M. M. Ivanov. Bendery'deki bir kalenin görünümü (1790)
250 yıl önce 16 Eylül 1770'de iki aylık bir kuşatmanın ardından Kont Panin'in komutasındaki Rus birlikleri Türk Bender kalesine hücum etti. Türk garnizonu imha edildi: yaklaşık 5 bin kişi öldü, geri kalanı esir alındı. Bu savaşın en kanlı savaşlarından biriydi.
2 Ordusu Saldırı
2 seferi sırasında General Pyotr Panin komutasındaki 40. Rus ordusu (35 bin asker ve yaklaşık 1770 bin Kazak ve Kalmyks) Bendery, Kırım ve Ochakov istikametlerinde görev yaptı. Panin'in ana kolordu, Berg'in Dinyeper'in sol yakasındaki - Kırım'a karşı ve Prozorovski'nin kolordu - Ochakov'a karşı olan Bendery'yi hedef alıyordu. Ayrıca, birliklerin bir kısmı Azak Denizi'nin arkasını ve kıyılarını korudu.
1770 baharında 2. Ordu hareket etmeye başladı. Haziran ayında, Ruslar Dinyester - Temmuz ayı başlarında Bug'ı geçti. Temkinli komutan, üssü Elizavetgrad ile iletişimi sağlamaya özel önem verdi ve yol boyunca bir dizi tahkimat inşa etti. Her gece konaklamasında, Çar I. Petrus örneğini izleyerek bir tabure dikti. Ayrıca tedariğe de büyük önem verildi. Askerlerin hiçbir şeye ihtiyacı yoktu. Dinyester'ı geçtikten sonra Panin, geçişi korumak için tahkimatlarla ilgilenmiş ve hafif birlikleri Bender'e göndermiştir. Dinyester'in sol yakasında, Türk kalesini bu bankadan kuşatmak için Tümgeneral Kamensky'nin bir müfrezesi gönderildi. Daha önce Dubossary'de bulunan Felkersam'ın müfrezesi de onun komutası altındaydı. 6 Temmuz'da Panin, kuşatma topçusuyla nehri geçtikten sonra Bender'e doğru yola çıktı. Rus birliklerinin yaklaştığını öğrenen Bendery'deki Türk garnizonu, Dinyester'in her iki tarafına da müfreze göndermeye başladı. İleri müfrezelerimiz düşmanı yendi. Osmanlılar kaleye kaçtı.
Kuşatmanın başlangıcı
15 Temmuz 1770'de Panin'in ordusu Bendery'ye ulaştı. Rus askerlerinin sayısı 33 binin üzerinde idi. Türk kalesi stratejik öneme sahipti: Dinyester'in Karadeniz'le birleştiği yere yakın yüksek kıyıda duruyordu. Kale, 18. yüzyılda Avrupa kaleleri modelinde inşa edilmiş, üst ve alt kısımlara bölünmüş ve kalenin kendisi, yüksek bir toprak sur ve derin bir hendekle çevriliydi. Bender, Türk İmparatorluğu'nun en güçlü kalelerinden biriydi. Bu nedenle Bendery kalesine "Osmanlı topraklarında güçlü bir kale" deniyordu. Seraskir Muhammed Urzhi Valasi önderliğindeki Osmanlı garnizonu yaklaşık 300 bin kişiydi. Piyadeler arasında birçok kullanışlı yeniçer vardı. Duvarlarda XNUMX'den fazla silah vardı.
