KALITIM « Biyoloji
Canlıların, kendinden önceki yakınlarında bulunan bedensel ya da manevî bir halin görülmesi, soyaçekim. Doğan bir çocuğun anasına, babasına, kardeşlerine ya da soyundan gelen birine benzemesi; bir fasulyeden daima aynı fasulyenin, bir serçeden, bir maymundan aynı serçenin, aynı maymunun meydana gelmesi, kalıtımla açıklanır.
Kalıtım, çok eski zamanlardan beri bilginlerin ve insanların üzerinde merakla ,önemle durdukları bir olaydır. Fakat XIX. yüzyılına kadar bu olayın bilimsel bir açıklaması yapılmamıştır. İlk defa Gregor Mendell (1822 - 1884) adlı bir Avusturyalı rahip, kalıtımın esaslarını, bezelye melezleri üzerinde yaptığı incelemelere dayanarak ispata çalışmış, vardığı sonuçları, 1865 yılında yayınlamıştır. Ancak, bu incelemeler kimsenin dikkatini çekmemiştir.
1900 yıllarına doğru Hollandalı bilgin De Vries ile Almanyalı Çorrens ve Avusturyalı Tschermek ayrı ayrı denemeler yapmışlar, Mendell in vardığı sonuçlara varmışlardır. Daha sonraları, kalıtımla ilgili meseleleri ilkin Mendell'in incelediği anlaşılmış olduğundan, kalıtımla ilgili kanunlara, Mendel Kanunlar adı da verilmektedir.
Mendell, deneylerini bezelye melezleri üzerinde yapmıştır. İlkin tohumları düz ve buruşuk iki tıp bezelye almış, çiçek açmadan bunların erkek organlarını keserek çıkarmış ve birinin çiçek tozlarını öbürünün dişi organları üzerine serpmek suretiyle döllenmesini sağlamıştır. Bu döllenmeye Mendell Çaprazlaması denir. Sonuç olarak her iki bitkiden de düz tohumlutaneler meydana geldiğini görmüştür. Yaptığı deneylerden sonra şu sonuca varmıştır:
a - Birbirinden belirli bir karakterle ayrılmış bulunan saf ırk iki bezelye birleştikleri zaman meydana gelen melezlerde,' ana ve babadan birisinin karakteri görülmekte ve hepsi bir birine benzememektedir. (Melezlerin birbirine benzememesine izottipi denir.)
b -Melezlerde ana ve babadan birisinin karakterinin görülmesi, ortaya çıkan karakterin diğerine hakim olduğunu göstermektedir. Bu hakim karaktere dominan karakter, ana ve babada bulunduğu halde ortaya çıkmayan karaktere de resesif karakter adı verilmektedir.
Mendell, elde ettiği melez tohumların erkek çiçeklerini kendi aralarında tekrar çaprazlamıştır. Bu ikinci deneyde elde edilen tohumlardan önemli bir bölümünün düz olduğunu, bir bölümünün ise buruşuk tohumlu olduğunu görmüştür. Buruşuk tohumlan ektiğinde bunlardan devamlı olarak buruşuk tohum elde etmiş; düz tohumluların bir kısmının devamlı olarak düz, bir kısmının da buruşuk tohumlu taneler verdiğini görmüştür. Buradaki 1/4 buruşuk ve 3/4 düz tohumlular oranının da değişmediğini görmüştür. Bu denemelerden elde edilen sonuçlar üç kanun halinde toplanmıştır. Bunlara Mendell Kanunları denir.
Birinci Kanun : Birbirlerinden birer karakterle ayrılan iki saf ırk birleştikleri zaman meydana gelen melezlerin hepsi de aynı tipte bulunmaktadır. Buna İzotipi Kanunu denir.
İkinci Kanun : Melezlerde ana ve babadan birinin karakteri hakim olarak görülmektedir. Buna da Dominans Kanunu denir.
Üçüncü Kanun : Melezler aralarında çaprazladıkları zaman meydana gelen nesilde ana ve babaya ait karakterler ayrılmaktadır. Buna Karakterlerin Kanunu denilmektedir.
FAİZ « Matematik
Bir sermayenin kullanılmasını başka bir kimseye ya da bir kurula bırakmak karşılığında alınan kira. Bu anlamı ile faiz, istihsale katılmış olan sermayenin, bu fonksiyona karşılık aldığı paydır.
Bir sermaye geliri şeklinde ifade edilen faiz, üç ayrı şekilde incelenir:
1 Basit faiz,
2 Bileşik faiz.
3 Ani faiz.
Basit faiz, belirli bir sermaye üzerinden belirli bir süre için hesaplanan faizdir. Basit faiz hesaplarında karşılaşılan üç unsur şunlardır: Sermaye (kapital) (A). Faiz fiyatı (yüzdesi) (t), faiz süresi (n), Faiz tutarı (f) ile gösterilmektedir. Genel olarak da bir yıl 360 gün olarak kabul edilir. Bu duruma göre, belli bir sermayenin, belli bir faiz yüzdesi ile belli bir süre faize verilmesinden elde edilecek faiz miktarı, şu formülle hesaplanır.
f = A.N.T/100
Bileşik faiz, belirli bir süre ile faize verilen bir sermayenin birinci devre sonunda, o süre içinde getirdiği faizlerle birleştirilerek ikinci devrede bu yeni sermaye üzerinde faizde kalması, böylece de her devre sonunda daima büyüyen bir sermayenin meydana gelmesidir.
Bileşik faizde, ilk sermaye (A) olduğuna göre, birinci devre sonunda, bu sermayeye (f) faiz miktarı eklenmiş olur; ikinci devre için faize verilen sermaye, böylece (A+f) şeklinde gösteri len yeni sermaye olmuş olur. Bu yeni sermayeler, yeni devrelerle daima artan sermayeyi meydana getirmiş olurlar.
Ani faiz, her hangi bir sermayenin, belirli bir faiz yüzdesi ile, her hangi bir anda getireceği faizdir. Faiz, çoklukla, belli bir sermaye için, belli bir süre düşünülerek (bir yıl, altı ay) hesaplanır. Ani faiz ise, belirli olan bu süre ' dolmadan, faiz getirmesi için verilen sermayenin o süredeki faizini hesaplanması ile bulunur.
HARP « Müzik
Dik tutularak parmaklarla çalınan, üç köşeli, değişik uzunluklarda birçok telli büyük musiki âleti. Karakteri pek değişmeden zamanımıza kadar gelen en eski musiki aletidir.
M. Ö. 3.500 yıllarına ait olduğu sanılan ve Ur şehrinde yapılan kazılarda, harf'lerin en eskisi sayılan on kişi telli musiki aletine rastlanmıştır. Biçimi zarif, sesi ahenkli olan bu musiki aleti, çoklukla kadınlar tarafından kullanılır.
İMRANLI « Türkiye Coğrafyası
Sivas iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 1.050 kilometrekare, nüfusu 30.755 dir. İlçenin yüzeyi Kızılırmak nehrinin kaynak bölgesini meydana getiren geniş bir havzadan ibarettir. Tarla ekimi, hayvancılık ilçe halkının başlıca geçim kaynağıdır.
Merkezi 2.270 nüfuslu İmralı kasabasıdır.
SOSYALİZM « Dünya Tarihi
Politik ve ekonomik bir doktrin. İstihsalin, değişim ve dağıtımın, halkın, kontrolüyle yapılmasını esas tutar. Bu doktrine göre, emeklerinin karşılığını almak, istidatlarını geliştirmek için herkese eşit fırsatlar verilmek gerekir. Yine sosyalizme göre, servet kaynakları eşdeğer bir bölüme uygulanacak şekilde düzenlenmelidir.
MİDİLLİ « Dünya Coğrafyası
Ege denizinde, Edremit körfezi içinde Yunanistan'a ait bir ada. En fazla uzunluğu 74, en fazla genişliği 55 kilometrekare, nüfusu 154.700 dür. 1462 yılında Türkler tarafından alınmış, Sevr antlaşmasıyla Yunanistan'a verilmiştir. Adanın başlıca geçim kaynağı şarapçılık ve zeytinciliktir.