Tevekkülün şer-i manası; hayrı elde etmek veya şerri defetmek için Allah'a güvenmektir.
Allah-u teala şöyle buyuruyor:
"Eğer mü'min iseniz yalnız Allah'a tevekkül edin." (Maide: 23)
"Kim Allah'a tevekkül ederse Allah ona yeter." (Talak: 3)
Yalnız Allah'a güvenmek, O'na gönülden bağlanmak, tevhiddir.
Tevekkül aşağıdaki durumlarda büyük şirk olur:
Sadece Allah-u teala'nın yapabildiği konularda yaratılanlara güvenmek.
Örneğin; yağmur yağması, rızık elde etmek, çocuk sahibi olmak, hastalıktan korunmak ve hastalıktan kurtulmak gibi sadece Allah-u teala'nın elinde olan meselelerde Allah-u teala'dan başkasına güvenmek veya ölülere ve cansızlara herhangi bir konuda tevekkül etmek, güvenmek gibi...
Eğer sebeplere güvenilirse tevekkül küçük şirk olur.
Örneğin; doktorun uzmanlık ve becerisine güvenerek ameliyatın başarıyla sonuçlanacağından emin olmak veya ordunun sayısına güvenerek zaferden emin olmak veya sürücünün becerikliliğine güvenerek kazadan emin olmak ya da ders çalışmaya güvenerek imtihanda başarılı olmaktan emin olmak gibi...
Sebebe güvenmek malesef müslümanlar arasında yaygındır.
Sebeplere güvenildiği şu emarelerle anlaşılır:
Kalbe bağlı olanlar; Şöyle ki; sebep bulunduğu zaman kalpte bir rahatlık, bir sükunet, bir mutmainlik hissi oluşması. Yani; sebebin varlığında sonucun mutlaka elde edileceğinden emin olunması, sebebin yokluğunda ise kalpte bir sıkıntı, sonucu elde edememe endişesi ve huzursuzluk hissinin bulunması.
Örneğin; güvendiği bir doktora gidip ameliyat olduğunda ameliyatın mutlaka başarılı geçeceğine inanması ve Allah-u teala'ya tevekkül etmeyi unutması. Ameliyatı bu doktor yaparsa kalbi huzurludur, fakat başka bir doktor bu ameliyatı yaparsa bu ameliyatın başarılı olmayacağına inanır. Bu ise küçük şirktir.
Ayetteki "Allah'a tevekkül edin" lafzı; Allah'a gönülden bağlanın, bütün işlerde aczinizi itiraf ederek O'na güvenin, demektir. Bu ayet gösteriyor ki; sebeplere değil, sadece Allah-u teala'ya güvenilmesi gerekir. Bu sebeble sadece sebepleri yerine getiririz, fakat sebeplere değil, yalnızca Allah-u teala'ya güveniriz.
Sebeplere güvenmek ile sebeplerin varlığından dolayı rahatlık hissetmek arasında fark vardır.
Örneğin; yolculuk yapacak olan bir kişi, arabasının bakımını yolculuk için güzel bir şekilde yaptırır ve bundan dolayı rahatlık hisseder. İşte böyle bir rahatlık hissinin bir sakıncası yoktur. Fakat eğer "ben arabama güzel bir bakım yaptırdım arabama bir şey olmaz" derse, işte sebeplere böylesine güvenmek küçük şirktir.