Çocuk Felci (Poliomyelit)
Poliomiyelit, üç tip enterovirüs (poliovirus tip 1, 2 ve 3) kaynaklı bir merkezi sinir sistemi hastalığıdır. Poliomiyelit aynı zamanda "çocuk felci" olarak da bilinir, çünkü genellikle küçük çocuklarda ve çocuklarda felce neden olur.
Bulaşma
Son derece bulaşıcı özelliği olan virüs esas olarak fekal-oral yol sayesinde olmak üzere kişiden kişiye yayılmakta veya daha az sıklıkla kontamine su veya gıda ile ve kalabalık ortamlarda havaya yayılan damlacık şeklinde bulunan mikropların solunmasıyla bulaşmaktadır. Hasta kişiyle aynı evde kalan çocuklara yayılma oranı %100, erişkinlere bulaşma oranı %90'ın üzerindedir.
Belirtiler
Hastalığın kuluçka süresi genellikle 6-20 gündür. Virüs ağızdan alındıktan sonra bağırsaklarda çoğalmakta ve buradan sinir sistemine yayılarak paraliziye (felce) sebep olabilmektedir. Virüs boğazda da bulunabilir.
Vakaların % 60-70'i 3 yaşın altındaki çocuklarda, % 90'ı 5 yaşın altındaki çocuklarda görülmektedir.
Enfekte insanların % 90’ı hiçbir belirti göstermemekte ya da çok hafif belirtiler göstermektedir. Bazı insanlarda ateş, halsizlik, bulantı, baş ağrısı, burun tıkanıklığı, boğaz ağrısı, öksürük, ense sertliği, kol ve bacaklarda ağrı gibi hafif belirtiler görülür. Çoğu hasta tamamen iyileşir. Nadir durunda, enfeksiyon beyni etkilemesi sonucu kol ve bacaklar da (genellikle bacaklarda) kalıcı kas fonksiyon kaybı veya gövde ve göğüs kaslarında tutulum sonucu solunum fonksiyon kaybından ölüm oluşabilir. 200 de bir vakada genellikle bacaklarda geri dönüşü olmayan felce neden olabilir. Bunlar arasında felç, solunum kaslarını tutması halinde % 5-10 ölüme neden olabilir.
Felç genel olarak, ilk bulgularını çocuğun kendini ayağa kaldırmada ve yürümede güçlük çekmesi şeklinde gösterir. Çoğu hastada felç olan bacak ya da kolda duyu kaybı yoktur. İğne batırıldığında bunu hissederler.
Polio paralizisi geçiren insanların yaklaşık %40’ında, ilk hastalıktan 15-40 yıl sonra ilave belirtiler gelişebilir. Post Polio Sendromu denilen bu belirtiler, yeni ilerleyici kas güçsüzlüğü, kas ve eklemlerde yorgunluk ve ağrı şeklindedir.
Tanı ve Tedavi
Tanı akut bir hastadan alınan numune de (genellikle dışkı) virüsün belirlenmesi ile yapılır. Hastalığın ilk 3 – 10 gün boyunca alınan boğaz numunelerin de virüs belirlenebilir. Virüs nadiren kan veya beyin-omurilik sıvısında belirlenir.
Tedavisi yoktur. Sadece belirtilere yönelik destek tedavi uygulanabilir.
Yolcular için Risk
Vahşi poliovirüsünün yayılması, tüm endüstrileşmiş ülkelerde ve gelişmekte olan ülkelerinde pek çoğunda durmuştur. Ancak özellikle ılıman iklim kuşağındaki gelişmekte olan ülkelerde önemli bir halk sağlığı problemidir. Ilıman iklimlerde polio virüs enfeksiyonu yaz aylarında artar. Poliovirüsü çok büyük bir hızla yayılan bir virüstür.
Hastalığın tamamen ortadan kalktığı tescillenene dek, yakalanma riski vardır ve hastalığın mevcut olduğu ülkelere giden yolcular aşı ile korunmalıdırlar. Enfekte olan yolcular olası hastalık taşıyıcılarıdır ve hastalığın dünya çapında silinmeye başladığı bu günlerde poliomiyelitten arınmış bölgelere virüsün tekrar girmesini sağlayabilirler. Afrika ve Asya’nın belirli bölümlerine gidecek yolcular için çocuk felci hastalığı riski olabilir.
Korunma
Kişiler rutin ve güncel çocuk felci aşı serisine sahip olmalıdır. Yetişkinlerde buna ek olarak, hastalığın yaygın olduğu ülkelere yapılacak yolculuktan 4 hafta önce hayat boyu koruyacak bir doz aşı tekrar yapılmalıdır.
1988'de 125 ülkede endemik olarak görülen poliomyelit, 2006'da sadece Afganistan, Hindistan, Nijerya, Pakistan'da endemik olarak kalmıştır. Aşı yolculuktan 4 hafta önce yapılmalıdır.
İki çeşit aşı mevcuttur.
- Oral Poliomyelit Aşısı (OPV) .Canlı aşıdır ve koruyuculuğu %90-95’ tir.
- İnaktif Poliomyelit Aşısı (IPV). Kas içine uygulanır. Aşının koruyuculuğu %95'tir.
Ayrıca korunma amaçlı olarak,
- Güvenli gıdalar ve içecek tüketilmelidir.
- Eller sık sık su ve sabun ile yıkanmalı veya el dezenfektanı kullanılmalıdır.
- Ellerin temiz olduğuna emin olunmadığında gözlere, buruna veya ağıza dokunulmamalıdır.
- Öksürme veya hapşırma anında ağız ve burun kol ile (elle değil) kapatılmalıdır.
- Öpüşme, sarılma veya yemek kapların paylaşılmasından kaçınarak hasta insanlarla yakın temas önlenmelidir.