Deniz Halkları Göç Nedenleri
MÖ 12. yüzyılın ilk on yıllarında Akdeniz bölgesi yaygın göç hareketlerine sahne olmuştur. Mısırlılar, Deniz Halkları (Sea People) adını verdikleri boylar koalisyonu tarafından önce Merneptah (MÖ 1236 1223), sonra da III. Ramses (MÖ 1197 1166) döneminde karada ve denizde tehdit edilmiştir. Mısır belgeleri, Deniz Halkları olarak nitelenen halkların sürüler halinde geldiğini, kağnı arabaları ile ülkenin içlerine doğru girdiğini, kentlerin ve ülkelerin hiç birisinin bu güç karşısında dayanamadığını anlatmaktadır. Mısır bunları zorlukla kendi topraklarından uzak tutmasını başarmış, ancak Anadoluda Hitit ve Levanttaki Ugarit gibi birçok Yakındoğu yerleşmesi düşmüştür.
Bu halklar nereden ve neden gelmişlerdir? Yakıp yıkarak ilerlerken, geçtikleri yerlerdeki yerli halkları da beraberlerinde sürüklemiş olabilirler mi? Bununla birlikte, belki bir macera tutkusuyla yola çıkan yerleşik kavimler varsa bunlar hangileridir? Gittikleri yerlerdeki yerli hakla nasıl bir ilişki ve etkileşim içine girmişlerdir? Buralarda bir siyasi güç haline gelip bir devlet kurabilmişler midir? Tüm bu maceraların ardından geldikleri yerlere geri dönmüş ya da çok daha başka topraklara yerleşmiş olanlar var mıdır? Görünüşe göre tüm bu soru biçimindeki olasılıklara uyan en azından bir model, yani bir göç hareketi ve kavmi mevcut olmuş olmalıdır.
Yukarıdaki olguları tartışabilmek için öncelikle yine bu kavimlerin ve göç olayının anlatıldığı Mısır yazılı kaynaklarına ve özellikle de III. Ramsesin yukarıda aktarılan 8. saltanat yılındaki olaylara dönmeliyiz. Bu belgelerde adı geçen halkların geldikleri yerler en tartışmalı konulardan birisini oluşturmaktadır. Metne göre bu insanlar adalardan gelmiş ve hu yüzden Deniz Kavimleri olarak adlandırılmışlardır. Buna dayanarak bu adanın Girit olabileceği ve bu halkların bir kısmının buradan geldiği tahmin edilmektedir45. Ancak bir diğer ve çoğu bilim adamı tarafından kabul edilen görüşe göre ise, Deniz Halklarınm geldikleri yer olarak Batı Anadolu ve Ege Bölgesi düşünülmektedir. Bu boyların çoğu Batı Anadolu ve yakınındaki adalardan olmalıdır46. Daha önce de ifade edildiği gibi, isim benzerliğinden dolayı Lukka, Lykia ile birleştirilmekte, Akavvasha ise Hitit metinlerinde adı geçen Ahhiyawa ile eşleştirilmektedir. Deniz Halklanmn Batı Anadolulu boylardan meydana gelmiş olabileceği görüşünü destekleyerek, çok daha çarpıcı ve iddialı bir fikri öne süren Zanggere göre ise, Deniz Halkları, Troia liderliğindeki Batı Anadolulu müttefikler olabilirler ve Troia Savaşını konu edinen efsaneler ise bu saldırılan önlemek için Greklerin gösterdiği çabayı anlatabilirler. Zangger, başta Hitit kaynaklan olmak üzere Yunan efsaneleri ve kendi jeoarkeolojik çalışmalarından elde ettiği kuvvetli kanıtlara göre, Tunç Çağın sonundaki bu kriz dönemini, Troia ve müttefiklerinin başlattığını iddia eder(47).