Kont Panin sağdaki Bendery'ye ve Dinyester'ın sol yakasındaki Kamensky'ye yaklaştı. Günün ilk saatinde, beş sütundaki Rus birlikleri, bir top atışı mesafesinden kaleye yaklaştı. Türkler ağır toplar ateşledi, ancak etki neredeyse sıfırdı. Rus sütunları kamp kurmak için görevlendirildikleri yerlere ulaştığında, Türkler güçlü bir sorti yaptı (5 bine kadar piyade ve süvari). Sağ kanattan iki sütuna eşlik eden süvarilerimize saldırdılar. Düşmanın üstünlüğü süvarilerimizi geri çekilmeye zorladı. Komutan, sol taraftaki üç sütundan tüm süvarileri kurtarmaya gönderdi. Ayrıca sol kanattan 2 tabur bombacı ve 4 tabur silahşör gönderdi. Takviye birlikler gelip düşmanı üç taraftan vurduğunda, savaş bir buçuk saat sürüyordu. Osmanlılar hemen devrildi ve kaleye kaçtı. Türkler öldürülen ve yaralanan birkaç yüz kişiyi kaybetti. Kaybımız 60 kişiden fazla.
Panin, morali bozuk düşmanı yenmeye çalışarak derhal saldırıya asker atabilirdi. Ancak Bendery'de veba salgını olduğuna dair söylentiler vardı. Bu nedenle, Rus komutan kararlı eylemden korkuyordu. Panin, Bendery seraskir, garnizon ve vatandaşlara mektuplar göndererek kaleyi teslim etmeyi talep etti, merhamet vaat etti, aksi takdirde yıkım ve ölümle tehdit etti. Cevap gelmedi. Panin, düşmanı utandırmak için Osmanlılara Larga Muharebesi'nde Türk ordusunun yenilgisini haber verdi.
Kaleyi daha iyi kuşatmak ve dış dünya ile iletişimini engellemek için Panin, Kazaklar ve Kalmyks devriyeleri gönderdi. 19 Temmuz gecesi, 1. paralelin inşası başladı - kalenin kuşatması sırasında savunmaya uyarlanmış bir siper. Şafak vakti, orada konuşlandırılmış 25 topla temelde hazırdı. Türkler Rus tahkimatlarını görünce alarma geçti ve 20 Temmuz'da bütün gün topçu ateşlediler. Ancak Türk ateşi pek işe yaramadı. 21 Temmuz gecesi hendek derinleştirildi, 2 kuşatma silahı için 7 batarya ve 4 havan topu düzenlendi. 21. günün öğleden sonra, Rus pilleri düşman kalesine şiddetli bir şekilde ateş açtı ve şehri birkaç kez ateşe verdi. Türkler ağır ateşle karşılık verdiler, ancak kötü ateş ettiler. Rusların baskısı altında, Osmanlılar banliyöyü yaktılar ve gelişmiş surları terk ettiler. 22. gecede surların bir kısmı birliklerimiz tarafından işgal edildi ve 2. paraleli yarattı. Şafakta Türkler bir hamle yaptılar, ama kolayca püskürtüldüler. Karşı atak, jaegerlerle birlikte Albay Felkerzam tarafından yönetildi. Bendery kalesi tekrar bombalandı ve bir dizi yangına neden oldu. Kamensky'nin toplarından Dinyester'in sol yakasından kartların ateşlenmesi düşmanın su almasını engelledi ve su sıkıntısı vardı. Bender'den kaçanlar yüksek kayıplar ve önemli hasar bildirdiler. Ancak Osmanlılar inatla kendilerini savundu.
1760'larda Panin. Hood. G. Serdyukov
Kalenin bozulması
23 Temmuz gecesi kuşatma çalışmaları devam etti. 23'ünün sabahı Türkler yine bir sorti yaptı, ancak Felkerzam ve Kamensky liderliğindeki korucuların karşı saldırısıyla püskürtüldü (o sırada sağ yakaya geldi). İleri mühendislik çalışmaları devam etti: yeni bataryalar dikildi, tabanlar, hendekler kazıldı, vb. Kuşatma işi başarılı oldu. Türkler çaresizce direnmeye devam etti. Sadrazamın ve Kırım hanının Rumyantsev'in 1. Rus ordusunu yok edip Bendery'ye yardım edeceğini umuyorlardı. Ancak bu umutlar suya düştü: 25 Temmuz'da Türk ordusunun 21 Temmuz'da Cahul'da yenildiği haberi geldi. Düşman garnizonunun önünde Ruslar bu zaferi ciddiyetle kutladılar. Akşam kaleye tüm silahlardan ateş açıldı.
Yine de, Bendery kalesi direnmeye devam etti. Patronu Muhammed Urzhi-Valasi öldü (muhtemelen zehirlendi) ve yerine Emin Paşa geçti. Panin, yeni komutana vezirin Cahul'daki yenilgisi ve Kırım Tatarlarının bir kısmının Türkiye'den iade edilmesi hakkında bilgi verdi. Emin Paşa pas geçmedi оружия... Rus pilleri kaleye gittikçe yaklaşıyordu, ateşleri daha etkili hale geldi. Türkler daha zayıf ve daha zayıf cevap vererek cephane tasarrufu yaptı. Sıralamaya devam ettiler, ancak korucular tarafından desteklenen koruma birlikleri tarafından püskürtüldüler. 30 Temmuz'da 3. paralel atıldı. Osmanlılar geceleri güçlü bir hamle yaparak işçilere saldırdı. Güçlü tüfek ve teneke kutu ateşi onları durdurmadı. Sonra birliklerimiz süngülerle vurdu, düşman kaçtı.
Bender garnizonunun durumu kötüye gidiyordu. Şehir sürekli bombardımana maruz kaldı, su ve cephane kıtlığı vardı. Ölülerin kokusu sokaklardaydı. Panin yine Türklere değişiklik teklif etti, ancak olumlu bir yanıt alamadı. Askerlerin davranışlarından memnun olmayan Emin Paşa, Rusların önünde geri çekilmeye cesaret eden herkesi cezalandırmakla tehdit etti. 1 ve 2 Ağustos gecesi Osmanlılar güçlü saldırılar yaptı, ancak saldırıları püskürtüldü. Bu savaşlarda, siperlerdeki birlikleri yöneten Tümgeneral Lebel ölümcül bir yara aldı. Türkler, kuşatma çalışmalarını durduramadı. Devam ettiler. Gelecekte Türkler sorti yapmaya devam ettiler ama gittikçe güçsüzleştiler. 8 Ağustos'ta, kaleye bir başka ağır bombardıman yapıldı (2100'den fazla atış yapıldı). Türkler yanıt vermeye çalıştı ama silahlarının çoğu bastırıldı. Bendery'den kaçanlar ağır kayıplar verdiler, ancak ne olursa olsun garnizonun kendisini sonuna kadar savunmaya hazır olduğunu belirtti. Daha sonra şehrin bombardımanının düşmanın teslim olmasına yol açmadığını gören Panin, mermilere bakma emri verdi. Şimdi günde 200-300'den fazla atış yapılmadı.
Aynı zamanda, birliklerimiz düşman tahkimatlarını havaya uçurmak için yer altı madenleri yapıyorlardı. Türkler karşı koyma işi yaptılar ama başarısız oldular. Yeraltı yapılarımızı havaya uçurma girişimleri başarısız oldu. Ancak yağmurlar işi yavaşlattı. Onu, zaten yapılmış olan işi sürekli düzeltmeye zorladılar. Savaş aktivitesi önemli ölçüde düştü. Türkler ancak 22 Ağustos'ta büyük bir hamle yaptı. Maden işi sona erdiğinde Kont Panin bir saldırı hazırlamaya başladı. Fırtına şirketlerinin şefleri, aralarında Kutuzov ve Miloradovich'in atandı. Emelyan Pugachev'in kornet rütbesinde Bender kuşatmasında yer alması ilginçtir. 23'ünden itibaren, Rus topçularının faaliyeti arttı, şimdi günde 500 mermi ateşlendi.
