Sandra O’Connor, 24 yaşındaki kızı Beki ile birlikte yaşıyor ve hayatının her günü onu görüyor, ama Sandra’dan çocuğunu tarif etmesini isteyin gözlerini kapatıp konsantre olması gerekiyor.
Kalabalığın içinde kocasını seçmekte zorlanıyor ve geçenlerde bir havaalanında karşılamaya gittiğinde oğlunu göremedi. Fotoğraflarda kendini tanıyamıyor ve aynaya her baktığında şaşırıyor. Yüz hatlarını net bir şekilde görüyor ama yüzü tanıdık biri olarak görmüyor. Aynaya baktığında “bana bakan sıradan orta yaşlı bir kadın görüyorum. Aynı aynaya bakan diğer kadınların yanında dursam, hangisinin ben olduğumdan emin olamıyorum” diyor.
Sandra, “rahatsızlığı nedeniyle hiç arkadaşı olmadığını ve artık onları arkadaş edinmeye çalışmakla ilgilenmediğini söylüyor. Beşinci veya altıncı kez isimlerini sorduğumda ve onları görmezden geldiğimde rahatsız oluyorlar” diye açıklıyor. “Kim olduklarına dair hiçbir fikrim olmadığı için beni terk edip etmediklerini asla bilmiyorum”
“Yedi yaşımdayken sınıf fotoğrafımı eve götürdüm ama içinde tek bir çocuğa isim veremedim. Okulda kızlar tarafından zorbalığa uğradığımda bunları öğretmenlere bildirdim ama anlatamadım.”
“Sadece bir kez bir partiye davet edildim, ama doğum günü kızını bir daha asla görmediğime yemin edebilirim, o benim sınıfımda olmasına rağmen. İlkokul kötüydü, ama lise daha kötüydü. Diğer çocukları veya öğretmenleri tanıyamadığım için zamanımın çoğunu sınıfımı bulmaya çalışarak geçirdim. Sadece birkaç arkadaşım oldu ve bunun nedeni öğle yemeğini yemek için hep aynı yerde oturmalarıydı, bu yüzden onları nerede bulacağımı biliyordum.
Derek, Sandra’yı her zaman önceden belirlenmiş bir zamanda evinden alırdı, böylece kim olduğunu anlardı. Tanıştıktan iki hafta sonra nişanlandılar ve 27 yıl önce evlendiler.
Sandra şöyle diyor: “Görünüş benim için önemli değil çünkü birinin yüzünü hatırlayamıyorum. Derek’in bana olan ilgisi onu benim için çekici yapan şeydi. Beni güldürdü ve ömür boyu en iyi arkadaş olacağımı biliyordum”
Bir nakliye şirketinde çalışan Derek, dışarı çıktıklarında Sandra’nın onu tanıması için her zaman kırmızı bir ceket giyer ve tanıdığı insanlar yaklaştığında onu gizlice uyarır.
Kızı Beki, annesinin onu fark etmesi için sık sık yeşil giyer ve Sandra’nın 22 yaşındaki oğlu Josh, arkadaşlarının onun hastalığını bilmesini sağlar, böylece onları görmezden geldiğinde incinmezler.
Sandra, “Ailem beni çok koruyor” diyor. “Evin her yerinde Derek, Josh ve Beki’nin resimleri var ve yüzlerini ezberlemek için yoğun bir şekilde onları inceliyorum.”
Durumu, insanları yürüyüş ve duruşlarından, saç renginden ve saç stilinden ve doğum lekeleri veya benler gibi ayırt edici özelliklerinden tanımak için çok çalışması gerektiği anlamına geliyor.
Şimdi tam zamanlı bir çocuk bakıcılığı işini yürütüyor ve tek başına dört çocuğa bakıyor. Peki, kimin bakımında olduğunu bilmeye bağlı olan bu kadar sorumlu bir işi nasıl yapıyor? Sandra, “saatlerce fotoğraflarını inceleyerek çocukların yüzlerini ezberlemek için çok çalışıyorum” diyor. “Fotoğraflar benim için çok önemli. Ayrıca çocuklara bana gelmelerini öğrettim, bu yüzden okuldan almak için oyun alanında aynı yerde kırmızı bir paltoyla duruyorum ki beni kolayca görsünler.”
Sandra, en yakın insanları tanımadığı için suçluluk duyuyordu.”Ama 40 yaşında bir kez teşhis konulduğunda, kontrolüm dışında olduğunu kabul ettim” diyor. Tanıdan sonra “okuduklarımda kendimden çok şey buldum ve kendimi çok mutlu hissettim. Bu problemin bir adı vardı ve başkaları da aynı şeyi yaşadı. O zamana kadar, insanları hatırlayamadığım için aptal olduğumu düşünürdüm”.
Ancak on yıl sonra Sandra’nın coşkusu kayboldu. “Şimdi durumum hakkında yapabileceğim hiçbir şey olmadığını hissediyorum ve denemekten vazgeçtim. “Sosyal olarak hiçbir zaman işleri yoluna koyamayacağım ve sürekli kafa karışıklığı ve korku dalgaları ile yaşıyorum. O korkunç sözleri duymak ‘Sandra, merhaba demeyecek misin?’ bana batma hissi veriyor.” (1)
Bu öyküsü ile Sandra tam bir prosopagnozi vakası. Prosopagnozi “yüz körlüğü” anlamına gelir. Prosopagnozi terimi, Yunanca’da “yüz” ve “bilgi eksikliği” anlamına gelen “prosopo” ve “agnosia” sözcüklerinden türemiştir. Prosopagnozi, kişinin beyninde yüzleri tanımakla görevli olan bölgenin gelişmediği veya sonradan bir hasara maruz kaldığı nörolojik bir bozukluktur. Bozukluğun, başlıca şakak (temporal)lobun alt yüzündeki “fusiform girus”ta (beyinde yüz algılama ve buna bağlı hafızayı kontrol eden bölge) meydana gelen hasar ve/veya anormallikler sonucu gerçekleştiği düşünülmektedir.
Yüz körlüğü genellikle insanları doğumdan itibaren etkiler ve kişinin hayatının büyük bir bölümünde veya tamamında sahip olduğu bir sorundur. Günlük yaşam üzerinde ciddi bir etkisi olabilir. Prosopagnozisi olan birçok kişi aile üyelerini, partnerlerini veya arkadaşlarını tanıyamaz.
Prozopagnozi olan bir kişi, sosyal etkileşimden kaçınabilir ve sosyal durumlardan aşırı bir korku olan sosyal kaygı bozukluğu geliştirebilir. Ayrıca ilişki kurmakta güçlük çekebilir veya kariyerleriyle ilgili sorunlar yaşayabilir. Depresyon yaygındır. Birçok kişi de gezinmekte zorluk çekebilir. Prozopagnozisi olan biri için filmlerin veya televizyon programlarının olay örgüsünü takip etmek neredeyse imkânsız olabilir, çünkü karakterleri tanımakta zorlanırlar
- tip prosopagnozi vardır:
1.Gelişimsel prosopagnozi: Bir kişinin beyin hasarı olmadan prosopagnoziye sahip olduğu durum. Çeşitli araştırmalar, 50 kişiden 1 kadarının gelişimsel prosopagnoziye sahip olabileceğini göstermiştir, bu da Birleşik Krallık’ta yaklaşık 1,5 milyon kişiye eşittir.
2.Edinilmiş prosopagnozi: Bir kişinin genellikle inme, beyin tümörü veya kafa travmasının ardından gelişen beyin hasarından sonra geliştirdiği prosopagnozidir. Nadirdir.
Prosopagnozi hafıza sorunları, görme kaybı veya öğrenme güçlüğü ile ilgili değildir,
Prozopagnozi için özel bir tedavi yoktur, ancak araştırmacılar duruma neyin neden olduğunu araştırmaya devam etmektedir ve yüz tanımayı iyileştirmeye yardımcı olmak için eğitim programları geliştirilmektedir.(2)
Özel Ek:
1.42 yılı aşan tababet hayatımda hiçbir -tipik- prosopagnozi teşhisi koymadım. Öykü çok tipik olduğu için tanıyı atladığımı düşünmüyorum.
2. Oluşan hasarın derecesine bağlı olarak kişiler, prosopagnoziyi farklı biçimlerde deneyimliyor olabilirler. Kısmi prosopagnozi denebilecek, hasarın minimum olduğu kişi, yakın bir ilişkisi olmadığı insanların yüzlerini tanıyamama durumu yaşayabilir. Birleşik Krallıktaki bir milyonu aşan prosopagnozi olgularının bir kısmı, bir dereceye kadar yüz körlüğü çekmektedir. Bu durumda bozulma daha hafiftir.