Mısır kaynaklannda deniz kavimleri arasında adı geçen Ekwesh (=Akawasha = Ahhiyavva), Lukka (=Lukku, =? Lykia), Sherden ve Danuna (= Denyen = Danaoi)lar önceden beri Yakındoğudaydılar. Peleset gibi diğerleri yeni gelmişlerdi. Bu kavimler arasında ise Ekwesh (=Akawasha = Ahhiyawa), Lukka (=Lukku =? Lykia), Tursha (=Tursa = Tunıski = Etrüsk), Zakarru (= Teukroi = Tekker) ve Denyen (=Danuna = Danaoi)ların doğrudan ya da dolaylı şekilde Batı Anadolu ile yakın bağlan vardır. Çapara göre, bu hakların bazılarının adlarının göç olayından önceki Eski Doğu yazılı kaynaklarında karşımıza çıkması, göçün toplu bir kavimler hareketini içermediğini, geçtiği yerlerde eskiden oturan yerleşik kavim gruplarını da kendisine kattığını göstermiştir(47).
Batı Anadolu ile ilişkili görülen kavimlerden Lukka adı, bir önceki bölümde de de kısaca değinildiği gibi, adına MÖ 2. bin yılın başlanndan itibaren rastlanan ve Hitit kaynaklannda, Assuwa (= Asia) konfederasyonunun bir üyesi, başka bir deyişle Hititlere düşman bir taraf, Kadeş Savaşında ise Hititin bir müttefıği olarak karşımıza çıkar. Kıbns Adasına düzenledikleri seferler ve Hititin son imparatorluk kayıtlanndan anlaşıldığı kadarıyla, bu kavmin güneybatı Anadoluya lokalize edilmesi önerilir. Homeros destanlarındaki, tarihsel dönemin Lykialılan ile eşleştirilen Lukkalar, Lykialılann konumlandırma tartışmalanna bağlı olarak farklı bölgelere yerleştirilmiştir. Dillerinin benzerliği yüzünden de Luwiler, Lykaoniahlar gibi kavimlerle de bağdaştırdıkları olmuştur. Hitit metinlerinde daha çok coğrafi anlamda kullanılmasından dolayı, Lykialılann gerçek adının Termil (Trmmlı) olarak kabul edilmesi de bir başka öneridir. Lykia halk: ister Lukkalar ister Termiller olsun, temel sonuç Lukka (= Lykialılar)lann MÖ XV XIII. yylarda, belki yarı gezgin pastoral bir topluluk olarak yaşamlarını sürdürmeleri ve Ege Göçleri hareketi içinde rol almış olmalarıdır(49).
ister Hitit belgelerinin Ahhiyawası olsunlar, isterse Hellen destan geleneğinin Akhaioilarını temsil etsinler, Mısır belgelerinde Deniz Halklarından biri olarak geçen Ekwesh (Akawasha)ler gerçekte Myken Akhalan idiyseler, bunların nereden geldikleri ve nerede yerleştikleri sorunu büyük önem taşır. Hitit metinlerinde Ahhiyavva (Akha)lıların daha MÖ XV. yyın ortalarından başlayarak Batı Anadolu ile ilgilendikleri ve yaygın görüşe göre Rodos Adası merkez olmak üzere güney lonia ve Karia sahillerinde koloniler kurmaya çalıştıkları bilinir. Bunlardan hiç olmazsa bazı grupların büyük olasılıkla Batı Anadoludan hareketle Ege Göçlerine katılıp, Mısır kapılarına dayandıklarını düşünebiliriz. Ahhiyawalıların Mısırda yurt edinme kaygısı taşıdıkları düşünülemez ve ücretli askerler ya da maceracılar olarak hareket etmiş olmalıdırlar(50). Bazı görüşlere göre ise Ahhiyav/anm lokalizasyonu, Hitit kaynaklarındaki Millavvanda ile eşleştirilen Miletos kenti merkez olmak üzere Anadolunun güneybatısı yani Karia Bölgesi ve karşısındaki adalara yapılır(51). Kimlikleri ve yerleri şimdilik tam olarak bilinemeyen Ahhiyawalıların, Hellas ile Hitit etki alanları arasında tampon devletler olarak karşımıza çıkan, sınırlan tam olarak saptanamayan ve XIII. yydan başlayarak Hititlerin siyasal etkisinden kurtulmaya çalışan çeşitli kavim gruplarıyla karşılıklı çıkar esaslarına dayalı ilişkiler kurdukları ve bu bağlamda Ege Göçleri olayına katıldıkları düşünülmektedir(52).