Türkler pes etmedi. 29 Ağustos sabahı, bir mayını patlattılar ve güçlü bir saldırı başlattılar. Güçlü teneke kutu ateşine rağmen, Türk cesur adamları ileri tahkimatlara girdiler. Ancak son günlerde her zamankinden daha fazla askerleri oldu. El bombaları karşı saldırıya geçti ve düşmanı geri püskürttü. Bu savaştaki kayıplarımız 200'den fazla kişiye ulaştı. Yine düşmanca patlama bize zarar vermedi. Mühimmat eksikliği hissedilmeye başlandı ve planlanandan daha uzun süren kuşatmanın devam etmesi nedeniyle mermiler tekrar kurtarmaya başladı (günde yaklaşık 100 mermi). Tarlada toplanan çekirdekler için ödül açıklandı. Ama bu yeterli değildi. Khotin, Akkerman, Kiliya ve İzmail'den yeni mühimmat sevkiyatına başladık. Mermilere olan ihtiyaç o kadar büyüktü ki tüm generaller ve subaylar bunun için atlarını verdi.
Sadece 3 Eylül'de, saldırı hazırlıklarını gizlemek için Bender'in bombardımanı 600 mermiye çıkarıldı. Geceleri, taş kaplı şevin altında bir mayın havaya uçuruldu - kalenin dış hendekinin önünde hafif bir toprak set. Türkler hemen saldırıya geçti, ancak ateş ve süngü ile püskürtüldü. Kavga şiddetliydi. Düşman ciddi kayıplar verdi, zararımız 350'den fazla kişiydi. 6 Eylül gecesi, başka bir maden patladı, büyük bir krater işgal edildi ve bir sur haline geldi.
"Ateş, gök gürültüsü ve kılıçla ..."
Her iki taraf da son belirleyici savaşa hazırlanıyordu. Kaleden bir kaçak, Bendery Paşa'nın son aşırılığa kadar savaşmak için askerlerden yemin ettiğini bildirdi. Rus komutan 15-16 Eylül 1770 gecesi taarruza başlama kararı aldı. Saldırının ön saflarında yer alan el bombaları, Albay Wasserman, Korf ve Miller komutasında üç sütuna bölündü. Jaeger'lar ve silahşörler saldırı sütunları için yedekti. Sağ kanat General Kamensky, sol taraf ise Kont Musin-Puşkin tarafından komuta ediliyordu. Askerlerin geri kalanı, saldıran sütunların başarısını desteklemek zorundaydı. Sağ kanatta General Elmpt komutasındaki piyade ve solda Vernes süvarileri vardı - tüm gönüllüler.
Saldırı başlamadan önce General Wolfe komutasındaki topçumuz ağır ateş açtı. 10 Eylül akşamı saat 15'da güçlü bir mayın (400 pound barut) patlatıldı. Askerler saldırıya geçti. Türkler ağır ateş açtılar, ancak karanlıkta kötü ateş ettiler. Askerlerimizin surlara girdiğini fark eden Panin, Albay Felkerzam'ın korucularını, Elmpt tümeninden birlikleriyle birlikte sol kanadı desteklemek için Larionov ve Odoevsky'yi sağa gönderdi. Orta sütun hareket etmeye başlar başlamaz, Albay Miller öldürüldü, askere Yarbay Repnin önderlik etti. Rus askerleri tüm engelleri çabucak aştılar: ana kale hendeği olan taş kaplı kayalığın sırtındaki çift çardak olan kayalığın eteğindeki hendeği zorladılar. Daha sonra merdivenler surlara tutturuldu. Askerler kuyuya koştu. Yan sütunlar da şaftın üzerine başarıyla patladı.
