Fransızcadan gelen "Yeniden Doğuş" ifadesi, Rönesans'ın adını aldığı noktadır. Avrupa'nın Yeniden Doğuşu, Rönesans'ı tanımlamanın en iyi şeklidir. MS yaklaşık 1300 ile 1600 yılları arasında yaşanan patlayıcı sosyal, kültürel ve bilimsel gelişmeler Rönesans'ı karakterize eder ve çok çeşitli disiplinlerde yaygın dönüşümlere ve oyunun kurallarını değiştiren yeniliklere yol açar.
Rönesans, Avrupa tarihinde Orta Çağ ile Modern Çağ arasındaki boşluğu dolduran bir dönemdir. Avrupa halkları üzerindeki olumlu siyasi, sosyal, kültürel ve bilimsel etkileri açısından bu ilerleme dönemi muhtemelen Avrupa tarihindeki en önemli dönemdir. Avrupa ekonomisi bu muhteşem çağın başlangıcında büyük ölçüde güçlenmiştir.
Günümüz dünyasını etkileyen bilimsel ilerlemelerin çoğunun kökeni Rönesans döneminde yapılan yeniliklere dayanmaktadır. Bu yazıda, Rönesans döneminin en çığır açan beş keşfine bakacağız.
Sifonlu Tuvalet
Ortalama bir insan günde yaklaşık 400 gram dışkı atar. Dünya nüfusunun 8 milyarı aştığı düşünüldüğünde, bu her gün ortaya çıkan büyük miktarda atık anlamına gelmektedir. Ancak, sifonlu tuvaletin mucizevi gelişimi sayesinde, bu artık çok fazla bir endişe kaynağı değil.
Binlerce yıl önce var olan açıkça yapılan dışkılama alışkanlığı nedeniyle milyonlarca insan dizanteri, tifo ve kolera gibi önlenebilir hastalıklardan ölmüştür. Roma gibi daha sofistike birkaç kent merkezinin umumi tuvaletleri vardı.
Örneğin antik Roma toplumundaki umumi tuvaletler, Cloaca Maxima adı verilen ve nihayetinde içindekileri Tiber nehrine boşaltan bir kanalizasyon sistemine akan bir çift uzun açık banktan oluşmaktaydı.
Cloaca Maxima'ya rağmen, Roma'daki herkesin işlevsel bir kanalizasyon sistemine erişimi yoktu. Romalıların büyük çoğunluğu çöplerini sokaklara taşır ve dökerdi. Bu durum uzunca bir süre böyle devam etti, ta ki sonunda birisi sifonlu tuvalet fikrini ortaya atana kadar.
1596 yılında Sir John Harrington, o zamandan beri her yerde bulunan sifonlu tuvaleti tasarladı. Onun geliştirdiği Ajax yöntemi iki ayak derinliğinde, su geçirmez bir çanaktan oluşuyordu ve bu çanağın içine yukarıdaki bir tanktan su pompalanarak tuvaletin sifonu çekiliyordu. Kraliçe Elizabeth Harrington'ın bu eşsiz buluşunu hayretle karşıladı ve Kraliyet Sarayı'na koydurdu.
Alexander Cumming, kötü kokulu ve hastalığa neden olan kanalizasyon gazının borulardan yükselerek konutlara ulaşmasını önlemek için 1775 yılında Sir John Harrington'un devrim niteliğindeki cihazına su dolu bir S-Trap ekledi.
İlgili: Tuvaletin Gerçek Mucidi Kimdi?
Cumming'in 1775 tarihli sifonlu tuvaletinin tasarımı, bugün hala kullanılmakta olan birçok çağdaş modelin temelini oluşturmaktadır. Sifonlu tuvaletin keşfi, sanitasyon, hijyen ve insan sağlığının ilerlemesinde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir.
Paraşüt
İlk işlevsel paraşüt 18. yüzyılın sonlarında Louis-Sébastien Lenormand adlı bir Fransız bilim adamı tarafından yaratılmıştır, ancak paraşüt kavramı Rönesans'a kadar uzanmaktadır.
Lenormand'ın yaratımından yaklaşık 200 yıl önce, Rönesans sanatçısı ve polimat Leonardo da Vinci, Codex Atlanticus adlı ünlü defterinde (1485 yılına kadar uzanır) ilk paraşütün ilk prototipini çizmiştir. Defterin karmaşık çizimleri ve sözcükleri çok çeşitli konuları kapsıyordu.
Da Vinci'nin uçan aletleri, Leonardo'nun zamanının teknolojisi ile sınırlı olmasına rağmen, zamanının yüzyıllar ötesinde bilimsel, yaratıcı ve dahiyane bir zihni ortaya çıkarmıştır.
