Tuvallere, heykellere ve enstalasyonlara yönelik saldırıların bireyin sesini duyurmasının bir yolu olarak görülmesi yeni bir durum değil. Peki bu saldırılar neyi değiştirdi? Hiçbir şeyi!
Sanat tarihi, eserleri kesen, yakan ve asit atan insanların hikayeleriyle dolu. Bazen bu ikonoklastlar gruplar halinde çalışırlar, ancak çoğu zaman tek başlarına çalışıp sıklıkla rasyonel teolojik, politik veya sanatsal bir amaca hizmet ettiklerini iddia etmişlerdir. Dini aşırılık yanlılarının neden teolojik gerekçelerle heykelleri yok etmeyi seçtiğini anlamak kolay; anlaşılması biraz daha zor olan şey, bu yıkım eylemlerinin temelini oluşturan zihinsel süreçtir.
Beynimiz başlangıçta şekilsel görüntülere canlı varlıklarmış gibi tepki verir. Ancak görüntü bilincimizde bir iz bıraktığında, nesnenin cansız olduğuna dair kendimize güven vermeye başlarız. Bu şekilde, vandalizm eylemleri yalnızca siyasi, dini veya sanatsal bir gündem öne sürme girişimleri olarak değil, aynı zamanda gerçekliğin temsillerinin yaşayan dünyayı ele geçirme ve tanımlama biçimine tepkiler olarak da görülebilir.Tarih boyunca insanların çeşitli politik, ahlaki ve hatta psikolojik nedenlerle sanat tarihinin en ikonik eserlerine neler yaptıklarına bir göz atalım.
1914’te, kadınların oy hakkını savunan Mary Richardson, yanına bir et satırı alarak Londra’daki Ulusal Portre Galerisi’ne giriş yaptı ve Rokeby Venüs’üne kesikler attı. Bunu radikal feminizm kuramcısı, süfrajet ve kadın hakları savunucusu Emmeline Pankhurst’ün tutuklanmasını protesto etmek için yaptığını söyledi.
Bununla birlikte, bu siyasi eylem aynı zamanda nesneleştirici erkek bakışına yönelik bir tiksinmeyle de beslendi. Richardson eylemin ardından “Modern tarihin en güzel karakteri Bayan Pankhurst’u yok eden hükümete bir protesto olarak mitolojik tarihin en güzel kadınının resmini yok etmeye çalıştım” dedi.
Rusya’daki sansür nedeniyle Vasily Vereshchagin, çalışmalarını hiçbir zaman anavatanında sergileyemedi. Kutsal Aile ve İsa’nın Dirilişi de dahil olmak üzere evanjelik eserlerinin birçoğu 1885’te Viyana’da sergilendi ve Katolik kilisesi tarafından hızla kınandı. Vereshchagin’den defalarca tablolarını indirmesi istendi, ancak bunu yalnızca Avusturya polisi tarafından mecbur bırakılırsa teslim edeceğini söyleyerek reddetti. Sanatçının resimlerini çevreleyen tartışmalar büyüdükçe, sergiye katılım da arttı. Bir noktada, Katolik Kilisesi, Vereshchagin’in günahkar işlerini telafi etmek için üç günlük bir tövbe kitlesi ve dini bir tören alayı düzenledi. Tören alayı sırasında, keşişlerden biri altı tabloya asit attı ve Kutsal Aile ve İsa’nın Dirilişi’ne önemli zarar verdi.
Sanat tarihinin en bilinen ve ikonik eseri Mona Lisa, bugün kurşun geçirmez camdan bir çerçevenin arkasında oturmuş, selfie çubuklarıyla donanmış turist gruplarını izliyor. Geçirdiği saldırılar sonucu eserin kurşun geçirmez bir camla korunmasına karar verildi. Özellikle 1956 Mona Lisa için talihsiz bir yıldı. İki kez üst üste saldırıya uğradı.İlk eylemde bir müze ziyaretçisi tablonun alt yarısına asitle saldırdı ve portrenin önemli bir kısmına zarar verdi. Aynı yıl başka bir saldırıda doğrudan tuvale atılan bir taşla zarar gördü.2009 yılında, bir kadın Louvre hediyelik eşya dükkanından aldığı İngiliz yapımı seramik kupayı Mona Lisa’nın yüzüne fırlattığı için tutuklandı. Bu kupaların ne kadar pahalı olduğu düşünüldüğünde kadının eylemi gerçekleştirme şekli oldukça şaşırtıcı bulunuyor. Saldırgan daha sonra yaptığı açıklamada vatandaşlık verilmediği için Fransız hükümetine kızgın olduğunu söyledi.
