Penguenler, bize son derece sevimli ve canayakın gelen hayvanlar. Uçamayan ve karada güçlükle hareket edebilen bu kuşlar, ayakları öbür kuşlara göre vücudun çok gerisinde olduğu için, öbür kuşların tersine ayak parmaklarının ucuna değil ayak tabanlarına basarak dik biçimde yürüdüklerinden insanlara Şarlo’yu anımsatırlar.
Serbest bilim gazetecisi Zaria Gorvett’in BBC’de yayımlanan incelemesi, penguenler hakkında bilmediğimiz gerçekleri ortaya koyuyor:
Penguenlerin yalnızca kutuplara yakın çok soğuk bölgelerde yaşadıkları, tek eşli oldukları, partnerleriyle ömür boyu aşk dolu bir ilişki yaşadıkları ve yavrularına karşı çok sevecen oldukları sanılır. Oysa penguenlerin çoğu ılıman ve tropik bölgelerde yaşar. Sık sık partnerlerini aldatırlar. Eşcinsel ilişkilere girerler. Anne penguenler birbirlerinin yavrularını kaçırırlar.
Küçük komik adamlar
İngiliz kâşif Robert Scott, 1911’de, Antarktika’daki üssünden üç kişiye bir görev vermişti. Üç imparator pengueni yumurtası getireceklerdi. Ama kış ortasıydı. Sıcaklık -60 ◦C’a düştüğünden, aralarındaki en genç kâşif Apsley Cherry-Garrard’ın dişleri soğuktan birbirine vuruyordu. Cherry-Garrard penguenlere ne kadar diş gıcırdatsa yeriydi, oysa o bu hayvanların görünüşü karşısında büyülenmişti. Sonradan, kamp çevresinde yaşayan ve diz boyuna gelen bu Adélie penguenlerini, beyaz gömlekleri ve fraklarını giymiş, akşam davetine yetişmeye çalışan küçük komik adamlara benzetecek, ama bu onları yemesine engel olmayacaktı.
Bugün, bu olaydan yüz yıldan fazla bir zaman sonra bütün dünya penguen hayranı kesilmiş bulunuyor. Dimdik ve badi badi yürümelerini, gülünç tüy yumağı yavrularını ve karda kayarak gezinen yetişkinleri izlemekten büyük bir zevk alıyoruz.
Oysa çok uzun bir süredir penguenlerle ilgili çok yanlış kanılar taşıyoruz.
Kuş mu, balık mı?
İlk kâşifler penguenleri balık sanıyorlardı, ama çok geçmeden fikir değiştirdiler ve penguenlerin balıkla kuş arası bir hayvan olduğu sonucuna vardılar. Scott’un döneminde, egemen teori, penguenlerin henüz uçacak kadar evrimleşmedikleri, kuşlarla dinozorlar arasındaki kayıp halka olabilecekleri yolundaydı. Bunun yanıtının penguen yumurtalarının incelenmesi sonucunda ortaya çıkacağı umuluyordu.
Ama bugün, ilk penguenlerin yaklaşık 70 milyon yıl önce yeryüzünde paytak paytak dolaştıklarını biliyoruz. Ataları uçma yeteneğini yitirirken yüzme yeteneğini geliştirmişti; kemiklerinin ağırlaşmasıyla birlikte de dalma becerileri gelişmişti. Artık suyun altında saatte 40 kilometre hızla “uçabiliyorlar” ve 500 metreyi aşan derinliklere dalabiliyorlar.
Madagaskar’da hiç penguen yok
“Madagaskar Penguenleri” adlı çizgi film dizisinin aksine, bugün Madagaskar’da tek bir penguen bile yaşamıyor. Kuzey Kutbu’nda da hiç penguen yok. Bugüne kadar hemen bütün penguenler Güney Yarıkürede yaşamıştır.
Penguen türlerinin yarısından fazlası ılıman ya da tropik iklimleri tercih eder. Galapagos pengueni ise ekvatorda yaşar. 18 türden yalnızca imparator penguenler ile Adélie penguenleri Antarktika’da yuva yaparlar.
Macaroni penguenleri en güneyde 100 bin kişilik koloniler halinde yaşarlar. Antarktika’nın imparator penguenleri de sayıca o kadar fazladırlar ki, uzaydan sayılabilirler. Kolonileri, uydu görüntülerindeki kahverengi penguen dışkısı lekelerine bakılarak saptanabilir. Bu araştırmalar, imparator penguenlerinin sayısının sanıldığının iki katı olduğunu ortaya çıkarmıştır.
Buna karşılık, insanlara yakın yerlerde yaşayan penguenler, aşırı avlanma, petrol sızıntısı ve vahşi kediler gibi pek çok tehdit altında oldukları için sayıca azalmaya yüz tutmuşlardır. Galapagos penguenlerinin sayısı iki binin altına düşmüştür.
‘Tacizci’ erkekler
Penguenlerin “sevimlilikleriyle” nam salmalarına gelince, son yıllarda saptanan gerçekler insanın tüylerini diken diken edecek niteliktedir.
2012 yılında, Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nden Douglas Russell, “Adélie Pengueninin Cinsel Alışkanlıkları” başlığını taşıyan bir rapor ortaya çıkardı. Üzerinde “Yayımlanmamak üzere” notu bulunan rapor, Scott’un keyif heyetindeki bilim insanlarından George Murray Levick tarafından hazırlanmıştı. Penguenlerin bütün bir üreme mevsimine tanıklık eden ilk kişi olan Levick, gördükleri karşısında şaşkınlığa uğramıştı: eşcinsel ilişkilere giren, yavrulara cinsel tacizde bulunan ve ölü dişilerle çiftleşen erkek çeteleri. O sıralar bu bilgiler kamuya açıklanamayacak kadar “sakıncalı” bulunmuştu.
Cinsel deneyimsizlik
O dönemin bir İngiliz bilim insanına bile ürkütücü gelen bu davranışlar, aslında biyolojik açıdan son derece normaldi. Levick’in gözlemlediği “tacizci” erkek penguenler büyük olasılıkla cinsel bakımdan deneyimsizdiler ve hata yapıyorlardı. Son yıllarda, en az dört ayrı yerde, kürklü fokların penguenlerle cinsel ilişkiye girmeye çalıştıkları görüldü.
Kendi yavrularını kaybetmiş olan dişi imparator penguenler ise, sık sık kimsesiz yavruları “evlat edinirler”. Ama ortalıkta hiç kimsesiz yavru yoksa işin içine şiddet girer. Kuluçkaya yatmak isteyen dişiler, bir penguen ailesinden yavru çalmak için kavgaya tutuşurlar.
“Çocuk kaçırma” kavgaları bazen birkaç dakika, bazen de birkaç gün sürebilir ve çoğu zaman yavrunun soğukta ölüme terk edilmesiyle son bulur. Kafası karışan bir penguenin, doğal düşmanı olan ve penguen yiyen skua adındaki bir kuşun yavrusunu kaçırdığı bile görülmüştür. Bu “çocuk kaçırmalar” garip olduğu kadar vahşicedir ve dişilerin bunu neden yaptıkları hâlâ tam olarak anlaşılamamıştır.
Hiç de ‘romantik’ değil
Son olarak, penguenler insanların gözünde “romantik olmakla” ün salmışlarsa da, bunun da gerçeklikle pek bir ilgisi yoktur.
İmparator penguenler bütün bir Antartika kışı boyunca süren uzun süreli ilişkiler kurdukları için tekeşlilik timsali olarak görülürler. Ama penguenlerin de kendilerine göre bir bildikleri vardır ve durmadan “boşanırlar”. Örneğin, kral penguenlerin yüzde 81’i her mevsim kendine yeni bir eş seçer.
Sadakatsizliğe çok sık rastlanır. Dişi Humboldt penguenlerinin yaklaşık üçte biri partnerini aldatır. Bu aldatmalar bazen insanları çok şaşırtabilecek çıkarcı kaygılardan kaynaklanır.
Yuvalarını taşlardan yapan Adélie penguenlerinin yeterince taş bulamamaları onları farklı yollara sürükler. Onlardan taş alabilmek için başka erkeklerle çiftleşirler. Bazı dişiler de, kandırma yolunu seçerek, erkeklerle ayrıntılı bir flört ritüeline girişirler, ama taşları aldıktan sonra ilişkiye girmeden kaçıp giderler…
Kaynak: BBC