Uçuşa olan tutkusu nedeniyle Leonardo Da Vinci, Codex Atlanticus'u fantastik hava taşıtlarının çizimleriyle doldurmuştur. Paraşüt, Leonardo'nun öldüğü sırada kullanımda olan hiçbir şeye benzemeyen böyle bir yaratımdı. Piramidal bir kanopi aparatının çizimiydi ve ortasından bir figür düşüyordu.
Da Vinci ayrıca bir paraşüt inşa etmek için özel talimatlar vermiş ve belirli bir noktaya kadar yükselen direkleri olan ahşap bir çerçeve tarafından desteklenen doğru miktarda keten ile bir insanın önemli bir yaralanmaya maruz kalmadan herhangi bir yükseklikten atlayabileceğini yazmıştır.
Da Vinci'nin paraşütünün gerçekten işe yarayıp yaramadığını belirlemek için bir gönüllünün bulunması 500 yıl sürdü. İngiliz paraşütçü Adrian Nicholas, 2000 yılında Leonardo da Vinci'nin daha önceki bir tasarımına dayanan prototip bir paraşütü başarıyla test etti.
Bu Da Vinci'nin ilk pratik paraşütü yarattığına dair ikna edici bir kanıttır. Tüm dünyada çok sayıda insanın hayatı paraşütler sayesinde kurtulmuştur.
Bileşik Mikroskop
Mikroskobun geliştirilmesi genellikle Hollandalı iki gözlük üreticisi olan Hans ve Zacharias Janssen ikilisine atfedilir. Zacharias'ın babası Hans, hevesli bir gözlük üreticisiydi ve ikisi görme keskinliğini artırmaya yönelik projelerde düzenli olarak işbirliği yapıyordu.
Bir gün lenslerle oynarken Hans ve Zacharias bir tüpün iki ucuna birer lens taktılar ve dikkat çekici bir keşifte bulundular. Birleştirilmiş merceklerin büyütece benzer bir etkiye sahip olduğunu ve uzaktaki cisimlerin gerçekte olduklarından çok daha büyük görünmesini sağladığını keşfettiler.
İngiliz bilim adamı Robert Hooke 1660'larda bileşik mikroskopla çeşitli şeyleri incelemeye başladı; bulgularını çizdi ve Micrographia adlı bir kitapta yayınladı. Hooke, 1665 yılında bu bulguyu, ölmüş olan bitki hücrelerinin nasıl doğru bir şekilde tanımlanacağını belirlemek için kullandı.
Bir başka Hollandalı olan Anton van Leeuwenhoek, 1670'lerde Janssens'in tasarımını daha güçlü mercekler kullanarak geliştirdi ve ilk işlevsel mikroskobu yarattı.
Anton, nesneleri birkaç yüz kat büyütebilecek bir mercek üzerinde çalışırken, küçük cam mercekleri ezerek bir mercek haline nasıl getireceğini buldu.
1674 yılında Anton van Leeuwenhoek mikroskobunu ilk kez mikropları incelemek için kullandı. Maya, sperm ve kırmızı kan hücrelerinin hepsi ilk olarak onun tarafından keşfedildi ve adlandırıldı ve ayrıca kılcal damarlarda dolaşan kanı gördü.
Teleskop
400 yılı aşkın bir süre önce, bazen "modern bilimin babası" olarak adlandırılan Galileo Galilei, gece gökyüzüne bir teleskopla baktı ve Samanyolu'nu ilk kez gözlemledi.
Galileo'nun tanımladığı şekliyle Samanyolu, çıplak gözle görülemeyecek kadar sönük sonsuz sayıda yıldızdan oluşan dağınık bir ışık bulutudur. Sonuç olarak, bilim insanları bizimkinin ötesinde pek çok galaksinin daha olduğunu fark ettiler.
Galileo Galilei teleskopu popüler hale getirmiş olsa da, onu o yaratmadı. Middelburglu Hans Lipperhey adında Hollandalı-Alman bir gözlük imalatçısı genellikle teleskobu icat etmekle tanınır. Hans Lipperhey 1608 yılında, dışbükey ve içbükey merceklerin birlikte kullanıldığında uzaktaki bir nesneyi büyüttüğünü keşfetti. Ancak Lipperhey bu buluşunu hiçbir zaman yıldızları aramak için kullanmadı. Bu yeni teknolojiden en çok askerlerin ve denizcilerin yararlanacağını düşündü.
Yeni dürbünün uzaktaki nesneleri büyütme yeteneği sayesinde, çıplak gözle görülemeyecek kadar uzaktaki düşman gemilerini ve adamlarını tespit etmek için kullanılabilirdi. Hollanda hükümeti o sırada İspanya ile Seksen Yıl Savaşı'na karışmıştı, bu nedenle Hans Lipperhey onlara icadının ayrıntılarını verdi. Hollanda hükümeti Lipperhey'e fikri için hiçbir zaman patent hakkı vermedi.
