2 ADLİ OLGULAR: • Her türlü ateşli silah ve patlayıcı madde ile olan yaralanmalar, • Her türlü kesici, kesici-batıcı (kesici-delici) , batıcı (delici), kesici-ezici ve ezici alet yaralanmaları, • Trafik kazaları, düşmeler, darp olguları ve iş kazaları, • İntoksikasyonlar (ilaç, insektisit, boğucu gazlar), • Yanıklar (alev, kızgın cisim, yakıcı-aşındırıcı madde), • Elektrik ve yıldırım çarpmaları, • Sindirim kanalına oral veya anal yoldan yabancı madde girmesi,
3 • Mekanik asfiksi olguları A- Tıkama, tıkanma, B- Ası, elle veya iple boğulma, C- Karın - göğüs tazyiki, D- Diri gömülme, E- Suda boğulma • Her türlü intihar girişimleri, • İşkence iddiaları, • Cinayet, intihar, kaza orijinli olduğundan kuşkulanılan tüm ölümler (şüpheli ölümler)
7 TCK MADDE 280- (1) Görevini yaptığı sırada bir suçun işlendiği yönünde bir belirti ile karşılaşmasına rağmen, durumu yetkili makamlara bildirmeyen veya bu hususta gecikme gösteren sağlık mesleği mensubu, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Sağlık mesleği mensubu deyiminden tabip, diş tabibi, eczacı, ebe, hemşire ve sağlık hizmeti veren diğer kişiler anlaşılır.
8 Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi MADDE 279 (1) Kamu adına soruşturma ve kovuşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğini göreviyle bağlantılı olarak öğrenip de yetkili makamlara bildirimde bulunmayı ihmal eden veya bu hususta gecikme gösteren kamu görevlisi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Suçun, adli kolluk görevini yapan kişi tarafından işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkraya göre verilecek ceza yarı oranında artırılır.
9 Biyoloji ve tıbbın uygulanması bakımından insan hakları ve insan haysiyetinin korunması sözleşmesi: insan hakları ve biyotıp sözleşmesinin onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun
10 Madde 10. (Özel yaşam ve bilgilendirilme hakkı) 1 Madde 10. (Özel yaşam ve bilgilendirilme hakkı) 1. Herkes, kendi sağlığıyla ilgili bilgiler bakımından, özel yaşamına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. 2. Herkes, kendi sağlığı hakkında toplanmış herhangi bir bilgiyi öğrenme hakkına sahiptir. Bununla beraber, bireylerin, bilgilendirilmeme istekleri de gözetilecektir. 3. İstisnai durumlarda, 2 nci paragrafta belirtilen hakların kullanılmasında hastanın yararları bakımından kanun tarafından kısıtlamalar öngörülebilir.
11 Adli Rapor Nedir ? Niçin düzenlenir ? Ne işe yarar ?
12 KASTEN YARALAMA TCK MADDE 86 (1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, dört aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
13 MADDE 87 (1) Kasten yaralama fiili, mağdurun; a) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına, b) Konuşmasında sürekli zorluğa, c) Yüzünde sabit ize, d) Yaşamını tehlikeye sokan bir duruma, e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun vaktinden önce doğmasına, Neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza, bir kat artırılır. Ancak, verilecek ceza, birinci fıkraya giren hallerde üç yıldan, üçüncü fıkraya giren hallerde beş yıldan az olamaz.
14 (2) Kasten yaralama fiili, mağdurun; a) İyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine, b) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine, c) Konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına, d) Yüzünün sürekli değişikliğine, e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun düşmesine, Neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza, iki kat artırılır. Ancak, verilecek ceza, birinci fıkraya giren hallerde beş yıldan, üçüncü fıkraya giren hallerde sekiz yıldan az olamaz.
15 (3) Kasten yaralamanın vücutta kemik kırılmasına neden olması halinde, kırığın hayat fonksiyonlarındaki etkisine göre, bir yıldan altı yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (4) Kasten yaralama sonucunda ölüm meydana gelmişse, yukarıdaki maddenin birinci fıkrasına giren hallerde sekiz yıldan oniki yıla kadar, üçüncü fıkrasına giren hallerde ise oniki yıldan onaltı yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
