Bugün Afrika'da, bazıları çok taraflı borçlarını geri ödeyemeyen yaklaşık yirmi ülke aşırı borçlu veya aşırı borçlanma riski altında. IMF politikasına çok şey borçlu olan bir durum.
Uluslararası Para Fonu (IMF), 1944 yılında Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansı'nda kuruldu. IMF'nin ilk hedefi, döviz piyasasındaki döviz dalgalanmalarını sınırlayarak “dünya ekonomisinin istikrarını garanti altına almak”tı. Bugün 190 ülkeyi bir araya getiren IMF, kardeş bankası Dünya Bankası ile üye ülkelerin ekonomik programlarına ve bütçelerine karmaşık bir şekilde müdahale etmemektedir. Bu her zaman böyle olmadı, ancak sosyo-ekonomik istikrar genellikle iç güvenlikle eşanlamlıyken, IMF'nin müdahaleleri - bazen küstahça - bu günlerde lejyon haline geldi.
Afrika'da IMF, birçok ekonomi için bir tür kuklacıyı temsil ediyor. İkili borçları olan Afrika devletlerinin deneyiminin en başarılı olmadığı söylenmelidir. Eski sömürgeci güçlerin kendileri borç içinde ve hızlı bir yatırım getirisi olmadan eski sömürgelerine yatırım yapmakta tereddüt ediyorlar. Öte yandan Çin kredileri, a priori avantajlı koşullara rağmen ciddi sonuçlar doğurdu. Bunu özellikle Zambiya, Etiyopya ve Angola'da gördük.
Bu nedenle IMF, kreditörleriyle uzlaşmaya varamayan ve olası yaptırımlardan korkan ülkelere müdahale eder. Çünkü her şeye rağmen bir devlet iflas davası açamaz. Borcun yeniden yapılandırılması mucizevi bir çözüm gibi görünüyor, çünkü özel alacaklılar – tahvil sahipleri veya ticari bankalar – sabırlarıyla tanınmazlar ve Devletlere borçlu olunan borçların sonuçları daha da ciddidir.
havuç ve çubuk
Ve tam da IMF, “sonsuz borçlar” politikası için Afrika'da verimli bir zemin buldu. 1990'larda Dünya Bankası tarafından devralınan borç, şimdi değerinin yüz katı. Bazı Afrika ülkelerindeki siyasi muhalefet genellikle en son borç seçimini eleştirirken, son borç yeniden yapılandırmasının bazen on yıllar öncesine gittiği gerçeğini gözden kaçırıyor.
Gana, Uganda, Fildişi Sahili, Kongo veya Tunus gibi bazı Afrika devletleri neden bugün ödemeye devam ettikleri çok taraflı borçlara battı? Cevap basit: 1970'lerde ve 1980'lerde, özellikle Latin Amerika'da, kamu alacaklı grupları tarafından “borçtan kurtulmanın içsel gelişim mekanizmaları” tanıtıldı. Eskiden “borç iptali” olarak adlandırılan şey aslında çoğu zaman böyle değildi. Ama Afrika bunu çok geç keşfetti.
Gerçekten de teklif cazipti. Kısacası, Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'ndan (UNCTAD) dışlanma ya da küresel ekonomik doku içinde istenmeyen kişi ilan edilme riskiyle hesaplaşmak yerine, IMF koşullarını kabul etmek yeterliydi.
Paris Kulübü'nün borç tahsilat kurumu IMF
Tek alternatif: Kendinizi kamu alacaklılarının gazabına maruz bırakın. Bu gözlemin çarpıcı bir örneği: Paris Kulübü. Diğer Devletlerin 22 kredi veren ülkesinin çıkarlarını temsil eden bu STK, IMF'nin eyleminin insani yönüne aşağı yukarı üç kez isyan etti. Toronto (1988), Londra (1991) ve Napoli (1994) şartları, borçlu Devlet miktarın geri kalanını üç yıl içinde ödemesi durumunda borcun bir toplamının kısmen iptaline izin verdi.
IMF'nin varlık nedenini tehdit eden şey. Bu nedenle ikincisi, 1996'dan beri Paris Kulübü ve diğer kamu alacaklıları grupları için daha etkili çözümler bulmaya devam etti. Bu tarihte IMF tarafından Ağır Borçlu Yoksul Ülkeler (HIPC) girişimi başlatıldı. Programdaki 39 eyaletten 32'si Afrikalıydı ve bu sayı o zamandan beri istikrarlı bir şekilde arttı. Aynı zamanda, kamu borcunun yeniden yapılandırılması veya hafifletilmesinin tek tip reformlara bağlı olduğu ilk kez oldu.
Politik olarak, 1990'ların sonu ve 2000'ler IMF için iyi zamanlardı. Afrika devletlerinin çoğu o sıralarda ekonomik patlamadan krize geçiyordu. Küreselleşme, Afrika'daki insani gelişme boşluklarını açığa çıkardı. Ancak, IMF reformları kalkınma için çok az yer bıraktı. En yaygın reformlardan biri kamu harcamalarının azaltılmasıdır.
IMF reformları, emperyalizmin zaferi
Tam olarak, Devletlerin borçlarının yeniden yapılandırılması veya fon ortakları tarafından yeni kredilerin verilmesi için bir koşul olarak IMF tarafından dayatılan reformlar çoğu zaman tartışmaların merkezinde yer almıştır. İyi bir neden için: kamu görevlilerinin toplu işten çıkarılması, emeklilik yaşının artması, kamu şirketlerinin özelleştirilmesi, alacaklıların çıkarlarında ciddi artış... ek borç sarmalı.
Gazeteci Mohamed Gueye'ye göre, IMF için esas olan şey, "ilgili ülkelerin mali yapısını sarsmadan ve her şeyden önce borçlarını ödeme güçlerini azaltmadan ekonomik ve gıda kriziyle mücadele etmek".
Bu, IMF'nin “yüksek düzeyde istihdama, ekonomik istikrara ve yoksulluğu azaltmaya katkıda bulunma” vaadi gibi varlık varoluş gerekçesinden çok uzaktır.
Örgütün kuruluşunda IMF tüzüğünün izin vermediği Birleşik Devletler hegemonyasından bahsetmiyorum bile. 2010 yılında yapılan bir reform, onu benimseyen on ülke için oy hakkı kotalarının iki katına çıkarılmasına yol açtı. Sonuç olarak, Amerika Birleşik Devletleri oy haklarının %15'i ile izin verilen kotayı aştı. Ancak IMF bünyesinde Yönetim Kurulu seçimi, kota seçimi ve diğer kararlar için oyların %85'i gereklidir. Christine Lagarde'ın görev süresi boyunca gerçekleşen bir reform. Böyle bir küstahlık nasıl açıklanır? IMF'nin iç reformu, 6'den önce HIPC girişimine katılan ülkelere oy kotalarının %2008'sını verdi.
Afrika yeni krizin yükünü taşıyacak mı?
39 yılından bu yana HIPC girişimine bağlı olan 1996 Afrika ülkesinden 37'sinin “tamamlanma noktasını” geçtiğini hatırlamak gerekir. Diğer bir deyişle, bu ülkeler kamu borcunun taksitlerini anlaştıkları şekilde ödediler, diğer iyi niyet jestlerinin yanı sıra IMF ile kararlaştırılan reformları uygulamaya devam ettiler.
Ama iyi niyet karşılıklı değildir. Bugün, 22 Afrika ülkesi aşırı borçlu veya aşırı borçlanma riski altındaki ülkeler olarak kabul ediliyor…IMF tarafından!
Bu nedenle kuruluş, kamu kreditörlerinden ve emrindeki Dünya Bankası'ndan bu ülkelerin yararına fonları yeniden yönlendirme niyetinde değildir. Her halükarda, söz konusu Afrika devletleri ek tavizler vermedikçe olmaz.
Genellikle belirsiz bir şekilde kararlaştırılan ve IMF tarafından yönetilen borcun çok taraflılığının ikili borçlarla karıştırıldığı fedakarlıklar. Herkesin gözü önünde işleyen bir yolsuzluk. Ve bugün, baskı araçları eksik değil. Ekonomist Larry Elliott tarafından “küresel borç krizinde düşen ilk domino taşı” olarak kabul edilen, Sri Lanka'da zaten gözlemlenen bir şantaj. “Korunmasız ülkelerin listesi uzun ve çeşitlidir. IMF, Mısır, Tunus ve Pakistan ile görüşmelere başladı. (…) Ama Afrika ülkeleri yakından izleniyor. Özellikle Gana, Kenya, Güney Afrika ve Etiyopya” diye uyarıyor Elliott.