|Osmanlı Döneminde Musul en büyük eyaletlerden biriydi ve çoğunluğunu Türkmenler oluşturuyordu.|
1. Osmanlı'da Musul Vilâyeti
2. I. Dünya Savaşı ve Sonrasında Musul'un Durumu
|1916 yılında İngiltere ile Fransa arasında imzalanan gizli antlaşma Sykes-Picot'a göre toprak paylaşımı.|
Yukarıdaki haritada da görüldüğü üzere, İngiltere Irak ve Suriye'nin kuzeyini kontrol altına alırken, Fransa da İç ve Güneydoğu Anadolu'dan başlayarak Kuzey Irak ve Suriyeyi sömürgeleştirecekti. Bu paylaşım 1916 yılında İngiltere ve Fransa arasında gizli bir antlaşma olan Sykes-Picot ile devreye girdi. Antlaşmaya göre Musul ve çevresi de Fransa'nın "Korumacı(!) Kontrolü"ne bırakılıyordu. Ancak çok geçmeden Fransa, Musul ve Anadolu çevresinde fazla tutunamayacağını anlamış; Anadolu'dan çekilmeye başlamış, diğer yandan da 1920 yılında Musul ve çevresini Orta Doğu'daki çıkarlarını desteklemesi nedeniyle İngiltere'ye bırakmıştır.
İngiltere, savaş esirlerine kötü davranıldığı ve Hristiyanlara zulüm edildiği yalanını ortaya atmış, Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesine de dayanarak Musul'un kendisine teslim edilmesini istemiştir. Musul'daki Osmnalı Ordusunun komutanı Ali İhsan Paşa şehri İngilizlere bırakmamak için görevinden istifa etmiş ve yerine gelen komutan şehri boşaltmıştır. Bunun üzerine 15 Kasım 1918'de İngilizler Musul'a girmiştir. Bu ve diğer pek çok gelişmelerin akabinde Osmanlı Mebusan Meclisi toplanmış ve Musul ve Kerkük'ü de içine alan Misak-ı Millî'yi devletin sınırları olarak kabul etmiştir.
3. Milli Mücadelede Musul'un Durumu
|Misak-ı Millî Musul ve Kerkük'ü de kapsıyordu.|
Mesele çıkmaza girince; Mustafa Kemal 1924 yılında Musul'un İngilizlerden geri alınması için buraya asker göndermek ve böylece İngilizleri Musul'dan çıkarmak anahatlarıyla bir plan yaptı. Ancak İngilizlerin bu plandan hemen haberi olmuş ve telaşa kapılmışlardı. İngiliz Hükümeti henüz I.Dünya Savaşı'nın bunalımını atlatamamış, ağır ekonomik masraflara girmiş, ordusu zayıflamış ve bu nedenle de halkın da isteği olan savaştan kaçınma politikasını benimsemişti(ki İngilizlerin II.Dünya Savaşı haricinde bugün dahi tüm siyaseti bu odak noktasındadır). İngiliz Lloyd George Hükümeti istifa etmişti ve bunun da etkisiyle siyasi bir istikrarsızlık hakimdi. Ayrıca Musul ve civarında bulunan İngiliz ordusunun Türk ordusuna karşı tutunma şansı çok azdı. Bu dönemde Büyük İngiltere(!)'nin Milli Mücadele'den yeni çıkmış Türkiye Cumhuriyeti ile savaşmaktan korktuğu ve çekindiği aşikârdır. Ki bu nedenle de her zaman olduğu gibi alçak siyaset anlayışını devreye sokmaktan çekinmemiştir.
4. "Modern(!) Irak" ve Bu Dönemde Musul
Özetle Irak, İngilizlerin pohpohlaması, Arap milliyetçiliği ve kendi iç hesaplarının verdiği heyecanla Osmanlı Devletinden ayrılmanın faturasını yaklaşık 90 yıldır ödemeye devam etmektedir.
