Sual
Hakiki şeyhler nasıl anlaşılır?
Cevap
Altının hakikisini ve sahtesini sarraf ayırt edebildiği gibi, âlimin ve evliyanın sahtesini ve hakikisini de ancak ehli anlayabilir. Bugün pek çok kimse kendisini şeyh veya âlim olarak tanıtıyor. Bu işte ustadırlar. Saf insanlar kanmaktadır. Bunu anlamak için evvela dinini iyi öğrenmek lazımdır. Cenab-ı Peygamberin hayatını ve sünnetini iyi bilen, ilmihalini iyi öğrenmiş bir kimse doğru şeyhle sahte şeyhi birbirinden ayırt edebilir. Hakiki şeyhin peygambere kadar ulaşan yazılı icazetnamesi olması lazımdır. Bugünkü şeyhlerin çoğunda bu yoktur. Olsa bile sahtedir, kendileri uydurmuşlardır. Böyle olmayanların çoğu da hakiki mürşid değil, vekildirler. Bunlar ihlasla müridleri ilme ve salaha tevcih ediyorsa, ehl-i sünneti müdafaa ediyorsa, büyüklerden bahsediyorsa, kendisine rabıta yaptırmıyorsa, faydası ve hizmeti olabilir. İkincisi şeyhin vilayet-i hassa-yı Muhammediye makamında, yani evliyalığın en üst makamında olması lazımdır ki müridin manevi hallerini anlasın ve Allaha giden yolda vasıta olabilsin. Bugünkü şeylerin çoğu salih Müslüman bile değildir, nerede kaldı ki veli olsun. Üçüncüsü şeyhin fıkıhta müctehid olması lazımdır ki, müridini hakka tevcih etsin. Bugünkü şeyhlerin çoğu ilmihalden haberdar değildir. Bu sebeple bu gibi zamane şeyhlerinden uzak durmalıdır.