Samanyolu, içinde Güneş Sistemi’nin ve Dünya’mızın da bulunduğu çubuklu sarmal türde bir galaksidir. Gözlemlenebilir Evren’deki milyarlarca galaksiden sadece bir tanesidir. İçerisinde bulunduğumuz için biz insanlar için en önemli galaksidir.
Samanyolu Galaksisi’nin özellikleri
Samanyolu’nun özelliklerine tek tek göz atalım.
Yapısı
Eğer galaksinin dışına çıkıp yukarıdan aşağıya bakarsanız, Samanyolu’nun yaklaşık 120.000 ışık yılı uzunluğunda ve yaklaşık 1000 ışık yılı kalınlığındaki çubuk sarmal bir galaksi olduğunu görürsünüz. Uzun zaman boyunca Samanyolu’nun 4 spiral kolu olduğu düşünülüyordu.( Norma, Scutum-Centaurus, Sagittarius ve Perseus) Ancak yeni araştırmalar aslında sadece Scutum–Centaurus ve Carina-Sagittarius adında iki sarmal kolunun olduğunu belirledi.
Sarmal kollar Samanyolu etrafındaki yörüngede bulunan yoğunluk dalgalarından oluşur. Yani yıldızlar ve gaz bulutları bir araya toplanır. Bu yoğunluk dalgaları bir alan boyunca hareket ettikçe, gazı ve tozu sıkıştırarak bölge için aktif bir yıldız oluşum bölgesine yol açarlar. Bununla birlikte, bu kolların varlığı Samanyolu’nun bazı bölümlerinin ve evrendeki diğer galaksilerin gözlenmesiyle belirlenmiştir.
Gerçekte, galaksimizi gösteren tüm resimler sanatçının yorumuna veya diğer sarmal gökadalara ait resimlerdir ve bütünün doğrudan gözlemlenmesinin bir sonucudur. Yakın zamana kadar, bilim insanlarının Samanyolu’nun gerçekte nasıl göründüğünü ölçmeleri çok zordu, çünkü biz onun içinde yer alıyoruz ve uzaktan bakma imkanımız yok. Samanyolu’nun dışardan nasıl göründüğünün net bir resmini elde etmek için, onlarca yıldır gözlem ve diğer galaksilere göre karşılaştırmalar yapıldı.
Samanyolu, tüm galaksilerde olduğu gibi, kütlesinin %90’ını oluşturan geniş bir karanlık madde ile çevrilidir. Kimse karanlık maddenin ne olduğunu tam olarak bilmiyor ve açıklayamıyor, ancak galaksinin ne kadar hızlı döndüğü ve diğer genel davranışların gözlemleri sonucu kütlesi çıkarılabildi. Daha da önemlisi, bu kütlenin, galaksinin döndükçe kendisini yırtmasını önlemeye yardımcı olduğuna inanılıyor.
Kütlesi
Samanyolu’nun kütlesi o kadar büyük ki, kütlesini oldukça büyük bir maddenin birimlerinde verebiliriz. En son tahminlere göre Güneş kütlesinin yaklaşık 3 trilyon katıdır.
Samanyolu, Evrendeki diğer her şeyle birlikte uzayda ilerliyor. Dünya Güneş etrafında dönüyor, Güneş Samanyolu etrafında dönüyor ve Samanyolu da Evren içinde hareket halindedir. Uzaktaki gökadaların bizden daha büyük hızlarla uzaklaştığı gözlemlenmiştir. Evren Big Bang neticesinde genişlerken galaksilerde birbirinden homojen hızlarda genişliyor ve uzaklaşıyorlar. Uzaktaki galaksilerin daha büyük hızlarla birbirinden uzaklaşması homojen genişlemeyi de doğrular. Bu genişleme sonucunda da Samanyolu Galaksisi’nin hareket halinde olduğu söylenebilir.
Güneş Sistemi’nin Samanyolu’ndaki Yeri
Güneş Sistemi, galaktik merkeze yaklaşık 25.000 ışık yılı ve galaksinin kenarına 25.000 ışık yılı uzaklıktadır. Bu yüzden Samanyolu’nu büyük bir CD olarak düşünürseniz, merkez ile kenar arasında ortalarda bir yerde yer alıyoruz.
