Elena Petrovna Blavatsky (Еле́на Петро́вна Блава́тская) ya da Helena von Hahn (d. 12 Ağustos 1831 Yakaterinoslav-Dnipetrovsk, Ukrayna) - Ölümü 8 Mayıs 1891,Londra), Rus Okültist, Teosofi Derneği'nin kurucusu ve teofizinin Batıda yaygınlaşmasını sağlayan kişidir.
1848'den 1858'e kadar dünyayı dolaşmış, 1873'te New York'a göç etmiştir. 1878'te de Amerikan vatandaşı olmuştur.
Varlıklı bir ailenin kızı olarak doğmuştur. Küçüklüğünden itibaren ortaya çıkan psişik güçleri ailenin kadınlarını rahatsız etmiş olmalıdır ki 16 yaşında yaşlı bir valiyle evlendirilmiştir. Blavatsky soyadı da kocasından gelir. Ancak 2 ay sonra ülkesinden kaçmış, bir söylentiye göre dünyayı 7 kere dolaşmıştır.
Yaşamının seyahatle geçen ilk yıllarını Nepal, Tibet, Mısır, Türkiye ve ABD’ni kapsayan gezilerle geçirdi.
Tibet'te uzun bir süre kalmıştır.
Tibet'te kaldığı süre içinde buradaki rahiplerin izin verdiği ölçüde onların öğretilerini İngilizceye çevirmiştir, fakat işin garip tarafı Senzar dilini herkes-rahipler dahil-unutmuş olmasına rağmen bu metinleri nasıl çevirdiği.
Bazıları bu çevirilerde Elena'nın psişik güçlerinin yardımı olduğunu söyler.
Bu çeviriler bütün öğretiyi içermemektedir, zira Elena Blavatsky rahiplerin izin verdiği kadarını çevirip Avrupa’ya taşımıştır.
Kimileri kendisine inanmamış bunu kendisinin uydurduğunu iddia etmiştir.
Himalayalar'da bulunduğu yıllarda Tibetli gurulardan gizli bilimlerin sırlarını öğrendi.
Durugörü ve medyumluk özelliklerine sahipti. 1873'ten itibaren eşi, Colonel Henry Steele Olcott ile teosofi öğretisini şekillendirmeye başladı.
İlk kitabı olan "İsis Unveiled" 1877'de yayınlandı.
Ardından Hindistan'da "The Theosophist" dergisini yayınladı.
1877'de İngiltere'ye giden Blavatsky, Londra'da bir loca kurdu.
1888'de en ünlü çalışması "The Secret Doctrin"i yayınladı.
Teofizi cemiyetini kurmuş, fakat 1891 yılındaki ölümünden sonra dernek değişik isimlerle parçalanmıştır.
Elena Blavatsky, medyumluk özelliği ile Mahatma olarak adlandırılan "yükselmiş üstad"lardan aldığı ilhamla teosofi akımını temellendirdiğinden bahsetmiştir (Mahatma Letters).
19.yy. için oldukça baskın ve dinamik bir kadın karakter olan Blavatsky, modern okült felsefenin yazınsal araştırmalarını yapmış, dogmatik bilim ve bağnaz teoloji anlayışına tek başına meydan okumuştur.
16 yıl boyunca da , Batının fırlatıp attığı, doğunun içrek ruhsal felsefeleri ve mekanik - materyalist psikolojinin dönüm noktası üzerinde çalışmıştır. Pek çok makale, kitap ve roman çalışması bulunan Blavatsky'nin ünü, ansiklopedik bilgisi, okült güçleri ve eşsiz cesareti ile perçinlenmiştir. Eserlerinin çoğunu trans halindeyken yazdığı söylenmektedir.
James Joyce, Ulysses’de kendisine ve 1898’de basılan "Isis Unveiled” adlı kitabına şöyle göndermede bulunur;
“Işığın menisinden bir bakire olan tövbekar Sophia’nın verdiği canla yaratılan İsa, o gelin rahibeyle budalar katına intikal etti. Batıni hayat sıradan insana göre değil, sıradan insan önce kötü karmasının kefaretini ödemek zorunda. Mrs. Cooper Oakley bir zamanlar ziyadesiyle meşhur rahibemiz h.p.b.’(Elena Petrovna Blavatsky)'nin içyüzünü görebilmişti,” der. (Ulysses, çev Nevzat Erkmen, yky, 225. sf)