İhbar tazminatı hakkında merak edilenler
İhbar Tazminatı nedir?
İhbar tazminatı işçinin işten haber verilmeden veya ihbar süresi bitiminden önce işveren tarafından işçiye ödenmek zorunda olan tutardır. Bu durum tam tersi için de geçerlidir. Yani işçi kanununda belirtilen süreler dahilinde haber vermeden işin bırakılması durumunda işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalmaktadır. İhbar tazminatında amaç, çalışanın ya da işverenin işi bırakma ya da işten çıkarma niyetlerini makul bir sürede karşı tarafa bildirmelerini sağlamaktır.
İhbar tazminatı almak için ne kadar çalışmak gerekir?
4857 sayılı İş kanunu 17. madde uyarınca iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa yazılı olarak bildirilmesi esastır.
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 17 maddesi gereği;
- 6 aya kadar süren çalışmalarda 2 hafta,
- 6 aydan 1,5 yıla kadar süren çalışmalarda 4 hafta,
- 1,5 yıldan 3 yıla kadar süren çalışmalarda 6 hafta,
- 3 yıldan uzun süren çalışmalarda 8 hafta,
Bildirim süresi bulunmaktadır.
İş sözleşmesini performansa, işçinin davranışlarına, işin, işletmenin veya iş yerinin gereklerine dayalı olarak fesih etmek isteyen taraf, feshi yazılı olarak ve bu sürelere bağlı kalarak karşı tarafa iletmek ile yükümlüdür. İş sözleşmesini bildirim süresi vermeksizin fesih eden taraf, bu sürenin ücretini ihbar tazminatı olarak karşı tarafa ödemek ile yükümlüdür.
İşveren işçiden ihbar tazminatı talep edebilir mi?
4857 sayılı iş kanunun 17. maddesine istinaden iş sözleşmesinin feshedilmesini isteyen taraf yazılı olarak ve çalışma süresinin gerektiği bildirim süresine bağlı kalarak karşı tarafa iletmekle yükümlüdür.
Yani işveren iş akdini feshederken nasıl ki işçisine bildirim yapıyor ise, işçi de iş sözleşmesini feshetmek isterken işverenine bildirim yapmak zorundadır.
İhbar tazminatı, ihbar öneline uyulmadığı zaman taraflar arasında ödenen bir tazminat türüdür. İşvereniniz tarafınıza iş yerinizin kapandığına dair bildirimi yazılı olarak yaptıysa, ihbar tazminatı alamazsınız. Fakat tarafınıza herhangi bir yazılı bildirim yapılmadı ise ihbar tazminatınızı işvereninizden alabilirsiniz.
Evlilik nedeniyle işten ayrılsam ihbar tazminatımı da alabilir miyim?
Evlenme nedeniyle iş akdini fesheden kadın işçiye sadece kıdem tazminatı ödenir. Evlilik nedeniyle gerçekleşen fesihler neticesinde her hangi bir ihbar tazminatı ödemesi yapılmaz. Aynı zaman da işveren de herhangi bir ihbar süresi çalışması uygulayamaz.
Emekli çalışan işten ayrılırken ihbar tazminatı alır mı?
Bir iş yerinde çalışırken, emekliliği hak edip iş yerinden bu neden ile ayrılan bir işçinin ihbar tazminatı ödenmez, doğrudur.
İşçi emekli olduktan sonra bir firmada görev yaparken işvereni tarafından işten çıkarılıyor ise ihbar süresine riayet edilmesi gerekir. Aynı durum emekli işçi için de geçerlidir. Emekli işçi ihbar sürelerine riayet etmeden, iş akdini feshedemez.
İhbar tazminatı, 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesi‘ne uyularak yapılan fesihler de geçerlidir ve bu işlemler de emekli olan işçi ya da emekli olmayan işçi diye herhangi bir ayrım yapılamaz.
Askerlik nedeniyle işten ayrılan ihbar tazminatı alır mı?
