Türkiye'de, savunma harcamalarının yüzde 92'sinin, masa başında, belge üzerinden denetlendiğini biliyor muydunuz?
Peki, yaygın kanaatin aksine, Sayıştay'ın aslında TSK'nın elindeki devlet mallarını (askeri silah ve savunma sanayi sistemleri) denetleme yetkisi olduğunu, ancak beş yıldır TBMM istemediği için bu denetimin yapılmadığını?
Soruya dönüştürdüğüm bu çarpıcı veriler, Sayıştay Başdenetçisi Şahin Binici'nin 'Savunma Harcamalarında Sayıştay Denetimi' adlı kitabından.
Üç ay önce yayımlanmış çalışma, savunma harcamaları denetimi konusunda; ABD, Fransa ve Almanya Sayıştaylarını, bizim Sayıştay'la karşılaştırıyor. Sonuçlar, Türkiye'nin nerede olduğu konusunda çarpıcı verilerle dolu. Dahası, savunma harcamalarının kamuoyuyla paylaşılmasına dair güncel tartışmaya, önemli katkılar sağlayacak bilgiler içeriyor.
MECLİS, YETKİSİNİ HATIRLIYOR MU?
Bugün bir hükümet veya TBMM üyesine, 'Milli Savunma Bakanlığı harcamaları Sayıştay denetimine tabi midir?' deseniz, hemen 'evet' cevabı alırsınız.
Eğer; bakanlık harcamalarının ezici bir kısmının, yapım işleri ve tüketime dönük mal hizmet alımlarından oluştuğunu bilmiyorsanız, bu cevap yanıltıcıdır.
Milli savunmayı etkileyen asıl önemli harcamalar, MSB bütçesi dışındaki kurumlarca gerçekleştiriliyor:
Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM), SSDF, TSK Güçlendirme Vakfı ve MKE üzerinden.
SSM ve SSDF, son yedi yıldır Sayıştay denetimine tabi.
TSK Güçlendirme Vakfı ile MKE ise Sayıştay denetiminin dışında görünüyor.
Özellikle 'görünüyor' diyorum. Çünkü yukarıda belirttiğim gibi, Sayıştay'ın TSK elindeki malları denetim yetkisi var.
Tek bir şartla ama: TBMM isteyecek...
Ayrıntısı şu: 2004'e kadar, TSK'nın elindeki devlet malları anayasal sınır nedeniyle denetlenemiyor. Madde, anayasadan 2004 yılında kaldırılıyor.
GİZLİ YÖNETMELİK
Ancak 2006'da Bakanlar Kurulu, 'gizli' bir yönetmelik çıkarıyor.
Bu yönetmeliğe gore, 'Sayıştay, ancak TBMM isterse, MSB'nin mallarını denetleyebiliyor'muş.
Fakat bugüne kadar böyle bir denetimin gerçekleşmediğini anlıyoruz. Çünkü TBMM istememiş.
Bir yandan savunma harcamalarının denetimindeki anayasal engeli kaldırıp bu sistemi hayata geçirecek Meclis iradesini hiç çalıştırmamak tuhaf değil mi? TSK'nın elindeki malvarlığının denetimini isteyen iradenin, bu denetimi beş yılda bir kez olsun istemesi beklenmez mi?
KARARI BAŞBAKAN VERECEK
Bugün, hem Sayıştay'ın hem de Başbakanlığın gündeminde bulunan, savunma harcamalarının denetimi konusundaki yönetmelik taslağında son noktayı hükümet koyacak.
Daha doğrusu Başbakan Tayyip Erdoğan.
Sayıştay, yönetmelik taslağını Başbakanlığa göndermek üzere. Önce Kanunlar Kararlar Dairesi'nde incelenecek olan taslak, sonra Bakanlar Kurulu'nun önüne gidecek.
Bu hayati konunun seyrinde, Başbakan'ın şu iki soruya yaklaşımı belirleyici olacak:
- Denetim sonuçları kamuoyuyla paylaşılacak mı, paylaşılacaksa ne kadarı, nasıl bir çerçevede?
- Denetim sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılmasında kim söz sahibi olacak? Sayıştay mı, TBMM'deki 'Komisyon' mu?
Komisyon'un hangisi olacağı da bu aşamada belli değil. Ya yeni TBMM İçtüzük çalışmasıyla belli olacak. Ya da KİT Komisyonu bu konuda görevlendirilecek.
Belli olan tek şey ise: Bu yönetmeliğin, yayımlandığında, 'askeri vesayet' tartışmasında bir kırılma noktası olacağı.