Televizyonlarda yay?nlanan yar??malardaki jüriler, uzmanl?klar?ndan çok ekranda ar?za ç?karma potansiyeline göre seçiliyor.
Orhan Tekelio?lu'nun Radikal'de yay?nlanan yaz?s?...
Jüri jüri üstüne
Bu memlekette en kolay i?lerden biri bir ?ey olmak. Aç?yorsunuz dükkan?, yaz?yorsunuz üstüne tesisatç?, ondan sonra tüm tesisatlar elinizde, ister borular? parçalay?n, isterseniz tamir etmeyip süründürün, isminiz her daim usta kal?yor. Futbola m? merakl?s?n?z, tuttu?unuz tak?m?n tekmil antrenörlerinin, gelmi? geçmi? tüm topçular?n?n ismi ezberinizdeyse, hele bir de mesela medyada sözü geçen bir kay?npederiniz varsa, hemencecik bir futbol yazar? ya da bir TV yorumcusu oluveriyorsunuz. Hukuk sistemimizde halk jürisi olmad???ndan, yar??ma temelli reality ?ovlar ba?lay?ncaya kadar jüri, daha çok akademik yükseltme sistemlerinde ya da birçok aday?n kat?l?m?na aç?k projelerin de?erlendirilmesinde kullan?lan, sokak dilinde yer almayan, pek bilinmeyen bir sözcüktü. ?imdilerdeyse ma?allah, hemen her izleyicinin en az?ndan bir favori jüri üyesi var, üstelik jüri üyesi olmak için bilgi donan?m? falan gerekmiyor, medyada bir türlü bilinen herkesin jüri üyesi olmas? mümkün. Uzmanl?ktan çok, ekranda cerbezeli görünmek, merakland?rma ya da ar?za ç?karma potansiyeli ta??mak, k?sacas? izleyiciyi ekrana ba?lama gücüne göre jüriler tespit ediliyor.
Bilir gibi yapmak
Zaten yar??ma ba?lad?ktan sonra, yar??mac?lar de?il jüri üyeleri yar??maya, taraf tutmaya, baz?lar?n? kay?rmaya ba?l?yorlar. E?er jüri sözcü?ünü, bir konuda karar verme konusunda bilgi donan?m?na sahip bilirki?iler heyeti olarak kullanmam?z gerekiyorsa, ekrandakilerin çok az? böyle bir ehliyete sahip. Türkçede son y?llarda yayg?n olarak kullan?lan suland?rma sözcü?ünün anlam?n? tam da buldu?u bir durum bu. Bilgi sahipli?inin suland?r?ld???, onun yerine ekran sahipli?inin, imaj ve ikna retori?inin öne ç?kar?ld???, bilginin, bilir gibi yapmakla ikame edildi?i bir gözba?c?l?ktan ba?ka bir ?ey de?il ekrandaki jürilik hâli. Buna neden izin veriliyor dersiniz? Nas?l ki evimizi yerle bir edebilecek ustalar? kolayca eve al?yor ve bir süre sonra tamirat yerine bir y?k?m oldu?unu fark edip sinirleniyor, acilen o ustalar? evimizden def ediyorsak, jürilerdeki üyelerin ekrandaki hâllerine bak?p, bunca y?ld?r önemli sayd?klar?m?z?n birbiri ard?na yapt??? gaflar?na k?z?p çocuklu?umuzun, gençli?imizin ilâhlar?n? y?k?yor, ekranda putlar?m?z? parçal?yor olabilir miyiz? Söylemeye çal??t???m ?u: Yap?mc?lar, usta bir manevrayla, kamuoyu taraf?ndan tan?nan, bilinen, yine de yetersiz bilgi donan?m?na sahip jüri üyelerini özellikle seçip as?l ?ovu, onlar?n ekranda yapacaklar? hatalar üstüne kuruyor olabilirler mi?
Dökülen jüri üyeleri
Bu yaza damgas?n? vuran dört yar??man?n (Çek Bakal?m, Artiz Mektebi, Star Akademi ve Huysuzla Dans Eder Misin?) jüri üyelerine ve ekran davran??lar?na bak?nca böyle bir fikre kap?lmamak elde de?il.
