Türkiye'nin Fransa ve İngiltere'ye yakınlaşmasının nedenleri nelerdir?
Genç Türkiye'nin yöneticileri, Osmanlı İmparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı'na
sürüklenerek nasıl ortadan kalktığını, Türk Ulusu'nun nasıl yok olma tehlikesiyle
karşı karşıya kaldığını unutmamışlardı. Bu nedenle, ülkeyi yeni bir savaşın
dışında tutmaya çalışmışlardır. Ancak, Almanya'nın 1930'lu yıllarda komşularına
saldırması, İtalya'nın 7 Nisan 1939'da Arnavutluk'u işgal etmeye başlaması karşıİ
sında tedirgin olmuşlardır. Bunun üzerine Türkiye, İngiltere ve Fransa'ya yakınlaşmıştır.
Nitekim, 12 Mayıs 1939'da Türkiye ve İngiltere arasında, Türk-İngiliz
Yardım Deklarasyonu, 23 Haziran 1939'da da benzer bir antlaşma Türkiye ve Fransa
arasında imzalanmıştır. Türkiye, bu antlaşmaları Alman nazizmine ve İtalyan
faşizmine karşı yapmasından dolayı, Sovyetler Birliği'nin bir zorluk çıkarmıyacağını
düşünmüştür. Fakat, 23 Ağustos 1939'da Almanya-Sovyetler Birliği Dostluk
Antlaşması'nın yapılması ve Polonya'nın Almanya tarafından işgal edilmesi, Türkiye'yi
bir tehdit altında bırakmıştı. Hatta, Sovyetler Birliği'nin Karadeniz'e kıyısı
bulunmayan devletlerin savaş gemilerinin boğazlardan geçirilmemesini ve boğazlarda
Sovyet askeri bulundurmak istediğini Türkiye'ye bildirmesi tehlikenin
boyutlarını arttırmıştır.
Türkiye, bu gelişmeler üzerine İngiltere ve Fransa ile eski antlaşmalarını açık bir ittifaka
dönüştürmeye çalışmıştır. 19 Ekim 1939'da Türkiye, İngiltere ve Fransa, Ankara'da
karşılıklı yardım antlaşması imzalamıştır. Buna göre;
• Bir Avrupa devletinin Türkiye'ye saldırması ve savaş çıkması halinde Fransa
ve İngiltere'nin Türkiye'ye yardım etmesi,
• İngiltere ve Fransa bir Avrupa devletinin saldırısına uğrarsa, Türkiye'nin
bu iki devlet yararına tarafsızlık politikası izlemesi,
• Bu antlaşmanın uygulanması sonucunda tarafların savaşa girmesi halinde,
mütarekenin ve barışın birlikte imza edilmesi gibi.
Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı'nda izlediği politikayı ayrıntılı bir şekilde Fahir
Armanoğlu'nun "20. Yüzyıl Siyasi Tarihi" adlı kitabından okuyunuz.
Türkiye bu antlaşma ile, Sovyetler Birliği'nden tamamıyla ayrılmış ve Batılı devletlere
yakınlaşmıştır. Türkiye, savaşın tüm dünyada genişlediği bir dönemde, 18
Haziran 1941'de Almanya ile on yıl süreli bir dostluk antlaşması yaparak manevra
yapma alanını genişletmiştir. Fakat, bu tarihlerde Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne
saldırması dengeleri alt-üst etmiştir. Bu kez de Sovyetler Birliği, Türkiye'nin
savaşa girmesini istemiştir. Nitekim, 30-31 Ocak 1943'te Churchill ve İsmet İnönü,
Adana'da buluşarak Türkiye'nin savaşa girip girmeme konusunu tartışmılardır.
Adana Konferansı da denilen bu buluşmada, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Türkiye'nin
savaşa girecek silah ve malzemeye sahip olmadığını ve İngiltere'nin bu donatımı
tamamlaması halinde savaşa gireceğini ileri sürmüştür. Savaş devam ettikçe
Müttefik Devletlerin Türkiye'yi savaşa sokma konusundaki ısrarlarını arttırmışlardır.
Nitekim, İsmet İnönü, Roosevelt ve Churchill, 4-6 Aralık 1943'te İkinci
Kahire Konferansı'nda biraraya gelerek, Türkiye'yi savaşa sokma konusunu tartışmışlardır.
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Türk Ordusunun donatımının tamamlanması
halinde 1945 yılının Şubat ayında savaşa girileceğini belirtmiştir.
Türkiye, savaşın Almanya'nın aleyhine gelişmeye başladığı dönemde 2 Ağustos
1944'te Almanya ile siyasal ilişkilerini kesmiştir. 23 Şubat 1945'te de Almanya ve Japonya'ya
savaş ilan etmiştir. Türkiye, bu tutumuyla da Birleşmiş Milletlerin kurucu
üyeleri arasında yer almıştır.
Kısaca, Türkiye, İkinci Dünya Savaşı'nda tarafsız bir politika izlemiş, fakat bu politikasını
denge esasları üzerine oturtmuştu.
kaynak:İkinci Dünya Savaşı- Yazar Yrd. Doç. Dr. Kemal Yakut