3. İlginç olan bir durum da, bir yakınım kişileri ağız şekillerinden tanır, ayırt eder. Ağızlarını görmezse ( örneğin resimlerde, bazen tv.de) tanıyamaz. Bazen yakınından geçen kişileri tanımaz. Bu nedenle alınmasınlar diye kendisine selam veren kişilere tanımadan gülümseyerek cevap verir. Bir kereliğine tanıdığı, tanıştığı ve sohbet ettiği kişiyi bir zaman sonra görünce tanımaz, hatırlamaz. Bir defa da okulda kendisini görmeye gittiğim bir günde –muhtemelen beni öğrenci velisi zannettiğinden- kısa bir süreliğine beni tanıyamamıştı.
4. Bu tip yüz tanıma bozukluğu olanların sanıldığından daha fazla olduğunu düşünüyorum.
5. Literatürde görsel agnozi ile ilgili meşhur kitap “Karısını Şapka Zanneden Adam” kitabıdır.Karısını Şapka Sanan Adam (The Man Who Mistook His Wife for a Hat) nörolog Oliver Sacks‘ın 1985 tarihli çok satan yaşantı kitabıdır. Karısını Şapka Sanan Adam, müzik profesörü Dr. P’nin beyninin görsel kısmında, görsel yargısını kullanmasını engelleyen büyük bir tümör vardır. Hiçbir şey ona tanıdık gelmez. Görsel olarak, cansız soyutlamalar dünyasında kaybolmuştur. Müzik hayatı en büyük destekçisidir. Görüntülerin yerini müzik alır. Etrafındaki insanları görsel olarak değil seslerinden tanır. Beden imajı yoktur, bunun yerine vücut müziği vardır.
6. Temmuz 2022’de, ABD’li dünyaca ünlü aktör Brad Pitt, verdiği son röportajda “yüz körü” olabileceğini ifade etmişti. İnsanların yüzlerini hatırlamakta zorluk çektiğini söyleyen ünlü aktörün açıklamalarının ardından yüz körlüğü toplumda ve medyada ilgi çekti.
KAYNAKLAR
(1) https://www.dailymail.co.uk/health/article-2205328/Imagine-recognise-single-face-Not-husbands-childs–Two-women-condition-explain-common-think.html
(2) https://www.nhs.uk/conditions/face-blindness/
Daha hızlı yürümek ve uzun ömür
Kişilerin en sık duyduğu halk sağlığı mesajı şudur: Daha fazla hareket et, daha fazla adım at. Haftada en az150 dakika fiziksel aktivite(*) yapmaya zaman ayır. Ancak mesajı duymak, ona göre hareket edeceğimiz anlamına gelmez. Kişilerin büyük bir bölümü işlerinde yaptıklarının dışında herhangi bir fiziksel aktivite yapmıyor.
İngiltere’deki Cambridge Üniversitesi ve Leicester Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, 7 gün boyunca aktivite izleme cihazı kullanan 88.000 orta yaşlı yetişkinin verilerini inceledi. Cihazlar hem yaptıkları toplam aktivite miktarını hem de bu hareketin yoğunluğunu, yani ne kadar hızlı yürüdüklerini veya kendilerini ne kadar zorladıklarını takip etti. Araştırmacılar daha sonra fiziksel aktivite enerji harcamalarını (hareket halindeyken yaktıkları kalori miktarı) ve orta ila şiddetli fiziksel aktiviteden gelen yüzdeyi hesapladılar.
Sonraki 6 ila 7 yıl içinde, araştırmaya katılan insanlar arasında 4.000 yeni kardiyovasküler hastalık vakası vardı.
Fiziksel aktivite enerji harcamalarının en az %20’sini orta ila şiddetli aktivitelerden alanların kalp hastalığı riski, daha yüksek eforlu aktiviteleri yaklaşık %10 olanlara kıyasla önemli ölçüde daha azdı.
Çalışma, daha hızlı hareket etmenin faydalarını gösteren önceki araştırmalara uygundu.
