Folikül Nedir ve Hamilelikteki Rolü
Folikül nedir, gelişim aşamaları, adet döngüsü ve hamilelikteki rolü nedir yazımızda detaylı şekilde açıklıyoruz.
Folikülün işlevi, oositin büyümesi ve olgunlaşmasının yanı sıra canlılığın korunması için ideal bir ortam sağlamaktır. Yumurtalık folikülü, içinde olgunlaşmamış yumurta hücrelerinin koruyucusu gibidir.
Yumurtalık Folikülü Nedir?
Yumurtalık folikülü dişi üreme sisteminin birincil birimidir. Yumurtalık yüzeyinde, bir veya daha fazla foliküler hücre katmanıyla kaplanmış bir oosit (olgunlaşmamış yumurta hücresi) içeren ve “granüloza hücreleri” olarak da bilinen küçük bir keseciktir.
Foliküler Gelişimin Aşamaları Nelerdir?
Düzenli olarak yeni sperm üreten erkeklerin aksine, kadınlar doğumda yumurtalıklarında olgunlaşmaya başlamaya hazır, ancak ilkel foliküllerde depolanmış yüzlerce oosit ile doğar.
Sadece ergenliğin gelmesi ve adet döngüsünün başlaması ile hipotalamus ve hipofiz tarafından üretilen hormonların uyarması ile foliküller (28 günde bir) foliküler büyüme sürecine başlayacak ve olgunlaşmasını sağlayacaktır.
Böylece foliküller gelişimlerine göre şu şekilde sınıflandırılabilir:
İlkel foliküller; birincil foliküller; ikincil foliküller; üçüncül foliküller ve son olarak olgun veya Graaf folikülleri (yumurtlamayı sağlayacak kadar büyük).
İlkel folikül
Primordial foliküller (cenin yaşamı sırasında oluşur), yassı foliküler hücrelerle çevrili bir germ hücresinden (oosit) oluşur. Doğumda, yumurtalıklarda yaklaşık 2 milyon ilkel folikül bulunur.
Birincil folikül
Birincil folikül ergenlikten menopoza kadar oluşur. Ayda yaklaşık bir kez, yumurtalıklardan birinin içinde ilkel bir folikül büyümeye başlar.
İkincil folikül
İkincil folikül aşamasında, oositteki sürekli artış ve granüler tabaka adı verilen kalın bir yatak oluşturan foliküler hücrelerin çoğalması nedeniyle birincil folikül büyümeye devam eder.
Üçüncül folikül
Üçüncül folikülde oosit boyut olarak artmaya devam eder ve granüler tabakanın hücreleri çoğalmaya devam eder. Bu katman, birkaç sıvı dolu boşluğa sahip olmaya başlar.
Graaf folikül
Son olarak, olgun veya Graaf folikülünde, granüler tabakadaki boşluklar, foliküler sıvı ile dolu tek bir boşluk (foliküler boşluk) oluşana kadar boyut olarak artmaya devam eder. Bu boşluk, oositi çevreleyen ve salınmaya hazır bir dizi hücre içeren granüler bir tabaka ile çevrilidir.
Graaf folikülünün büyümesi, yumurtalık yüzeyinde bir şişkinliğe neden olur ve bu da yumurtlama adı verilen bir süreçte yumurtanın çatlamasına ve oositin salınmasına neden olur.
Adet Döngüsünde Foliküllerin Rolü Nedir?
Döngünün başlangıcında (menstrüasyonun ilk günü, döngünün ilk günüdür), sözde yumurtlama öncesi veya foliküler fazda, vücut beyne ana folikül uyarıcı hormonu üretmeye başlaması için bir sinyal gönderir. (FSH), olgun yumurta üretiminde rol oynayan hormon, östrojen üretmeye başlamak ve geliştirmek için folikülü uyarır. Adet döneminizin ilk gününde östrojen en düşük seviyededir. Bu andan itibaren artmaya başlar.
Döngünün 7. günü civarında, büyümeye devam eden ve içinde gelişen yumurtayı besleyen foliküller hariç, foliküller büyümeyi durdurur ve dejenere olmaya başlar.
Aynı zamanda vücutta artan östrojen miktarı, rahmin iç tabakasının kan ve besinlerle kalınlaşmasını sağlar. Böylece rahim olası bir hamilelikte döllenmiş yumurtanın büyümesi için ihtiyaç duyduğu tüm besin ve desteğe sahip olur.
Aynı zamanda vücuttaki lüteinizan hormonun (LH) hızla yükselmesine neden olan östrojen seviyelerindedir. Bu yükseliş, olgun yumurtaya olgunlaşmasını tamamlamak ve kendisini folikülden kurtarmak için ihtiyaç duyduğu son itişi verir. Yumurta daha sonra çevresindeki foliküler sıvı ile birlikte pelvik boşluğa bırakılır. Bu süreç yumurtlama olarak bilinir.
Fallop tüpü
Fallop tüpü, ilgili tarafta yumurta toplar ve rahim içine yavaş iniş sağlar. Yumurta 24 saate kadar yaşayabilir. Spermin hayatta kalma süresi daha değişkendir, ancak tipik olarak 3-5 gündür. Bu nedenle yumurtlamaya yakın günler ve yumurtlamanın gerçekleştiği gün hamile kalma şansınızın en yüksek olduğu günlerdir.
Gebelik için yumurtlama olmalı ve yumurta ideal boyutta olmalıdır. Doğal bir döngüde yumurtlamak üzere olan olgun bir folikül 18 mm ile 25 mm arasındadır. Yumurtlama tedavisi yapıldığında bu foliküller ortalama 31 mm’ye kadar büyüyebilir.
Hamilelik olmazsa
Döllenme olmamışsa, sarı gövde hızlı bir gerileme geçirir ve yumurtalık yüzeyinde beyazımsı bir fibröz doku, bir tür yara izi olan “beyaz gövde” haline gelir.
Östrojen ve progesteron seviyeleri, bu hormonlara artık ihtiyaç duyulmadığı için düşer. Bunu korumaya yardımcı olacak yüksek hormon seviyeleri olmadan, rahmin kalın iç astarı parçalanmaya başlar ve vücut yumurtayla birlikte onu çıkarır. Sonra adet ve yeni bir döngü başlar.
Hamilelik olursa
Döllenme meydana gelirse, yumurta kendini rahmin iç zarına başarılı bir şekilde yerleştirebilir. Bu genellikle döllenmeden yaklaşık bir hafta sonra olur.
Döllenmiş yumurtanın implantasyonundan sonra vücut, boş folikülü aktif tutan hamilelik hormonu olan insan koryonik gonadotropini (HCG) üretmeye başlar. Sarı gövde, plasenta (embriyonun ihtiyaç duyduğu tüm besinleri içerir) olgunlaşana kadar rahmin iç astarının salınmasını önlemek için östrojen ve progesteron salgılamaya devam eder.