POGNON (Ponyon) MAĞARASI
Yüzyılımızın başlarında Fransa'nın Bağdat Kon-solosu H.Pognon'un keşfederek yazılarını oku*duğu bu mağara, kalenin 250 m. kadar kuzeybatı*sındadır. Giriş ağzı doğuya bakan bu mağaranın güney, kuzey ve batı duvarlarında, tanrıları tasvir eden tam boy insan rölyefleri ve aralarında Süryânice yazılar bulunmaktadır. Bu kabartmalar*dan birinin başı üzerinde Ay Tanrısı Sin'i sembolize eden "Hilal" kabartması dikkat çekmektedir.
27-29 Ocak 1971 tarihinde bu mağaradaki yazı*ları inceleyen H.J.W. Dirijvers, Pognon'un çok yete*nekli bir okuyucu olduğunu vurgulamıştır.
Mağaranın kuzeye bakan duvarında yer alan iki kabartmanın başları üzerinde "Wael oğlu Wael" ya*zılıdır. Figürlerin arasında "Bu heykeller PR'nin komutanı Mutru oğlu Wael tarafından, Arap Valisi Wael için, oğlu Wael için, onun oğlu Wael için efendileri ve velinimetleri için yapılmıştır. Şila oğlu Şila onları oymuştur" yazılıdır.
Mağaranın güneye bakan duvarına işlenmiş 5 adet insan rölyefinin yanlarındaki üç kitabede şun*lar yazılıdır: "Bu heykel Makimi oğlu Ma'nu tara*fından Arap Valisi Abgar için yapıldı", "Bu heykel Şila oğlu Male tarafından Arap valisi Dini oğlu Barnahar için yapıldı", "Adona oğlu..., Adona oğlu Tiridates". Bu mağarada adları geçen soylu kişilerin yaşadığı dönemler dikkate alındığında, kabartmala*rın M.S. 150-200 tarihleri arasında yaptırıldığı anla*şılır. Bunlar şimdiye kadar bilinen en eski tarihli Süryânice kitabelerdir. Kitabelerde geçen"Arap Valisi" ünvanı Soğmatar ve civarındaki yerleşik halkın yöneticisine verilmektedir. Zira Süryâniler, bu dönemde "Arap" olarak biliniyorlardı.
Dinler tarihi açısından büyük önem arzeden, an*cak yeterince tanınmayan Soğmatar ören yerinde ayrıca çok sayıda kaya mezarı ve mezar taşı bu*lunmaktadır. Bu taşlardan bazıları son yıllarda Urfa Müzesi'ne nakledilmiştir.
Sin Tapınağının yaklaşık 500 m. batısında kaya zeminine oyulmuş bir arslan kabartması bulunmak*tadır.
Soğmatar'daki Kutsal Tepe tanrı heykellerini yapan "Şila oğlu Şila" ile Pognon Mağarası'ndaki "Şila oğlu Male"nin iki kardeş heykeltraş olduğu tahmin edilmektedir.