This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
SINIF TARİH DERSİ NOTLARI Tarih Bilimine Giriş Tarihin Tanımı:Geçmişte meydana gelen olayları (siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel ve dini) yer ve zaman göstererek, neden-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayanarak, objektif (nesnel) olarak inceleyen sosyal bir bilimdir. Tarihin Konusu:İnsan topluluklarının, en eski zamanlardan günümüze kadar geçirmiş olduğu siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel ve dini etkinliklerdir. Tarih Öğrenmenin Sağladığı Yararlar: -Geçmişte yapılan hataların tekrar edilmemesini sağlar. -Toplumların karşılaştıkları sorunlara çözüm bulunmasını kolaylaştırır. -Milletlerin geleceklerine güvenle bakmalarını sağlar. -Milletlerin kendi aleyhlerine hazırlanan oyunlara düşmemesini sağlar. -Vatan ve millet sevgisini artırır. -Milli birlik ve bütünlük duygusunu geliştirir. Tarihi Olay:İnsan topluluklarının dini, siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda meydana getirdikleri kısa süreli gelişmelerdir.Olayın başlangıcı, bitişi ve yeri bellidir. Tarihi Olgu:Tarihi olayların sonucunda ortaya çıkan uzun süreli gelişmelerdir. Örneğin:Çanakkale Savaşı tarihi bir olay, savaş ise bir olgudur.Malazgirt Savaşı-olay, Anadolu’nun Türkleşmesi- olgu, Kavimler Göçü-olay, Feodalitenin yaygınlaşması-olgu. Tarihi Olayların Özellikleri: -Tarih, geçmişte meydana gelen olayları inceler. -Olaylar belli bir yer ve zamanda meydana gelmiştir. -Olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi vardır. - Olaylar belgelere dayandırılır. -Tarihi olaylar tekrarlanamaz, deney ve gözlemi yapılamaz. Tarihi Olaylar İncelenirken Uyulması Gereken Kurallar -Olaylar, neden-sonuç ilişkisi içerisinde incelenmelidir. -Olayın geçtiği yer ve zaman belirtilmelidir. -Olayda rolü olan kişilerin katkılarının doğru olarak değerlendirilebilmesi için olayın geçtiği günün şartları göz önünde bulundurulmalıdır. -Olayın geçtiği yerde araştırma yapılmalıdır. -Olaylar objektif olarak değerlendirilmelidir. Objektifliğin sağlanması için aşağıdaki şartlara uyulmalıdır: -Olayın üzerinden belli bir süre geçmelidir. -Olay, meydana geldiği zamanın değer yargıları göz önüne alınarak incelenmeli, günümüzün değer yargıları ile yorumlanmamalıdır. -İncelenen olay ile ilgili kaynak taraması yapılmalıdır. Tarihi olayların ve olguların araştırılması ve değerlendirilmesi sırasında izlenmesi gereken yöntemler: a.Tarama (Kaynak Arama):Olayla ilgili yazılı ve yazısız kaynaklara başvurulur. Yazılı Kaynaklar: Kitabeler, şecereler, biyografiler, seyahatnameler, hatıralar, takvimler, dergiler ve gazeteler. mahkeme kayıtları, resmi veya özel mektuplar,fermanlar, paralar, kanunlar, Yazısız Kaynaklar:Evler, kaleler, çeşmeler, heykeller, resimler,fotoğraflar, filmler, destanlar, hikaye ve masallar, efsaneler. b.Tasnif (Sınıflandırma): Tarihsel verilerin(bilgilerin) zamana, yere ve konuya göre bölümlere ayrılarak düzenlenmesine tasnif denir. Belgeler sınıflandırılır. c.Tahlil (Çözümleme): Elde edilen verilerin kaynak ve bilgi
yönünden yeterli olup olmadığının tespitine Tahlil etme denir. Belgeler çözümlenir. d.Tenkit (Eleştiri):. Eldeki bilgilerin doğruluk derecesinin, güvenilir kaynaklara göre belirlenmesidir. Belgelerin yanlış olanları ayırt edilir e.Terkip (Sentez): Kaynaklar sınıflandırma, çözümleme ve eleştiri aşamasından geçtikten sonra çalışmaları birleştirmek, bir araya getirmek ve sonuca gitmek işlemine Terkip, sentez yapma, birleştirme denir. Tarihin Tasnifi Tarihin araştırılmasında ve öğretiminde kolaylık sağlamak amacıyla tarih zamana, mekana ve konuya göre sınıflandırılır. a.Zamana Göre Sınıflandırma:Bu tasnifte tarih, kronolojik dilimlere , çağlara bölünmüştür.Örneğin:Tarih öncesi çağlar(Taş çağı, maden çağı), tarih çağları(İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ, Yakın Çağ). b.Mekana Göre Sınıflandırma:Kıtaların(Asya Tarihi, Avrupa Tarihi vb.) ülkelerin(Türkiye Tarihi, Çin Tarihi vb.) bölgelerin(Ortadoğu Ülkeleri Tarihi, Kafkas Ülkeleri Tarihi vb.) ve şehirlerin tarihi.(İstanbul Tarihi,Ankara Tarihi vb.) c.Konuya Göre Sınıflandırma:Bu tasnifte toplumların siyasi, ekonomik, kültürel, sosyal, sanatsal ve dini tarihleri incelenebilir.Siyasi Tarih, Sanat Tarihi, Dinler Tarihi, Hukuk Tarihi vb. Zaman ve Takvim Takvimler insanların zaman göstergesi olarak kullandıkları çizelgelerdir.Toplumların ihtiyaçlarından dolayı ortaya çıkmışlardır. İlk takvimi bulan ve kullanan Sümerlerdir.Nil havzasında yaşayan ve tarımla geçinen Mısırlılar Nil Nehri’nin taşması ve ürünlerinin sular altında kalması üzerine astronomi çalışmaları başlamış, bu çalışma da Miladi Takvimin bulunmasını sağlamıştır. Takvimler hazırlanış esaslarına göre ikiye ayrılır: a.Güneş Yılı Esaslı Takvimler:Dünya’nın Güneş etrafında bir defa dönmesi sırasında geçen 365 gün 6 saatlik süreyi kapsar. b.Ay Yılı Esaslı Takvimler:Ay’ın Dünya etrafında 12 defa dönmesiyle geçen 354 günlük süreyi kapsar. Türklerin Tarih Boyunca Kullandıkları Takvimler: a.12 Hayvanlı Türk Takvimi:Güneş yılı esaslıdır.Yıllar, sayı yerine hayvan adı ile söylenir.Türklerin kullandıkları ilk takvimdir.Türkler, Hicri Takvime geçinceye kadar kullanmışlardır. 12 Hayvanlı Türk Takvimi’ndeki yıl adları: 1.Sıçgan (Sıçan) 2.Ud (Sığır) 3.Bars (Pars) 4.Tavışgan (Tavşan) 5.Lu (Ejder) 6.Yılan (Yılan) 7.Yund (At) 8.Koy (Koyun) 9.Biçin (Maymun) 10.Taguk (Tavuk) 11.İt (Köpek) 12.Tonguz (Domuz) b.Hicri Takvim:Ay yılı esaslıdır.Başlangıç yılı olarak Hicret alınmıştır.Hz.Ömer döneminde ilk defa kullanılmaya başlandı (639).Bugün sadece mübarek gün ve gecelerin belirlenmesinde kullanılıyor. c.Celali Takvimi:Güneş yılı esaslıdır.Başlangıç yılı Hicret’tir.Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah adına yapılmış ve sadece onun döneminde kullanılmıştır(1079).Yılbaşı 21 Mart’tır. d.Rumi Takvim:Güneş yılı esaslıdır.Başlangıç yılı Hicret’tir.Osmanlı Devleti’nde mali işlerde kullanılmak üzere 1739 yılında hazırlanmıştır.Yılbaşı 1 Mart’tır.Miladi Takvimle arasında 584 yıl fark vardır.Bizans takvimine dayanarak yapıldığından Rumi denmiştir.
1
e.Miladi Takvim:Güneş yılı esaslıdır.Başlangıç sıfır Hz. İsa’nın doğumu kabul edildiğinden doğum anlamına gelen Milad denilmiştir.Bu takvimi Mısırlılar bulmuş, İyonlular, Yunanlılar geliştirmiş, Romalılar da son şeklini vermiştir.1 Ocak 1926’dan itibaren Türkiye Cumhuriyeti tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Kapsamlarına Göre Tarih Çeşitleri: a.Genel Tarih:Yeryüzünde yaşayan bütün insan topluluklarının siyasi hayatını, kültür ve uygarlıklarını inceleyen tarihlerdir.Örneğin:Dünya Tarihinin Genel Hatları, Büyük Dünya Tarihi vb. b.Özel Tarih:Bir devletin veya milletin siyasi hayatını, kültür ve uygarlığını inceleyen tarihlerdir.Örneğin:Türkiye Tarihi, Osmanlı Tarihi vb. Yazılış Şekillerine Göre Tarih Çeşitleri: 1.Hikayeci(Rivayetçi) Tarih:Tarih yazıcılığının ilk aşaması olan efsanelerle dolu, neden-sonuç ilişkisi üzerinde durmayan masal türündeki tarih şeklidir.Hikayeci tarihin ilk temsilcisi Heredot’tur. 2.Öğretici(Pragmatik-Faydacı) Tarih:Geçmiş olaylardan ders almak, gelecekteki yolu doğru çizebilmek, okuyucuya ahlaki ve milli duygular aşılayabilmek amacıyla yazılır.Ahlak ve karakterin geliştirilmesi amaçlanır.Önemli olaylar ve kahramanlardan dikkat çekecek şekilde söz edilir, duygusaldır.Öğretici tarihin ilk temsilcisi Tukidides’tir.Bu tarzın en önemli eksikliği sadece başarılı olayları ve zaferleri konu edinmiş olmasıdır.19.yüzyıla kadar Avrupa’da bu tür tarih yazımı devam etmiştir. 3.Araştırıcı Tarih:19. yüzyıldan itibaren gelişmeye başlamış, günümüzde de büyük bir ilerleme sağlanmış tarih tarzıdır.Nedensonuç ilişkisi içerisinde olaylar titizlikle incelenir.Gelecek hakkında yorum ve tahminlerde bulunulur. Tarihe Yardımcı Bilimler: 1.Coğrafya:Yer bilimidir.Tarihe, olayların meydana geldiği yerleri belirlemede yardımcı olur. 2.Arkeoloji:Kazı bilimidir.Daha çok yazının kullanılmadığı dönemlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olur. 3.Antropoloji:Eski dönemlerde yaşamış insanların ırkî yapılarını inceleyen bilimdir. 4.Etnografya:Toplumların örf, âdet ve geleneklerini inceleyen bilim dalıdır. 5.Kronoloji:Takvim bilimidir.Tarihe, olayların meydana geldiği zamanı belirlemede yardımcı olur. 6.Paleografya:Eski yazıları inceler. 7.Epigrafya:Kitabeler bilimidir.Anıt, mezar taşları ve kitabeleri inceler. 8.Sosyoloji:İnsan topluluklarının yaşayışlarını, meydana getirdikleri kurumları ve bu kurumların toplumsal yaşama etkilerini inceler. 9.Filoloji:Toplumların dillerini inceleyerek tarihe yardımcı olan bilimdir. 10.Diplomatik:Her türlü resmi belgeleri, fermanları ve beratları inceleyen bilimdir. 11.Nümizmatik (Meskukat):Eski paraları inceler. 12.Kimya:Karbon 14 yöntemiyle tarihi buluntuların yaşını belirler. 13.Heraldik:Armalar bilimidir. 14.Geneoloji:Şeceler ve soy kütüğü bilimidir. 15.Onomatoloji:Yer adlarını inceleyen bilimdir.
Türkiye’nin tarih öncesi dönemlerini aydınlatan merkezler:Antalya yakınlarında Karain ve Beldibi mağaraları, Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar, Truva, Alişar ve Alacahöyük. Yazının bilinmediği döneme tarih öncesi(Prehistorik) çağlar denir. Tarih Öncesi Çağlar: Taş Çağları :1.Eski Taş(Paleolitik) Devri 2.Orta Taş(Mezolitik) Devri 3.Cilalı Taş(Neolitik) Devri Maden Çağları:1.Taş-Bakır (Kalkolitik) Devri 2.Tunç Devri 3.Demir Devri
İsa’dan Önce (İÖ) İsa’nın Milattan doğumu Önce(MÖ)
İsa’dan Sonra (İS) Milattan Sonra (MS) Kavimle r Göçü 375 İstanbul’u n Fethi 1453 Fransı z İhtilali 1789
0
TAŞ ve MADEN DEVİRLERİ
3200
Yazının İcadı
İLK ÇAĞ ORTA ÇAĞ YENİ ÇAĞ
TARİH ÖNCES İ
DEVİRLER
TARİH DEVİRLERİ
Tarih Öncesi Devirler İnsanların yeryüzünde faaliyet göstermeye başlamasından M.Ö. 3000 yıllarında Sümerler tarafından yazının bulunmasına kadar geçen döneme Tarih Öncesi Devirler denir. Tarih öncesi devirlerle ilgili bilinmesi gereken bazı özellikler şunlardır: -Tarih öncesi devirlerle ilgili yazılı belgeler olmadığından insan topluluklarının bıraktığı kalıntılar kullanılarak bilgi toplanabilmiştir. -Tarih öncesi devirler, insanların kullandıkları araç ve gereçlere göre dönemlere ayrılmıştır. -Tarih öncesi devirlerin başlama ve bitişleri bölgelere göre farklılıklar göstermiştir. -Tarih öncesi devirler Mısır hariç normal seyrini izlememiştir.Bunun nedeni göçler sonucunda uygarlık alanında ileri toplumların diğer toplulukları etkilemesidir. * Tarih yada Tarih Çağları’nın başlama zamanı: Yazının icadı, Kil tabletler, Yazılı belgelerin bulunması ile, Sümerlerin yazıyı bulması. * Tarih Öncesi medeniyetler, devirleri aynı anda yaşamamışlardır. Örnek: Mısır medeniyeti Maden devirlerini yaşarken, Anadolu medeniyetleri Cilalıtaş devrini yaşayabiliyordu. * İki medeniyetin aynı devirleri yaşaması; 1. İhtiyaçların aynı olması ile, 2. Etkileşim (göç, ticaret, savaş) olması ile olabilirdi. * Tarih Öncesi devirleri aydınlatmada kullanılan tarihe yardımcı en önemli bilim ARKEOLİJİ. * Tarih devirlerini aydınlatmada en önemli yardımcı bilim PALEOGRAFYA ve DİPLOMATİKA. • Farklı mekanlarda ve şartlarda gerçekleştiği için, Tarihin belirli kanun ve kuralları yoktur. • Tarihi olaylar tekrarlanamaz, deney ve gözlem yapılamaz. Bu özelliği ile Fen bilimlerinden ayrılır.
2
Belgelere dayandığı için ve Sebep-Sonuç ilişkisi ile araştırma yaptığı için Tarih bir bilimdir. Tarih öncesi devirleri aydınlatmada kullanılmayan tarihe yardımcı bilimler: Paleografya (Eski yazı bilimi) Diplomatika (yazışma ve antlaşma) Epigrafya (Anıt, kitabe bilimi) Nümizmatik (eski paraları inceler) Tarih öncesi devirlerde toplumlar arası iletişim yolları: • Ticaret • Göç • Savaş Tarih öncesi devirlerin dünyanın her yerinde aynı anda yaşanmamasının en önemli nedeni: • Toplumlar arası iletişimin yavaş olması. Taş Devirleri 1.Eski Taş Devri(Paleolitik) İnsanlık tarihinin en uzun dönemidir. Paleolitik Devir’de insanlar; -Küçük gruplar halinde avcılık ve toplayıcılıkla hayatlarını devam ettirmişlerdir.Üretim faaliyetleri başlamamıştır. -Taştan, ağaçtan ve kemikten ilk araç-gereçlerin yapımına başlamışlardır. -Mağaralarda yaşamışlar ve duvarlara çeşitli resimler yapmışlardır. 2.Orta Taş Devri (Mezolitik) -İnsanlar, Eski Taş Devri’nde olduğu gibi hayatlarını avcılık ve toplayıcılıkla sürdürmüşlerdir. -Dönemin sonlarına doğru ateş bulunmuştur.( Isınma, pişirme ve aydınlanmada kullanılmıştır.) -“Mikrolit” adı verilen ve günlük hayatta kullanılan aletler yapmışlardır. 3.Yeni Taş Devri(Neolitik) Cilalı Taş Devri diye de adlandırılan Neolitik Devirde tarımsal faaliyetler başlamıştır.Bu gelişme sonucunda insanlar; -Üretici duruma geçmişler, toplayıcılıktan kurtulmuşlardır.(Bu durum mülkiyet, miras ve sınıf farklılaşması gibi gelişmeleri ortaya çıkarmıştır). -Göçebelikten yerleşik hayata geçmişlerdir.Su kenarlarında ilk kez köyler kurarak toplumsal hayatı başlatmışlardır. -Ticaret faaliyetlerini başlatmışlardır. -Hayvanları evcilleştirmişlerdir. -Keten, kenevir gibi bitkiler yetiştirmişler ve dokumacılık faaliyetlerini başlatmışlardır. -Yiyecek ve içeceklerini korumak için topraktan kaplar yapmışlardır.Topraktan ev eşyası yapmışlar ve seramikçilik faaliyetlerini başlatmışlardır. Maden Devirleri Maden Devirleri Bakır, Tunç ve Demir Devirleri şeklinde üçe ayrılır.Ateşin bulunması madenlerin kullanılmasına ortam hazırlamıştır.Demirin bulunması ve işlenmesi, insanlık tarihinde çok önemli gelişmelere ortam hazırlamıştır. Demirin yüksek ısıda işlenmesi sanayinin gelişmesine neden olmuştur.Tunç Devri’nde önce şehir devletleri sonra da büyük devletler kurulmuş, Demir Devri’nde ticaret hızlanmış ve toplumların birbirleriyle ilişkileri artmıştır. Tarih Çağları M.Ö. 3200’lü yıllarda Sümerlerin yazıyı bulmalarıyla başlayıp günümüze kadar devam eden döneme Tarih Çağları denilmiştir.
Tarihin çağlara ayrılmasında toplumları etkileyen önemli sosyal ve ekonomik gelişmeler dikkate alınmıştır. TARİH ÇAĞLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ *İLKÇAĞ(M.Ö.3200-M.S.375): Yazının icadı ile kavimler göçü arası dönemdir. Çok tanrılı dinler yaygın. Köleci toplum vardır. Tarım ve hayvancılık yapılır. *ORTAÇAĞ(375-1453): Merkezi krallıklar yıkılmış, feodalite dönemi başlamıştır. İslamiyet doğmuştur. Avrupa’da karanlık çağ yaşanır. “Skolastik düşünce” çağa egemen olmuştur. *YENİÇAĞ(1453-1789): Merkezi krallıklar yeniden güçlenmiştir. Avrupa’da bilimsel gelişmeler hızlanmış. Sömürgecilik artmıştır. *YAKINÇAĞ(1789-….): Merkezi krallıklar ve çok uluslu imparatorluklar yıkıldı. Milli devletler kuruldu. Demokrasi, eşitlik ve ulusçuluk yayıldı. Liberalizm ve sosyalizm akımları sistemleşmiş, işçi sınıfı ortaya çıkmıştır. İLK ÇAĞ MEDENİYETLERİ GENEL ÖZELLİKLERİ: Genellikle iklim ve yer şekillerinin uygun olduğu su kenarlarında kurulmuşlardır. Daha çok tarıma dayalı üretim vardır. Genellikle site (kent) devleti biçiminde oluşmuşlardır. (Polis, Nom, Site) Çok tanrılı din yaygındır.(ilk tek tanrılı din İbranilerdedir) Yönetim anlayışları tanrısaldır: Bütünüyle tanrısal: Mısır(tanrı kral) Yarı tanrısal: Mezopotamya (rahip kral) Anadolu Medeniyetleri Anadolu, -önemli göç ve ticaret yollarının üzerinde bulunması, -Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlaması, -topraklarının verimli olması - ikliminin insanların yaşayışına uygun olması gibi nedenlerden dolayı zengin ve yüksek kültürlerin beşiği olmuştur.Karşılıklı kültür alış-verişleri Anadolu’da uygarlıkların gelişmesini hızlandırmıştır. Türkiyenin Tarih Öncesi Devirlerini Aydınlatan Merkezler: *ESKİ TAŞ- Antalya çevresinde Karain ,Beldibi , Belbaşı, mağaraları. Adıyaman palanlı mağarasıdır. *ORTA (YONTMA) TAŞ-Antalya çevresinde Beldibi, Göller bölgesinde Baradız ,Ankara çevresinde Macunçay ,Samsun yakınlarında Tekkeköy, Ankara çevresinde Macunçay. *YENİ (CİLALI) TAŞ-Diyarbakır- Çayönü(Türkiye’de ve Güneydoğu Avrupa’da ilk üretimle ilgili bugüne kadar bulunmuş en eski yerleşim yeri-burada orak ve bıçaklar, tahıl öğütme taşları bulunmuştur), Gaziantep –Sakçagözü, KonyaÇatalhöyük(insanlık tarihinin ilk kent yerleşmesi). *KALKOLİTİK DEVİR:Çanakkale -Truva, Denizli Beycesultan,Burdur-Hacılar,YozgatAlişar, Çorum Alacahöyük,Van -Tilkitepe. Anadolu’da tarihi devirler MÖ:2000-1800 yılında başlamıştır. İlk yazıyı Asur’lu tüccarlar getirmişlerdir. Kayseri Kültepe’de Karun denilen Asur’lu tüccarlara ait Pazar yeri bulunmuştur. Karum’da bulunan bu yazılar ticari ve hukuki tabletlerdir. Anadolu’da Tarih Öncesi Bölgeler: Bitinya:İzmit ve çevresi Dandanya:Çanakkale ve çevresi Lidya:Manisa ve çevresi İyonya:İzmir ve çevresi
3
Keops ve Kefren önemli piramitlerdir. *Mısırlılar. MISIR UYGARLIĞI *Mısır uygarlığı. *Aşağı Mezopotamya’da bulunan Sümerlerin kralı Urugakina tarafından ilk yazılı kanunlar yapılmıştır. *Mısır sanatı dini ağırlıklıdır. *Akadlar tarihte bilinen ilk büyük imparatorluğu. Avcılık ve hayvancılıkla uğraşan savaşçı bir toplum tarafından meydana getirilmiştir.Ö. *Sanatta “Bozkır hayvan üslubunu” geliştirmişlerdir. * Sümer kanunları şehir veya küçük bir bölgeyi idare etmek.Bu kanunlar yapılırken daha önce uygulanan kanunlardan yararlanılmıştır. Nevşehir. Topraklarının verimli olması. Orta Asya medeniyetinin temelini oluşturduğu sanılmaktadır. bunun sonucunda Mısır’da mumyacılık gelişmiştir.Pamfilya:Antalya ve çevresi Likya:Fethiye ve çevresi Likonya:Konya ve çevresi Kilikya:Adana ve çevresi Frigya:Kütahya ve çevresi Pisidya:Isparta ve çevresi Paflagonya:Sinop ve çevresi Kapadokya:Kayseri.Ö. bozulan tarla sınırlarının yeniden çizilmesi.Kullanılan papirüs kağıdı ile kültür aktarımı da kolaylaşmıştır. insan vücudunun yakından tanınmasını ve Mısır’da tıp biliminin gelişmesini sağlamıştır.Başkentleri Agade’dir. bilezik. *Bilimde ilerlemiş olan Sümerler dört işlemi kullanmışlar ve dairenin alanını hesaplamayı başarmışlardır. 2375).Babil Devleti’nin krallarının en önemlisi olan Hammurabi ilk anayasa olarak kabul edilen “Hammurabi Kanunları”nı yapmıştır. Kayseri yöresindeki Kültepe’de ticaretle ilgili Asurca birçok tablet bulunmuştur. yüzyılın ortalarına kadar varlıklarını devam ettirmişler. cennete alternatif olarak düşünülmüş. İklimin elverişli olması. 3200’lerde kullanılmaya başlanan yazı sayesinde kültür aktarımı kolaylaşmıştır. *Babil Asma Bahçeleri. *İskitler. küpe. Çadır. *İskitler. İskitler(Sakalar) *Tarihte önemli rol oynayan Türk topluluklarından ilki İskitlerdir.seramik ve süs eşyaları bulunmuştur.Ayrıca Sümer uygarlığını Ön Asya’ya yaymışlardır. *Nil’in taşma zamanının hesaplanması ile takvimcilik.Bugün kullandığımız Miladi takvimin ilk düzenli şeklini Mısır medeniyeti oluşturmuştur. *Çok tanrılı dine inanan Sümerlerin kralları rahip-kral (Patesi) olarak bilinirdi.binde Yenisey’de bulunmuştur. *İskitler.M. Niğde çevresi.Mumyacılık. *I. başkentleri Sus olup önemli bir kültürel varlık gösterememişlerdir. Tufan ve Gılgamış destanlarıdır.Edebiyat alanında günümüze kadar ulaşan en önemli eserleri Yaradılış. Umma gibi.Asurlular son vermişlerdir. iğne.Ö.Öncelikle dini amaçlı yaptıkları “Ziggurat” adı verilen tapınaklar aynı zamanda rasathane ve soğuk hava deposu olarak kullanılmıştır. ilk düzenli ve sürekli orduları kurmuşlardır.Sonraları merkezi krallık kurulmuştur.Wabartum denilen dinlenme merkezleri kurmuşlardır. M. tarak vb.Firavunlar adına yapılan piramitler ölümsüzlüğün bir işaretiydi.Bu da Babillilerin yeniden dirilmeye inançlarının olmadığını gösterir.İlk Mutlak Krallık sistemi Hammurabi ile başlamıştır. tarihte bilinen ilk atlı göçebe kültürüne sahip Türk topluluğudur. Türklerin ilk ataları tarafından meydana getirilmiştir.Urugakina kanunlarına göre daha sert cezalar vardır.Mısır’da ticaret de gelişmiştir.. *Elamlılar. Hammurabi (Babil) kanunları kısasa dayalıdır. 4 . *Mısır ekonomisinin temelini tarım ürünlerinden sağlanan gelirler oluşturuyordu. resim yazısı denilen “hiyeroglif yazısı”nı kullanmışlardır. Bu kanunların cezalandırma yöntemi genel olarak “fidye” yani “bedel” sistemine dayalıydı. Hunlar ve diğer kavimlerin arasına karışarak etkinliklerini kaybetmişlerdir. askeri kuvvetten almıştır. (Merkeziyetçi-güçlü olmak amaçlanmıştır) Babil Kralı Hammurabi rahip-kral anlayışını reddederek gücünü dinden değil. tarım ürünlerinden alınan vergilerin hesaplanması geometri ve matematik alanlarında gelişmeyi sağlamıştır. 2. Tagar Kültürü:En gelişmiş Orta Asya kültürüdür.Ö. Kelteminar Kültürü: MÖ 3000 yıllarında Aral gölüne dökülen Amuderya'nın deltasında bulunmuştur. Anadolu’da ticaret kolonileri(Karum adlı pazar yerleri) kurarak hem ticareti geliştirmişler.En geniş yayılma alanına sahip kültürdür. Babil ve Asur kanunları ise büyük bir ülke veya devleti idare etmek için yapılmıştır. Uruk. Andronova Kültürü: MÖ 2000-1200 yıllarında Yenisey'deki Andronova da bulunmuştur. araba. Karasuk Kültürü: MÖ l.Bu nedenle tarih öncesi dönemleri sırasıyla yaşayan tek toplumdur.Abakan bölgesinde yapılan kazılarda ok uçları. 2000 yıllarında Asurlular(Merkezleri Ninova’dır. Mezopotamya Medeniyetleri Mezopotamya’da bir çok medeniyet kurulmasının nedenleri Göç yolları üzerinde bulunması. Nil Nehri’nin çevresinde kurulmuştur. Mısır’da firavun adı verilen ilah-kralların sonsuz yetkiye sahip olmaları hukuk alanındaki gelişmeleri engellemiştir. *İskitler. Eridu.Etrafının çöllerle çevrili olması.Akadça geniş bir alanda diplomasi dili olarak kullanılmıştır. sonra da Suriye ve Filistin’e kadar akınlarda bulundular. eşyalar bulunmuştur. Yozgat.)Şehir devletleri arasında savaş eksik olmuyordu.İhtiyaçlar toplumları bilimsel çalışmalara yönlendirmiştir. *Önceleri nom veya nomos denilen şehir devletleri vardı. Kafkas dağlarını aşarak Anadolu’ya.Bazı suçlara kısas cezaları verilmiştir.Bilinen ilk hukuk devleti Sümerlerdir.Yapılan kazılarda dokuma parçaları. (M. Afanesyevo Kültürü: MÖ 3000-2000 de Altay-Sayan dağlarının kuzey batısında bulunmuştur.Mısırlılar yeniden dirileceklerine inandıklarından cesetlerin bozulmamasına dikkat etmişler.Kuvvetli prensler. ORTA ASYA UYGARLIĞI Anayurtta Kurulan İlk Uygarlıklar: Anav Kültürü: MÖ 5000-3000 arası Türkistan’ın Başkenti Aşkabat yakınlarında ortaya çıkarılmış en eski kültürdür. *Mısırlılar öldükten sonra dirilmeye inanmışlar ve bu nedenle diğer yaşamlarında kullanabilmek için bazı eşyalarını mezarlarına koymuşlardır. *İlk vezirlik (katip) sistemi Mısırlılarda görülür. Buradaki insanlar yerleşik hayat sürdürmüşlerdir. *Gök cisimlerini incelemek için rasathaneler kurmuşlar ve astornomide oldukça ilerlemişlerdir. yakınındaki diğer şehirlere de söz geçirerek büyük krallıklar kuruyordu. hem de Anadolu’da yazılı devirleri başlatmışlardır. Irmaklarından sulama yapılabilmesi *Sümerler birbirinden bağımsız küçük şehir devletçiklerinden oluşan bir uygarlık kurdular(Ur. Lagaş. aynı zamanda tarihte bilinen ilk yazıyı da kullanmışlardır. *M. * Sümer kanunları fidye. kumaş dokumalar ve elbiseler bulunmuştur.). *Mezopotamya’daki ilk medeniyet olan Sümerler. astronomi. Tuna’dan Orta Asya içlerine kadar uzanan büyük bir bölgede devlet kurdular. diğer uygarlıklarla daha az etkileşmesine neden olmuştur.Türklerin en eski kültürüdür.
