Termopylae Savaşı’nda 300 Spartalı’nın Ardında Saklı Olağanüstü Gerçek
M.Ö. 480 yılında, bir grup Spartalı, diğer birçok Yunanlıyla birlikte, Termopylae Muharebesi’nde Pers ordusunu durdurdu. Termopylae, antik tarihinde ünlü bir savaş olarak bilinir ve günümüzde hala filmlerde ve kitaplarda yer alır. Peki Termopylae’de ne oldu? Spartalılar niçin orada direniş göstermeyi tercih ettiler? Savaşa daha yakından bakalım ve 300 Spartalı’nın gerçek hikayesini keşfedelim.
Thermopylae Savaşı olayları, filme göre çok önce gerçekleşmiş olsa da, 300 filminin olaylarını unutmamalısınız. Ancak, 2006 yapımı film bazı şeyleri doğru tahmin etti. Persler, Yunanlılar karşısında başarılı olma şansı olmayan bir şekilde sayıca üstündü. Film, Spartalı askerleri Yunanistan’ın en iyi savaşçıları olarak doğru bir şekilde gösteriyor. Onlar çok iyi eğitimli, disiplinli ve dayanıklıydılar. Sparta askerleri cesaretleriyle biliniyor ve savaşta ölümden korkmuyorlardı. Spartalılar onuru ve şanı değerli tutuyorlardı; Spartalı çocuklar asker olmak için eğitiliyor ve devletlerine hizmet ediyorlardı. 300 filminde, Thermopylae’daki savaşa iyi bir anlam veriliyor. Savaş vahşiydi, Spartalılar ve güçleri başlangıçta küçük kayıplar yaşadıkları bazı elden ele çatışmalara giriştiler. Spartalılar, Phalanx yöntemi kullanarak Pers ordusunun oklarını kalkanlarıyla engellediler. Pers ordusu çok geniş olduğu için sayı üstünlüğünü Yunanlılara karşı kullanamadı ve dolayısıyla yeni bir plana başvurdu. Sonunda, Persler Yunanlıları çembere alabildi ve işte bu noktada hücum sonucunda Yunanlıları yendi. Az sayıda ve kuşatılmış olmalarına rağmen, Kral Leonidas ve Spartalı askerler, Pers ordusunun ilerlemesini durdurmak için geride kalarak son nefeslerine kadar savaştı. 300 filmi harika bir hikaye olsa da, kökenleri Frank Miller’ın çizgi romanından geliyor ve Termopil Savaşı’nın gerçek hikayesinden değil. Gelin, şaşırtıcı hikayenin dışında gerçekleşenlere bakalım.
Gerçek: Sparta’lı Erkeklerin Yaşamı
Thermopylae’yi anlamak için öncelikle Spartalıların yaşam tarzını anlamamız gerekiyor. Spartalı erkek çocukları yedi yaşında ailelerinden alınıp Agogé Sistemi’ne gönderildi. Tarihsel olarak, program 9. yüzyılda Lycurgus tarafından oluşturuldu ve Sparta’nın askeri gücünün ve siyasi gücünün temelini oluşturdu. Spartalı erkek çocukları agoge tarafından “yetiştirildi” ve birlikte nasıl savaşacaklarını ve hayatta kalacaklarını günlük olarak öğrendiler. Birçok helot ayaklanması yaşandıktan sonra, Yunanlar Sparta’nın gücünü korumasına yardımcı olması için bu sistemi getirdi.
Helotlar, nüfusun çoğunluğunu oluşturan Spartan köleleriydi. Agoge sistemi helotları disipline ediyor ve gelecekteki isyanları önlemeye çalışıyordu. Spartalı erkek çocukları nasıl stoik ve duygusuz olunacağını öğrendi. Hiçbir duyguyu göstermelerine izin verilmez, şikayet etmezler ve herhangi bir acı veya zorluğu bastırmaları beklenirdi. Sert müfredat, onları savaşta daha sert ve dayanıklı yapmak için gerekliydi. Spartalı erkek çocuklarına çok az yemek verilir, böylece çalmayı öğrenebilirlerdi. Çalmak, her Spartalı erkek çocuğun ihtiyaç duyduğu bir beceri olarak kabul edilirdi; ancak, yakalandıklarında dövülürlerdi. Çocuklar okuma ve yazma öğrenir, modern Lacuna dilinde konuşurlardı çünkü Spartalılar zaman kaybetmesine neden olan herhangi bir hareketi veya rutini teşvik etmezlerdi.
Agoge sistemi, Spartalı erkek çocuklarının dayanıklılığını oluşturmak için soğuk kış aylarında dışarıda uyuma ve uzun mesafeler koşma gibi acılara ve zorluklara katlanmasını gerektirdi.
Spartalı erkek çocukları yıllar boyunca agoge sistemi içinde eğitim alır ve tüm testleri geçerlerse Spartalı askerler olurlardı. Her çocuk üç ayrı eğitim aşamasından geçerdi: paides (yedi ile on yedi yaş arası), paidiskoi (on yedi ile on dokuz yaş arası) ve hebontes (yirmi ile yirmi dokuz yaş arası). Çocuklar “sürüler” halinde gruplandırılır ve birbirleriyle savaşmaları ve rekabet etmeleri teşvik edilirdi. Sonuç olarak, Spartalı askerler Yunanistan’ın en iyi askerlerinden biriydiler. Cesaretleriyle tanınan, savaşta ölmekten korkmayan askerlerdi. Yunan tarihçi Xenophon, Spartalıların tarihine dair birçok şeyi kaydetmiş ve yazılarıyla Spartalı kültürü hakkında iyi bir anlayış elde ederiz. Ayrıca Spartalıların lükssüz, basit bir hayat sürdüğü ve onur ve devlete hizmet gibi değerler taşıdıkları konusunda konuşmaktadır. Spartalı erkek çocukları ayrıca Syssitia olarak bilinen ortak yemek salonlarında yemek yerler, burada farklı yaşlardaki erkeklerle birlikte yerler ve yetişimleri boyunca bilgelik ve deneyim katmanları oluşturulur. Askeri bir toplum olarak Spartalılar, onura ve devlete hizmete değer verirdi.
Sparta’nın Birden Fazla Kralı
Film 300, Leonidas’ın Spartalıların tek kralı olarak tasvir edilmesini de gösterir. O dönemde ise Leonidas ve ortak kralı Leotychides olarak iki kral vardı. Leonidas, Kral Anaxandridas’ın ilk oğlu değildi. Elderlar tarafından cesaretlendirilen ve Spartalı geleneklere aykırı olarak, Anaxandridas’ın ilk karısıyla çocuk sahibi olma sorunları yaşaması nedeniyle ikinci bir eş almasına izin verildi. İkinci evliliğinden, Anaxandridas’ın Cleomenes adında bir varisi oldu. Sonunda, ilk karısı üç varis olan Dorieus, Leonidas ve Cleobromtus’u dünyaya getirdi. Leonidas, erkek kardeşleri gibi Agoge’yi başarıyla tamamladı, ancak Cleomenes katılmak zorunda kalmadı. Bu şekilde, Leonidas fiziksel disiplinini geliştirmek için yıllarca askeri eğitim aldı. Spartalı geleneklere göre, en büyük oğul babasının makamını devralacaktı, bu yüzden Anaxandridas öldüğünde, Cleomenes tahta çıktı. Ancak Dorieus, kardeşinin hükümdarlığı sırasında Sicilya’ya koloniler kurmak için gitti ve sonunda hayatını kaybetti. Cleomenes ise tahttan ayrıldıktan kısa bir süre sonra öldü ve varis bırakmadı, bu da Leonidas’ın tahta geçmek için bir sonraki sıraya geçtiğini gösterir. Önemli bir nokta olarak belirtmek gerekir ki, Leonidasın hüküm süren kral olması ona tam güç vermez, zira Spartalılar arasında gelenek olduğu gibi, Leotychides adında ikinci bir kral daha vardı.
