Uyku bozukluğu nasıl geçer? Akut uykusuzluk için tedavi gerekmemektedir. Hafif uykusuzluk genellikle iyi uyku alışkanlıkları uygulayarak önlenebilir veya tedavi edilebilir. Uykusuzluk için reçetesiz uyku haplarını kullanmaktan kaçının, çünkü istenmeyen yan etkilere sahip olabilirler.
Kronik uykusuzluk tedavisi öncelikle uykusuzluğa neden olan altta yatan durumları veya sağlık sorunlarını tedavi etmeyi içerir. Uykusuzluk devam ediyorsa, sağlık uzmanınız davranış terapisi önerebilir. Davranışsal yaklaşımlar uykusuzluğunuzu kötüleştirebilecek davranışları değiştirmenize ve uykuyu teşvik etmek için yeni davranışlar öğrenmenize yardımcı olur. Gevşeme egzersizleri, uyku kısıtlama terapisi ve yenileme gibi teknikler de yararlı olabilir. (1)
En yaygın uyku bozukluğu türleri ve tedavileri şunlardır:
- İnsomnia: İnsomnia yaşayan kişi dinlenmek ve yenilenmek için yeterli olan uykunun alınmaması durumudur. Genellikle başka bir sorunun bir belirtisidir.
- Uyku Apnesi: Uyurken üst solunum yollarında meydana gelen bir durum sonucu oluşmaktadır. Uyku bozukluğuna neden olmaktadır.
- Huzursuz bacak sendromu: Bacakları ve bazense kolları hareket ettirmek için dayanılmaz bir dürtü hissetme durumudur. Bu, geceleri uykuya dalmayı zorlaştırabilmektedir.
- Narkolepsi: Narkolepsi, gündüz aşırı ve kontrol edilemeyen uykululuk halini içermektedir. Beyindeki uyku ve uyanmayı kontrol eden mekanizmanın arızalanmasından kaynaklanmaktadır. (2)
İnsomnia Tedavisi
Uyku alışkanlıklarını değiştirmek ve stres, tıbbi durumlar veya ilaçlar gibi insomnia ile ilişkili olabilecek herhangi bir konuyu ele almak birçok insanın uyku düzenini geri getirmeye yardımcı olmaktadır. Bu yöntemler başarısız olursa, doktorunuz gevşeme ve uykuyu iyileştirmeye yardımcı olmak için bilişsel davranış terapisi, ilaçlar veya her ikisini de önerebilir. (3)
- İnsomnia İçin Bilişsel Davranışçı Terapi
İnsomnia için bilişsel davranışçı terapi kişiyi uyanık tutan ve genellikle uykusuzluk olan insanlar için ilk tedavi hattı olarak önerilen olumsuz düşünceleri ve eylemleri kontrol etmenize veya ortadan kaldırmanıza yardımcı olabilmektedir. Aslına bakılırsa, bu tedavi yöntemi uyku ilaçlarına eşittir veya daha etkilidir. (4)
- Reçeteli İnsomnia İlaçları
Reçeteli uyku hapları, uyumanıza, uykuda kalmanıza veya ikisine de yardımcı olabilir. Doktorlar genelde reçeteli uyku haplarına birkaç haftadan uzun süre kullanmayı önermezler, ancak birkaç ilaç uzun süreli kullanım için onaylanmıştır.
Reçeteli uyku hapları, kişinin gündüz sersemlemesine ve düşme riskinin artmasına neden olabilir veya alışkanlık oluşturabilir. Bu nedenle doktorunuzdan bu ilaçlar ve diğer olası yan etkileri hakkında bilgi alın. (5)
- Reçetesiz İnsomnia İlaçları
Reçetesiz uyku ilaçları, sizi uyuşuk hale getirebilecek antihistaminikler içerir, ancak normal kullanımı için tasarlanmamıştır. Bunları almadan önce doktorunuzla konuşun, zira antihistaminikler gündüz uykusu, baş dönmesi, karışıklık, bilişsel gerileme ve idrar yapma zorluğu gibi yan etkilere neden olabilir. (6)
- İnsomnia Ameliyatı
İnsomnia için cerrahi işlemler, yalnızca anatomik bir sorun olduğunda ele alınmaktadır. Örneğin, nefes almanızı zorlaştırarak uykusuzluğa neden olan uyku apnesi durumunda, doktor hava yolu basıncı maskesi kullanmanızı tavsiye edebilir.