Daha hızlı yürümek, uzun ömür ve gelecekteki sağlığın bir başka göstergesi olan adım uzunluğunuzu doğal olarak artıracaktır. 2021’de yayınlanan bir gözden geçirme çalışması , daha kısa adımlar atan yaşlı yetişkinlerin bir engele sahip olma olasılığının %26, büyük bir olumsuz olaya (bağımsızlık kaybına yol açan bir yaralanma gibi) sahip olma olasılığının %34 ve %69 daha yüksek olduğunu buldu. Önümüzdeki birkaç yıl içinde ölme olasılığı daha yüksekti.
The Lancet dergisinde 2022 yılında yapılan bir araştırma , belirli bir dönemde ölme riskinin günlük adımlardaki her artışla azaldığını buldu. Koruyucu etki, 60 yaş ve üzerindeki yetişkinler için günde yaklaşık 6.000 ila 8.000 adım ve 60 yaşın altındakiler için 8.000 ila 10.000 adım arasında zirve yapar.
(*) Fiziksel aktivite, gün boyunca yaptığınız her türlü hareket anlamına gelir.
Orta yoğunlukta fiziksel aktivite, daha hızlı yaptığınız şeyleri içerir. Egzersiz yapmak için yürümek, bahçe işi ya da ev işleri yapmak gibi.
Şiddetli yoğunlukta fiziksel aktivite genellikle bir egzersiz seansıdır: Bir koşu, yorucu bir yürüyüş, spor salonunda zorlu bir egzersiz gibi,
KAYNAK:https://www.medscape.com/viewarticle/984778?src=wnl_tp10_daily_221201_MSCPEDIT&uac=295762CZ&impID=4935032
Egzersiz ve Beyin
Kişileri zorlu antrenmanlarda güç kazanmaları için motive etmek gerekiyor Ekstra çaba harcanan bu birkaç dakika, beynin yıllarca keskin kalmasına yardımcı olabilir. Egzersiz daha önce gelişmiş beyin fonksiyonu ile ilişkilendirilmiş olsa da, yeni bir Michigan Üniversitesi araştırması, bireylerin bu faydaları sadece daha fazla zorlanarak elde edebileceğini öne sürüyor. Çalışma, egzersiz yoğunluğunun, miktar kadar önemli olduğuna dair artan kanıtlara katkıda bulunuyor.
Yakın zamanda İngiltere’de yapılan bir araştırma , antrenmanlara daha fazla çaba sarf etmenin kalp hastalığı riskini azaltmaya ve kişinin hayatına yıllar katmaya yardımcı olabileceğini buldu (*). Biraz daha sıkı çalıştığınız sürece kısa süreli aktivite patlamaları bile yardımcı oluyor gibi görünüyor.
Bilim adamları hậlậ egzersizin beyne nasıl yardımcı olduğunu çözüyorlar, ancak bazı uzmanlar bunun katepsin B (CTSB) ve beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF) gibi beyin koruyucu moleküllerin salınmasıyla ilgili olduğuna inanıyor. Araştırmacılar, bu iki molekülün potansiyel olarak bilişsel sağlığı koruyucu olduğunu ve yoğun egzersizin dolaşımdaki CTSB ve BDNF düzeylerini artırdığını saptıyor.
Fiziksel olarak aktif yetişkinler, daha hareketsiz muadillerine göre yaklaşık %40 daha düşük bilişsel gerileme riskine sahip. 2020’de yapılan bir çalışma, en az egzersiz yapan katılımcıların Alzheimer’e yakalanma olasılığının, en çok egzersiz yapanlara göre iki kattan fazla olduğunu ileri sürüyor.
Çalışmaya dahil olmayan bir otör, “Beyni destekleyen beslenmenin yanı sıra, beyin hacmini, hafızayı ve genel bilişsel işlevi korumak için düzenli güçlü egzersiz kadar önemli olan hiçbir şey yoktur. Egzersiz, kelimenin tam anlamıyla beynin boyutunu, yapısını ve işlevini değiştirir” diyor.
Çalışmadan bir araştırmacı,” Bilişsel gerilemeyi önlemek için gereken yoğun egzersizin tam dozunu (ne kadar uzun ve ne sıklıkta olduğu gibi) belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu” belirtiyor.
(*) Yukarıdaki “Daha hızlı yürümek ve uzun ömür” yazısındaki literatür.
KAYNAK
https://www.medscape.com/viewarticle/985953?src=wnl_tp10_daily_221226_MSCPEDIT&uac=295762CZ&impID=5014941