Schengen Anlaşması
Schengen Anlaşması’nın ilki olan (Schengen Agreement), o zamanlar adı Avrupa Ekonomik Topluluğu olan ve AET’ye üye Fransa, Batı Almanya ve Benelüks ülkeleri (Belçika-Hollanda-Lüksemburg) arasında Lüksemburg’un Schengen kasabasında imzalanmıştır. Adını anlaşmanın imzalandığı Lüksemburg’un Schengen kasabasından alır. O dönem AET dönem başkanlığını üstlenen Lüksemburg, bu anlaşmanın imzalanacağı bölgeyi belirleme yetkisine sahipti. Fransa ve Almanya’nın Benelüks ile ortak sınıra sahip olduğu tek bölge olarak Schengen tercih edildi.
Beş ülke temsilcisi bir seyahat gemisine binip Moselle Nehri’nin üç sınırın kesiştiği noktasında anlaşmayı imzaladı.
1990 yılındaki ikinci anlaşmayla yürürlüğe giren Schengen Anlaşması’na, Fransa, Batı Almanya ve Benelüks (Belçika-Hollanda-Lüksemburg)’tan sonra ilk olarak İtalya katılmıştır.
1992’de Schengen Anlaşması’na Portekiz ve İspanya da dahil olmuştur. Böylelikle AET’ye üye 8 ülke arasında sınır ve gümrük güvenlik kontrolleri ortadan kalkmıştır.
Schengen Anlaşması’nın Avrupa Birliği’nin hukuki çerçevesine dahil olması 1999 yılında imzalanan “Amsterdam Anlaşması” ile sağlandı. Schengen sözleşme ve kuralları bu anlaşmaya kadar özerk olarak faaliyet göstermekteydi.
1992’de Yunanistan, 1995’te Avusturya, 1996’da İzlanda, Norveç, Finlandiya, Danimarka ve İsveç, 2004’te ise; Slovakya, Slovenya, Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Güney Kıbrıs Rum Kesimi ve Malta, 2004’ün sonlarında İsviçre ve daha sonra 2007’de Birliğe üye olan Bulgaristan ve Romanya, Schengen Anlaşması’nı imzalamıştır.
Schengen Anlaşması, özetle üye ülke vatandaşlarının pasaportsuz olarak bir ülkeden diğer ülkeye geçişini, seyahat özgürlüğünü sağlar. Schengen’le ülkeler arası sınır kontrolleri ortadan kalkmış ve Avrupa içindeki seyahat oldukça kolaylaşmıştır.
Schengen Bölgesi
Kişilerin serbest dolaşım hakkı, AB tarafından vatandaşlarına tanınan temel haklardandır. Her AB vatandaşına pasaport, vize gibi formaliteler uygulanmadan herhangi bir AB ülkesinde yaşama, seyahat ve çalışma hakkı tanınmaktadır.
Schengen ile sınır kontrolleri ortadan kalkmıştır, vatandaşlar bir ülkeden diğerine serbest olarak geçebilmektedir.
Yabancı ülke vatandaşları Schengen bölgesine, “Schengen Vizesi” ile giriş yapabilmektedir. Bu ülkelerden herhangi birine girdikten sonra serbest dolaşım hakkından yabancı ülke vatandaşları da yararlanır.
Seyahat eden vatandaşların güvenlik ve özgürlükleri
Schengen hükümleri, dış sınırlardaki kontrolleri sıklaştırırken AB kurallarına uygun olarak iç sınırlardaki denetimleri ortadan kaldırmaktadır.
Bunlar bazı kuralları beraberinde getirmiştir;
- Kısa süreli kalışlar için vizesiz giriş koşulları uyumlaştırılmalı
- Polisle olan işbirliği geliştirilmeli
- Adli işbirliği geliştirilmeli
- Vize Bilgi Sistemi (VIS) kurulmalı ve geliştirilmeli
- Schengen Bilgi Sistemi(SIS) kurulmalı ve geliştirilmeli
Schengen Bölgesine Katılma Koşulları
Schengen Bölgesi’ne katılmak sadece siyasi bir karar değildir. Ülkeler bunun için birtakım ön koşulları yerine getirmeli ve kapasitelerini Schengen’e hazır hale getirmelidirler.
Bunun için ülkeler;
- Diğer Schengen ülkeleri gibi dış sınırları kontrol edebilmeli, Schengen vizelerini düzenleyebilmelidir.
- Schengen ülkelerindeki kolluk kuvvetleri ile işbirliğini geliştirmelidir.
- Sınırların kontrolü, vize verilmesi, polisle işbirliği, kişisel verilerin korunması gibi ortak “Schengen Kurallarını” yerine getirmelidir.
- Schengen Bilgi Sistemini kullanmalıdır.