Her kastın kendi içinde dayanışması vardır. VI. kağıt. kısa sürede yıkılmışlardır.Ö.Fenikeliler şehir devletçikleri halinde yaşamış ve krallıkla idare edilmişlerdir.Köylüler özgür değillerdi ve asiller için çalışıyorlardı. Lübnan dağları ile Akdeniz sahili arasında kalan kıyı şeridine yerleşmişlerdir.Bu durumun en önemli nedeni Hindistan’ın insana gevşeklik veren iklimi ve istila hareketleridir. 5 . *Bu dönemin en önemli gelişmesi. M.(İlk eyalet sistemi). Milet.Ö.Ö. Doğu Anadolu’da Asya kökenli Hurriler tarafından kurulmuştur. doğu ve Ön Asya uygarlıklarındaki gelişmeleri batıya taşıyarak kültürler arasında etkileşimi sağlamışlardır. *Hitit Devleti.Bu şehir devletleri arasında siyasal birlik sağlanamamıştır. Urartular (MÖ 900-MÖ 600) Urartı Devleti. 600’lerde Medler tarafından yıkılmıştır. Lidyalılar (MÖ 687-MÖ 546) Lidyalılar. Yunan ve Romalıların geliştirmesiyle. *Asurlulardan sonra Anadolu’da Pers egemenliği kurulmuş ve Hitit toprakları Pers hakimiyetine girmiştir.Hindistan’a yerleşen kavimler birbirleriyle kaynaşamamışlardır. *Kültürel yönden Anadolu’da etkili olamayan Persler. M.İpek böceğinden ipek elde ederek Çin’den Avrupa’ya uzanan İpek Yolu’nun kurulmasını ve ticaretin yaygınlaşmasını sağlamışlardır.Ö. Yüzyılda Anadolu’nun büyük bölümüne egemen olmuştur. Kast Sistemine göre halk.Ülkeyi satraplık denilen eyaletlere ayırmışlardır.Bu nedenle kolonilerini kaybetmişlerdir. 2000 yılı başlarında Kafkaslardan Orta Anadolu’ya gelerek Kızılırmak kıvrımı içine yerleşmişlerdir. ÇİN UYGARLIĞI *Çin birbiri ardına göreve gelen hanedanlar tarafından yönetilmiştir. 1200’lerde Anadolu’ya gelerek. *Pers İmparatorluğu.Ö. ayaklanarak Medleri yıkmışlar (MÖ 550) ve İran’da Pers egemenliğini başlatmışlardır. Keyeksar Dönemi’nde bağımsız olmuşlardır.Bölgenin en güçlü devletlerinden biri olan Urartular.Ancak Hindistan’a gelen kavimler güçlü devletler kuramamışlar. İslamiyet’in eşitlik ilkesi Hindistan’da Kast sistemininin zayıflamasını sağlamıştır. 1280’de imzalanan Kadeş Antlaşması tarihte bilinen ilk yazılı antlaşmadır. Yüzyıl ortalarında siyasi bir güç oluşturan Medler.Kafkaslar üzerinden gelen Kimmerler Frigyalılara son vermişlerdir. 800 yıllarında Gordion(Polatlı) merkezli bir devlet kurdular. Frigyalılar (MÖ 800-MÖ 676) Frigler.Bu dönemde İran’daki eyalet yönetim anlayışını Anadolu’da uygulayarak yönetimi kolaylaştırmayı amaçlamışlardır.Aynı kasttan olmayanlar evlenemez. meslekleri babadan oğula geçen ve aynı geleneklere bağlı bulunan gruplar topluluğudur. matbaa ve mürekkebi icat ederek dünya medeniyetinin gelişmesine katkıda bulunmuşlardır. DOĞU AKDENİZ UYGARLIĞI Fenikeliler *Fenikeliler. 1400 yıllarında imparatorluk haline gelmişlerdir. zanaatkar ve tüccarlar) -Sudralar (işçi ve hizmetkarlar) Kast sistemi:Kast. HİNT UYGARLIĞI Hindistan zengin bir ülke olduğu için sık sık istilalara uğramıştır.Herkes babasının mesleğine girmek zorundadır. kısa zamanda ileri bir medeniyet kurmuşlar ve kolonicilik faaliyetleriyle zenginleşmişlerdir.Ö. Foça ve İzmir’dir.Anadolu’da 200 yıl kadar kalan Persler: *Hükümdarları kisra (ülkeler kralı) aynı zamanda rahipkraldır. *Tarihe en önemli katkıları günümüzde kullanılan Latin alfabesinin temelini oluşturan 22 harfli ilk alfabeyi bulmalarıdır.Ege göçlerinden sonra şehir devletleri halinde yaşayan Hititlere M. 546 yıllarında yıkılmıştır. *Arazilerinin tarıma elverişli olmaması ve Mısır’dan Anadolu’ya ulaşan ticaret yolu üzerinde bulunmaları Fenikelilerin ticaret alanında ilerlemelerini sağlamıştır. 700 yıllarında Asurlular son vermişlerdir. Musevilik dininin sadece kendi kavimlerine ait olduğunu kabul ederek diğer toplumlarda yayılmasını engellemişlerdir.Bu durumun en önemli nedeni “Kast Örgütü”dür. İyonyalılar *Dorların baskısı sonucunda Akaların bir kısmı Yunanistan’dan Batı Anadolu’ya göç etmişler ve İzmir çevresindeki yerli halkla kaynaşarak şehir devletleri kurmuşlardır. *Fenikeliler kurdukları kolonilere sadece ticari amaçlarını gerçekleştirmek için gittiklerinden dolayı askerliğe önem vermemişler ve kolonilerini yurt edinmemişlerdir.Çin’de halk asiller ve köylüler olarak ikiye ayrılmıştır. M.Pers saldırılarına dayanamayan Lidya devleti. Pers İmparatorluğu İran’da kurulan Pers İmparatorluğu.Urartuların merkezi Tuşpa (Van)’dır.Hititler. Latin Alfabesi oluşmuştur) İbraniler Tarihte ilk defa tek tanrılı bir dine inanan İbraniler. (Daha sonra İyon. barut. M. M. pusula. Ege göçleri sırasında Anadolu’ya gelerek M. yayılmacı bir politika izleyerek M.Bu sistem Hint halkının kaynaşamamasının ve millet haline gelememesinin en önemli nedeni olmuştur. *Çin’de Lao-Çe ve Konfiçyüs adlı filozofların dini ilkeleri yayılmış.Ö.M. Denizcilik ve ticaret faaliyetlerinde gelişme gösteren Fenikeliler. M. Medlerin egemenliğinde yaşayan Persler.Ö. bölgede asayiş ve güvenliği kurarak ticaret faaliyetlerinin gelişmesine katkıda bulunmuşlardır. ANADOLU UYGARLIĞI Hititler (MÖ 1700-MÖ 700) *Hititler. Hititler ile Mısırlılar arasında yapılan Kadeş Savaşı Antlaşması’dır. 1200 yıllarında batıdan gelen kavimler tarafından parçalanmıştır.Kastlar arasında geçiş yoktur. *Anadolu’nun tamamına yakın bölümünü yönetimleri altına alarak bölgede siyasal birliği sağlamışlardır. *Ön Asya’dan gelen ticaret yollarının bitim noktasında bulunan İyonyalılar. M. *Çinliler kendilerine özgü bir yazı kullanmışlar.İRAN UYGARLIĞI Medler MÖ VII.İyon şehir devletleri arasında en tanınmışları Efes. sonraki dönemlerde Çinliler Budizm’i benimsemişlerdir.Ö. -Brahmanlar (din adamları) -Kşatriyalar (devlet adamları ve askerler) -Vaisyalar (çiftçi. 333’te Makedonya Kralı Büyük İskender tarafından yıkılmış ve Anadolu’da Helenistik Medeniyeti Dönemi başlamıştır.Ö.Ö. Gediz ve Küçük Menderes vadileri arasında kalan bölgede Kral Giges tarafından Sard(Salihli) merkezli bir devlet kurmuşlardır.Bu durum dünyanın değişik yerlerine dağılan Yahudilerin kendilerini korumalarını ve varlıklarını sürdürmelerini sağlamıştır.
Anadolu’da yapılan kanunlarda komşu medeniyetlerin önemli etkisi ve katkısı olmuştur. ayrıca Hititler kendi icatları olan hiyeroglif yazısını da kullanmışlardır. sermaye birikimine ve finans sektörünün oluşmasına ortam hazırlamıştır.Bu durum Hititlerde kadınların devlet yönetiminde etkili olduğunu göstermektedir. Türkiye’nin coğrafi konumundan doğan tabii bir sonuçtur. çömlekçilik. kanunlarını Mezopotamya’dan almakla beraber. ilaveler ve düzeltmelerle Anadolu’da ilk kanunları yapmışlardır.Daha sonraları bu beylikler kaldırılarak yerlerine merkezden valiler atanmıştır. *Hititlerden kalan en önemli yazılı eserler ANAL adı verilen yıllıklardır. tarım ve hayvancılık olduğu için tarım ve hayvancılığı korumaya yönelik ağır cezalar içeren kanunlar yapmışlardır.Hititler ve Urartular. *Hititler. Bilim ve Sanat *Anadolu medeniyetleri içinde her yönden en ileri olanı İyonyalılardır. *İlkçağlarda insanların uğraş alanlarındaki gelişmeler inançları üzerinde etkili olmuştur. *Ticarete büyük önem veren Lidyalılar. feodal beyliklerden oluşuyordu.Ancak bu askerler arasında dil ve taktik birliği olmadığı gibi vatan-millet sevgisi de yoktu. *Başlangıçta Hitit Krallığı. Anadolu’nun batısında kurulan medeniyetler Yunan tanrılarından.Bu durum Lidyalıların yıkılmasında etkili olmuştur. aynı zamanda başkomutan. kendi sınırları dışında ele geçirip yönettiği ülkeye veya topraklara denir.Frigyalılar.Hitit kanunları. Frigyalılar öküz kesene ölüm cezası vermişlerdir. Anadolu’da ücretli askerlik sistemini kurmuşlardır.Hititlerin en önemli kabartmaları Yazılıkaya ve İvriz kabartmalarıdır.Ö. başyargıç ve başrahiptir. *İlk Çağ devletlerinin temel geçim kaynağı. *Hitit sanatı.Ancak imparatorluk döneminde Pankuş Meclisi’nin yetkileri azalırken kralın yetkileri artmıştır. siyasal ve ekonomik alanlarda üstünlük sağlama düşüncesi etkili olmuştur. İlk Çağ Anadolu tarihinin aydınlanmasında önemli rol oynamıştır.Örneğin. sanatçılar. Lidyalılarda dokumacılık. zaferleri kadar yenilgilerinin de yıllıklara yazdırılması tarafsız bir tarih anlayışına sahip olduklarını göstermektedir.Medeni hukuk ve ceza hukuku büyük gelişme göstermiştir. *Devlet yönetiminde kraldan sonra en yetkili kişi Tavananna adı verilen kraliçeydi. -Lidyalılar. hür vatandaşlara olduğu kadar kölelere de mülkiyet hakkı tanıyordu. komşu medeniyetlere göre yumuşak bir karakter taşımaktadır. devlete baş kaldırmak büyük suç sayılmış ve ölümle cezalandırılmıştır. Mezopotamya tanrılarından etkilenmişlerdir. doğuda kurulan medeniyetler ise.Paranın kullanılmaya başlamasından sonra değiş-tokuş (takas) uygulaması ortadan kalkmıştır. dericilik ve madencilik.Hititler anallarla (yıllıklar) Anadolu’da tarih yazıcılığını başlatmışlardır. matematik ve tıp bilimlerinin temeli İyonya’da atılmıştır. Akdeniz ve Karadeniz’de koloniler kurarak ticaret faaliyetleriyle zenginleşmişlerdir. ekonomik hayatı canlandırmış.Bu durum Anadolu’da kurulan devletleri askerliğe önem vermeye zorlamıştır. Yazı ve Edebiyat *Anadolu’ya yazıyı Mezopotamya medeniyetlerinden Asurlular getirmişlerdir. *Heykelcilik ve kabartmacılık gelişen başlıca sanatlar olmuştur.İyonyalılar özgür düşüncenin ve pozitif bilimlerin öncüsü olmaları yönüyle önem taşırlar. Anadolu’da bu sınıfların bulunması toplumda eşitsizliğin olduğunu göstermektedir. 700 yıllarında ilk parayı kullanmışlardır.En üst sınıf olarak kabul edilen kral ve ailesi devletin yönetimini üstlenmiştir. -Doğu-Batı kültürleri arasında etkileşim artmıştır. bu amaçla Efes’ten başlayarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapmışlardır. memurlar ve köleler gibi sınıflar da bulunuyordu. M.Böyle bir değişiklikle Hititler merkezi otoriteyi güçlendirmeyi amaçlamışlardır. Mezopotamya sanatının etkisinde gelişmiştir. Sosyal ve İktisadi Hayat *Anadolu’da halk sosyal sınıflara ayrılmıştı. kral savaşa gittiğinde ülkeyi yönetirdi. Koloni:Bir devletin ekonomik. *Denizci bir medeniyet olan İyonyalılar.Bu da Hititlerin merkezi otoriteye önem verdiklerini göstermektedir. Lidyalılar ve İyonyalılar Fenike alfabesini kullanmışlardır. *Hititlerin ilk zamanlarında kralın yetkileri soylulardan oluşan Pankuş Meclisi tarafından sınırlandırılmıştır.Felsefe.Bu yıllıklar. Bu durum kralların siyasi.Tavananna. *Lidyalıların parayı icat etmeleri. kuyumculuk (Fibulasüslü iğneler).Bu durum.Anadolu’da asillerden başka rahipler. Kolonilerin kurulmasında.Hatta Kadeş Antlaşması’nda Hitit kralının yanında kraliçenin de imzası yer almıştır. askeri ve dini yetkileri kendilerinde topladıklarını ve güçlerini artırdıklarını göstermektedir.Bu nedenle Anadolu için “Bin Tanrı İli” denilmiştir. *Hititlerde kralın buyruklarına karşı gelmek. *Hititlerde Pankuş Meclisi’nin bulunması meşrutiyete benzeyen bir yönetimin varlığını ve kralların yetkilerinin bir dönem kısıtlandığının göstermektedir. siyasal ve sosyal nedenlerden dolayı.Sadece para için savaşan ücretli askerlerin başarı kazanmasını zorlaştırmıştır.Frigyalılarda dokumacılık(Tapates adını verdikleri halı ve kilimleri bulunmaktadır. askerler.). Asurlulardan aldıkları çivi yazısını kullanmışlar. kaya mimarisi. alışverişi kolaylaştırmış. *Ticaret faaliyetleriyle zenginleşen Lidyalılar.Bütün yetkiyi elinde bulunduran krallar. Bu yolun yapılması sonucunda. Ordu *Türkiye.Dolayısıyla soylular yönetimden uzaklaştırılmıştır. Urartularda maden 6 .Örneğin.tarım faaliyetlerine önem veren Frigyalıların en büyük tanrı olarak toprak ve bereket tanrıçası Kibele’yi kabul etmeleri gibi. -Hammadde ihtiyaçlarının karşılanması -Üretim fazlası mallar için Pazar bulunması -Askeri gücün artırılmak istenmesi -Diğer devletlere askeri. Hitit yıllıklarında kralların. Din ve İnanış *İlk Çağlarda Türkiye’de çok tanrılı bir din anlayışı hakimdi. topraklarının verimli olması ve ticaret yolları üzerinde bulunması sebebiyle sık sık istilalara uğramıştır.Anadolu’da Kültür ve Medeniyet Devlet Yönetimi *İlkçağlarda Türkiye’de kurulan devletler krallıkla yönetilmiştir.Lidyalılar zenginleşmiştir. dini törenelere ve bayramlara başkanlık yapar. Hukuk *Anadolu’da İlk Çağ hukuku.
geometri ve astronomi bilimlerinde önemli gelişmeler yaşanmıştır. *Sezar’ın öldürülmesinden sonra İmparatorluk devri başladı (MÖ27) İmparatorluk Devri *Fetihler büyük ölçüde durmuştur. önce Yunanistan’daki bütün şehir devletlerini.Yunanlılar kolonilerini ikinci yurtları saymışlar. -BatlamyusCoğrafya Kılavuzu adlı eseriyle İslam Coğrafyacılarını etkiledi. Yunanistan’da siyasal birliğin kurulmasını engellemiştir. Antakya gibi şehirler ticaret şehri oldular. Kartacalılar.Sınıf kavgalarının çözümlenmesi ve toplumsal barışın sağlanması için Drakon. *Doğu-Batı kültürünün kaynaşmasından sentez bir medeniyet olan “Hellenizm” doğmuştur.Yunan şehir devletleri M. Efes.Bunun sonucunda Yunanistan’da zengin bir orta sınıf oluşmuştur. -Mısırda-Ptolemeler Krallığı (MÖ 321-30) -Trakya ve Batı Anadolu’dan Hindistan’a kadar-Selevkoslar Krallığı (321-64) -Makedonya’da-Antigonitler Krallığı: Milli bir devlettir. Yunan uygarlığının önemli özellikleri şunlardır: *Yunanistan’da birbirinden bağımsız şehir devletleri kurulmuştur.Hellenizm medeniyetinin doğmasında Yunan. ROMA UYGARLIĞI *MÖ 735-MS 1453 yılları arasında yaşamış İlk Çağ’ın en güçlü. *İskender İmparatorluğu zamanında İskenderiye. *Romalılar. filleriyle birlikte İtalya’ya girdiler. Doğu Akdeniz’e yönelmişlerdir. Bergama. Mezopotamya ve Mısır’ı ele geçirdi. su mimarisi. tıp.Tarihin babası sayılan Herodotos’un dışında Tukidides de önemli eserler yazmıştır. -Sınıf farklılıkları ortadan kaldırılmıştır. -Bergama KrallığıBergama merkez olmak üzere Millet ve Efes’te (Batı Anadolu) Bergama ve Bitinya Krallıkları Yunan uygarlığının Pontus Devleti Doğu uygarlığının temsilcisi oldu. 200 bin ciltlik kütüphane kuruldu) *Bergama’nın kendi adıyla anılan Parşömen kağıdı icad edilerek ihraç edildi. Anadolu. 33 yaşında öldü (M.Bu nedenle halk geçimini zeytincilik. *Romalılar. *Roma İmparatorluğu’nun siyasal tarihinde. İskenderun) *Hellenizm.Sokrat. *Doğu-Batı ticareti ve kültürel etkileşim artmıştır. aritmetik. YUNAN UYGARLIĞI M.Bu gelişmelerden sonra Romalılar. disiplinli. Anadolu ve cumhuriyetin sonlarına doğru ise Mısır Roma topraklarına katıldı. Mezopotamya.323). Solon ve Klistenes isimli arhonlar kanunlar yapmışlardır. Yunanistan. İran. Eflatun ve Aristo en önde gelen filozoflardandır. Yüzyılda Makedonya egemenliğine girmiştir. *Bergama bu dönemde önemli bir kültür merkezi oldu (Zeus Tapınağı. Suriye ve Mısır’da Perslere ait tüm toprakları kendine bağlamayı başardı. sonra da Anadolu. Irak. *Cumhuriyet döneminde fetih hareketleri başladı.Yunanistan’da en çok gelişen edebi tür destanlar olmuştur. Mısır ve Hint medeniyetlerinin etkisi olmuştur. planlı ve teşkilatlı hareket ederek kısa sürede büyün İtalya’yı Roma’ya bağlamışlardır.işlemeciliği. *Yunanlılar Fenike alfabesini kullanmışlardır. 337’de tahta geçen İskender.Yuanistan’da yapılan kanunlarda. Kartaca Savaşlarının üçüncü safhasında Romalılar galip geldiler ve Kuzey Afrika’yı ele geçirdiler. -İskenderiyeli coğrafyacı EratostanesDünyanın çevresini hesapladı.Ö. saray ve tapınak mimarisi gelişmiştir. tarih. Yunanistan’daki bu uygulamalar İlk Çağ’da demokratikleşme sürecini başlatmıştır. Asklepedio Sağlık Merkezi. -Pontus KrallığıKaratenizin güney kıyılarında.Büyük İskender’in Asya seferinin sonucunda Helenizm Uygarlığı doğmuştur. -Köylülerin borçları affedilmş. -Helenistik uygarlık İslam uygarlığını etkilemiştir. *Anadolu. *Yunanistan’da felsefe.Bu destanlar Yunanlılar arasında ulusal birlik duygusunu pekiştirmiş ve okullarda ders kitabı olarak okutulmuştur.(MÖ 279-16-) *Selevkos’un ölümü üzerine Anadolu’da yerel krallıklar kuruldu: -Bitinya KrallığıKuzey Batı Anadolu’da. Krallık (MÖ 735MÖ 510).Ö. -Dünyanın çevresi doğru hesaplandı. Büyük İskender.Ö. *Yunanistan dağlık bir araziye sahip olduğu için tarıma elverişli toprak azdı. İran. İran. Kartaca’yı ele geçirebilmek için yaptıkları savaşların (Pön Savaşları) ikincisinde.Ö.Tarihin bilim dalı haline gelmesinde Yunan tarihçilerinin büyük rolü olmuştur. -ArşimedDünyanın kendi ekseni ve güneşin çevresinde dolaştığını ileri sürdü. Kalp. balıkçılık ve hayvancılıkla sürdürmeye çalışıyordu.Bunlar arasında Homeros’un İlyada ve Odise destanları çok ünlüdür.İskender İmparatorluğu parçalandıktan sonra Selevkoslar Krallığı’nı yenerek Türkiye topraklarının tamamına hakim olmuşlardır. IV. halkın yönetimde söz sahibi olması sağlanmıştır. Rodos.334 yılında yaptığı Doğu (Asya) seferi sonucunda kuruldu. Roma ve İslam medeniyetini etkilemiştir. -Kapadokya KrallığıOrta Anadolu’da. Yunanlılar kurdukları kolonilere göç ederek yerleşmişler ve Yunan kültürünün buralara yayılmasını sağlamışlardır. İyonyalılarda ise. (Bu savaşlar Üç safhada olmuştur: MÖ 264-241 / 218-201 / 149146 ) *Sırasıyla İspanya. en büyük imparatorluğu ve medeniyetidir. *Önemli şehirler kurulmuştur (İskenderiye. Cumhuriyet (MÖ 510-MÖ 27) ve İmparatorluk(MÖ 27-MS 395) dönemleri yaşanmıştır. 7 . bu nedenle uzun süre buralara egemen olmayı başarmışlardır. *Bu dönemde bilimsel alanda gelişmeler oldu: -İskenderiye’de Bilimler Akademisi kuruldu. 1200 yıllarında Yunanistan’a göç eden Dorlar Akaların egemenliğine son verdiler. *Yunanistan’da sınıf ayrımı mücadelelere neden olmuştur. Helen Medeniyeti *Makedonyalı -İskender’in İyon şehir devletlerini Pers istilasından kurtarmak için M. -Tıpta ileri gidildi. borcunu ödeyemediği için köle durumuna düşenlere özgürlükleri geri verilmiştir. -Halk meclisleri açılarak. İskender İmparatorluğu M.Polislerin başında “Tiran” denilen krallar vardır.Bu şehir devletlerinin özgür yaşamak istemesi ve birbirinin egemenliğini kabul etmemesi.Ö.Yunanistan’ın tamamına egemen olan Dorlar “Polis” adı verilen şehir devletleri kurdular. kan ve damar arsındaki ilişki tespit edildi.İskender’in ölümünden sonra kazanılan topraklarda bağımsız devletler kurulmuştur.Kolonizasyon hareketlerinin başlamasıyla Yunanlılar uzak ülkelerle ticaret yapmaya başladılar.
