Terra America tarafından düzenlenmiştir. Öykü 1970’lerden bu yana ABD’nin Orta Doğu politikası, çeşitli jeopolitik doktrinlerde tutarlı bir değişimdir. Nixon Doktrini, bölgedeki güç dengesinin iki ABD müttefiki - Suudi Arabistan ve Şah'ın İran'ı arasındaki önemini vurguladı. Carter doktrini, dış kuvvetlerin Basra Körfezi bölgesine girişinin önlenmesini sınırlamayı önerdi. Tarihçi ve yayıncı Terra America’ya düzenli olarak katkıda bulunan Stanislav Khatuntsev, bir başka gayri resmi doktrinin, George Bush Sr. Irak Saddam Hüseyin ile olası bir bağ. Bush doktrini ABD Orta Doğu politikasında bir krize yol açtı mı ve Tahran ile siyasi bir anlaşma hazırlayan temsilcileri tarafından Obama yönetimi tarafından revize edilebilir mi? Bu, bunun konusu ve sitemizde yayınlanacak bir dizi yayın.
Birleşik Devletler ile Suudi Arabistan arasındaki ilişki ve stratejik ittifak, mevcut dünya düzeninin en önemli temellerinden biri - dünya düzeninde, son yıllarda gücü daha makul şüpheler uyandıran dünya düzeni. Mevcut yönetimin, bölgedeki diktatörlük rejimleriyle mücadele etme kuvveti altında genişleyen Arap monarşilerine karşı bir tür stratejik karşılaşma bulma arzusu çok net bir şekilde hissedildi.
İttifak tarihi
ABD-Suudi ittifakı, geçtiğimiz yüzyılın 30'inde, Rockefellers'ın petrol krallığının önde gelen firmalarından biri olan California Standart Petrol Şirketi'nin Suudi Arabistan'da imtiyaz almasıyla şekillenmeye başladı. Bu, 1933’ta, Franklin Roosevelt’in Amerika Birleşik Devletleri Başkanı seçildiği ve Adolf Hitler’in Alman Şansölyesi olduğu bir yıl oldu. Teokratik neoplazm [1], gelir kaynaklarına ihtiyaç duydu ve kendisini kurduğu yakın işbirliği ile İngiliz İmparatorluğu'ndan uzaklaştırmak istedi.
Mart ayında Suudi Arabistan ve Kuveyt'te büyük petrol alanları keşfedildi ve en ünlü bilim adamı ve jeolog girişimci Everett Lee De Golier, 1938'ta Amerikan petrol endüstrisi ve geçen yüzyılın ilk yarısında Texas, Orta Doğu’nun “önümüzdeki 1940 yıllarında dünyanın en önemli petrol bölgesi olacağını” öngördü.
Şubat 18 1943 - 1,5, Suudi Arabistan’ın Amerika’dan “çok uzakta”, Londra’ya verdiği güven verici ifadesinin ardından Roosevelt, Lend-Lease programına Kral Abdülaziz İbn Saud'u da dahil etti. Ertesi yıl, kayda değer miktarda petrol kıtlığı, Washington'daki ordunun endişesine neden oldu ve bu da Arap çöllerinin sahipleri ile yakınlaşmaya güçlü bir ivme kazandırdı.
Yalta Konferansı'ndan sonra ABD Başkanı, savaşın sonunda anavatanında denizaşırı gücün varlığını sürdürmesini sağlamak isteyen İbn Suud ile 5 saatlik bir toplantı yaptı; Wahhabi lideri için "sisli Albion" un etkisini etkisiz hale getirmek ve dengelemek zorunda kaldı. Partiler, ABD'nin tekeliyle ilgili olarak Suudi yataklarının geliştirilmesi konulu bir anlaşma imzaladı - Quincy Paktı. Bu anlaşmaya göre, Birleşik Devletler, Suudilerin herhangi bir dış tehditten korunmasını güvence altına almak için saha araştırma, araştırma ve suudi yağı elde etme konusunda özel haklar aldı.
O yılların ABD Deniz Kuvvetleri Sekreteri ve Arapların bu ülkeyi dediği gibi "Suudi" ilk ABD Savunma Bakanı James Forrestal, "El-Suudi" açısından büyük öneme sahipti. Bu konuda taze pişmiş Devlet Bakanı James Byrnes, Potsdam'da ondan bir konuşma yaptı.
