Bu hikaye, kitabı daha önce okumuş ve olay örgüsü ve sonu hakkında daha derin düşünmek isteyenler için bir serinin parçası. “Gece Yarısı Kütüphanesi” için büyük spoiler ileride.
Geçen bir buçuk yıl boyunca, koronavirüs pandemisi çok çok uzaklardaki planları ve rutinleri alt üst ederken, neler olabileceğine dair tekrar eden bir hayal kurdum.
Kapanan restoranlarda karşılaşacağım insanları, tatlı olarak sipariş edeceğim pasta dilimlerini ve eve dalgın dalgın yürüyüşleri düşünüyorum. Tatilde hakkında ciyakladığım deniz kaplumbağaları. Güleceğim, hatta belki de söylediğim fıkralar. Üzerinde durduğum ya da heyecanlandığım trilyonlarca büyük ve küçük şey.
Hepsi eterde kayboldu. Ve bir hayatın tek bir olay tarafından belirlenebileceği veya yönlendirilebileceği düşünüldüğünde, bunun büyüklüğü şaşırtıcıdır.
Matt Haig’in büyülü romanı “ Gece Yarısı Kütüphanesi ”, bu tavşan deliğinden aşağı yuvarlanan herkes için bir toniktir. Bu, hayattan kopmadığına karar veren genç bir kadın olan Nora hakkında. İşini ve kedisini yeni kaybetti, erkek kardeşi ve en iyi arkadaşıyla arası açıldı ve genellikle onun büyük bir hayal kırıklığı olduğunu varsayar. Bu yüzden ölmeye karar verir.
Nora, hayatına son vermeye çalıştıktan sonra, Geceyarısı Kütüphanesi’nde uyanır: Sonsuzca uzanan kitap raflarıyla dolu devasa bir alan. Ona her zaman nazik davranan okul kütüphanecisi Bayan Elm tarafından karşılanır. Bayan Elm, Geceyarısı Kütüphanesi’ndeyken, ölümden korunduğunu söyler; bu, nasıl – ve eğer – yaşamak isteyip istemediğine karar vermek için bir fırsat. Herkesin hayatı sonsuz sayıda yoldan gidebilirdi ve kütüphanedeki her kitap o hayatın hikayesini içerir. Nora, farklı kararlar vermiş olsaydı hayatının nasıl olacağını öğrenmek için istediği kadar ziyaret edebilir.
Bayan Elm ona “Gerçekten yeterince zor bir hayat yaşamak istiyorsan endişelenmene gerek yok” diyor. “Bu hayatı gerçekten istediğine karar verdiğin an, bu Gece Yarısı Kütüphanesi de dahil olmak üzere şu anda kafanda var olan her şey sonunda bir rüya olacak. O kadar belirsiz ve soyut bir anı ki, neredeyse hiç orada olmayacak.”
Nora’nın denediği ilk birkaç hayat, en büyük pişmanlıklarını gideren hayatlardır. Ya babasının devam etmesi için çaresiz kaldığı spor olan yüzmeyi hiç bırakmamışsa? Görünüşe göre Olimpiyatlara gidecekti ve babası hala hayatta olacaktı (“kök hayatında” genç öldü). Ama hayatın bu yeni versiyonunda, bir yüzme karşılaşmasında tanıştığı ve Nora’nın annesini uğruna terk ettiği bir kadınla evlidir, bu muhtemelen terk edilen kadının ölümünü hızlandırır.
Ya iki gün önceden düğünü iptal etmek yerine nişanlısı Dan ile evlenseydi? Ondan daha fazlasını bilmesine dayanamayan ve onu aldatmak için aldatan kötü bir alkolikle yaşıyor olacaktı.
Ya Nora İngiltere’de kalmak için kaçmak yerine en iyi arkadaşıyla Avustralya’ya taşınsaydı? Hâlâ orada olacaktı ama arkadaşı bir araba kazasında ölecekti. Bir buzulbilimci olsaydı? Çok üşürdü ve neredeyse öğle yemeğinde dev, tehditkar bir kutup ayısı tarafından yenecekti.
Nora’nın grubu bir plak şirketiyle sözleşme imzalamış olsaydı, öğreniyoruz ki, o büyük yapardı – gerçekten büyük. Ama erkek kardeşi artık o grubun bir parçası olmayacaktı. Aşırı dozdan ölecekti.
Nora’nın denediği paralel veya dikey yaşamların hepsi o kadar anlamlı değil: Birinde, bütün gün Twitter’da insanlarla tartışıyor. Diğerlerinde, o bir seyahat vlogger’ı, bir satranç şampiyonu, bir vegan powerlifter. O bir kedi bakıcısı; üçüncü kocasında ve şimdiden sıkıldı. Tekrar tekrar yeni hayatlara dalar, ona kalmak istemesini sağlayacak olanı bekler.
