1990’lı yılların ortalarında Roman/Çingene hakları alanının ortaya çıkmasıyla beraber Avrupa Roman Hakları Merkezi de kuruldu. İnsan haklarının gerçek yaşamda uygulanması için çalışan Avrupa Roman Hakları Merkezi, Romanlarla/Çingenelerle ilgili sorunlarda insan hakları alanında tavır belirleyerek bir soyutlamayı somutlaştırmaktadır. Ancak buradaki somutlaştırma, tümdengelim olarak anlaşılmamalıdır. İnsan hakları ilkeleri ve normları, Romanlarla/Çingenelerle ilgili sorunlarda benimsenmesi gereken yaklaşımları doğrudan dikte etmezler. İnsan hakları içerisinde Roman/Çingene haklarının yeri, bir hücrenin DNA’sının içindeki genetik kodlar gibi
değildir. Somutlaştırma aynı zamanda, “Çingeneler” olarak algılanan ve geniş bir yelpazeye yayılan dezavantajlı toplulukların yaşamsal sorunlarını insan hakları kavramları temelinde ifade ederek, çağdaş insan hakları öğretisinin de zenginleştirilmesi demektir. Böylece Roman/Çingene hakları, insan haklarının açık uçlu ve senteze dayalı doğasına katkıda bulunarak, değişen siyasi ortamda insan haklarının güncelliğini korumasını ve dönüştürücü gücünün artmasını sağlar. ERRC kuruluşundan on yıl sonra, bu el kitabında, Roman/Çingene hakları savunucularına yardımcı olmayı amaçlayan eğitim projelerinden edindiği bazı tecrübelerini sunmaya hazırdır. Bu eğitim projelerinin çok önemli bir yönü de, zaman içerisinde, Roman/Çingene aktivistlerinden gelen geribildirimleri bünyelerine katmış olmalarıdır. Bu nedenle bu el kitabı, bir teori ile bir pratik arasında süregelen bir diyaloğun çekilmiş bir fotoğrafıdır; bu diyaloğun çıkardığı dersleri Roman/ Çingene hareketinin bir sonraki kuşağına iletmek için onları elle tutulur bir biçime sokmaya
yönelik ilk sistematik girişimdir. Bu el kitabının amacı, Roman/Çingene hakları adına çalışanlara, eşit haklar için her gün
yürüttükleri mücadelede stratejik bir araç sunmaktır. Bu el kitabı, taban hareketlerinde yer alan aktivistleri, insan hakları çalışmalarında kullanılan yaklaşımlar ve dil ile tanıştırmak için kullanılabilir. Bu el kitabı eğitimcilere; ulusal, Avrupa düzeyinde ve uluslararası ölçekte Roman/Çingene hakları ile ilgili etkinliklere dair temel bir rehber sunar. Ancak el kitabında faydacı bir perspektif korunmuştur: Roman/Çingene haklarını savunmak ve ilerletmek açısından en önemli becerileri geliştirmeye katkıda bulunmayı hedeflemektedir. El kitabı bu amaçla iki farklı bölüme ayrılmıştır. İnsan Haklarını Üzerine Düşünmek adındaki A Bölümünde, evrensel insan haklarının güç aldığı temel ilkelerin dayanakları sunulmakta ve bu ilkelerin Roman/Çingene toplulukların Avrupa’da karşı karşıya olduğu meselelerle bağlantıları, örnekler ve etkinlikler yoluyla gösterilmektedir. 1. ve 2. Kısımlarda, insan hakları, insan olmak temeline dayanan ve herkes için geçerli evrensel standartlar olarak tarif edilmektedir. Bu kısımlarda, Roman/Çingene hakları bağlamında, eşitlik hakkı ile ayrımcılığa karşı mücadele konuları özellikle vurgulanmıştır.
3. ve 4. Kısımlarda; yerel, ulusal ve uluslararası düzeylerde bir dizi değişik araç ve mekanizma ile insan haklarının nasıl güvenceye alındığına ve korunduğuna odaklanılmaktadır. Öncelikle ulusal kurumların ele alındığı bu kısımda daha sonra, Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ve son olarak da Avrupa Birliği içerisinde yer alan mekanizmalar ele alınmaktadır. El kitabında İnsan Haklarını İşler Hale Getirmek adını taşıyan B Bölümünde, insan hakları alanında çalışmalar yürüten aktivistlerin ve sivil toplum örgütlerinin becerileri ile üstlendikleri işlevler ele alınmaktadır. 5. Kısımda, titizlik gerektiren çalışmalar olarak insan hakları alanında araştırma ve dokümantasyon faaliyetleri tarif edilmektedir. 6. ve 7. Kısımlarda, kamu yararına yürütülen raporlama ve insan hakları savunuculuğu çalışmalarının, bilgilendirme ve değişimi teşvik etme işlevleri ele alınmaktadır. 8. Kısımda, insan hakları alanında dava yollarını kullanmak amacıyla ulusal ve uluslararası yasalardan yararlanma yöntemi ele alınmaktadır. El kitabının son kısmında ise, aktivistlerle yurttaşların doğrudan eylem yoluyla nasıl değişim gerçekleştirdikleri incelenmekte ve geçmiş dönemlerde dünyanın çeşitli yerlerindeki önemli insan hakları hareketleri ele alınmaktadır. Sözlük ile Ekler Bölümünde, el kitabında sağlanan bilgiler ve sunulan çeşitli alıştırmalar desteklenmekte ve referanslar sağlanmaktadır. Avrupa Roman Hakları Merkezi, Roman/Çingene hakları için yürütülen mücadelenin şu an bulunduğu düzeye uygun şekilde tasarlanan bu özelleşmiş el kitabının, değişen kapsamlara sahip mevcut insan hakları el kitaplarına değer katacağına inanmaktadır. Etkileşimli eğitim yaklaşımıyla
hazırlanan bu el kitabının, gerektiği zamanlarda, Roman/Çingene topluluklarına mensup kişilere, haklarını savunmak konusunda çeşitli biçimlerde eğitim vermek amacıyla, kolayca ve zevkli bir şekilde kullanılabilecek bir araç olacağını ümit etmekteyiz.
Bu kitap, Avrupa Roman Hakları Merkezi (ERRC) tarafından yayınlanan “Knowing Your Rights and Fighting Your Them” adlı kitabın Türkçe çevirisidir. Kitap, Avrupa Roman Hakları Merkezi, Bilgi Üniversitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi, Helsinki Yurttaşlar Derneği ve Edirne Roman Kültürünü Araştırma, Geliştirme ve Yardımlaşma Derneği’nin ortaklaşa yürüttükleri, “Türkiye’de Romanların Haklarının Geliştirilmesi Projesi”nin bir faaliyeti olarak Türkçeye çevrilmiştir.
Telif Hakkı 2004, European Roma Rights Centre (ERRC) [Avrupa Roman Hakları Merkezi].
Tüm hakları saklıdır. ERRC, Macaristan’da resmi olarak kurulmuş bir sivil toplum örgütüdür