfusu 1000den az olan köylerde 8, fazla olanlarla 12 dir. Bunların yarısı asıl, yarısı yedektir. Seçimde en çok oyu alanlar arasından asıl ve yedekler saptanır. Seçimler beş yılda bir yapılır.
Köy öğretmeni, köy imamı ihtiyar meclisinin "doğal" üyeleridir. İhtiyar meclisi haftada en az bir kez toplanır. İhtiyar İhtiyar meclisinin görevleri Köy Kanununda gösterilmiştir. Buna göre köy ihtiyar heyeti, köy işlerini sıraya koyar; imece ve salmaya karar verir; Köy muhtarının harcamalarını denetler; köy bütçesini kabul eder; köylüler arasındaki uyuşmazlıkları uzlaştırma yolu ile gidermeye çalışır; köyün zorunlu işlerini yapmayanlara, yada paylarını ödemeyenlere para cezası verir.
İhtiyar meclisince alınan bazı kararlar bağlı olduğu kaymakam ya da Valinin onayı ile yürürlüğe girer.
d) Muhtar
Köy yönetiminin başı muhtardır; köy derneği tarafından seçilir. Muhtar seçiminde de siyası partiler aday gösteremezler. Muhtarların görev süresi beş yıldır.
Muhtar köy tüzelkişiliğini temsil eder. İhtiyar heyeti ile birlikte köy işlerini yürütür Aynı zamanda muhtar, genel yönetimin temsilcisi sıfatıyla da yasaları ve hükümet emirlerini halka duyurur, köy içinde dirlik ve düzenliği sağlar Genel yönetimle ilgili işlerin köyde uygulanmasına yardımcı olur.
Daha önceleri köy muhtarlarının ve köy imamlarının ücretleri köyce ödenirken daha sonra çıkarılan yasalarla bu ücretler genel bütçeden ödenmektedir.
Görevini gereği gibi yapmayan muhtarlar köyün bağlı olduğu ilçe idare kurulu kararı ile görevden uzaklaştırılabilir. Muhtarın köy yararına olmayan kararını vali veya kaymakam bozabilir. Ancak mülki amirler, muhtarların yerine karar alamazlar; bozma sebeplerini gerekçesiyle açıklarlar.
e) Köy Yönetimindeki Diğer Görevliler
Köy Yönetiminde diğer görevliler imam, köy korucusu ve köy katibidir.
Köy Bütçesi ve Gelirleri Edit
Köy bütçesi, ihtiyar meclisi ile muhtar tarafından hazırlanarak köyün bağlı olduğu mülki idare amiri tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girer.
Köy gelirleri arasında imece ve salma önem taşır. İmece köye özgü bir kurumdur. Köyün zorunlu işlerinin yapılması için, köy halkının ortaklaşa çalışmalarına imece denir. Köy Kanunu, imece ile yapılabilecek işler konusunda muhtar ve ihtiyar meclisine geniş bir yetki tanımıştır. Köy Kanunu, bütün köylüyü imece ile yükümlü kılmaktadır. Kimlerin ne kadar ve ne gibi işte çalışacaklarını ihtiyar meclisi saptar.
Köy gelirlerinden olan salma bir aile vergisidir. Salmanın yükümlüsü, köyde oturanlardır. Köyde oturmamakla beraber köy ile maddi ilişkisi olanlar da salma mükellefidir. Köyde oturanlar bireysel olarak değil aile olarak yükümlüdür. Salma, köy ihtiyar meclisi tarafından salınır. Salma salınırken yükümlünün mali durumu da dikkate alınır. Köyün salma ve imece dışında kalan diğer öz kaynakları, köylere yeter derecede gelir getirecek nitelikte değildir.
*Köy < Köy Derneği < Köy İhtiyar Heyeti < Köylere Hizmet Götürme Birliği*Mevzuat:Köy Kanunu < Köy Kanunu Tasarısı Taslağı (Bu maddenin tartışma sayfasında eleştiriler ve öneriler konulabilir) < Köy Kanunu Tasarısı Taslağı/ Yenişehir taslağı < Köy Kanunu Tasarısı Taslağı / Fikir cimnastiği (eleştiriler öneriler aksayan yönler vs) < Köy Kanunu Tasarısı Taslağı / Kanun ve Taslak mukayesesi [2]