Distimi
Distimi - Bu tip depresyonun semptomları, nedenleri ve tedavisi
Distimi hafif ancak uzun dönemli (kronik) bir depresyon türüdür. Semptomlar genelde en az iki yıl, hatta çoğunlukla çok daha uzun süre devam eder. Distimi fonksiyonlarınızı ve hayattan aldığınız zevki etkileyebilmektedir.
Distimi ile günlük normal aktivitelere karşı olan ilginizi kaybetmenize, umutsuz bir şekilde hissetmenize, birşeyler üretememenize ve kendinize olan saygınızı yitirmenize ve genel anlamda bir yetersizlik hissinin olmasına neden olabilmektedir. Distimi olan kişiler genellikle herhangi birşeyden zevk alamamaktan, şikayetlenmektedir.
Belirtileri
Yetşikinlerde olan distimi semptomları şunlardır :
- Günlük aktivitelerdeki ilginin kaybedilmesi
- Mutsuzluk veya kendini kötü hissetme
- Umutsuzluk
- Yorgunluk ve enerji olmaması
- Kendine saygının az olması, özeleştiri veya yetersiz hissetme
- Konsantre olmada zorlukların yaşanması ve karar verme ile ilgili olan problemler
- Asabiyet veya aşırı sinirlilik
- Azalan aktiviteler, verimsizlik ve üretimin olmaması
- Sosyal aktivitelerden kaçınma
- Suçluluk duygusu ve geçmiş ile ilgili endişeler
- İştahsızlık veya aşırı yeme
- Uyku problemleri
Çocuklarda, distimi bazen dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (ADHD), davranışsal ve öğrenme bozuklukları, endişelenme bozuklukları veya gelişim bozuklukları ile meydana gelebilmektedir. Çocuklarda olan distimi semptomlarının örnekleri şunlardır :
- Asabiyet
- Davranış problemleri
- Okul performansının kötü olması
- Karamsarlık
- Zayıf sosyal beceriler
- Düşük öz saygı
Distimi semptomları genellikle gelir ve yıllar içerisinde gider ve yoğunluğu zaman içerisinde değişebilmektedir. Ancak genellikle semptomlar aynı anda iki haftadan fazla süre için kaybolmaz. Genellikle, mutlu olaylarda kendinizi mutlu etmekte zorlanabilirsiniz. Burada kasvetli bir kişiliğe sahip olmanız ile tarif edilebilirsiniz.
Distimi 21 yaşından önce başladığı zaman, buna erken başlangıçlı distimi adı verilmektedir. 21 yaşından sonra başladığı zaman, buna geç başlangıçlı distimi adı verilmektedir.
Bir doktoru ne zaman görmelisiniz ?
Kendinizi mutsuz hissetmeniz veya zaman zaman yaşamınızdaki stresli durumlarda umutsuz olmanız son derece normaldir. Ancak distimi ile, bu düşünceler yıllar boyunca sürebilir ve ilişkileriniz, iş hayatınızı ve günlük aktivitelerinizi etkileyebilir.
Bu düşünceler uzun süre ile devam ettiğinden dolayı, bunların her zaman sizin hayatınızın bir parçası olabileceğini düşünebilirsiniz. Ancak distimi ile ilgili semptomlarınız varsa, tıbbi yardım alın. Etkili bir şekilde tedavi edilmezse, distimi genellikle büyük depresyonlara neden olabilmektedir. Bazen, büyük bir depresyon dönemi distimiye ek olarak başlayabilir bu duruma çift depresyon adı verilmektedir.
Semptomlarınız ile ilgili birincil bakım doktorunuz ile iletişime geçin. Veya bir akıl sağlığı uzmanı ile yardım almak için doğrudan bağlantı kurun. Bir akıl sağlığı uzmanı görmek konusunda isteksizseniz, sizin tedavinizde yol gösterecek birine ulaşın. Bu kişi sevdiğiniz biri, öğretmeniniz, ruhani bir lider veya güvenebileceğiniz bir kişi olabilir.
Nedenleri
Distiminin tam olarak nedeni bilinmemektedir. Distimi büyük depresyonlar ile benzer nedenlerden meydana gelebilmektedir. Bunlar şunlardır :
- Biyokimyasal. Distimi olan kişilerin beyinlerinde fiziksel değişiklikler olabilmektedir. Bu değişikliklerin önermi halen net değildir, ancak noktasal nedenlere yardımcı olabilmektedir.
