Menfez, genellikle karayolları veya demiryolları altına inşa edilen, suyun drenajını sağlamak veya elektrik kablolarını yolun bir tarafından diğerine taşımak için kullanılan tünel benzeri yapılardır.
Menfezler, bir dere veya akarsunun yola zarar vermesini engellemek amacıyla kullanılabilirken, genellikle doğal bir su yolunda bulunurlar ve akışın kontrollü bir şekilde geçişini sağlamaya hizmet ederler. Bu amaca ek olarak, bazı menfez çeşitleri, trafiğin üzerinden geçmesi için bir köprü görevi de görebilirler.
Köprü ile menfez aynı yapılar değildir. Bir köprü ile bir menfez arasındaki fark, bir köprünün kara araçlarının geçişine engel olabilecek bir su kütlesinden geçmeye izin vermesi, menfezin ise araç geçişi için kullanılan bir yolun altından bir su kütlesinin geçmesine izin vermeyi amaçlamasıdır. Kısacası; trafiği geçişi köprüyle, suyun geçişi ise menfez ile sağlanır.
Bununla birlikte menfez, havalandırma amacıyla evlerin camlarında ve ıslak zemin duvarlarında açılan deliklere verilen isimdir.
Menfez Çeşitleri Nelerdir
Tipik olarak menfezler; kutu şeklinde, yuvarlak veya eliptik olabilir. Genellikle önceden imal edilirler ve gömülü borular, betonarme veya diğer malzemelerden yapılabilirler. Ne amaçla kullanılacağına bağlı olarak şekli ve yapılış malzemesi değişkenlik gösterebilir. Malzeme seçimi ve türü maliyet karşılaştırmasına, yapının konumuna, kalifiye iş gücünün mevcudiyetine, zaman sınırlamalarına ve önerilen tasarıma bağlı olacaktır.
Eliptik, yuvarlak, boru, kutu, kemer ve benzeri birçok şekilde yapılabilirler. Bazı yaygın olarak kullanılan menfez çeşitleri şöyledir:
Kutu Menfezler
En çok kullanılan menfez çeşitlerinden biri kutu menfezlerdir. Kutu menfezler, genellikle suyun içinden akmasını sağlayan betonarme malzemeden yapılırlar. Bazı kutu menfezler kompozit yapılar kullanılarak inşa edilebilir ve suyun yönünün değişmesi gereken veya önemli bir su akışının beklendiği yerlerde kullanılmalıdır.
Bu menfezlerin yapımında, özellikle gevşek toprak koşullarında ve daha geniş bir açıklığın olduğu durumlarda tercih edilir. 3 metreyi aşan tek bir açıklık veya 6 metrelik iki açıklıkta kullanılabilir. Fakat, geçilecek mesafe 6 metreyi aştığında kutu menfezlerin ekonomik olmadığı biliniyor.
Bu tip menfezin tasarımı sürekli kiriş teorisine dayanmaktadır. İyi bir temel gerektirir. Herhangi bir parçanın batması, bükülme momentinde önemli bir değişikliğe ve kesme kuvvetine neden olur.
Boru Menfezler
Boru menfezleri, karayolu veya demiryolu platformundan geçen çok küçük drenaj işleri için kullanılır. Yan yana yerleştirilmiş bir veya daha fazla borudan oluşur. Borular genellikle çelik, betonarme, dökme demir vb. malzemelerden yapılabilir.
Boru menfezler dairesel, eliptik ve kemer tipi gibi farklı şekillerde mevcuttur. Dairesel borular en yaygın kullanılan türü olmasına rağmen, şantiye koşullarına ve şantiyedeki kısıtlamalara bağlı olarak diğer şekiller kullanılabilir. Fiyatları diğer menfez çeşitleri ile karşılaştırıldığında son derece uygunken, kurulumu da çok kolaydır.
Diğer menfez çeşitlerinde olduğu gibi, menfezin seçimi hidrolik tasarım ile performans ve uygunluğunu etkileyebilecek diğer faktörlere bağlı olacaktır. Boru menfezlerin kullanılmasının ana nedeni; ekonomik olmalarından ve yüksek popülasyona sahip kentleşmiş alanlarda güvenilir bir kullanım sunmasından kaynaklanmaktadır.
Kemer Menfezler
Kemer menfez, genellikle metal, taş duvar veya betonarme yapılırlar. Kolayca monte edilirler ve bunları kurmak için pahalı su yönlendirme yapıları kullanmanıza gerek yoktur. Yaygın şekiller arasında yarım daire şeklindeki kemer, eliptik kemer ve beton kutu menfezler bulunur. Bu tür yapının bir diğer yararı, geleneksel kutu menfezlere kıyasla kurulum işleminin çok fazla zaman almamasıdır.