Karsinom ve sarkom nedir?
Karsinomlar ve sarkomlar, kanserin iki ana türüdür. Karsinomlar, iç organları ve vücudun dış yüzeyini kaplayan epitel hücrelerde gelişen kanserlerdir. Sarkomlar ise hem kemikleri hem de kaslar, tendonlar ve kan damarları gibi yumuşak dokuları oluşturan mezenkimal hücrelerde gelişen kanserlerdir. Mezenkimal hücreler, bağ / destek doku dediğimiz yapıları oluşturur.
Kanser, hücresel seviyede biriken genetik hasarlar sonucu hücreler kontrol edilemez bir şekilde bölünmeye ve diğer dokulara yayılmaya başladığında meydana gelir (bakınız kanser nedir). Bu durum tümör adı verilen kitleleri oluşturur. Kanserleşen tümörlere malign (kötü huylu) denir. Çoğu kanser vakası ya karsinom ya da sarkom içermektedir. Kanserin diğer ana türleri ise şunlardır;
- Lenfomalar: Lenf nodlarındaki hücreleri etkilerler.
- Miyelomlar: Kemik iliğindeki plazma hücrelerini etkilerler.
- Lösemiler: Kemik iliği hücrelerini etkilerler.
Karsinomlar ve sarkomlar vücudun hangi kısımlarını etkiler?
Karsinomlar ve sarkomlar arasındaki ana fark, hangi hücreden geldikleridir.
Karsinomlar
Epitel hücrelerinden gelen karsinomlar, cilt ve mukoza zarlarını etkileme eğilimindedirler.
Karsinomun en yaygın beş türü şunlardır;
- Adenokarsinom: Meme ve prostat gibi sıvı ya da mukoz üreten organları etkilerler.
- Bazal hücreli karsinom: Cildin en dış tabakasının temelini oluşturan hücreleri etkiler. Bu cilt kanserinin en yaygın türüdür.
- Skuamöz hücreleri karsinom: Cildin bazal hücrelerinin üzerindeki hücreleri etkiler ve bu da cilt kanserinin en yaygın ikinci türüdür.
- Geçiş hücreli karsinom: Mesane, böbrekler ve üreteri içeren idrar yolundaki geçiş hücrelerini etkiler.
İlginizi çekebilir: Türkiye Kanser İstatistikleri 2020
Sarkomlar
Sarkomlar, mezenkimal hücreler olarak adlandırılan yumuşak doku hücrelerinden gelişen tümörlerdir. Mezenkimal hücreler, birçok hayati doku ve organın oluşumuna ve desteklenmesine yardımcı olur;
- Kemikler
- Kan damarları
- Kıkırdak
- Sinirler
- Kaslar
- Yağ
- Eklemler
- Tendonlar
- Bağ dokular
Sarkomlar, karsinomlara göre çok daha nadir görülür; bununla birlikte, 75’ten fazla sarkom türü vardır. Herhangi bir yerde meydana gelebilirler ancak en sık karın bölgesi, kollar ve bacaklarda görülür.
Sarkomun en yaygın türleri şunlardır;
Farklılaşmamış pleomorfik sarkom: Aynı anda hem yumuşak doku hem de kemik hücrelerini içermektedir.
- Leiomyosarkom: Kan damarları, gastrointestinal sistemi ve rahmi kaplayan düz kas hücrelerini içermektedir.
- Osteosarkom: Kemik hücrelerini içermektedir.
- Liposarkom: Yağ hücrelerini içermektedir.
Karsinomlar ve sarkomlar ne kadar yaygın görülür?
Karsinomlar ve sarkomlar arasındaki bir diğer fark da ne kadar yaygın görüldükleridir. Karsinomlar çok yaygın görülürken, sarkom daha nadirdir.
Karsinomlar ne akdar yaygındır?
Kanser vakalarının yaklaşık %90’ı bir karsinom kaynaklıdır. Karsinomlar her iki cinsiyeti, her yaştan ve etnik kökenden gelen insanı etkileyebilmektedir.
Farklı karsinomların farklı risk faktörleri / nedenleri bulunmaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır;
- Sigara
- Aşırı alkol tüketimi
- Güneşten gelen ultraviole ışınlara uzun süre maruz kalma
- Ağır hava kirliliğine uzun süre maruz kalma
- Obezite
- Hareketsizlik veya fiziksel aktive eksikliği
- Açık tenli olma
- Çeşitli enfeksiyonlar (HPV, EBV, HBV, HCV, Helikobakter pilori vs)
Sarkomlar ne kadar yaygındır?
Sarkomlar, her yıl teşhis edilen kanserlerin yüzde 1'inden azını oluşturur. Karsinomlar gibi sarkomlar da herkesi etkileyebilir. Ancak, belli tıbbi durumlar, çevresel etkiler ve yaşam tarzına bağlı alışkanlıklar bir sarkom türü geliştirme riskini artırabilir.
Sarkomlar için tıbbi risk faktörleri / nedenleri;
- Tübüler skleroz (Bourneville hastalığı)
- Retinoblastom
- Nörofibromatoz tip 1 (Von Recklinghausen hastalığı)
- Ailesel adenomatöz polipozis (Gardner sendromu)
- Nevoid bazal hücreli karsinom sendromu (Gorlin sendromu)
- Werner sendromu
- Li-Fraumeni sendromu
Sarkomlar için çevresel ve yaşam tarzına bağlı faktörler;
- Özellikle arsenik, toryum dioksit ve vinil klorür gibi zararlı ve toksik kimyasallara maruz kalma
- Kanser tedavisi sürecinde radyasyona maruz kalma
- Devamlı ve sık sık, X ışını gibi tanısal görüntüleme yöntemlerinden gelen tekrar eden radyasyona maruz kalma
Ek olarak, sarkomların bazı türleri belli yaş gruplarında daha yaygındır. Bebekler, çocuklar ve gençlerde daha yaygın görülen sarkom türleri;
- Rabdomyosarkom
- Osteosarkom
- Alveolar yumuşak doku sarkomu
- Desmoplastik küçük yuvarlak hücreli tümör
- Epiteloid sarkom
- Sinovyal sarkom
- İnfantil fibrosarkom
Yetişkinlerde daha yaygın görülen sarkomlar;
- Erişkin fibrosarkom
- Fibromiksoid sarfkom, düşük dereceli
- Liposarkomlar
- Miksofibrosarkomlar, düşük dereceli
Karsinomlar mı daha tehlikeli sarkomlar mı?
Karsinomların mı yoksa sarkomların mı daha tehlikeli olduğunu söylemek çok zordur. Herhangi bir kanser türü için hayatta kalma oranları, aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli faktörlere bağlıdır:
- Tümörün boyutu
- Tümörü yeri
- Tümörün veya kanserli hücrelerin büyüme hızı
- Kanserin diğer doku ve organları yayılıp yayılmaması (evresi)
- Tedavi sonrasında kanserin kaç kez tekrar ettiği
- Genel sağlık durumu
- Yaş
- Ek tıbbi durumlar
- Cinsiyet
- Etnik köken
Sonuç
Karsinomlar ve sarkomlar, kanserin iki ana türleridir. Kulağa benzer gelse de vücudun farklı bölgelerini etkilerler. Karsinomlar en yaygın kanser türüdür, sarkomlar ise nispeten nadirdir ve yumuşak / bağ dokuyu oluşturan mezenkimal hücrelerden kaynaklanır.