Adet, (periyot) kadınların aylık döngüsü ile oluşan normal vajinal kanamadır. Âdet, kadınlarda rahim iç yüzeyinde oluşan damar ve dokuların, üreme ve döllenme amacıyla kan ile birlikte vücuttan atılması sürecidir. Tıp dünyasında menstrüasyon, halk arasında ise aybaşı, regl ya da hayız olarak bilinir. Ergenlikle birlikte kadın vücudu her ay kendini hamileliğe hazırlar; gebelik gerçekleşmez ise rahim astarını döker ve bu kan ile birlikte dışarı atılır. Periyotlar genellikle 11-14 yaşları arasında ergenlikle başlar ve 51 yaşlarında menopoza kadar devam eder. Genellikle 3 ila 5 gün sürer, kimi kadınlarda şiddetli ağrı ve aşırı kanama ile eziyetli şekilde olabilir. Adet sürecinde kanamanın yanı sıra, karın veya kramp ağrısı, bel ağrısı, şişkinlik, sinirlilik, baş ağrısı ve yorgunluk gibi durumlar yaşanabilir. Âdet döngüsü her 28 günde bir tekrarlar; sadece gebelik süresince durur.
İçindekiler
Mensturasyon adet dönemi sırasında duyulan ağrıdır. Tıbbi adı “dismenore”dir. Genellikle ağrı kanamadan önce ya da kanamayla birlikte başlar, aralıklı olarak 1 ila 3 gün içerisinde azalarak sonlanır. Adet sancısı sırasında hissedilen kramplara; mide bulantısı, ishal, baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü, çarpıntı, bel ve sırt ağrısı, yorgunluk eşlik edebilir. Bu süreç; hayatı olumsuz etkileyebilecek düzeyde sinirlilik, uykusuzluk ve konsantrasyon kaybı ile gelişebilir.
Kadınların çoğu düzenli şekilde âdet görmeyebilir; 21-35 günde bir âdet görmek normal kabul edilir. Adet kanamaları azalarak 3 ila 7 gün devam eder. Bu süre zarfında yaklaşık 35-40 ml. kan kaybedilir. Bu miktar çoğu kadında 50 ml’nin altındadır.
Adet kanaması düzenli olarak gerekleştiğinde bu durum adet döngüsü olarak adlandırılır. Adet döngülerinizin düzenli olması, vücudunuzun önemli bölümlerinin normal bir şekilde çalıştığının bir işaretidir. Adet döngüsünü, bedeni sağlıklı tutmak için hormonlar olarak adlandırılan önemli vücut kimyasalları tarafından sağlanır.
Adet döngüsü vücudunuzun gebelik için hazırlandığı bir dizi doğal süreçtir. Ay boyunca hormon seviyelerinin yükselmesi ve düşmesi bu döngüyü kontrol eder. Adet döngüsü uzunluğu kadınlarda farklılık göstermekle birlikte yaklaşık 28 gündür.
Periyodunuz boyunca kalınlaşmış rahim astarını ve fazladan kanı vajinanızdan atarsınız. Döngünüzün süresi ya da kanamanızın şiddeti her ay aynı olmayabilir. Aynı zamanda diğer kadın dönemlerine göre de farklılık gösterebilir. Çoğu dönem 3 ila 5 gün sürer. Ancak, 2 ila 7 gün arasında yer alan süre normaldir. Adet başladıktan sonraki ilk birkaç yıl boyunca daha uzun döngüler yaygındır. Bir kadının döngüsü zaman içinde kısalma eğilimi gösterir ve artan yaşla birlikte daha düzenli hale gelir.
Döngünün ilk yarısında östrojen seviyeleri (kadın hormonu” yükselmeye başlar. Östrojen sağlığınız için çok önemli bir hormondur. Özellikle güçlü kemikler inşa etmenize ve yaşlandıkça onları güçlü tutmanıza yardımcı olarak önemli bir rol oynamaktadır.