Çetin bir göğüs göğüse kavga başladı. Türkler büyük bir gaddarlıkla savaştı. Surlardan savaş sokaklara ve evlere sıçradı. Askerlerimiz her adım için yüksek bir bedel ödemek zorunda kaldı. Ama savaşçılarımız kaleye giden yolu kesti. Birimler takviye aldı, giderek daha fazla asker Bender'e girdi. Ordunun neredeyse tüm piyadeleri savaşa katıldı. Arka tarafı olası bir düşman saldırısından korumak için Panin, siperleri sökülmüş jandarmalar, süvariler vb. İle işgal etti. Kanlı savaş bütün gece ve bütün sabah sürdü. Şehir yanıyordu. Düşmanın dikkatini dağıtmak ve saldırıyı kolaylaştırmak için bazı binalar topçularımız tarafından ateşe verildi. Sokaklardaki savaş sırasında Türkler büyük binalarda kendilerini şiddetle savundular ve Panin onları yakmalarını emretti. Ardından kalede kalmayı ümit eden Osmanlılar, kâfirlerin eline düşmesinler diye evleri ateşe vermeye başladılar ve ateş kaleye yapılan saldırıyı bozdu. Devam eden savaş askerlerimizin ateşi söndürmesine izin vermedi.
Birliklerimizin hareketini durdurmak isteyen Osmanlı son bir hamle yaptı. En iyi süvari ve 1,5 piyade, nehre bakan kapılardan çıktı ve sol kanadımızın arkasına veya hasta olan ve olmayan küçük bir grubun bulunduğu arabalara saldırmak için toplandı. Sol kanattaki süvarilerimizin birkaç filosu düşmana saldırdı, ancak düşmanın zayıflığını gören Türkler onları atladı. Trene saldıracaklardı. Cesur Albay Felkerzam, surdan gelen tehlikeyi gördü, avcılarıyla geri döndü ve konvoyu korumak için koştu. Diğer komutanlar da aynı şeyi yaptı. General Elmpt, kalenin çevresinde çeşitli mevkilerde bulunan herkesi el arabalarına, gönüllüleri, attan süvarileri, Kazakları gönderdi. Hatta topları arkadan paralel çevirerek kurşunla ateş açtılar. Türkler her taraftan saldırıya uğradı. Cesurca savaştılar ama planları başarısız oldu. Harekatın başarısızlığını gören Osmanlılar, Ackermann yönüne girmeye çalıştı ama çok geçti. Tüm süvariler yok edildi, piyadelerin bir kısmı teslim oldu.
Bu birimin yok edilmesi, Bender garnizonu için bardağı taşıran son damla oldu. Sabah saat 8'de Türkler teslim olmayı teklif etti. 11,7 bin kişi silahlarını bıraktı, saldırı sırasında 5-7 bin kişi hayatını kaybetti. Kaleden 348 silah alındı. Bütün mahkumlar ve kasaba halkı tarlaya çıkarıldı, kasaba ve kale yanıyordu. Yangın üç gün sürdü. Tüm binalar yakıldı. Son zamanlarda zengin olan şehrin bulunduğu yerde duman kalıntıları vardı. Bender, zaptedilemez bir kalenin gururlu unvanını kaybetti.
Saldırı sırasında Rus ordusu 2500'den fazla kişiyi öldürdü ve yaraladı. Kuşatma ve saldırı sırasında toplamda Panin'in ordusu 6 binden fazla kişiyi (neredeyse beşte biri) kaybetti. Şehrin ölümü ve ağır kayıplar, Petersburg'da olumsuz bir izlenim bıraktı ve çok pahalıya satın alınan satın almanın değerini büyük ölçüde düşürdü. Catherine II: "Bu kadar çok kaybetmek ve çok az kazanmaktansa, Bender'i hiç almamak daha iyi." Dedi. Ama heyecanlandı. Stratejik Bendery kalesinin düşüşü Türkiye'yi çok etkiledi. Türk yetkililer bunun için yas ilan etti. Bender'in düşüşünden sonra, Dinyester-Prut müdahalesi Rus ordusunun kontrolü altına girdi. Panin, Bendery, Oçakov ve Kırım yakınlarındaki gerçek düşmanlıklara ek olarak, hükümet adına yıl boyunca Tatarlarla müzakereler yürüttü. Bu müzakereler ve Rus İmparatorluğunun askeri başarılarının bir sonucu olarak, Budzhak, Edisan, Edichkul ve Dzhambulak ordularının Tatarları, limandan ayrılmaya ve Rusya'nın himayesini kabul etmeye karar verdiler.
Bendery kalesi