16 Adli Raporlarda Yer Alması Gereken Standart Kavramlar Nelerdir ?
17 • Basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif yaralanma • Yaşamını tehlikeye sokacak derecede yaralanma • Duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflaması / yitirilmesi • Yüzünde sabit ize / yüzünün sürekli değişikliğine neden olma
18 • Konuşmada sürekli zorluk / konuşma yeteneğinin kaybı • Gebe bir kadında, çocuğunun vaktinden önce doğmasına/ çocuğun düşmesine neden olma • Kişinin iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa /bitkisel hayata girmesine neden olma • Çocuk yapma yeteneğinin kaybolması • Yaralamanın vücutta kemik kırılmasına neden olması
20 • KAFATASI KEMİKLERİNDE ÇATLAK, KIRIK, ÇÖKME KIRIĞI • EKSTRA VEYA İNTRASEREBRAL VEYA SEREBELLAR KANAMALAR, KONTÜZYONLAR • AĞIZ, BURUN VEYA KULAKTAN KANLI LİKÖR GELMESİ, HEMOTİMPANİUM • VERTEBRA KIRIKLARINDA KORD LEZYONUNUN ORTAYA ÇIKMASI • 3. SERVİKAL VERTEBRA VE ÜZERİNDEKİ SEVİYEDE OLUŞAN VERTEBRA FRAKTÜRLERİ (LEZYON SADECE KEMİĞİ İLGİLENDİRSE BİLE)
21 • VÜCUT BOŞLUKLARINI İLGİLENDİREN YARALAR (KAFATASI, GÖĞÜS, KARIN BOŞLUĞU) • İÇ ORGAN YARALANMALARI • BÜYÜK DAMAR VE SİNİR KESİSİ (M.SPİNALİS) • TOPLAM VÜCUT YÜZEYİNİN % 20 DEN FAZLASININ 2. VEYA % 10 DAN FAZLASININ 3. DERECEDEN YANMIŞ OLMASI • ZEHİRLENMELERDE ALINAN ETKİLİ MADDENİN SOLUNUM, DOLAŞIM VEYA SİNİR SİSTEMİNDEN BİRİNİ MÜDAHALEYİ GEREKTİRECEK DERECEDE ETKİLEMİŞ OLMASI
23 Basit tıbbî müdahale ile giderilebilecek nitelikteki zehirlenme olguları • Yalnızca semptomatik tedavi ile yetinilen olgular • Gözlem süresince her hangi bir komplikasyon saptanılmayan olgular • Gastrik lavaj ve aktif kömür dışında tedavi gerektirmeyen olgular
24 Yaşamsal tehlike oluşturan zehirlenme olguları 1) Dozaj: Toksik doz biliniyor ve güvenilir verilere dayanıyorsa, maddenin kan düzeyinin toksik dozda olması 2) GKS: 8 ve altındaki değerler yaşamsal tehlikenin varlığı açısından gösterge olmakla birlikte, 9 ve üzerindeki değerler negatif bir gösterge olarak kabul edilmemelidir. 3) Entübasyon endikasyonu 4) Hekim tarafından CPR (Cardio-Pulmoner Resusitasyon) uygulanması. 5) Dializ, hemoperfüzyon, hemofiltrasyon, plazmoferez uygulanmış olması 6) Metabolik değerlendirmede: - Açıklanamayan anyon açığı yüksek metabolik asidoz durumlarında intoksikasyon düşünülmelidir. - pH değerinin 7,2’nin altında olması - pCO2 değerinin 45 mmHg’dan yüksek olması - K değerinin 6.4mEq/L’nin üzerinde ve 2mEq/L’nin altında olması 7) Konvülziyonların olması 8) Tansiyon arterial sistolik komponentin 80mmHg’nın altında olması 9) Sinüs ritmi dışında ritmi olan ve blok bulunan olgular
25 BTM ile giderilemeyecek olgular Belirlenen yaşamsal tehlike ölçütlerinin bulunmadığı, ancak basit tıbbî müdahale ile giderilemeyecek ölçüde klinik bulgusu olan olgular bu gruptadır.
31 FORMLARIN DOLDURULMASINDA DİKKAT EDİLECEK ORTAK HUSUSLAR • Her bir rapor, üç nüsha olarak doldurulacaktır. Nüshaların dağıtımı, olguların muayene istek nedenine göre değişmekte olup, dağıtım şekli için Genelgeye bakınız (Raporların tanzimi ve adlî makamlara iletilmesi başlıklı numaralı paragraf). • Basılı formlar, okunaklı el yazısı ile doldurulacak; elektronik formlar ise bilgisayar çıktısı şeklinde düzenlenecektir. • Raporların ilk sayfasındaki sağlık kuruluşunun adı, her bir sayfada yer alan muayene edilen kişinin adı-soyadı, rapor tarihi ve numarası gibi alanlar mutlaka doldurulacaktır • Adlî vaka başka bir sağlık kuruluşundan sevk edilerek gelmişse, gönderen kuruluşça düzenlenen geçici rapor değil, ayrı bir rapor formu kullanılmalıdır.
32 Muayenede dikkat edilecek hususlar ve muayene koşulları • Adlî vaka olarak sevk edilen kişi, hekim tarafından bizzat görülecek ve muayene edilecektir. Başkasının ifadesine dayanılarak rapor tanzim edilmeyecektir. • Muayene ve tetkikler sırasında temel insan hak ve hürriyetleri ile mahremiyete saygı kurallarına mutlaka uyulacaktır. • Muayenenin diğer kişilerin göremeyeceği ve duyamayacağı bir ortamda yapılması, muayene esnasında tabip ile muayene edilen kişinin yalnız kalmaları ve muayenenin hekim-hasta ilişkileri çerçevesinde gerçekleştirilmesi esastır. Gözaltı işlemi nedeniyle yapılan muayenelerde buna özellikle dikkat edilecek; diğer muayenelerde tabibin gerek görmesi halinde bir sağlık mesleği mensubu personel muayene ortamında hazır bulundurulabilecektir.