Güneş sistemimiz Samanyolu’nun Avcı (Orion) kolunun içlerinde bulunmaktadır. Merkeze yakın olan komşu kol Carina-Sagittarius, daha dıştaki ise Perseus koludur. Orion Kolu, Samanyolu galaksisinin küçük sarmal bir koludur. Orion Kolu bir zamanlar Perseus Kolu ve Carina-Sagittarius Kolu gibi ana kol olarak biliniyordu ancak son yıllarda yapılan araştırmalara göre Orion’un aslında Perseus Kolu’nun bir parçası olduğu ve aslında galaksimizin merkezine bağlanmadığı ortaya çıktı. Avcı(Orion) kolu galaksi merkezine yaklaşık olarak 26,000 ışık yılı uzaklıktadır.
Güneş, Samanyolu merkezinin çevresinde yaklaşık 26.000 ışık yılı uzaklıkta döner. Galaktik merkez çevresinde bir dönüşünü yaklaşık 225–250 milyon yılda bir tamamlar. Bu nedenle Güneş’in ömrü boyunca 20–25 yörüngeyi tamamladığı düşünülmektedir.
Samanyolu’nun Merkezi
Sagittarius A veya Sgr A, Samanyolu Galaksisi’nin merkezinde bulunan karmaşık bir astronomik radyo kaynağıdır. Bu astronomik radyo kaynağı üç parçadan oluşmaktadır, süpernova kalıntısı olan Doğu Sagittarius A, sarmal yapıdaki Batı Sagittarius A, ve sarmalın merkezinde yer alan çok parlak ve yoğun olan astronomik radyo kaynağı Sagittarius A*’nın bir karadelik olduğu ve evrenimizin merkezi olduğu kabul edilmektedir.
Samanyolu’nun merkezi Dünya’dan 26.000 ışık yılı uzaklıktadır ve Sgr A*’nın yaklaşık 22,5 milyon km olduğu ölçülmektedir. Bu, kara deliğin, Merkür’ün yörüngesine kolayca sığabileceği anlamına gelir. Kara deliğin alt kütle sınırının 40.000’den fazla Güneş kütlesi olduğu hesaplanmaktadır. Bununla birlikte, Sgr A*’nın radyo yayan kısmı biraz daha büyüktür, Büyüklüğü, Dünyanın Güneş etrafındaki yörüngesinin büyüklüğü (150 milyon km) ve kütlesi de 4 milyar Güneş kütlesinde olduğu söylenebilir.
Samanyolu’nun merkezindeki tek şey Sgr A* karadeliği değil. Arches, Quintuplet ve GC yıldız kümesi gibi çok büyük boyuttaki yıldız kümeleri vardır.
Samanyolu’na en yakın galaksi
Bilim adamları uzun süredir Samanyolu Galaksisinin evrende yalnız olmadığını biliyorlar. Galaksimiz, 64 galaksi ve cüce galaksilerden oluşan Yerel Küme’nin bir parçasıdır. Ayrıca Başak Üst kümesi olarak bilinen daha büyük formasyonun bir parçasıdır. Yani Samanyolu’nun çok sayıda komşu galaksisi olduğunu söyleyebilirsiniz.
Birçok kişi Samanyolu’na en yakın galaksinin Andromeda Galaksisi olduğunu söyler fakat bu doğru değildir. Andromeda, Samanyoluna en yakın sarmal yapıdaki galaksidir. Şuanda Samanyolu’na en yakın galaksi “Büyük Köpek Cüce” Galaksisidir. Güneş Sistemine 25.000, Galaksi merkezine 42,000 ışık yılı uzaklıkta yer alan galaksi, düzensiz galaksi olarak sınıflandırılır.
Samanyolu Galaksisi’nin En Büyük Yıldızı Nedir ve Samanyolu’nda Kaç Yıldız Vardır?
Gece gökyüzüne baktığınızda, birçok yıldız görebilirsiniz. Dünyanın herhangi bir noktasında çıplak gözle görülebilen yaklaşık 2.500 yıldız vardır ve teleskop da işin içine katılırsa görülen yıldız sayısı toplam 5.800-8.000’e kadar çıkabilmektedir. Ama bu Samanyolu’nun sadece küçük bir kısmı
Peki Samanyolu Galaksisinde tam olarak kaç yıldız var? Astronomlar galaksimizde 100 ile 400 milyar arasında yıldız bulunduğunu tahmin ediyorlar, ancak bazı tahminlerde trilyon kadar olabileceği öne sürüyor. Dengesizliğin nedeni, galaksiyi izlemekte zorlanmamız.
