Mezhepçilik
Mezhep, Mezhepçilik (sect, sectarianism) Din sosyolojisi “kilise-mezhep tipolojisi” denilen bir dinsel örgütlenme modeli geliştirmiştir. Max ‘Weber’in The Sociology of Religion’da (1922), Ernst *Troelsch’in ise The Social Teaching of the Christian Churches’da (1912) ortaya koyduğu ilk formülasyona göre, *kilise tipi dinsel örgütlenme, toplumun tüm üyelerini evrensel temel üzerinde kucaklamaya çalışır.Kilise, geniş kapsamlı, papazlığı ya da pederliğiyle bürokratik bir kurumdur.Formel bir ortodoksiyi, ayinsel tapınma modellerini geliştirir ve üyelerini, evanjelik din değiştirmeden ziyade, toplumsallaşma süreci aracılığıyla içine alır. Kilise, siyasal eksende devletle uyum gösterebilir bir yapıdır; toplumsal eksende ise inançları ve toplumsal konumunda genelde muhafazakârdır.Mezhep ise kilisenin tersine küçüktür; üyelerini dönme yoluyla toplayan evanjelik bir gruptur; devlete ve topluma karşı radikal bir duruşa sahiptir.Ortaçağ Roma Katolik Kilisesi evrenselci kilisenin başlıca örneğidir; mezhepler arasında ise Baptistleri, Quakerları ve Metodistleri sayabiliriz.Çağdaş sosyologlar, mezhep ile kilise arasında, orta yolda duran bir tarikat örgütlenmesini saptayıp, mezhebin çeşitli alt tiplerini tanımlayarak bu tipolojiyi değiştirmişlerdir. Bryan Wilson (“An Analysis of Sect Development”, American Sociological Review, 1959), aralarında toplumsal değerleri reddeden ya da seküler toplumdan farklı olmayanlar da bulunan çeşitli şekillerde dört farklı alt tür belirlemiştir.Bu alt türler, dönmeci, ya da din değiştirmeci mezhepler (Selamet Ordusu gibi); “geliş” anlamından türetilen adventist, ya da devrimci mezhepler (Yehova Şahitleri); içedönükçü ya da sofu mezhepler (Quakerlar) ve gnostik (bilinirci) mezheplerdir (Hıristiyan Bilimi ve Yeni Düşünce mezhepleri). Bu alt türlerin farklı inançları, farklı kabul yöntemleri ve dünyaya karşı farklı tutumları vardır. Bu yüzden mezhepler içindeki toplumsal değişim süreçleri son derece farklılık gösterir. Byran Wilson mezhepler hakkındaki en son değerlendirme metinlerinden birisi olan The Social Dimensions of Sectarianism’m (1992) de yazarıdır.