Beyinde Konuşma Merkezi ve Görevleri Nelerdir?
Beyinde konuşma merkezi sol yarım küre içinde yer alır. Zaten beyin kural olarak yarım kürenin sol lobunda bulunan birkaç konuşma merkezinden meydana gelmektedir.
İçindekiler
Konuşma Merkezi
Konuşma ve dil zorluğu yaygın olarak bunama ve diğer nörolojik durumları olan bireyleri etkiler. Hastalar sözel anlatım (yani kelime bulma zorluğu) veya anlama (yani, konuşmayı anlamada zorluk) biçiminde eksiklikler yaşayabilirler. Dil, aşağıdakileri içeren sosyal olarak paylaşılan kurallardan meydana gelmektedir.
- Anlam
- Yeni kelimeler
- Dilbilgisi
- Sosyal bağlam
Konuşma
Konuşma, iletişimin sözlü aracıdır. Konuşma aşağıdakilerden meydana gelmektedir.
- Artikülasyon
- Ses
- Akıcılık ve prosodi
Birisi başka insanları (alıcı dil) anlamada ya da düşünceleri, fikirleri ve duyguları (anlatım dili) açıklamakta zorluk çektiğinde, bu bir dil bozukluğudur. Birisi konuşma seslerini doğru ya da akıcı olarak üretemediğinde ya da ses sorunları olduğunda, bu bir konuşma bozukluğudur.
Beyin, kural olarak, yarım kürenin sol tarafında ( yani sol lobunda ) bulunan birkaç konuşma merkezinden oluşur. Bu nedenle, bunlardan birinin kısmi bir yenilgisi bile belirli konuşma patolojilerinin ortaya çıkmasına sebebiyet verir.
Bugüne kadar 2 ana konuşma bölgesi tanımlanmıştır. Bunlar;
- Motor veya Broca Merkezi
- Duyu veya Wernicke merkezi
Broca Merkezi
100 yıl önce bile antropolog Paul Brock, frontal lobun herhangi bir kısmının, yarıkürenin sol tarafının hasar görmesi durumunda, konuşma bozukluğunun ortaya çıkmaya başladığını keşfetmiştir. Bu bölümün beyinde motor bölümünün yanında bulunan ve bu bölümün kas işlevselliğini kontrol etmesi sebebiyle çeşitli rahatsızlık belirtilerine neden olan beynin konuşma merkezi olduğunu ortaya çıkartmıştır. Söz konusu alan konuşma motor merkezi veya Broca’nın merkezi adını almıştır. Bu merkeze verilen hasar, hastanın belirli sözel hareketleri gerçekleştiremediği Broca’nın afazisine neden olur.
Klasik nörobiyolojik dil modellerine göre, Broca’nın alanına verilen zararlar konuşma ya da Broca’nın afazisi oluşamaması ile ilişkilidir. Alman hekim Carl Wernicke tarafından keşfedilen Wernicke’nin Hasarı , konuşulan dili anlayamama ile ilişkilidir.
Wernicke Merkezi
Bu alanda temporal bölgenin posterior kısmında yer alır. Beynin bu merkezinde yenilgi oluşması konuşma yeteneğinin bazı küçük kusurlar ile korunmasına rağmen, hastanın başkalarının konuşmalarını anlayamaması gerçeğini ortaya çıkartır. Bu tür bir yenilgi duyusal afazi olarak adlandırılmaktadır. Bu bölge kaldırılması ile hasta konuşmayı anlamaz ve konuşma fırsatı bulamaz. Beynin konuşma işlevindeki anahtar rollerden biri, korteksin paryetal bölgesidir. Bir tür afazi, kişinin bir dizi kelimeyi veya eylemi unuttuğu amnezidir.