33 • Ancak tabip, kişisel güvenlik endişesi ile muayenenin kolluk görevlisinin gözetiminde yapılmasını isteyebilir. Bu durumda, tabibin isteği belgelendirilerek yerine getirilecektir. • Muayenenin kolluk görevlisinin gözetiminde yapılması ve muayene edilenin talebi halinde, müdafii de - muayenede gecikmeye neden olmamak kaydıyla- muayene sırasında hazır bulunabilecektir. • Muayene edilecek kişi kadınsa ve talebine rağmen bir kadın tabibin bulunması mümkün olmamışsa, tabip ile birlikte bir başka kadın sağlık mesleği mensubu personel muayene ortamında bulundurulacaktır.
34 • Muayene, kişinin bütün vücudu üzerinde yapılmalıdır • Muayene, kişinin bütün vücudu üzerinde yapılmalıdır. Rapor yazımında yardımcı olmak üzere, muayene bulguları kısaca not alınmalıdır. • Muayeneyi yapan tabip, bütün adlî vakalarda ve özellikle gözaltına alınmış kişilerin muayenesi esnasında TCK’da yer alan işkence (Madde 94), neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence (Madde 95) ve eziyet (Madde 96) suçlarının işlendiği yolunda herhangi bir bulguya rastlaması hâlinde, durumu derhâl Cumhuriyet Savcısına bildirecektir. • Adlî vakalarda, suçun aydınlatılmasına katkıda bulunabilecek delil ihtiva etmesi muhtemel elbise ve benzeri materyalin saklanması için gerekli tedbirler alınmalı veya tedbirlerin alınması hususu kolluk kuvvetlerine hatırlatılmalıdır.
35 Kimlik TespitiMuayene edilmek üzere getirilen kişinin resmî evrakta belirtilen kişi olup olmadığına dikkat edilecek; kişinin kimliği konusunda şüpheye düşülmesi halinde durum derhal Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilecektir. Kişinin kimliğinin kontrolünde, yasal olarak geçerli bir kimlik belgesi ibrazı esastır. Böyle bir belge ibraz edilememesi halinde, durum raporda belirtilecek ve tıbbî kimlik bilgileri yazılacaktır.
36 Muayene edilenin bilgilendirilmesi Muayene edilenin, tabip tarafından muayene ve yapılacak işlemler konusunda bilgilendirilmesi esastır. İlgilinin, buna rağmen muayene yapılmasına ve vücudundan örnek alınmasına rıza göstermemesi halinde, bu durum tutanakla tespit edilerek ilgili adlî makama bildirilecek ve gerekli tedbirlerin alınması istenecektir.
37 Olguyu İlk Gören Hekimin Adli Olarak Belirlemesi Gerekenler Nelerdir ?
38 • Şahsın genel durumu, vital bulgular • Şahsın vücudunda meydana gelmiş olan tüm lezyonların saptanması • Mevcut lezyonların özellikleri • Yaraların ağırlığı • Olayda kullanılan aletin türünü ve zamanı tayine yarayacak bulguların tespiti • Ateşli silah yarası ise giriş çıkış delikleri ve atış mesafesi tayinine yarayacak bulguların tespiti • Kişinin alkol alıp almadığının tespiti • Tüm bulguların, yorumun kaydedilmesi ve adli rapor • Tedavinin ve müdahalelerin tek tek kaydedilmesi • Delillerin muhafazası ve teslimi • Suç ihbarı
39 GEÇİCİ RAPOR VERME NEDENLERİ Henüz tanı konmamıştır.Laboratuvar inceleme yöntemlerine (radyolojik, biyokimyasal) ihtiyaç vardır.Travma belirtileri tamamen ortaya çıkmamıştır, olgunun gözlenmesi ve takibi gereklidir. Örneğin, derin ve yer değiştiren ekimozlar başlangıçta görülmediği halde sonraki gün ya da saatlerde belirginleşebilir. İlk muayenede haricen herhangi bir travmatik bulgu saptanmayan olgular birkaç gün sonra muayeneye çağrıldığında lezyonların belirginleşmesi söz konusu olabilir.Yetki bakımından hekimde tereddüt vardır. Başka bir uzmanlık alanı tarafından değerlendirilmesi ya da konsültasyonuna gereksinim duyulmaktadır.Hekimin bilgi ve deneyimi yeterli değildir.Hekimin güvenliğini tehdit eden bir durum söz konusudur. Örneğin, kesin rapor vermesi halinde saldırıya uğrama riski ile karşılaşma durumu vardır.
40 KESİN RAPOR VERİLEBİLECEK İKEN GEÇİCİ RAPOR VERİLMESİ VEYA SEVK EDİLMESİ Uygulamada sıklıkla rastlanılan bu durum esasen olası bir hatadan ve doğacak sorumluluktan kaçınmak için yapılmakta ise de, aynı zamanda hekimin ya da söz konusu sağlık biriminin kendine güvensizliğini ifade etmektedir. Böylece adaletin oluşması gecikmekte, sanık ya da mağdur taraf zarar görmekte, toplumun ve adli makamların hekime olan güveni sarsılmaktadır.