Çünkü Lipperhey'in rakibi Zacharias Janssen ve diğer bazı tüccarlar teleskobun icadı üzerinde hak iddia ediyorlardı.
Galileo Galilei, Hollandalı'nın teleskopu icat ettiğini öğrendikten sonra kendi teleskopunu yapmak için yola koyuldu. Galileo'nun teleskobunun daha üstün olduğu açıktır.
Galileo bu aleti kullanarak güneş sistemimizdeki gezegenlerin yanı sıra milyonlarca olmasa da yüzlerce yıldıza bakabilecek ve ona yepyeni bir dünyanın kapılarını açacaktı.
Keplerian teleskobu adını, orijinal tasarımı geliştiren Johannes Kepler'den almıştır. Ay'ın kıtalarının ve okyanuslarının ilk güvenilir haritaları Hollandalı tarafından çizilmiştir.
1665 yılında Hollandalı bir bilim adamı olan Christian Huygens, Rönesans döneminin belki de en gelişmiş teleskop ekipmanlarını yarattı. Satürn'ün Titan adında devasa bir uydusu vardır ve bu uydu Huygens tarafından keşfedilmiştir.
Sonunda, çalışmaları Galileo Galilei'yi bile şaşırtan bir fenomen olan Satürn'ün halkalarını ortaya çıkardı. Huygens de Mars'ın gölgeli özelliklerini gördü ve orada yaşam olup olmadığını merak etmekteydi.
Rönesans teleskoplarının büyük çoğunluğu refraksiyon modeliydi. Yıldız ışığını yoğunlaştırmak için mercekler kullanıyorlardı. Şimdi ise gökbilimciler evreni gözlemlemek için izole dağ tepelerine yerleştirilmiş devasa teleskopik aynalar kullanıyorlar. Bugün bile teleskop, evreni insanlara açan büyük bir teknolojik atılım olarak kabul edilmektedir.
Matbaa
Matbaa sadece insanlık tarihindeki en devrimci yenilik değil, aynı zamanda tartışmasız Rönesans'ın da en önemli icadıydı.
Matbaa icat edildiğinde, çok sayıda bilginin hızlı ve verimli bir şekilde geniş kitlelere yayılmasını mümkün kıldı.
Matbaanın kullanılmaya başlanmasına kadar tüm yazı ve çizimler elle yapılmak zorundaydı. Manuel transkripsiyon için kil tabletler, papirüs, ahşap tabletler, taş tabletler gibi çok çeşitli araçlar kullanılıyordu.
Scriptoria'lar manastırlarda kâtiplerin belgeleri yazıya dökebildiği özel olarak tasarlanmış odalardı. Katipler Scriptorium'larda saatlerce vakit geçirir, metinleri sessizce ve metodik bir şekilde yazıya dökerlerdi.
Matbaanın icadından önceki yüzyıllar boyunca kitaplar sadece manastırların, üniversitelerin ve zenginlerin ilgi alanındaydı.
1440 yılında Johannes Gutenberg adında bir Alman kuyumcunun ilk taşınabilir matbaayı icat ettiği kabul edilir. Taşınabilir olmasına rağmen, Gutenberg'in matbaası başlangıçta böyle anılmıyordu.
Aslında, boyutuna göre oldukça ağırdı. Bu matbaa türüne "taşınabilir" adının verilmesinin nedeni, harf oluşturan blokların sökülebilir olması ve farklı türde belgeler oluşturmak için kullanılabilmesiydi.
Gutenberg'in zaman içinde rafine edilmiş bir Çin matbaa tekniğinden etkilenmiş olması muhtemeldir. Yine de matbaanın dünya çapında kabul görmesinin ve kullanılmasının en önemli nedenlerinden biri, Avrupa alfabesinin harflerini içermesiydi. Gutenberg'in matbaanın etkinliğini kanıtlamak için bastığı Latince İncil 1.286 sayfadan oluşuyordu. El yazmalarının elle çoğaltılmasının norm olduğu bir dönemde, üç yıl içinde yaklaşık 200 kopya üretti.
Gutenberg'in presle baskı için geliştirdiği yöntem Avrupa'da yaygın olarak benimsendi ve uzunca bir süre kullanıldı. Sanayi ve ticaretteki gelişmeler, matbaanın yeni şehir merkezlerine yayılmasını takip etti.
Fikirlerin uzak mesafelere yayılmasını kolaylaştırdı, yeni endüstrilerin (kağıt üretimi) gelişmesini sağladı ve istihdam olanakları yarattı.
Çığır açan bu gelişme, kitap ve gazete basımında bir patlama yaşanmasını sağladı ve bu da okuryazarlığın dünyanın daha önce ulaşılmamış bölgelerine yayılmasına yardımcı oldu.