Diş yüzeyinde biriken bakteri plaklarının içerisinde mikroorganizmalar bulunur. Bu mikroorganizmalar, ağızdaki gıda artıklarını fermente ederek bir asit oluşturur. Diş çürüğü ise bu asidin diş sert dokusunda oluşturduğu yıkımdır.
Başka bir tanım ise;
Diş ile çevresindeki dokular ve tükürük arasında iyon alışverişini dengeleyen bir sistem mevcuttur. Çürük; diş ile onu çevreleyen organik içerikli bakteri plakları arasındaki karşılıklı dengenin bozulması sonucunda başlar.
Diş sert dokularından bazı iyonların çözünmesine bağlı olarak dekalsifikasyon (kalsiyum çekilmesi) oluşur. Buna bağlı olarak meydana gelen ve kavite diye adlandırılan çürük lezyonunun oluşmasıyla sonuçlanır.
Diş çürükleri üç gruba ayrılabilir:
- Mine çürüğü (dişin sert dokusunun çürüğü)
- Dentin çürüğü (sert doku ile sinir arasındaki yapının çürüğü)
- Sement çürüğü (kök yüzeyini koruyan yapının çürüğü)
Diş çürüğünün en ayırıcı belirtisi, dişteki renk değişimidir. Ağızdaki diğer dişlere oranla çürük bulunan dişin rengi koyulaşmış ve bölge yumuşamıştır. Genel olarak belirtiler:
- Çürüğün oluştuğu bölgede kahverengiye dönük renk değişimi gözlenir.
- Zamanla yoğunlaşan, rahatsız edici bir ağız kokusu oluşur.
- Yemek yerken ağrı duyulur.
- Geceleri uyandıran ağrılar (çürük pulpaya ulaşmışsa) görülür.
- Yemek yerken dişte aniden oluşan kırılmaya bağlı kavite (boşluk) oluşur.
Çürük oluşuna sebep olan birçok mikroorganizma mevcuttur. Bunlar:
- Streptokok mutans
- Streptokok sangius
- Streptokok mitis
- Streptokok salivarus
- Laktobasiller
- Aktinomiçeslerdir.
Bu bakteriler dişin farklı bölgelerinde bulunup, farklı bölge çürüklerine neden olurlar.
- Streptokok mutans: Diş çürüğüne neden olan organik asitleri fazla miktarda üretmeleri bakımından, özellikle çürük başlangıcı lezyonlarından sorumlu mikroorganizmalardır.
- Laktobasiller: Günümüzde yapılan çalışmalar sonucunda, bu mikroorganizmaların gelişmiş olan ve ilerlemiş çürüklerde mevcut olduğu kanısına varılmıştır.
- Aktinomiçesler: Kök çürüklerinden sorumlu tutulan mikroorganizmalardır.
Çürük oluşumunda temel etken, yukarıda sıraladığımız bakterilerdir. Bu bakteriler ağız ortamında daima bulunurlar. Fakat belirli dönemlerde, hastanın yetersiz oral hijyeni nedeniyle ağız florasında sayıları artar ve çürük oluşumu başlar.
Çürük oluşumunda rol oynayan diğer etkenler:
Diş eti: Sağlıksız bir diş eti, bakteriyel plağın ve mikroorganizmaların yoğun olduğu bir ortamı meydana getirmektedir. Bu olumsuz koşullar çürük oluşumuna sebebiyet verebilmektedir.
Ağız hijyeni: Ağız bakımı yetersiz olan bireylerde dental plak oluşumu görülür. Mekanik olarak temizlenemeyen diş yüzeylerinde biriken plağa bağlı olarak asit üretimi olacak ve çürük başlayacaktır.
Hormonlar: Tiroid ve paratiroid hormonları, kalsiyum metabolizması üzerinde etkilidir. Kalsiyum metabolizmasının etkilenmesi, minenin (diş yüzeyindeki sert doku) oluşumuna etki eder. Kalsifikasyonu (kalsiyum birikmesi) tam olmayan dişler, asitlere karşı daha az dayanıklıdır. Bundan dolayı çürüğe yatkınlıkları mevcuttur. Puberte (ergenlik) döneminde hormonlara bağlı olarak çürük oluşumunda artış olur.
Yaş: Yaş ilerledikçe çürüğün ilerlemesi yavaşlamaktadır. Diş çürüğü gençlerde daha kolay yayılım gösterir.
Ulus ve coğrafik bölge: Medeniyetlerin artması ile birlikte karbonhidratlı gıdaların arttığı gözlenmiş ve buna bağlı olarak çürüğün de arttığı kaydedilmiştir. Bir bölgenin toprağında ve suyunda mineral oranı yüksekse çürük oranı azalmaktadır.
Sosyo-ekonomik yapı: Sosyo-ekonomik durumun diyete ve kişisel bakımın üzerine etkisi bulunmaktadır. Ekonomik düzeyi yüksek olan ülkelerde çürük sıklığı daha fazladır.
Ağız içi sert ve yumuşak dokularla ilgili her zaman ilk başvurulması gereken bölüm Oral Diagnoz ve Radyoloji’dir. Bu bölümde yapılacak muayene ve konulacak tanıya göre hasta ilgili bölüme yönlendirilir. Çürük için hastanın gidebileceği iki farklı bölüm mevcuttur. Eğer çürük dişin sert kısımlarıyla sınırlı kalmış ve pulpaya (diş siniri) kadar uzanmamışsa, dolgu için Restoratif Diş Tedavisi bölümüne; çürük pulpaya kadar inmiş ve hastada ağrı şikâyetlerine yol açıyorsa kanal tedavisi için Endodonti bölümüne yönlendirilmelidir.
Bahsettiğimiz bu problemler çocuk hastalarda mevcutsa hasta Pedodonti uzmanına yönlendirilmelidir.
Çürük diş ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Çok fazla şekerli gıda tüketmek ve bununla birlikte oral hijyeni yetersiz yapmak diş oluşumunun en büyük sebebidir. Kişiden kişiye değişen çürük oluşum yatkınlığı da önemlidir.
Çürük diş ağzın asit dengesini bozduğu ve oral hijyeni zayıflattığı için,ağızdaki diş ve dişetleri açısından tehlike oluşturur. Yalnızca komşu ve karşı dişlerini etkilemekle kalmaz, zamanla ağızdaki diğer dişlerde de çürüme başlar.
Çürük ilerlediyse ve dişin pulpasına kadar ulaştıysa, inflamasyonlu pulpa hastaya belirli zararlar verir. Apseler ve boğazlarda şişme görülebilir. Hasta mutlaka kanal tedavisi yaptırmalıdır.