Koruma teorisi
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, ABD'de “koruma teorisi” olarak bilinen bir kavram ortaya çıktı. ABD hükümetinin, yabancı petrol kaynaklarını kontrol altına alması ve geliştirmesi ve kendi hammaddelerinin üretimini azaltması, gelecekteki iç rezervleri mothball etmesi gerektiğiydi. Bu Amerika'nın ulusal güvenliğini garanti etti.
Bu kaynaklar öncelikle Körfez bölgesinde bulunuyordu. Böylece Devletler, Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana emperyalist selefi Britanya'nın bağlı olduğu petrol politikasının halefi oldu.
“Koruma teorisi” hemen pratik politikalar düzleminde uygulanmaya başladı. Eğer 1947'ten önce ABD petrol ihracatı ithalattan daha fazla gelirse, 1948'te ham petrol ve petrol ürünleri ithalatı ilk kez ihracatı aştı. Suudi'de petrol sahalarının gelişmesi, Arap-Amerikan Petrol Şirketi; 1944’da, adı Rockefeller Standard of California ve Texaco’ya ait olan California-Arab Standard Oil Company, KASOK oldu.
"Kristalleşme" politikası
Washington kabinesinin Suudi Arabistan’ın işlerine doğrudan katılımı “kristalleşme” politikası olarak bilinir. Suudi, Amerika'nın en büyük yabancı çıkarları arasındaydı. Devletler Suudi Arabistan ile eşsiz bir ilişki kurmuşlar. 1948’teki ABD yetkililerinden biri, bu ülkenin servetinin “muhtemelen yabancı yatırım alanında dünyadaki en değerli ekonomik iktisap” olduğunu söyledi ve Ekim 1950’te, Başkan Harry Truman defalarca yapılan sözleri Ibn Saud’a yazdığı bir mektupta doğruladı. - ABD’nin Suudi’nin bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü korumakla ilgilendiğine dair güvenceler. Bu krallığa yönelik herhangi bir tehdit, derhal Devletlerin [2] dikkatine ve özenine ihtiyaç duyduğu şeklinde algılanmalıdır.
Ancak “eski güzel İngiltere”, Körfez bölgesindeki askeri-politik pozisyonlarını sürdürdü ve 70'lerin başlangıcına kadar, bölgedeki güvenlik, Batı toplumunun eski ve yeni liderlerinde bir ekip olarak bir İngiliz-Amerikan ikilisi tarafından sürdürüldü. Ancak, Kasım ayında, 1971, İngilizler "yeterli" dedi, petrol zengini kıyıları doldurup bıraktılar. Bunların geri çekilmesi, sosyalist olmayan dünyaya petrolün% 32'unu sağlayan ve kanıtlanmış petrol rezervlerinin% 58'ine konsantre olan, bu bölgedeki İkinci Dünya Değişimi'nden bu yana en derin olanıydı. Neredeyse XIX yüzyılın ortasından beri var olan güvenlik sistemi tamamen çöktü.
Nixon öğretisi
Bölgedeki güç boşluğu, Amerika'nın yakın bir ortağı olan Şah İran'ı doldurdu. Böylece, Orta Doğu’da, ABD’nin bölgesel polis memurları olarak güçlü ve arkadaş canlısı yerel rejimlerine dayanan Nixon Doktrini dönemi başladı. Basra Körfezi'nde, Güney Vietnam'ın aksine, bu doktrin işe yaradı. Suudiler, ABD destekli İran’ın güçlenmesini, bölgedeki başlıca rakiplerini “yutmak” zorunda kaldılar çünkü Pahlavi hanedanının temel yükselişi tehdit altında değildi.
Bölgedeki güç dengesi ve ABD-Suudi ittifakı için tehlike Bağdat değil, Tahran'dı. Irak'ın petrol yönünden zengin bölgelere hakim olma hedefleri vardı. 1961’e geri döndüğünde, Kuveyt, İngiliz İmparatorluğu’ndan tamamen bağımsızlaştığında, Bağdat bu ülkenin topraklarına dair iddialar ortaya koydu ve işgal etmekle tehdit etti, ancak İngiltere’nin eski konularını korumak için bir askeri birliği tahsis etmesinin ardından niyetlerini bıraktı. Protestoda, Irak OPEC üyeliğini askıya aldı, ancak bu hiçbir şekilde yardımcı olmadı.
