Sual: Safa ve merve arasında 7 kere gidip gelmenin (Sa'y) hikmeti nedir? ?
Sual: Safa ve merve arasında 7 kere gidip gelmenin (Sa'y) hikmeti nedir? ?
Cevap: Değerli kardeşimiz;
Say'i Anlamak:
Şüphesiz Safâ ve Merve, Allahın sembollerindendir. (Bakara, 2/158)
Önce, yalçın kayalarla dolu, sert ve yüksek birçok dağa nispetle hayli mütevazı olan iki küçük kaya tepeciğinin yani Safâ ve Mervenin Allahın sembolleri olduğu gerçeğini hatırlatmamız gerekiyor. Ne özelliği var? Niçin bu iki küçük kayalık seçilmiş? denilmemeli, Safâ ile Merveyi Kuranda Şeâirullah yani Allahın sembolleri olarak adlandıran ilahî iradeye teslim olunmalı.
Koşmak, hızlı yürümek anlamına gelen say, bir arayıştır. Terim olarak, hac ve umrede Kâbenin doğu tarafındaki Safâ Tepesinden başlayarak Merveye dört gidiş, Merveden de Safâya üç dönüş olmak üzere bu iki tepe arasındaki gidişgelişe denir. Say esnasında Safâ ile Merve arasında vadinin en derin kısmında (iki yeşil direk arasında) daha canlı ve hızlı yürümeye ise, hervele denilmektedir.
Hacda yapılmakta olan sayin aslı, Hz. Hacerin henüz süt emen oğlu İsmail için su ararken bu iki tepe arasında koşması hadisesine dayanır. Dolayısıyla Safâ ve Merve arasındaki say, Allahın rahmetinin en büyük tecellilerinden biri olan anne şefkatinin Hz. Hacer validemizde kendini gösteren şeklinin yâd edilmesidir. Annelik şefkatine ve sevgisine İslamın verdiği değeri simgeleyen temsilî bir harekettir.
Safâ ile Merve arasındaki gelip gitmelerde, işte bu düşünceden kaynaklanan bir duygu seli yaşanır. İnsan, say alanındaki koşuşturmasıyla, Hz. Hacere uzanan ilahî rahmetten bir nebze de olsa elde edebilme arzusundadır.
Say, Müslümanların hac görevleri arasında yer aldığı ve sırf hac niyetiyle yapıldığı için, ibadet anlamı taşıyan bir yürüyüştür. Müslüman bu sayede kendisi ile aynı yola giren, aynı niyet ve duyguları taşıyan diğer Müslümanlarla beraber koşmanın ne demek olduğunu fark eder.
Hacı, say ederken manen kurtuluşu aramak için tıpkı Hz. Hacer validemiz gibi koşar. Beşerî olandan ilahî rahmete koşar. Nefes nefese bütün uzaklıkları yakınlaştırarak, Yüce Yaratıcının kendisine ne derece yakın olduğunu hissederek koşar. Hz. Hacer validemizin telâşıyla umuda, zemzeme koşar, sonunda ona kavuşur ve kana kana içer. Birlik içinde yok olarak susuzluğunu gidermeye çalışır.
Say, tıpkı Hacer validemizin kızgın güneşin altında susuzluktan kıvranan biricik İsmailine hayat verecek suyu arayışı gibi bir arayıştır. Ve orada hacı, Hacer rolünü canlandıracaktır. Yedi defa canla başla, telaşla, heyecanla arayacaktır kendi İsmaillerini kurtaracak olan o mana suyunu, eskilerin tabiriyle âb-ı hayatı. Memleketinde bıraktığı ciğerparelerinin açlığını, susuzluğunu giderecek olan o hayat suyunu arayacaktır. Aylardır bir damla su görmediğinden çatlayıp paramparça olmuş toprak misali, kafalarda, kalplerde açılan yarıkları kapatacak; orada ahlakı, maneviyatı, ilmi, hayrı, hakikati ve hizmeti yeşertecek, kısaca nesillerimize hayat verecek manevî zemzemi arayacaktır. Şayet o âb-ı hayatı bulamaz, İsmaillerine acilen bu suyu tedarik edemezse, bedenleri yaşamaya devam etse bile çoğunun ruhu ölecektir.
Hz. Hacerin İsmaili, Cebrailin yerden çıkardığı su ile kurtulmuştu. Aynı şekilde bizim İsmaillerimiz de Cebrailin getirdiği su ile ama bu defa yerden değil, semadan getirdiği âb-ı hayat ile yani Kuran ile kurtulacaktır. O hakikat pınarından ne kadar içebilirse, Kuran ahlakından ne kadar nasiplenebilirse, Kuranî öğretiyi ne kadar yaşayabilirse, susuzluğunu Allahın âyetleriyle ne kadar giderebilirse, o oranda hayat bulacaktır insan. İşte bu duygu ve düşüncelerle yapılan bir say, sembolize ettiği arayışın amacını gerçekleştirecektir. Orada bu arayışın ne kadar çok yapılması gerektiğinin ifadesi olarak yedi defa koşsa da, aslında nesillerinin muhtaç olduğu o kurtuluş suyu yetmiş defa, hatta yedi yüz defa koşacak, arayacak, soracaktır. Buluncaya kadar, tatmin oluncaya kadar, ciğerpareleri kurtuluncaya kadar arayışını sürdürecektir.
(Bk. Haccı Anlamak, Diyanet Yayınları)
Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet