Kan Örnekleri Alma
Kan örnekleri
Kan ve serum örnekleri bulaşıcı hastalık salgınlarını araştırmak için alınan en sık
örnek türüdür. Kültür ve inokulasyonda patojenin izolasyon ve tiplendirmesini yapmak
için venöz kan, veya genetik materyal (ör. Polimeraz zincir reaksiyonu kullanılarak),
spesifik antikorlar, antijenler veya toksinlerin tayininde (ör. ELİSA) serum
kullanılabilir. Viral ve paraziter patojenlerin tanısı için serum örnekleri tercih edilir.
Spesifik antikorların çalışılmasında çift serum örneği alınması yararlıdır, örneğin
hastalığın akut fazında bir serum örneği ve üç ila altı hafta sonra konvalesan serum
örneği alınması gibi. Kültür için kan örnekleri hastaya antibiyotik verilmeden önce
alınmalıdır.
Örnek toplamak için gerekli materyal
•
Cilt dezenfeksiyonu: %70 alkol (izopropil alkol, etanol) veya %10 povidon
iyodin, gazlı bez, turnike
• Tek kullanımlık lateks veya vinil eldivenler
• Turnike, vacutainer, Monovet, veya vakumlu kan alma gereçleri, tek
kullanımlık iğne ve enjektörler
• Vacutainer veya steril vidalı kapaklı tüp (veya belirtilmişse kriyotüp), uygun
vasatlı kan kültürü şişeleri (yetişkinler için 50 ml, çocuklar için 25 ml)
• Etiketler ve silinmez kalem
Örnek toplama yöntemi
• Venöz nabız alınan yerin yukarısına turnikeyi bağlayın.
• Veni palpe edin ve yerini tespit edin. Merkezden başlayıp çevresine doğru
dezenfektanı yayın. Kurumasını bekleyin. Veni tekrar palpe etmeyin. Vene
girin.
• Yetişkinlerden 5-10 ml, çocuklardan 2-5 ml ve bebeklerden 0.5-2 ml tam kan
alın.
• Vakumlu sistemler ile kan alınıyorsa kanı direkt olarak transport tüpüne veya
kültür şişesine alın.
• Turnikeyi çözün. Kan durana kadar bölgeye basınç uygulayın ve flaster
yapıştırın.
• Aseptik teknikler kullanarak örneği transport tüplerine veya kültür şişelerine
aktarın. Kapakları sıkıca kapayın.
• Tüplere ve şişelere etiketlerini yapıştırın. Ad-soyad ve kişi numarası bilgilerini
yazmayı unutmayın.
• Kullanılmış iğne uçlarını tekrar kapatmadan kesici-delici atık kabına doğrudan
atın.
• Örnek gönderi formunu doldurun.
Saklama ve taşıma
•
Kan kültürü şişeleri ve kan örneği tüpleri dik duracak şekilde ve güvenli olarak
transport kabına yerleştirilir. Kırmızı hücre yıkımını önlemek için transport
sırasında şişe ve tüpler yumuşak bir malzeme ile desteklenmelidir. Ayrıca kutu
içinde, herhangi bir şekilde örneklerin dökülmesi durumunda dökülen
materyalin tamamını emecek miktarda kağıt bulunmalıdır.
•
Eğer örnekler laboratuvara 24 saat içinde ulaştırılacaksa, birçok bakteriyel
patojen oda sıcaklığında transport edildiği takdirde kan kültürlerinde üretilebilir.
Serumların ayrılması
Gerekli ilave malzemeler
•
Steril Pastör pipetleri ve şişeleri, veya yumuşak tek kullanımlık pipetler.
•
Örnek başına ikişer adet steril vidalı kapaklı tüpler
Serum ayırma yöntemi
•
Yukarıda anlatıldığı şekilde 10 ml venöz kan alın ve antikoagülansız vidalı
kapaklı tüplere transfer edin. Alternatif olarak kan direkt olarak vakuteyner
veya Monovette gibi uygun transport tüplerine alınabilir.
•
Kan örneğini yarım saat kadar oda sıcaklığında çökmesi için bekletin ve daha
sonra 4-8°C’de en az 1-2 saat daha retrakte olması için bekletin (bu ısıda
örnek 48-72 saate kadar saklanabilir).
•
Kan örneği laboratuarda düşük devirde (1000g için 10 dakika) kalan kan
hücrelerinin ayrıştırılması için sanrifüj edilmelidir. Eğer serum ayırma işlemi
sahada yapılıyor ise uygun biyogüvenlik önlemleri mutlaka alınmalıdır.
Santrifüjün iyi durumda olmasına ve tüplerin kapalı vaziyette dengeli olarak
santrifüje yerleştirilmiş olmasına dikkate edin. Bazı durumlarda serum ayırma
işini kolaylaştırmak amacıyla jelli tüpler kullanılabilir. Bu durumu laboratuvar ile
görüşün.
•
Steril Pastör pipetleri veya yumuşak, tek kullanımlık transfer pipetleri
kullanarak serumu aseptik olarak ayırın. Eşit olarak iki plastik vidalı kapaklı
tüpe transfer edin. Kapakları sıkıca kapatın.
•
Eğer santrifüj bulunmuyorsa ve örneklerin laboratuvara ulaştırılmasında
gecikme olacaksa, serum dikkatlice retrakte olan kısmından tek kullanımlık bir
transfer pipeti kullanılarak ayrılabilir. Örneğin yeterince retrakte olduğundan
emin olmak için alındığından itibaren 5-6 saat bekletin. Transfer pipeti
kullanarak, temiz sarı serumu dikkatlice ayırın. Bu işlem jelli tüplerle daha
kolay gerçekleştirilebilir. Plastik vidalı kapaklı tüplere ayırın ve kapağı sıkıca
kapayın.
•
Tüplere aynı hasta adını ve numarasını yazın.
Saklama ve taşıma
•
Eğer serum test edilmeye hazırsa, ayırma işlemi mümkün olan en kısa
zamanda, tercihen ortam sıcaklığında 24 saat içinde yapılmalıdır. Eğer örnek
24 saat içinde laboratuvara ulaştırılamayacaksa transporttan önce, her
halikarda, serum ayırma işlemi yapılmalıdır. Serum örnekleri 4-8°C’de 10 güne
kadar saklanabilir. Eğer örneklerin test edilmesi daha uzun sürecekse serum
örnekleri dondurulmalıdır.
•
Eğer sahada ayırma işlemi mümkün değilse ya da biyogüvenlik koşulları
nedeniyle önerilmiyorsa, kan örnekleri 4-8°C’de saklanmalıdır. Serumuna
ayrılmamış örnekler transport edilirken fazla sarsılmamalıdır ve
dondurulmamalıdır.