Halk meclisi (Kuria) da seçerdi. *Mısır’dan aldıkları Güneş yılı esaslı takvimi. hamamlar.Romalılar Yunan kanunlarından yararlanarak 12 Levha Kanunlarını yapmışlardır. Karum(Pazar) Su yolu Sunak Kervansaray Kanal Tapınak Liman Değirmen Ziggurat Ziggurat Ziggurat ASKERİ Çin Seddi. Devlet Yönetimi *Kıralıİhtiyarlar meclisi teklif eder. Bizans İmparatorluğu Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılması ile 395’te kuruldu. Çemberlitaş *Ankara Elmadağ Su Yolu. iç savaşlara katılan orduların sınırları ihmal etmesi gibi nedenlerden dolayı Roma İmparatorluğu. zanaatkârlar. Binbirdirek Sarnıcı. *At yarışları için hipodromlar yapıldı. *KonsüllerSenatoya hesap verirlerdi.Patrici-pleb mücadelesi 12 Levha Kanunlarından sonra da devam etmiştir. *Merkezi yönetimin zayıflaması. İyonyalıların ve Yunanlıların geliştirdiği alfabeye son şeklini kazandırmışlar ve “Latin alfabesi”ni oluşturmuşlardır. yanaşmalar ve köleler olmak üzere dört sosyal sınıf bulunuyordu.Bu durum Avrupa’daki kilise ve papanın krallar üzerindeki baskısının tersine imparatorun patrik ve kilise üzerinde baskısının olduğunu göstermektedir.Bunlardan Batı Roma 476’da. Sur. Sosyal Sınıflar: *Romada. Doğu Roma ise 1453’te yıkılmıştır. Yerebatan Sarnıcı. *"Türk” kelimesi ilk defa siyasi ad olarak. 8 .Tarihi boyunca Bizans farklı sülaleler tarafından(12 sülale) yönetilmiştir.Anadolu. *Romalılar ticareti geliştirmek amacıyla Anadolu’da yeni yollar yapmışlar ve ihtiyaç duydukları ürünleri Anadolu’dan götürmüşlerdir. *Bunalımlı dönemlerde altı aylık sürelerle diktatör denilen birisi ülkeyi yönetirdi. nasturizm. Bizans döneminden günümüze kalan önemli eserler:Ayasofya. Kale.İstanbul bu dönemde önemli bir kültür ve sanat merkezi olmuştur. *Coğrafi bir ad olarak. plebler. -Köleler Hiçbir hakları bulunmazdı. -Patriciler Oy hakkı olan zengin toprak sahiplerinden oluşuyordu. *Cumhuriyet döneminde senatonun seçtiği iki konusu ülkeyi yönetmişti.*İç sükunet sağlanarak yollar yapılmış ve halkın refah seviyesi yükseltilmeye çalışılmıştır. Aya İrini Kilisesi. İstanbul surları ve su kemerleri. -Yanaşmalar Vatandaşlık hakkını kaybedenler. Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmıştır (395). *Kral senatoya yapacağı işleri danışırdı.Jüstinyen dönemi(518-610) Bizans’ın en güçlü olduğu dönemdir. Romada köleler sık sık ayaklanmışlardır (Spartaküs ayaklanması).türeyen veya güçlü.Bizans Hristiyanlığın Ortodoks mezhebini benimsemiştir. Fenikeliler. Günümüz Batı dünyasında uygulanan hukuk kurallarının temeli Roma hukukuna dayanır. Hristiyanlığın yayılması. Anadolu bayındır hale getirildi.İmparator. Kavimler Göçü’nün meydana getirdiği kargaşa. Gregor dönemlerindeki düzenlemelerle bugün kullandığımız şekle getirmişlerdir.olgun anlamına gelmektedir. ilk defa Bizans kaynaklarında Orta Asya için kullanılmıştır.Başkenti İstanbul’dur. *325 İznik Konsilinden sonra hırıstıyanlıkta ilk ayrılıklar başladı (Aryanizm. Sezar daha sonra da Papa XIII. *330 yılında İstanbul Roma İmparatorluğunun başkenti oldu ve hırıstıyanlık da resmi din oldu. Suriye ve Mısır’a kadar olan yerleri hakimiyeti altında bulundurdu. eyaletlerin güçlenmesi. Göktürk Devleti tarafından kullanılmıştır. Mısır ve İran ile yapılan savaşlar için yollar yapıldı. tüccarlar ve çobanlardan oluşurdu. *Roma’da particilerle (soylular) plebler (Roma’ya sonradan gelen halk) arasında çatışmalar olmuştur. M İ M A R İ DİNİ TİCARİ TARIMSAL Mabet Han. *Stadyum.Bu hukuk kuralları bazı değişikliklerle Bizans hukuku adıyla Doğu Roma’da yürürlükte kalmıştır. patriciler. MISIR’da MİMARİ MEZOPOTAMYA’da ASTRONOMİ SÜMER’de ZİGGURAT ANADOLU’da (Hitit) TARİH YAZICILIĞI YUNAN’da OLİMPİYATLAR DİNİ İNANIŞ SAYESİNDE GELİMİŞTİR ÖNCE SONRA TARIM Yerleşik Hayat YAZI Tarih Devirlerinin Başlaması PARA Takas Sisteminin Sona Ermesi Hayvanlar Ulaşım Kolaylaştı Evcilleşti ATEŞ BULUNDU -Isınma Sorunu Çözüldü -Yabani Hayvanlardan Korunma Sağlandı AHİRET İNANCI Eczacılık ve Mumyacılık Gelişti (Mısır’da) İSLAMİYET’TEN ÖNCE TÜRK TARİHİ Türk Adının Anlamı *Türk Adının anlamı:Doğan. kuvvetli. *III. *Romalılar. Askere alınmaz ve oy kullanamazlardı. belediye binaları. Roma Eserleri: *İstanbul Bozdoğan Su Kemeri. Anadolu ise XII yy dan itibaren Avrupalılarca Türkiye olarak anılmıştır. *Bu süre içerisinde yaptığı işlerden dolayı kimseye hesap vermezdi. Hora Kilisesi.Bizans İmparatorluğu’nda kilise imparatora bağlıydı ve Ortodoksların dini lideri patrik imparator tarafından atanıyordu. monofizizm) *451 Kadıköy Konsiliyle de İstanbul Kilisesi Roma’dan ayrılması sonucu Ortodoksluk mezhebi ortaya çıktı. Din *Hırıstıyanlık 313 Yılında serbest bırakıldı. aepora (büyük meydanlar) yapıldı. -Plebler Küçük çiftçiler. kütüphaneler. başkomutan. Yy’ da Roma İmparatorluğu gücünü kaybetmeye başladı. tiyatro salonları. Ogüst Mabedi ve Roma Hamamı *Antalya Aspendos Tiyatrosu Hukuk On iki Levha Kanunları Patrici ve pleb mücadelesi sonucunda plebler de bu kanunlar ile patricilerle aynı haklara sahip olmuşlardır. başyargıç ve yasa koyuculuk yetkilerini elinde toplamıştır.
vatan millet sevgisini ortaya koymuştur. *Çinin egemenliğinden kurtulan Doğu Hunları. Çinlilerin propagandasıyla Hun beyleri birbirine düşmüştür. Tanrı dağlarının kuzeyi. Mete Han’ın Tarihteki Önemi -Türk soyundan olan bütün toplulukları kendi yönetimi altında toplamıştır. *Bu coğrafi bölge içinde de Türklerin ilk ana yurdu ise. Divan-ı Lûgat’it-Türk adlı eserinde. -Tung-huların ısrarlı toprak istekleri karşısında “Toprak milletindir. Türklerin atı evcilleştirmeleri ve tekerleği kullanmaları çok uzak bölgelere göç etmelerine yardımcı olmuştur. -Hristiyanlık barbar kavimleri arasında yayılmıştır. güneyde Himalaya dağları ile çevrili geniş bir coğrafi bölgedir. -Batı Roma İmparatorluğu yıkılmıştır (476). Yüzyılın ikinci yarısında Hunlar. *Çinlilerle mücadele eden Mete Han’ın asıl düşüncesi. AltaySayan dağlarının kuzeybatısı. *M. Katolik Kilisesi’nin güçlenmesinde. Kavimler Göçü’nü başlatmışlardır. Aral gölünün çevresi ve Hazar Denizi’nin doğusu olarak belirlenmiştir. -Feodalite (Derebeylik) rejimi ortaya çıkmıştır. Çin’den yıllık vergi almakla yetinmiştir.) *Hohan-yeh yönetimindeki Doğu Hunları Çin’in egemenliğine girdi. *Orta Asya. III. -Farklı bölgelerde Türk devletleri kurulmuştur. at-tekerlek kültürünü öğretmişlerdir. Çinlilere karşı büyük bir güç haline gelmişlerdir. MS 48 yılında Kuzey ve Güney Hunları olmak üzere ikiye ayrıldılar. onu kimse veremez. Macarlar gibi) -Gittikleri bölgelerdeki topluluklara. *Türk adına ilk defa 5yy da Pers (Sasani). ilk defa 420 tarihli bir Pers metninde geçmektedir. artan nüfusa mevcut toprakların yetmemesi ve bu gelişmelerin sonucunda bölgede geçim sıkıntısının ortaya çıkması -Türk boyları arasındaki siyasal anlaşmazlıklardan dolayı ortaya çıkan savaşlar -Dış baskılardan (Çin.*Millet adı olarak Türk. doğuda Kingan dağları. *Hunlar'a ait ilk belge MÖ 318 yılına ait Hun prensleri ile Çin arasında yapılan bir antlaşmadır. -Orta Asya’da kalan boylar Hunların yönetiminde ilk Türk devletini kurmuşlardır. 6yy da Bizans kaynaklarında rastlanmıştır.Mete’nin ölümünden sonra zayıflayan Hunlar.Asya Hun (Büyük Hun) İmparatorluğu *Kutlu ülke Ötüken merkez olmak üzere Orhun ve Selenga nehirleri çevresinde kurulmuştur. Türklerin İlk Ana Yurdu *Türklerin ana urdu Orta Asya’dır. -Günümüzde de pek çok devlet tarafından örnek alınan bir ordu sistemi kurmuştur (Onlu Sistem). *Çinliler.Yüeçiler’i ve Vusonlar’ı yendi. gücünün sembolü olarak Çinli bir prensesle evlenmiştir. Çinlilerle antlaşma yapmış ve onlarla dost kalmayı tercih etmiştir. Hun akınlarına engel olabilmek için kuzey sınırlarında bir duvar örmeye başlamışlardır.Ö. Türk Göçleri Göçlerin Nedenleri -İklim koşullarının değişmesine bağlı olarak meydana gelen kuraklık. c)Ziya Gökalp. ORTA ASYA’DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ 1. Batı Hunları ise Çin tarafından ortadan kaldırıldı. kuzeyde Sibirya. -Avrupa’da Hun Devleti kurulmuştur. batıda Hazar Denizi.” diyerek ilk defa vatan ve millet sevgisini ortaya koymuştur.Ö. önce Doğu ve Batı olarak sonra da Güney ve Kuzey olarak parçalanmışlardır.Tunguzları.Kuzey Hunları batıya doğru göç ettiler. Türk adının anlamını Türeli(töre sahibi) diye açıklar. Kitan ve Moğol) dolayı Türklerin bağımsızlıklarını kaybetmek istememeleri -Salgın hayvan hastalıkları ve otlakların yetersiz hale gelmesi Göçlerin Sonuçları -Orta Asya kültür ve medeniyeti dünyanın değişik yerlerine yayılmıştır. *Hunlarla ilgili ilk tarihi belge ise MÖ 318 yılına ait bir Çin belgesidir (anlaşma belgesi). *Mete.Böylece Avrupa’nın günümüze kadar gelen etnik yapısı oluşmuştur. Kavimler Göçü’nün Sonuçları -Roma İmparatorluğu ikiye ayrılmıştır (395). 214 yılında tamamlanmıştır. dinsel ve ekonomik alanlarda güçlenmiştir. *Kalabalık Çin nüfusu içinde Türklerin asimile olmasından çekinen Mete. hayvanları evcilleştirmeyi. Yüzyılın ortalarından itibaren batıya doğru göç ederek barbar kavimleri Roma İmparatorluğu üzerine saldırmaları sonucunda Kavimler Göçü olmuştur (375).Çin’i yıllık vergiye bağlayan Mete. *Güney Hunları inin egemenliğini kabul ederken. -Avrupa’da yeni milletler ortaya çıkmış ve yeni devletler kurulmuştur. Türklerin çok çeşitli bölgelere yayılması.Bugün “Çin Seddi” diye bildiğimiz bu duvar M.) *Mete Han’dan sonra Hunlar zayıflamıştır. Orta Çağ’da Avrupa Kilise ve Papalık *Orta Çağ’da Katolik Kilisesi siyasal. madenciliği. Parçalanma Sebepleri: -İç mücadeleler ve Çin’in entrikaları -İpek Yolunun elden çıkması -Prensler arasındaki taht kavgaları *Çin’in egemenliğine girmek isteyen Hohanyeh ile Çiçi arasındaki mücadele sonunda Hun devleti doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrıldı.(Bulgarlar. -Batıya giden Türkler. Türk’e Olgunluk Çağı anlamını verir. -Kalabalık nüfuslarla ve farklı dinlerle karşılaşan bazı Türk boyları milli benliklerini kaybetmişlerdir. Kavimler Göçü Aral Gölü çevresinde toplanan Hun boyları Orta Asya’daki Çin baskısı ve kuraklık nedeniyle IV. Türk adının ne anlama geldiği konusunda ileri sürülen görüşler şunlardır: a)Wambery. Çin’i etkisiz hale getirmekti. *Bu dönemde. -Çin’i mağlup etmesine rağmen Türklerin Çin’e yerleşmesine karşı çıkmış.(Mete ulusçu bir politika takip etmiş. -Türkler değişik kültür çevreleriyle etkileşim içine girmişlerdir. Türk tarihinin bir bütün halinde incelenmesin engellemiştir.Batıya doğru göç eden bu Türkler kavimler göçünü başlattılar. -Papa’nın Avrupa krallarına taç giydirerek krallıklarını onaylaması -Siyasal yapının parçalanması 9 . b)Kaşgarlı Mahmut.(MÖ l yy. 1879’da Türk adının Türemek(çoğalmak) fiilinden geldiğini ileri sürmüş. -İlk Çağ’ın sonu Orta Çağ’ın başlangıcı kabul edilmiştir.
Feodalitede himaye sistemi esastır. Dağılma Sebepleri: -Attila’dan sonra başa geçenlerin Yetersizliği.Balkan Seferi (447):I. 2. Erzurum ve Malatya civarlarına geldiler. Bizans ile anlaşarak Sasanilerle savaştı.Bizans’la yapılan antlaşma ile Attila Bizans’ın ödediği vergiyi artırdığı gibi bazı sınır kalelerini de ele geçirdi.Bir yıl önce kendisine evlenme teklifinde bulunan Romalı Prensesi.Avrupa’da kurulan ilk Türk devletidir. -Hun nüfusunun azlığı. -Haçlı Seferleri sırasında derebeylerin ölmesi veya ordularını kaybetmesi -Barutun ateşli silahlarda kullanılmaya başlanması (top) -Avrupa’da sürekli orduların kurulması -Yeni Çağ başlarında Coğrafi Keşiflerin yapılmasından sonra ticaretin gelişmesi ve tarımsal faaliyetlerin gerilemesi -Papa ile krallar arasındaki mücadelenin krallar lehine sonuçlanması gibi gelişmeler etkili olmuştur. elindeki Hun esirleri iade edecek. II.Göktürk Devleti (552-630) *Göktürkler Türk adıyla kurulan ilk devlettir.Bu seferden sonra Avrupa Hunlarına Balkanların yolu açılmış oldu. *Attila. Ömer zamanında Müslümanlar son vermiştir. -Bizans. *Bu isteği reddedilen Attila l. deney ve gözleme karşı olan Orta Çağ görüşüdür. I.Ortaya çıkan laik olmayan devlet anlayışında din adamları devlet yönetiminde etkili olmuşlardır. *Avrupa Hun Devleti’nin dış politikası Uldız döneminde belirlenmiştir. -Bizans. *Avrupa Hunları en güçlü dönemlerini Attila döneminde yaşadılar.Balkan Seferi (441-442):Bizans’ın Margos Antlaşması’nın hükümlerine uymaması üzerine gerçekleşti. 434 yılında Bizans’la Margos Antlaşması’nı yapmıştır.Başkentleri Ötüken.Böylece Türkler Anadolu’ya ilk kez ayak basmışlardır.Antlaşmaya göre. Töles’lerin isyanını bastırdıktan sonra Avar’lara karşı isyan ederek bağımsızlıklarını elde ettiler. küçük yönetim birimleri ortaya çıkmıştır.-Skolastik düşüncenin yaygınlaşması(Skolastik düşünce:Avrupa’da kilisenin etkisi altında gelişen. . ilk hükümdarları Bumin Kağan’dır. Kavimler Göçü’nden(376) ve Batı Roma’nın yıkılmasından(476) sonra merkezi otorite boşluğu nedeniyle doğmuştur. rahipler. -Feodalite rejiminde. Feodalite Rejiminin Zayıflamasında. *Avrupa Hunları. Avar Devletinde demircilikle uğraşan Göktürkler. *Devlet geleneklere göre ikiye ayrıldı:Doğuyu yöneten Bumin Kağan ülkenin batı bölgesini kardeşi İstemi Yağbu’ya bıraktı.Derebeylik yönetimi. IX. Roma topraklarının yarısının çeyiz olarak verilmesi koşuluyla zevceliğe kabul ettiğini bildirdi. Avrupa Hun Devleti (376-469) *Batıya doğru yönelen Türklerin bir kolu Kafkaslardan Anadolu’ya. *Sasaniler‘in İpek Yolunu ele geçirebilmek için Akhun topraklarının tümünü ele geçirmeye çalışması üzerine îstemi Yabgu. Anadolu’da kalmayıp Azerbaycan üzerinden Karadeniz’in kuzeyindeki topraklarına geri çekilmişlerdir (398).Bu nedenle Orta Çağ’da Avrupa’da sosyal adalet sağlanamamıştır. *Siyasal ve askeri gücü elinde bulunduran. *Uldız döneminde Hunlar. toprağın mülkiyetine veya imtiyazına sahip olan bir senyörler (derebeyler) sınıfı ile bu sınıfa bağımlı köleler sınıfının oluşturduğu idari düzene feodalite denir. Karaton ve Rua zamanında Bizans ile savaşarak Batı Roma ile iyi geçindiler. burjuvalar ve köylüler(hür köylüler ve köleler-serfler) diye sınıflara ayrılmıştır. *Attila’nın ölümünden sonra Avrupa Hunları yıkıldı. Hunlara ödemekte olduğu vergiyi iki katına çıkaracak. Uldız.Avrupa’da halk. büyük bir devlet kurmak. *İstemi Yabgu. Not:Göktürk-Bizans ittifakı sonucu zayıflayan Sasani Devletine Hz.Bu düşünce deney ve gözleme karşı olduğu için bilimin gelişmesini engellemiştir. İpek Yolunu elinde tutabilmek için Akhunlar’a karşı Sasanilerle anlaştı. gerçeklere sadece kilisenin gösterdiği yolla ulaşılabileceğini savunan. yüklü bir savaş tazminatı ödeyecek -Tuna’nın güneyindeki yerler askerlerden arındırılacaktı. himaye edilen “Vasal” olarak adlandırılmıştır. *Balamır komutasında batıya doğru yönelenler ise Avrupa’ya geldiler. -Bizans. -Toprakların mülkiyeti soyluların elinde toplanmıştır.Himaye eden “Süzeren”. Feodalite Rejiminin Özellikleri -Feodalite rejiminin kurulmasından sonra Avrupa’da siyasal birlik bozulmuş.Antakya ve Urfa’yı kuşatan Hunlar. Karedeniz in batı kıyılarına yerleştiler ve Hıristiyanlaşarak yerli kavimler içerisinde eriyerek yok oldular.Galya (Fransa) seferine çıktı. Tuna Irmağı’nı geçerek Roma İmparatorluğu topraklarına akınlar düzenlerken Kafkaslar yoluyla da Anadolu’ya girmişlerdir. *Avrupa Hun’larının yerine Orta ve Güney Avrupa’da Macarlar ve Bulgarlar devlet kurdular.Bu politikaya göre Bizans İmparatorluğu baskı altında tutulacak ve Germen kavimlerine karşı Batı Roma İmparatorluğu ile işbirliği yapılacaktır. -Bizans.Attila’nın amacı.) -Kilisenin kişileri dinden çıkarma (aforoz). Akhun toprakları Göktürk’lerle Sasaniler arasında paylaşıldı. Doğu ve Batı Roma İmparatorluklarını egemenliği altına almaktı. Papanın isteği ve eski bir uygarlık merkezi olan Roma’ya zarar vermemek için geri döndü. soylular(senyörler).Orta Çağ’da kapalı bir ekonomik politika izlendiği için halk sermaye birikimine sahip olamamıştır. *452 Roma (İtalya) seferine çıkan Attila. I. *Attila da Uldız’ın siyasetini uygulayarak Bizansı baskı altına aldı. Yüzyılda Fransa’dan bütün Avrupa’ya yayılmış ve bütün Orta Çağ boyunca devam etmiştir. halk arasında eşitlik yoktu. -Bizans. Hunlara bağlı kavimlerle antlaşma yapmayacak. *Avrupa Hunları. ödediği yıllık vergiyi üç katına çıkaracak. Göktürklerin İkiye Ayrılması: 10 . -İç karışıklıklar ve Germen kavimlerinin isyanı. cennetten yer satma (endülüjans) yetkilerinin bulunması etkili olmuştur. -Ticari ilişkiler sınır kasabalarında devam edecek.Balkan Seferi’nden sonra Bizans’ın antlaşmada öngörülen vergiyi ödemediği için gerçekleşti. *Orta Çağ’da kurulan devletlerin birçoğunda hükümdarlar egemenliklerini dine dayandırmışlardır. *Bundan sonra Batı Roma üzerine sefere çıktı.Meşhur Romalı komutan Aetius’la 451 yılında Paris yakınlarında yapılan savaşta her iki taraf da büyük kayıplar verdi.Sefer sonunda yapılan Anatolios Antlaşması’na göre. Feodalite (Derebeylik) *Feodalite. bir bölgede yaşayanları dinsel faaliyetlerden men etme (enterdi) ve para karşılığında günah çıkarma.
4. Volga) Bulgarları Müslüman tüccarların etkisiyle Almış Han zamanında (X. Yüzyıl başları) İslamiyeti kabul ettiler. 682-687 yılları arasında 46 akın yapıldı..Bugünkü Bulgaristan’da yaşayan Türkler. Su kaynaklarının Çin tarafından zehirlenmesi üzerine büyük kayıplar verdi.Kapgan Kağan. Ülkede Budist tapınakları ile Buda heykellerinin yapılması halkın tepkisine neden oldu.II. İran ile mücadele ederek topraklarını genişletti. Bulgarlar *Hazarların baskıları sonucunda Tuna ve Kama(İtil. Olumlu Etkisi:Uygurlar bu dinin etkisiyle yerleşik hayata geçmişler.Kazan Türkleri adıyla da bilinirler. giyecek ve at gibi gereksinimlerini karşılama düşüncesi. büyük miktarlarda tohumluk darı. -Orta Asya’da yaşayan Türklerin Bizans’la ilişkileri Göktürkler zamanında başlamıştır. Kama Bulgarlarına son verdiler.Basmil. İtil ve Don ırmakları çevresine hakim oldular. *Kama (İtil. Kutluk Kağan’ın Çin’e yaptığı seferlerin nedenleri: -Türklerin Orta Asya’daki en büyük rakipleri olan Çin’i baskı altında tutmak istemeleri -Yeni kurulmuş olan devletin yiyecek.Uygur Devleti (744-840) *Bu devletin kurucusu Kutlug Bilge Kül Kağan’dır. *Çin seferinden dönerken beraberinde getirdiği rahiplerin etkisinde kalarak Budizm’e ilgi duydu. *Doğu Türkistan’a yerleşen Uygurlar. Bilge Kağan zamanında isyan eden Türk boyları itaat altına alındı. Çin entrikalarının da etkisiyle kendisini Kağan ilen etti.Uygurların en önemli özelliği yerleşik hayatı benimseyen ilk Türk toplumu olmalarıdır. *Bögü Kağan zamanında kabul edilen Mani dininin Uygurlar üzerindeki etkileri: Olumsuz Etkisi:Hayvani gıdaları yemeyi yasakladığı için Uygurların savaşçılık özelliklerini kaybetmelerine neden olmuştur. onların Doğu Avrupa ve Tuna havzasına inmelerine neden oldular.Ayrıca Slav topluluklarının devlet ve askeri teşkilatlarında etkili oldular. *Kapgan Kağan döneminde Çin.Çinlilerin Göktürk Devleti’nin içişlerine karışması sonucunda 582 tarihinde ülke ikiye ayrılmıştır.Böylece bugünkü Slav topluluklarının oluşmasında önemli rol oynadılar. Osmanlıların Anadolu’dan Rumeli’ye yerleştirdiği Türkmenlerin soyundandır. XIV. -Göktürkler Batı Türkistan’ın Türkleşmesini sağlamışlardır. ülkesinde bulunan Türkleri serbest bırakarak. *Tapo’nun yanlış siyaseti. Osman zamanında Müslüman Arap ordularını durdurdular.Batu Han zamanında Moğollar (Altın Orda Devleti Hükümdarı Batu Han). -Göktürklere ait Orhun Kitabeleri. *Franklar tarafından yıkıldılar (805). Karluk ve Uygur Türkleri Kutluk Devleti’ne son vermişlerdir. Moğolların da yazısı olmuştur.Din konusunda hoşgörülü olmuşlardır. *Matbaayı ve kağıdı kullanan ilk Türk devletidir. Yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı hakimiyetine girdiler.Volga) Bulgarları diye ikiye ayrıldılar. tarım aletleri ve kumaş vermek zorunda kalmıştır. sanat ve ticarette ilerlemişlerdir. *Güçlerini kaybeden Batı Göktürkleri de 659 yılında Çin egemenliğine girerek yıkılmışlardır. Türk tarihinin ve Türk edebiyatının ilk yazılı eserlerindendir.Göktürk (Kutluk) Devleti (682-745) *Göktürkleri Çin esaretinden kurtaran Kutluk (İlteriş) Kağan. *Hazarlar. *Batı Göktürk Hükümdarı Tardu. Kapgan Kağan devletin dış politikasını üç ana temel üzerine kurdu: -Çin’i baskı altında tutmak -Çin’de dağınık halde yaşayan Türkleri bir devletin bünyesinde toplamak -Asya’daki bütün Türk boylarını Göktürk bayrağı altına toplamaktı. *Tardu. Hazarlar *Hazarlar. diğer Türk toplulukları ile birlikte Moğolların Türkleşmesinde önemli rol oynamışlardır.Bundan sonra Moğollar Uygur Türklerini önemli görevlere getirmişlerdir. *Kutluk Kağan’dan sonra çocukları Bilge ve Kültigin küçük oldukları için kardeşi Kapgan Kağan geçti. XIII.Avarlar Sasanilerle işbirliği yaparak İstanbul’u iki defa kuşattılar. *Tarihte İstanbul’u ilk defa kuşatan Türk devletidir.Mani dinine ait tapınaklar yaparak mimaride gelişme göstermişlerdir. Diğer Türk Devletleri ve Toplulukları Avarlar *Göktürklere yenildikten sonra Romanya’ya göç ederek devlet kurdular.Uygur yazısı. *Mukan Kağandan sonra başa Tapo geçti.Büyük miktarlarda ganimet ele geçirildi. *Üzengiyi ilk defa Avrupa’ya getirenler Avarlar oldular. diğer Türk boylarını egemenlikleri altına aldılar.İki yüzyıldan fazla Avrupa’nın önemli bir kısmına egemen oldular. -Kendisinden sonra gelen Türk devletlerine her türlü imkansızlık içinde dahi bağımsızlıkları elde etme ve koruma bilincini vermiştir. 11 . devlet ve ordu teşkilatı yönüyle Rus knezliklerine örnek oldular. *Yahudiliği benimseyen tek Türk devletidir. Moğol Kitanları. Rusları etkileyerek. *Tuna Bulgarları Avrupa’ya giderek devlet kurdular ve Boris Han zamanında(864) Hristiyanlığı kabul ederek Türklük özelliklerini kaybettiler.Uygurlar. *Vezir Tonyukuk ise danışman olarak Kutluk Devleti’nin siyasetinde önemli rol oynamıştır. Kırgızları yendi. *Uygurlar.Bu nedenle tarım. *Avarlar birçok Slav topluluğuna baskı yaparak. *İstemi Yabgu’nun yerine geçen Tardu.Göktürk Devleti’ni kurmuştur. -Gelişmiş bir yazı ve takvim kullanmışlardır. Yüzyılda Cengiz Han’ın egemenliğini kabul etmişlerdir. bilim ve sanatta önemli eserler meydana getirmişlerdir. Tardu’nun ihtirası ve Çin’in entrikaları sonucu Göktürkler ikiye ayrıldı.Bu akınlarda pek çok Çin şehri tahrip edildi. -İslamiyetten önce kurulan Türk devletleri içinde en geniş sınırlara sahip ve en güçlü olanıdır. Göktürklerin Türk Tarihindeki Yeri ve Önemi -Tarihte Türk adını taşıyan ilk devlettir.Başkenti Orhun kıyısındaki Ordubalık (Karabalgasun) tır. II. *Bilge Kağan öldükten sonra Kutluk Devleti’nde iç karışıklıklar başlamıştır.Tuna Bulgar Devleti’ne 1018’de Bizanslılar son verdiler. İşbara dan sonra Doğu Göktürkleri 630 yılında Çin’in egemenliği altına girdi.Hz.Çin yenilgiye uğratıldı. 3. Doğu ve Batı Göktürkleri birleştirmek için uğraştı. *Doğu Göktürk Devletinin başına Tapo’dan sonra İşbara geçti. Çin üzerine seferler düzenledi.Çağatay ve Özbek Türkleri bu şekilde ortaya çıkmıştır. *Kutluk Devleti’nin en güçlü olduğu dönemler Kutluk Kağan’ın oğulları Bilge Kağan ve kardeşi Kül Tigin dönemleri olmuştur. *Müslüman Araplarla savaşan ilk Türk devletidir.Bulgarlar.
