Diyabet, yüksek kan şekeri seviyeleri ile karakterize bir durumdur. Dünya çapında milyonlarca insanı etkiliyor. Diyabetle ilgili araştırmalar sürmektedir, ancak çoğu insan için diyabetin yönetimi basittir.
Diyabet ilk keşfedildiği için, tedavi edildiği şekilde büyük gelişmeler olmuştur. Bu makale diyabetin tarihine ve bu tedavilerin nasıl geliştiğine bakar.
Diyabet kan şekeri seviyelerini etkiler
Vücut, yediği yiyeceklerden parçalanan şekerden (glikoz) enerji alır. Diyabet insülini etkiler. İnsülin pankreasta üretilen ve bu şekeri verimli bir şekilde kullanma sürecinde yardımcı olan bir hormondur.
Tip 1 diyabetli insanlar insülin üretmez. Tip 2 diyabetli insanlar insülin üretirler, ancak vücutları verimli bir şekilde kullanamaz.
Bir kişi diyabetli olduğunda, insülin eksikliği ya da vücudun düzgün bir şekilde kullanamaması, enerji için kullanılacak hücrelere girmekten ziyade şekerin kanda kalmasına neden olur. Kandaki bu fazla şeker, normal kan şekeri seviyelerinden daha yüksek sonuç verir.
Uzun süreli yüksek kan şekeri seviyelerine sahip olmak ciddi ve hatta yaşamı tehdit eden sorunlara neden olabilir. Bununla birlikte, durumun yönetilebilmesinin birçok yolu vardır, böylece bu problemlerden kaçınılmalıdır.
Diyabet çevresinde erken bilim
Diyabetin tarihini ve ilk kez nasıl tedavi edildiğini anlamak, bugün ne kadar iyi anlaşıldığını ve yönetildiğini takdir etmemize yardımcı olabilir.
Diyabetin keşfi
Diyabetin tam adı diyabet mellitus’dur. Bu terim, Yunanca “diyabet” (sifondan veya geçişten) ve Latince “” (bal ya da tatlı) kelimesinden gelmektedir.
“Diyabet” teriminin ilk kullanımı, M.Ö. 250 civarında Memphis’in Apollonius’una kadar uzanabilir. Tıbbi bir metinde diyabetin ilk İngilizce rekoru 1425 civarında gerçekleşti. 1675’te Thomas Willis diyabet hastaları tatlı idrar idrarına sahip olduğu için “mellitus” kelimesini ekledi.
1776 yılında Matthew Dobson, diyabetli kişilerin idrarının tatlı bir tada sahip olduğunu doğruladı, çünkü fazla şeker içeriyordu. İdrarda kahverengi şeker benzeri bir madde fark ettiğinde bunu çıkardı.
Dobson ayrıca diyabetin bazı insanlarda ölümcül olduğunu, diğerlerinde ise kronik bir durum olduğunu fark etti. Bu, tip 1 ve tip 2 diyabet arasındaki açık farkın ilk kez tanımlandığı zamandır.
Erken diyabet tedavileri
İlk Yunanlı doktorlar mümkünse at sırtında egzersiz yapmaları önerdiler. Bunun aşırı idrara çıkma ihtiyacını azaltacağına inandılar.
Diğer tedavi seçenekleri arasında, yağ kaybıyla telafi edilmesine yardımcı olduğu düşünülen, şarapla aşırı beslenmeyi de içerir.
Ne yazık ki, bu diyabet yönetim yolları özellikle etkili olmamıştır. Uygun tedavi olmadığından, diyabetli kişiler ciddi sağlık problemleri yaşamıştır.
Pankreasın keşfi
1889 yılında, Joseph von Mering ve Oskar Minkowski diyabet pankreas rolünü keşfetti.Pankreas köpekler kaldırıldıktan sonra, hayvanlar diyabet tüm belirtileri ve semptomları geliştirdiğini bulduk. Ancak, kısa bir süre sonra da öldüler.
Bu keşif, bilim adamlarının pankreasın düzenleyici kan şekeri seviyelerinde oynadığı rolü anlamalarına yardımcı oldu.
1910’da, Sir Edward Albert Sharpey-Schafer başka bir atılım yaptı. Diyabetin pankreas tarafından üretilen belirli bir kimyasalın eksikliğinden kaynaklandığını tespit etti.
Sharpey-Schafer Latince kelimesinden türetilen bu kimyasal insülini “.” Bu ada anlamına gelir ve Langerhans adacıkları olarak bilinen pankreastaki insülin üreten hücrelere karşılık gelir.
1900’lü yıllarda tedaviler
1900-1915 yılları arasında çeşitli farklı diyabet tedavileri önerildi. Erken tedaviler dahildir:
- yulaf ezmesi 8 ons yem yemek yulaf kürü, her 2 saatte 8 ons tereyağı ile karıştırılır
- süt diyeti
- pirinç kürü
- patates terapisi
- afyon
- kayıp sıvıları doldurmak ve kilo artırmak için aşırı besleme, diyabetli birçok kişinin yaşadığı semptomlar
1921’e kadar diyabet yönetimi bu çok temel ve büyük ölçüde etkisiz tedavilerin ötesine geçmedi. Bu sene, Sir Frederick Grant Banting ve Charles Herbert Best, diyabetin insülin ile nasıl tedavi edileceğini gösterdi.
Banting ve Best, köpeklerde diyabeti tersine çevirebildiler. Bunu, sağlıklı köpeklerin pankreas adacıklarından bir ekstrakt ile enjekte ederek yaptılar.
Daha sonra James Collip ve John Macleod’la birlikte, ineklerden alınan insülini ayıklayıp saflaştırdılar ve diyabetli insanlara tedavi etmek için kullandılar.
İnsülin seri üretimi
Ocak 1922’de Leonard Thompson, 14 yaşında diyabet tedavisi için insülin enjeksiyonu yapan ilk kişi oldu. Thompson 13 yıl önce zatürree yenik düşmüştü.
Ayrıca 1922’de ilaç şirketi Eli Lilly, Kuzey Amerika’da kitlesel olarak insülin üretmek için bir anlaşma yaptı. Bu, insülinin ve kullanımının dünya çapında yayılmasına neden oldu ve diyabetli birçok kişinin durumlarını daha iyi yönetmesine yardımcı oldu.
İnsülin direncini anlama
1936’da, Sir Harold Percival (Harry) Himsworth, tip 1 ve tip 2 diyabeti ayırt eden bazı araştırmalar yayınladı.
Birçok insanın insülin eksikliği olmadığını, bunun yerine insülin direncinin olduğunu teori etti. Artık insülin direncinin tip 2 diyabetlere neden olan bir faktör olduğu bilinmektedir. İnsülin direncinin yanı sıra bozulmuş beta hücre fonksiyonunun bir kombinasyonundan kaynaklanır.
İnsülin araştırması devam etti. 1982’de, humulin olarak bilinen bir insan biyosentetik insülin oluşturuldu. Humulin insan insülinine benzer yapıdadır.
Kitlesel üretim bu yeni insülin şekli için başladı ve birçok farklı ülkeye satıldı. Bu noktada diyabet tedavisi gerçekten başlamıştı.
Accu-Chek olarak da bilinen Reflolux, kan şekerini doğru bir şekilde izlemek için 1983 yılında tanıtıldı. 1986 insülin kalem dağıtım sisteminin tanıtımını gördü ve 1993 yılında anlık glikoz tabletleri pazara girdi.
Modern tedavi
Son yıllarda diyabet tedavisinde daha ileri gelişmeler olmuştur. Bunlar arasında insülin analoglarının tanıtımı ve insülin vermenin yeni yollarının geliştirilmesi yer alır.