Östrojen ayrıca rahim astarını kalınlaştırır. Rahimin astarı gebelik oluşması durumunda embriyoyu besleyen bir yerdir. Rahim astarı kalınlaşırken, yumurtalıklardan birisinde bir yumurta olgunlaşmaya başlar. Ortalama 28 günlük döngünün yaklaşık 14’ünde yumurta yumurtalığı terkeder. Buna yumurtlama (ovülasyon) denir.
Yumurta yumurtalıktan ayrıldıktan sonra fallop tüpü üzerinden rahime gider. Hormon seviyeleri yükselir ve hamilelik için uygun ortam oluşur. Bir kadının ovülasyondandan önceki 3 gün boyunca ya da ovülasyon gününde hamile kalma olasılığı yüksektir. Aklınızda tutun; ortalamadan daha kısa veya uzun döngüleri olan kadınlar, 14. günden önce veya sonra yumurtlayabilir.
Yumurtanın bir erkeğin sperm hücresi tarafından döllenmesi ve uterus duvarına bağlanması durumunda bir kadın hamile kalır. Eğer yumurta döllenmezse, parçalanır. Daha sonra, hormon seviyeleri düşer ve adet döneminde kalınlaşmış rahim astarı dökülür.
Kadınlar, adet dönemi boyunca, ağrı, şiddetli kanamalar ve atlanan dönemler gibi çeşitli sorunlarla karşılaşabilirler. Adet öncesi sendromu; döneminizin başlamasından bir ila iki hafta önce gerçekleşir. Pek çok kadınlar çeşitli fiziksel ve duygusal belirtiler ve değişimler yaşarlar.
Her ay farklı belirtilerle karşılaşabilir ve bu belirtilerin şiddeti de değişebilir. Adet öncesi sendrom rahatsızlık vericidir, ancak gündelik hayatınıza engel olmadığı sürece genelde endişe verici değildir.
Başka bir adet problemi ise aşırı adet görmedir, tıp dilinde menoraji olarak bilinir. Bir adet döneminde kadınların kaybettiği kanın miktarı kişiden kişiye değişir. Adet döneminin beş ila yedi günden daha uzun sürmesi yada ardışık birçok adet döneminde aşırı kanama olması menoraji olarak tanımlanır. Fazla kanamanın birçok nedeni olabilir. Doktorunuz, yaş grubunuzda en yaygın görülen sorunları değerlendirmelidir. Bazı sorunlar ciddi değildir ve tedavisi kolaydır. Anormal kanama tedavisini nedenine göre planlanır.
Aşırı adet görme tek başına olabileceği gibi adet ağrısı gibi başka bir belirti ile birlikte de görülebilir. Aşırı adet görme mutlaka ciddi bir problem olduğu anlamına gelmez ancak kadını bedensel, duygusal ve sosyal olarak olumsuz etkileyebilir, hatta günlük yaşamını alt üst bile edebilir. Menorajiye çoğunlukla menopoz sonrasında olduğu gibi hormon düzeylerindeki, özellikle progesteron ve östrojendeki dengesizlikler sebep olur.
Ağır veya düzensiz regl kanamalarının diğer nedenleri şunlardır:
Adet kanamasının hiç olmaması veya adetlerin başladıktan sonra herhangi bir nedenle kesilmesine durumu amenore olarak isimlendirilir. Amenore bir hastalık değil semptomdur ve iki şekilde gerçekleşir; primer amenore, sekonder amenore.
Amenore, bir genç kızın 15 yaşına kadar adet kanamasının başlamamış olması durumunda söz konusu olacaktır. Yada kadınların daha önce adet görmesine rağmen 90 gün süreyle kanamasının olmaması durumudur. Ayrıca tedaviye ihtiyaç duyan ciddi tıbbi durumlar gibi durumlarda da adet kanamaları kesilebilir.
Amenorya, menstrüel dönemin olmaması anlamına gelen tıbbi terimdir; bir hastalık değildir, ancak başka bir durumun belirtisi olabilir. Birincil amenore, bir kızın ilk periyodunu 16 yaşına kadar almadığı zaman ortaya çıkar. İkincil amenore, düzenli periyotları takiben üçten fazla adet görmeyen kadınları tanımlar. Amenorenin en yaygın nedeni gebeliktir. Altta yatan durumun tedavisi genellikle amenore’yi giderir.
Amenore ayrıca aşağıdaki durumlarda söz konusu olabilir
Eğer regl döngüleriniz düzenliyse bu, vücudunuzun önemli bölümlerinin normal şekilde çalıştığı anlamına gelir. Bazı durumlarda, adet kanamalarınızın olmaması, yumurtalıklarınızın normal miktarda östrojen üretmedikleri anlamına gelebilir. Bu hormonların yokluğu genel sağlığınız üzerinde önemli etkilere neden olabilir. Polikistik over sendromunun (PCOS) neden olan gibi hormonal sorunlar veya üreme organlarında ciddi sorunlar karşılaşılabilecek sorunlardan bazılarıdır. Eğer benzer bir sorun yaşıyorsanız bir doktorla konuşmanız önemlidir.
Gençlerde adet kramplarına ve ağrılarına çok fazla miktarda prostaglandin denilen bir kimyasal neden olur. Dismenore olan gençlerin çoğu ciddi bir hastalığa sahip değildir, ancak kramplar şiddetli olabilir. Daha yaşlı kadınlarda ağrı bazen uterin fibroidler veya endometrioz gibi hastalık veya durumlardan kaynaklanır.
Su içmek, kramplarınızı doğrudan etkilemez, ancak krampları daha da şiddetlendiren ödemin atılmasına yardımcı olur. Adet döneminiz başladığında, bir su şişesi edinin ve içiini daha çekici hale getirmek için şişenin içine biraz nane atın veya limon sıkın. Yediğiniz tuz miktarını azaltın (günde 2,300 mg’dan fazla olmamalıdır) ve alkolden kaçının – her ikisi de vücudunuzda ki suyu emer.
Donuts, patates cipsi ve diğer yağlı kızartılmış gıdalar bu dönemlerde dostunuz değildir. Az yağlı, yüksek lifli diyet yapın: tahıllar, mercimek ve fasulye, sebze (özellikle koyu yeşil yapraklı olanlar), meyveler ve fındık tercih edin. E, B1 ve B6 vitaminleri, magnezyum, çinko ve omega-3 yağ asitleri gibi besinler bu acı veren kramplardan sorumlu hormon benzeri maddeleri keser veya kas gerginliğini ve iltihaplanmayı hafifletir.
Kafein, krampları daha da kötüleştirebilir, bu nedenle adet döneminizden önce ve sırasında kahveden uzak durun. Gazlı içecekler, enerji içecekleri, çikolata veya çay Sıkıntınızı arttırabilir.
Bu günlerde, sizi rahatlatacak ısıyı elde etmek için bir ısıtıcıya ihtiyacınız yok. Farklı pek çok seçeneğiniz var. Sadece parmak krampları için tasarlanmış, mikrodalga fırında ısıtılabilen ısı yastığı, şarj edilebilir kablosuz ısı sargılarını ya da sadece adet sancıları için üretilmiş tek kullanımlık ısı sargılarından yararlanabilirsiniz.
Egzersiz, beyninizde iyi hissetmenizi sağlayan endorfinleri, kimyasalları salgılamanızı sağlar. Bu yüzden yürüyüşe çıkmak iyi bir fikir olabilir.
Günde 5 dakikadan kısa bir sürede karnınızdaki kan akışını artırabilir ve gerginliği azaltarak kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olabilirsiniz. Beklenen adet döneminizden birkaç gün önce başlayın. Adet döneminde karınlarına lavanta, Clary ada ve marjoram yağlarının karışımı ile krem sürden kadınlar, bir sonraki dönemde daha az kramp yaşadıklarını iddia ediyorlar. Bu uçucu yağların içeriğirinde ağrı kesici vardır.
Karnınızdaki, sırtınızdaki ve ayağınızdaki önemli yerlere dokunmak hem kan akışını artırabilir hem de vücudunuzu ve zihninizi biraz rahatlatmak için endorfinleri serbest bırakabilir. Ayrıca başparmak ve işaret parmağı arasındaki etli kısımda ağrı ve ağrıyı azaltan bir nokta vardır. Bu noktaları bulmanıza ve onları doğru şekilde uyarmanıza yardımcı olması için eğitimli, sertifikalı bir uzman adanışabilirsiniz.
Bazı basit egzersizler kramplara masaj kadar iyi gelebilir. Eğilmiş dizlerinizle sırt üstü yatarken derin diyafram nefesi almayı deneyin. Bir süre sonra kan dolaşımınızın hızlandığını ve kramplarınızın azaldığını farkedeceksiniz.
Güçlü kramplarınız olduğunda uyumak kolay olmayabilir. Gece dinlenmek için en iyisini yapmak için akıllı telefonunuzu kapatın. Adet döneminde de uyku rutininizi devam ettirmeye çalışın. Farklı uyku pozisyonlarını denemek zorunda kalabilirsiniz.
Küveti doldurun, bazı kabarcıklar ekleyin ve en sevdiğiniz dergi veya kitapla yerleşin. Sıcak su kaslarınızı ve zihninizi sakinleştirmeye yardımcı olur. Küvet yoksa ılık bir duş da yatıştırıcı olabilir.
Çoğu kadın için, kramplar normaldir, ancak bazen daha ciddi bir durumun bir işareti olabilirler. Kramp sıklığınızın ne kadar yüksek olduğunu not edin ve doktorunuza danışın.
Bir kızın ilk adet kanamasını yaşama yaşı ortalama 12’dir. Bu, tüm kızların aynı yaşta bu döneme gireceği anlamına gelmez. Adet kanaması 8 ila 15 yaşları arasında her an başlayabilir. İlk periyot, göğüslerin ilk gelişime başlamasından yaklaşık 2 yıl sonra başlar.
Eğer bir kız ilk periyodunu 15 yaşına kadar almadıysa veya meme büyümesi başladığı andan itibaren 2 ila 3 yıl geçtiyse, bir doktora görünmelidir.
Adet kanaması genellikle kadınların menopoz dönemine sürer. Menapoz 45-55 yaşları arasında, genellikle 50 yaş civarında oluşur. Menopoz, bir kadının artık yumurtlamadığı ve artık hamile kalamayacağı anlamına gelir. Adet dönemi gibi menopoz da kadından kadına değişebilir. Vücudunuzun menopoz hareketine başladığı zamana menopozal geçiş denir. Bu, 2 ila 8 yıl arasında herhangi bir yerde sürebilir.
Bazı kadınlar ameliyat veya başka tedaviler, hastalıklar veya başka nedenlerden dolayı erken menopoz yaşarlar. 90 gün boyunca bir süre kullanmazsan, doktorunu görmelisin. Hamilelik, erken menopoz veya dönemlerin durdurulmasına veya düzensiz hale gelmesine neden olabilecek diğer sağlık sorunlarını kontrol edecektir.
Bir tabletin kanla ıslanmadan önce değiştirilmesi gerekir. Her kadın en iyi neyin işe alacağına kendisi karar verir. En azından her 4-8 saatte bir tampon değiştirmelisiniz. Akışınız için gereken en düşük emici tamponu kullandığınızdan emin olun.
Örneğin, döneminizin en hafif gününde junior veya düzenli tampon kullanın. En hafif günlerinde süper emici tampon kullanılması toksik şok sendromu (TSS) riskinizi artırır. TSS nadir ancak bazen ölümcül bir hastalıktır. TSS toksinler üretebilen bakterilerden kaynaklanır.
Vücudunuz toksinler ile savaşamazsa, bağışıklık sistemi (vücut savunması) tepki verir ve TSS semptomlarına neden olur (aşağıya bakın). Genç kadınların TSS alması daha muhtemel olabilir. Her türlü tamponun kullanılması TSS için yastıkları kullanmaktan çok daha fazla risk altına sokar. Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), tampon sorunlarından kaçınmaya yardımcı olmak için aşağıdaki ipuçlarını önerir:
Tampon kullanırken bu TSS semptomlarından herhangi birine sahipseniz, tamponu çıkarın ve hemen doktorunuza danışın:
Kaynaklar ve Referanslar:1- What is Menstruation,2- Menstruation and menstrua,3- Premenstrual Syndrome,4- Common treatments for menstrual
YAZIYI PAYLAŞ