Tarihsel dönemlerin Etrüskleri ile bir tutulan Teresh (=Tursha = Tyrsenoi)lerin MÖ X. yy ile birlikte İtalyaya doğru hareketinden önce, yerleri Lydiada gösterilir. Herodota göre Etrüskleri bu ülkeden göç etmeye zorlayan olay, bütün Akdeniz bölgesinde hissedilen ve on sekiz yıl boyunca Lydiayı ıstırap içinde bırakan bir kıthk dönemiydi. Klasik Çağın korsanları olarak tanınan bu kavim de, tıpkı Lukkalar ya da Akavvashalar gibi Geç Tunç Çağ sonlarındaki huzursuzluğun dinmeyen bir uzantısı olabilirler(53).
Zakaru (Tekker)lar, Hellenlerin Teokroi olarak tanıdıkları kavmin bir bölüğü olarak karşımıza çıkar ve Hellen tarih geleneğinde Troad ve civarı ile birleştirilir. Atalan Teukros, Kibri sda Salamis kentinin efsanevi kurucusu olan Troad kökenli bir Anadoluludur. Danuna (=Denyen = Danaoi)lar gibi bunlar da daha sonraları taşlık Kilikiada yerleşmişlerdir. Hititler tarafından tanınmayan bu halk Troialılar ile ilişkilendirilir(54)
Mısır belgelerinde adı geçen Danuna (=Denyen = Danaoi)lann Batı Anadolu ile ilgisi, MÖ IX yy Karatepe yakınlannda kurulmuş Danuniyim ülkesinin küçük krallıklarından birisi olan Asitavvandanın kendisini Mopsos ya da Mukşuş soyundan gelme biri olarak ilan edişiyle bağıntılıdır. Daha önceden de sözünü ettiğimiz Mukşuş ismi, Ege Göçleri öncesinde Batı Anadoluda yaşayan Zippasla prensi Madduwattaşın, .Anadolunun bu bölümünde özellikle Hititlere karşı huzursuzluk çıkaran ayrılıkçı hareketlerinde onun yardımcısı ve dostu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca Ege Göçleri ve Troia Savaşı sonrasına ait Hellen efsanelerinde Mopsos adlı bir kahinin Batı Anadoluda bir Myken yerleşiminin var olduğu bir kent olan Kolophonun prensi olarak gösterilip, Klarosda başka bir kahinle yanşmış olarak anılması önemlidir. Bir Myken kültür varlığının söz konusu olabileceği Kolophon kentinin Mopsos adlı prensinin, tarihsel bir kişi olarak, Geç Tunç Çağda aynı adlı temsilcisinin şahsında Batı Anadolu ile bağıntısını açıkça gösterir. Mopsos ve ona bağlı Danuna (=Denyen)lann Ege Göçleri öncesi ve sırasında Batı Anadoluda yerleşik bir kavim olmaktansa, gezgin bir halk grubu olarak hareket ettikleri düşünülebilir. Ayrıca Lydia geleneğinde Mopsos bir Lydialı olarak Moxus şeklinde geçmekte ve Linear B tabletlerinde Mo qo so biçiminde ilginç bir benzerlik karşımıza çıkmaktadır.
Barnettin ortaya attığı gibi Deniz Halklannın çoğunun Batı Anadolulu Mopsos liderliğinde toplanan kavimler olduğu fikri ve hatta Zanggerin Deniz Halklannın Troia liderliğinde birleşen Batı Anadolu topluluklan olabileceği görüşü, kısmen de olsa yukanda aktarılan tarihsel ve dilbilimsel verilere göre gerçekçi bir temele oturabilecekmiş gibi görünüyor56. Ancak bu dönemde Batı Anadolu için kesin olarak söylenecek şey pek yoktur. Bunun en büyük nedenlerinden birisi de, bu bölgede Geç Tunç Çağdaki kültürleri sağlam arkeolojik verilere dayandırarak anlayabileceğimiz merkezlerin bir kaç taneyi geçmemesidir. Tartıştığımız dönem ve olay ile ilgili görünen tablo, Mısır belgelerinin de işaret ettiği bir huzursuzluk ve çalkantı sürecidir. Grek efsaneleri ve Hitit kayıtları MÖ 13. yyda Batı Anadoludaki olasılıkla iklimsel değişiklikler ve kıtlık yüzünden gittikçe derinleşen bir sıkıntı ve kanşıklık döneminden oldukça sık söz etmişlerdir. Bu belgelerde Batı Anadolu ile ilgili görülen Ekwesh, Teresh, Lukka, Danuna ve Tekkerlerin birlikte hareket ederek, ortak çıkarlarda dostça ittifak kurdukları söylenebilir. Ancak bu durumu tüm Batı Anadoluya yayamayız. Çağdaş Hitit belgelerinde bu bölgeyle ilgili adlan geçen Arzawa, Seha Nehri Ülkesi, Zippasla ve Hariati, Karkisa, Maşa, Mira Kuvvaliya vb. gibi bir takım monarşik tampon devletlerin varlıkları yanında, arada bağımsız gruplar olarak kendilerine uygun ortamlar arayan yarı gezgin pastoral birliklerden söz edilebilir. Tüm bu yorumlar da doğal olarak Barnettin Mopsos liderliğinde Batı Anadolu halklan ittifakı ve Deniz Halkları(57) ya da Zanggerin Troia liderliğindeki Batı Anadolu beylikleri konfederasyonu(56) görüşlerinin doğmasına neden olmuş olmalıdır.