İran. *Oymaklar halinde yaşamış ve devlet kuramamışlardır. *Kumanlarla birlikte Rusların Karadeniz’e inmelerine engel oldular.Hükümdarların görevi dağınık boyları toplamak.Bu durum kurultayın danışma meclisine benzediğini göstermektedir.Türkiye Selçuklu Devleti. atlı askerlerden meydana gelmiştir. Yüzbaşı. Türk ordusunu “onlu sistem”e göre teşkilatlandırmıştır (Onbaşı. yay ve davuldur. Eski Türklerde. Maveraünnehir bölgesindeki Türkleri ve yerli halkı Emevi saldırılarına karşı korudular. Yüzyılda Avarların baskısı sonucunda Kafkasya’nın kuzeyine yerleştiler. *Almanların doğuya yayılmalarını önleyerek Slavların birlik oluşturmasını engellediler. *Romanya’nın Dobruca bölgesine yerleşen bir kısım Oğuzlar. Suriye. Karakoyunlu Devleti ve Safevi Devleti Oğuzlar tarafından kurulmuştur. *İlk Türk-İslam devleti olan Karahanlıların kurulmasında etkili oldular. tuğ (sancak). Azerbaycan.*Hazar Denizi’ne adlarını verdiler. Türgişler *Göktürklerin yıkılmasından sonra Göktürklerin mirası üzerinde devlet kurarak bu bölgedeki dağınık Türk kabilelerini tek yönetim altında topladılar. Sabirler (Sibirler-Sabarlar) *V.Eski Türk devletlerindeki bu sosyal teşkilat. sarışın olmalarıyla Türk soyunun en güzel görünümlü boyudur. Kırgızlar *Uygurları yıkan Kırgızlar Ötüken’e yerleşip devlet kurdular. 12 . Oğuş (aile)-urug(aileler birliği. *Türklerde hükümdarlar ülkeyi törelere. halkın huzur ve güvenini sağlamaktı. *Peçeneklerin saldırılarıyla zayıflayan Hazarlar. *Macaristan’a göç eden Kıpçak toplulukları Hristiyanlığı kabul ederek Türklüklerini kaybettiler. Kıbrıs ve Balkanlarda yaşayan Türklerin ataları Oğuzlardır. İlk Türk Devletlerinde Kültür ve Uygarlık Toplum Yapısı *İlk Türk Devletlerinde aile sosyal hayatın en küçük birimiydi. *Türklerde iktidarı ve hükümdarı kontrol eden. *İlk Türk devletlerinde hükümdarlık sembolleri: Otağ (hakan çadırı). onu oluşturan alt birlikler (aile. Binbaşı ve Tümenbaşı gibi). *Bizans’a karşı Sasanilerle birleşerek Anadolu’ya girdiler ve Kayseri. *1221 yılında Moğol hakimiyetine girerek bağımsızlıklarını kaybettiler. Ruslarla olan mücadelesi “İgor” destanlarına konu olmuştur. Macarlar *Peçeneklerin baskısıyla Ural ve İtil bölgesinden bugünkü Macaristan’a göç ettiler. *Günümüzde Türkmenistan.Kırgızlar. *Osmanlılara kadar Türk devletlerinde “Ülke toprakları hükümdar ailesinin ortak malıdır. *Bugün aynı isimle varlıklarını devam ettirmekte olan bu medeniyetin 400. Kıpçaklar (Kumanlar) *Balkaş Gölü ile İrtiş Irmağı arasındaki bölgede yaşarken Moğol kabilelerinin baskısıyla batıya göç ettiler.Çin parasında benzer ilk (Türk parasını ) Türgiş parasını Baga Tarkan kendi adına bastırmıştır. devlet yönetme görevinin Hükümdarlara Tanrı tarafından verildiğine olan inanç halkın Hakan’a mutlak bağlılığını sağlamıştır. toplumda adalet ve eşitliği sağlamak.Bu nedenle. boy. Anadolu’da kurulmuş olan Türk beylikleri. savaş ve barış gibi konularda devleti ilgilendiren önemli konuları görüşen ve kurultay adı verilen bir meclis bulunuyordu. *Düzenli ve disiplinli ilk Türk ordusunun kurucusu Mete Han’dır. kotuz (sorguç). Türkiye. Rus saldırılarıyla dağıldılar (958). *Bizans’ın entrikalarıyla zayıflamışlar.budun (millet) il(devlet) *İl dağıldığında. askerlik özel bir meslek sayılmazdı.” Anlayışı devam etmiştir.sülale)-boy. Devlet Yönetimi *Hükümdarlığın kaynağı ilahi idi ve kutlu hanedan soyundan olanlar hükümdar olabiliyorlardı. Malazgirt Savaşı’nda Bizans ordusundan Büyük Selçuklu tarafına geçerek Selçuklulara yardımcı olmuşlardır. Karluklar *Talas Savaşı’nda Müslüman Arapların(Abbasilerin) yanında yer alarak Orta Asya’nın Çinlileşmesini engellediler.1207’de Moğolların egemenliğine girdiler.Büyük Selçuklu Devleti.Böylece Orta Asya’nın Araplaşmasını önlediler.Mete Han. *Emevilerle mücadele ederek. *İslamiyeti topluca kabul eden ilk Türk boyudur. *Bazı Türk hükümdarları kurultayın aldığı kararların bir kısmını uygulamamıştır. Balkan kavimlerinin Germenleşmesine engel olmuşlardır. Bu uygulamanın sonuçları şunlardır: -Aile üyeleri arasında sık sık taht kavgaları yaşanmıştır. *Topluca İslamiyeti kabul ettiler. bugünkü Gagavuzların atalarını oluşturdular. *Karluklar 766 yılında Türgiş Devleti’ne son verdi. *Peçeneklerle birlikte hareket ederek Rusların Karadeniz’e inmesini engellediler.Oğuzlarla yaptıkları mücadeleler “Dede Korkut Hikayeleri”ne . *Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılması üzerine başkenti Bişkek olan Kırgızistan Cumhuriyeti’ni kurdular. Osmanlı Devleti. -İç mücadeleler Türk devletlerinin zayıflamasına ve dış müdahalelere ortam hazırlamıştır. budun) aynen özelliklerini korurlardı. *Hristiyanlığı kabul ederek Türklük özelliklerini kaybettiler. Ordu *Türk devletlerinde hemen her Türk savaşa hazır olduğundan.000 beyitlik Manas Destanı meşhurdur. mavi gözlü. -Türk devletleri kısa sürede parçalanmış ve yıkılmıştır. *Uzun boylu. sülale. *Soğd alfabesinden faydalanarak bir Türk alfabesi yaptılar.Türk ordusunun temeli. örgin (taht).Ayrıca irili ufaklı birçok devletin kurulmasına neden olmuştur. Türklerin tarih sahnesinden silinmemesinde önemli rol oynamıştır. Peçenekler *Seyhun Nehri ile Aral Gölü kıyılarında yaşarken Oğuz baskıları ile Karadeniz’in kuzeyine geldiler.Sibirya ismini bu kavimden almıştır. yıkılan bir Türk devletinin yerine yenisinin kurulması kolaylaşırdı. gelenek ve göreneklere göre yönetirlerdi. Moğol hakimiyetine giren ilk Türk kavmi oldu. Oğuzlar (Uzlar) *Türk milletinin en kalabalık ve tarihte hem siyaset hem de uygarlık alanında en büyük rolü oynayan koludur.Hükümdarlık yetkisinin Gök Tanrı tarafından verilmesi yetkisine KUT denirdi. halkın ihtiyaçlarını gidermek. Akkoyunlu Devleti. Ankara ve Konya’ya kadar ilerlediler. Irak.
Türklerin cenaze törenlerinde söyledikleri şiirlerdir. Uygur (milli alfabe). deri. adalet. *Bu arada Güneş ve Ay kutsal sayılmıştır. yüzyıla ait Orhun Yazıtları’dır. vadi gibi varlıklarda birtakım gizli güçlerin bulunduğuna inanılırdı.Bundan dolayı Türklerde putçuluk olmadığı gibi putları korumak için yapılan tapınaklar da yoktur. *Öldükten sonra dirilmeye inanan Hunlar. saraylar ve şehirler kurulmuştur. 1893 yılında Danimarkalı Thomsen (Tomsen) tarafından okunmuştur. 6. *Elverişli bölgelerde tarım faaliyetleriyle uğraşılmıştır. *Bununla beraber. Din ve İnanış *Türklerde en eski din Gök Tanrı dinidir.Ticaret hayatının gelişmesi. yüzyıla ait Yenisey Yazıtları ile 8. gelenek ve göreneklerinden oluşan yazısız hukuka “töre” (türe) denilirdi.Hırsızlara çaldığı malın on katı ödetilirdi. Musevilik.Hazarlar arasında Musevilik. asker kaçakları.(Türklerde ölen kişinin ardından yas tutulur).Bu durum İslamiyetten önceki Türklerde kanun üstünlüğü ilkesinin benimsendiğini gösterir.Koşuk.Bu durum Türklerin göçebe yaşam tarzı ile doğa kuvvetlerine olan inançlarından kaynaklanmaktadır. İSLAM TARİHİ İslamiyetten Önce Arap Yarımadası Siyasi Durum Güney Arabistan’da Main .Alp Er Tunga ve Şu. *Orhun Yazıtları.Türklerin yaşadıkları coğrafi şartlar hayvancılık faaliyetlerini öne çıkarmıştır.Türkler arpa.Destanlar da bağımsızlık. *Türklerin yaşadıkları topraklardan geçen İpek ve Kürk Yolları Türk devletlerine önemli ölçüde gelir sağlamıştır. *Macarlar. (göçebe yaşam olduğu için) *Uygurlarla birlikte hukuk daha sağlam ve şekilci bir nitelik kazanmıştır.Başarılı olan bir kişi en üst görevlere kadar çıkabilirdi. Göktürkler---Bozkurt ve Ergenekon. ticaret yaptıkları ülkelere canlı hayvan. Nasturizm (tabiatçılık). törenin anayasa niteliğinde.Türkler Maniheizm.Savlar ise atasözleridir. vatanın kutsallığı. ölülerini günlük eşyalarıyla birlikte gömerlerdi.Uygurlar. *Türk devletlerinde sosyal hayat sınıfsızdı. Gassaniler. Tedmürlüler. Budizm ve Mani dinlerini benimsediler.Göçebe olarak yaşadıkları için uzun süreli hapis cezası uygulanmamıştır.Göktürk Devleti (Kutluk Devleti)’nin hükümdarlarından Bilge Kağan (735).Orhun Yazıtlarındaki yazılar. kösele. *Türkler yakın komşularıyla yoğun ticari ilişkilerde bulunmuşlar. *Göçebe yaşam sürdüren Türklerde sanat eserleri genellikle küçük ve kolay taşınabilir eşyalardır. Soğd. *Maden işlemeciliği özellikle demircilikte ilerlemişlerdir. bulundukları coğrafyada azınlıkta kalmanın da etkisiyle bir süre sonra Türklük özelliğini kaybetmişlerdir. Arap. *Yenilgiye uğratılan ve egemenlik altına alınan ülkelerden alınan yıllık vergiler ve halktan toplanan vergiler Türk ekonomisine destek olmuştur. birlik ve beraberlik. konserve et. *Kurgan denilen mezarların başlarına Balbal denilen basit heykelcikler dikmişlerdir. Yenisey Irmağı dolaylarında bulunmuş olup Kırgız Türklerinin mezar taşlarına yazdıkları yazılardır.Türklerdeki tek Allah inancı ve yeniden dirilme düşüncesi Türklerin İslam dinini kolaylıkla benimsemelerinde etkili olmuştur. *On İki Hayvanlı Takvimi bulmaları astronomide ilerlediklerini göstermektedir. Hristiyanlık ve İslamiyet yayıldı. şölenlerde kopuz eşliğinde söylenip çalınan.Hukuk *Eski Türklerde yazılı hukuk yoktu. *Türkler tarih boyunca Göktürk(milli alfabe). eşitlik ve iyilik gibi değişmez ilkeleri vardı. *Türkler Uygurlar döneminde yerleşik hayata geçmişlerdir. koyun. *Türklerde sosyal sınıf farklılıkları ve kölelik yoktur.Yenisey Yazıtları. *Töreye göre devlete başkaldırma.Ancak mimari. *En Eski Türk destanları: Sakalar--.Hükümdar başta olmak üzere herkes töreye uymak zorundadır. II. kahramanlık konularını işleyen eserlerdir. keçi gibi) figürlerini gösteren motifler kullanarak yaptıkları süslemeye “Hayvan üslubu” denilmektedir. Asya Hunları--. çıplakların giydirilmesi” gibi ifadeler “sosyal devlet” anlayışının en açık örnekleridir.Türeyiş ve Göç Kırgızlar--.Bu gelişmeler sonucunda Türklerde mimari gelişmiş. *Türklerin her tür eşyada çeşitli hayvanların (at.Eski Türklerde tanrı. Süryani. *İslamiyet dışındaki dinleri benimseyen Türk boyları.Türk hukuku ilk defa Uygurlar tarafından yazılı hale getirilmiştir. Peçenekler ve Kumanlar Hristiyanlığı kabul ettiler.Gökten başka bazı dağ.Bunlar:Sagular. Türk tarihinin ve Türk edebiyatının ilk yazılı belgeleri olması yönünden büyük önem taşır. Uygurların yerleşik hayata geçmeleriyle başlar.Bilge Kağan ve Kül Tigin adına dikilen yazıtlar Yoluğ Tigin tarafından yazılmıştır. Amelikalılar ve 13 . *Türklerde ceza işlerinin kesin hükme bağlanması ve devlet tarafından takip edilmesi toplumda “kan gütme” geleneğini engellemiştir. Budizm. Seba ve Himyeri devletleri. adam öldürme ve namusa tecavüz etme gibi büyük suçların cezası ölümdür.Oğuz Kağan. kişiler arasındaki ilişkilerin “kanıtlanabilir” nitelikte olmasını gerektirdiğinden yazılı ve tanıklı sözleşmeler önem kazanmıştır. Kiril ve Latin alfabelerini kullanmışlardır. Bilim ve Sanat *Göçebe yaşantıdan dolayı mimari gelişmemiştir. *Türklerin en eski yazıtları. kardeşi Kül Tigin (732) ve vezir Tonyukuk (727) adına dikilmiştir. Dil ve Edebiyat *Sözlü edebiyat gelişmiştir. Uygurlar--.Daha hafif suç işleyenler de on güne kadar hapisle cezalandırılırdı.Uygurlar ve Hazarlar din konusunda hoşgörülüdürler. kürk ve hayvani gıdalar satmışlardır. Bulgarlar.Yine yazıtlarda geçen “açların doyurulması. sonsuzdur ve herhangi bir şekle sokulamaz. *Orhun Yazıtlarında hükümdarın halkına hesap vermesi. Hristiyanlık ve Müslümanlık gibi inançları kabul etmişlerdir. *Yuğ denilen ölü gömme törenleri vardır. buğday ve darı gibi tahılları yetiştirmişlerdir.Ayrıca Türklerde kölecilik anlayışı yayılmamıştır. aşk ve doğa konularını işleyen eserlerdir.Manas destanı.Türklerin âdet.Uygurlarla birlikte evler. *Orhun Yazıtları. şehircilik ve şehir kültürü ortaya çıkmıştır. Kuzey Arabistan’da Nebatlılar. Sosyal ve Ekonomik Hayat *Hunlar ve Göktürkler dönemlerinde göçebe bir hayat süren halk çadırlarda yaşıyordu. tapınaklar. halkın mutluluğu için çalıştığını belirtmesi Türklerde “demokrasi” anlayışının bir kanıtıdır. ırmak.
-İslamiyet Medine’de daha hızlı bir yayılma göstermiş. -Elde edilen ganimetler paylaştırılmıştır.(Bu durum Mekke’nin ticaret merkezi olduğunun göstergesidir. Medineli yerli Müslümanlara Ensar. -Muhacirlerle Ensar kardeş ilan edilmiştir. (Bu durum İslamiyet’in hoşgörülü bir din olduğunun göstergesidir. kısa zamanda Müslümanlar büyük bir siyasal güç haline gelmişlerdir.Böylece Müslümanlar arasında sosyal dayanışma artmıştır.Muhammed. 621 ve 622 yıllarında gerçekleşen “Akabe Biatları” ile Medineli Müslümanlar Hz. Kan davaları yaygındı. Medine’de birlik ve düzeni sağlamak istemiştir.) -Müslümanlar Mekkelilerin işkence ve baskılarından kurtulmuştur. Seriyye: Hz. a)Medineliler dışarıdan gelecek saldırılara karşı birlikte karşı koyacaklar. Muhammed Devri Siyasi Olayları Gazve:Hz.) c)Yahudiler ve Medine’deki Araplar arasında bir sorun çıkarsa Hz. Zeyd ve Hz. başkomutan ve yargıç olarak kabul etmişlerdir. Muhammed’in buna bir misilleme olarak Şam’dan dönen kervanın mallarına el koymak istemesi -Mekkelilerin Müslümanları ortadan kaldırmak istemeleri Bu gelişme üzerine Mekkelilerle Müslümanlar arasında Bedir Savaşı yapılmıştır. burada panayırlar kurulurdu.(Arabistan’da siyasal birliğin olmadığının göstergesidir) Siyasal Birliğin Olmamasının Nedenleri: -Arapların kabile yaşantıları -Kabileler arası kan davaları -Arap Yarımadası’nda değişik dini inanışların bulunması -Bizans ve Sasanilerin baskıları Din ve İnanış *Puta tapıcılık yaygın olmakla beraber Musevilik. Muhammed’e başvurulacak. Peygamberin İslamiyet’i yaymak istemesi Hicretin Sonuçları -Medine’de İslam şehir devleti kurulmuştur. -Müslümanların Medine’ye yerleşmeleri Mekkelilerin kullandığı Şam ticaret yolunu tehlikeye sokmuştur.Ganimetlerin 1/5’i hazineye aktarılırken. Bedir Savaşı (624) Nedenleri: -Medine’ye hicret eden Müslümanların Mekke’deki mallarının yağmalanıp Şam’da satılması üzerine Hz.Putlar burada bulunuyordu. *Mekke’de bulunan Kâbe kutsal bir mekandı. 610 yılında 40 yaşındayken peygamberlikle görevlendirilmiş ve İslam dinini yaymaya başlamıştır. Muhammed. Hatice. -Kureyş’in mağlup olmasıyla etraftaki kabileler arasında İslamiyetin yayılması hızlanmıştır. Mekke’den Medine’ye Hicret (622) Hicretin Nedenleri -Mekkelilerin Müslümanlara karşı baskılarını artırmaları ve İslamiyet’in Mekke’de yaşanamaz hale gelmesi -Hz. Muhammed’e olan güven artmıştır.) *Mekke’deki putlar ziyaret edilip kurban kesilir. -Hz.) b)Yahudiler. Muhammed’i devlet başkanı. Peygamberin görevlendirdiği komutanın yaptığı savaşlardır.Lahmiler bulunuyordu.(Bu durum sosyal hayatta eşitliğin olmadığının ve kişilerin hak ve özgürlüklerinin engellendiğinin göstergesidir) İslamiyet’in Doğuşu ve Hz.) -Şam ticaret yolu Müslümanların kontrolüne geçmiştir. Hendek Savaşı (627) Nedenleri: -Yahudilerin maddi destek vererek Mekkelileri kışkırtması -Mekkelilerin Müslümanların son bir darbe ile gelişmesini engellemek istemeleri Sonuçları: -Müslümanların kuvvetlerinin arttığı ve mağlup edilemeyeceği Kureyşliler tarafından anlaşılmıştır. İslamiyeti kabul eden ilk dört kişi:Hz. bu yenilginin acısını çıkarmak istemeleri -Mekkelilerin daha fazla kuvvetlenmeden Müslümanları yok etmek istemeleri -Medinedeki Yahudilerin Mekkelileri Müslümanlara karşı kışkırtması Sonuçları: -Uhud Dağı eteklerinde yapılan savaşı Müslümanlar kaybettiler. Hz. Hz. Hristiyanlık ve Hanif dinine inananlar da vardı. -Hz. 4/5’i savaşa teşvik amacıyla savaşanlara dağıtılmıştır. Kadınların hiçbir hakkı yoktu. -Esirlerden on Müslümana okuma-yazma öğretenler serbest bırakılmıştır. (Yahudiler de Hz.(İslamiyetin eğitim öğretime verdiği önem ve teşviki gösterir) -Uhud Savaşı’na neden olmuştur. (İslam savaş hukukunun temelleri atılmıştır. Ebubekir. Uhud Savaşı (625) Nedenleri: -Bedir Savaşı’nda mağlup olan Mekkelilerin. Müslümanlarla aynı haklara sahip olacaklar ve ibadetlerini serbestçe yapabilecekler.(Bu durum siyasal birliğin sağlanmasını engellemiştir.) *Kölelik anlayışı vardı. Mekkelilerin İslam Dinine Karşı Çıkmalarının Nedenleri -İslamiyet’in insanları eşit olarak kabul etmesi(köle ve soylu ayrımı olmaksızın) -İslamiyet’in puta tapmayı kaldırması -İslamiyet’in ahiret inancını getirmesi -İslamiyet’in kabile üstünlüğünü ve kötü alışkanlıkları kabul etmemesi -Mekke’nin ileri gelenlerinin ekonomik durumlarının zedeleneceğinden endişe duymaları -Mekkelilerin geleneklerinden vazgeçmek istememeleri Mekkelilerin baskı ve işkencelerinin artması nedeniyle ilk hicret Habeşistan’a 615 yılında yapılmıştır. Mekke’den Medine’ye göç edenlere ise Muhacir denilmektedir.Muhammed’i Medine’ye davet etmişlerdir. Muhammed Dönemi Hz. (Hz. Hz. Muhammed Uhud Savaşı sırasında önceden yapılan antlaşmaya uymayan Yahudileri şehir dışına sürgün etmiştir. Sonuçları: -Müslümanlar siyasi ve dini yönden daha güçlü hale gelmiştir.Bu vatandaşlık antlaşması İslam tarihinin ilk anayasası kabul edilmiştir. Ali. Yapılan Vatandaşlık Antlaşması’na göre.(Mekke’nin dini merkez olduğunun göstergesidir. 14 .) Sosyal ve Ekonomik Yaşam *Araplar kabileler halinde göçebe bir yaşam sürüyorlardı. -Müslümanlarla Yahudiler ve Müslüman olmayan Araplar arasında savunma ittifakı kurulmuştur. Peygamberin bizzat katıldığı savaşlardır.
Sonuçları: -Kâbe Müslümanların eline geçmiş ve putlardan temizlenmiştir.Hz. Muhammed’in son seferi olmuştur. Huneyn Savaşı(630) Nedeni:İslamiyeti kabul etmeyen Arapların(müşriklerin) ve Yahudilerin Müslümanları Mekke’den atmak için Huneyn’de toplanmaları. vefatı sırasında fertlerin seçme haklarına saygılı davranmak amacıyla yerine kimseyi tayin etmemiştir. Taif şehrini kuşatmışlar ancak alamamışlardır. Muhammed’in hazırladığı ordu Hz.Taif halkı bir yıl sonra kendi istekleriyle İslamiyeti kabul Tebük Seferi(631) Nedeni:Bizans İmparatoru Heraklius’un Arabistan üzerine bir sefer düzenleyeceğinin haber alınması. -Her iki taraf istediği kabilelerle ittifak yapabilecek ancak asker ve silah yardımı yapılmayacak. Muhammed’in vefat etmesi -Yalancı peygamberlerin ortaya çıkması -Hafızların savaşlarda şehit olmaları -Ayetlerle hadislerin birbirine karışmasının önlenmek istenmesi -Kuran ayetleri arasına rivayetlerin girmesinin önlenmek istenmesi -Kuran’ın yazılı olduğu malzemenin (deri. -Şam ticaret yolunun güvenliği kesin olarak sağlanmıştır. *Yalancı peygamberler ortadan kaldırılmıştır.Mekke’nin fethini kolaylaştırmıştır. Muhammed rahatsızlanarak 8 Haziran 632’de 63 yaşındayken vefat etmiştir.Hz. Dış Olaylar *Hz. Ebubekir Dönemi (632-634) İç Olaylar *Hz. bir Müslüman keşif kolunu pusuya düşürmeleri Arap olmayan uluslarla Müslümanların ilk mücadelesi Mute Savaşı’yla başlamıştır. Sonucu:Müslümanlar. Ekonomik yönü en ağır basan savaştır.Güçlenen ordu şehri kuşatmış. Muhammed’in önderlik yaptığı bu grubu Mekke’ye sokmadılar. taş. Mekke’nin Fethi (630) Nedeni:Mekkeli müşriklerin Hudeybiye Antlaşması’na uymaması. ancak ertesi yıl üç gün süreyle Kâbe’yi ziyaret edebilecekler. buna paralel olarak ticaret faaliyetleri artmıştır. Hz. Taif Seferi(630) Nedeni:Müslümanların. Tebük Seferi’nden Medine’ye döndükten bir yıl sonra hac yapmak amacıyla Mekke’ye gitmiştir. *Ülke içi karışıklıkların giderilmesi. Mekkeliler üzerine 10. Sonuçları: -Müslümanlar bu savaşta Bizans ordusuna karşı kesin bir başarı sağlayamamıştır. Hayber’in Fethi (629) Nedenleri: -Hayber Yahudilerinin Hendek Savaşı’nda Mekkelileri kışkırtmaları -Yahudilerin Müslümanların ticaret faaliyetlerini engellemeleri Sonuçları: -Yahudilerin vergi ödemeleri şartıyla burada yaşamalarına izin verildi. o yıl Mekke’ye girmeyecekler. -Müslümanların siyasi bir varlık olarak imzaladıkları ilk antlaşmadır. Hudeybiye Antlaşması (628) Medine’ye hicret eden Müslümanlar Mekke’ye gidip Kabe’yi ve akrabalarını ziyaret etmek istediler. -Mekkelilerden Medine’ye sığınanlar iade edilecek. Kur’an-ı Kerim’in kitap haline getirilmesinde.Veda Haccından sonra Hz. böylece Medine tamamen Müslümanların denetimine geçmiştir.İki taraf arasındaki görüşmeler sonucunda antlaşma imzalanmıştır. Sonucu: Bizans ordusuna karşı yapılan Tebük Seferi sırasında Gassani Arapları Müslümanlığı kabul ettiler. -Bizans ile Müslümanlar arasında yapılan ilk savaş olması yönüyle önem taşır. Dört Halife Devri (632-661) Hz. Sonucu:Huneyn Savaşı.-Yahudiler Medine’den çıkarılarak içeriden gelebilecek tehlikeler önlenmiş.Böylece Mekkeliler Müslümanları hukuken tanımıştır. *İlk kez halifeye. -Arabitan’da Müslümanların karşısındaki en büyük engel ortadan kaldırılmıştır. 1. -Müslümanlarla Mekkeliler arasında kaynaşma olmuş. Mute Savaşı (629) Nedeni:Bizans egemenliğindeki Gassanilerin.Müslümanlar Kureyş’in ileri gelenlerinden Hz. Hicaz’da müşriklerin son kalesi olan Taif’i fethetmek istemeleri. Muhammed.Dört Halife Devri’nde Halifeler seçimle belirlendiği için. ağaç gibi) korunmasındaki zorluklar etkili olmuştur. -Hendek Savaşı Müslümanların son savunma savaşı oldu. -Hz. Hz. Ebubekir’i halife seçtiler. Muhammed.000 kadar askerle sefere çıktı. ciddi bir direnme görmeden Mekke’yi fethetmiştir. Muhammed’in vefatından sonra zekat vermeyen ve dinden dönenlerle mücadele edilerek düzen sağlanmıştır. Muhammed. -Taraflar arasında sert davranışlar yumuşamış. *İslam ordularının Suriye topraklarına girmesi ve Filistin’e kadar ilerlemesi üzerine Bizans ordusu yola çıktı ve yapılan Yermük Savaşı (634) ile Bizanslılar yenilgiye uğratılarak Suriye’nin kapıları Müslümanlara açılmış oldu.Yermük Zaferi Bizans’a karşı kazanılan ilk zaferdir. İslamiyet Mekkeliler ve etrafındaki kabileler arasında yayılmıştır.Tebük Seferi. Hz.Bu savaştan sonra Mekkeliler savunmaya çekilmiştir. Müslümanların zaferiyle sonuçlanmıştır. Hz.Mekkeliler Hz. Ebubekir tarafından Suriye’ye gönderilmiştir.Bu seferle Arap Yarımadası dışına ilk sefer yapıldı.Müslümanlar Arap Yarımadası’ndaki en büyük siyasi güç haline gelmiştir. Hudeybiye Antlaşması’yla. 2. -Müslümanlar. Ömer döneminde fetihlere ağırlık verilmesine zemin hazırlamıştır. bu döneme “Cumhuriyet” denilmiştir. Maddeleri: -Her iki taraf on yıl süreyle birbiriyle savaşmayacak. valilere ve ordu komutanlarına maaş bağlanmıştır. Ömer Dönemi (634-644) 15 . *Kur’an-ı Kerim ayetleri toplanarak bir kitap haline getirilmiştir.Tebük Seferi Arap Yarımadası’nda siyasal birliğin önemli ölçüde kurulduğunu göstermektedir. Müslümanlardan Mekke’ye sığınanlar ise iade edilmeyecek.
