Danimarka
Yüzölçümü: 43.076 kilometrekare.
Nüfusu: 5 milyon 134 bin.
Önemli şehirleri: Kopenhag (başkent), Alborg, Viborg, Arhus, Herning, Horsens, Esbjlery, Odense, Thisted.
Danimarka, Avrupa’nın kuzeyinde, Baltık denizi ile Kuzey Denizi arasında yer almaktadır. Danimarka, Kattegat takımadalarını ve Jutland yarımadasını içine alır. Takımadalar, deniz yüzeyinden alçak ovalardan ve yüksek olmayan tepelerden oluşur. Devletin merkezi bu takımadalardan biri olan Sjaelland’dadır. Adaların en büyüğü Sjaelland’dır. Lolland ve Fyn bu takımadaların büyüklük bakımından İkincisi ve üçüncüsü durumundadır. Ada toprakları verimlidir.
Danimarka, Kuzey Avrupa’da bulunan büyük ovanın devamı sayılır. Ülkede iniş ve çıkışlara az rastlanır. En yüksek yeri Jutland
yarımadasında bulunmaktadır. Jutland yarımadası, Danimarka’nın Almanya sınırına kadar uzanır. Bölgede Randers dağı sıralanır (genişliği 125 kilometreyi bulur). Jutland yarımadasının batısında eski buzul çökeltilerinin oluşturduğu kalıntı tepeler vardır. Tekdüze ovalar, buzulların eriyip, suların getirdiği kum kalıntılarından oluşmuştur. Jutland bölgesinin toprakları doğu bölgesine oranla daha verimsizdir.
Danimarka’nın kıyı şeridi uzunluğu 7300 kilometredir. Bu nedenle de hiçbir DanimarkalI “Kara insanı” sayılmaz. Ülkede denize en uzak nokta 52 kilometredir.
Danimarka’nın çevresinde irili ufaklı 406 ada bulunur. Ülkeye bağlı olan dış toprakların arasında, dünyanın en büyük adası olan Grönland önde gelir. 49 bin nüfuslu adada yerliler ve DanimarkalIlar oturur. Bunun dışında Atlas Okya-nusu’nun kuzeyinde yer alan Fa-roe adaları da, 39 bin nüfusuyla Danimarka Krallığına bağlıdır.
Okyanusa yakın olması, Danimarka iklimini yumuşatmıştır. Ortalama sıcaklık, Şubat ayında 4, Temmuz ayında ise 17 derecedir.
İlginç Bilgiler
Yaşam düzeyi 1940 yılından beri büyük bir gelişme gösteren Danimarka, refah açısından dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer alır.
DanimarkalIlar yaşam düzeylerinin bu ölçüde yüksek oluşunu kendi çalışmalarına borçludurlar. Madensel nam madde ve enerji kaynaklarından yoksun Danimarka’da, toprakların çok iyi değerlendirilmesi, yaşam düzeyini büyük ölçüde yükseltmiştir.
Ülkede, ellerinde olanın değerini bilme ve ondan en yüksek düzeyde yararlanma yetisi gelişmiştir. Danimarka çiftliklerinin durumu, ancak kusursuz sözcüğüyle nitelenebilir. Çiftlikler için söylenenler, kırsal kesimdeki bahçeler ve bunun yanı sıra, çocuk oyun alanları, parklar ile sokaklar için de geçerlidir. Temizlik ve titizlik, DanimarkalIların en büyük erdemidir.
Bir süre öncesinin evde yapılan küçük eşyaları ve diğer el emeği ürünleri artık modern bir sanayie dönüşmüştür. DanimarkalI imalatçılar yabancı konuklarına her zaman, “Amerika ve İngiltere sanai tröstleri ile rekabet umut bile edemeyiz” derler. Bunun bir sonucu olarak DanimarkalIlar, cerrahi ve bilimsel cihazlar, radyo ve televizyon parçaları ile ilaçlar gibi sınırlı alanlarda uzmanlaşmışlardır. Öte yandan, Danimarka mobilyaları, gümüş, porselen ve cam oyuncakları da dünyanın dört bucağında pazarlanmaktadır.
Kişi başına düşen gelir, Avrupa ülkelerinin çoğundan fazladır. Lüks eşya için ayrılan para da, yine bu ülkelerden daha çoktur. Millî gelirin eşit biçimde dağıtıldığı söylenebilir. DanimarkalIlar, “Çok az kişinin gereğinden çoğuna, ama daha azının da gereğinden daha azına sahip olduğu” bir ülke amaçlarlar.