Ülkedeki Baas darbesinden sonra, "Arap sosyalizmini" inşa etmeye yönelik bir rejim kuruldu ve Bağdat büyük miktarda Sovyet silahı almaya başladı. Bununla birlikte, Irak'ın Basra Körfezi'ne tamamen teknik bir yaklaşımı var ve bölgedeki güç dengesini değiştirme şansı, SSCB'den jeopolitik destek bile olsa, yeni ABD-İran ikilisine karşı çok mütevazıydı.
Carter'ın doktrini
Bu arada, İran’da İslami bir devrim meydana geldi ve “Nixon Doktrini” “Carter Doktrini” ne yol açtı. Ocak ayındaki 1980’te Amerikan cumhurbaşkanı doğrudan ve açıkça konuştu: “Dış kuvvetlerin Pers Körfezi bölgesini kontrol altına alma girişimleri, Devletlerin hayati çıkarları üzerinde bir tecavüz olarak görülecek ve böyle bir girişim ordu dahil tüm gerekli araçlarla yansıtılacaktır.”
Carter Doktrini, 1903 yılında Kaiser Almanya ve Dünya Savaşı'ndaki müttefiki aynı “ıslak yer” kıyılarından uzak durmalarını isteyen İngiliz Dışişleri Bakanı G. Lansdun'un ilanına benzer bir şekilde oldu.
Bu durumda, Bağdat’ın “güneşte bir yeri” genişletme şansı önemli ölçüde arttı. Amerika ile Tahran'daki yeni rejimin sert yüzleşmesi, ikincisini, yalnızca Irak diktatörü Saddam Hüseyin'in İran'dan mümkün olan her şeyi kapma planına, karışıklığa ve kaosa sürüklemesine değil, aynı zamanda ona çok önemli bir yardım sağlamasına yönelik planlarına da göz yumdu. Körfez'deki Arap ülkeleri de SSCB'ye ve Sovyet bloğu ülkelerine bir bütün olarak değil, “İslam devriminin ihracatı” ndan korkan Irak’a ciddi şekilde yardım etti.
Sonuçta İran-Irak savaşı, Carter Doktrini'nin uygulanmasına yol açtı: Temmuz ayında, ABD Deniz Kuvvetleri 1987, çatışma sırasında her iki tarafın da ateş ettiği tankçılara eşlik etmek için Acil İrade Operasyonunu başlattı. Böylece, ABD'nin İran Körfezi'ndeki askeri-politik varlığı somut bir gerçeklik haline geldi ve bu da uygulamanın tamamen George Herbert Walker Bush adıyla bağlantılı olduğu dersin başlangıcıydı.
Yaşlı Bush hakkında ne biliyoruz?
Petrol ve gaz endüstrisinden çıkan bu başkan, modern dünyanın en iyi uzmanlarından biridir. Bush ailesinin Kuzeydoğu kıyılarının aristokrasisine ait olduğu bir sır değil; ataları neredeyse Mayflower'a Amerikan topraklarına geldi. Doğru, cumhurbaşkanının atalarının hem baba hem de anne hatlarında atalarının yalnızca XIX yüzyılın ikinci yarısında ABD'de ortaya çıktığı iddiaları var.
En genç deniz pilotu olarak bilinen bir İkinci Dünya Savaşı gazisi Bush Sr'nin otantik olduğu bilinmektedir. havacılık ABD, Scale and Bones'un gizli toplumuna başladığı Yale Üniversitesi'nden mezun oldu. Genel olarak, yalnızca en yüksek denizaşırı seçkinlerin temsilcilerinin, ABD'nin en etkili ve varlıklı ailelerinden gelen göçmenlerin bu kulübeye üye oldukları kabul edilmektedir. Bu nedenle, birkaç kuşak Bushes'a ek olarak, bu orman evi, petrol işiyle yakın bağlarıyla bilinen Rockefeller ailesinin temsilcilerini de içeriyordu. Üniversite duvarlarından ayrılan ve önemli görevlerde bulunan Scull ve Bones üyeleri hayatlarının geri kalanında birbirleriyle iletişim halinde olma eğilimindedir.