Peygamberin torunu Hz. Ali galip gelmek üzereyken Hz. Hz. Ali-Ebu Musa el-Eşari’yi hakem seçmiştir. -İslam Devleti bir imparatorluk halini almıştır.Osman Dönemi (644-656) *Hz. gerçekte benimsemeyen (münafık) kişilerin çalışmaları -Ganimet gelirlerinin azalması ve orduda memnuniyetsizlikler isyanları başlatmıştır. Hakem Olayı İslam dünyasındaki ilk siyasi ayrılıklara neden olmuştur. *Hz. Ömer döneminde stratejik önemi olan yerlere daimi ordugahlar (cündler) kurulmuştur. *Azerbaycan fethedilmiştir.) *İlk posta teşkilatı kurulmuştur.Bizans ve Sasani kültürleri İslam kültürünü olumlu yönde etkilemiştir. Hasan bazı şartlarla (yaşadığı sürece Muaviye halife olarak kalacak. -İslam dünyasında ilk defa anarşi faaliyetleri başlamıştır. *639’da Mısır ve Libya alınarak Müslümanlar ilk kez Afrika kıtasında fetihlere başlamışlardır. -İlk kez cizye alınmaya başlanmıştır. -Hicretin 20.Müslümanlar arasında yapılan bu ilk savaşı Hz. Aişe’nin önderliğindeki Mekke grubu ile Hz. *Şam’da ilk kez donanma kurulmuş. Hüseyin’i ve yanındakileri kılıçtan geçirdi (10 Muharrem 680). -Önemli görevlere Emevi ailesinden kişilerin getirilmesi -Yahudi asıllı Abdullah b. Osman döneminde yaşanan bu olaylar sonucunda. fetihler yeniden başlatılmıştır.(İsyanların zamanında öğrenilmesi ve bastırılmasını sağladığı için ülkede bütünlüğün korunmasını sağlamıştır) *Muaviye döneminin en önemli olaylarından birisi de kendisi ölmeden oğlu Yezid’i veliaht ilan etmesidir. Ali arasında Sıffin Savaşı yapılmıştır (657). Hz. Siyasal Gelişmeler *Bizans’la yapılan Ecnadin Savaşı (636) ile Suriye’nin tamamı fethedildi. -İkta sistemi ilk defa bu dönemde uygulanmıştır. Hasan halife seçilmiş.Ebubekir’in vasiyeti üzerine halife seçilmiştir.Müslümanlar 3 gruba bölünmüştür: -Hz. ancak Muaviye’nin halifelikteki ısrarı üzerine Hz. -İslam dünyasında başlayan görüş ayrılıkları. Kıbrıs bu donanmanın seferleri sonucunda vergiye bağlanmış. Şiiler ve Sünniler şeklinde kesin olarak gruplara ayrılmasına neden olmuştur. Ali taraftarları -Hz. Trablusgarp ve Tunus fethedilmiştir. Ali’yi şehit etmişlerdir. Muaviye ve Amr bin As’ı öldürmeye karar vermişler .Kafkaslara giren İslam orduları Hazarlara yenilerek Kafkasların güneyine çekilmiştir. Ali Dönemi (656-661) *Hz. *İslam kültürü ilk kez bu dönemde farklı kültürlerle karşılaşmıştır. Peygamberin torununun şehit edilmesi. -Hicri takvim kullanılmaya başlandı (639). Ali. *Başkent Kûfe’den Şam’a taşınmıştır.(Muaviye bununla Hz. -Fethedilen yerler ilk defa yönetim birimlerine ayrıldı.Bu durumu önlemek amacıyla Hz. Hz.Farklı dil ve şiveleri kullanan toplumlarda Kur’an-ı Kerim’in değişik okuma şekilleri ortaya çıktı.Hz. Kur’an-ı Kerim’in Çoğaltılması Dört Halife Döneminde sınırların genişlemesine paralel olarak değişik uluslar İslamiyeti benimsemişti. Rodos fethedilmiştir.Fakat Yezid’in komutanı Ubeydullah. Teşkilatlanma Alanındaki Gelişmeler Hz.Merkez Kûfe’ye taşınmıştır. Ali kazanmış ve İslam dünyasında herhangi bir ayrılık olmamıştır. *zaman kazanılması. İlk iç karışıklıklar bu dönemde ortaya çıkmıştır. beyt’ül mal (devlet hazinesi) kurulmuştur.Hz.Böylece İslam sınırları ilk kez Anadolu’yla komşu oldu. İslam dünyasında Emevilere karşı isyanların çıkmasına ve düşmanlığın artmasına neden olmuştur. 637 Celula ve nihayet 642 Nihavent Savaşı sonucunda Sasani İmparatorluğu ortadan kaldırılarak İran ve Irak toprakları Müslümanların eline geçmiştir. 4.Hz. *bölgenin Müslümanlaşması *sınırların güvenliğini sağlamak amaçlanmıştır. Muaviye-Amr bin As’ı -Hz. 3. Bu nedenle Hz. İç Karışıklıkların Başlaması Hz. Dört Halife döneminde en çok fetihlerin yapıldığı dönem Hz. Osman döneminde bir heyet kurularak Kur’an çoğaltılarak değişik yerlere gönderilmiştir. Ali’nin halifeliğini tanımadılar. İstanbul iki kez Müslümanlar tarafından kuşatılmış. Muaviye taraftarlarının mızrakların ucuna Kur’an yaprakları takması savaşın durmasına ve Hakem Olayı’na neden olmuştur. Hüseyin’i ve yanındakileri Kerbela’da durdurdu. Osman’ın katillerinin bulunmasında yavaş davranıldığını ileri süren Hz.Kerbela’da Hz. karışıklıklara ve fetihlerin durmasına neden olmuştur. -Vergilerde yeni düzenlemeler yapılmış. Emeviler Devleti (661-750) Muaviye Dönemi (661-680) *Muaviye döneminde. Ali taraftarlarına karşı güvenliğini sağlamayı amaçlamıştır. Yezid Dönemi (680-685) Yezid döneminin en önemli gelişmesi Kerbela Olayı’dır. gayri Müslimlerden haraç vergisi alınmaya başlanmış. -İlk defa Hz. (651). *fetihlerin hızlanması. Muaviye’ye bırakmıştır.Bu ordugahların kurulmasıyla. Ali’nin şehit edilmesinden sonra Hz. Muaviye’nin başını çektiği Şam grubu ile Hz. sadece 661’de Hz.Bir müddet sonra Hz. -Vilayetlere gönderilen valilerin yanına adalet işlerinden sorumlu kadılar gönderilmiştir. Ömer döneminde toprakların genişlemesiyle yeni düzenlemelere gidilmiştir. Hüseyin. iç düzen yeniden sağlamlaştırıldıktan sonra.Böylece ülke büyük illere bölünmüştür.Böylece yargı ile yönetim ilk kez birbirinden ayrılmıştır. Ömer dönemidir. halifeliğin babadan oğula geçemeyeceğini ve seçim yapılması gerektiğini söyleyerek Kûfe’ye doğru yola çıktı. Hz.Hz.634’teki Köprü Savaşı kaybedilmesine rağmen 636 Kadisiye. Hüseyin halife olacaktı) halifeliği Hz. *İran’daki Sasani İmparatorluğu ile ilk savaşlar bu dönemde yapılmıştır. Osman döneminde. Sebe’nin ve İslamiyeti kabul etmiş gibi görünüp. yılında daha çok mali problemleri çözümlemek için ilk divan örgütü kurulmuştur. Ali’nin halife seçilmesinden kısa bir süre sonra.Hariciler.En uzun hilafet dönemidir. 16 . Aişe. ondan sonra Hz. fakat başarı sağlanamamıştır. Bu olay Müslümanların. *637’de Kudüs ve Filistin alındı.Hz. -Hz. Muaviye ve Hz. Muaviye taraftarları -Hariciler Hariciler Hz. Ömer’in vefatı ile altı kişilik bir Şura tarafından seçilmiştir.Hz.Böylece halifelik babadan oğula geçen saltanata dönüşmüştür. Ali’nin küçük oğlu Hz. Ali grubu arasında Cemel Savaşı yapılmıştır (656).Doğu’da Maveraünnehir’e girilmiş. Hz. *İran’ın fethi tamamlanmış.
savaştan sonra da İstamiyeti kabul etmişlerdir. İhşitler (Mısır/Türk-İslam) -Fatimiler (Mısır/Arap-Şii) -Büveyhoğulları. Muhammed’in soyundan gelenlere iyi davranmamaları -Arap kabileleri arasındaki rekabetin savaşlara dönüşmesi -Emeviler Devleti. -Abbasiler Arap olmayan uluslara hoşgörüyle yaklaşmış ve İslamiyet’in daha fazla yayılmasını sağlamışlardır. *Emevilerin Arapları üstün görme politikası (Arap milliyetçiliği) Türkler arasında (Türgişler) İslamiyetin yayılmasını engellemiştir. *İlk kez İslam mimarisi Hristiyan mimarisiyle yarışabilecek seviyeye gelmiştir. Ziyad komutasındaki İslam orduları 711’de Kadiks Savaşı’yla İspanya fethedilmiştir. Abbasilerin Genel Özellikleri -Abbasiler döneminde Emevilere göre daha az fetih yapılmıştır.İspanya’daki Müslümanları ve Yahudileri Oruç Reis ve kardeşi Hızır Reis(Barbaros) gemilerle Kuzey Afrikaya taşıdılar. ordu komutanlıklarında ve valiliklerde görev verilmiş. Gırnata’da) *Devlet Hristiyanların saldırıları sonucu 1031 yılında parçalandı.Bu da Beni Ahmer Devleti’ni zor durumda bıraktı.Avrupa’da Rönesans hareketlerine etki etmişlerdir.Bu parçalanmayla ortaya çıkan devletlerden Beni Ahmer Devleti(1232-1492)’nin başkenti Gırnata olup kültür ve uygarlık alanında ilerledi. -Türkler ilk kez bu dönemde İslamiyet’i kitleler halinde benimsemişlerdir. orduda.Böylece Abbasi sınırları giderek daralmıştır. *X.Osmanlılar da İspanya’dan çıkarılan Müslümanları ve Yahudileri ülkeye kabul ettiler. Abbasiler Devleti (750-1258) *Ebul Abbas Abdullah. Ağlebiler (Kuzey Afrika) -Safariler (Sistan) *Abbasiler Şii tehlikesine karşı(Büveyhoğullarının Abbasi halifesine baskısı) 1055’te Büyük Selçukluların koruyuculuğu altına girmiştir.751’de yapılan Talas Savaşı’nda Türkler Karluk. (Abbasilerin sınır güvenliği sağlanmıştır.) *Mutasım döneminde Türklere önem verilmiş. -Arap milliyetçiliği yapmaları ve diğer milletlere değer vermemeleri(en önemlisi) -Fetih hareketlerinin durması -Emevilerin Hz.Puvatya Savaşı sonucunda Avrupa’daki son sınır Pirene Dağları olarak kalmıştır.(Avrupa’da kurulmuş ilk İslam devletidir. Yağma ve Çiğil boyları Abbasilere yardım etmiş. Tahiriler (İran/Şii) -İdrisiler.Ayrıca Bağdat kenti kurularak başkent yapılmıştır. *Abbasilerin en parlak dönemi Harun Reşid’in halifeliği sırasında yaşanmıştır.Tavaif-ül Mülük denilen devletler ortaya çıkmıştır.Bu dönemde halkın yaşam standartı yükselmiş. -Bu dönemde Emevilere göre bilim ve kültür alanında daha çok gelişme gözlenmiştir. *1492 yılında İspanya’da İslam egemenliği sona erdi. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Abbasi halifelerinin otoritesinin zayıflaması nedeniyle eyaletlerdeki askeri valiler (Emir’ül Ümera) bağımsızlıklarını ilan etmeye başlamışlardır. 17 .Abdülmelik Dönemi (685-705) Arapça’nnın resmi dil olarak kabul edilmesi ilk İslam parasının bastırılması (ekonomik bağımsızlık) Abdülmelik döneminde gerçekleştirilmiştir. *İlk İslam parasının basılması.Daha sonra buraya Endülüs ismi verilmiştir.Anadolu’da Tarsus’tan doğu yönüne uzanan bir hat boyunca kurulan bu şehirlere Türkler yerleştirilmiştir. (Kurtuba. medrese ve mimarisiyle ünlüdür. -Abbasilerin denizciliğe önem vermemeleri ticari ve askeri alanda gelişmelerini engellemiştir. yüzyılda Abbasi. kültür ve mimari alanda çalışmalar yapılmıştır. İslam tarihindeki ikinci büyük fetih hareketleri Halife Velid Döneminde görülür. Horasan valisi Ebu Müslim Horasani’nin isyanı ve Emevi halifesi Mervan’ın öldürülmesiyle sona ermesi gibi nedenler etkili olmuştur.Devlet merkezi Kufe’den Haşimiye’ye taşındı. Bağdat’ı işgal ederek Abbasileri yıkmış ve son Abbasi Halifesinin amcası Mısır’a kaçarak Memlüklere sığınmıştır. *Halife Mansur döneminde ilk kez eski Yunan ve Helenistik medeniyete ait eserler tercüme edilmeye başlanmıştır(Batı kültürünün etkisi). Emevilerin yıkılmasında. Velid Dönemi (705-715) *Tarık b.Kastilya Kraliçesi İzabel ile Aragonya Kralı Ferdinand’ın evlenmesiyle İspanya birliği kurulmuş. Türklerin diğer uluslarla karışmasını ve savaşçı özelliklerinin kaybolmasını önlemek amacıyla Bağdat yakınlarında “Samarra” şehri kurularak onları buraya yerleştirmiştir.Abbasi toprakalarında kurulan bu devletler şunlardır: -Samanoğulları (İran-Horasan/Sünni) -Tolunoğulları.(Şam’da Emeviye Camii.) *Başkenti Kurtuba’dır. Fatimi ve Endülüs Emevi halifeliklerinin ortaya çıkması İslam dünyasında siyasal ve mezhep ayrılıklarının olduğunun göstergesidir. Kudüs’te Kubbetü’s Sahra) Endülüs Emevi Devleti (756-1031) *Emevi ailesinden Halife Hişam’ın torunu Abdurrahman tarafından İspanya’da kuruldu.Halifelik 1517’deki Yavuz’un Mısır Seferiyle Osmanlı Devleti’ne geçecektir. Abbasilerin Yıkılış Nedenleri: -Emir-ül Ümeraların keyfi tutumları -Hassa ordularını yabancılardan kurmaları -Mutezile mezhebini resmi mezhep kabul ederek. -İlk kez Abbasi Halifeliği sırasında dünyada halifeliğe bağlı yeni devletler kurulmuştur. Arapçanın resmi dil ilan edilmesi ve Arap olmayan Müslümanlara “Mevali” demeleri Emevilerin Arap milliyetçiliği yaptığının birer göstergesidir. *Kütüphane. Abbasilerin Dağılması ve Yeni Devletlerin Kurulması IX. *Daha çok bilim ve kültür alanında ilerlemişler ve Avrupa’nın kültürel yönden gelişmesini sağlamışlardır. Kufe’de Ebu Müslim tarafından halife ilan edilerek Abbasi Devleti kurulmuştur. Böylece Halifelik Memlüklerin koruyuculuğu altına girmiştir. Harun Reşid döneminde Bizans sınırında “Avasım” eyaleti kuruldu. *Müslümanlar 732’de Puvatya Savaşı’nda Franklara yenilinceye kadar ilerlediler. ehl-i sünnet alimlerine cezalar vermeleri -Fetih hareketlerinin durması -Moğolların Bağdat’ı işgal etmeleri *1258’de İlhanlı hükümdarı Hülagu.
-İslam dünyasında siyasi birliği sağladılar.(siyasi) -Türkler. -İslam kültür ve medeniyetini geliştirip yaydılar.Ömer döneminde İran’ın fethiyle sınır komşusu olmuşlardır. *İslam devletlerinde zekat. *Başkenti Fustat(Eski Kahire)’tır. barut ve pusulayı Müslümanlardan öğrendi. -Her iki inanç sisteminde de ahiret düşüncesinin olması. *Eski ve köklü bir kültüre sahip olan Türkler İslamiyeti kabul etmekle milli benliklerini kaybetmemişler ve milli kültürlerini korumuşlardır.(siyasi) -İslamiyet Türkler arasında yayılmış ve Orta Asya İslamlaşmıştır. Filistin. Sonuçları:Dini.Osman döneminde Türkler ile Müslümanlar arasında ilk kez savaşlar başlamıştır. *Tolunoğulları. siyasi ve kültürel sonuçları vardır. Türklerin İslam Devletindeki Hizmetleri -İslam dünyasını dış saldırılara karşı (Bizans ve Haçlı saldırılarına) korudular.İhşidiler (Akşitler) (935-969) *Mısır’da kurulan ikinci Müslüman Türk devletidir. Abbasi Devleti’nin hizmetinde görev almışlardır.(Kültürel) *İslamiyeti kabul eden ilk Türk boyları Karluk. Yıkılışı: Fatimiler tarafından ortadan kaldırıldı. (Dini) -Kâğıt Çin dışında da üretilmeye başlanmıştır. -Türklerin de yardımıyla Abbasi ordusu Çin ordusunu yenilgiye uğratmıştır. cizye vergileri. *Tavaif-i Mülük devletlerindendir. Bangladeş ve Hindistan’ın bir kısmı ile Balkanlar).Bağdat’tan gönderilen Halifenin ordusu isyanı bastırdı. bayındırlık işlerine. dul. Yağma ve Çiğil Türkleri tarafından Doğu ve Batı Türkistan’da kurulmuştur.Tolunoğulları (868-905) *Mısır’da kurulan ilk Müslüman Türk devleti olup Mısır’daki bin yıllık Türk egemenliğinin öncüsü olmuştur. YÜZYILLAR) Türklerin İslamiyet’e Girmeleri *Türkler ile Müslümanlar Hz. öşür. *Tolunoğulları döneminde Mısır’da mimari alanda Ulu Camii.-13. maden. Türklerin İslamiyeti Kabul Etmelerini Kolaylaştıran Etkenler -İslamiyetteki Allah inancı ile Türklerdeki Gök Tanrı inancı arasındaki benzerlik.) *Muhammed Toğaç Suriye. tezhip.(siyasi) -Türk-Arap(Müslüman) mücadeleleri sona ermiştir. Arapların.Karahanlılar (840-1212) *Karahanlılar Devleti. 3. İslam Uygarlığının Diğer Uygarlıklara Etkisi -Avrupa. yüzyılın başlarında Oğuzlar. sulama bentleri ve kanalların açılmasında büyük çaba harcadılar ve halkın refah düzeyini yükselttiler. matbaa. -Halifeliği koruyup(Büveyhoğularının baskısından) halifeliğin devam etmesini sağladılar.(siyasi) -Çin’in batıya ilerleme politikası başarısızlıkla sonuçlanmıştır.Hicaz bölgesine hakim olan ilk Türk devletidir. *İslam devletlerinde resim. Afganistan. heykelcilik yasaklanmış. (İhşid. Bu durumdan yararlanan Abbasiler. Lübnan ve Bingazi ele geçirildi. tüccarlardan alınan vergiler devletin gelir kaynaklarını oluşturuyordu. *Halife tarafından Muhammed Toğaç’a İhşid ünvanı verildi. *Tavaif-i Mülük devletlerindendir. Filistin ve Hicaz’ı ele geçirdi. -Haçlı Seferleriyle Avrupalılar kâğıt. -İslam dinini yaydılar. *Başkenti Fustat’tır.10. Yağma ve Çiğil Türkleridir. ancak minyatür. İslam Uygarlığının Oluşumunda Diğer Uygarlıkların Etkisi İslam uygarlığı tıp alanında Yunan ve İran. halkı Araplardan oluştuğu için bu iki devlet kısa sürede yıkılmıştır. 18 . (siyasi) -751 yılı Türk-İslam Tarihinin başlangıcı olmuştur. Türk-İslam Devletleri 1. Türklerin ve İslamiyeti kabul eden diğer ulusların ortak eseridir. sultanların sultanı demektir. hediyeler. matematik alanında Hint. *Hz. kale yapımlarına. İslam dünyasındaki gelişmeleri Endülüs Emevileri ve Sicilya Müslümanları aracılığıyla öğrendi.Toplanan gelirler orduya. *Emeviler döneminde bu savaşlar devam etmiş ve Emevilerin Arapları diğer Müslümanlardan üstün tutmaları ve Türklere karşı son derece sert davranmaları nedeniyle bu dönemde Türkler arasında İslamiyet yayılmamıştır. hat. 2. kakmacılık. *Türkler İslamiyeti siyasi hakimiyet yolu ile değil. -İslamiyetteki Cihad düşüncesi ile Türklerdeki Cihan hakimiyeti düşünceleri arasındaki benzerlik. haraç. *Tolunoğlu Ahmet döneminde Suriye . Abbasilerde Moğol istilası oluşturulan medeniyetleri yok etmiştir. yetim ve hastalara harcanırdı. Talas Savaşı (751) (Abbasiler-Çinliler) Nedeni:Çin’in Orta Asya’yı ele geçirmek için harekete geçmesi. *Abbasi Devleti’nin Mısır valisi olan Tolunoğlu Ahmet tarafından Mısır’da kurulmuştur. (Pakistan. bağlı devletlerin vergileri. sanat alanında Bizans. daha sonra da İtil(Volga) Bulgarları İslamiyeti kabul ettiler. kendi istekleriyle ve Müslüman tüccarlar aracılığıyla tanıyarak benimsemişlerdir. oymacılık sanatları gelişme göstermiştir.orman. *Abbasi Devleti’nin Mısır valisi Muhammed Toğaç tarafından Mısır’da kuruldu. *Abbasiler döneminde özellikle 751 Talas Savaşı’ndan sonraki dönemde Türklerle Araplar arasındaki savaşlar sona ermiş ve İslamiyet Türkler arasında hızla yayılmaya başlamıştır. Yıkılışı: Tolunoğlu Ahmet’in ölümünden sonra oğulları zamanında iç karışıklıklar çıktı. Uygurların dağılmasından sonra Karluk. otlak.Selçuklular ve Osmanlılar döneminde büyük gelişme gösterdi. TÜRK-İSLÂM DEVLETLERİ (10. ganimetlerin 1/5’i.İspanya’da Hristiyan.Suriye’ye hakim olan ilk Türk devletidir. tuzla gelirleri.Bu nedenle Tolunoğulları dönemine “Mısır’ın altın çağı” denilmiştir. *Tolunoğlu Ahmet’in ölümünden sonra oğulları arasında karışıklıklar çıktı. *Harun döneminde Suriye’de isyan eden Karmatilere karşı başarılı olunamadı. Tolunoğullarına son verdiler (905). yöneticileri ve orduları Türk. Tolunoğlu Ahmet Camii gibi önemli eserler yapılmıştır. İran ve Türk sanatından etkilendi. İslam Uygarlığının Temelleri İslam uygarlığı. Tolunoğulları ve İhşidilerin hükümdarları.(siyasi) -Orta Asya Çinlileşmekten kurtulmuştur. -İslamiyetin ahlaki kurallarıın Türk ahlak anlayışına uygun olması. Mısır’ın bayındır hale getirilmesinde.
*Türkçe’ye ve Türk kültürüne gereken önemi verememişler.Selçukluların Anadolu’ya yaptıkları ilk akındır.*Kurucusu Bilge Kül Kadir Han’dır.Gazneli Mahmut Arslan Beyi yakalayıp hapsedince yerine Selçuk Beyin torunları Tuğrul ve Çağrı Beyler geçti. Hindular. Yusuf Has Hacib-------Kutadgu Bilig Kaşgarlı Mahmut------Divan-ı Lügati’t Türk Ahmet Yesevi------------Divan-ı Hikmet Edip Ahmet Yükneki----Atabetül Hakayık *Türk-İslam tarihinde ilk medreseleri kurarak eğitime önem vermişlerdir.Böylece tarihte sultan ünvanını ilk kez kullanan kişi oldu.(Nasr Ali Han dönemi). 1016’da yurt edinmek için Anadolu’ya keşif amaçlı bir akın düzenlemiştir. Sonuçları: -Selçuklu ordusu Bizans ve Gürcü kuvvetlerini yenilgiye uğratmıştır. *Devlete ismini veren Selçuk Bey Oğuz Devleti’nde subaşı (ordu komutanı) idi. *İran. -Gazneliler yıkılış sürecine girmiştir. Hindistan’a 17 sefer düzenleyerek Kuzey Hindistan’a hakim olmuşlar ve burada İslamiyet’i yaymışlardır. Afganistan ve Kuzey Hindistan’a hakim oldular. ilim dili olarak Arapça.En önemli eserleri. (Karahanlıların ulusçu bir anlayışı benimsediklerini gösterir) *Türk dilini ve kültürünü devam ettiren Karahanlılar ilk Türkİslam eserlerini ortaya koymuşlardır. *Türk tarihinde ilk kervansarayları (Ribat) kurarak ticareti geliştirmişlerdir. İranlılar.Çağrı Bey’in bu akınları 1021’de tamamlanmıştır. -Van’dan Trabzon’a kadar olan Doğu Anadolu toprakları Selçukluların eline geçmiştir. Horasan’ı almak için Gaznelilerle yaptıkları savaşlarda yenildiler. -Gürcü Kralı Liparit esir alınmıştır. -Horasan kesin olarak Selçuklulara geçmiştir. *Gazneliler en parlak dönemlerini Sultan Mahmut zamanında yaşamışlardır. *Dandanakan yenilgisi ile zayıflayan Gazneliler toparlanamayarak 1187’de Afgan yerlilerinden olan Gurlular tarafından yıkıldı. -Rey şehri alınarak başkent yapıldı. Afganistan’daki Gazne şehrinde Samanoğullarının Herat valisi Alp Tigin tarafından kurulmuştur. Oğuz Yabgusu ile arasının açılmasından (Oğuz Yabgusunun yerine geçmek istediği için) sonra Cent’e gelerek bağımsız bir beylik kurdu. -Bizans İmparatoru ile bir antlaşma yapılmıştır. 4.Gazneliler (963-1187) *Gazneliler Devleti.Bundan dolayı Abbasi halifesi kendisine “Sultan” ünvanını verdi. Devleti Çağrı Bey ile birlikte yönetti. Bizanslılar kendi ülkelerindeki camilerde Abbasi halifesi ve Tuğrul Bey adına hutbe okutmayı kabul etmiştir. Horasan. Karahanlıların 1058’de Doğu ve Batı Karahanlılar olmak üzere ikiye ayrılmasıdır. 5. -Tuğrul Bey sultan ilan edildi. -Büyük Selçuklu Devleti resmen kurulmuştur. -Selçukluların kendilerine yurt arayışı içinde olmaları. Nişabu’u da alarak burada Tuğrul Bey adına hutbe okutmuşlardır. *Karahanlı hükümdarlarından Satuk Buğra Han’ın etkisiyle Karahanlılar arasında İslamiyet’in yayılması hızlanmış ve Karahanlılar Orta Asya’da ilk Müslüman Türk devleti haline gelmiştir. Çıkan karışıklıklar ve taht kavgaları. *Gazneli Mahmut’un oğlu Mesut 1040’da Dandanakan Savaşı’nda Selçuklulara yenilince Gazneliler Horasan’daki topraklarını kaybederek. *Abbasi Halifesini Şii Büveyhoğullarına karşı korudu. Yıkılış Nedenleri: Selçuklularla yapılan Dandanakan Savaşından sonra devletin zayıflamaya başlaması.Selçuk Bey.Büyük Selçuklular (1040-1157) Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluşu ve Genişlemesi *Oğuzların “Üçok” kolunun “Kınık” boyu tarafından kurulmuştur. *Sultan Mahmut döneminde Gazneliler. Türklerin Anadolu’ya girmelerini engellemek istemeleri. 19 . *Samanoğulları Devleti’ne 999’da son verdiler.Karahanlılar yazıda Uygur alfabesini kullanmışlardır. Tuğrul Bey Dönemi (1040-1063) Pasinler Savaşı (1048) Nedenleri: -Dandanakan Savaşı’ndan sonra Selçuklular’ın batı yönünde ilerlemeleri. *Tuğrul (1040-1063) ve Çağrı Bey Dönemi (Selçuk Bey’in oğlu Mikail’in çocukları) Çağrı Bey. *Gaznelilerden Horasan’ı almak için yaptıkları Nesa (1035) ve Serahs (1038) savaşlarını kazanarak bu bölgeye egemen olan Selçuklular. *Türklerin İslamiyet’e geçişlerinde ve Türk kültürüyle İslam kültürünün kaynaşmasında etkili olmuşlardır. Hindistan ve Afganistan’da varlıklarını sürdürmeye çalışmışlardır. Kültür ve uygarlık alanında ilerleyen Karahanlılar.Antlaşmaya göre. *Başkenti Gazne’dir. Gurlular) bünyesinde bulundurmaları parçalanmalarında ve yıkılmalarında önemli rol oynamıştır. Dandanakan Savaşı (1040) Nedenleri: -Gaznelilerin Horasan topraklarına hakim olan Selçukluları bölgeden atmak istemeleri. *Başkenti Balasagun’dur. -Doğu Karahanlılar (başkenti Kaşgar) 1211’de Karahitaylar tarafından -Batı Karahanlılar (başkenti Semerkant) da 1212’de Harzemşahlar tarafından yıkılmıştır. edebiyat dili olarak da Farsça’yı kullanmışlardır. Yıkılış Nedenleri: Yusuf Kadir Han’ın ölmeden önce ülkesini çocukları arasında paylaştırması. *Selçuk Beyin ölümünden sonra yerine oğlu Arslan Bey geçti. Ülkede iç karışıklıkların çıkması. *Türkçe’ye önem vermişler ve resmi dil olarak kullanmışlardır. -Bizanslıların. *Gaznelilerin birçok ulusu (Türkler. Sonuçları: -Gazneliler yenilmiştir. *En güçlü oldukları dönem Yusuf Kadir Han’dır. -Selçuklular savaştan kısa bir süre sonra büyük bir imparatorluk haline gelerek İslam dünyasının siyasi lideri oldular. *Karahanlıların hakim oldukları topraklarda Türkler yaşadıkları için Arapça ve Farsça gelişmemiştir.
