Suriye ve Irak: BAAS
1. Dünya savaşından sonra otorite boşluğunun yaşandığı Ortadoğu'ya Fransız ve İngilizler yerleşti. Burada bizi ilgilendiren 2 bölge var Suriye ve Irak.
Suriye Suriye, Osmanlı Devleti'nin dünya savaşında yenilmesinden sonra Fransız mandası haline geldi.
Fransızlar, geldikleri gibi bölgeyi gerek etnik gerekse dini farklılıkları kullanarak dörde böldü. Fransa’nın Suriye’deki egemenliği genel olarak üç döneme ayrılmaktadır:
1) 1920-1926 yılları arasındaki dönem, anlaşmazlıklar ve çatışmaların dorukta olduğu dönemdir.
2) 1925-1936 yılları arasındaki dönem yumuşama dönemidir.
3) 1936-1946 yılları arasındaki dönem ise Fransız egemenliğinin sona erdiği ve Suriye’nin bağımsızlığını kazandığı dönemdir.
Fransa'nın 2. Dünya Savaşı'ndan büyük bir güç kaybıyla çıkması Suriye'nin bağımsızlığından önemli rol oynadı. Son yabancı birliğin geri çekilmesinin 17 Nisan 1946 tarihinde tamamlanması üzerine Suriye resmen bağımsız bir ülke oldu.
Baas Partisi'nin Kuruluşu
Arap ulusunun rönesansını gerçekleştirmeyi amaç edinen Baas Partisi’nin temelleri, 24 Temmuz 1943’te küçük bir öğrenci grubunun örgütlenmesi sonucu atıldı. 1946 yılına kadar daha çok entelektüel bir hareket olarak faaliyetlerini sürdüren Baas (Diriliş), adını Zeki Arsuzi’ye borçludur.
Zeki Arsuzi, "El-Baas El-Arabi (Arapların Yeniden Dirilişi)" adını ilk kullanan kişidir. Baas partisinin fikir babaları Mişel Eflak ve Salah Biter'dir. Baas partisinin siyasi bir parti haline gelmesi 1947 yılında olmuştur. Bass partisinin 3 kutsalı vardır; "Birlik", "Özgürlük", "Sosyalizm".
Baas partisi Arap ülkeleri arasına tarafsızlık politikasını benimseyen ilk ve tek parti olmasına rağmen ilerde yaşanacak olaylar partiyi Sovyetlere yakınlaştırdı. Baas Partisi, Toroslar’dan başlayıp, Basra Körfezi, Arap Okyanusu, Habeşistan Dağları, Sahra, Atlantik Okyanusu ve Akdeniz Bölgesini içine alan alanda, bütün Arapları tek bir bağımsız devlet içinde bir araya getirmek misyonunu üstlenmiştir.
Bu faaliyetinin gerçekleştirmek için çok çalışmalarına rağmen sadece Mısır ile birleşebildiler. Mısır ile beraber "Birleşik Arap Cumhuriyeti" kuruldu, ancak bu birlik çok uzun sürmedi ve 1961 yılında Suriye'de yapılan bir darbe ile bitti. 1958 yılında Mısır ile birleşmek için kendini lağveden Baas partisi ilerleyen zamanlarda küçük hizipler şeklinde siyasi hayatına devam etti. Baas partisinin Suriye dışında ilk şubesi 1948 yılında Ürdün'de kuruldu. Daha sonra sırayla Irak ve Lübnan'da da örgütlendiler. Baas Partisi'nin Irak hariç olmak üzere diğer Arap ülkelerinde büyük bir gücü yoktu.
Irak ve Baas Partisi
Irak'ta dünya savaşından sonra İngiliz mandası haline geldi. Ülke içinde İngilizlere karşı uygulanan sert tutum, bu ülkenin bağımsızlığını erken kazanmasına yardımcı oldu. 1930 yılında bağımsız olan Irak'ın tekrar İngiliz etkisine geçmesi 1938 yılını buldu. 1938 yılında İngiliz yanlısı Bekir Sıtkı tam 20 yıl boyunca başbakanlığı yürüttü. Bu dönem, İngilizlerin etkili olduğu dönemdir. 14 Temmuz 1958’de General Kasım’ın liderliğinde bir grup iktidarı devirerek monarşiye son vermiş ve yeni iktidar Cumhuriyet’i ilan etmiştir. Bu dönemde İngiliz etkisi azaldı.
Baas Partisinin Irak'ta İktidara gelmesi
Baasçılar 1963 yılında bir darbeyle General Kasım'ı görevden alarak öldürdüler. Bu dönemden sonra Irak'ta Baas hakimiyeti başladı. Ancak kısa bir süre sonra Baasçılar arasında da anlaşmazlıklar başladı. 1968 yılında ordu içinde bulunan Baasçılar Tümgeneral Hasan el-Bekir öncülüğünde bir darbe daha yaprak yönetimi tamamen ele geçirdi. Bu darbe ile birlikte gençliğinden beri Baasçılar arasında yer alan Saddam Hüseyin yönetimde etkili bir konuma geldi.
Saddam Hüseyin Dönemi
Yönetime geldiğinde kendini Hasan el-Bekir taraftarı gösteren Saddam, zamanla parti içinde kendine muhalif herkesi saf dışı bıraktı. 1976 yılında Başbakanlığı eline alan Saddam, 1979 yılında Devlet başkanı görevini de üstlendi. Bu olaylardan sonra kendisine tehlike olarak gördüğü subay ve devlet bakanlarını idam ettirdi. İktidarını pekiştiren Saddam'ın bundan sonraki ilk işi İran ile savaşa girmek oldu. 1980 yılında başlayan savaş tam 8 yıl sürdü, savaş boyunca Irak hem maddi hem de insani bir kriz ile karşı karşıya kalınca Saddam, 1990 yılında Kuveyt'i işgal etti.
ABD'nin savaşa müdahil olmasıyla Irak bölgeden çekilmek zorunda kaldı. Bu kargaşa dönemlerinde Irak rejimine karşı çok sayıda muhalif hareket ortaya çıktı. Güney bölgelerinde çok sayıda Şii muhalif parti oluşurken, Kuzeyde ise KDP ve KYB adında Kürt muhalif partilileri ortaya çıktı. Saddam ise bu dönemi muhalifler arasındaki anlaşmazlıklardan yararlanarak geçirdi. Irak'ta Baas rejimi ABD'nin işgali olan 2003 yılına kadar devam etti.
Sonuç olarak 2. Dünya Savaşı'ndan sonra Arapların arasında büyük bir umutla ortaya çıkan Baas partisi, yapmak istediği çoğu şeyi yapamamıştır. Araplar arasında çok yayılmayan bu partinin siyasi gücü Irak ve Suriye'de varlık gösterdi. Ancak bu iki ülkede de yönetimin başındaki kişilerin birbirine zıt hareket etmesi baas ideolojisinin bitmesine sebep oldu.
Seyyah Medya Editörü Yakup (@yakupseyyah) tarafından hazırlanmıştır