Nora, romanın sonuna doğru, en iyi alternatif hayatın ne olduğunu ziyaret eder: İlk hayatında ve sonra diğerlerinde ortaya çıkan sevimli cerrah Ash ile kahve randevusuna evet dediği hayatı. Adını her gördüğümde Haig’in ikisinin bir arada olacağını ima ettiğini umuyordum. Ve gerçekten de Nora, bu güzel hayata yaptığı ziyarette, Molly adında bir kızı olan Ash ile evlidir. Profesyonel olarak – en sevdiği filozof hakkında bir kitap yazıyor – ve insanın umabileceği kadar mutlu. Kök yaşamıyla ilgili temel sorun burada aklına gelir: “Hiç kimseyi sevmemişti ve kimse de onu sevmemişti.”
Yine de – ve bu benim en sevdiğim kısımlardan biri – bu görünüşte mükemmel varoluşla ilgili sorunlar var. Nora, Bayan Elm’i kıdemli bir yaşam merkezinde ziyaret etmeye çalıştığında, kök hayatında yanında yaşadığı, reçetelere ve alışverişe yardım ettiği yaşlı adama rastlar. Bu yeni hayatında, tutkuyla direndiği bakım evindedir. “İki Bay Banerjee arasındaki tek fark oydu, ama bu fark neydi? Ne yapmıştı?” Bayan Elm’in ona hatırlattığı gibi: “Küçük şeylerin büyük önemini asla küçümsemeyin.”
Eve giderken, Leo’nun -kök hayatında piyano dersleri verdiği, başını belaya sokma eğilimini yatıştırdığı çocuk- polis nezaretinde görür. Nora’nın kim olduğu hakkında hiçbir fikri yoktur ve hiç müzik dersi almamıştır. Ve işte karşınızda: Nora’nın nefret ettiği kök hayatının bir amacı vardı.
Nora Geceyarısı Kütüphanesi’ne geri döndüğünde, alevler içindedir ve ölümle yaşam arasındaki sarkacın üzerindedir ve sona doğru tehlikeli bir şekilde sallanır. Onu hayatta tutmak için evrene yalvarır, yalvarır, bağırır. Ve sonunda evde nefes nefese uyanır ve komşusundan (Bay Banerjee!) yardım istemesini istemek için tüm enerjisini toplar.
Sonraki günlerde, hastaneden çıktıktan sonra Nora, erkek kardeşi ve en yakın arkadaşıyla olan ilişkisini düzeltir ve kendisini heyecanlandıran planlar yapar. Çıkmaya çalıştığı dağınık hayat şimdi “umut dolu” görünüyor. Mükemmel bir son: Nora’nın yeni bir hayata ihtiyacı yoktu. Sadece kendi potansiyelinin olduğunu ve mutluluğa ulaşana kadar kendini yeniden keşfetmeye devam edebileceğini anlaması gerekiyordu. Gerçekten, bunu kimin duymasına gerek yok?
Okumayı sevmemin sebeplerinden biri zihnimi sakinleştirmesi. “Gece Yarısı Kütüphanesi”ne o kadar dalmıştım ki, teslim tarihleri, küçük sıkıntılar ve daha büyük korkular hakkında endişelenmeyi bıraktım. Günler sonra bile, aklım olması gereken, olması gereken, olması gerekenlere yöneldiğinde yönlendirmeyi başardım. Buna Haig etkisi deyin: Neden başka bir yaşam hayal ederek enerjinizi boşa harcıyorsunuz? Farklı olurdu, evet, ama bu daha iyi anlamına gelmez. Nora’nın fark ettiği gibi, “Asıl sorun yaşamadığımız için pişman olduğumuz hayatlar değil. Pişmanlığın kendisidir. Bizi büzüştüren, kurutan ve kendimizin ve diğer insanların en büyük düşmanı gibi hissettiren şey pişmanlıktır.”
Belki de pişmanlığın zaman kaybı olduğunu zaten biliyordunuz; sürekli duyuyorum. Ancak diğer tüm sonuçların kendi sorunlarıyla birlikte geleceğini kabul ettiğinizde satın almak daha kolaydır. Haig’in çok güzel bir şekilde gösterdiği şey budur. Hayatımızın diğer çeşitlerini romantikleştirme eğilimindeyiz – keşke şunu ve şunu farklı yapsaydık, dünya umurumuzda olmazdı. Haig’in yanıtı: Elbette yapardık. Farklı paketleme; aynı biz. Gerçekten değiştirmemiz gereken tek şey, üzerinde tam kontrole sahip olduğumuz tek şey: bakış açımız.
Nora’nın derinden düşündüğü gibi: “Kaçmak istediğin yerin, tam olarak kaçtığın yerin aynısı olduğunu keşfetmek büyük bir keşif. Hapishanenin yer değil, bakış açısı olduğunu.”
Görünüşe göre kendi bakış açımı değiştirmek için bir gece yarısı kütüphanesine ihtiyacım yoktu. Tek bir kitaba ihtiyacım vardı.
NOT: Bu içerik The Washington Post serbest yazarı Angela Haupt’un yazısından çevrilmiştir.