Bizans İmparatorluğu Doğu Anadolu’yu ele geçirerek buradaki Ermenileri Orta Anadolu’ya göç etmeye zorlamışlardır.1108-1117 arasında Fetret Dönemi yaşanmıştır. Sencer’in ölümünden sonra bağımsızlığını ilan etmiştir.Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır. Celalettin Harzemşah döneminde Selçuklulara ait toprakları(Ahlat) ele geçirmek isteyince 1230 Yassı Çemen Savaşı’nda Anadolu Selçuklularına yenilmiş. Çaka Beyliği) -Türkiye Tarihi’nin başlangıcı sayılmıştır. *Harzemşahların tarihteki en önemli rolleri Moğol istilasının hızını kesmiş olmalarıdır. Muhammed Tapar ve Sencer arasında taht kavgaları başlamıştır. Hasan Sabbah’ın Selçukluları içten yıkmak ve yönetimi ele geçirerek kendi görüş ve düşüncelerini yaymak amacıyla yaptığı Bâtınilik çalışmalarıdır. Sencer Dönemi (1117-1157) Son hükümdar Sencer döneminde devlet toparlandıysa da Sencer. Mengücekler.Harzemşahlar (1097-1231) *Aral Gölü’nün güneyinde yer alan Harezm bölgesinde kuruldu. Arslantaş ve Dilmaçoğlunu Anadolu’ya akınlar düzenlemekle görevlendirdi. Savaş esnasında Bizans ordusunda bulunan Peçenek ve Uzlar. Melikşah Dönemi (1072-1092) *İlk önce kendisine karşı ayaklanan amcası Kavurd’la mücadele ederek onu ortadan kaldırdı. Alp Arslan Dönemi (1063-1072) *Alparslan ilk seferini Azerbaycan ve Kafkasya üzerine yaptı.Ermeniler ağır vergiler altında ezilmiş. Tutak ve Artuk Beyleri Anadolu’nun fethiyle görevlendirdi. Büyük Selçukluların Bizans ile yaptıkları ilk büyük savaştır. Mengücekler.Selçuklu Türkleri de Ermenilerin dinsel inançlarına. 1141 Katvan Savaşı’nda Moğol kökenli Karahitaylara yenilince Büyük Selçuklu Devleti zayıflamış ve 1157’de Sultan Sencer’in ölümüyle yıkılmıştır. *Nizamiye Medresesi ilk kez Alp Arslan döneminde Nizamülmülk tarafından Bağdat’ta kurulmuştur (1067).1067’de Türk kuvvetleri Malatya dolaylarında Bizans kuvvetlerini yenerek Kayseri’yi ele geçirdiler. -İslam dünyası üzerindeki Bizans baskısı sona ermiştir. *Şii Büveyhoğulları Abbasi halifesini esir edince. *Devletin kurucusu Atsız’dır. Selçuklu tarafına geçtiler.(Saltuklular.) *Salgurlular (Fars Atabeyliği) (1147-1284) *İldenizliler (Azerbaycan Atabeyliği) (1146-1225) *Beğteğinoğulları (Erbil Atabeyliği) (1146-1232) *Böriler (Şam(Dımaşk) Atabeyliği) (1128-1154) *Zengiler (Musul Atabeyliği) (1127-1259) -Fatimilerin çalışmaları -Hasan Sabbah’ın Bâtınilik propagandası (Batınilik. Büyük Selçuklu Devleti’nin Parçalanma Nedenleri -Ülkenin hükümdar ailesinin ortak malı sayılmasından kaynaklanan taht kavgaları -Devlete küstürülen Oğuzların ayaklanmaları (Devletin esas kurucuları olan Oğuzlara yönetimde yer verilmeyip önemli görevlere Farslar (İranlılar)ın getirilmesi ve kendilerinden vergi almak için gelen memurun zorluk çıkarması nedeniyle ayaklanmışlardır. “Doğunun ve batının hükümdarı” ilan etmiştir.) -Abbasi halifelerinin.Danişmentliler.Oğulları Berkyaruk. Nedenleri: -Selçukluların yurt edinmek amacıyla Anadolu’ya akınlar düzenlemesi. Tuğrul Bey Bağdat Seferi’ne çıkarak halifeyi esaretten kurtarmıştır (1055).Pasinler Savaşı. *Devletin en güçlü olduğu dönemdir. Bizans’a karşı ayaklanan Ermeniler yakalanıp öldürülmüş.) -Haçlı Seferleri -Hanedana mensup beylerin bağımsız devletler kurmaları *Irak ve Horasan Selçukluları (1119-1194) *Kirman Selçukluları (1048-1187) *Suriye Selçukluları (1069-1118) *Türkiye Selçukluları (1077-1308) -Atabeylerin merkezden ayrılıp ayrı devlet kurmaları (Görevleri yanına verildikleri melikleri iyi bir komutan ve devlet adamı yetiştirmek olan bu kişiler devletin zayıflaması üzerine bağımsızlıklarını elde etmişlerdir. sosyal ve ekonomik faaliyetlerine karışmadılar. Ani ve Kars kalelerini ele geçirdi. Selçuklu egemenliğinden kurtulmak için yürüttükleri çalışmalar -Karahitayların saldırıları ve 1141 Katvan Savaşı gibi nedenler etkili olmuştur. *1067’deki Türkistan seferinde Cent ve Gürgenç’i aldı. Afşin. *Alparslan. *En geniş sınırlara ulaşılmıştır. *Melikşah’ın ölümüyle Büyük Selçukluların yıkılış dönemi başlamıştır.Batıniler Nizamülmülk’ü öldürmüşlerdir. *Sultan Alaattin Muhammet döneminde en geniş sınırlara ulaşmışlardır. Suriye. *Melikşah döneminin en önemli iç olayı. Malazgirt Savaşı’nın sonucunda. Fatimi Devleti’nin din(Şii) görüntüsü altında siyasi terör faaliyetidir. *Anadolu. *Türkler Anadolu’ya geldiğinde Ermeniler Bizans İmparatorluğu’na bağlı küçük krallıklar halinde yaşıyorlardı. Ahmet Şah.Bu gelişme üzerine halife Tuğrul Bey’i. Savaşın sonunda esir düşen Romen Diyojen ile bir antlaşma yapılmış olmasına rağmen Bizans’ta taht değişikliği meydana geldiği için antlaşma uygulanamamıştır. 20 .Bağdat Seferi’nden sonra Büyük Selçuklu Devleti İslam dünyasının siyasal liderliğini üstlenmiş. *Kutalmışoğlu Süleyman Şah.(Doğuda Maveraünnehir’den batıda Azerbaycan’a kadar) *Moğol istilası sonucu topraklarının büyük bir kısmını kaybederek Azerbaycan’a çekilen Harzemşahlar.Keşif amaçlı akınlar yerini yurt edinmeye yönelik akınlara bırakmıştır. Abbasi halifesi ise dini liderliğini devam ettirmiştir. Filistin alınmıştır. -Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan atmak istemesi. dinsel kıyımlar yapılmıştır. *Alp Arslan döneminin en önemli gelişmesi Bizans ile yapılan Malazgirt Savaşı (1071)’dır. . komutanlarından Gümüştegin. Selçukluların Tarihteki Rolleri -Anadolu’nun Türk yurdu haline getirilmesi -Anadolu’nun İslamlaşması -Halifeliğin korunması -Haçlılara karşı İslam dünyasını korumaları 6. 1231’de Moğollar bu devlete son vermişlerdir.Başlangıçta Büyük Selçuklulara bağlı iken daha sonra Atsız’ın oğlu İl Arslan. -Türklerin batı yönünde ilerlemesi ve Bizans’ın kışkırtmaları sonucunda Türk-İslam dünyası üzerine Haçlı Seferleri başlamıştır. İki ordu arasında Muş yakınlarında yapılan Malazgirt Savaşı’nı Büyük Selçuklular kazanmıştır . Pusuya yatan Türk askerlerinin seri hücumu ile Bizans ordusu büyük bir yenilgiye uğradı. -Anadolu’nun fethini hızlandırmak ve Türkleşmesini sağlamak için ilk beylikler kurulmuştur.
*Devletin kurucusu Selahattin Eyyubi’dir. Suriye. *Eyyubiler. *İlk Türk-İslam devletlerinde. *Kudüs kralını Hattin Savaşı’nda yenerek Kudüs’ü Haçlılardan aldı. şer’i ve örfî hukuk olmak üzere ikiye ayrılırdı. Türk-İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet Devlet Yönetimi *Tolunoğulları ve İhşidilerde devlet yönetimi. devlet yönetiminde Samanoğullarından etkilenmişlerdir.Şer’i hukukun başında Kadı-ul Kudad.Memlükler (1250-1517) *Aybey tarafından Mısır’da kurulmuştur.Bu da iç istikrarı bozmuştur. *Harzemşahlarda saray teşkilatı.Bu nedenle de Memlüklerde sık sık taht değişiklikleri yaşanmıştır. -Memlüklerin II. Bağdat’tan kaçan Mustansır’ı Mısır’da halife ilan etti.Haçlı Seferi’nde Kudüs’ü koruyamayarak Haçlılara bırakmışlardır. *İslam dünyasında ayrılıklara neden olmuşlardır. FATİMİLER! (909-1174) *Ebu Muhammet Ubeydullah. -Haçlılardan Kudüs’ü alarak İslam dünyasına kazandırdı. hükümdarlarını halife ilan etmişlerdir. *İhşitler’den Mısır’ı alarak bu devlete son vermişlerdir. *Memlükler askeri bir yönetim oluşturmuşlardır. 8.I. Hicaz ve Yemen bölgelerini ele geçirerek imparatorluk haline geldiler. *Eyyubilerde ve Memlüklerde ordu daimi askerler(süvariler ki bunların çoğunluğunu Kafkasya ve Kıpçak ülkesinden satın 21 . *Memlükler. düzenli birlikler.Ölümünden sonra ülkede iç karışıklıklar çıktı.Bu dönemde Filistin. *Selahaddin Eyyubi tarafından yıkılmışlardır. -Suriye ve Filistin üzerindeki Hristiyan üstünlüğüne son verdi. İslam öncesi Türk devletlerinde görülen “Ülke hanedan mensuplarının ortak malıdır” ve “Kut” anlayışları geçerliliğini korumuştur. *Harzemşahlarda orduyu tımarlı sipahiler.Bayezit’e karşı Cem Sultanı desteklemeleri.(En önemli başarısı) *Baharat Yolu’na hakim oldular. *Büyük Selçuklularda şehzadeleri devlet yönetimi ve askerlik konularında yetiştirmekle “atabey” denilen deneyimli devlet adamları sorumluydu. yönetimde ikili yönetimi (doğu-batı) esas almışlardır. 7. *Selahattin Eyyubi’nin ölümünden sonra Eyyubiler eski gücünü kaybetmiştir. Tunus’taki Aglebiler Devleti’ni yıkarak kurmuştur. kölelerden oluşan hassa ordusu ve gönüllü askerler oluşturuyordu. İstifa Divanı:Başında Hazinedar’ın (Müstevfi) bulunduğu bu divan devletin maliye işlerine bakardı. Ordu *Karahanlı ordusunun çoğu atlıydı ve Türklerden (Karluk. Hukuk İlk Türk-İslam devletlerinde hukuk.(Bu durum İslam dünyasındaki siyasal birliği bozmuştur. *Selahattin Eyyubi. *Baharat Yolu’na hakim olmuşlardır. -Mısır’ın imarına önem veren Eyyubiler burada önemli eserler meydana getirdiler.) *Türklerin desteklediği Abbasi halifesine karşı üstünlük sağlayamayınca.*Harzemşahlar kendilerini Büyük Selçukluların mirasçısı olarak kabul etmişler ve Büyük Selçuklu Devleti’nin bıraktığı boşluğu büyük ölçüde doldurmuşlardır. devlet teşkilatını oluştururken Gaznelileri ve Abbasileri örnek almışlardır. ülkeyi kardeşi ve çocukları arasında paylaştırdı. *Selahattin Eyyubi. 1243 Kösedağ Savaşı sonrasında Moğol baskısının Anadolu’da artması karşısında Türk beyleri tarafından Anadolu’ya davet edilmiş. Elbistan’da Moğolları yenilgiye uğratarak Kayseri’yi ele geçirmiş. *Sultan Baybars. devlet işleri Büyük Divan(Divan-ı Saltanat)’da görüşülüp karara bağlanırdı. eyalet askerleri.Baybars’ın amacı. Osmanlı-Memlük ilişkilerinin bozulmasının nedenleri: -Fatih’in Hicaz su yollarının ortaklaşa onarılması önerisinin Memlükler tarafından iç işlerine karışılması olarak değerlendirilmesi. kısa zamanda Filistin. Yağma ve Çiğil Türkleri) oluşuyordu. tüm yazışmalarını yapardı.Memlüklerde asker kökenli emirlerin hükümdar olma hakkı vardı. Büyük Selçukluların saray teşkilatına göre düzenlenmişti. bütün İslam dünyasını Memlüklerin çevresinde toplamaktı. *Türk-İslam devletlerinde. *Gazneliler. yönetim ve askerlik konularında Büyük Selçukluları örnek almışlardır. Irak ve Güneydoğu Anadolu’yu ele geçirdi. Kut anlayışına göre.Gazneli hükümdarlar. Abbasi devlet teşkilatı ile benzerlik gösteriyordu. İlhanlılar son verdi.Böylece Moğolları tarihte ilk kez yenen ve durduran devlet olmuşlardır. İranlı. Eyyubilerin Tarihi Önemi -Selahattin Eyyubi. Fatimi Devleti’ne son vererek Müslümanlar arasındaki mezhep kavgalarını önemli ölçüde önledi.Büyük Divan’ın dışında aşağıdaki divanlar bulunuyordu: Tuğra Divanı:Devletin iç ve dış.Mısır’da Aybey Memlükler Devleti’ni kurdu.Bunların dışında Sultanın başkanlık ettiği Divan-ı Mezalim denilen mahkemede ağır siyasi suçlar görüşülür ve karara bağlanırdı. -Memlüklerin Anadolu’daki Ramazanoğulları ile Dulkadiroğulları beyliklerini egemenlik altına almak istemeleri. devlet yönetiminde Büyük Selçuklulardan etkilendiler. terör örgütleri kurmuşlar(Batınilik) ve haçlıları davet etmişlerdir. *Sultan Kutuz İlhanlı Hükümdarı Hülagu’yu 1260 Ayn Calut Savaşı’nda yenilgiye uğrattı.Baybars.Bu sisteme göre sık sık taht kavgaları çıkmış ve Türk devletleri kısa sürede parçalanmıştır. -Osmanlıların Memlüklerle işbirliği içerisinde olan Karamanoğulları Beyliğine son vermeleri. *Yavuz Sultan Selim döneminde 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşları sonucunda Osmanlı Devleti tarafından yıkılmıştır. *Büyük Selçuklular. *Baybars. Mısır’a geri dönmüştür. Suriye. İşraf Divanı:Devletin adli ve idari işlerini denetlerdi. örfî hukukun başında da Emir-i Dad bulunuyordu. Hintli ve Afganlı askerler vardı.Ancak Anadolu beyleri gerekli yardımı yapmayınca Baybars. ücretli askerler ve gönüllülerden oluşuyordu. *Fatimiler en geniş sınırlarına Halife El Mustansır (1036-1094) zamanında ulaştılar. devlet yönetiminde geniş yetkilere sahiptiler.Suriye ve Irak’taki Eyyubilere.Orduda Türk. *Şiiliği(İsmailiye mezhebi) devlet politikası olarak benimsemişler. *Gazne ordusu gulamlar(köleler).Eyyubiler (1171-1250) *Mısırdaki Fatimi Devleti’nin yıkılmasıyla kurulmuştur. Arz Divanı:Askerlerin kayıtlarını ve maaş defterlerini tutardı. ülke toprakları haneden üyelerinin ortak malı kabul edilmiştir. *Karahanlılar.
Moğollara direnenler yok edildi. *Selçuklularda en büyük medreseyi vezir Nizamülmülk Bağdat’ta yaptırdı.Karahanlı Hükümdarı Tabgaç Buğra Han’a sunulan bu eserde Türk devlet anlayışı. Meliklerin. Oğuz ve Uygur beylerini anlatan destansı öykülerden oluşur.Horasan. Divan-ı Lugat-it Türk. Siyasetname.İkta toprağının gelirleri ikta sahibine ödenirdi.Gulaman-ı Saray(Saray köleleri). Kutadgu Bilig. Karahanlılar döneminde Ahmet Yesevi tarafından Türkçe yazılmış bir eserdir. kibir ve hırslı olmanın kötülüğünden bahsedilmektedir. YÜZYIL) Cengiz ve Moğol Devleti (1196-1227) *Moğollar. *Melikşah döneminde Celali Takvimi düzenlenmiştir.Bu iki eser Türk-İslam edebiyatının ilk önemli sözlü eserleridir. *Türk hükümdarları ve devlet adamları. bilim dili Arapça. Din ve İnanış *Türkler. (Asıl adı Temuçin) *Cengiz Han Moğol kabilelerini egemenliği altına aldı. doğuda Çin Denizi’nden batıda Orta Avrupa’ya. *Moğol Devleti’nin kurucusu Cengiz Handır. *Karahanlılar “ribat” adı verilen ilk kervansarayları yapmışlardır. Maveraünnehir ve Türkistan’da yaşayan Türkmenler. -İkta sahipleri devlet otoritesini en ücra köşelere kadar götürürler ve asayişi sağlarlardı. günlük konuşma dili Türkçeydi. yaşadıkları dönemde Anadolu’nun Türkleşmesine katkıda bulunmuşlar ve Türkmenlerin dini duygularını güçlendirmeye çalışmışlardır. Karahanlılar döneminde Karahan prenslerinden Kaşgarlı Mahmut. *Büyük Selçuklularda. Biruni ve İbni Sina yetişen ünlü bilim adamlarından bazılarıdır. cömertlikten. Hunların. Karahanlılar döneminde Edip Ahmet Yükneki tarafından Uygur alfabesiyle yazılmış olan bu eserde. -Üretimde verimlilik ve süreklilik sağlanırdı.) ve gönüllülerden meydana geliyordu.Haraci toprağın geliri hazineye giderdi. 22 . resmi yazışma dili Farsça. askeri valilerin askerleri. *Karahanlılar döneminde tarım gelişmiş ve İpek Yolu sayesinde önemli gelirler elde etmişlerdir. *Eyyubiler tarım ve ticaretin gelişmesine önem vermişler. ikta ve haraci olarak üçe ayrılırdı. Atabetül Hakayık. *Gazneliler tarım ve ticarete önem vermişlerdir. Karahanlı Hükümdarı Satuk Buğra Han’ın Müslümanlığı kabul etmesi ve yayması ile ilgili olayları ele alır. hükümdarlara devlet yönetimi konusunda öğütlerde bulunulmuştur. Karahanlılardan Ayşe Bibi Türbesi. oğullarına ve komutanlarına getirilen hediyelere Otrar Valisi tarafından el konulması sonucu Harzemşahlarla arası açıldı. *Ülke toprakları has.Bunun sonucunda Türk kültürünün etkisinde kalmışlardır. *Tolunoğulları ve İhşidiler tarımın gelişmesine önem vermişler ve Baharat Yolu ile zenginleşmişlerdir. *Cengiz Han 1227’deki Çin seferinde öldü.Bu yerleşme Anadolu’da Türk birliğinin kurulmasına ve Anadolu’nun tamamen Türk yurdu olmasını sağladı. Tuğrul Bey tarafından Nişabur’da açıldı. *Satuk Buğra Han Destanı. *Memlükler döneminde ticaret büyük önem kazanmıştır. *Göçebeler hayvancılıkla. -Vergiler düzenli olarak toplanırdı. *Gaznelilerde resmi dil Arapça.Bu eserde Türklerin kültürü ve ekonomik hayatıyla ilgili ayrıntılı bilgiler verilmiştir.İkta sahibi de gelirinin bir kısmıyla atlı asker beslerdi. yasalar ve siyaset üzerine görüşler açıklanmış. saray ve ordu dili Türkçeydi. Çağataylılar ve Kubilay Hanlığı kuruldu. *Başkenti Saray’dır.Cengizname. Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından yazılmış olup Sultanlara ögütler vermektedir. -Göçebe Türkmenlerin yerleşik unsulara zarar vermesi önlenirdi. İslamiyeti kabul ettikten sonra kurdukları devletlerle. Türkçe yazılan ilk siyasetnamedir. İkta sisteminin yararları -Hazineden para harcanmadan büyük ve güçlü bir ordu kurulurdu. Dil ve Edebiyat *Karahanlılarda resmi dil Türkçeydi.alınan Türk gençleri “ Memlükler-Kölemenler” oluşturuyordu. Türk dilinin güzelliklerini anlatmak ve Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazmıştır. Gaznelilerden III.Has toprakları saraya ait olup gelirleri sultana. *Büyük Selçuklularda ordu altı bölümden oluşuyordu. Sosyal ve Ekonomik Yaşam Türk-İslam devletlerinde halk göçebeler.-19. İlhanlılar. Göktürklerin ve Uygurların egemenliği altında ayrı kabileler halinde yaşadılar. *Selçuklular ticarete önem vermişler ve lonca teşkilatı ekonomik yaşamın gelişmesini sağlamıştır. İslamiyeti geniş coğrafi alanlara yaymaya çalıştılar. Şehname. Moğol istilasından kaçarak Anadolu’ya geldiler ve Türk nüfusunun hızla artmasını sağladılar. kuzeyde Sibirya ortalarından güneyde Himalayalara kadar uzanmıştır. *Moğollarda yönetime Uygur Türkleri getirilmiş.Mesut Zafer Kulesi günümüze kadar gelen eserlerdir. *Kurucusu Batu Handır. Abbasi halifesini Büveyhoğullarının baskısından kurtardılar. Altın Orta Devleti (1227-1502) *Karadeniz’in kuzeyinde kurulmuştur. *Moğol istilasının Türk tarihi açısından en önemli sonucu Anadolu’nun hızla Türkleşmesini sağlamasıdır. bilimin insanı mutluluğa götüren yol oluşundan. hassa askerleri.İkta toprakları ordu mensupları arasında paylaştırılırdı. *Cengiz Han döneminde devletin sınırları. *köylüler tarım ve az da olsa hayvancılıkla. ailesine ve yakınlarına verilirdi. Divan-ı Hikmet.Bu kişilere Horasan’dan geldikleri için Horasan erenleri de denmektedir. dini konularda oldukça hoşgörülü davranmışlar. ikta askerleri.Moğol egemenliğini kabul edenler yüksek vergi ödemek zorunda kalmışlardır. İranlı şair Firdevsi tarafından Gazneli Mahmut’a sunulan Farsça bir eserdir. eski Türk töresini temel alarak devlet işlerini Cengiz Yasalarına göre yürütmüştür. *Moğolların batıya yaptığı seferlerde büyük ve gelişmiş kentler yakılıp yıkıldı. *Çin üzerine sefer düzenleyerek Pekin’i aldı. Türkmenler. *1218’de Cengiz Han’ın eşlerine. TÜRK DÜNYASI (13. *Türk-İslam devletlerinde Farabi. *Cengiz Han. *Türkler. köylüler ve kentliler olmak üzere üçe ayrılırlardı. yabancı dinden olanları korumuşlardır. Moğol Devleti’nin Parçalanması ve Moğol-Türk Devletleri Cengiz Han’ın ölümüyle Moğol topraklarında Altın Orda. *Kolonizatör Türk dervişleri. *kentliler de ticaret ve zanaatla uğraşırlardı. *Tolunoğullarından Tolunoğlu Ahmet Camii.Haraci topraklar da Müslüman olmayanlara aitti. Bilim ve Sanat *İlk Selçuklu medresesi. bağlı devletlerin ve beyliklerin askerleri.
*Safeviler. dağınık ve birbirlerinden kopuk olmaları ve teknolojik bakımdan geri kalmalarından kaynaklanmaktadır. Kabil’i aldı. *Şah İsmail. *Özbek Han zamanında Altın Orda halkı Müslüman oldu ve İslamiyet kesin olarak bu bölgede yerleşti. *Timur. *Özbek Han ve Canibek Han dönemleri devletin en güçlü dönemleridir.*Batu Han. *Timur.Kendi yaşamı hikayesi olan hatıralarını.Uluğ Bey.Kırım. sanat ve edebiyatın gelişmesini sağlamış. İlhanlılar (1256-1336) *İran’da kurulmuştur.Herat. *Uluğ Bey döneminde Semerkant bir kültür merkezi haline geldi. Safeviler (1502-1736): *Kurucusu Şah İsmail’dir. *Başkenti Han Balık (Pekin)’tır. *Kurucusu Çağatay Handır. Çağatay Türkçesinin en büyük şairi olarak kabul edilir) Timurlulardan Sonraki Siyasi Gelişmeler Altın Orda Devleti’nin parçalanmasıyla Karadeniz’in kuzeyinde Kırım Hanlığı.Abdullah Han’dır. Cengiz soyundan gelmediği için.İstanbul’un fethini geciktirdi.Hindistan’a egemen oldu. 1597 yılından sonra Özbekler ülkenin değişik bölgelerinde Hive Hanlığı(1512-1783). Çağatay hanları soyundan birini tahta çıkardı ve biçimsel olarak da olsa ona bağlı kaldı. Kuzey Hindistan’da İslamiyetin güçlenmesini ve geniş alanlara yayılmasını sağladı. *Timur kısa sürede Harzem. *Ali Şir Nevai. *Kurucusu Timur’un torunlarından Babür. *Başkenti Semerkant’tır. Kasım Hanlığı. *Timur’dan kaçan Karakoyunlu Kara Yusuf ile Bağdat Hükümdarı Ahmet Celayir’in Yıldırım Bayezit’e sığınması ve bu iki hükümdarın Timur’a verilmemesi Timur-Yıldırım gerginliğine yol açmıştır. başkenti Agra’dır. 1280’de Çin’in fethini tamamladı. Cami-üt-tevarih ile Cüveyni’nin yazdığı Tarih-i Cihangüşa bu dönemin önemli eserleridir. *Başkent önce Tebriz sonra Isfahan’dı. Buhara Hanlığı (1599-1920) ve Hokand Hanlığını(1710-1876) kurdular. Kazaklar da Semerkant’ı ele geçirdiler. Şeybaniler (1428-1598):Batu Han’ın kardeşi Şeyban’ın soyundan gelen Ebulhayr Han tarafından (Özbekler tarafından) kuruldu. *Hüseyin Baykara’nın ölümünden sonra doğudan Özbeklerin. Ejderhan (Astarhan) Hanlığı. *Memlükler. Küçüm (Sibir) Hanlığı ve Nogay Hanlığı kurulmuştur. *Timur’un yaptığı seferler sonucunda devlet parçalanmış ve birçok hanlıklar kurulmuştur. Ruslar ve Lehlilerle savaştı. Türk kavimlerinin sayıca az. Muhakemet’ül Lûgateyn adlı eserini Türkçe’nin Farsçadan daha zengin olduğunu kanıtlamak için yazmıştır.İkinci olarak İlhanlılar Elbistan’da yenildiler. Kubilay Hanlığı (1280-1368) *Çin’de kurulmuştur. *Timur. Altın Orda Devleti. Sibir(Küçüm) ve Kasım hanlıkları.1597’de Safeviler Horasan’ı.Türklerin Avrupa’da ilerlemesini engelledi. Zend Hanedanlığı (1750-1779). Çağataylılar (1227-1369) *Türkistan’da kurulmuştur.Ticaret geriledi. *İlhanlı vezirlerinden Reşidüddin’in yazdığı.(Baybars tarafından) *Gazan Mahmut Han zamanında Müslümanlığı kabul ettiler. Babürlüler ve Şeybanilerle de savaştılar.Timur’un ölümünden sonraki mücadeleler sonucunda önce Şahruh sonra da Uluğ Bey başa geçti. Kazan Hanlığı. Buhara. kültür merkezi haline gelmiştir.Japonya ve Hindistan dışında bütün Asya’yı ele geçirdi. Delhi Türk Sultanlığı (1206-1413):Aybeg tarafından tarafından kurulmuştur.Kubilay Hanlığı ise Çinlileşmiştir. *1736’dan sonra Avşar Hanedanlığı(1736-1750). *Hülagu Han. Hokand. Kaçar Türkleri(1779-1925) ve 1925’en sonra da Pehlevi Hanedanlığı dönemi yaşanmıştır. *Kubilay Han. şairleri ve bilim adamlarını korumuştur.Bu durum Babür Devleti’nin güçlü ve başarılı olmasında önemli rol oynadı. *Kırım Hanı Mengli Giray tarafından son verilmiştir. *Türkiye Selçuklu Devleti’ni egemenlik altına aldı. *Timur. 1402’de Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezit’i yenilgiye uğratmıştır.Türk kültürünü bu bölgelere yaydı. Horasan. *Başkenti Tebriz’dir. Altın Orda Devleti’ne iki sefer yaparak bu devletin parçalanmasına neden olmuştur.Türkler. *Uluğ Bey’den sonraki karışıklıklar sonucunda Hüseyin Baykara yönetime geçti. 1258’de Bağdat’ı alarak Abbasi Devleti’ni yıkmıştır.Altın Orda Devleti’nin parçalanması Rusya’nın güçlenmesine ve Karadeniz kıyılarına inmesine yol açtığı için Türk dünyası açısından zararlı olmuştur. Moskova ve Kiev kentlerini aldı. *Altın Orda Devleti.Babür. Özbek. Anadolu’ya egemen olmak isteyince Osmanlı ile Çaldıran’da savaşarak yenildi. *Kurucusu Hülagu Handır. *1326’da İslamiyeti kabul ettiler. 1405’te çıktığı Çin seferinde Otrar’da öldü. Ayn Calut Savaşı’nda (1260) İlhanlıları yenerek Filistin ve Suriye’den çıkardılar.Türkiye Selçuklu Devleti’nin yıkılmasında önemli rol oynadılar. Berke Han zamanında İslamiyeti kabul etti. Çağataylıları egemenlik altına aldı.Kendisi de şair olan Hüseyin Baykara. Rusların kısa sürede geniş topraklara egemen olmaları. Doğu ve Orta Anadolu’dan batı bölgelere göç ettiler. batıdan Karakoyunlu ve Akkoyunluların saldırılarıyla Timur Devleti yıkılmıştır. *Timur.Anadolu kentleri yakılıp yıkıldı. Anadolu’da Türk birliğinin bozulmasına neden oldu.(Ali Şir Nevai. Sistan. Babürname adıyla Türkçe 23 .En güçlü dönemleri II. İran ve Azerbaycan’ı ele geçirerek büyük bir devlet kurmuştur. İlhanlılar ve Çağataylılar İslamiyeti kabul ettiler ve Türkleştiler. Timurlular (1369-1507) *Çağatay Hanlığı’nı yıkan Timur tarafından Türkistan’da kurulmuştur. Hive.Delhi Türk Sultanlığı. Çepniler ve Kaçarlar) tarafından kurulmuştur. Nogay. büyük astronom ve matematikçiydi. Kazan.Anadolu’dan İran’a göçen Türkmenler(Afşarlar. Babürlüler (1526-1858): *Delhi Türk Sultanlığı’nın yıkılmasından sonra Hindistan’da kurulan ikinci Türk Devletidir. *İlyas Hoca Han zamanında Timur.
*Kurucusu Artuk Beyin oğullarıdır. Hasan Keyf Artukluları Kurucusu Artuk Beyin oğlu Sökmen Beydir. TÜRKİYE TARİHİ 1. *Danişment Gazi’nin Malatya’yı alması I. Harput Artukluları Kurucusu Mardin Artuklularından Melik İmadettin Ebubekirdir. Çaka Bey üzerine gönderdiği donanma yenilir.Sırasıyla Türkiye Selçukluları. *Melik Gazi’nin ölümünden sonra çocukları arasındaki taht kavgaları devletin zayıflamasına neden oldu.Artukluların en uzun süre varlığını sürdüren koludur.Eyyubiler tarafından yıkılmıştır. Midilli. Hindistan’da Türk kültürünün yayılmasına katkıda bulundular. *Devletin sınırlarını Bizans yönünde genişletmiş.Çubuk Beyin oğlu Mehmet Beyin ölümünden sonra batıya göç ederek Germiyan’a yerleştiler.Kılıç Arslan tarafından öldürttürüldü.1409’da Karakoyunlular son verdi. *Çaka Bey. *İlk beylikler içinde en güçlü olanıdır.) *Devletin en güçlü dönemi Şah Cihan dönemidir. Bizans İmparatorluğu’ndan ve Anadolu’ya gönderdiği memurlardan memnun olmaması -Anadolu Türk beyliklerinin kurulması Anadolu’nun Türkleşmesini hızlandırmıştır. *Trabzon Rumlarının güneye inmesini önlediler.1231’de Eyyubiler son verdiler. *Mengücek Gazinin oğlu İshak’ın ölümünden sonra devlet Erzincan ve Divriği kollarına ayrıldı. Kumanları.Kurucusu İnal Beydir. *İngilizler. İnaloğulları (1098-1183) Diyarbakır merkez olmak üzere kurulmuştur. Tanrıvermişoğulları (1081-1093) Batı Anadolu’da Efes ve dolaylarında kurulmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti 3. *Üç kol halinde varlıklarını sürdürdüler. *Gürcüler ve Rumlarla savaştılar. *Erzurum’da kurulmuş olup devletin merkezi Erzurum’dur. Türkiye Selçuklu Devleti (1077-1308) Kuruluş Dönemi (1077-1155) Malazgirt Zaferi’nden sonra. Danişmentliler (1080-1178) *Tokat.Eyyubiler son verdi. *İlk Türk donanmasını Çaka Bey kurmuştur. sonra da doğuya yönelerek Adana.Çaka Bey ile I. *Kurucusu Ebulkasım Saltuk Beydir.Çaka Bey.Şah Cihan. Sisam ve Rodos adalarını aldı. Anadolu’nun birçok yerini fethederek Anadolu’yuTürkleştirdiler.Divriği kolu da 1252 yılına kadar Türkiye Selçuklu Devleti’ne bağlı olarak devam etti. *Danişmentlilerle birleşerek Haçlılarla savaştılar. Mardin Artukluları Kurucusu İlgazi Beydir. *Kurucusu Danişmentoğlu Ahmet Gazi’dir. Türkiye Cumhuriyeti Türkiye’de Kurulan İlk Türk Devletleri(Beylikleri) Saltuklular (1072-1202) *Anadolu’da kurulan ilk beyliktir.Devlet Kayseri.Kılıç Arslan ile arasının açılmasına neden oldu.Danişment Gazi. *Anadolu’da ilk medreseyi kuran beyliktir.Artuklular son verdi.1234’te I. *Rükneddin Süleyman Şah tarafından yıkıldı.Çaka Bey. Sökmenliler (Ahlatşahlar) (1110-1207) Ahlat’ta kurulmuştur. Peçenekler üzerine saldırttı.Ancak Bizans. *Çaka Beyin öldürülmesi Türk denizciliğinin gelişmesini engelledi. Türkiye’de Kurulan İlk Türk Devletlerinin(Beyliklerinin) Anadolu’nun Türkleşmesine Olan Hizmetleri -Türkiye’de kurulan ilk Türk devletleri. *Kurucusu Mengücek Gazidir. *Babürlüler. *II. kasaba ve köylere Türkçe adlar verdiler.olarak yazmıştır. I. Çaka Bey Devleti (1081-1093) *İzmir’de kurulmuştur. İkinci Beylikler Dönemi (Kösedağ Savaşı’ndan sonra kurulanlar) 4. Dilmaçoğulları (Toğan Arslanoğulları) (1085-1394) Bitlis dolaylarında kuruldu.Kurucusu Çubuk Beydir. *Türkiye Selçuklu Devleti. Ermenilerle ve Bizanslılarla savaştılar. Çubukoğulları (1085-1213) Harput’ta kurulmuştur. Urla ve Foça dolaylarını ele geçirdi. -Haçlılarla. Kayseri ve Amasya’da kuruldu.Akkoyunlular son verdi. Gürcülerle. *Çaka Beyin asıl hedefi Bizans’ı ele geçirmekti. Osmanlı Devleti 5. İznik’i ele geçirerek bağımsızlığını ilan etti (1077).Kılıç Arslan tarafından yıkıldı. -Türkler yerleştikleri kent. Bizans’ı ele geçirmek için Türkiye Selçukluları ve Peçeneklerle anlaştı. *Gürcülerle savaşarak topraklarını genişlettiler. 1858’de Hindistan’ı sömürge haline getirdiler. -Anadolu’nun her köşesinde birçok sanat eseri yaptılar.(Başarıları kadar başarısızlıklarını da yazmıştır.Alaattin Keykubat ortadan kaldırıldı.Kurucusu Tanrıvermiş adlı bir Türkmen beyidir.Kurucusu Dilmaçoğlu Mehmet Beydir.Kılıç Arslan’a yenildi.Çaka Beyin güçlenmesinden endişelenen Bizansın. -Bizans’ın Anadolu’daki etkinliğini kaybetmesi -Türkmenlerin gruplar halinde Anadolu’ya göç etmesi -Anadolu halkının ağır vergiler ve adaletsizlikten dolayı. Mengücekliler (1080-1228) *Erzincan’da kurulmuş olup devletin merkezi Erzincan’dır.Halep’i kuşatması nedeniyle Suriye Selçuklu Sultanı Tutuş ile 24 . *Erzincan kolu I.Daha sonra da Çaka Bey Haçlı donanmasını yenilgiye uğrattı. ölen eşi Mümtaz Mahal için Agra’da Tac Mahal’i yaptırmıştır.Merkezi önce Hasankeyf sonra Diyarbakır olmuştur. *Haçlılarla savaştılar. Sivas ve Malatya kollarına ayrıldı. Melikşah’ın fermanı ve Abbasi halifesinin menşuru ile 1077’de kurulmuştur.Kılıç Arslan’ın arasını açtı. *Melik Gazi döneminde güçlü bir devlet haline geldiler. *Kurucusu Çaka Beydir.Alaattin Keykubat son verdi.Bizans İmparatorluğu son verdi.Kurucusu Sökmendir. Süleyman Şah Dönemi (1077-1086) *Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurucusu Süleyman Şah. I. İlk Beylikler Dönemi (Malazgirt’ten sonra kurulan beylikler) 2. Ahlatşahlar ve Artukluların egemenliğinde kaldı. Artuklular (1102-1409) *Diyarbakır ve Mardin’de kuruldu. Tarsus ve Antakya’yı almıştır.Daha sonra Sakız. *Merkezi Sivas’tır.
Batı Anadolu’yu boşaltarak merkezini Konya’ya taşımak zorunda kalmıştır.(I. Süleymanşah’ın ölümünden sonra olduğu gibi Anadolu tahtının ikinci kez boş kalması Bizans’ın tekrar Türkler üzerine saldırmasına neden olmuştur. *Bizans’ın kışkırtmasıyla Çaka Bey’i öldürtmüştür. (Danişmentlilerin taht kavgalarıyla Sivas. Müslümanların elinde bulunan kutsal yerleri (Kudüs) geri almak istemeleri -X. Haçlıları İstanbul’a davet etti. Kılıç Arslan tahta geçtikten sonra devleti yeniden düzenlemeye ve Anadolu’da birliği sağlamaya çalışmıştır.Haçlı Seferlerinin Nedenleri Dinsel Nedenler -Hristiyanların.Haçlı Seferi (1189-1192) Nedeni:Selahattin Eyyubi’nin Kudüs Kralını Hıttin Savaşı’nda yenilgiye uğratarak Kudüs’ü Haçlılardan alması. I. Haçlı Seferi’ne katılan orduları durduramayan Anadolu Selçuklu Devleti. Yafa ve Trablusşam’da birer kontluk kurdular.Haçlı Seferi (1147-1149) Nedeni:Musul Atabeyi İmadettin Mahmut Zengi’nin Urfa’yı Haçlılardan geri alması. Akka’ya (1228).Konrad ve VII. -Türkiye Selçuklu Devleti başkenti İznik’ten Konya’ya taşıdı. Lui katılmıştır.Kılıç Arslan ve Çaka Bey ittifakını) *I. ekonomik düzeyi yüksek olan Türk ve İslam ülkelerini ele geçirerek zengin olmak istemeleri -Avrupalıların doğudan gelen ticaret yollarına hakim olmak istemesi -Toprak sahibi olamayan soyluların toprak kazanmak için yaptığı çalışmalar Siyasal Nedenler -Malazgirt Savaşı’ndan sonra kısa zamanda Anadolu’yu ele geçiren Türkleri durduramayan Bizans İmparatorluğu’nun Avrupalılardan yardım istemesi -Avrupalıların doğu ülkelerinde derebeylik sistemini kurmak istemeleri -Avrupalıların Türkleri denizlerden ve Ön Asya’dan uzaklaştırmak istemeleri Bu nedenlerle 8 Haçlı Seferi düzenlenmiştir. 6. Süleyman Şah’ın oğlu Kılıçarslan’ı yanında götürünce Türkiye Selçuklu Devleti. III. Sonucu:III.Haçlı Seferi (1202-1204) Nedeni:Eyyubilerin Haçlıların elinde bulunan Yafa’yı almaları. 2. ilk para(bakır) bu dönemde basılmıştır. (İznik ve Batı Anadolu’da üstünlük Bizans’ın eline geçmiştir) *I.mücadelesinde hem yaptığı savaşı ve hem de hayatını kaybetmiştir. Haçlılar Anadolu’da ele geçirdikleri yerleri Bizans’a verecekler.Konrad. Danişmentlilerin Anadolu’daki üstünlüğüne son vermiştir. Yüzyılda Fransa’da ortaya çıkan Kluni tarikatının Hristiyanları Müslümanlarla savaşmak için kışkıtması -Katolik Kilisesi’nin Ortodoks Kilisesi’ne hakim olmak istemesi Ekonomik Nedenler -Açlık ve yoksulluk içinde bulunan Avrupalıların.Haçlı Seferinin en önemli özelliği.) Haçlı Seferleri (1096-1270) Hristiyan Avrupalıların birleşerek XI.Birinci ve Dördüncü Haçlı Seferine krallar katılmamıştır. 7. İznik ve Trabzon’da Rum imparatorlukları kurdular. 3. Yüzyılın sonlarından itibaren Anadolu.Kılıç Arslan’ın ölümüyle ortaya çıkan siyasi boşluk sona erdi. I. Ebul Gazi (Ebul Kasım’ın kardeşi) gibi komutanlar yönetmiştir. Sonuçları: -Bizans’ın yardımıyla Anadolu’ya geçirilen Haçlılar.Kılıç Arslan’ın ölümünden sonra Anadolu’da üstünlük Danişmentlilere geçmiştir. Türklerin Balkanlara geçmesiyle Haçlı Seferleri yeniden başlamıştır.Haçlı Seferi.Trabzon Rum İmparatorluğu ise Fatih tarafından 1461’de yıkılmıştır.Lui Şam’ı kuşatılarsa da bir sonuç alamadılar.Haçlı Seferinde Danişmentlilerin yardımıyla başarı elde etmiştir.Mesut’a yenilir ve İstanbul’dan deniz yoluyla Suriye’ye gider. *I. Bu sefere Alman İmparatoru Frederik Barbaros.Haçlı Seferi. Sonuçları: -Filip Ogüst ve Arslan Yürekli Rişar Akka Kalesini ele geçirdiler.Haçlı Seferi (1096-1099) Karadan İstanbul önlerine gelen Haçlılarla Bizans arasında bir antlaşma yapıldı.Urfa.Lui de Antalya’ya gelir ve deniz yoluyla Suriye’ye gider.Haçlı Seferi .Antlaşmaya göre. Konya ovasında I. Fransa Kralı Filip Ogüst. -Kudüs’te bire krallık.Böylece Bizans kendisi için tehlikeli olabilecek güç birliğini önlemiş oldu. Antakya.Mesut Dönemi (1116-1155) I. Bizans’a imparator olmak isteyen Aleksios. 2. Melikşah.Böylece I. kralların ve imparatorların ilk kez seferlere katılmış olmalarıdır. 5. Melikşah’ın ölümüne kadar 6 yıl boyunca hükümdarsız kalmıştır. -Kudüs’ü kuşattılarsa da başarılı olamadılar. Sonuçları: -Haçlılar. 1. İznik.Kılıç Arslan Dönemi (1092-1107) *Melikşah’ın ölümünden sonra serbest kalarak İznik’e geldi ve Ebul Gazi’den babasının tahtını teslim alarak tahta çıktı.Haçlı Seferi.Kılıç Arslan’ın Suriye’ye yönelerek Büyük Selçuklu Devleti’ne ait olan Musul’u alması nedeniyle Mehmet Tapar’ın gönderdiği Emir Çavlı ile Habur Nehri kıyısında yaptığı savaşı kaybetmiş ve atıyla nehri geçerken boğularak ölmüştür. Batı Anadolu. Tunus’a(1270) yapılmıştır. Kayseri ve Malatya kollarına ayrılması Türkiye Selçuklularının Danişmentlilerin himayesinden kurtulmasını sağlamıştır. Mısır’a (1270) ve 8.Mesut Selçuklu tahtını kayın babası ve Danişment hükümdarı Emir Gazi’nin yardımıyla elde etmiştir. Konya’yı aldıktan sonra Silifke Çayında boğuldu. İznik Rum İmparatorluğu 1261’de İstanbul’u geri alarak Bizans İmparatorluğu’nu tekrar kurdular. Urfa. İstanbul’da bir Latin Krallığı kurdular. -İstanbul’dan kaçan Rumlar. I.Bu dönemde ülkeyi Ebul Kasım. İngiltere Kralı Arslan Yürekli Rişar katılmıştır.Konrad ve Fransa Kralı VII. 4.Kılıç Arslan’ın oğlu Şahin Şah Konya’da tahta çıktı. Suriye ve Filistin’e düzenledikleri seferlere “Haçlı Seferleri” denir. kardeşi Mesut ile girdiği taht mücadelesini kaybetti. Frederik Barbaros. Bu sefere Alman İmparatoru III.VII. Akka’ya(1217). 25 . II. 1. Bizanslılar da Haçlılara yardım edeceklerdi. Antakya ve Kudüs’ü aldılar.Şahin Şah. Şahin Şah(1110-111) Büyük Selçuklu Sultanı Mehmet Tapar tarafından serbest bırakılan I.
-Anayasa niteliğindeki bu ferman bir süre sonra İngiltere’de parlamento yönetiminin kurulmasına ortam hazırlamıştır. Müslüman bilginlerin eserleri tercüme edilmiştir. I. *İngiliz demokrasisinin temeli sayılan Manga Charta krala zorla kabul ettirildi. bir kısmı da ordularını ve eski topraklarını kaybettiler.Kılıç Arslan Dönemi (1155-1192) *Kendisine karşı oluşturulan Bizans. Saltuklu Beyliği’ne son vermiş. barut.2. Batı Anadolu Bizans’ın eline geçmiştir.Miryokefalon Savaşı diye bilinen mücadeleyi Türkiye Selçukluları kazanmıştır (1176). -Avrupa dışında misyonerlikler kurularak Hristiyanlık dini Asya ve Afrika’da yayılmaya çalışılmıştır.Giyaseddin Keyhüsrev’in ikinci saltanatı sırasında. I. mutlak krallıkların güçlenmesine yol açmıştır. Ekonomik Sonuçlar -Doğu-Batı arasındaki ticaret faaliyetleri gelişmiş ve Akdeniz limanlarının önemi artmıştır. -İngiltere’de kralın yetkileri sınırlandırılmıştır. Bu savaşın sonucunda. bankacılığın gelişmesine ortam hazırlamıştır.Türkler taarruza. pusula. Fırat’a kadar tek bir yönetim altında birleştirdi.Türklerin Anadolu’dan atılamayacağı anlaşıldı (Anadolu kesin olarak Türk yurdu oldu) . hayatlarında önemli değişikliklere neden olmuş. *Selçuklu topraklarını Sakarya’dan. Musul Atabeyliği(Nurettin Mahmut Zengi) ve kardeşi Şahin Şah ittifakına karşı mücadele etti.Dolayısıyla Avrupa’da kültürel ve bilimsel hayat canlanmıştır. İlk gümüş ve altın parayı bastırmıştır.Dolayısıyla Haçlı Seferleri Türklerin Balkanlara geçişini geciktirmiştir. başta tüccarlar olmak üzere buraya birçok Türk yerleştirilmiştir. daha hayatta iken oğulları arasında taht kavgalarının başlamasına sebep olmuştur) I. Müslümanlardan kağıt. -Avrupalılar.Kılıçarslan. Türklerin güçlenmesinden ve topraklarını genişletmesinden rahatsızlık duymuş ve Türkleri Anadolu’dan atmak amacıyla farklı uluslardan oluşan büyük bir orduyu Anadolu’ya göndermiştir.İzzeddin Keykavus Dönemi (1211-1220) *Kıbrıs Krallığı ve Venediklilerle ticaret antlaşmaları yapılmış. Bilim ve Teknik Alandaki Sonuçlar -Avrupalılar Türk ve İslam dünyasını daha yakından tanıma olanağı bulmuşlardır. -Skolastik düşüncenin yerini özgür düşünce almaya başlamış. deri işleme ve dokuma sanayisini öğrenmişlerdir.Saltanat 1205-1211) II.) *1214’te Sinop’u alarak ihracat ve ithalat limanı haline getirilmiş. -Haçlıların deniz yoluyla taşınması gereği gemiciliğin gelişmesinde etkili olmuştur. -Seferler sırasında gerekli mali desteğin sağlanması için krallıkların İtalya bankerlerinden borç para almaları.Bu amaca ulaşmak için I. -Türklerin elinde bulunan toprakların bir kısmı istilaya uğramış. I.Giyaseddin Keyhüsrev Dönemi (I.. -Türk-İslam dünyası üzerinde Bizans baskısı sona erdi. Haçlı saldırılarına karşı İslam dünyasını korumuşlar.Türkiye Selçukluları Orta Anadolu’ya çekilmiştir. edebiyat ve sanat alanlarındaki gelişmeleri hızlanmış. diğer taraftan da Antalya’yı fethederek Akdeniz’i Türk ticaretine açmıştır. Bizans İmparatoru Manuel. çiftçilerin sosyal etkinliği artmıştır. -Türkler.Avrupalıların bu teknolojik buluşları öğrenmeleri. matbaa.Haçlı Seferi ile Bizans’ın eline geçen Batı Anadolu’daki üstünlük Selçukluların eline geçmiştir. II. tarçın ve ipek işlemeciliğini öğrenmişlerdir. -Ticaret ve sanatla uğraşan burjuva sınıfı zenginleşmiş ve önem kazanmıştır. Trabzon Rum İmparatorluğu’nu yenilgiye uğratarak Karadeniz ticaret yolunu açmış.Milletler arası ticareti geliştirmek amacıyla da Venedikliler ile ilk ticaret antlaşması nıyapmıştır. Magna Charta (Büyük Şart) (1215) *İngiltere’de halkın kişisel haklarının tanındığını belirten ilk siyasal belgedir. Kılıç Arslan döneminde.) 26 . -Anadolu. (Bu durum.Kılıç Arslan’ın ölümünden sonra tahta geçen oğlu I. Sosyal Alandaki Sonuçları -Feodalite rejiminin zayıflaması sonucunda Avrupa’da köylüler yeni haklar elde etmiş.Nurettin Mahmut Zengi’yi Selçuklu topraklarından çıkarmıştır.İngiltere Mutlak Krallık yönetiminden Meşruti Krallık yönetimine geçmiştir. cam.Ayrıca İznik Rum İmparatorluğu ile mücadele etmiştir. skolastik düşünce zayıflamıştır.Böylece bölgenin en güçlü hükümdarı haline geldi.Giyaseddin Keyhüsrev.(Böylece Anadolu’da üretilen mallar Akdeniz ülkeleri ve Avrupa pazarlarına gönderildi. Siyasal Sonuçlar -Seferlere katılan derebeylerin bir kısmı öldü. -Papa ve kilisenin baskısı kalkınca bilim. Ermeni ve Gürcülerle mücadele etmiştir.Ayrıca Avrupalılar kağıt. Rükneddin Süleyman Şah (1196-1204).1215 yılında İngiltere Kralı John ile soylular arasında imzalanmıştır.Bu durum derebeylerinin zayıflamasına. Türk Devlet geleneklerine göre ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştırmıştır. halk okulları açılmış. şeker. Giyaseddin Keyhüsrev.(Hem ticaret gelirlerinin artırılması hem de Anadolu’nun Türkleştirilmesi amaçlanmıştır.Saltanat 1192-1196. bu durum Türklerin Müslümanların yaşadığı bölgelerde önemini artırmıştır. Danişmentliler. -İngiltere’de demokratikleşme süreci başlamıştır.Türkiye Selçuklu Devleti’nin ilk donanması Antalya’da kurulmuştur. II.Önce Bizans’la antlaşma yaptı ve ardından Danişmentlileri ortadan kaldırmıştır.Haçlı Seferlerinin Sonuçları Dinsel Sonuçlar -Katolik Kilisesi zayıflamış ve din adamlarına olan güven sarsılmıştır. Yükselme Dönemi (1155-1237) II. Bu ferman ile. Yeni Çağ’da Avrupa’nın her alanda ilerlemesine ortam hazırlamıştır. . *II. -Türklerin batı yönündeki ilerleyişleri bir süre durmuştur. Bizans ise savunmaya geçmiştir. Suriye ve Filistin’deki şehirler zarara uğramış ve bölgedeki Türk devletleri ekonomik yönden olumsuz etkilenmişlerdir. askeri hareketlerini ekonomik ve ticari çıkarlar doğrultusunda düzenlemiştir. Bizansla mücadele etmiş kısa süre sonra da kardeşi Rükneddin Süleyman Şah’ı tahta geçti.
Bu durum Selçukluların denizcilikte büyük bir gelişme göstermesini sağlamıştır. sınır boylarındaki Türkmen beylerine de “Uc Beyi” denirdi. -Anadolu’daki önemli bilim.Alaaddin Keykubat tarafından Mut ve Ermenek dolaylarına yerleştirildiler. Uc beylerinin görevleri: -Sınırları korumak -Bizans üzerine akınlar düzenleyerek fetihlerde bulunmak -Anadolu’yu bir Türk yurdu haline getirmek. Kösedağ Savaşı (1243) Anadolu Selçuklularının doğu sınırlarına dayanan Moğollar. Akdeniz’de önemli ticaret merkezlerinden biri olan Alanya’yı (Alaiye) topraklarına kattı (1223) ve Alanya’da tersane kuruldu. I. -Anadolu Moğolların hakimiyetine girmiş ve Türkiye Selçukluları Devleti Moğollara bağlı hale gelmiştir.(Deniz gücünün göstergesidir) *I. Karamanoğulları (1256-1487) *Oğuzların Avşar boyundandır.Giyaseddin Keyhüsrev geçmiştir. *Osman Bey.Erzincan yakınlarında yapılan Yassıçemen Savaşı’nı Alaaddin Keykubat kazanmıştır (1230). *Celaleddin Harzemşah’ın Selçuklulara ait Ahlat’ı alarak tahrip etmesi ilişkilerin bozulmasına neden olmuştur. Söğüt ve Domaniç’i aldı. (Askeri birlik göndermiştir) -Harzemşahlar’ın Doğu Anadolu ve Azerbaycan’a yerleşmelerine müsaade edilmiştir.Alaaddin Keykubat. Anadolu’nun batı kısımlarında bağımsız Türk beylikleri kurulmuştur. -Merkezi otoritesini kaybeden Anadolu Selçukluları dağılma ve yıkılma sürecine girmiştir. merkezi otoritenin bozulması -Beyliklerin bağımsızlıklarını ilan etmeleri -Haçlı Seferleri’nin etkisi -Ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaşılması Uclarda Hayat ve Beylikler Türkiye Selçukluları.Ertuğrul Bey. -Moğol hanı Ögeday ile dostluk kurulmaya çalışıldı. sanat ve ticaret merkezleri tahribata uğramış. 1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra Anadolu Selçuklu Devleti’nin Moğol hakimiyetine girmesi üzerine. II. Moğol Tehlikesine karşı alınan tedbirler.Alaaddin Keykubat’ın ölümünden sonra yerine oğlu II.*Selçukluların elinden çıkan Antalya yeniden alınarak Türkiye Selçuklu topraklarına katılmıştır. *I. uc beyleri serbest hareket etmeye ve Anadolu Selçuklu sultanlarını tanımamaya başladılar. 1281’de ölünce yerine oğlu Osman Bey geçti. yüzyılda Asya’daki Moğol istilası pek çok Türkmenin Anadolu’ya göç etmesine neden olmuştur.Giyaseddin Keyhüsrev’in yetenekli olmayışı -Vezir Sadettin Köpek’in entrikaları -Baba İshak İsyanı -Taht kavgaları. Osmanoğulları (1299-1918) *Oğuzların Kayı boyundandırlar. ticaret faaliyetleri durma noktasına gelmiş ve üretim azalmıştır.Alaaddin Keykubat. Asya’da büyük bir tehlike haline gelen Moğollara karşı tedbirler aldı. -Anadolu’da can ve mal güvenliği kalmamış. Eyyubi ittifakı kurulmaya çalışıldı. -Halife ile ilişkiler yoğunlaşmıştır. Selçukluların zayıfladığını ortaya çıkarmış ve Moğolları Anadolu’yu istila etme konusunda cesaretlendirmiştir. 1299’da bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı Beyliğini kurdu. doğu-batı.Türk kültürü Anadolu’nun batısında da yayılmıştır. doğudan gelen Türkmen boylarını. *Selçuklular Akdeniz’den sonra Karadeniz’deki Suğdak limanını da ele geçirdiler.Bu sefer Türkiye Selçuklu Devleti’nin ilk denizaşırı seferi ve başarısı oldu. ancak iki yıl sonra isyanı bastırabilmiştir. kültürel gelişmeler durmuştur. *Anadolu Selçuklularının Yassıçemen Savaşı’nı kazanmaları Moğolların Anadolu’ya gelişini geciktirmiştir. 27 .Eski gücünü kaybeden Anadolu Selçukluları bu isyanı bastırmakta zorlanmış. *Beylik Konya ve Karaman ‘da kurulmuştur.Anadolu’nun batısında yoğunlaşan beyliklerin nüfus ve askeri gücünü Moğolların baskısından kaçan Türkmenler oluşturuyordu. -Trabzon Rum İmparatorluğu ve Ermeni Krallığı Selçuklu hakimiyetinden çıkmış.Bölge halkının sosyal ve ekonomik sıkıntılarını değerlendiren Baba İshak isimli bir kişi isyan başlattı. Harzemşah.Giyaseddin Keyhüsrev Dönemi (1237-1246) I. Dağılma Dönemi(1237-1308) II.Mesut’un ölümüyle Türkiye Selçuklu Devleti yıkılmıştır. Bu savaşın sonucunda.Alaaddin Keykubat tarafından Ankara’nın batısındaki Karacadağ dolaylarına yerleştirildiler. babası kadar yetenekli değildi.Sivas’ın doğusunda yapılan Kösedağ Savaşı’nda Anadolu Selçuklu ordusu yenilmiştir. I.Suğdak’ın alınmasıyla hem Karadeniz’de ticari güvenlik sağlandı hem de Anadolu’ya askeri ve ekonomik rahatlık getirdi. *Türkiye Selçuklu Sultanı I.Moğolların hakimiyetini kabul etmek istemeyen uc beyleri ve aşiret beyleri bağımsızlıklarını ilan ederek Türkiye’de “Beylikler Dönemi”nin başlamasına neden olmuşlardır. Türkmenlerin desteğini alan Baba İshak isyanı kısa sürede yayıldı. *Kurucusu Kerimüttin Karaman Beydir.Sınır boylarına “Uc”. Baba İshak (Babailer) İsyanı (1240) *XIII.Alaaddin Keykubat Dönemi (1220-1237) *Anadolu Selçuklu Devleti en parlak dönemini yaşamıştır. -Moğolların baskısından kurtulmak isteyen Türkmenler Anadolu’nun batısında yoğunlaşmışlardır. -Doğudaki şehirlerin surları tamir edildi. Bu savaş ile Anadolu Selçuklu devleti gücünü göstermiş ve Moğolların Anadolu’yu istilası gecikmiş. Ancak Baba İshak İsyanı’nın güçlükle bastırılması. Yıkılma Nedenleri: -Moğol baskısı ve Kösedağ Savaşı -II. sınır bölgelerine yerleştirmişlerdir.Bu durum Anadolu halkının ekonomik hayatını olumsuz yönde etkilemiştir. Böylece Anadolu. *Beyliğin ilk merkezi Söğüt’tür *Osmanoğulları zamanla diğer Anadolu beyliklerini egemenliği altına alarak Anadolu’da Türk siyasi birliğini sağlamıştır. fakat tampon bölge kalktığı için Moğollar daha rahat ilerleme imkanı bulacaktır. kuzey-güney yönlerinde ticaret kervanlarının gelip gittiği canlı bir ticaret merkezi olmuştur.Alaaddin Keykubat’ın ölümüyle Türkiye Selçukluları eski gücünü kaybetmiştir.Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya gelen Türkmenler yer ve otlak darlığı nedeniyle sıkıntı çekiyordu. Baba İshak isyanından sonra Anadolu’yu istilaya karar verdiler.Böylece Anadolu’da kurulan Türk siyasal birliği bozulmuştur. *Trabzon Rum İmparatorluğu ve Çukurova bölgesindeki Ermeniler vergiye bağlanmıştır. *I. *Kayıların başında bulunan Ertuğrul Bey. (Tampon bölge) -Anadolu Selçuklu Devleti. Bu savaştan sonra Harzemşahlar kesin olarak yıkılmıştır (1231).Vezir Sadettin Köpek’in etkisi altında kalan hükümdar.
Ankara Savaşı’ndan sonra II. *Kurucusu Hamit Beyin torunu Dündar Beydir. *Osmanlı Devleti’ne katılan ilk beyliktir. Eretna ve Kadı Burhanettin devletlerine bağlı olarak yaşadılar.Bayezit zamanında beyliğe kesin olarak son verildi. *Yıldırım Bayezit tarafından son verilen beylik Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulduysa da Çelebi Mehmet tarafından ortadan kaldırıldı. Ilgın. Akşehir. *Kurucusu Türkiye Selçuklu Devleti veziri Pervane Muineddin Süleyman’ın oğlu Mehmet Beydir. *Osmanlı Devleti ile en fazla mücadele eden beyliktir. *Bir ara İlhanlı egemenliği altına girdiler. *Mehmet Bey’den sonra oğlu II. Bizans ve Moğollarla savaştılar.Daha sonra Alaiye. *Kurucusu Şemsettin Yaman Candar’dır.Onun ölümünden sonra beylik.Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulan beylik II. Yıldırım Bayezit’e bağlı olarak hükümdarlığını sürdürdü.Murat tarafından ortadan kaldırıldı. -Beyler.Murat tarafından Osmanlı topraklarına katıldı.Muratla görüşmüş ve beyliği vasiyet yolu ile Osmanlı Devletine bırakmıştır.Süleymanın İlhanlı Valisi Timurtaş tarafından öldürülmesiyle beylik sona erdi. *I.Osmanlı Devleti. Saruhanoğulları (1313-1410) *Manisa ve çevresinde kuruldu. birçok düşünür.İzzettin Keykavus’un oğlu Gıyasettin Siyavuş’u sultan ilan etti. Murat tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. Sahip Ataoğulları (1275-1342) *Afyonkarahisar’da kuruldu. *Kurucusu Eşrefoğlu Süleyman Şah’tır. *Karamanoğulları ilk kez Yıldırım Bayezit zamanında Osmanlı Devletine katılmıştır.Mehmet Bey.II. *Denizcilikte en ileri beyliktir. *İlhanlılara.*İlk merkezleri Ermenek daha sonra Karaman ve Konya olmuştur. Canik Beyleri (Tacettinoğulları) (1348-1428) *Niksar dolaylarında kuruldu. Fethiye. *Ankara Savaşı’ndan sonra İsfendiyaroğulları Beyliği adını alan beyliğe Fatih son verdi.Murat zamanında Germiyanoğullarından çeyiz olarak Kütahya. Tavşanlı. Güzelcehisar. *Kendilerini Türkiye Selçuklu Devletinin varisi olarak görmektedirler. *Yıldırım Bayezit’in son verdiği beylik Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulduysa da II.Murat tarafından son verildi. *Seyfettin Süleyman Beyin 1302’de ölümünden sonra yerine geçen oğlu Mehmet Bey. Denizli ve Söke’yi alındı. *İlk defa Yıldırım Bayezit beyliğe son verdi. Menteşeoğulları (1261-1424) *Muğla’da kuruldu. *Yıldırım Bayezit tarafından alınan beylik Ankara Savaşı’ndan sonra yeniden kurulduysa da II. Hamitoğulları (1300-1423) *Antalya. *1293’te Karamanoğulları ele geçirdi.Bu dönemde Yunanistan ve Adalara seferler düzenlendi. *Kurucusu Menteşe Beydir. Pervaneoğulları (1277-1322) *Sinop ve çevresinde kuruldu. *Gazi Çelebi. Candaroğulları (İsfendiyaroğulları) (1335-1461) *Kastamonu ve Sinop yöresinde kurulmuş olup merkezi Kastamonu’dur. *Kurucusu Saruhan Beydir. *Ankara Savaşı’ndan sonra Osmanlıya katılan ilk beyliktir.Yakup Edirne’ye gelerek II. Eşrefoğulları (1284-1326) *Beyşehir merkez olmak üzere kuruldu. bu beyliğin deniz gücü ile Rumeli’ye geçti. Aydınoğulları (1308-1426) *Aydın merkez olmak üzere kuruldu. *II. *Kurucusu Aydınoğlu Mehmet Beydir. *Orhan Bey döneminde Osmanlı Devleti’ne katıldı. Candaroğulları Beyliği’ne katıldı. Candaroğullarının Kastamonu kolunu ortadan kaldırdı.Süleyman zamanında beylik zayıflayarak Moğollara bağlandı.Sinop’ta İsfendiyar Bey.Alaattin Keykubat tarafından fethedildi. *Yıldırım Bayezit’in son verdiği beylik Ankara Savaşı’ndan sonra yeniden kurulduysa da II. bilgin ve sanatçıyı koruyarak Anadolu’da Türk kültürüne hizmet etmelerini sağladılar.Donanma kurularak Ege ve Akdeniz’de fetihler yapıldı. Isparta ve Eğridir’de kuruldu. Karesioğullarının Osmanlı Devleti’ne katılması Anadolu’da Türk siyasi birliğini sağlama yolunda atılan ilk adımdır. *I. Kırım’a sefer düzenledi ve buradaki Cenevizlileri yendi. *İkinci Anadolu beylikleri içerisinde en güçlü beyliktir. *Marmara’da önemli bir deniz gücüne sahipti.Murat’ın ölümünden sonra Osmanlılara karşı Karamanoğulları ile ittifak yaptılar. I. *Kerimüttin Karaman Beyin oğlu Karamanoğlu Mehmet Bey Konyayı alarak II. *Mehmet Beyden sonra Gazi Umur Bey geçti. *Kurucusu Yakup Beydir. Bolvadin ve Seydişehir’i fethetti.Bu dönemde Aydın. *Beyliğin toprakları Germiyanoğulları Beyliği’ne katıldı. 28 . *Mesut. *Menteşe Beyden sonra oğlu Mesut Bey zamanında beylik en parlak dönemini yaşadı. *Osmanlı padişahı I. *Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi resmi dil ilan etti. Selçuk ve İzmir tersanelerinde büyük bir donanma inşa ettirdi. *Yıldırım Bayezit.Murat’ın isteği üzerine topraklarının bir bölümünü Osmanlılara para karşılığında sattılar. Memlüklere bağlı beyler tarafından yönetildi.Gazi Umur Beyin Egedeki başarılarını kendileri için tehlikeli gören Hristiyanlar. Bafra ve Samsun’u aldı. *Kurucusu Tacettin Doğanşah’tır. *Fatih zamanında Gedik Ahmet Paşa Osmanlı topraklarına kattı. bir Haçlı donanmasıyla İzmir’i alıp Aydınoğulları donanmasını yaktılar. Germiyanoğulları (1299-1429) *Kütahya merkez olmak üzere kuruldu. Alaiye Beyleri (1293-1471) *Alaiye. *Kurucusu Türkiye Selçuklu vezirlerinden Sahip Ata Fahrettin Ali’dir. Emet ve Simav toprakları alınmıştır. (Çelebi Mehmet) İkinci Türk Beyliklerinin Anadolu’nun Türkleşmesine Hizmetleri -Beylikler. Karesioğulları (1304-1360) *Balıkesir’de kuruldu.
hanedanın ortak malı kabul edilmiş ve şehzadeler arasında paylaştırılmıştır. *Ramazanoğulları topraklarını genişletmek için Dulkadiroğulları ve Karamanoğulları ile savaştı.Akkoyunlu beylerinden Kara Yülük Osman ile yaptığı savaşta yenildi ve öldürüldü. Divan-ı Arz:Ordunun ihtiyaçlarının karşılanmasından sorumluydu. Tebriz ve Azerbaycan’ı aldı. Harput ve Amik dolaylarını ele geçirdi. örfi yargı sisteminin başında ise emir-i dad bulunurdu. Kadı Burhanettin Devleti (1381-1398) *Oğuzların Salur boyundan olan Kadı Burhanettin tarafından Sivas’ta kuruldu. Erzincan Emirliği. Türkiye Selçuklularında ülke eyaletlere ayrılmıştır: -Merkeze bağlı vilayetler -Meliklerin yönettiği vilayetler -Uc eyaletleri Ordu Askeri teşkilat Büyük Selçuklu askeri teşklatına benzemektedir. Antalya ve Samsun’da tersaneler kurdular. sonra Kayseri oldu. -Anadolu bayındır hale getirildi. Büyük Selçuklu Devleti’nin devamı gibidir.Bu dönemde İran. Büyük Selçuklu hukukunda olduğu gibi şer’i hukuk ve örfi hukuk olarak ikiye ayrılıyordu. Şer’i davalara kadılar. *Safeviler tarafından yıkıldılar. Amasya Emirliği. *Devlet. donanma komutanına da meliküs-sevahi(sahiller meliki) veya reisül bahr(deniz reisi) denirdi. Bayram Hoca tarafından Erciş merkez olmak üzere kuruldu.Böylece Anadolu Türk birliği kesin olarak sağlandı. *Yıldırım Bayezit tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. Akkoyunlular (1350-1502) *Oğuzların Bayındır boyundan gelen Kara Yülük Osman Bey tarafından Diyarbakır merkez olmak üzere kuruldu. Frank ve Ruslardan) Türkiye Selçukluları gulam sistemini güçlendirip Türk beylerinin gücünü kırmak istemişler ancak başaramamışlardır. İskenderin yerine kardeşi Cihan Şah’ı Karakoyunlu hükümdarı olarak belirledi. 29 .Osmanlı-Memlük ilişkilerinin bozulmasına neden oldu. *Zeynettin Ahmet Karaca Beyden sonra yerine geçen oğlu Halil Bey. *Başlangıçta Memlüklere bağlıyken Yavuz Sultan Selim’den itibaren Osmanlı Devleti’ne bağlandılar. Çaldıran Savaşı’ndan sonra 1515’te Turnadağ Savaşı ile bu devleti yıktı. Şer’i mahkemelere bakan kadıların başı kadi’l-kudat. *İkta askerleri:Tımarlı sipahiler *Sınır boylarındaki Türkmen birlikleri *Bağlı devlet ve beylik askerleri *Ücretli askerler(Rum.Sultanlar çocuklarını(melik) vilayetlere göndermiş yanlarına da “atabey” denilen meliklerin devlet yönetimi ve askerlik konularında deneyim kazanmalarını sağlayan kişiler verilmiştir. Büyük Divan’a bağlı alt divanlar ise şunlardır: Niyabet-i Saltanat:Bu makamı idare edene naib-i sultan denirdi. Türkiye Selçuklularında da ülke.Şahruh. isyan ederek *Mısır’a kaçarken yerine Türk komutanlarından Eretna Beyi bırakmıştı. Dulkadiroğulları (1337-1515) *Zeynettin Ahmet Karaca Bey tarafından Elbistan merkez olmak üzere kuruldu. Türkiye’de Kurulan Diğer Devletler Eretna Devleti (1336-1381) *İlhanlıların Anadolu valisi Timurtaş. Divan-ı İstifa:Devletin gelir ve gider hesaplarına bakan divandı. Türk-İslam devletlerinde ağır siyasi suçlar.-Beylikler döneminde Türkçe. Niğde ve Erzincan’ı aldı.Devlet idaresinde vezirden sonra gelirdi. 1473’te Otlukbeli Savaşı’nda Fatih’e yenildi. Candaroğulları. -Birçok yerleşim yerine Türkçe adlar verildi. Doğu Anadolu ve Azerbaycan’ı ele geçirildi. *Eretna Beyin ölümünden sonra ülkenin karışıklıklar içinde kalmasından yararlanan vezir Kadı Burhanettin sultanlığını ilan ederek Eretna Devleti’ne son verdi. Malatya.Uzun Hasan. *Uygur Türklerinden olan Eretna Bey tarafından Sivas’ta kuruldu.Türk devlet geleneğinde olduğu gibi.Cihan Şah. *Dulkadiroğullarının Osmanlı-Memlük savaşlarında.Hükümdar başkentte olmadığı zamanlarda devlet işlerini yürütür ve hükümdara vekalet eder.Önde gelen devlet adamları ve komutanlar arasından seçilirdi. Timur’un oğlu Şahruh’a yenilince Osmanlılara sığındı. Türkiye Selçuklu Devleti’nde ordu şu bölümlerden oluşmaktadır: *Hassa askerleri: Gulam askerleri-değişik milletlerden küçük yaşta satın alınan veya toplanan çocuklardan oluşurdu. Kültür ve Medeniyet Devlet Yönetimi Türkiye Selçuklu Devleti. Sinop. Tokat.Daha sonra başkent Tebriz oldu. sultanın başkanlığındaki Divan-ı Mezalim adı verilen mahkemede görüşülerek karar verilirdi. *Eretna Bey. askeri davalara kadıasker(kadı-yı leşker) bakardı. Divan-ı İşraf:Ülkedeki askeri ve adli işler dışındaki idari ve mali teşkilatın işleyişini denetlerdi. resmi dil olarak gelişti. Devlet işleri Büyük Divan’da görüşülürdü. Divan-ı Pervane:Arazi defterlerinde tutulan has ve iktaların düzenlenmesinden sorumluydu. Timur’a karşı yaptığı mücadeleyi kaybedince Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezit’e sığındı. Trabzon Rum İmparatorluğu’nu ve Karamanoğullarını korumak istemesi Osmanlılar ile arasının açılmasına neden oldu. *Kara Yusuf’un ölümünden sonra İskender Bey.Uzun Hasan Karakoyunlular Devleti’ne son verdi. *Uzun Hasan’ın . *Başkent önce Sivas.Bu yenilgiden sonra Akkoyunlular bir daha kendilerini toparlayamadılar. Hukuk Türkiye Selçuklu hukuku. Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’a yenildi. Alanya. uc bölgelerine gelen göçebelere toprak vererek bu bölgelerin Türkleşmesini sağladılar. Divan-ı Tuğra:Devletin her türlü yazışmalarından sorumluydu.Timur’un ölümünden sonra Kara Yusuf. *En güçlü dönemleri Uzun Hasan dönemidir. Ordu komutanına emir’ül-ümera. Karamanoğulları ve Tacettinoğulları üzerinde egemenlik kurdu. Osmanlılara karşı cephe alması üzerine Yavuz Sultan Selim. Ramazanoğulları (1353-1608) *Yüreğir boyu beylerinden Ramazan Bey tarafından Adana ve Tarsus dolaylarında kuruldu. *En büyük hükümdarları Kara Yusuf. Karakoyunlular (1365-1469) *Oğuz boylarından olan Karakoyunlular Moğol istilasından kaçarak Doğu Anadolu’ya geldiler. -Beyler. Amasya. Maraş. *Kadı Burhanettin.
Sinop. Dil ve Edebiyat Türkiye Selçukluları ve Beylikler döneminde yaşayan başlıca fikir adamları: Muhyiddin Arabi(İslam dünyasında şeyh-i ekber adıyla ün kazanmış). Orta Asya’dan gelen konar-göçerler Anadolu’ya yerleştirilerek Anadolu’da Rum ve Hristiyanlara karşı nüfus üstünlüğü sağlanmıştır. -Üretim kalitesinin artırılmasına ve fiyatların ayarlanmasına çalışmıştır. karşılığında onlar da Selçuklu idaresini benimsemişlerdir. Dini mimaride:camiler. İkta Arazi:Ordu mensuplarına ve devlet memurlarına hizmet ve maaş karşılığı olarak verilen topraklardır. hat(yazı) sanatı. musiki gelişmiştir. Suğdak). -Büyük ticaret merkezlerinde hanlar ve kapalı çarşılar yapılmıştır. -Ticari önemi olan merkezlere Türk ve Müslüman tüccarlar yerleştirilmiştir. türbeler(dört duvarının üzerleri kubbe ile örtülen mezarlara denir). tarım ve hayvancılığın gelişmesine yardımcı olmuş.Görevden ayrılan kişinin iktası elinden alınıp başkasına verilirdi.Türkiye Selçukluları döneminde Anadolu uluslar arası ticaret merkezi haline gelmiştir. Moğol istilası sırasında Anadolu halkını koruyup kollayan teşkilatların başlıcaları: *Abdalan-ı Rum (Anadolu dervişleri teşkilatı) *Bacıyan-ı Rum (Anadolu kadınları teşkilatı) *Feteyan-ı Rum (Anadolu gençler teşkilatı) *Gaziyan-ı Rum (Anadolu gazileri teşkilatı) Toprak Yönetimi Türkiye Selçuklu Devleti’nde toprakların çoğunun mülkiyeti Büyük Selçuklularda olduğu gibi devletin malı kabul edilmiştir. daha sonra gelen Selçuklu sultanları tarafından devam ettirilmiş ve kervansaraylar komşu ülkelerden tüccarların Anadolu’ya gelmesinde önemli rol oynamıştır. Sosyal Hayat Malazgirt Zaferi’nden sonra. çokgen gövdeli.Beylikler döneminde Karamanoğlu Mehmet Bey.Bu durum Türkçenin gelişmesini yavaşlatmıştır. ahlaki ve diğer alanlarda bilgilerinin artırılmasına çalışmıştır. Ahilik Teşkilatı Ahilik. Ekonomik Hayat Tarım ve Hayvancılık Anadolu Selçuklu sultanları ve beyler. taş ve maden işlemeciliği. Sadreddin Konevi. eşkıya ve tabii afetlerden dolayı uğrayacağı zararları karşılamak üzere bir çeşit devlet sigortası yapılmıştır. Ermeniler.) Türkiye Selçuklularında bilim dili Arapça. Selçukluların sembolü olan “çift başlı kartal” ve başka hayvan figürleri surlarda ve diğer yapılarda kullanılmıştır. Mevlana Celaleddin Rumi(Mesnevi adlı eseri). Sivil mimaride:köşkler. kalfa ve usta yetiştirerek bunlara diploma vermiştir. külliyeler.Selçuklu sultanları Hristiyan ahaliye adaletli ve hoşgörülü davranmış. darüşşifalar(hastaneler). -Kıbrıs Krallığı ve İtalyan Cumhuriyetleriyle ticaret antlaşmaları yapılmıştır. -Üyelerinin dini. II. Güney-Kuzey ticaret yollarının üzerinde bulunması ve kıtaları birbirine bağlaması.Kılıç Arslan döneminde tamamlanan Aksaray-Kayseri yolu üzerindeki Alay Han’dır. devlet ve edebiyat dili Farsçaydı. -Gümrük vergileri hafifletilmiştir. Bu teşkilat. kervansaraylar(hanlar). bunun sonucunda Anadolu’da alınan ürünlerin ihtiyaç fazlasını (tarım ve hayvan ürünlerini) dışarıya satmıştır.II. Alanya.Türkler Anadolu’da yaşayan Hristiyan unsurlarla birlikte (Rumlar. medreseye karşı olan bazı tarikat üyeleri. halı ve kilim dokumacılığı. -Mesleki eğitim sonucunda çırak.Din Türkiye Selçuklularında tarikat ve medrese arasındaki görüş farklılıkları zaman zaman siyasi boyut kazanmış. kümbetler(silindirik. Yüzyılda ) ortaya çıkmış. Süryaniler) yaşamlarını sürdürmüştür. Anadolu Selçuklu Devleti. Askeri mimaride:kaleler.Kılıç Arslan döneminde başlayan Kervansaray yapımı. tezhip(kitapları yaldız ve boya ile süsleme) ve cilt sanatı. Türkçeyi resmi dil ilan etmiştir(1277).Türkiye Selçukluları ve beylikler döneminde topraklar dörde ayrılmıştır: Has Arazi:Geliri hükümdara ayrılan topraklar olup hükümdar bu topraklarda istediği tasarrufu yapabilirdi. surlar yapılmıştır. Fikir. -SON- 30 . ağaç. mescitler. -Ticaret yolları üzerine tüccarların konaklaması ve ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kervansaraylar yapılmıştrı. medreseler.Ordu mensuplarına ayrılan bu topraklar hizmetlerini sürdürmeleri şartıyla babadan ooğula geçebilirdi.İktalar göreve bağlıydı. Mülk Arazi:Devlet adamlarına başarılarından dolayı verilen topraklardır. -Tüccarların korsan. -Ticareti geliştirmek amacıyla Akdeniz ve Karadeniz’de fetihler yapılmıştır (Antalya. Türkiye Selçuklularında ilk medrese 1193 tarihinde açılan Kayseri Koca Hasan Medresesi’dir. bölge ticaretinin gelişmesine ortam hazırlamıştır. esnaf ve zanaatkarların ticari hayatını şekillendiren sosyal bir teşkilattı. köprüler. konik veya piramit çatılı olan mezarlara denir). köylüleri topraklarda tutabilmek amacıyla belirli zamanlarda vergi affı ve ya vergilerin hafifletilmesi gibi tedbirler almışlardır. Hacı Bektaş Veli(Makâlât adlı eseri). tekke ve zaviyeler. Bilim ve Sanat Anadolu’da ilk medrese 1151 yılında Danişment Hükümdarı Yağıbasan tarafından Niksar’da kurulmuştur. Anadolu’nun Doğu-Batı. -Esnaflar arasında dayanışmayı sağlamıştır. saraylar. medreseyi asıl eğitim kurumu sayan devletle mücadele etmişlerdir. Ticaret Anadolu’da ticaretin gelişmesi için Türkiye Selçukluları döneminde şu tedbirler alınmıştır: -Ticarette kullanılmak üzere yollar yapılmış ve bu yollarda güvenlik sağlanmıştır. Mimari dışında çinicilik. Vakıf Arazi:Miri ve mülk arazilerden gelirleri ilmi veya sosyal kuruluşların masraflarına ayrılan topraklardır.Devlete ait bu topraklara miri arazi denilirdi. Türkiye Selçuklu Devleti döneminde (XIII. hamamlar. -Moğol istilasından sonra Anadolu’da huzur ve güvenliği sağlamaya çalışmıştır. Yunus Emre(şiirlerini Divan ve Risaletü’n-Nushiye adlı eserlerinde topladı. En çok gelişen sanat dalı mimaridir.Anadolu’da yapılan ilk kervansaray.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.