benMayıs 2001’de yeni ABD başkanı bir röportajcıya, ABD’nin Tayvan’a saldırması halinde Çin ile savaşa girmek zorunda olduğunu söyledi. George W Bush, ABD’nin adayı savunmak için “ne gerekiyorsa yapacağını” söyledi.
O zamanki Senatör Joe Biden etkilenmedi. Biden, Washington Post’a “Tayvan’da O Kadar Deft Değil” yazması için başvurarak cumhurbaşkanını azarladı. “Kelimeler diplomaside ve hukukta önemlidir” diye yazdı. Gerçek şu ki, Birleşik Devletler’in Tayvan’ı savunmak için resmi bir yükümlülüğü yoktu. Biden’ın açıkladığı gibi, Amerika Birleşik Devletleri kasıtlı olarak böyle bir taahhüdü iptal etti ve Biden’ın 1979’da şahsen oy kullandığı Tayvan İlişkileri Yasası’nı kabul etti. Doğru, yasa ABD’nin Tayvan’ın kendisini savunmasına yardım etmesini gerektiriyor ve barışa yönelik bir tehdit ilan etti. ve bölgenin güvenliğinin “ABD için ciddi bir endişe kaynağı” olması. Ancak Amerikan güçlerini ada adına savaşmak zorunda bırakmadı.
Biden için küçük bir nüans tehlikede değildi. “Güç kullanma hakkını saklı tutmakla, kendimizi a priori olarak Tayvan’ı savunmaya mecbur bırakmak arasında büyük bir fark var” diye yazdı. “Başkan, Tayvan’a, Çin’e bir yana, bizi otomatik olarak Tayvan Boğazı boyunca bir savaşa çekme yeteneğini bırakmamalı.”
Bush, kısa süre sonra ABD’nin Tayvan konusundaki resmi politikasını izlemenin bilgeliğini öğrendi. 2003 yılına kadar, Tayvan’ın bağımsızlık yanlısı duyguları körükleyeceği korkusuyla referandum düzenleme planlarına açıkça karşı çıktı. Ancak yirmi yıl sonra, Başkan Biden, Bush’un şimdiye kadar yaptığından çok daha önemli bir hata yapıyor.
60 Dakika Pazar günü yayınlanan yorumlarda Biden, ABD’nin Tayvan’ı savunma yükümlülüğü olduğunu ve “aslında benzeri görülmemiş bir saldırı olursa” güç kullanacağını söyledi. Bu, bir yıldan biraz daha uzun bir süre içinde yaptığı bu türden dördüncü açıklamasıdır ve artık Beyaz Saray’ın her seferinde yayınlanan geri dönüş ritüellerinin inandığı gibi, başkanın yalnızca bir “gaf” işlemesini giderek daha az inandırıcı hale getirmektedir.
Bu vesileyle Biden daha da ileri gitti. ABD’nin 1970’lerde oluşturulan Tek Çin politikasına bağlı kalmaya devam ettiğini iddia ederken, Biden aynı nefeste bu politikaya karşı çıktı. “Tayvan, bağımsızlıkları hakkında kendi kararlarını veriyor” dedi. “Hareket etmiyoruz – bağımsız olmalarını teşvik etmiyoruz. Biz değiliz – bu – onların kararı bu.” Biden, ABD’nin Tayvan’ın ilan edilen siyasi statüsüne kayıtsız olduğunu, konuyu yalnızca Tayvan halkının karar vereceği bir mesele olarak gördüğünü ve Tayvan’ın aldığı her kararın arkasında duracağını ima etti.
Uzun süredir devam eden ABD politikası aksini söylüyor. Daha geçen ay Dışişleri Bakanı Antony Blinken tarafından kelimesi kelimesine dile getirilen onlarca yıllık tutum “Tayvan bağımsızlığını desteklemiyoruz”. Tek Çin politikası uyarınca, Amerika Birleşik Devletleri hem Çin’i hem de Tayvan’ı statükoyu bozmaktan caydırmaya çalışıyor – birincisi “yeniden birleşmeyi” sağlamak için askeri güç kullanarak, ikincisi ise bağımsızlık ilan ederek ve kendisini anakaradan kalıcı olarak ayırarak.
Şimdi bu politikayı değiştirmek için hiçbir sebep yok. Amerika’nın en iyi diplomatlarının takdir ettiği gibi, bu garip düzenleme, bölgesel statükoyu korumanın ve yıkıcı bir savaştan kaçınmanın tek yolu olabilir. Şimdiye kadar, Mao Zedong’dan bu yana her Çinli lider, Taipei’nin Pekin’den fiilen ayrılmasıyla yaşamaya istekli olduğunu kanıtladı. Tayvan ise ABD’yi yabancılaştırırken bir Çin işgaline yol açacağını bilerek bağımsızlık ilan etmekten kaçındı.
Tek Çin politikası her zaman tatmin edici değildi. Bu kimsenin adalet anlayışı değildir. Ancak etkili ve hiç kimse dünyanın önde gelen iki gücünü savaşa ve 24 milyon Tayvanlıyı felakete yaklaştırmayacak bir alternatif öne sürmedi.
Biden, daha iyi bir alternatif ortaya koymaya çalışmak yerine, görünüşe göre Tek Çin politikasından uzaklaşmayı ve ne olacağını görmeyi seçti. Görünüşte masrafsız olan söylemden fazladan bir caydırıcılık elde etmeyi umabilir. Belki de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in bir saldırı planladığından ve Tayvan’ın savunmasını yeterince hazırlamadığından endişe ediyor. Öyle olsa bile, yorumları ters tepiyor. Çinli yetkililer, Halk Kurtuluş Ordusu’nun sebepsiz bir işgal başlatması halinde ABD’nin Tayvan’ın yanında yer alabileceği ihtimalini şimdiden hesaba katmak zorunda. Biden’ın açıklamaları muhtemelen caydırıcılığın askeri ve ekonomik boyutlarına çok az katkıda bulunuyor. Çin’e, ABD’nin statükoyu koruyacağına ve Tayvanlıların bağımsızlık yolundaki hareketlerini caydıracağına dair güvencelerini baltalamak için daha fazlasını yapıyorlar. Kısacası, başkanın sözleri, Tayvan veya ABD’ye güvenlik sağlamadan Pekin için kışkırtıcı.
Bu ışıkta Biden, sözde gaflarıyla ek caydırıcılık elde etmeye çalışırken güvenden ziyade endişeyi aktarıyor. Theodore Roosevelt’in alçak sesle konuşma ve büyük bir sopa taşıma sözünü tersine çeviriyor.
Veya 2001 tarihli Biden’ın yazdığı gibi: “Şu anda belirsiz bir stratejik belirsizlik politikamız var gibi görünüyor. Bu bir gelişme değil.”
-
Stephen Wertheim, Carnegie Uluslararası Barış Vakfı’nda Amerikan Devlet Yönetimi Programında kıdemli bir arkadaş ve Yale Hukuk Okulu ve Katolik Üniversitesi’nde öğretim görevlisidir. Yarın, Dünya: ABD Küresel Üstünlüğünün Doğuşu kitabının yazarıdır.
-
Bu makalede ele alınan konular hakkında bir fikriniz var mı? Yayınlanmak üzere değerlendirilmek üzere 300 kelimeye kadar bir mektup göndermek isterseniz, bunu bize [email protected] adresinden e-posta ile gönderin.