Bazı bilim adamlan ise Ege Göçleri olarak da bilinen bu kavimler hareketinin kökenlerini, o çağlarda tarihöncesi dönemlerini yaşayan Orta Avrupada ararlar39. Bu görüşe göre, II. bin yılda Trakların işgali altında bulunan Balkan Yanmadasının güneybatı bölgelerine Illyrialıların girmesi üzerine yerlerinden oynatılan bazı Trak kabileleri, en çok Frigler ya da Brigler Boğazlar üzerinden Anadoluya geçerek önce Troiayı yıkmışlar ve .Anadolunun batısında ve kuzeyinde oturan bazı savaşçı kavimlerin bunlara katılmasıyla Hitit Devletine saldınp, ortadan kaldırmışlar ve yollarına devam ederek Suriye ve Filistin üzerinden Mısır kapılarına dayanmışlardır(60).
Mısır kayıtlarında yer alan Deniz Halklan arasında adlan geçmeyen, ancak bu kavimler içinde yer almış olabilecekleri iddia edilen Güneydoğu Avrupa boylarından Frigler ya da Brigler, ve Muşkiler de konumuzla yakından ilgilidirler. Bunun nedeni, Hitit kayıtlarında adı geçen kentlerden Taruişa ya da Wilusa olması muhtemel Troianm Deniz Halkları Göçü olayındaki rolünden kaynaklanmaktadır. Bazı bilim adamları Deniz Halkları Göçünü neredeyse Troianm yıkımıyla başlatır(61) ya da Troiayı askeri bir üs olarak görür ve herşeyin başı ve sonu gibi gösterirken(62), diğer bazıları ise bu olayda Troiadan hiç bahsetmezler. Troia söz konusu olduğunda pek çok soru akla gelmektedir. Troia VI, VII d, b l ve b2yi kim tahrip etmiştir9 Troiayı tahrip edenler Myken Akhalan mı, Trak kavimlerinden Frigler ya da Brigler mi, yoksa adını bilemediğimiz başka Güneydoğu Avrupa boyları mıdırlar? Deniz Halkları arasında Myken Akhalarıda var mıdır? Troia Savaşları Troiadaki hangi yerleşim katında gerçekleşmiştir ya da böyle bir olayın gerçeklik payı nedir? Eğer bu savaş yapıldıysa Ege Göçlerinden önce mi, sonra mı olmuştur, tarihsel olarak hangi sürece karşılık gelir? Troiayı yıkanlarla Hititi yıkanlar aynı hareketin içindeki kavimler olabilir mi? Troiayı Frigler yıktıysa, bunların Brigler, ya da Muşkiler ile olan bağlantıları nedir9 Göçlerin gerçekleştiği çağda ve daha öncesinde Anadolunun süper gücü Hitit ile Troia kentinin ilişkisi neydi? Kuşkusuz tüm bu sorulara yanıt verebilmek ve farklı görüşleri ortaya koymak şimdiki çalışmamızdan bağımsız ayrı bir incelemeyi gerektireceği için burada yalnızca Troiayı ve belki de Hitit İmparatorluğunu yıkan kavimlerin kimlikleri üzerinde durulacaktır.