İnsülin analogları
1996 yılında, Birleşik Devletler Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), ilk insan sentetik insülini olan lispro (Humalog) ‘u onayladı.
İnsan sentetik insülini, vücutta doğal olarak bulunan insüline benzer bir yapıdadır. Diyabetli insanlar bunu ciltlerinin altına enjekte eder.
İnsülin lispro, enjeksiyondan yaklaşık 15 dakika sonra çalışmaya başlar ve 2-4 saat çalışmaya devam eder. İnsülin glargini (Toujeo) uzun süre etkilidir, enjeksiyondan birkaç saat sonra çalışmaya başlar ve 24 saate kadar sürer.
Geçerli bir tedavi seçeneği olmasına rağmen, insan sentetik insülin, doğal insülin kadar işe yaramaz çünkü enjekte edildiğinde birlikte toplanır. Bu, absorbe etmenin daha uzun sürdüğü anlamına gelir.
Vücudun ihtiyaçları ile senkronize olarak çalışamaz. Olumsuz yan etkiler, diyabetli birçok kişi için reçete edilmediği anlamına gelir.
Yan etkileri şunlardır:
- gecikmeli eylem başlangıcı
- değişken tepe zamanı
- değişken eylem süresi
İnsülin analogları, vücudun doğal insülin salım düzenini taklit etmek için geliştirildi. Bu analogları ayıran şey, küçük yapısal veya amino asit değişiklikleri içermeleridir. Bunlar diyabetli bir kişi onları deri altına enjekte ettiğinde daha istenen sonuçları verir. Bir kez emildikten sonra, insan insüline çok benzeyen hücreler üzerinde hareket ederler ve daha tahmin edilebilir şekilde absorbe edilebilirler.
İnsülin pompaları
1990’lar, aşağıdakiler dahil olmak üzere birçok yararı olan harici insülin pompaları ve ek insülin analogları getirdi:
- daha iyi sonuçlar
- daha az reaksiyon
- daha fazla esneklik
- daha kolay tedavi yönetimi
Şu anda, doktorların ve diyabetli kişilerin tedavi planlarını daha iyi kişiselleştirmelerini sağlayan 300’den fazla analog var.
Devam eden araştırma
Diyabetin keşfinden beri tedavi planları çok yol kat etmiş olsa da, araştırmalar halen devam etmektedir.
Ottawa Hastanesi ve Ottawa Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, cathelicidin antimicrobial peptid (CAMP) adı verilen bir bakteri öldürücü proteinin rolünü araştırıyorlar.
Bakteri öldürücü protein, bakterilerin genellikle bulunmadığı pankreasta bulunmuştur. Bilim adamları, CAMP ve tip 1 diyabet arasındaki bağlantıyı bulmaya çalışıyorlar, ancak proteinin insülin üretimine yardımcı olabileceğini düşünün.
Amerikan Diyabet Birliği (ADA), tip 1 diyabet için olası tetikleyiciyi belirlemeye çalışan bir dizi araştırma projesini finanse etmiştir. Bir başka önemli araştırma projesi, stres ve tip 2 diyabet arasındaki bağlantıyı araştırıyor.
Buna ek olarak, bir biyonik pankreasın araştırma ve geliştirme çalışmaları devam etmektedir. Şimdiye kadar, tip 1 diyabetin tedavisi yoktur. Ancak bilim adamları, bağışıklık sisteminin kendi insülin hücrelerine saldırmasına neden olan şeyi yapabilselerdi, büyük bir atılım olurdu.
Diyabet tedavi edilebilir. Ancak, iyi yönetilmediyse ek sağlık sorunlarına neden olabilir. ADA’ya göre 2012 yılında 29,1 milyon Amerikalı ya da nüfusun yüzde 9,3’ü diyabet hastasıydı. Böylece, diyabetin nasıl tedavi edileceği ve nihayetinde önleneceği konusunda sürekli iyileşme önemini korumaktadır.