Michelangelo – Pieta
1972’de Michelangelo’nun eserine yapılan saldırı, belki de tüm zamanların en kötü şöhretli sanat vandalizmi eylemlerinden biridir.21 Mayıs 1972 günü, Laszlo Toth adlı Avustralyalı bir jeolog, Meryem Ana’nın ölü oğlunu kucakladığı 1499 mermer tasvirine bir çekiçle ve bir yandan da “Ölümden dirilen İsa Mesih’im!” diye bağırdı. Bir grup ziyaretçi onu durdurmaya çalıştı, hatta bir Amerikalı adam defalarca Toth’un yüzüne yumruk attı. Ancak, Toth bu süre içinde esere büyük ölçüde zarar vermişti.Saldırının daha sonra Toth’un mesih kompleksi tarafından tetiklendiği keşfedildi. Hatta bir yıl önce papaya Vatikan’ı onu kurtarıcı İsa olarak tanımaya çağıran bir mektup bile yazmıştı. Toth deli ilan edildi ve Avustralya’ya geri gönderilmeden önce İtalya’da bir akıl hastanesine yatırıldı.
Rembrandt – Gece Nöbeti
Rembrand’ın 1642 tarihli Gece Nöbeti adlı tablosunu bozmak için üç girişimde bulunuldu. Ancak, en çok zararı veren, 1975 yılında William de Rijk’in esere saldırısı oldu.Öğretmen olduğu açıklanan saldırgan, cebine gizlediği bıçakla resmin kumaşına 12 kesik attı. Daha sonra bir psikiyatri hastanesine yatırıldı ve burada 1976’da intihar etti.Rijk tabloya saldırdıktan sonra, “bunu kendisine emreden tanrı için yaptığını” iddia etti. İlginç bir şekilde, Gece Nöbeti üç kez saldırıya uğradı ve bunu yapanlarda ikisinin psikiyatrik bozuklukları olan kişiler olduğu ortaya çıktı. 1911’de bir donanma aşçısı tabloya satırla saldırdı. 1990’da başka bir vandal tabloya asit püskürttü.
2006 yılında, Paris Pompidou’da sergilenen Duchamp’ın porselen pisuarına çekiçle saldıran Pierre Pinoncelli 214.000 Euro tazminatla cezalandırıldı. Esere takıntılı olduğu ortaya çıkan saldırgan duruşma sırasında, 1993’te Güney Fransa’nın Nimes kentindeki bir sergideki ünlü yerleştirmenin bir kopyasına idrarını yaptığını da itiraf etti.Bu eylemin, insanlara sanatın unutulmuş radikal işlevini hatırlatmak için tasarlanmış bir performans sanatı olduğu iddia edildi. Pinoncelli “Onu taze ve yeni yaptım, Duchamp’ın onaylayacağı yeni bir şey yarattım” dedi.
2014 yılında, Mark Rothko’nun soyut çalışması, Black On Marron, Londra’daki Tate Gallery’de, Yellowism olarak bilinen bir sanat felsefesi biçimini savunan bir sanatçı ve blog yazarı olan Wlodzimierz Umaniec tarafından tahrip edildi. Yellowism kullanımı ve değeri ne olursa olsun her şeyin sanat olabileceği fikrine dayalı bir hareket.Rothko’nun eserine siyah beyaz tahta kalemi kullanarak “POTANSİYEL BİR SARI PARÇA” yazan Umaniec, ertesi yılı hapiste geçirdi. Serbest bırakıldığında yazdığı bir özür yazısı The Guardian’da yayımlandı.