Batı Anadoluda, Homerosun İlyada ve Odysseia destanlannda anlattığı Priamosun ünlü şehrinin bulunduğu Troia VI, Blegene göre MÖ 1275 yılında bir depremle yıkılır. Bu yerleşmeyi izleyen VII a ise Myken Akhalan tarafından MÖ 1240 yılında yerle bir edilmiştir01. Bu görüşe katılmayan Akurgala göre Akhalarm Troiayı ele geçirerek orada yerleştiklerini belgeleyebilecek arkeolojik kalıntılardan yoksunuz. Ona göre Troia VII anın tahribi Ege Göçü sırasında Güneydoğu Avrupadan gelen ilkel Balkan kavimlerine bağlanmalıdır64. Akurgal, bu kavimlerin Blegenin önerdiği gibi MÖ 1240da değil, tarihsel duruma uygun olarak 1200 dolaylarında Troia VII ayı, sonra MÖ 1200 1800 arasındaki bir zaman içinde de Hattuşayı yıkarak 1170 1160 tarihlerinde Asur sınırlarına değin uzandıklarını iddia eder. Troia VII anın yıkılmasından sonra kurulan VII b l ve VII b2 yapı katlarında Güneydoğu Avrupa kökenli Buckelkeramikin bulunması, hem Troia VII anın Akhalar eli ile değil, Ege Göçü sırasında Balkanlardan gelen ilkel kavimler tarafından yıkılmış olduğunu03, hem de yeni halklarla meydana gelen bu kültürel değişimin, Frig ve Mysiahların geçiş yollarıyla bağlantılı olarak gerçekleştiğini göstermiştir. Gordionun en erken katlarında da bu türden seramiğin aniden ortaya çıkması, bunların Troia mallarıyla benzerliklerinin kabul edilmesi, buraya göçlerden sonra ilk yerleşenlerin Frigler olduğunu açık bir şekilde ortaya koymaktadır(66).
Güneydoğu Avrupa kavimlerinin Marmaranın güney yöresine olan göçleri Troia Savaşlarından, yani Troia VII a kentinin yıkılmasından sonra yoğunluk kazanmıştır. Mö 1200lü yıllarda kalenin yıkılmasının ardından Akurgala göre yüzyıllardan beri Kuzeybatı .Anadoluya göz dikmiş bulunan Güneydoğu Avrupa kavimlerinden Muşkiler, Brigler yani Frigleri Mysi ve Mygdon gibi kavimler büyük dalgalar halinde Anadoluya akın etmeye başlamışlardır. Yukarıda sözünü ettiğimiz önemli arkeolojik verilerden anlaşılabildiği kadarıyla Frigler bir süre Batı Anadoluda kalmış ve göçebe yaşamlarına devam etmiş olmalıdırlar. İlyadaya göre Frigler ve Thraklar Sakarya bölgesinde oturuyorlardı. Strabon ise Troianın ele geçirilmesinden sonra Troas yöresinin Friglerin kontrolü altına geçtiğini söylemektedir. Bazı isim benzerliklerinden yola çıkılarak, Frigler gibi Mysialı diyebileceğimiz daha başka Balkan boylarının da Kuzeybatı Anadoluda kaldıkları düşünülmektedir, Troas ve Mysia yörelerine yerleşmiş bu boylar, sonradan MÖ 11. yy sonunda bu bölgeye gelen Aiollerin baskısı altında Anadolu içlerine ilerlemek zorunda kalmışlardır(67).
Anadoluda batıdan güneybatıya kadar akınlar yapan bu göçmenler ve bunların arasında Muşkiler, Frigler ya da Brigler Anadolu Yarımadası içinde bir yerden ötekine göç ederken yerli Anadolu halklarım Torosların gerisine sürmüşlerdir. Beycesultanda yaklaşık MÖ 1 000 dolaylarındaki yangının bu yayılım ile ilgili olduğu sanılmaktadır(68).
Sonuçta bu saldırgan ve göçebe halklar, Orta Anadoludaki Hitit merkezlerine yerleşerek Frig Devletinin temellerini attılar. Ayrıca bölgeye yeni gelen halkların yanında, Kuzeybatı Anadoluda Hititlerin devamı kabul edilen, ancak arkeolojik olarak ilişkileri somut olarak kavranamayan Keteioi adındaki topluluğun varlığı, Güneydoğu Anadoluda olduğu gibi, bu bölgede de II. bin yıl halklarının yaşamlarına devam ettiklerini göstermektedir(69).
Bazı bilim adamlarınca Troiamn düşmesinin ve Kaşgalarla birleşerek Hitit Imparatorluğunun yıkılmasının nedeni olarak gösterilen Friglerin, Brigler ve Muşkilerle aynı ya da aynı soydan gelme halklar olup olmadıkları da tartışmalıdır. Kimi bilim adamlarına göre Frigler ile Brigler ve Muşkiler aynı soydan gelirler ve hepsi de Güneydoğu Avrupa kavimlerindendir(70). Sevin gibi diğer bazılarına göre ise Muşkilerle Frigler farklı kavimlerdir ve Muşkiler Anadolu içlerine Kafkaslar yoluyla girmişler ve Güneydoğu Anadoluya yerleşmişlerdir(71).
Ege Halklarının ülkelerinden çıkarak hem karadan hem de deniz yoluyla doğuya daha doğru bir deyişle güneydoğuya doğru göç hareketlerini irdelersek, bu göçün nedeni olarak daha çok Yunanistandaki Myken kültür bölgesinde iklim değişikliği sonucu oluşan ekonomik zorlukları gösterebiliriz(72). Ancak Zangger ise halk hareketlenmelerine neden olan olayları deprem ya da iklim değişikliğine bağlayarak çözmeye çalışanlara karşı çıkarak, böylesine geniş bir coğrafi alanda depremler ya da iklim değişikliklerine dair araziden elde edebilecekleri hiçbir kanıtın olmadığım ileri sürmüştür(73). Bununla birlikte, I200lü yılların başında, Troia çağdaşı bir Myken yerleşimi Tirynsin bir deprem ve sel baskını sonucu çamur yığını altında kaldığını yine Zangger kendisi ortaya atmış ve destanlardaki Priamosun Troiası Troia VInın da kazıcısının ifadesine göre depremle yıkıldığı saptanmıştır(74).
Bölgesel bazlı yeni arkeolojik araştırmalar ve maddi kültür analizleri ile, bulunan yazılı belgeler ışığında yeni açıklamalar ve varsayımlar da ortaya çıkmıştır. Bunlara göre Geç Tunç Çağda MÖ 13. yy ve 12.yydaki güçlü politik ve devlet yapılarının yıkılmasına neden olan olaylar içsel ve dışsal gelişmelerin bir sonucudur. Yukarıda anlatılan deniz kavimlerinin saldırıları, iç karışıklıklar içinde olan ülkelerin yıkımını hızlandırmıştır. Deprem, iklim değişikliği sonucu ortaya çıkan açlık gibi daha çok bölgesel doğal katastrofları içeren bir çok varsayımın yanında, iç huzursuzluk ve bölgesel savaşlar ve silah sanayiinde ve savaş tekniklerinde meydana gelen gelişmeler gibi toplumsal nedenler de bu yıkımı hazırlamış görünmektedir. Görünüşe göre bu Kriz Çağı uzun bir süreç içindeki gelişmeler sonucunda ortaya çıkmış ve uluslararası ilişkiler yıkıma uğramıştır. Hatti (Hitit), Qadi (Kizzuwatna), Kargamış, Arzawa ve AJashiya gibi Geç Tunç Çağdaki Anadolu, Kuzey Suriye ve Doğu Akdeniz bölgesindeki devletlerde yıkım izleri deniz kavimleri ile bağdaştırılmıştır. Bunu takip eden dönemdeki olaylar ise daha çok değişen politik, ekonomik ve teknolojik gelişmelerin bir sonucudur. Yaklaşık 200 yıllık ve Karanlık Çağ olarak adlandırılan bu zaman dilimi içindeki gelişmeleri bütün bölgeleri kapsayacak şekilde aktarmak pek mümkün görünmemektedir. Bu nedenle bu olayların bölgesel bazda incelenmesi daha gerçekçi sonuçlar verecektir.
Vikingler Trakyadanmı Göç Ettiler?