Eğitim
İlkeğitimin 1814 yılından bu yana zorunlu olduğu Danimarka’da, okuma-yazması olmayan kimseye hiç rastlanmaz. Yedi ile 16 yaşları arasındaki çocuklar için zorunlu olan ilkeğitimi sağlayacak sayıda okul vardır. Çocukların büyük çoğunluğu ücretsiz devlet okullarına gider. Okulların yaklaşık yüzde 10’u özel okullardır. Bu okullar ya belediye yetkilileri ya da devlet tarafından sürekli denetlenir.
Yerel yetkililerin sorumluluğu altında olan ve ilköğretim sağlayan okullara devlet yardımı da yapılır. Kırda da, kentte de ilköğretim yedi yıl sürer. Ortaöğretimi ise ya devlet, ya da devletin büyük maddî desteği ile yerel yetkililer
yönetir. Geçmişte okutulan derslerin daha çok öğrencileri yüksek eğitim giriş sınavlarına hazırlamak üzerinde yoğunlaştığı orta derece-
li okullarda, bugün genel öğretime daha fazla önem verilmektedir.
Ayrıca, ilk öğrenimlerini tamamlayan öğrenciler, isterlerse üç yıllık bir uygulamalı eğitimden de geçebilirler.
Orta öğrenimini tamamlayan ve yükseköğretim kurumlarının giriş sınavlarını kazanan öğrenciler, giriş sınavlarını kazanma koşuluyla 1479’da kurulan Kopenhag Üniversitesi, 1928 yılında kurulan Aar-hus ile 1964 yılında kurulan Oden-se üniversitelerinin yanı sıra, başka birçok yükseköğretim kurumu-na gidebilirler. Çoğu bilimsel ve teknik alanlarda eğitim sağlayan çeşitli enstitü ve akademilerin arasında, Kopenhag Üniversitesi’-nden sonra en eskisi 1829 yılında kurulmuş Teknik Üniversite’dir.
Çalışma yaşamı
Diğer İskandinav ülkeleri gibi Danimarka’da toplumsal yasalar yönünden dünyanın en ileri ülke-. lerl arasındadır. İskandinavlar, refah devleti fikrine çok yatkındırlar. Danimarka, köle ticaretini ilk yasaklayan ülke olduğu gibi (1792), serbest ve zorunlu ilk eğitimi (1814) ilk kabul eden ve ücretli emeklilik istemini de ilk getiren (1891) ülkedir. 1930’dan sonra işçi hükümetleri döneminde, ama öteki siyasi partilerin de büyük desteğiyle, köklü toplumsal reformlar uygulanmıştır.
Ekonomi
Danimarka ekonomisi İkinci Dünya Savaşı’nı izleyen yıllarda gelişmeye başlamıştır. Bunda, savaş sonrası yapılan Marshall yardımının payı da bulunmaktadır. Marshall yardımına ek olarak Danimarka OECD (Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü), EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği) ve AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu Ortak Pazar) üyeliğine de girer. Danimarka, hammadde açısından fakir bir ülkedir. Sanayide kullandığı hammaddeleri dıyarıdan alır. Danimarka’nın sanayiinde en önemli yeri, gıda sektörü ile imalât sektörü alır. Toplam sanayi üretimi, gayrisafi millî hasılanın yüzde 21’ini karşılamaktadır.
Ulaşım
Danimarka’nın ihracatında önemli yeri olan limanlar Kopenhag, Alborg, Arhus ve Odense’dir. Danimarka demiryolu ulaşımı Danimarka Devlet Demir yolları ile yapılmaktadır. Devletin sahip olduğu trafiğe açık demiryolu uzunluğu 2.015 kilometredir. Danimarka’da bazı özel demiryolu hatları da bulunmaktadır. Sivil hava trafiği birçok yabancı hava şirketi yanında Scandinavian Hava Yolları (SAS) ile gerçekleştirilmektedir. Kopenhag yakınlarındaki Kastrup havaalanı, avrupa’nın en büyük havaalanlarından biridir. İç ulaşım ise, 9 bölgeye yapılmaktadır.
Tarım
Danimarka’da tarım sektöründe toplam çalışan nüfusun yüzde sekizi emek harcamaktadır. Danimarka’nın toprağı çoğunlukla parçalara bölünmüştür. Tarımda çalışan nüfus sanayileşmeye paralel azalış göstermiştir. Toplam ekilebilir alan 2.905 bin hektardır. Ekilebilir alanın büyük bölümü hububat ekimine ayrılmıştır. Hububat üretiminde en büyük payı arpa almaktadır.