- Genler. Distimi olan kişilerin genellikle ailelerinde veya akrabalarında (kan bağı bulunan) aynı duruma sahip olan kişiler bulunmaktadır.
- Çevre. Depresyon oldukça çevre distimi durumuna katkıda bulunabilir. Çevresel nedenler sevdiğiniz birini kaybetmeniz, finansal problemler ve yüksek seviyede stres gibi yaşamınızda mücadelesi zor olan durumlardır.
Testler ve tanılar
Doktorunuz distimi olduğunuzdan şüpheleniyorsa, bazı testler ve muayeneler uygulayabilir. Bunlar şunlardır :
- Fiziksel muayene. Doktorunuz fiziksel bir muayene uygulayabilir ve distiminin nedenlerini belirleyebilmek için sağlığınız ile ilgili detaylı sorular sorabilir. Bazı durumlarda, distimi altında yatan fiziksel bir nedenden dolayı meydana gelmektedir.
- Laboratuvar testleri. Örneğin, doktorunuz kan tam sayımı için bir kan testi yaptırmanızı isteyebilir. Kan testlerini folat ve D Vitamini seviyelerinizi kontrol etmek için yapılır veya tiroidinizin iyi bir şekilde çalışıp çalışmadığı kontrol edilebilir.
- Psikolojik değerlendirme. Bu değerlendirme sizin düşünceleriniz, hisleriniz ve davranışlarınız ile ilgili bir değerlendirmedir ve noktasal bir konu konabilmesi için bir anket gerektirebilmektedir.
Başka problemlerin kontrolü
Birçok başka rahatsızlığın semptomları distimi ile benzer özelikler göstermektedir. Büyük depresyon, bipolar bozukluk veya mevsime bağlı duygusal rahatsızlıklar gibi ruh halinizi etkileyen başka bir durum veya distimi ise doktorunuz veya akıl sağılığı uzmanınızın değerlendirmesine yardımcı olabilmektedir.
Distimi için tanı kriterleri
Distimi tanısı konabilmesi için, kişinin semptomlarının Amerikan Psikyatri Topluluğu tarafından yayımlanan Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatiksel Klavuzunda yer alan semptom kriterlerini karşılaması gerekmektedir. Bu klavuz akıl sağlığı uzmanları tarafından mental durumların tanısının konmasında ve tedavinin giderlerinin karşılanması için sigorta şirketleri tarafından kullanılmaktadır.
Distiminin tanısı için, yetişkinlerde çocuklara göre farklı olan temel göstergeler şunlardır :
- Yetişkinlerde, depresyondaki ruh hali iki veya daha fazla yıl için günün çoğu zamanı için geçerlidir.
- Çocuklar için, depresyonlu ruh hali veya asabiyet en az bir yıl için günün çoğu zamanı için geçerlidir.
Bunlara ek olarak, aşağıda belirtilen semptomların en az ikisi olması gerekmektedir ve bunlar günlük aktivitelerinizi etkilemelidir veya sizi mutsuz etmelidir :
- İştahsızlık veya aşırı yeme
- Uyku problemleri
- Yorgunluk veya enerji yoksunluğu
- Düşük öz saygı
- Umutsuzluk
- Zayıf konsantrasyon
- Karar vermede yaşanan problemler
Tedaviler ve ilaçlar
Distimi için iki ana tedavi yöntemi ilaçlar ve konuşma terapileridir (psikoterapi). Distiminin tedavisi için sadece biri kullanıldığı zaman ilaçların kullanımı psikoterapiye göre daha etkili olarak görünmektedir. İlaçların ve psikoterapinin bir kombinasyonunun kullanılması tedaviyi daha etkili bir hale getirmektedir.
Doktorunuzun hangi tedaviyi uygulayacağı aşağıda belirtilern faktörlere bağlı olarak değişmektedir :
- Distimi semptomlarının şiddeti
- Yaşantınızı etkileyen duygusal veya durumsal konulardaki isteğiniz
- Kişisel tercihlerini
- Daha önceki tedavi yöntemleri
- İlaçları tolere etme yeteneğiniz
- Sahip olduğunuz diğer duygusal problemler
Distimi için ilaçlar
Distiminin tedavisi için yaygın olarak kullanılan antidepresan tipleri şunlardır :
- Seçici serotonin gerialım engelleyiciler (SSRI ler)
- Serotonin ve norepineferin gerialım engeleyiciler (SNRI ler)
- Trisiklik antidepresanlar (TCA lar)
Doğru ilacın bulunması
SSRI lar genellikle tercih edilen antidepresanlardır, çünkü genellikle iyi çalışırlar ve yan etkileri tolere edilebilmektedir. Hangi antidepresanın veya ilaç kombinasyonun uygun olduğu sizin kişisel durumunuza bağlı olarak değişebilmektedir.