Bush Sr., petrol endüstrisinde stajyer olarak çalışmaya başladı, sonra seyahat eden bir satıcıya “büyüdü”, sonra bağımsız bir petrol şirketi olan Zapata'yı kurdu. Bush, yalnızca 1966 yılında profesyonel bir politikacı oldu ve hidrokarbon şirketinin yönetim kurulu başkanlığı görevinden ayrıldı. Texas eyaletinden (Houston) bir kongre üyesi olarak Bush, Teksas petrol endüstrisinin çıkarlarını şiddetle savundu.
Gelecekteki 1964 ABD Başkanı, Teksas’tan Senato’ya koştuğunda 41’e geri döndüğünde, rakibi Demokrat Ralph Yarborough, George Bush’a Kuveytli Şeyhleri işe alarak George Bush’u aradı: Bush’un çeşitli Kuveyt petrol sondaj şirketlerinde hisselerinin bulunduğuna inanılıyordu. Bush, CIA'in (1976 - 1977) direktörü olarak Bush, merkezi BAE'nin başkenti Abu Dhabi'de bulunan BCCI (Uluslararası Kredi ve Ticaret Bankası) ile iş yaptı. Amerikan özel servisleri bu bankanın, İslami aşırılık yanlılarının silahlı gruplarının finansmanına katılım şüphesi uyandırdı. Daha sonra, BCCI'nin El Kaide'nin yaratıcısı olan Usame bin Ladin'e doğrudan sponsor olduğu ortaya çıktı.
İlginç bir şekilde, CIA'in müdürü olarak yaşlı Bush'un finanse ettiği Panamanlı diktatör General Manuel Noriega, zincirlerinden biri BAE'deki [110] aynı banka olan zincir boyunca para aldı (aylık 3 bin dolar). Amerikan Hanedanlığı kitabının yazarı Kevin Phillips, Bush’un CIA’in başı olarak Bush’un İran’a, Afganistan’a, Pakistan’a ve Körfez ülkelerindeki faaliyetlerine özel bir önem verdiğini ve Amerika’nın bu ülkelere yasal olarak tedarik etmesini sağladı. silah.
Arap Şeyhler Ortağı
1986 yılında, başkan yardımcısı olarak, George Herbert Walker Bush Orta Doğu’yu ziyaret etti. Reagan yönetiminde, bu görev için en hazır kişiydi. Bush, Riyad'da iken, OPEC ve 1973 Arab petrol ambargosu yaratıcılarından biri olan ünlü Ahmed Zaki Yamani de dahil olmak üzere Suudi bakanlarla petrol sorunları hakkında görüşmelerde bulundu. Şimdi Londra'da 1990'ta kurduğu Londra'daki Küresel Enerji Araştırmaları Merkezi'nin başına geçti.
Sonra ABD başkan yardımcısı Kral Fadh ile bir araya geldi. Sohbetin ana konusu, Suudilerin büyük endişe duymasına neden olan İran'ın askeri başarıları ve tehditleri, Körfez'deki güvenlik sorunu ve Amerikan silahlarının Riyad'a tedarik edilmesiydi.
Bu ziyaret Bush klanının, başta Suudi Arabistan olmak üzere Basra Körfezi bölgesindeki politikacılar ve işadamları ile ilişkilerini yoğunlaştırdı. Daha sonra büyük siyasetten uzaklaşan Bush Sr. işe geri döndü ve resmen Eylül 11 saldırısından sonra resmen dağılan Suudi ailesi Bin Ladin ailesi de dahil olmak üzere bir ortaklar topluluğu The Carlyle Group'ta (Carlyle Corporation) sona erdi. Carlyle Corporation'daki Bush, Asya sektöründen sorumluydu. 2003 ekim ayına kadar, şirkette kıdemli danışman olarak görev yaptı, daha sonra ana hissedarlardan biri oldu ve defalarca görkemli resepsiyonlarda, iş öğlen yemeklerinde, akşam yemeklerinde ve Suudi iş adamlarını içeren eğlence etkinliklerinde görüldü.
Carlyle Grubu, Suudi hükümetine ve klan bin Ladin'in resmi ekonomik danışmanıdır. Aynı zamanda, 9-11 ataklarının hazırlanmasını çevreleyen koşulları araştırmaya katılan kutsal Carlyle ailesi değildi. Bu temelde, Adli Gözetim hukuk bürosunun başkanı Larry Kleiman, Bush Sr.'ye "Carlyle Grubundan derhal çekilmesini" tavsiye etti.
