Dung, enfiye, balık ve eski deri: bunlar zaman yolculuğu için gerekli malzemeler olabilir. Avrupa tarihinin kayıp kokularını geri kazandıran akademisyenler, bunun gibi aromaların çok çeşitli müzelere ve turistik yerlere tanıtılmasını istiyor.
Odeuropa adı altında çalışan bir grup kimyager ve tarihçi, iki yıldan fazla bir süreyi önemli anlar ve konumlarla ilişkili önemli kokuları izole etmek ve yeniden üretmek için harcadı. Geçmişi anlamaya yönelik akademik girişimlerde, özellikle günlük yaşam üzerindeki etkisi göz önüne alındığında, kokunun haksız bir şekilde göz ardı edildiğini savunuyorlar.
“Bilimde ve tarihsel çalışmada bir duyular hiyerarşisi olmuştur. University College London’da (UCL) sürdürülebilir miras konusunda öğretim görevlisi olan Cecilia Bembibre, çok-duyulu bir yaklaşım görmek istiyoruz” dedi. “Kokunun asil bir insani duyudan daha az olduğu ve bir şekilde daha az nesnel, daha az eğitimli ve hatta daha az güvenilir olduğu yönünde bir fikir var.”
Projede yer alan uzmanlar konsorsiyumunun merkezi Amsterdam’dadır, ancak Almanya, İtalya, Fransa ve Slovenya’nın yanı sıra Cambridge’deki UCL ve Anglia Ruskin Üniversitesi’nde araştırma merkezleri bulunmaktadır.
Hollandalı bilim adamları, eski Amsterdam’ın kirli kanallarının kokusuna uygun bir koku yarattılar. Odeuropa deneyinde proje yöneticisi olan Dr Marieke von Erp, kadavra, deniz suyu ve lağım suyunun boğazı yakan bir karışımını çağrıştırdı ve bir zamanlar bu tür istenmeyen kokuları maskelemek için taşınan pomanderleri yeniden yarattı.
AB’nin 2020’deki Horizon programından 2,8 milyon avroluk bir hibe ile finanse edilen daha geniş proje, modası geçmiş ticaret, alışkanlıklar ve diyetlerin ürettiği temel kokuları bir araya getirmek için görsel ve yazılı kanıtlara dayanarak koku alma tarihi bilimini kurmayı amaçlıyor.
Odeuropa projesi araştırmacısı ve aynı zamanda şirkette çalışan Bembibre, “Almanya’da kokuyla ilgili on binlerce tarihi görüntüyü analiz ediyorlar, İtalya’da ise eski tıbbi formüllerden yemek pişirme kılavuzlarına kadar metinsel analize odaklanıyorlar” dedi. UCL Sürdürülebilir Miras Enstitüsü, kısa süre önce Smell of Heritage başlıklı doktorasını tamamladı.
Çalışmanın çoğunun, örneğin burnunu tutan birinin çizimi gibi kokularla ilgili görüntüleri tanımayı bilgisayarlara öğretmeye odaklandığını açıkladı. Araştırmacılar, dijital arama araçlarını bir dizi benzer görüntüye maruz bırakarak, diğer çizimlerdeki hareketleri tanıyan bir algoritma oluşturabilirler.
Sonunda bu çalışma, Anglia Ruskin’de Dr William Tullett tarafından yönetilen projenin bir yan unsuru olan tarihi kokuların bir ansiklopedisinin toplanmasına izin verecek. Bu kokular, değişen dünya ortamlarını açıklayacak ve ilgili kişilerin yaşamlarına dair bir fikir verecektir. Araştırmacılar, koku alma ipuçlarının sadece görsel, fiziksel ve yazılı olanlar için değil, gelecek nesiller için de saklanması gerektiğini savunuyorlar.
Ancak, üzerinde anlaşmaya varılması gereken pek çok nazal karmaşıklık var – Bembibre’nin işaret ettiği gibi: “Kokuları geri getirmek için ihtiyaç duyduğunuz bilgiyi elde etmek gerçekten zor.” Kendi kimyasal çalışması, Kent’teki Sackville-West ailesinin atalarının evi olan Knole’da 1750’lerden kalma bir potpuri kokusunu yeniden üretti – bunun bir açıklaması Virginia Woolf’un romanında yer alıyor. Orlando.
Ayrıca, yenilenmeden önce 2017 yılında havadan algılanabilir elementleri çıkararak Londra’daki St Paul Katedrali’ndeki kütüphanenin kokusunu yeniden üretti. Daha sonra uzman bir parfümcü olan Sarah McCartney’i, yalnızca bileşenleri hakkındaki içgüdülerine dayanarak aynı koku alma deneyimini yaratmaya çalışması için davet etti. Rastgele denemelerde halk, kütüphanenin kokusunu taklit etme girişimlerine eşit derecede ikna oldu.
Bembibre, “Otantik kokuları doğru kimyasallarla mı koruduğumuz yoksa bugün benzer bir etki yaratarak bir deneyim uyandırmaya mı çalıştığımızın akademik olarak önemli olup olmadığına karar vermeye çalışıyoruz.” Dedi.
Araştırmacılar için diğer zorluk, insanların kokulara verdiği tepkilerin oldukça radikal bir şekilde değişmesidir. “Tarihi burunlarımız yok. Artık aynı şekilde kokmuyoruz ve bazı kokular farklı şeyler ifade ediyor.”
Neyse ki, kaybolan kokuların hepsi kötü kokular değildir. Çalışmalar ayrıca unutulmuş tütsü karışımlarını ve popüler yemek tariflerini yeniden yaratmaya odaklanıyor. “Gerçekten toplulukları dahil etmek istiyoruz. Çocukluklarından veya artık var olmayan ticaretlerden kokuları yeniden yaratmamıza yardımcı olabilecek şu anda hayatta olan ‘burun tanıkları’ var, ”dedi Bembibre.
Odeuropa’nın araştırması, ticari parfümcüler arasında niş kokulara artan ilgiden yararlandı – deri, baharat ve duman artık pahalı markaların ortak bileşenleri.
Sanatçılar, geçen sonbahar Londra’da Tate Modern’in Turbine Hall’daki Anicka Yi gösterisi gibi, galeri gösterilerine ısmarlama aromalarla eşlik etmeyi seçerek koku dünyasına da yaklaşmaya başladılar. York’taki Jorvik Viking Merkezi, yirmi yılı aşkın bir süre önce sergilerine kokular getirerek öncülük etti.
Kaynak : https://www.theguardian.com/education/2022/jul/02/a-nose-for-history-academics-recreate-lost-smells-from-the-past