Seçmece jüriler
Çünkü hemen hepsinde de, yar??mac?lar?n harikalar yaratmad??? ortada, gerçekten yetenekli olarak tan?mlanabilecek birkaç istisnai yar??mac?n?n d???nda ekranda izlenecek tek ?ey, sap?r sap?r dökülen jüri üyeleri. Örne?in, ?u anda jüride yer alan dans uzmanlar?ndan birini hem ?brahim Tatl?ses ünlendirmi? hem de ekranda konu?ma yasa?? koymu?tu. Yar??ma esnas?nda, büyük bir tango uzman? edas?yla konu?urken izledi?imiz bu han?mefendi, modern sözcü?ü yerine birden çok kez moderen deyip dururken, ne yaz?k ki, Tatl?sesi hakl? ç?kar?yordu. Ayn? yar??man?n jürisinde yer alan bir ba?ka dansç?-?ark?c?, bir 20 y?l kadar önce, ancak çocuklar?n a?z?na pelesenk olabilecek bir melodisi ve berbat dans? olan bir hiti (Abone) nedeniyle halen jüri koltu?una oturabiliyor. Huysuzun jürisi o kadar verimli ki, üyelerden U?urkan Erez, bir Afrika dans? performans?ndan sonra Huysuzla ?akala??rken, Afrikal?larda his oldu?una dair kan?t olarak Haka dans?n? (Yeni Zelanda nere, Afrika nere?) örnek verirken, Huysuz da durumun vahametini anlamay?p (o da, Hakay? bir Afrika dans? san?yor), Ereze dans?n tipik el kol hareketleriyle cevap veriyordu! Müjde Ar olmasa çekilmeyecek bir jüriye sahip Artiz Mektebinin jürisinin as?l artizleri jüridekiler: Müjde Ar, çatlak ama komi?i, Sinan Çetin zor be?enen gaml? bayku?u, Nurgül Ye?ilçay da akl?na gelen her ?eyi söyleyen sözde saf k?z? oynuyor. Tabii ki unutmadan, Muppet ?ovun huysuz ihtiyarlar?n?n sonuncusu gibi balkonda oturan Haldun Dormenin hakk?n? da yemeyelim.
Ufukta bir ???k
Star Akademi desen bir ba?ka felaket! Jüridekilerinden birinin o programda ne arad???n? (Cem Karaca ile Erkin Koray? kar??t?ran, Serdar Ortaça sürekli Sertaç diyen, onu star olarak kabul ettirmek için ç?rp?nan, herhalde Karabiberimi en önemli pop hiti sayan bir uzman) kimsenin anlamad??? o kadar â?ikar ki, sonunda e?itmenler k?sm?nda oturan ve müzik yap?mc?s? oldu?u için heyette olmas? elzem Samsun Demir jüriye ilave edildi. O jürinin sadece kendisiyle me?gul (çocuklu?undan beri onun ?ark?lar?n? söyledi?ini söyleyen gencecik bir k?za, ben de çocuklu?undan beri ayn? ?ark?lar? söylerim diyebilen) ve ya??n?n kemale erdi?ini kabul edemeyen bir üyesinin yan? s?ra art?k oldum, ben bir ba?ö?retmen oldum modunda konu?an bir ba?ka üyesi var ki, yar??mac?lara tatl? bir mürebbiye edas?yla ders verip duruyor. Çek Bakal?ma gelince i?in rengi de?i?iyor, baya?? ?enleniyor, Türkiye k?sa filmine katk? vermeye hevesli bir haletiruhiyeye ç?pa at?yor. Okan Bayülgenin hem jüri üyeli?i hem de moderatörlük yapt??? bu k?sa film yar??mas?nda, ne yaz?k ki filmler pek bir ?eye benzemiyor. Ama moderatör koltu?unda oldu?undan m? nedir, sürekli olarak filmlere olumlu yakla??yor Bayülgen, hemen her i?e harikulâde deyip duruyor. Hülya Av?ar? oyuncu zannediyorduk, me?erse yönetmenlik yönü daha da güçlüymü?, sürekli teknik meselelerden (kamera aç?lar?) söz ediyor. H?ncal Uluç ise müthi? bir yatay oturma üstad? ve tabii ki eksiksiz bir keyf insan?. Filmleri izlerken kayk?ld?kça kayk?l?yor, ama i?inin ustas? zat? muhterem, asla koltuktan dü?müyor. Bu jürilerin bir ?eyi seçemeyece?i malûm ama, neden ekrana sürüp duruyorlar? Yoksa, bilinmeyen bir gelecekte, jüridekilerden ilelebet kurtulacak m?y?z? Ufukta bir ???k, bir ho?luk var...
ORHAN TEKEL?O?LU: Bahçe?ehir Üni.