Gözden geçirmek
Burası Benim Evim Değilse Evsizim
kaydeden Lorrie Moore
Knopf: 208 sayfa, 27 dolar
Sitemizde bağlantısı verilen kitapları satın alırsanız, Haberler aşağıdakilerden bir komisyon kazanabilir: kitapçı.orgücretleri bağımsız kitapçıları destekleyen.
Lorrie Moore’un dördüncü romanı “Burası Benim Evim Değilse Evsizim”, Winston Churchill’in bir zamanlar Sovyetler Birliği için gözlemlediği gibi, muamma içinde gizemle sarmalanmış bir bilmecedir. Başka türlü olmazdı. Çoğunlukla, hem ağabeyinin yaklaşan ölümü hem de eski kız arkadaşı Lily’nin dahil olduğu daha zor bir kayıp türü arasında gezinen Finn adlı orta yaşlı bir lise öğretmenine odaklanan kitap, bir hayalet hikayesi olarak faturalandırılıyor, ama bu ‘ tam olarak doğru. Aksine, metafizik meditasyon olarak yenidir. Moore ilk sayfalarda “Ölüm bir denizdi ve Hayat başka bir denizdi” diye yazıyor. Bu büyük harfler kasıtlı oldukları kadar öğreticidir de, romanın bize okumanın ne demek olduğunu öğrettiği birçok yoldan biri.
En sevdiğim okuma deneyimleri, hiçbir şey bilmeden, hiçbir önyargım olmadan ulaştığım deneyimlerdir. Belli bir anlamda, burada bu oldu. Moore’un çalışmalarına, özellikle de “Birds of America” ve “Bark” koleksiyonlarına uzun zamandır hayranım. (1 yaşındaki bir çocuğa kanser teşhisi konan bir anne hakkındaki “Böyle İnsanlar Burada Sadece İnsanlar Var” hikayesi, bildiğim en acımasız kurgu parçası olabilir.) Yine de, bu kitabın herhangi bir ön bildiriminden kaçındım. Kapak kapaklarını okumadım bile. Bir yanım aynı yaklaşımı önermek istiyor ama o zaman bu incelemeyi okumuyor olurdun. İşte buradayız.
“Burası Benim Yuvam Değilse Evsizim”in noktalarından biri de budur: nereye giderseniz gidin oradasınız. Kitaptaki her karakter, önceden göremedikleri veya önleyemeyecekleri öngörülebilir olaylarla uğraşıyor – özellikle de dünya parçalanıyor gibi göründüğü için.
2016 sonbaharı ve Finn’in kardeşi Max, Bronx’ta bakımevinde. Finn, kaybolmadıysa bir hiçtir. Ülke korkunç bir hesaplaşmayla karşı karşıya. Chicago Cubs, 1945’ten beri ilk kez Dünya Serisinde yer alıyor, ancak bunda teselli bile yok. Kardeşler, Illinois’li olmalarına rağmen hangi takımı destekleyeceklerinden emin değiller; Finn, “Cleveland’ı biraz istiyorum,” diye itiraf ediyor ve Max, “Hadi ama, hayır, Cleveland’ı mı istiyorsun? Ben de Cleveland’ı istiyorum.” Seri, daha büyük bir ayrılığın yalnızca bir amblemidir. Moore, yılın belirleyici ahlak anlayışının çeşitli yönlere parmak sallamakta ısrar ediyor: “politikacılar partilerine, seçmenler adaylara, adaylar halka, Stockholm romancılara, Bob Dylan Stockholm’e. Geriye kalan tek şey Yavrular ve Kızılderililerdi.
Biz de buradayız.
Moore, İç Savaş’ın bitiminden hemen sonra bir hancı tarafından kız kardeşine yazılan bir dizi mektupla anlatılan başka bir anlatıyı iç içe geçirerek zaman çizelgesini karmaşıklaştırır. Han, Amerika Birleşik Devletleri tarihinin en kanlı gününde yaklaşık 23.000 kişinin öldüğü veya yaralandığı Antietam Muharebesi’nde önemli bir rol oynayan South Sunken Road’da bulunuyor. Moore, o zaman ve şimdi arasındaki bağlantıyı açık hale getirmek için zaman harcıyor; yeni romanının kalıcı zevklerinden biri de satır aralarını okumamızı gerektirmesi.
Örneğin hancı, aynı zamanda bir kaçak olabilecek bir aktör olan Jack adında bir misafire aşıktır; hem Konfederasyon hem de Birlik ordularından emekli maaşı aldığını iddia ediyor. Ölümden sonra kimliği ortaya çıktığında (bunu burada paylaşmayacağım), en iyi sürpriz türü olarak gelir: kilitte dönen bir anahtar gibi beklenmedik ama aynı zamanda kaçınılmaz. Yine de burada bile Moore bizi şaşırtmaya çalışıyor.
Hancı, “Belki de pansiyoner Jack kendi dedikodularını çıkarmıştır,” diye belirtiyor. “Hepsinin düşündüğü kişi için doğru göz rengine sahip olup olmadığını bilmiyordum, ama gözleri keçi tutkalıyla yapıştırabilirsem sorun olmaz.” Bunun anlamı, kimliğin esnek olduğu, anlatının gerekliliklerine uyacak şekilde kolayca ayarlandığıdır. Böyle bir anlatı yazılabilir veya konuşulabilir. Bir mektupta veya bir kitapta görünebilir. Her iki durumda da, Jack’in kim olduğu değil neyi temsil ettiği önemlidir.
Benzer bir koşulluluk, Finn’in kitap ilerledikçe giderek daha da tuhaflaşan öyküsünü besliyor. Burada da çok fazla açıklama yapmak istemiyorum, ancak romanın çoğunu, daha önce bahsedilen Lily’nin eşlik ettiği rüya gibi bir yolculukta geçirdiğini söylemek istiyorum. ölüm. Addie Bundren’in uyanık olduğunu ve William Faulkner’ın “As I Lay Dying” boyunca konuştuğunu hayal edin. (Moore, kitabelerinden birinde kitaptan alıntı yapıyor.) “Ölüm bir denizdi ve Hayat başka bir denizdi”: Bu, anlatıdaki en aydınlatıcı ifade olabilir.
Metafizik her zaman tutarlı değildir. Lily yaşıyor mu yoksa bir halüsinasyon mu? İkincisi ise, Finn dışında herhangi biri tarafından nasıl görülebilir? Aynı şekilde, özellikle anlatı güneye kaydığında, romanın coğrafyası ara sıra biraz kayar.
Ama olay şu: Bu umurumda değil. Yapının sıkılığı için değil, hayalin keskinliği için okuyorum. Moore, natüralizmden daha gizemli bir şeyin peşindedir. Efsane topraklarında faaliyet gösteriyor. Finn, romanın sonlarında Lily için şunları söylüyor: “Her şey umutsuzdu, Eurydice gibi o da yeraltı dünyasını daha çok sevmişti. … Ya da belki de Eurydice değildi, sadece alakasız sevimli bir böcekti, bir böceğin sektiği, bir karıncanın grup-kamikazesi, bir kulağakaçanın boynuzlu kıçı olan bir şey. İnsan yalvarmaları işe yaramazdı. Kendini biraz çaresiz ve bunalmış hissetti.”
Eurydice veya alakasız sevimli bir böcek – sonuçta fark nedir? Moore, “Hayatın ölümle güreşinde” diyor, “çok fazla ıstırap vardı ve ölümde şeytani bir yok oluş vardı. Herkes bunun için kaydolduklarını anladı mı, yoksa gerçekten hiç kaydolmadı ve askere alındı mı? Hayat askerlikti. Ölüm bir yok oluştu. Ölüm kesinlikle güç hareketine sahipti. Yine de, Moore’un ateşli bir dünya hayalini bu kadar amansızca gerçek hissettiren de tam olarak bu.
Ulin, Haberler’ın eski bir kitap editörü ve kitap eleştirmenidir.