Savaş Hakkında Gerçek: 300’den Fazla Spartalı Değildi
Thermopylae Savaşı’nın hikayesinin neden çok popüler olduğunu görmek kolaydır. Bu harika bir hikayedir – şansları olmadığı halde topraklarını savunmak için sayıca az ve silah olarak yetersiz olan kırkıntılı bir kahraman grubu. Savaşın temel gerçekleri doğru olsa da, bazı detaylar yıllar içinde süslenmiştir. Örneğin, ünlü 300 Spartalı filminde, Spartalıların güç ve becerilerine dayanarak seçilen 300 kişilik bir grup olarak tasvir edilir. Gerçekte, birçok Spartalı erkek genç yaşlardan itibaren Hopliten savaşçıları olmak için eğitim alsa da, Thermopylae’de Spartalı gücü 700 ile 1000 arasında değişiyordu. 300 rakamı, antik tarihçi Herodot tarafından yapılan bir hata olabilir.Ayrıca, Leonidas, en az 7.000 kişilik bir güçle I. Serhas ve ordusuna karşı çıktı. Atina ve Sparta Pers yönetimine karşı temel rakipler olsa da, diğer Yunan şehir-devletleri savaşa katıldı.Savaşla ilgili diğer yaygın yanlış anlama, Yunanistanlıların Perslere karşı savaştığıdır. Aslında, Pers ordusu, Perslerin fethettiği devletlerden gelen Yunan askerlerinden oluşuyordu.Leonidas’ın tüm gücüyle ilgili başka bir popüler yanılgı, hepsinin profesyonel askerler olduğudur. Thermopylae’de savaşan çoğu erkek çiftçi veya zanaatkar olup askere alınan kişilerdi. Yalnızca çocukluklarından itibaren savaşa hazırlandıkları için Spartan askerleri profesyonel askerler olarak kabul edilebilir.
Themopylae’deki Yunan Kuvvetlerinin Kahramanları
MÖ 480’de Pers kralı Kserkses, Yunanistan’a büyük bir ordu getirdi. Pers ordusunun tam boyutu bilinmemekle birlikte, tahminler Xserkse ordusunu 70.000 ile 300.000 arasında göstermektedir.
Buna karşılık, Yunan kuvvetleri buna kıyasla oldukça küçüktü. Örneğin, Termopylae’deki Spartan kuvveti 700 ile 1000 arasında olurken, Yunan kuvveti yaklaşık 7000 kişiydi.
Popüler medya, Leonidas’ın ülkesini savunmak için yozlaşmış bürokratlara karşı savaştığını gösterse de gerçek daha karmaşıktır. Gerçekte, Savaş Konseyi, önemli dini festival olan Karneia sırasında savaşa girmekten kaçındı. Konsey, bir grup Spartan ve helotun geçidi savunmak üzere gitmesine karar verdi, geri kalan Spartan ordusu ise festival bitene kadar evde kaldı. Leonidas, Perslilerle karşılaşmak için korumasını yanında götürdü. Filmin 300 Spartalı’yı Daxos tarafından yönetilen birazcık bir Arcadyan gücüne katıldığı şeklinde gösterilse de gerçek çok farklıdır. Yunan tarihçilerine göre, ordu 3.800 Peloponezz, 700 Tespialı, 1.000 Fokyalı ve 400 Theban’dan oluşuyordu. Son olarak, her Spartan savaşçıya hizmet eden helotları saymak önemlidir, bu da sayılarını yaklaşık 900 yapar.
Termopylae Savaşı: Ne Oldu?
Pers hükümdarı Serhas, Yunanistan’ı istila etme planını yıllardır düşünüyordu, ancak bu fikri ilk ortaya atan kral değildi. Xerxes’in babası olan Darius I, Yunanistan’ı Pers hakimiyetini kabul etmeye ikna etmek için 491 yılında haberler göndermeye çalışmıştı. Yunanlar bu mesajdan rahatsız oldu ve reddetti. Ancak, Xerxes 480 yılında kral olduğunda nihayet saldırıya geçti.
Pers ordusu, rakiplerini ezici sayılarıyla etkileyerek, Atina ve Thebai gibi Yunanistan’ın birçok şehrini hızla fethetti. Yunan şehir-devletleri yıllardır savaş halindeydi, ancak Persler onları birleştirdi.
Yunanlar, Perslere karşı hayatta kalmak için farklılıklarını bir kenara koymaları gerektiğini anladılar. Bu nedenle, Kral Leonidas, Thermopylae dar geçidinde bir Yunan ordusunu yönetti.
Filmden “300” Leonidas’ın 30’lu yaşlarında ve fiziksel olarak deneyimli bir şekilde tasvir edildi. Ancak aslında 60’lı yaşlarında olan ve savaş için çok yaşlı kabul edilen biriydi.
Savaş ayrıca Perslerin Orta Yunanistan’a ilerlemelerini engellemek için yapılan son bir savunma olarak betimlenir. Bir kısmı gerçektir, Artemisium’u Pers donanmasına karşı savunmak için 270’ten fazla Atinalı gemi kullanıldı.
