Bir NASA robotu 320 milyon kilometre uzaklıktaki bir asteroitten bir fincan örnek aldığında bilim insanları şaşkına döndü.
Empire State binası büyüklüğünde yaşlı bir uzay adacığı olan Bennu, hiç de düşündükleri gibi görünmüyordu. Yapılan ilk ölçümler gök taşının küçük çakıl taşlarıyla kaplı olduğunu düşünmelerine yol açmıştı. Oysa yakın çekim görüntüler ‘plastik bir top havuzu’ gibi görünen bir yüzey ortaya koydu.
OSIRIS-REx görev ekibi, kayaların deliklerle dolu olabileceğini ve çok hafif bir moloz yığını oluşturabileceğini düşündü. Birdenbire, uzay kayalarının içindeki boşluğu anlamak bulmacanın önemli bir parçası hâline geldi.
Tüm bunlar üç yıl önceydi. Şimdi uzay aracı OSIRIS-REx Dünya'ya doğru yaklaşıyor ve ekip aldığını numuneyi gezegenimizin 102 bin km yukarısından aşağı bırakması için ona komut vermeye hazırlanıyor.
Eğer işe yararsa, Bennu'nun parçalarını içeren bir kapsül 24 Eylül'de gökyüzünden Utah'a düşecek.
OSIRIS-REx ile ilgili detaylı haberimizi buradan okuyabilirsiniz.
Vatikan'da Cizvit gök bilimcilerin çalıştığı bir gözlemevi var
Vatikan'ın gök taşı koleksiyonunun küratörü Rahip Robert J. Macke, bilim insanlarının numuneyi tutacakları kutunun içine sığacak özel bir cihaz tasarladı. OSIRIS-REx'in varışından birkaç gün sonra rahip Castel Gandolfo'dan ayrılacak ve Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'ne gidecek. Orada bir tulum giyecek ve bilim insanlarının küçük çakıl tanelerinin yoğunluğunu ölçen bir alet olan piknometresini kullanmalarına yardımcı olacak. NASA bu ölçümler sayesinde Bennu'nun gizemli kayalarının altındaki gerçeği anlamayı umuyor.
Görünüşe göre Macke, delikli uzay kayaları konusunda önde gelen uzmanlardan biri. Vatikan Gözlemevi'ndeki meslektaşlarıyla birlikte, meteoritlerin yoğunluğunu ve gözenekliliğini ölçme tekniklerini geliştirmiş. Roma Katolik Kilisesi'nin koleksiyonunda yaklaşık bin 200 örnek bulunuyor.
Dünya tarafından çok az bilinse de Vatikan'da 1930'lardan beri Cizvit gök bilimcilerin çalıştığı bir gözlemevi var. Yoksulluk, iffet ve itaat yemini etmiş dindar Katolik erkekler birlikte evreni inceliyor. Bu miras tarihte çok daha da geriye uzanıyor. 1800’lerin ortasında, Roma'daki Loyola Aziz Ignatius Kilisesi'nin çatısına rahip Angelo Secchi tarafından bir gözlemevi inşa edilmiş.
Birçok meslektaşı tarafından sadece Rahip Bob olarak bilinen Macke, “İnanç ve bilim arasında bir çatışma görmüyorum” diyor. Macke'nin OSIRIS-Rex görevine uzanan yolu hayli uzun ve dolambaçlı. Küçük yaşlardan itibaren uzayı ve sıfırdan bir şeyler inşa etmeyi sevdiğini söylüyor. Ailesinin altı çocuğundan biri olan rahip, babasının aletlerini kullanarak ve tamirat yaparak elindekileri değerlendirmeyi ve becerikli olmayı öğrenmiş. Star Trek'in Atılgan’ı gibi kağıt ve kartondan modeller yapmış. İlk el işlerinden bazıları şu anda ailesinin bodrumunda duruyor.
Macke astrofizik okumak için MIT'ye, ardından Washington Üniversitesi'ne gitmiş ve burada güneş sisteminin oluşumundan sonra hayatta kalan ve meteorlara gömülü yıldız tozu parçaları olan ‘güneş öncesi taneciklere’ odaklanan bir araştırma grubuna katılmış.
Katolik Öğrenci Merkezi'nin bir toplantısına katıldıktan sonra yakınlarını şaşırtarak, Roma Katolik rahiplerinin arasına katılmak için okulu bırakmış.
Ancak bilimin onu tekrar kendine çekmesi uzun sürmüyor. 2004 yılında Cizvit eğitimi için felsefe okurken, bugün Vatikan Gözlemevi'nin başında olan Rahip Guy Consolmagno ile tanışmış. Rahip Consolmagno onu meteoritlerin yoğunluğunu ölçmek için yeni bir yöntem geliştirdiği laboratuarındaki çalışmalara katılmaya davet etmiş.
Macke, “Meteoritlerin yoğunluk ve gözeneklilik ölçümlerini yapmak için laboratuvarda o kadar çok zaman harcadım ki sonunda beni laboratuvardan kovdular” diyor.
Sonrasında fizik doktorasını tamamlamak için ABD'ye dönmüş ve 2010 yılında binden fazla meteoritin gözeneklilik verilerini içeren bir tez yazmış. Günümüzde hâlâ bu makaleye bilim insanları tarafından sık sık atıfta bulunuluyor.
NASA görevinde yardımcı araştırmacı olan Andrew Ryan, Macke ile hiç tanışmamıştı ama bir sorunu çözmek için onun yardımına ihtiyacı olduğunu biliyordu. Japon uzay ajansı tarafından gerçekleştirilen önceki asteroit numune görevleri bu önemli ölçümleri elde edememişti. Ryan'a göre hazır piknometrelerin hiçbiri bu işi çözemezdi.
Numunenin zarar görmesini engellemek için NASA'nın kürasyon ekibi kutunun içine nelerin girebileceği konusunda katı kurallar koymuştu. Paslanmaz çelik, alüminyum ve cam gibi sadece yaklaşık 15 malzeme onaylanmıştı. Motorlar, bilgisayarlar ve devreler kesinlikle yasaklanmıştı.
Tanesi yaklaşık 20 bin dolara mal olan hazır cihazları satan şirketler, Ryan'a bunların nasıl uyarlanabileceğini anlatmakla pek ilgilenmediler. “Birkaç örnek verip, ‘Söyleyebileceklerimiz bu kadar’ diyerek konuşmayı bitirdiler ve ‘Bir tane satın almak isterseniz bize haber verin’ dediler”.
Macke, delikli uzay taşları konusunda uzman olmanın yanı sıra tamirat işlerinden de hoşlanıyor. Macke Makerspace adlı YouTube kanalındaki videolarında 3D yazıcıyla sıfırdan yaptığı modelleri sergiliyor. Yaptığı Aziz Ignatius Loyola Kilisesi modeli, 2025'teki yıldönümü sırasında turistlere sergilenecek. Sırada ‘sıfır bilgi saati’ adını verdiği bir cihaz üzerinde çalışmak var.
Rahip Macke zorlu koşullara rağmen NASA'ya Bennu örnekleri için bir piknometre yapabileceğine kanaat getirdi. Ve Arizona Üniversitesi öğrencileriyle birlikte birkaç ay boyunca küçük çelik odacıklar, metal tüpler ve açılıp kapanan valflerden oluşan bir cihaz geliştirdi.
Sistemin içinden azot gazı pompalanacak ardından öncesi ve sonrası basınç hesaplamaları değişen hacmi gösterecek. Bu, anlaşılması güç bir bilgi gibi görünebilir ama Ryan bunun, gezegen olmayı başaramamış çok daha eski ve büyük bir asteroitten arta kaldığı düşünülen Bennu'yu anlamak için çok önemli olabileceğini söylüyor.
“Bu gözeneklilik ölçümünü yüzeyde gördüğümüz iki ana kaya türünü tanımlamamıza yardımcı olmasını umuyoruz, çünkü aksi takdirde işimiz hayli zor. Yakında santimetre boyutundaki parçacıklara bakacağız.”
Ryan, NASA'nın piknometreyi yapmak için gerekli parçaların parasını ödediğini, bunun da hazır bir aletle yaklaşık aynı maliyete denk geldiğini sözlerine ekliyor. Macke katkılarından dolayı uzay ajansından herhangi bir ücret almamış.
Bu da bu iş için bir rahip işe almanın bir avantajı. Macke gülümseyerek, “Yoksulluk yemininin güzel yanlarından biri de bu” diyor. “Bu konuda endişelenmeme gerek yok.”
Macke önce bir bilim insanı mı, yoksa rahip mi? Hayatının iki yarısı da ayrılmaz bir şekilde birbirine bağlı gibi görünüyor. “Sadece birini ya da diğerini yapıyor olsaydım bir insan olarak tam olacağımı düşünmüyorum” diyerek bu soruyu yanıtlıyor.
Macke numune inmeden önce birkaç dua etmeyi planlıyor. Ancak laboratuvara girdiğinde muhtemelen Shepard'ın duasını okuyacağını söylüyor. 1961'de uzaya fırlatılan ilk ABD’li astronot Alan Shepard’ın ateşlemeyi beklerken söylediği sözler rivayete göre şöyle:
“Allahım lütfen bu işi elime yüzüme bulaştırmama izin verme.”
Elisha Sauers, Mashable'ın uzay ve gelecek teknolojileri muhabiri.