Beynin Konuşma Merkezine Hastalıkların Etkisi
Alzheimer Hastalığı
Alzheimer hastalığında, demansın en yaygın nedeni olan dilin işleyişi, hastalığın erken evrelerinde göreceli olarak korunur ama orta ile geç aşamalarda önemli ölçüde azalması muhtemel düzeydedir. Bu hastalığa sahip olan kişiler dil ifadesi, kelime akıcılığı ve adlandırma nesneleriyle ilgili zorluk çekerler. Dilin sözdizimi ve kavrayışı genelde erken aşamalarda korunur. İlerleyen zaman diliminde kelime bulma zorlukları nedeniyle konuşmalar duruşa uğrayabilir. Doğru olan kelimeleri bulmak için gereken çabalar nedeniyle hastalar tam cümleler ile konuşmada büyük zorluk çeker. Yazma becerileri sıklıkla tehlikeye girmeye başlar. Konuşmaları kavrama, hastalığın son aşamasında önemli ölçüde bozulur.
Kortikosbazal Sendrom (CBS)
CBS en yaygın olarak, kelime bulma zorluğu veya konuşmaların artikülasyon problemleri gibi, dil ifadesi ile zorluk içermektedir. Okuma ve yazma da bozulmuş düzeydedir.
Frontotemporal Demans (FTD)
Dil çoğu zaman FTD’nin davranışsal varyantında esas olarak etki altında kalmaz. Sıklıkla FTD’li kişiler sessizdir ve daha az konuşurlar. Bu değişim daha fazla ilgisizlik ve inisiyasyon eksikliğinden kaynaklanır. Hastalar konuşulduğunda yanıt verebilirler ama aksi halde konuşmaya meyilli olma eğiliminde olurlar. Bazı hastaların ilerlemesi ile öfori ve disinhibisyon yaşarlar ve bu insanlar daha fazla konuşmaya meyilli olabilirler. Semptomları genellikle konuşmalar sırasında doğru kelimeleri bulmakta problemleri içerir. Temporal lobların (özellikle anterior) bilateral bozulması:
- Akıcı konuşma üretimi
- Dil bilgisel olarak doğru dil
- Kelime ve nesne anlam kaybı
- Nispeten korunmuş anlama
- Başkalarının duygularını anlama
Nonfluent varyant PPA’lı kişiler konuşmalar üretirken zorluklar geliştirir. Ne söylemek istediklerini bilirler ama sözlerini ağızlarından çıkarmakta zorlanıyorlar. Frontal, paryetal ve temporal lobların (Broca bölgesi dahil) dil baskın bölgelerinde korteksin dejenerasyonu şu sonuçlara yol açar;
- Yavaş, zahmetli akıcı olmayan konuşmalar
- Agrammatizm (yüksek değerli içerik kelimelerinin sadece bağlantı veya açıklayıcı kelimeler olmadan kullanılması)
- Nispeten korunmuş sözcük kavraması
İnme ve Yaralanma
İnme veya travmatik beyin hasarı gibi nörolojik yaralanmalara maruz kalmış olan kişiler de, özellikle de sol beyin tarafından etki bulunuyorsa konuşmalar ve dil açıkları yaşanabilir. Beyin yaralanmaları olan kişilerde afazi yaygındır. Konuşmalar, dinleme, okuma ve yazma becerileri çeşitli derecelerde etkilenebilir. İnme, konuşmada kullanılan kasları (dil, ağız ve dudaklarda olanlar) kontrol eden beynin bölümlerini etki altına alsa bile konuşmalar kıvrılabilir veya yavaşlatılabilir.
Konuşma Merkezi Nasıl Geliştirilir?
Beynin konuşma merkezinde sorun olan kişiler konusunda uzman olan terapistler tarafından yardım almalıdır. Terapistler dil ve konuşma adına becerileri yeniden oluşturma konusunda destek sağlar. Özellikle bu merkezinde sorun olan kişiler için bireysel anlamda terapilerin planlaması yapılır. Özellikle uygulamalarda kişilerin bireysel anlamda ihtiyaçları her daim göz önüne alınır. Bunun dışında grup terapileri konuşmalar ve dil becerileri konusunda sorun yaşayan kişilere büyük bir şanstır. Terapiler ailelerin katılımları da önemli bir detaydır.