Faks, Latince “aynısını yapmak, tıpkıbasım” anlamına gelen fac similar kelimesinden gelmektedir. Gönderici ve alıcı iki cihazdan meydana gelen faks sistemi kağıt üzerindeki herhangi bir yazı veya şekil görüntüsünün bir yerden başka bir yere aktarılmasına yarar. Gönderici cihazda elektrik sinyallerine çevrilen görüntü telefon veya radyo hattıyla alıcı cihaza iletilir. Elektrik sinyalleri alıcıda tekrar görüntüye çevrilerek kâğıt üzerine aktarılır.
Fax makinesini kim icat etti?
Faks makinesinin patenti 1843’te Alexander Bain tarafından alınmış olup, 1851’de Frederick Bakewell tarafından Büyük Londra Fuarında sergilenmiştir. Günümüz tasarımına, 1924’te Amerikan Radio Corporation of America şirketinden Richard H. Ranger’in araştırmaları sonucunda ulaşmış olan makine ile 24 Kasım 1924’te New York’tan Londra’ya bir fotoğraf aktarılmıştır.
Alexander Bain’den önce de faks ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. İlk faks makinesi Alman bilim adamı Prof. Arthur Korn tarafından icat edilmiş ve ilk denemeye kadar sürekli geliştirilmişti. Arthur Korn’un faks makinesi ile ilgili ilk deneme, 1907 yılında yapıldı ve Londra’da yayınlanan Daily Mirror Gazetesi, faks yolu ile Paris’ten bir fotoğraf aldı. 1959 yılında, kısaca Faks olarak adlandırılan faksimile yöntemi, bir gazetenin tümüyle başka yere iletilmesinde kullanıldı. Japonya’da yayınlanan Asahi Shimbum Gazetesi’nin tüm sayfaları, merkez büronun bulunduğu Tokyo’dan 900 kilometre uzakta bulunan Saporro kentindeki ikinci matbaaya geçildi. Büro kullanımında, faks aygıtıyla bir daktilo sayfası ebadındaki belgeyi, herhangi bir yere iki-üç dakika içinde göndermek mümkündür.
1842’de Alexander Bain tarafından ilk bulunduğunda bugünkü teknolojiye göre çok kaba olan faks cihazı zamanla hızlı bir gelişim gösterdi. Çağdaş faks makineleri, 1970’lerin ortalarında geliştirilmiştir. 1980’in ikinci yarısından sonra Japonya sayısal faks makinesini geliştirmiştir. İlk dönemlerinde sadece termal kağıtlara yakma yönetmiyle çıktı elde edilirken, sonraki dönemlerde geliştirilerek her türlü yazıcı ile çıktı alınabilir olmuştur.
Günümüzde modemler ve İnternet üzerinden bu hizmeti sunan servis sağlayıcılar aracılığıyla bilgisayarlardan da belge gönderimi yapılabilmektedir.
En çok kullanılan faks sistemi telefon hatlarına bağlı olan sistemlerdir. Telefon hattının bağlı olduğu her yere bağlanabilir. Gönderici cihazdaki bir silindirden geçirilen kâğıt üzerindeki görüntü bir fotoelektrik dedektör tarafından taranıp elektrik sinyallerine çevrilir. Kâğıt üzerine çarpan ışığın siyah ve beyaz bölgelerden yansıma şiddetine dayanarak elde edilen bu sinyaller yükseltilip modüle edilerek telefon veya radyo hatlarıyla gönderilebilecek ses dalga sinyallerine çevrilir. Alıcıya gelen sinyallerin demodüle edilerek kâğıt üzerine aktarılması çeşitli metodlarla gerçekleştirilir. Fotoğraf gibi hassas görüntülerin kâğıda geçirilmesinde optik fotoğraf film metodu kullanılır (Gazetecilikte bu metod kullanılır). Diğer sistemlerde termal, elektrolitik, elektrostatik ve printer teknikleri kullanılır. Termal sistemde, üzerinde karbon ve çin kili tabakası bulunan özel bir kağıt kullanılır. Gönderici faks cihazında maksimuma çevrilerek özel kâğıttaki kil tabakasının cihazında minimum olarak üretilen siyah bölge sinyalleri alıcı faks cihazında maksimuma çevrilerek özel kağıttaki kil tabakasının yakılması ve siyah karbon tabakasının ortaya çıkarılması sağlanır. Beyaz bölgeler için sinyal şiddetleri bunun tersi olur.
Elektrostatik metodda, gönderilen dokümandaki siyah bölgelerin alıcıdaki kâğıtta elektrostatik olarak yüklü duruma getirilmesi sağlanır. Yüklü hâle gelen bu bölgeler siyah kuru bir tozu üzerine çekerek görüntüyü meydana getirir. Diğer bir teknik olan elektrolitik metodda, görüntünün kâğıda geçirilmesi elektroliz yoluyla sağlanır.