Spartalılar, Thermopylae’de diğer Yunan askerleriyle birlikte Perslere karşı cesurca savaştılar. Ancak Leonidas ve Spartalılar, Phalanx’ı kullansa da, onlar için daha önemli olan savaş tarzları idi.
Gerçekte, Sparta askerleri nadiren formasyonlarını bozardı, çünkü bunu yapmak Phalanx’ı zayıflatacak ve bireysel askerleri saldırıya açık bırakacaktı. Yani, filmdeki aksiyon sinema için iyi olsa da, Spartalıların savaş tarzını doğru bir şekilde canlandırmıyordu.
Pers taktikleri
Persler, rakiplerini ezme potansiyeline sahip sayılarıyla muazzam bir orduydular ve rakiplerini yıpratmak için ok yağmurları kullanıyorlardı. Ancak bu taktik Thermopylae’deki Yunanlara karşı çalışmadı. Ayrıca, Persler genellikle savaşa at binerek katılırken, Spartan kılıçlarına, mızraklarına ve kalkanlarına karşı yakın çatışmada yardımcı olmadılar.
Xerxes, büyük filler ve diğer dev savaş hayvanlarıyla tüm Yunanistan’ı geçmedi; bu ise tamamen filmden ibaretti. Efsanevi “Immortals” (bir ad verilen elit Pers askerlerine) bile sayılarıyla Phalanx’a nüfuz edemedi ve ağır kayıplar yaşadılar.
Sparta’nın Son Duruşu
Xerxes çaresizdi. Ordusu çok büyük olmasına rağmen zaman onun yanında değildi. Yakında ordusu malzeme sıkıntısı ve kış zorluklarıyla karşılaşacaktı. Bu yüzden Xerxes zayıflığı aradı; bir ihanet kusuru ortaya çıkardı ve Perslerin Yunan hatlarını kırmalarına izin verdi. Bu ihanet, ülkesini muazzam bir ödül karşılığında satan yerli bir Yunan olan Trakyalı Ephialtes tarafından gerçekleştirildi. Ephialtes, Persleri Fokyalı duvarından kaçırmalarını sağlayan gizli bir dağ yoluna götürdü ve onlara pusuya düşmelerini sağladı. Bu yol nihayetinde Leonidas’ın arkasındaki Alpenoi şehrine ulaştı. Persler bu fırsattan yararlandı. Geçidi istila etmeye hazırlanırken, bir haberci Pers saldırısının yakın olduğunu Kral Leonidas’a bildirdi. Spartalılar kazanamayacaklarını, ama geri çekilemeyeceklerini biliyorlardı. Bu yüzden Leonidas ve diğer Yunanlar çoğunluğunun çekilip başka bir gün savaşması gerektiğine karar verdiler. Ancak o ve Spartalılar geride kalacak ve diğerlerine kaçma şansı tanımak için Hot Gates’te son direnişlerini yapacaklardı. Aslında Sparta savaşçıları yalnız değillerdi ve muhtemelen helotlar, Thebans ve 1.000 Boiotyalı onlara eşlik ediyordu.
Spartalılar çevrildi ve öldürüldü, Kral Leonidas da dahil olmak üzere. Yunanlar kaybetti ve Pers ordusu ilerledi, ancak savaş diğer şehir devletlerini Perslere karşı savaşmaya teşvik etti.
Termopylae’deki direniş aynı zamanda küçük ama güçlü bir ordunun daha büyük bir orduyla savaşabileceğini ve kazanabileceğini gösterdi. Termopylae, Perslere karşı verilen savaşta bir dönüm noktasıydı; çünkü sonunda Persler Salamis savaşında Yunanistan’a yenilecekti.
Termopil Savaşı Bir İlham Olarak Hizmet Eder
Termopylae’de ki duruş, küçük fakat güçlü bir ordunun daha büyük bir orduyla karşılaşabileceğini ve kazanabileceğini gösterdi. Muhtelif çelişkilere rağmen, bu savaş hala en kahramanca son duruşlardan biri olarak kabul edilir. Bu, her ne olursa olsun, herkesin en umulmadık yerlerde ilham bulabileceğinin ve mağlubiyet bile olsa zaferin mümkün olduğunu hatırlatır.