Fahreddin Paşa
- Doğum : 1868 - Rusçuk
- Ölüm : 22 Kasım 1948
- Tam Adı : Ömer Fahreddin Türkkan
Fahreddin Paşa, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Şerif Hüseyin'in İngiliz desteğiyle isyan ederek Medine'ye saldırışında yaptığı savunmayla ünlenmiş Türk komutanıdır. 19. yüzyılın sonunda Erkan-ı Harbiye'yi bitirerek kurmay yüzbaşı rütbesiyle orduya katılan Fahreddin Paşa, ilk askeri başarısını Balkan harpleri sırasında Çatalca savunmasıyla Edirne'nin geri alınışında göstermişti. Cihan harbi yıllarında Tehcir'e tabi tutulan Ermenileri düzene koyup isyan çıkaranları bastırmakla meşgul iken Şerif Hüseyin'in isyana hazırlandığı haberinin alınmasıyla Cemal Paşa tarafından 28 Mayıs 1916'da Medine'ye gönderildi ve 31 Mayıs'da Medine'ye varmasıyla birkaç gün içerisinde Şerif Hüseyin'in isyan edeceği haberini Cemal Paşa'ya ulaştırdı. 5 Haziran 1916'da isyan eden Şerif Hüseyin'in ordusunda başlangıç olarak 50 bin Arap bulunuyordu, oysa Osmanlı ordusunun Hicaz bölgesinde sadece 15.000 asker vardı. 5 Haziran'da başlayan isyanlarda Şerif Hüseyin birlikleri 22 Eylül'e kadar Medine dışında Taif, Mekke, Cidde gibi şehirleri ele geçirmişlerdi. Medine ise takviye alamadan kısıtlı imkanlar ve isyancı Arap ordularından fazlaca az sayıda asker ile 2 yıl 7 ay gibi bir süre Fahreddin Paşa'nın savunmasında teslim edilmedi.
İngilizlerin Türk Kaplanı olarak adlandırdığı Fahreddin Paşa hiçbir yerden yardım alamaz hale geldiği halde elinde kalan bir avuç kuvvetle Medine şehrini savunuyor ve kaleyi tahliye etmesini teklif eden Osmanlı hükümetine, "Medine Kalesi'nden Türk bayrağını ben kendi elimle indiremem, eğer mutlaka tahliye edecekseniz buraya başka bir kumandan gönderin" cevabını vermiş ayrıca, "Takdir-i ilahi, rıza-yı peygamberi ve irade-i padişahi şeref-müteallik oluncaya kadar Medine müdafaası devam edecektir" diyerek niyetini göstermiş oluyordu. Nitekim savaşın bırakışma anlaşması olan Mondros Mütarekesi imzalandığı halde ve 17. maddesi doğrudan Medineyle ilgili olduğu halde Paşa şehri terk etmemiş savunmadan vageçmemişti. Kendi adamlarının baskısı ve hatta Paşa'yı zorla ikna etme, alıkoyma gibi mücbir sebeblerle Paşa ikna olmak zorunda kalarak Şerif Hüseyin birliklerinin 13 Ocak 1919'da şehre girmesi engellenemedi. Paşa daha sonra savaş esiri olarak tutuklanıp Malta'ya sürülse de Ankara hükümetinin baskılarıyla buradan kurtulmuş ve daha sonra Cumhuriyet idaresinde Afganistan büyükelçisi gibi görevler yapmıştır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Süleyman Yatak, Fahreddin Paşa, Diyanet İslam Ansiklopedisi, cilt.12, sf.87-89
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Zurnazen Mustafa Paşa
17. yüzyıl Osmanlı sadrazamlarından Zurnazen Mustafa Paşa Arnavut asıllıdır. Zurnazen lakabı muhtemelen Mehterhâne-yi Âmire’deki görevinden gelmektedir. Sarayda yetişen Mustafa Paşa Rumeli beylerbeyiliği sırasında Girit’e para ve asker götürmekle görevlendirildi. Anabolu’da gerekli hazırlıkları tamamlayıp adaya geçti. Ancak burada Serdar Deli Hüseyin Paşa ile geçinemeyince onun ayağını kaydırmak için Sekbanbaşı Mahmud Ağa ile birlikte, “Serdarın küffârla gizli anlaşması vardır” sözünü yayarak askeri ifsada çalıştı ve çok geçmeden bunun tesiri görüldü. Hüseyin Paşa’nın sarayına saldıran askerler burayı ateşe verdiler ve serdarı öldürmeye kalkıştılar. Durumun vehamet kazanması üzerine Zurnazen serdarlık hayalinden vazgeçip askeri yatıştırmaya çalıştı. Ardından başlayan Kandiye kuşatmasında bir gülle parçasının isabetiyle elinden yaralandı. Kaptanıderyâ Bıyıklı Mustafa Paşa Rumeli beylerbeyi olunca bir süre açıkta kaldı. Ancak çok geçmeden ocak ağalarının ısrarı ile başdefterdarlığa tayin edildi. Kısa bir müddet sonra bu görevinden de azledildi. Edirne’ye sürülen Mustafa Paşa taşrada bazı malların muhassıllığı ile görevlendirildi. Daha sonra Karaman valisi ve Aydın-Saruhan “muhassıl-ı emvâli” olan Mustafa Paşa birkaç ay sonra bir sipahi ayaklanması çıkınca ikinci defa defterdarlığa getirildi, ardından vezir rütbesiyle taltif edildi. Bu sırada Tarhuncu Ahmed Paşa’nın emriyle bütçeyi hazırlayan malî ekibin başında bulundu.