Samanyolu Galaksisindeki bilinen en büyük yıldız “VY Canis Majori”dir. Boyutu yaklaşık 2000 Güneş boyutundadır ve Dünya’dan 3900 ışık yılı uzaklıktadır.
Ayırca Samanyolu Galaksisindeki bilinen bazı büyük yıldızlar şunlardır.
RW Cephei: Yaklaşık 1,535xGüneş
V354 Cephei: Yaklaşık 1,520xGüneş
KY Cygni: Yaklaşık 1,420-2850xGüneş
Mu Cephei: Yaklaşık 1,260xGüneş
VV Cephei A: Yaklaşık 1,050xGüneş
KW Sagittarii: Yaklaşık 1,009xGüneş
Betelgeuse: Yaklaşık 887xGüneş
Antares: Yaklaşık 883xGüneş
V838 Monocerotis: Yaklaşık 380xGüneş
Samanyolu Galaksisi’nde kaç gezegen vardır?
NASA’ya göre Samanyolu Galaksisinde en az 100 milyar gezegen bulunmaktadır. Ayrıca NASA, Dünya’nın sadece 50 ışıkyılı içerisinde minimum 1.500 gezegenin mevcut olabileceğini de belirtiyor. Yine NASA, Samanyolu’nda kaba tahminle 10 milyardan fazla Dünya gibi karasal gezegen olduğunu belirtiyor.
Bunun tam olarak doğru rakamını vermek çok zordur. Bunun cevabını varsayımsal olarak verebiliriz yada bazı kurumların yaptığı araştırmalardan yararlanabiliriz.
NASA’nın Kepler Uzay Teleskobu, Mart 2018 ortalarından itibaren, 2.342 onaylı ekoplanet keşfetti.
Samanyolu Galaksisi nasıl oluştu?
Evrenimizde her zaman yıldız yada galaksiler yoktu. Big Bang gerçekleştikten sonra evren genişlemeye başladı ve bir süreliğine soğumaya başladığında etrafta sadece eşit miktarda dağılmış gaz ve toz parçacıkları vardı. Bazı düzensizlikler nedeniyle gazlar bazı yerlerde daha yoğun olarak toplandı, bazı yerlerde de seyrek olarak. Daha sonra bu gazlar ısındı ve yıldızlara güç veren nükleer füzyonu tetikledi. Kütle çekim etkisiyle yıldızlar birbirlerini daha büyük gruplar oluşturacak şekilde çekmeye başladılar.
Samanyolu Galaksisindeki her yıldız evrenin başlangıcına dayanmaz. Galaksimizin her sene 7 yıldız ürettiği düşünülmektedir. Samanyolu Galaksisi aynı zamanda yamyam galaksi olarak da bilinir. Çünkü oluşumu sırasında daha küçük galaksileri yutarlar. Bilim adamları Samanyolu gibi birçok galaksinin bu şekilde büyüdüğünü düşünüyor. Hatta şuanda bile Samanyolu Galaksisinin komşu galaksisi Büyük Köpek Cüce Galaksisini, yerçekimi alanı tarafından çekilme sürecinde olduğu düşünülmektedir.
Çarpışmalarının ve kütle çekimsel etkileşimlerinin galaksilerin evrimi üzerinde hatırı sayılır bir etkisi vardır. Erken dönemde galaksi birleşmeleri daha yaygındı. Yıldızlar arasındaki uzaklık yeterince büyük olduğundan, çarpışan galaksilerdeki yıldızlar bu çarpışmadan etkilenmezler, yani galaksilerin kendileri gibi değişikliğe uğramazlar.
Bu tür bir etkileşimin bir örneği de Samanyolu Galaksisi ile komşusu Andromeda Galaksisi arasında olacaktır. Her iki galaksi birbirlerine 130 km/s hızla yaklaşmaktadır ve hızlarını etkileyen yan hareketler göz ardı edilirse, yaklaşık 5-6 milyar yıl sonra çarpışacaklardır.
