

Bilinçten Önce Bilinçsiz İstekler mi?: Beyin, Önce mi Karar Veriyor?
Beyin tarama yöntemini kullanan araştırmacılar, deneklerin kendi seçecekleri iki butondan birine basmalarına imkan tanıdılar. Bu çalışma sonucunda, insanların, tüm tercihlerini kendileri farkında olmadan 7 sn önce belirlediklerini gösteren bir sinyalin yerini belirlediler.
Bu keşif, akıl okuma ve özgür iradenin doğası hakkında bazı ipuçları içeriyor.
Berlin'deki bilgisayarlı Nöro Bilim Merkezi Bernstein Center'dan araştırmayı yürüten nörolog John Dylan Haynes; bu konuda şunları söylüyor:
ÖZGÜR İRADE TEHLİKEDE Mİ?
"Verdiğimiz kararlar, bilinçlilik halimiz devreye girmeden uzun süre önce belirlenir. Elbette bu durum, bizim 'özgür irade' anlayışımıza şüphe düşürüyor."
Bu bilim adamlarının, bilinçli özgür irade kavramına ilk gölge düşürmeleri sayılmaz.
1980'lerin başında, nörolog Benjamin Libet; deneklerin, seçtikleri parmağı kaldırmadan önce saniyenin onda üçü kadar sürede oluşan bir beyinsel aktivite belirtisi keşfetti. Belirti beyindeki vücut hareketlerinin planlanmasını içeren bölgede ortaya çıktı.
Haynes'a göre; bu bölge, parmağı kaldırma kararının verildiği ilk bölge değil, ancak hareket edebilmek için zihinsel hesaplamalarının yapıldığı son bölge olarak gösterilebilir.
KARARI BEYİN VERİR
Haynes'in ekibi, beyni, daha derinlemesine incelemek için fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRı) tekniği kullandılar. Bu teknik sayesinde, denek bir görevi yerine getirirken, ortaya çıkan beyin aktivasyonunu ölçümleyebildiler.
Bu yöntemle 14 gönüllüde beyin taraması yapıldı. Deneklerden ne zaman arzu ederlerse, o zaman bir düğmeye sağ ya da sol parmaklarıyla dokunmaları istendi.
Deneyin sonucunda Haynes, düşünce ve aksiyon arasında yarım saniyelik bir duraklama olduğunu belirtti.
Daha sonra Haynes ve ekibi, fMRı taramalarını analiz ettiler. Sonuç olarak şu bulguya ulaştılar. Beynin korteks bölgesi; deneğin düğmeye basmasından 7 saniye önce, fMRı da parlak gözükmektedir. Bu korteks bölgesi, düşünce ve bilinç ile ilişkilidir.
BİLİNÇSİZ İRADE VE ÖZGÜR İRADE
Haynes bu netice ile ilgili şunları söylüyor:
"Öyle görünüyor ki, kişi kendi kararını vermeden önce, beyin karar veriyor. Bir çok durumda kendimizce kararlar veririz. Şimdi portakal suyu istiyorum, ya da portakal suyu yerine elma suyu istiyorum gibi. Beynimiz ise büyük olasılıkla, biz farkına varmadan uzun bir süre önce, içeceği şeyi seçmiştir."
Ancak Haynes, bu tip karar vermede, aslında bir seçme işlemi olduğunu düşünüyor ve ekliyor:
"Benim bilinçli iradem ile bilinçsiz isteklerim, birbirleriyle tutarlıdır. Yani bu iki süreç, birbirleriyle aynıdır."
Peki beynimizin verdiği kararlardan hoşlanmazsak ne olacak? Haynes, bir seçimin tersine dönmesi ile ilgili deney, test ve çalışmalarını sürdürdüklerini açıkladı ve son olarak da şunları söyledi:
"Biz insanların, fikirlerini değiştirebildikleri gerçeğini göz ardı edemeyiz."
Güncelleme: 29/07/2008
Kaynak: Ewen Callaway, "Brain Scanner Predicts Your Future Moves", New Scientist, Çev. Esra Demirpehlivan, 13/4/2008.