-
Rahibe Teresa
Makedonya’da dünyaya gelen Rahibe Teresa’nın asıl adı Agnes Gonxha Bohaxhiu’dur. 20. yüzyılın en tanınmış dini kişilerinden olan Teresa hayatının büyük bölümünü Hindistan’ın Kalküta şehrindeki hastalara adadı. Milyonlarca insan için ilham kaynağı olan ve pek çok kamuoyu yoklamasında dünyanın en saygın kadını seçilen Teresa, on iki yaşındayken Katolik misyoneri olmaya karar verdi. On sekiz yaşında İrlanda kökenli Loreto Rahibeleri adlı tarikata katıldı. Dublin’e gitti ve İngilizce öğrendi. Deniz yoluyla İrlanda’dan Kalküta’ya geçti. Rahibeler burada bir okul açtı. Sonraki on yedi yılını bu okulda tarih ve coğrafya dersleri vererek, yerel dilleri olan Hindu ve Bengali dillerini öğrenerek geçirdi.
-
Âşık Seyrani
Genç sayılabilecek bir yaşta şöhrete kavuşan 19. yüzyıl saz şairi olan Seyrani’nin asıl adı Mehmed’dir. Babası Oruza Camii imamı Cafer Efendi, annesi ise Emine Hatun'dur. Şair, ilk eğitimini babasından aldı ve sonrasında Halasiye Medresesi’ne devam etti. Öğrenimini tamamladıktan sonra ise bu medreseden ayrıldı. Gençlik yıllarının büyük bir bölümünü Konya’da geçiren Seyrani, 1820’li yıllarda askere gitti ve 8 yıl boyunca askerlik yaptı. Sözlü rivayetlere göre Seyrani, daha 15 yaşında iken sabah camiyi açmaya gitmiş ve caminin açık, içeride de güzel yüzlü kişilerin olduğunu görmüştür. Bu kişilerle namaz kıldıktan sonra Bağdat’a gitmiş ve İmam-ı Azam’ı ziyaret edip tekrar Elbiz bağlarına geri döndüğü söylenmiştir. 1 hafta sonrasında bağda baygın bir vaziyette bulunan Seyrani’nin bu olaydan sonra saz alarak şiir söyleme başladığı söylenmektedir. Halk dilinde “badeli aşık” olarak bilinen bu duruma pek çok kişi inanmış ve Seyrani’nin doğa üstü kimi özellikler kazandığı düşünülmüştür. Gerek askerlik yaptığı sırada gerekse askerliği sonrasında diğer tipik saz şairleri gibi pek çok yer gezdi ve gördü. İstanbul’a gitti ve burada bulunduğu süre içinde Köprülü Medresesi’nde eğitim gördü. Seyrani, saray tarafından düzenlenen etkinliklerde bulundu, meydan kahvelerinde saz şairleriyle atıştı. Kötülükler, haksızlık ve yolsuzluk karşısında isyan etti ve bu isyanı şiirlerine de yansıdı. Hatta devlet büyüklerinin büyük bir kısmı da bu taşlamalarının hedefi oldu. Bu yüzden cezalandırılacağı bir sırada yine hemşehrilerinin yardımıyla İstanbul'dan Halep'e kaçtı. Tekrar Develi’ye dönüp burada vefat eden Seyrani’nin şu an mezarının nerede olduğu bilinmemektedir.
-
Haydarpaşa Garı
İstanbul’un Anadolu yakasında oluşturduğu estetik görüntüyle hafızalara kazınan ve bir dönem Anadolu’nun İstanbul’a açılan kapısı olan Haydarpaşa Garı, gar binaları arasında en görkemlisi ve en büyüğüdür. Anadolu-Bağdat-Hicaz Demiryollarının başlangıç noktası konumunda bulunan Haydarpaşa Garı, bu görevi icra etmek adına 1908’de hizmete girdi. İki Alman mimar Otto Riter ve Helmut Cuno’nın imzalarını taşıyan yapı, barok, Rönesans ve neoklasik mimariden esintiler taşısa da asıl olarak Alman ulusal mimarlığından beslenmektedir.
-
Cengiz Han
Cengiz Han; Moğol İmparatorluğu’nun kurucusu ve ilk hükümdarıdır. Dünya tarihinin bitişik sınırlara sahip en büyük imparatorluğudur. Timuçin ismiyle Moğol Devleti hükümdarı akrabası olarak doğmuş, meritokratik (liyâkata bağlı) oldukça güçlü bir ordu kurdu ve en başarılı ordu lideri olarak tarihe geçti. Çağdaşı olan İbnü’l-Esir, Hz. Adem’den o zamana kadar insanlığın maruz kaldığı en büyük felaketin Moğol istilası olduğunu söyler ve, “Keşke annem beni doğurmasaydı da tüyler ürpertici zulüm ve katliamları görmeseydim!” der.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun