COVID-19 salgını sırasında, bireylerin beslenme durumu bağııklığın bir ölçüsü olarak kullanılmıştır. Dengeli beslenme; gen ekspresyonu, hücre aktivasyonu ve sinyal molekülleri modifikasyonu yoluyla bağışıklık sistemini etkiler. Ayrıca, çeşitli diyet bileşenleri bağırsak mikrobiyal bileşiminin belirleyicileridir ve daha sonra vücuttaki bağışık sisteminde rol oynar.
COVID-19 için kanıtlanmış etkili tedavinin yokluğunda, tedavi esas olarak destekleyicidir. Böyle bir yaklaşım probiyotikler, vitaminler, mineraller ve omega-3 gibi bağışıklık güçlendiriciler üzerine yoğunlaşmaktadır. Beslenme durumunun iyileştirilmesinin bağışıklık sistemini desteklediği bilinmektedir. Dengeli bir diyet, virüsün herhangi bir saldırısına karşı koymaya yardımcı olabilecek güçlü bir bağışıklık sistemini garanti edecektir. Şu anda herhangi bir takviyenin bağışıklık sistemimizi ‘güçlendirebileceğine’ ve C vitamini dışında hiçbir vitaminin herhangi bir viral enfeksiyonu tedavi edip önleyebileceğine dair hiçbir kanıt bulunmamaktadır. C vitamini, güçlü bir bağışıklık sistemi oluşturma eğiliminde olan suda çözünen vitaminlerin ana bileşenlerinden biridir. C Vitamini için önerilen günlük miktar erkekler için 90 mg ve kadınlar için 75 mg’dır. C vitamininin, enfeksiyon bölgelerine lökosit göçü, fagositoz ve bakteriyel öldürme, doğal öldürücü hücre aktivitesi, T lenfosit fonksiyonu (özellikle CD8 + sitotoksik T lenfositleri) ve antikor üretimi dahil olmak üzere bağışıklık siteminde görevleri bulunmaktadır. C vitamini eksikliği bağışıklığın bozulmasına ve enfeksiyonlara karşı daha yüksek duyarlılığa neden olur. Buna karşılık enfeksiyonlar, artan iltihaplanma ve artan metabolik gereksinimler nedeniyle C vitamini seviyeleri önemli ölçüde etkilenir. Kendi başına çok etkili bir antioksidan rolü vardır, ancak aynı zamanda E vitamininin yenilenmesi için de gereklidir. Diyetle alım, obezite, şiddetli enfeksiyonlar ve sigara gibi C vitamini emilimini etkileyebilecek çok sayıda faktör olduğu bilinmektedir. Düşük C vitamini alımına sahip sigara içen erkeklerde oksidatif stresin arttığı ve plazma C vitamininin yaklaşık % 40 azaldığı gözlemlenmiştir. Plazma ve lökosit ile ölçülen C vitamini konsantrasyonları, kronik hastalıkları olan yaşlılarda, özellikle bakım ve tıbbi alanlarda, genç yetişkinlere kıyasla daha düşük olduğu bildirilmiştir.
C vitamininin bağışıklık fonksiyonlarını desteklediği ve koronavirüsün neden olduğu enfeksiyonlara karşı koruduğu bilinmektedir. COVID-19’un alt solunum yolunu enfekte ettiği bildirilmiştir ve C vitamini, COVID-19’u tedavi etmek için etkili alternatiflerden biri olarak düşünülebilir. Bazı kontrollü çalışmalar boyunca, C vitamini takviyesi alan hastaların belirli koşullar altında daha düşük pnömoni insidansı (nefes darlığı sıklığı) olduğu bildirilmiştir. Bununla birlikte, hastalara yüksek dozda C vitamini takviye etmek için herhangi bir kanıta dayalı onay alınmamıştır.
D vitamininin, bağışıklık hücreleri de dahil olmak üzere birçok hücrenin olgunlaşmasını uyararak rol oynadığı bilinmektedir. Önemli sayıda sağlıklı bireyin, özellikle 2019 yılında COVID-19’un ortaya çıkmasıyla çakışan kış mevsiminin sonunda azalmış D vitamini seviyelerine sahip olduğu bilinmektedir. Bu nedenle özellikle kış mevsiminde D vitamini takviyesi almanın önemli olduğu düşünülebilir.
E vitamini açısından zengin bir diyetin, hücre zarlarını serbest radikallerin neden olduğu hasarlardan koruduğu ve solunum sistemi de dahil olmak üzere epitel bariyerlerinin bütünlüğünü desteklediği gösterilmiştir.
Suda çözünen diğer önemli vitaminlerde B vitaminleri folat, B6 ve B12 bağışıklık için oldukça önemlidir. B6 vitamini, antikorların ve sitokinlerin metabolizmasında bir koenzim olarak gereklidir. B6 vitamini eksikliği olan kişilerden alınan lenfositler, azalmış proliferasyon, mitojenlere yanıt olarak azalmış IL-2 üretimi ve bağışıklamaya yanıt olarak azalmış antikor üretimi gösterdiği bulunmuştur. Folat, nükleotid sentezinde çok önemli bir rol oynar ve bu nedenle immün hücre proliferasyonunu ve tepkisini etkileyebilir. Folat eksikliğinin, çeşitli hücre tiplerinin proliferasyonunu azalttığı ve mitojen aktivasyonuna yanıt olarak dolaşımdaki T lenfositlerinin oranını ve proliferasyonunu azalttığı gösterilmiştir. Çalışmalar, bağışıklık sistemi üzerindeki tüm etkilerin folat takviyesi ile geri döndürülebilir olduğunu göstermiştir. B12 vitamini; B6 vitamini ve folat ile birlikte, nükleik asit ve protein biyosentezine katılımıyla bağışıklık fonksiyonlarında rol oynar.
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi tarafından yürütülen bilimsel değerlendirmelere dayalı olarak, vitaminlerden A vitamini (β-karoten dahil), D vitamini, B vitaminleri (folat, vitamin B6, B12), C vitamini; temel mineraller ile eser elementerden Fe, Cu, Zn ve Se minerallerinin bağışıklık sisteminin normal işleyişine katkıda bulunduğu bildirilmiştir. Bununla birlikte, bugüne kadar, bu mikro besinlerin durumu ile COVID-19 enfeksiyonu arasında doğrudan bir ilişki bulunmamıştır. Bağışıklık sistemi üzerinden dolaylı yoldan etki ettikleri düşünülmektedir. Selenyum ile COVID-19’a yakalanan hastaları desteklemek, bu virüsün tedavisi için etkili bir müdahale yöntemi olabilir. İshal ve alt solunum yolu enfeksiyonu gibi COVID-19 ile ilgili semptomlar, çinko takviyesi ile iyileştirilebilir. Yanı sıra demir eksikliğinin, tekrarlayan akut solunum yolu enfeksiyonlarının gelişimi için bir risk faktörü oluşturduğu gösterilmiştir. Bu nedenle demir eksikliğinde takviye düşünülmelidir.
Probiyotiklerin etkisi; COVID-19’un önemli komplikasyonları olan akciğer hasarını, çoklu organ yetmezliği sendromunu önlemekle ilgili olabilir. Bazı probiyotikler, antiviral aktiviteleri, enflamasyonu önleme, kullanıma hazır olma, uygulama kolaylığı, nispeten güvenli ve ekonomik olmaları nedeniyle COVID-19 hastalarının tedavisinde yararlı bir role sahip olabilir.
Propolis, arılar tarafından toplanan bitkinin bileşiklerinden fenolleri ve terpenoidleri içerir. İnsanlarda koronavirüs inhibisyonu için umut vaat eden fitokimyasal bileşikler, propolisin tüm bileşenleri olan quercetin, mirisetin ve kafeik asidi içerir. Bal arıları ve diğer birçok arı türü bu antimikrobiyal özellikleri tanır ve koloniyi korumak için kullandıkları propolisi yapmak için bu bitki bileşenlerini seçici olarak toplar ve işler. Daha fazla propolis üreten kolonilerdeki arıların daha sağlıklı olduğu ve daha uzun yaşadığı bilinmektedir. Arıların propolis tüketimi, bakteriyel tehdide karşı bağışıklık tepkilerini artırmaktadır. COVID-19 pandemisinin neden olduğu mevcut acil durum ve sınırlı tedavi seçenekleri göz önüne alındığında, propolis, gelecek vaat eden ve güvenli olan ilgili bir tedavi seçeneği olarak görülmektedir.
Omega-3 LC-PUFA’lar (uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitleri) ayrıca viral enfeksiyonun farklı aşamalarında, önleyici olarak kullanılabilir. Tedavinin yokluğunda ve aşı olasılığını beklerken, omega-3 LC-PUFA’ların kullanımı, omega-3 desteğinin akut dönemde kritik hastaların klinik sonuçlarını iyileştirebileceğini öne süren önceki klinik çalışmalar bulunmaktadır. Düzenli alınan omega-3 PUFA (çoklu doymamış yağ asitleri), COVİD-19 dahil bulaşıcı hastalıkları önlemeye yardımcı olabilir.
Çoklu Doymamış Yağlar: Yapısında 2 ve 2’den fazla çifte bağ vardır ve esansiyel (elzem) yağ asitlerini oluştururlar. Vücudumuz bu yağ asitlerini sentezleyemez ve besinlerle alması gerekir. Omega-3 deniz canlılarında bol miktarda bulunur. Omega-6 bitkisel kaynaklıdır. Kanın pıhtılaşma eğilimini azaltır. Kalp ritmini düzenler.
İleride yapılacak klinik çalışmalar, bağışıklık tepkisini modüle etmede minerallerin, vitaminlerin, polifenollerin ve probiyotiklerin potansiyelini ihmal etmemelidir. COVID-19 hastalarının tedavisi sırasında mikrobesin düzeylerinin yakından izlenmesi, COVID-19 tedavisinde beslenmenin rolünün anlaşılmasında büyük bir ilerlemeye katkıda bulunacaktır.
KAYNAKLAR
- Richardson D.P. ve Lovegrove J.A., 2020, Nutritional status of micronutrients as a possible and modifiable risk factor for COVID-19: a UK perspective, British Journal of Nutrition, page 1 of 7
- Bansal A. ,2020, Probiotics and COVID-19: Think about the link, Division of Pediatric Critical Care, Department of Pediatrics, Advanced Pediatrics Centre, Postgraduate Institute of Medical Education and Research (PGIMER), Chandigarh, India 160012. Email: [email protected]; phone: 9815455002.
- Berretta A.A. ve ark., Research, Development and Innovation Department, Apis Flora Indl. Coml. Ltda, Ribeirão Preto, São Paulo, Brazil,2020, Propolis and its potential against SARS-CoV-2 infection mechanisms and COVID-19 disease: Running title: Propolis against SARS-CoV-2 infection and COVID-19
- Calder P.C., 2020, Nutrition, immunity and COVID-19, School of Human Development and Health, Faculty of Medicine, University of Southampton, Southampton, UK
- Morais A.H.A. ve ark., 2020, Nutritional status, diet and viral respiratory infections: perspectives for severe acute respiratory syndrome coronavirus 2, Nutrition Postgraduate Program, Center for Health Sciences, Federal University of Rio Grande do Norte, Natal, RN59078-970, Brazil
- Khaled M.B. ve Benajiba N., 2020, The role of nutrition in strengthening immune system against newly emerging virar diseases: case of SARS-CoV-2, Djillali Liabes University, Faculty of Life and Nutrition Science, Department of Biology, P.O. Box. 89, Sidi-bel-Abbes 22000 Algeria.
- Aman F. ve Masood S., 2020How Nutrition can help to fight against COVID-19 Pandemic, Ms. Faseeha Aman, M.Phil. Human Nutrition & Dietetics, Clinical Nutritionist & Lecturer, Former Intern, Aga Khan University, Centre of advanced studies in health and Technology, Rawalpindi, Pakistan
- Charii Ali ve ark., The Importance of Dietary Changes During the Coronavirus Outbreak: How Can You Raise Your Binding Response?Premedical Department, Weill Cornell Medicine, Qatar Foundation, Education City, Doha, Qatar
- Alexander J. ve ark., 2020, Early Nutritional Interventions with Zinc, Selenium and Vitamin D for Raising Anti-Viral Resistance Against Progressive COVID-19, Division of Infection Control and Environment Health, Norwegian Institute of Public Health, P.O. Box 222 Skøyen, 0213 Oslo, Norway
- Weill P. ve ark., 2020, May omega-3 fatty acid dietary supplementation help reduce severe complications in Covid-19 patients?, Bleu-Blanc-Cœur Association – Univ Rennes, France