Yeryüzünün yüzeyindeki belirli bir noktaya düşen yağmur, kar ya da diğer yağış türlerinin miktarı, bu yerin neresi olduğuyla çok ilgilidir.Bir çöl mü yoksa yağmur ormanları mı daha fazla yağış alır?Yoksa bu iki uç nokta arasında mı daha fazla yağış vardır? Genellikle yağışlar yüzey boyunca okyanusa doğru akar, ancak göllerde bir süre tutulabilir.Islak bölgelerdeki göller nispeten kalıcı özelliktedirler fakat daha kuru bölgelerdeki göller daha az kararlı yapıda olabilirler.Bölgelere, mevsimsel yağışlara veya insan faaliyetlerine göre su çekilmesine daha duyarlı olabilerler.Aşağıdaki liste bu kategoriye ait Dünya’nın bazı göllerini ele almaktadır.
-Poopo Gölü
Bolivya’nın batısındaki bu göl, Altiplano’da ya da deniz seviyesinden 12.090 feet (3.686 metre) yüksekliğindeki sığ bir konumdadır.Tarihsel olarak ülkenin en büyük ikinci gölü olan bu göl, 977 mil kare (2.530 km2) ‘yi alçak seviyelerde kapatmış ve yaklaşık 8 km (2,4 ila 3 metre) uzunluğa sahip olmakla birlikte yaklaşık 90 mil uzunluğunda ve 20 mil (32 km) genişliğindedir. Bununla birlikte, Aralık 2015’e kadar, göl iklim değişikliğinin kombine etkileri ve yerel madencilik endüstrisinin neden olduğu kuraklık ve tortu birikiminin bir sonucu olarak tamamen kurumuştur.
1990’lardan beri, küresel ısınma süreci bölgeye artan sıcaklıklar getirirken, gölün buharlaşma hızı üçe katlandı.Sularını yenilemek için yeterli miktarda normal yağış olmamasına rağmen göl; bitki florası ve faunasının yanı sıra gölde yaşayan balık avı yapan insanlar için bir felaketle sonuçlandı.Poopó Gölü kıyılarındaki yerleşim – daha önce göl yatağına suyun filtrelenmesiyle bataklık yapmıştı uzunca bir süre seyrek olmuştu, ancak gölün ortadan kalkması birçok insanı yerini değiştirmeye zorladı.
-Eyre Gölü
Kati Thanda-Eyre Gölü de denilen Güney Avustralya‘nın merkezindeki bu büyük tuz gölü toplamda 4.281 mil karedir (11.088 km²). Büyük Artezyen Havzası’nın güneybatı köşesinde, sadece aralıklı akarsularla doldurulan alanda 440,150 mil karelik (1,140,000 kilometre kare) kapalı bir iç havzada yer almaktadır. Normal olarak kuru ancak ara sıra sele duyarlı olan göl, Avustralya kıtasındaki en düşük noktayı oluşturmaktadır. Aslında gölün en alçak noktası deniz seviyesinden yaklaşık 50 metre (15 metre) aşağıdadır ve iki bölümden oluşmaktadır, Eyre Gölü ve Güney Gölü birlikte 89.5 mil uzunluğunda ve 144.8 mil (77 km) genişliğinde bir alanı kapsayan bölümler, dar Goyder Kanalı tarafından birleştirilmektedir. Göllere ulaşan su çok hızlı bir şekilde buharlaşır ve göl yatağının yüzeyi, buharlaşan su ile kaplanan ince bir tuz kabuğuna sahiptir. Eyre Gölü’nün tipik hali kurudur.Yılda sadece ortalama iki kez dolar.Tamamen doldurulduktan sonra (1950, 1974 ve 1984’te olduğu gibi), gölün yeniden kurumaya başlaması yaklaşık iki yıl sürmektedir.Eyre Gölü, yılda 5 inçten (125 mm) daha az olan çok düşük ve aralıklı yağışların bulunduğu bir bölgededir. Göl, geniş bir kıta içi drenaj havzası tarafından beslenir, ancak bölgedeki buharlaşma oranları o kadar yüksektir ki, havzadaki nehirlerin çoğu göllere ulaşmadan önce kurumaktadır.