5. Musul ve Irak Türklerinin Durumu
6. Musul'un IŞİD Eline Geçmesi(2014)
Kişisel teorim IŞİD'in bu operasyonunda İngiltere-Irak Hümümeti parmağı olduğu ve Türkiye'ye "Musul hiç bir zaman sizin olmadı ve olmayacak!" mesajı verilmek istendiği yönünde. 6000 kişilik IŞİD kuvvetlerinden yaklaşık 900 kişinin bu operasyonda görevlendirilmeleri, 60 bin kişilik Irak ordusunun bir gün önce aniden Musul'dan çekilmesi, konsolosluğu korumakla görevli Irak Özel Harekât polislerinin yerlerinde olmayışı, rehinelerin alınmasının hemen ardından Türk Bayrağının gönderden indirilmesi, olayın ardından yabancı ülkelerden gelen ilk açıklamanın(tepki) İngiltere tarafından yapılması bu teoriyi destekleyen unsurlardır. Zira, sizlere yazının başından itibaren İngiltere'nin Musul söz konusu olduğunda her kurnazlığı yaptığı ve bu uğurda mubah-günah hiçbir yolu çekinmeden kullandığından bahsediyorum. Sonuçta bu bir teori, karar sizin...!
7. Musul Operasyonları ve Fırat Kalkanı(2016)
|Musul'un alınmasına yönelik olarak koalisyon güçleri sadece havadan bombalamak suretiyle destek verirken Türkiye, ÖSO ve ona bağlı Türkmen birliklerini kontrolünde tutarak 2 yıldır IŞİD'den alınamayan Cerablus'u 12 saatte IŞİD'den temizlemiştir.|
Türkiye hariç hiç bir ülke İbadi'ye tek kurşun atmadan ordusunu Musul'dan çektiği halde, İngiltere ile ABD'yi kendi topraklarına davet ederek istedikleri gibi davranmalarına neden izin verdiğini sormamış; aksine İbadi, kendi ülkesine sahip çıkamamasına rağmen, Türk kardeşlerini ve tarihi bağlarını korumak üzere bölgede operasyona girişen Türk askerlerini "istilacı" olarak nitelendirmiştir.
- Sınıra daha fazla göç dalgası ilerlemesini engellemek için 5 bin km kare büyüklüğünde askerden arındırılmış ve sivillere açık güvenli bir bölge oluşturmak
- Sınır güvenliğini sağlamak
- PYD'nin Fırat nehrinin batısına geçerek buradaki kantonları ile birleşmesini engellemek.
- Bu karmaşadan yararlanarak PKK, PYD ve YPG'nin Türkiye sınırlarında egemenlik kurmasının önüne geçmek
- Musul'un "Türkiye toprağı" olmasa da bir "Türk toprağı" olduğu mesajını başta ABD, İngiltere ve Irak olmak üzere tüm dünyaya iletmek.
- Musul, Kerkük, Erbil ve civarında yaşayan 2 milyondan fazla Türkmen'in güvenliğini sağlamak.
- IŞİD ile aktif mücadele ederek buralardaki halkın(özellikle Türkmen köylerinin) rahatlamasını sağlamak.
- Kürt yanlısı hareketlerin bölgedeki Türk/Türkmen varlığını tehdit etmesini engellemek.
- Son olarak -biraz şovenist bir yaklaşım olsa da- Türk ordusunun gücünü dünyaya göstermek ve koalisyon güçlerinin savaşamadığı veya savaşmaktan çekindiği IŞİD'e karşı onlara bir ders ve gözdağı vermek.
8. Sonuç
Bu uzun yazı boyunca bana katlandığınız için teşekkür ederim. Lütfen siz de değerli yorumnlarınızı esirgemeyi ihmal etmeyin.
KISA KAYNAKÇA:
- Musul Kerkük ile İlgili Arşiv Belgeleri, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü
- Irak Türkmen Cemiyeti Web Sitesi
- Birleşmiş Milletler Nüfus Verileri
- The history of Mosul in five maps, The Washington Post, 21 Kasım
- Milliyet ve Hürriyet Gazeteleri,11 Haziran 2014 - 24 Ağustos 2016
- Belgelerle Lozan, Sevtap Demirci
- 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Fahir Armaoğlu