Yan etkilerden şikayet ediyorsanız, doktorunuz ile konuşmadan önce antidepresan alımını durdurmayın. Bazı antidepresanlar yavaş yavaş azaltmadığınız sürece rahatsız edici semptomlara neden olabilir ve depresyonun aniden kötüleşmesine yol açabilmektedir. Doktorunuz sizin için uygun bir ilaç bulana kadar varolan ilacınızı bırakmayın. Bu ilaçların yararlarını ve risklerini ölçebilmek için doktorunuz veya eczacınız ile konuşarak ilaç ile ilgili tüm bilgileri öğrenin. Bazı durumlarda, yan etkiler vücudunuz bunlara alışana kadar olmaktadır, sonrasında düzelmektedir.
Distiminiz olduğu zaman, semptomları kontrol altında tutabilmeniz için uzun dönemli anti depresan almanıza gerek olabilmektedir.
Antidepresanlar ve artan intihar riski
Antidepresanlar talimatlara uygun olarak alındıklarında genellikle güvenli olmalarına rağmen, Gıda ve İlaç Müdürlüğü tüm antidepresanların "kara kutu" uyarılarını taşımaları gerektiğini belirtmektedir. Birçok durumda, çocuklar, yetişkinler ve 25 yaş altında olan genç yetişkinler antidepresan aldıklarında özellikle başladıktan veya doz değiştikten sonra ilk birkaç hafta içerisinde intihar düşüncelerinde veya davranışlarında artış olabilmektedir. Dolayısıyla, bu yaş grubundaki kişiler sevdikleri kişiler, bakıcılar ve sağlık uzmanları tarafından yakından izlenmelidir.
Distimi için psikoterapi
Psikoterapi durumunuz, ruh haliniz, hisleriniz, düşünceleriniz ve davranışlarınız ile ilgili daha çok bilgi edinmenize yardımcı olur. Psikoterapi esnasında kazandığınız bu bilgileri kullanara, sağlıklı mücadele yolları ve stres yönetimini öğrenebilirsiniz. Psikoterapi siz aşağıda belirtilen unsurlarda yardımcı olabilmektedir :
- Karar vermek için öğrenmek
- Negatif yaklaşım olması, ümitsizlik ve kendine güven yoksunluğu gibi davranış düzenlerinde kendi kendini engelleme durumunun azalması
- Kişiler arasında sosyal ve iş ile ilgili olan durumların işlevleri için yeteneğin geliştirilmesi
Siz ve terapistiniz hangi terapinin sizin için uygun olduğunu, terapi için sizin hedeflerinizi, ve tedavinin uzunluğu gibi diğer konuları tartışabilirsiniz.
Yaşam tarzı ve evde uygulanabilinecek tedavi yöntemleri
Distimi genellikle kendi kendinize tedavi edebileceğiniz bir hastalık değildir. Ancak, profesyonel tedaviye ek olarak, bazı adımlar atabilirsiniz. Bunlar şunlardır :
- Tedavi planınıza bağımlı kalın. Gitmek istememe hissi olsa bile, terapi seanslarını veya randevularını atlamayın. Kendinizi iyi hissetseniz dahi ilaçlarınızı alın. Eğer ilaçlarınızı almayı durdurursanız, semptomlar geri dönebilir ve gerileme semtomplarınıda yaşayabilirsiniz.
- Distimi ile ilgili bilgilenin. Durumunuz ile ilgili olarak bilgilenmek size güç verir ve tedavi planınıza bağımlı gitmeniz konusunda size yardımcı olur. Size daha iyi destek olabilmeleri için ailenizden ve arkadaşlarınızdan da bu konu ile ilgili olarak bilgilenmelerini isteyebilirsiniz.
- Uyarı işaretlerinize dikkat edin. Doktorunuz veya terapistiniz ile iş birliği içerisinde olarak distimi semptomlarını nelerin tetiklediğini öğrenin. Bunları öğrendikten sonra semptomların daha kötü bir hal almamaları için veya geri dönmemeleri için bir plan yapın. Semptomlarınızda bir değişiklik olursa veya kendinizi nasıl hissettiğiniz konusunda bir değişiklik olursa doktorunuza veya terapistinize bu konuyu bildirin. Aile üyelerini ve arkadaşlarınızı sizin semptomlarınızı takip etmeleri için uyarın.
- Aktif kalın. Fiziksel aktivite ve egzersiz depresyon ile ilgili olan durumlardaki semptomları azaltabilir. Yürümeyi, tempolu yürüyüşü, yüzmeyi, bahçe işlerini veya zevk alabileceğiniz başka bir aktivite yapmayı göz önünde bulundurun.
- Madde kullanımından ve alkolden kaçının. Alkol veya madde kullanımının depresyon ile ilgili olan semptomları azalttığı görülebilmektedir, ancak uzun dönemde genellikle daha kötü bir hale getirirler. Alkol veya madde kullanımı ile ilgili yardıma ihtiyacınız varsa doktorunuz veya terapistiniz ile iletişime geçin.
Mücadele ve destek
Yaşamınızda büyük bir etkiye neden olduğu için distimi ile mücadele zor olabilmektedir. Distimi kendinizi iyi hissettirecek olan davranışların ve aktivitelere katılmanızı zor bir hale getirebilir. Doktorunuz veya terapistiniz tarafından önerilen tedaviler ek olarak, aşağıdaki ipuçlarını göz önünde bulundurun :
- Hedeflerinize odaklanın. Distimi ile mücadele sürekli olan bir işlemdir. Hedeflerinizi aklınızda bulundurarak motive kalın.
- Hayatınızı kolaylaştırın. Mümkün olabildiğince zorunlulukları bırakın, ve hedefleriniz için makul planlar tasarlayın.
- Bir günlük tutun. Ağrılarınızı, sinirlerinizi, korkularınızı ve diğer duygularınızı açıklamak için kullanın.
- Doktorunuzun veya terapistinizin önerdiği kendi kendinize yardımcı olabileceğiniz kitapları okuyun. Bunları terapiniz süresince bir tartışma aracı olarak kulanın.
- İzole olmayın. Aktivitelerde yer alın ve düzenli olarak aileniz veya arkadaşlarınızla bir araya gelin.
- Kendinize iyi bakın. Sağlıklı bir diyet uygulayın, fiziksel aktiviteler yapın ve yeteri miktarda uyuyun.
- Bir destek grubuna katılın. Akıl Hastalıkları Ulusal Birliği (NAMI) ve Depresyon ve Bipolar Destek Birliği (DBSA) gibi birçok organizasyon katılmak, eğitim almak, destek gruplarına katılmak, danışma ve diğer kaynaklardan yararlanmak depresyon ile ilgili yardımcı olabilir. İş asistan programları ve dini organizasyonlarda yardımcı olabilmektedir.
- Rahatlama tekniklerini ve stres yönetimini öğrenin. Meditasyon, ilerleyen kas gevşemeleri, yopga veya tai chi gibi stres azaltıcı teknikleri deneyin.
- Zamanınızı yapılandırın. Gününüzü ve aktivitelerinizi planlayın. Organize bir şekilde kalın. Bu tür planlar günlük işlerinizi yaparken size yardımcı olacaktır.
- Kendinizi kötü hissettiğinizde önemli kararlar vermeyin. Kendinizi depresyonda hissettiğinizde veya konsantre olamadığınızda veya sağlıklı bir şekilde düşünemediğiniz zamanlarda karar vermekten kaçının.
Önleme
Distiminin önlenmesi için kesin bir yol bulunmamaktadır. Distimi genellikle çocukluk dönemlerinde başladığından dolayı, bu durum ile ilgili riskleri olan çocukların belirlenmesi, erken tedavi almaları konusunda yardımcı olabilmektedir. Aşağıda distim semptomlarının engellenmesine veya etkisinin azalmasına yardımcı olabilecek stratejiler bulunmaktadır. Bunlar şunlardır :
- Stresinizi kontrol etmek için adımlar atın. Direncinizi arttırmak ve kendinize olan güveninizi güçlendirmeyi arttırmak için bu adımları atmalısınız.
- Ailenizle ve arkadaşlarınızla temas kurun. Özellikle kriz zamanlarınızda size yardımcı olabilmesi için ailenizle ve arkadaşlarınız ile temas halinde olun.
- Bir problemin en erken işaretinde tedavi almaya başlayın. Semptomların daha da kötüleşmelerini önlemek için erken tedavi önemlidir.
- Uzun dönemli bakım tedavisi almayı düşünün. Semptomların etkisini azaltmaya yardımcı olması için bu tedavi göz önünde bulundurun.