Askerlik nedeniyle istifa eden işçi, 1475 Sayılı Eski İş Kanunu‘nun halen yürürlükteki 14. Maddesi gereğince sadece kıdem tazminatına hak kazanmaktadır. Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi ihbar tazminatı alma durumu söz konusu değildir.
Belirli süreli iş sözleşmesinde ihbar tazminatı
“Bir firma da çalışırken biten iş sonucunda işten çıkarılan işçinin işten ayrılış nedeni iş sözleşmesinin feshini değil, işin bitimi nedeniyle sözleşme süresinin bitimini işaret etmektedir. İş akdi “işin bitimi” ile kendiliğinden sona erdiğinden, bu durumda ihbar tazminatına hükmedilemez.
Bu şekilde imzalanan iş sözleşmesi, sürenin sonunda herhangi bir fesih bildirimine gerek olmaksızın kendiliğinden sona ereceğinden bu tür sözleşmelerde işçinin ihbar tazminatı hakkı bulunmamaktadır.
İş sözleşmesinin sürenin bitimiyle otomatik olarak sona ermesi tarafların başlangıçtaki iradelerinden kaynaklandığından, böyle bir fesih işleminde, ne bir bildirim süresine uyma gereği ne de hakkın kötüye kullanımından söz edilebilir.
Belirli süreli iş sözleşmesinin sürenin bitimi ile sona ermesi durumunda;
Sözleşmenin sürenin bitimi ile kendiliğinden sona ermesi hali ” işin sona ermesinden kaynaklandığından ” ve belirli süreli iş sözleşmesi sözleşmenin sonunda herhangi bir fesih bildirimine gerek olmaksızın kendiliğinden sona ereceğinden, bu durum işveren tarafından yapılmış bir fesih olarak düşünülemez. Bu neden ile “işçinin ihbar tazminatına hak kazanması “mümkün” değildir.
Deneme süresinde ihbar tazminatı olur mu?
İş sözleşmesi yapılırken işçi ve işveren 2 aya kadar deneme süresi belirleyebilirler. ( Toplu iş sözleşmelerinde bu süre 4 aya kadar çıkartılabilir ) İş sözleşmesinin deneme süresi içerisinde feshetmek, tarafların istediklerinde iş sözleşmesini hiçbir yükümlülüğü olmadan sona erdirebilmesi demektir. Bu süreçte ihbar süreleri söz konusu olmadan fesih gerçekleştirilebilir. İşveren ile işçi arasında ki tek bağ, deneme süresi içerisinde çalışılmış süreler ile ilgili ücrettir. Bunun da işveren tarafından ödenmesi gerekmektedir. Fakat imzalanan iş sözleşmelerinde herhangi bir şekilde deneme süresi belirlenmemiş ise, bir günlük çalışma bile ihbar tazminatına sebep olmaktadır.
Haklı neden ile gerçekleşen fesihler de ihbar tazminatı
Haklı neden ile gerçekleşen fesih; 4857 Sayılı İş Kanunu‘nun 24. ya da 25. maddesi’ne istinaden işçi ya da işveren tarafından yapılan fesih işlemidir. Bu fesihlerin temel özelliklerinden biri, ” derhal ” gerçekleşiyor olmasıdır. Bildirim süresi olmayan bu fesihler için sözleşmeyi fesheden tarafın bildirim süresi tazminatı yani ihbar tazminatı olmayacaktır.
Fakat;
Haklı nedenle derhal fesih yapılırken, kanunun belirlediği şartlara uymak gereklidir. Yani olayın öğrenildiği tarihten itibaren 6 iş günü içerisinde yapılmayan fesih, konu itibariyle haklı nedenle fesih olsa dahi usul itibariyle haklı neden olmaktan çıkar. Bu durumda tarafların kıdem tazminatı, ihbar süresi ( süre kullandırılmayacaksa ) tazminatı hakkı doğacaktır.