M[ARIE] G[ABRIEL] F[LORENT] A[UGUST] CHOISEUL-GOUFFIERParis: Librairie J.-P. Aillaud18421.Cilt:Frontispiece Choiseul-Gouffier portresi, 126 plan . 2.Cilt:158 plan , 2 katlanır harita. (Midilli haritasının bir parçası eksiktir.)30x46 cm. Orijinal perkalin ciltlerindeMarie Gabriel August Florent Choiseul-Gouffier kontu, ilk kez 1776 yılında, yanında bir çok sanatçı ile birlikte Doğu’yu, yani o günkü Osmanlı ülkesini gezmişti. Bu yolculuğunda aldığı notları, edindiği resimleri 1782'de yayımladığı Voyage Pitoresque de la Grece başlıklı eserinde toplamıştır. Sonrasında, 1784 yılında Fransa Kralı XVI. Louis'nin elçisi sıfatıyla İstanbul’a yerleşmiş ve 1792’ye kadar İstanbul’da kalmıştır. Choiseul- Gouffier tarihe ve eski uygarlıklara hayranlık duyan bilgin ve sanatçıların oluşturduğu bir şeçkinler grubunu çevresine toplamıştır. XVI. yüzyıldaki M. d'Aramon ve XVII. yüzyıldaki Nointel Markisi geleneğine hakim olan elçi, öteden beri tanıdığı Doğu ülkelerine ilişkin araştırmalara büyük ivme kazandırmıştır. 1785 ve 1786 yılları, İstanbul’da yapılan araştırmalar bakımından görülmemiş derecede verimli geçmiştir. O dönemde Fransız Sarayı bir müzeye benzetilmektedir. Choiseul- Gouffier konuklarını antik mermerler ve resimler arasında kabul etmiştir. Himaye ettiği yetenekli sanatçıların çalışmalarıyla Fransız Sarayı güzel sanatların Doğu kapısı olmuştur. Ayrıca Doğu seyahatine çıkan Batılı seyyahların ilk durağı burası olmuş; eserlerinde burada gördükleri gizemli Doğu’yu sıkça tasvir etmişlerdir. O dönemde Choiseul- Gouffier tarafından himaye edilen ve yönlendirilen sanatçı ve bilim adamları, Yakın Doğu tarihi için önemli ürünler vermişlerdir. Örneğin Choiseul- Gouffier İstanbul büyükelçiliği döneminde, İstanbul’da kendisine ilk seyahatinde refaket etmiş bulunan Lorraineli köprü ve yol mühendisi François Kauffer’e kentin bir planını yaptırmıştır. Mühendis, yardımcısı Le Chevalier ile birlikte 1785 ve 1786’da altı ay boyunca veba salgınına ve mahalle sakinlerinin düşmanca tavırlarına aldırmadan, İstanbul’un bütün semtlerini dolaşarak çalışmıştır. Geometrik olarak düzenlenmiş olan ve içinde belli başlı eski anıtların durumlarının da belirtildiği bu plan, İstanbul’un gerçeğe uygun en eski haritalarından biri olarak eserin içinde bulunmak- tadır ve İstanbul tarihi için son derece değerli bir kaynaktır. Elçi bir yandan Türk tiplerinin ve kıyafetlerinin resimlerini yaptırırken, öte yandan da şehrin tarihi alanlarının, bugün ayakta kalmayan bina ve anıtlarının resimlerini çizdirmiştir. Böylece Türkleri ve Türk dünyasını yakından tanıma fırsatı bulan yazar, ülkede arkeolojik araştırmalar da yapmış ve iki bölümden oluşan seyahatnamesini birbirinden güzel gravürlerle süslemiştir. 1817’de ölen sanatçı, eserinin ikinci cildinin yayımlandığını görememiştir. Kitaptaki gravürlerin çoğu Hilaire’nin olmakla beraber; Anse de Villo- ison, Cassas, Le Chevallier ve Fauvel'in çizimleri de bulunmaktadır. Yazar bu kitabın ilk baskısına yazdığı önsözde (discours preliminaire) Yunan Projesi ’ni “ce noble et grand dessein” (soylu ve yüce tasarı) olarak niteler ve şöyle der; “Isparta ve Atina harabeleri üzerine oturmuş aptal Müs- lümanların sukünetle esaret vergisi toplamalarına insan nasıl sinirlenmez?” Meslektaşı İngiliz Elçisi Sir Robert Ainslie, doğal olarak bu cümleyi Vezir-i Azam’ın dikkatine sunmak gerektiğini düşünür. Comte de Choiseul- Gouffier, masraflı bir pişmanlık göstergesi olarak, kitabına başka bir önsöz yazıp sefaret matbaasında bastırır. Bâb-ı Âli'ye de diğer nüshaların sahte olduğunu, kendisi tarafından yazılmadığını söyler.