Bush’un en büyük oğlu George Walker, Kraliyet Prensi ve şu anki Suudi Kralı Abdullah’la ve ülkenin büyükelçisi Bandar bin Sultan’la yakın ilişkileriyle tanınıyor. 43, ona “Bandar Bush” lakabını [4] takan Amerikan başkanı.
ABD’li birçok araştırmacıya göre, güvenlik alanındaki Arap monarşileri büyük ölçüde Amerikan’ın desteğine ve silah teminine bağlı olsa da, ABD’nin dış politikasının belli alanlarının - özellikle enerji, güvenlik ve silah ihracatının - altından kalkma - ilişkilerini geliştirmek için konuşabiliriz. Körfez devletlerinin çıkarları, her şeyden önce Suudi. Amerikan bankalarındaki hesaplarda trilyon dolarlık bir Suudi kökenli var. ABD menkul kıymetler piyasasında yaklaşık olarak aynı miktarda Arap fonu bulunmaktadır. Bu parayı zayıflamış bir ABD ekonomisinden çekmeye karar verilirse, bu önlemin üzerinde feci bir etkisi olacak [5].
Irak başlar ve kaybeder
Fakat 80'in sonuna geri dönelim. İran ile savaşta jeopolitik hedeflerine ulaşamamış olan Irak, en yakın komşusu Kuveyt de dahil olmak üzere zengin Arap dünyasının büyük borçlusu oldu. İkincisi, bu kıyı prensliğini yaratarak ve destekleyerek, Osmanlı İmparatorluğunu Basra Körfezi'nden kesip, Konstantinopolis'ten Hindistan'a olan potansiyel tehdidini zayıflatan, Irak'ın Kuveyt'e dayattığı “haklar” şüphesiz görünüyordu.
Bu ülkenin işgali, Bağdat’taki diktatörlük rejiminin birçok sorununu çözebilirdi - eğer Birleşik Devletler dünya haritasından kaybolmasına gözlerini kapattıysa. Bu durumda Irak, Basra Körfezi'ne girmek için çok iyi bir “kapı” aldı, milyarlarca dolar borç veren borç verene tasfiye etti ve OPEC ve dünya petrol rezervlerinin% 20'i petrol üretiminin% 25'i üzerinde kontrol sağladı.
Ancak, Kuveyt’in “anabasis” i olmasa bile, Hüseyin’in yoğunlaşmasına neden olan Bağdat, askeri potansiyelini petrol Riyad’ına asmıştı, bölgedeki güç dengesini sertçe bozuyor ve ABD Xioma’nın Orta Doğu Suudi politikası için güçlü bir tehdit oluşturuyordu. Yukarıdakilerden, Irak’ın Körfez’deki muhtemel liderliğinin geçen yüzyılın 6’inden bu yana oluşan Amerikan politikasının temel temellerine sert bir şekilde aykırı olduğu görülebilir.
Bununla birlikte, Soğuk Savaşın sona ermesi şartlarında ciddi bir neden olmaksızın diktatörü “kuşatmak”, hegemonizm suçlamaları yapma ve jeopolitik çıkarların battaniyeleri üzerine sürükleme riskiyle doluydu. Buna ek olarak, MS sayesinde, tamamen varsayımsal olsa da Gorbaçov, ancak SSCB’den Saddam Hüseyin’in ABD’nin “baskısına” olumsuz bir tepki verme ihtimalini hala sıfır değil. Bu nedenle, Kuveyt’in Irak tarafından ele geçirilmesi, daha fazla siyasi tedbir konusunda anlaşıldığı gibi taktiksel çıkarlarıyla çelişmedi. Görünüşe göre, ince bir provokasyon vardı: Bağdat’taki Amerikan büyükelçisiyle bir konuşma sırasında, ABD’yi Kuveyt’in ele geçirilmesine karşı tutumu belirten diktatör, Kuveyt’in olası ele geçirilmesine karşı belirsiz bir cevap aldı ve hepsi içeri girdi.
Bununla birlikte, bundan sonra bile, Irak işgal altındaki ülkeyi temizleyerek “barışa” gidebilir, ancak böyle bir hareket Baas rejimini, başta Kuveyt'te hüküm süren ordunun hoşnutsuzluğu ile ciddi iç zorluklarla tehdit etti.
Unipole Sonu
Bush’un yönettiği "Çölde Fırtına", yalnızca "Irak tehdidini" ortadan kaldırmakla kalmadı, aynı zamanda ABD’nin Körfez’deki hegemonyasını kurdu ve Amerikan dış politikasında “tek kutupluluk” eğilimini başlattı. Ancak son yıllarda bu alandaki durum kesinlikle değişmektedir. Amerikan birliklerinin Irak'tan çekildiğini ve ABD’nin Afganistan’daki birliğinin azaldığını gösteren “tekelleşme” zamanı sona ermiş gibi görünüyor.
Aksi takdirde, son 10 yıllarında askeri-politik gücü önemli ölçüde artmış olan Washington ve Tahran arasındaki düşmanlıklara tanık olurduk ve bölgesel pozisyonları gözle görülür şekilde güçlendi.
Kuyruk köpeği döndürüyor mu?
Aynı zamanda, Suudi, daha küçük Arap monarşileri ile birlikte, Devletlerin güvenilir bir dayanağı sayılmaz. Bush’un babası tarafından başlatılan, ancak Bush’un en çok dile getirdiği politika sonucunda ABD’nin kendisi Körfez’deki ortaklara bağlıydı.
Bu ortakların, en yeni silahların dağlarına rağmen, askeri olarak zayıf ve şüpheli oldukları belirtilmelidir. Aynı zamanda, son yıllarda kendi topraklarında hidrokarbon üretimini başarılı bir şekilde geliştiren Amerika, öngörülebilir gelecekte, bugün "müttefiklerini" desteklemek için her yıl milyarlarca dolar değerinde enerji tedarikini satın almak zorunda kalıyor.
Ek olarak, Arap, Hüseyin, Kaddafi ve Esad muhaliflerinin rejimleri yalnızca demokratik değil aynı zamanda sivil hakların ve özgürlüklerin ihlali ölçeğinde İslam dünyasının diktatörlerini çok sık aşmaktadır; bu nedenle, "Arap Baharı" kralların üzerine sarktı ve Nemesis kılıcıyla yayıldı.
Ortadoğu devletlerini çeşitlendirme çabası içinde neokonik, Demokratikleşmiş Bağdat’ı taşkın alanlarına ve Washington’un “referans platformu” na karşı ağırlaştırmaya çalıştı. Ancak bu fikir savunulamazdı. Bugün Irak'ta birbirleriyle rekabet halindeki rekabet giderek daha fazla Amerika'ya değil, bölgesel güç merkezlerine odaklananlar.
Önümüzdeki yıllarda, ABD de “uyanmış” Mısır'a güvenemeyecektir.
Bu gerçekler birçok Amerikalı politikacının ve hepsinden öte, “realistler” denilen memnuniyetsizliğe neden olmaktadır.
Bu nedenle, Beyaz Saray giderek daha yakından İran'ı izliyor. “Bush doktrininin” mirasını sona erdirmek ve şimdi Tahran'la ilişki kurmak için tasarlanan “Obama doktrini” adlı yeni bir dış politika doktrininin ortaya çıkmasını dışlayamayız. Soru şu - bu doktrin işe yarayacak mı?
-------------------------------------------------- ------------------------------
[1] Eylül 1932’te, Nejd ve Hicaz bölgeleri Suudi Arabistan denilen bir devletle birleştirildi.
[2] Yergin D. Ekstraksiyon. Petrol, para ve güç mücadelesinin dünya tarihi. M: Alpina Yayınevi, 2011.
[3] Yaşlı Bush'un babası ve gelecek senatör babası Samuel Prescott Bush'un, Almanya'daki Nazi rejimini finanse etmek için ikna edici bir şekilde suçlandığını ve 1917'ten önce, Sam Baky'ın Ohio demiryolu şirketi Bacai Steel Castings'i yönettiğini hatırlatmak yerinde değil. Rockefeller ailesine aittir.
[4] "Ona" Bandar Bush "adını veren Bush'a yakın olduğu bildiriliyor."
[5] D.M. Levner Amerika Birleşik Devletleri'nde Suudi lobisi. Http://www.iimes.ru/rus/stat/2011/22-11-11c.htm#_edn1#_edn1
[6] "Kutsal İnek".