İsveçli kızanlar hayal ürünü mü?
Romalıların Balkanlara gelişi ile tarih sahnesinden silinen Traklara ne olmuştu?
İskandinavlar Troiadan mı göç ettiler?
Burası, savaş tanrısı Aresin ve soğuk kuzey rüzgarlarının tanrısı Boraeusun anavatanı
İnsanları da en az soğuk kuzey rüzgarları kadar katı olan bu coğrafya, antik dünyanın en vahşi bölgesi kabul edildiği için, Yunanlılarca bu tanrılara layık görülmüş
Bu topraklar ayrıca, Akdeniz dünyasının en sert iklimli bölgesi. Egedeki Sisam Adasından gelen ilk kolonici Yunanlılar, gerektiği gibi giyinmedikleri için, keskin soğukta donan bacak ve burunlarını kaybetmişlerdi
Kasım geceleri sisli geçiyordu bu diyarlarda. Çevrede dolaşmaya çıktıysanız eğer, savaşçı Trak kabilelerinin savaş çığlıklarını ve zafer kutlamalarındaki kadeh tokuştıırmalarını duyabilirdiniz. Burası aynı zamanda, tanrı Dionysosun geçmişte olduğu kadar bugün de dönümlerce bağ alanıyla kutsadığı ülkedir
Heredotos der ki: Hintlilerden sonra en kalabalık olanlar Traklardır. Bir tek adamın komutasında, ya da tek iradeyle hareket etseler, hiç yenilmez ve bence halkların en güçlüsü ve en kalabalığı olurlardı. Traklar için iş görmemek kibarlıktır. Toprakta çalışmaksa şerefsizlik ve aşağılık. Antik çağların en savaşçı toplumu olan Traklar, gittikleri her yere en iyi bildikleri üç şeyi götürdüler: At, şarap ve savaş
Troialıların sonuncusu: Trakyalı Tiras Romalıların Balkanlara gelişi ile tarih sahnesinden silinen Traklara ne olmuştu? Heredotosa, sayılarını Hintlilerle karşılaştıracak kadar kalabalık olan bir halk, nasıl bir anda tarih sahnesinden silinmişti?
Arkeolojik ve etimolojik araştırmalar, M.Ö. 7000lerden itibaren Balkanların önemli bir kısmına hakim olan Traklann, Rusya bozkırlarından Egeye, İlliryalıların ülkesinden Karadeniz sahillerine dek uzandığını gösteriyor. Trakların bölgedeki etkilerini artırmasıysa, M.Ö. 1200 ile 200ler arasındaki bin yılhk süreci kapsıyor. Bir başka deyişle, Troia Savaşı ile başlayan uzun bir döneme.
M.Ö. 1200ler, bugünkü gibi, Ege Denizinin iki yanının birbirine diş bilediği, kent-devletlerin çeşitli ittifaklar kurarak birbirleriyle savaştığı bir dönemdir. Bu savaşların en ünlüsü ise Akhalar ile Troialılar arasında geçen ve günümüzde filmlere konu olan Traia Savaşıdır.
M.Ö. 1 184te, Troianın düşüşüyle birlikte, binlerce Troialı ülkelerinden ayrıldı. Anadoludan dünyanın dört bir yanına uzanan bu büyük göç, aralarında Romanın kuruluşunu anlatan Aeneas olmak üzere pek çok efsaneye esin kaynağı oldu.
Efsaneler, vatanlannı terk etmek zorunda kalan Traialılara dair pek çok hikaye anlatıyor. Fransızlara göre onlar, Tours kentini kuran kahramanlardı. Kuzey İtalyahlara göreyse, gerçek Troialılar, yıkılan kentlerinin adını Torinoya verenlerdi. İngilizler içinse Troiadan kaçanlar, Comwall Düklüğünü kuran ve Plymouthta Yecüc ve Mecüc isimli devi yenen efsanevi kahraman Corineusu izlemişlerdi
Kökenini Troiada arayan bir başka halk ise, çok daha uzaklardan geliyor: İsveçten! İsveçlilerin bir çeşit Ergenekon Destanı da diyebileceğimiz mitolojik öyküye göre, İskandinav kavimlerinin atası, Troianın yıkılışından sonra Trakyadan kuzeye doğru yüzyıllar süren bir yürüyüşe başlayan Tiras ve oğnllarından başkası değildi!
Troianın unutulmuş evlatları: Aesirler Homeros ve Etrüsk kaynaklarına göre, Troianın düşüşünden sonra 30.000 Troialı kenti terk etti. Troianın son günlerini anlatan kaynaklara göre, yenilgiden sonra burada kalmayıp göç etmelerinin en önemli nedeni, Yunanlıların kenti acımasızca yağmalamasıydı. Fransa, İtalya, İngiltere, İskandinavyadaki efsanelerden
Hangisi gerçek? Troialılar aynı anda Fransa, İtalya, İngiltere ve İskandinavyada olamayacağına göre, efsanelerin büyük bir kısmının yakıştıTIna 01duğn ortaya çıkıyor.
Yine de arkeolojik ve etimolojik çalışmalar, bu iddialardan en azından ikisini bir miktar doğruluyor
M.Ö. 1 200lerde Troiada yerel halk tarafından konuşulan Luvi dili ile Etüskçe arasında bulunan şaşırtıcı paralelliğin çok daha çarpıcı bir örneği, çağdaş Baltık dilleri ile Trak dili arasında mevcut!
İsveçlilerin Ergenekon Destanına geri dönersek
Efsaneye göre, savaştan sonra hayatta kalan en iyi savaşçılardan oluşan Troialılar, Karadenizin kuzeyindeki Azak Denizini geçerek Don Nehri kıyı ları na vardılar. M.Ö. 1 150de, Macaristandan Don kıyılarına uzanan bölgede Sicambria Krallığını kuran Troialı fatihlere, bölgenin yerli halkı olan İskitlerin dilinde demir adam anlamına gelen Aesir adı verilmişti.
Ve bu demir adamlar, yine Troia gibi güçlü bir şekilde tahkim edilmiş olan Aesgard kentini kurdular. Bölge, artık demir adamların ülkesi, Asaland ya da demir adamların evi, yani Asaheim diye biliniyordu.
Aesirler, yüzyıllar sonra Kimmer ve İskit akınıarı karşısında kuzeye göç ettiklerinde, arkalarında, Karadeniz den dar bir boğazIa ayrılan Azak (Azov) Denizine verdikleri isimlerini bıraktılar
İskandinavlar Troiadan mı göç ettiler? İskandinav tarihinin eksiksiz bir değerlendirmesini yapmak epey zor. Çünkü yazılı kaynakların çok az bir kısmı, M.S. 600 yılından öncesine dayanıyor. Bu görece eski kaynakların önemli bir kısmı da Romalı tarihçi Tacitus (M.S. 55-117) ve Got krallarının resmi tarihçisi Jordanese (M.S. 500-551) ait. Dolayısıyla, bazı tarihsel sorular kolaylıkla cevaplandırılamıyor.
Karadenizin kuzeyine geldiklerinde Aesirler diye anılan kabileler konfederasyonunun, gerçekten Troia dan göç edip etmediğini hiçbir zaman tam olarak bilemeyeceğiz. Bu iddiayı ortaya atanlardan biri, bizzat Halikarnasoslu tarihçi Heredotos olsa bile!
Karadenizin kuzeyindeki uzak kolonilerde yaşayan halk, oraya Troia Savaşından sonra yağmalanan şehirden kaçanların soyundan geliyor. Asıl şaşırtıcı bilgiler, son 10 yılda arkeolojik kazılardan elde edildi. Ulaşılan son bulgular, M.Ö. 1150lerde Karadenizin kuzeyinde kurulan Sicambria Krallığının, Antik Grek kaynaklarındaki efsaneleri doğrularcasına, Trak ve Kimmer kültürlerinin güçlü bir karışımı olduğunu ortaya çıkarıyor.
Öyleyse, Karadenizin kuzeyinde büyük bir uygarlık kuran Traklar nereye gitti? Tarihi veriler, kuzey-kuzeybatı yönünü işaret ediyor. Doğudan gelen İskit ve Hun boylarının önüne kattığı Trak-Kimmer kabilelerinin büyük bir kısmı, Ba1tık ve Danimarka sahillerine, oradan da İskandinavya ve hatta İngiltereye uzandılar!