-Aral Denizi
Dünyanın dördüncü en büyük iç su kütlesi olan bu göl, Aral Denizi, Aral Tengizi veya Orol Dengizi olarak adlandırılan iç denizdir. Gölün kalıntıları, Hazar Denizi’nin doğusundaki Orta Asya’nın iklimsel olarak kabul edilemez kalbinde yer almaktadır. Aral Denizi ve onun çöküşü, bölgenin 20. yüzyılın ikinci yarısında olan – bölgenin Sovyetler Birliği’nin bir parçası olduğu – ve bu bölgenin Sovyetler Birliği’nin bir parçası olduğu – dönemdeki kayda değer ölçüde küçülmesinden dolayı bilim adamları için büyük bir ilgi ve artan bir endişe kaynağıdır. Bu değişim esas olarak kuzeydeki Syr Darya (antik Jaxartes Nehri) ve güneydeki Amu Darya (eski Oxus Nehri) nehirlerinin sulama amacıyla kullanılmasından kaynaklanmıştır. Aral Denizi’nin hızla daralması bölgede çok sayıda çevre sorununa yol açtı. 1980’lerin sonunda göl 1960 öncesi suyunun yarısından fazlasını kaybetti. Bundan dolayı, gölün tuz ve mineral içeriği şiddetli bir şekilde arttı ve bu da suyu içme için uygun hale getirdi ve bir zamanlar bol miktarda balık popülasyonunu (mersin balığı, sazan, barbel, roach ve diğerleri) öldürdü. Aral Denizi boyunca balıkçılık endüstrisi neredeyse imha edildi.
-Mead Gölü
Dünyadaki en büyük yapay göllerden biri olan Mead Gölü, Las Vegas’ın 40 mil (40 km) doğusundaki Arizona-Nevada sınırında Hoover Barajı rezervuarıdır. Colorado Nehri’nin imha edilmesiyle oluşan Mead Gölü, 115 mil (185 km) akış yukarı, 1 ila 10 mil (1.6 ila 16 km) genişliğinde olup, 550 mil uzunluğunda 31.047.000 dönümlük (38.296.200.000 metreküp) bir kapasiteye sahiptir. (885 km) kıyı şeridi ve 229 mil karelik bir alan (593 km kare). Adı, Islah Bürosu’nun (192436) komutanı Elwood Mead’den almıştır. Amerikan güneybatısındaki 21. yüzyılın başlarında çok yıllık bir kuraklık sonucunda, 2000 ve 2015 yılları arasında göl seviyesinin yaklaşık 120 metre (37 metre) düştüğü ortaya çıkmıştır.
–Urmia Gölü
İran’ın Urmia Gölü veya Daryācheh-ye Orūmīyeh, ülkenin kuzeybatı köşesinde yer almaktadır. Orta Doğu’nun en büyük gölüdür ve tarihsel olarak 2.000 ila 2.300 mil karelik bir alanı kapsamaktadır (5,200 ila 6,000 kilometre kare). Göl, kuzeybatı İran’daki Azerbaycan bölgesinin büyük merkezi çöküşünün dibinde, deniz seviyesinden 4,183 fit yükseklikte yer almaktadır. Havza, batıda ve kuzeyde dağlarla, güneyde yaylalarla ve doğuda platolar ve volkanik konilerle çevrilidir. En yüksek ses seviyesiyle, 1970’lerde, göl yaklaşık olarak 87 metre (140 km) uzunluğunda ve 25 ila 35 mil (40 ila 55 km) genişliğinde ve maksimum 53 fit (16 metre) derinliğe sahipti. Urmia Gölü’nün sularının hiçbir çıkışı olmadığından, oldukça tuzludurlar. Göl, Ölü Deniz kadar tuzlu, dörtte biri İlkbaharda yüzde 8 ila 11 arasında değişen bir tuz içeriği ile sonbaharın sonlarında yüzde 26 ila 28’e çıkmaktadır. Ana tuzlar klor, sodyum ve sülfatlardır.
1967’den beri sulak alan korunan bir bölgenin statüsünden yararlanmış ve İran hükümeti tarafından yaban hayatını arttırmaya yönelik çabalar sarf edilmiştir. Bununla birlikte, Urmia’nın yüzey alanı, 1970’lerden bu yana yaklaşık yüzde 90 oranında azalmış, göle akan nehirlerin zarar görmesinden yaklaşık 230 mil kareye (600 km2) düşmüştür.
Kaynakça:
https://www.britannica.com/list/7-lakes-that-are-drying-up
Yazar: Merve Karaca