Konservatif önlemler alınmazsa ve doktorunuz havayolu anatomisinin problemin bir parçası olduğunu tespit ederse, cerrahi bir çözüm önerilebilir. Cerrahi çözümler, özel anatominize bağlıdır ve şunları içerebilir:
- Bademcik ameliyatı
- Damağınızın yeniden yapılandırılması (7)
Uyku Apnesi Tedavisi
Uyku apnesi, tedavi edilmesi gereken ciddi bir uyku bozukluğudur. Alanında deneyimli bir uzman en uygun tedavi planını seçmenize yardımcı olabilir.
Uyku bozukluğu konusunda uzman olan bir doktora başvurmanız durumunda, doktorunuz uyku apnesi için aşağıdaki yöntemleri önerebilir: (8)
- Sürekli Pozitif Hava Yolu Basıncı (CPAP)
Sürekli pozitif hava yolu basıncı (CPAP), uyurken gece boyunca solunum yollarının tıkanmaması ve nefes alınmasını sağlamak için sürekli olarak hava akışı temin eden bir makinadır. (9)
- Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Horlamayı azaltmaya ve uyku apnesi belirtilerini iyileştirmeye yardımcı olması için yapabilecek çeşitli yaşam tarzı değişiklikleri bulunmaktadır.
Sigara bırakma ya da alkol almama gibi davranış değişiklikleri uyku apnesi belirtilerini azaltabilmektedir. Alkol boğaz kaslarınızı rahatlatmaktadır, bu da horlamaya veya solunum yolunun çökmesine neden olmaktadır.
Alerjiniz varsa, yatmadan önce bir dekonjestan almak, burnunuzdaki hava akışını iyileştirmeye yardımcı olabilmektedir. (10)
- Ağıza Takılarak Kullanılan Cihazlar
Uyurken dişlerin üzerine takılarak sabitlenen bir cihaz, bir sporcu ağız koruyucusuna veya ortodontik destekleyiciye benzemektedir. Cihaz, dili belli bir pozisyonda tutarak veya çenenizi öne doğru kaydırarak, uyurken nefes almanızı engellemeye yol açan hava yolunun çökmesini önlemektedir. (11)
- Pozisyonel Terapi
Pozisyonel terapi, pozisyonel uyku apnesinin tedavisinde davranış stratejisidir. Bazı insanlarda uyku apnesi sırt üstü yattıklarında ortaya çıkmaktadır. Bu kişiler yan yattıklarında solunum normale dönmektedir. (12)
- Uyku Apnesi Ameliyatı
Cerrahi tedavi yöntemleri, uyku apnesinin tedavisinde CPAP ve ağız içi aletler kadar etkili değildir. CPAP veya oral alet tedavisinin etki etmediği durumlarda, seçebileceğiniz çeşitli cerrahi seçenekler bulunmaktadır. En yaygın seçenek boğazdaki ekstra dokuyu azaltma veya ortadan kaldırmadır. Böylece uyku esnasında hava yolunu tıkayan ve bloke eden engelleyici alınmaktadır. (13)
- Kilo Yönetimi
Bazı durumlarda kilo kaybı, kilolu veya obezseniz, uyku apnesi belirtilerini iyileştirmeye, hatta ortadan kaldırmaya yardımcı olabilmektedir. Fazla kilolu insanların genellikle boğazlarında hava yolunu tıkayacak ekstra doku bulunmaktadır. (14)
Huzursuz Bacak Sendromu Tedavisi
Sadece birkaç yaşam tarzı değişikliği ile idare edilemeyen hafif huzursuz bacak sendromu başka tedavi yöntemleriyle hafifletilebilmektedir. Belirtiler daha şiddetli ise, ilaç tedavisi gerekli olabilmektedir.
Huzursuz bacak sendromu, örneğin, demir eksikliği anemisi gibi altta yatan bir durumdan kaynaklanıyorsa, demir takviyeleri alarak durum kolaylıkla tedavi edilebilmektedir. Hamilelik ile bağlantılı ise, doğumdan sonraki dört hafta içinde kendi kendine yok olmaktadır.
Huzursuz bacaklar sendromunun belirtilerini hafifletmek için aşağıdaki gibi birtakım yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olabilmektedir:
- Akşamları uyarıcılardan kaçınmak
- Sigara içmemek
- Düzenli olarak egzersiz yapmak
- Düzenli bir uyku alışkanlığına sahip olmak
- Belirtileri tetikleyen veya onları daha da kötüleştiren ilaçlardan kaçınılması
Huzursuz bacak sendromu için yeterli olmayan yaşam tarzı değişiklikleri neticesinde ilaçla tedaviye başvurulabilmektedir. Huzursuz bacak sendromunda kullanılan bazı ilaçlar şunlardır:
- Dopamin agonistleri
- Ağrı kesiciler
- Uyku ilaçları
- Levodopa (15)
Narkolepsi Tedavisi
Narkolepsi için özel bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır, ancak belirtileri yönetmek ve günlük yaşamı etkilemesini önleyebilmek mümkün olabilmektedir. Hafif narkolepsi vakalarında yaşam tarzı değişikleri oldukça faydalı olabilmektedir. Daha şiddetli vakalarda ise ilaç tedavisine başvurulabilmektedir. (16)
Uykusuzluk Bozukluğu Ameliyatı
Uykusuzluk için cerrahi işlemler, yalnızca anatomik bir sorun olduğunda ele alınmaktadır. Örneğin, nefes almanızı zorlaştırarak uykusuzluğa neden olan uyku apnesi durumunda, doktor hava yolu basıncı maskesi kullanmanızı tavsiye edebilir.
Konservatif önlemler alınmazsa ve doktorunuz havayolu anatomisinin problemin bir parçası olduğunu tespit ederse, cerrahi bir çözüm önerilebilir. Cerrahi çözümler, özel anatominize bağlıdır ve şunları içerebilir:
- Bademcik ameliyatı
- Damağınızın yeniden yapılandırılması (17)
Uyku Bozukluğu İçin Hangi Doktora Gidilir?
Doktorunuz uyku bozukluğunun teşhis ve tedavisinde size yardımcı olabilir. Sağlık geçmişi ve belirtilerinize bağlı olarak, sizi bir uzmana yönlendirebilir. Örneğin, sizi nörolog, psikolog, psikiyatr veya alternatif tıp uygulayıcısına sevk edebilir. (18)
Uyku Bozukluğu Nedir?
Uyku bozuklukları, uyku rutininde meydana gelen değişikliklerdir. Bir uyku bozukluğu, genel sağlığı, emniyeti ve yaşam kalitesini etkileyebilmektedir. Uyku yoksunluğu, güvenli bir şekilde araç kullanmak gibi günlük işlere müdehale edebilmekte ve diğer sağlık sorunlarının gelişme riskini artırabilmektedir.
Uyku bozukluklarının bazı ortak belirtileri arasında aşırı gündüz uykusu, düzensiz solunum veya uyku esnasında artan hareket ve uykuya dalma güçlüğü bulunmaktadır.
Pek çok farklı uyku bozukluğu türü vardır. Bunlar nedenine ve etkilerine göre gruplandırılmaktadır. Uyku bozuklukları davranışlarda, doğal uyku-uyanıklık döngülerinizde sorunlara, solunum sorunlarına, uyku güçlüğüne veya uykusuzluğa göre gruplandırılabilmektedir. (19)
Uyku Bozukluğu Belirtileri
Uyku bozukluğu nasıl anlaşılır? Uyku bozukluğu başlangıcı ve ilerleyişi uyku bozukluğu türüne göre değişebilmektedir, ancak sonuç olarak, uykusuzluk aşağıda sıralanmış olan ortak belirtilere yol açmaktadır:
- Gece uyurken sorun yaşama
- Gün boyunca yaşanan uykusuzluk
- Sabah çok erken uyanma
- Gece sıklıkla uyanma
- Uyku halindeyken sorun yaşama
- Sabahları dinlenmiş ve tazelenmiş hissedememe
- Gece ve gündüz arasındaki farkın farkında olmama
- Yoğunlaşmada zorluk çekme (20)
Uyku Bozukluğu Nedenleri
Uyku bozukluğu neden olur? Pek çok neden uyku bozukluğuna yol açabilmektedir. Nedenler farklı olmasına rağmen, tüm uyku bozukluklarının nihai sonucu, uykusuzluk ve gündüz uykusuna ihtiyaç duyar bir hale gelmektir.
Kısa süreli uyku bozukluğuna, stres (meslek kaybı veya değişimi ya da bir kişinin ölümü gibi), hastalık veya ışık, ses veya aşırı sıcaklık gibi çevresel faktörler neden olabilir.
Uzun süreli veya kronik uykusuzluk (bir ay boyunca haftada en az üç gece meydana gelen uykusuzluk), depresyon, kronik stres ve geceleri yaşanan ağrı veya rahatsızlık gibi faktörlerden kaynaklanabilmektedir.
Kronik uykusuzluğun ortak bir nedeni koşullanmış duygusal tepkidir. Uyku sorunuyla ilgili düşünceler bir kısır döngü yaratarak uykusuzluğu devam ettirmektedir. (21)