Samanyolu’nun Tarihi
Galaksi adının kökeni, eski Yunancada bizim galaksimizi belirtmek için kullanılan “sütlü, süt gibi, sütsü” anlamlarına gelen “galaxias” sözcüğü ya da “süt dairesi” anlamındaki “kyklos galaktikos” terimidir. Bu terim ve dolayısıyla Batı kültüründe Samanyolu için kullanılan “Süt Yolu”(Milky Way) terimi eski Yunan mitolojisi’ndeki bir mitosdan kaynaklanır.
Antik çağda filozof Democritus, geceleyin gökyüzünde görünen Süt Yolu denilen ışıklı bölgenin uzak yıldızlardan oluşuyor olabileceğine söylemiştir. Aristo’nun düşüncesine göreyse Süt Yolu Dünya atmosferinin üst kısmında yer almaktaydı.
Arap astronom İbn-i Heysem, “bu, Dünya’dan uzaktadır, atmosfere ait değildir” diyerek Aristo’nun görüşüne karşı çıktı. İranlı astronom Birûni Samanyolu Gök Adası’nın sayısız bulutsu yıldızlar yığını olabileceği görüşünü ortaya attı. İbn Bacce ise Samanyolu’nun pek çok yıldızdan oluştuğunu ve gözümüze sürekli bu şekilde görünmesinin Dünya atmosferindeki kırılımdan kaynaklanıyor olabileceğini ileri sürdü. İbn Kayyim El-Cevziyye Samanyolu Gök Adası’nın sabit yıldızlar kümesinde bir araya gelmiş çok sayıdaki küçük yıldızlardan oluştuğunu ve bu yıldızların gezegenlerden daha büyük olduklarını ileri sürdü.
Her gökcisminde olduğu gibi teleskobun icadıyla beraber Samanyolu Galaksisi de yavaş yavaş çözülmeye başlandı. Samanyolu’nu teleskopla inceleyen Galilei, bunun çok sayıdaki yıldızın bir araya gelmesinden oluştuğunu farketti. 1750’de İngiliz astronom ve matematikçi Thomas Wright, gök adanın Güneş Sistemi’ne benzer tarzda, fakat daha büyük ölçekte, kütleçekim gücüyle birbirlerine bağlı çok sayıdaki dönen yıldızlardan oluşmuş bir kitle olduğu görüşünü ortaya attı.
1755 yılında Immanuel Kant, Samanyolu’nun, karşılıklı yerçekimi tarafından bir arada tutulan geniş bir yıldız kümesi olduğunu belirtti. Tıpkı Güneş Sistemi gibi, bu yıldız kümesine de içine yerleştirilmiş Güneş Sistemi ile bir disk gibi dönüp düzleşecektir. Astronom William Herschel aslında 1785’te Samanyolu’nun şeklini belirlemeye çalıştı, ama galaksinin büyük bölümlerinin gerçek şeklini gizleyen gaz ve toz tarafından gizlendiğini fark etmedi.
Edwin Hubble, gökyüzündeki spiral bulutsuların aslında diğer galaksiler olduğunu belirtti. Bu görüşten sonra, gökbilimciler Samanyolu’nun bir çubuklu sarmal gökada olduğunu anladılar ve ayrıca Evrenin gerçekte ne kadar büyük olduğunu idrak etmeye başladılar.
Samanyolu Galaksisi hakkında ilginç bilgiler
- 1920 yılına kadar astronomların çoğu, evrendeki tüm yıldızların Samanyolu’nun içinde bulunduğuna inanıyordu.
- Galaksideki en yaşlı yıldız , Methuselah yıldızı olarak da bilinen HD 140283’tür ve en az 13,6 milyar yaşındadır.
- Samanyolu bir bütün olarak uzayda saniyede yaklaşık 600 km hızla hareket ediyor.
- Samanyolu çapı 100 m genişliğe düşürülürse, güneş sistemi genişliği 1 mm’den fazla olamaz.
- Çıplak gözle gece gökyüzünde görebildiğimiz tüm yıldızlar , Samanyolu galaksimizin içinde bulunur.
İlginizi çekebilir: