Egzama (Dermatit) Nedenleri
Egzama neden olur? Egzamanın nedeni tam olarak bilinmemektedir, ancak, özellikle egzamanın sık yaşanan bir tipi olan atopik dermatit egzamanın, alerjik bir reaksiyonun sonucunda ortaya çıkabileceği düşünülmektedir. Egzama yetişkinlere oranla çocuklarda daha sık görülmektedir ve genellikle bunun nedeni alerjik bir reaksiyon değildir.
Genel anlamda, egzamanın bir dizi faktörün bir kombinasyonu sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir. Egzamaya neden olan faktörler şöyle sıralanmaktadır:
- Genetik
- Bağışıklık sisteminin anormal fonksiyonu
- Çevre
- Cildin daha hassas olmasına neden olan aktiviteler
- Cilt yapısında nem ve mikroplara izin veren kusurlar (1)
Egzama bulaşıcı değildir: Egzama temas yoluyla geçebilen bir sağlık durumu değildir. Ne herhangi bir kişiden temas yoluyla size geçer, ne de siz başka birine temas yoluyla egzamayı geçirirsiniz.
Egzamada genetik faktörler: Egzamanın gelişiminde genetik faktörün bir rol oynadığı düşündürmektedir. Büyük bir risk faktörü, egzamaya sahip olmanız (çocuklarınıza geçebilir) veya egzama ya da astım veya saman nezlesi gibi mevsimsel alerjiler sahip olan akrabalarınız olmasıdır.
Yapılan araştırmalara göre, ağır egzama geçiren çocukların ileride astım veya başka alerjiler geliştirme riski de bulunmaktadır.
Bunun nedeni tam olarak net değildir, ancak ancak daha yaşlı kadınlardan doğan çocukların genç kadınlardan doğan çocuklara göre egzama geliştirme olasılığı daha yüksektir. (2)
Çevresel faktörler: Özellikle çocuklarda, çevresel faktörler egzama geliştirme riskini artırabilmektedir:
- Kirlilik seviyesinin yüksek olduğu kentsel alanlarda yaşamak
- Daha soğuk iklimlerde yaşamak
Egzama alerjik bir reaksiyon değildir: Egzama alerjik bir reaksiyon olmamasına rağmen, egzamaya sahip çok sayıda çocuğun gıda alerjileri de bulunmaktadır. Ancak, bu durum, özellikle süt, yumurta ve fıstık gibi alerjilere neden olan besinlerin bütün çocuklarda egzamaya neden olduğu anlamına gelmemektedir. Bu nedenle, belli yiyecekleri çocuğunuzun diyetinden çıkarmadan önce, çocuğunuzun beslenme gereksinimlerinin karşılandığından emin olmak için sağlık uzmanınızla görüşmelisiniz. (3)
Tetikleyicilerin Rolü
Tetikleyici egzamaya neden olmamaktadır fakat egzamanın artmasına veya daha da kötüleşmesine neden olabilmektedir. En yaygın tetikleyiciler cildi tahriş eden maddelerdir. Örneğin, egzama geçiren birçok insanda, cilt ile temas eden yün veya elyaf olan eşyalar egzamanın şiddetini tetiklemektedir. (4)
Sabunlar ve deterjanlar, yün, cilt enfeksiyonları, kuru cilt, düşük nem, ısı, terleme veya duygusal stres gibi tahriş edici maddeler ya da toz akarları, polen, küf veya gıdalar gibi alerjenler egzama şiddetini tetikleyebilmektedir. (5)
Egzama Tipleri ve Nedenleri
Pek çok farklı egzama tipi bulunmaktadır. Akılcı bir tedavi planı geliştirmek için onları ayırmak önemlidir, ancak, bu genellikle kolay değildir.
- Atopik Dermatit
Bu sağlık durumunun genetik bir temeli bulunmaktadır ve egzamanın yaygın bir tipidir. Atopik dermatit, uçucu alerjilere yatkınlık gösteren kişilerde daha çok yaşanmaktadır, ancak kesin alerjik bir dayanağı yoktur. Özellikle, yanaklarda, boyunda, dirseklerde ve dizlerde ve ayak bileklerinde ortaya çıkmaktadır.
- Tahriş Edici Dermatit
Cildi tekrar tekrar aşırı miktarda yıkama veya zehirli maddelere maruz bırakma sonucu ortaya çıkmaktadır. (6)
- Alerjik Kontakt Dermatit
Aynı maddeye, alerjene tekrar tekrar maruz kaldıktan sonra, vücudun bağışıklık tanıma sistemi bir sonraki maruz kalma noktasında aktive olur ve egzama oluşturur. Bunun bir örneği zehirli sarmaşık alerjisi olabilmektedir.
- Gravitasyonel Egzama ya da Staz Dermatiti
Genellikle bacaklardaki damarlarda dolaşımı zayıf olan insanların şişmiş alt bacaklarında ortaya çıkmaktadır.
- Mantar Enfeksiyonları
Bu, birçok egzama tipine benzer bir sonuç oluşturabilmektedir, ancak mantar, mikroskop altında kazıma ile görüntülenebilir. (7)
- Uyuz
Uyuz, kaşıntılı akarın bir istilasından kaynaklanmaktadır ve diğer egzama şekillerine çok benzer bir döküntü oluşturabilmektedir.
- Pomfoliks (Dishidrotik Egzama)
El ve ayak parmaklarında, avuç içlerinde ya da ayak tabanlarının kenarlarında küçük kabarcıklar oluşturan kaşıntılı bir döküntülerdir. Yaygın olarak yaşanan bu egzama tipinin nedeni tam olarak bilinmemektedir. (8)
- Liken Simpleks Kronikus
Boyun bölgesinde kalın ve parlak deri plakları üretmektedir. Stres nedeniyle tetiklendiği düşünülmektedir.
- Nummular Egzama
Bu egzama tipi, çoğunlukla yaşlı bireylerin alt bacaklarında madalyon şeklindeki plaklar sonucu ortaya çıkan egzama tipidir.
- Xeroza (Kuru cilt) Egzama
Cilt aşırı kuruduğunda ortaya çıkmaktadır. Çatlayan cilt kaşıntılı ve acı verici bir hale gelmektedir.
- Seboreik Dermatit
Kafa derisinde, yüzde, kulaklarda ve bazen göğüs ortasında ortaya çıkan döküntüdür. Bebeklerde, kulakların arkasında keskin, sulu bir döküntü oluşturabilir ya da tüm vücudu kapsayan oldukça kapsamlı bir egzama yaratabilir. (9)
Egzama (Dermatit) Nedir?
Egzama, her yaşta ortaya çıkabilmesine rağmen, sıklıkla çocukları ve gençleri etkileyen bir cilt durumudur. Diğer adıyla dermatit olarak da bilinen egzama, vücuttaki farklı cilt bölgelerini etkileyebilmektedir. Egzama için ortak alanlar arasında eller, kafa derisi, dirsekler ve dizlerin arkasında bulunmaktadır, ancak genital de dâhil olmak üzere cildin herhangi bir bölgesinde egzamanın ortaya çıkması mümkündür.
Değişik egzama tipleri bulunmaktadır ve başlıca belirtileri kaşıntılı, kuru ve ağrılı ciltlerdir. Egzama bulaşıcı değildir ve başkalarına geçirilemez. Bununla birlikte, sıklıkla egzamayla birlikte cilt çatlamaları olduğu için cilt daha kolaylıkla enfekte olabilmektedir. Kaşıntılı cilt bakteri, virüs veya mantarları ortaya çıkarabilmektedir. (10)
Egzama (Dermatit) Belirtileri
Egzama nasıl anlaşılır? Egzama başlangıcı ve sonrası belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilmektedir ve genellikle aşağıdakilerden herhangi birini içerebilmektedir:
- Genellikle geceleri veya aşırı sıcaklıklar sırasında kötüleşen kaşıntı
- Özellikle eller, bilekler, ayaklar, ayak bilekleri, boyun, üst göğüs, diz ve dirseklerin bükülme bölgesinde ve bebeklerde kafa derisi ve yüz bölgesinde kırmızı-koyu kahverengi lekeler
- Küçükten orta seviyeye kadar yükselen şişlikler (çizildiğinde içinden sıvı akabilir ve kabukları dökülebilir)
- Kuru, kalınlaşmış, çatlamış, pullu bir cilt
- Çizildiğinde şişen ve tahriş olan hassas bir cilt (11)
Egzama (Dermatit) Tedavisi
Egzama nasıl geçer? Egzama tedavisinin amacı, ciltte tahriş ve enfeksiyona neden olacak kaşıntıyı gidermek ve önlemektir. Kuru cildi nemli tutmak için losyonlar ve kremler (yumuşatıcılar) önerilmektedir.
Bu ürünleri cildi henüz nemliyken (örneğin banyo sonrası) uygulayın ve cildin nemini korumasını sağlayın. Kaşıntıyı hafifletmek için soğuk kompresler de kullanılabilir.
Reçetesiz satılan Hidrokortizon % 1 kremi veya daha güçlü kortikosteroidler içeren reçeteli kremler ve merhemler genellikle iltihaplanmayı azaltmak için kullanılmaktadır. Ağır vakalarda, doktorunuz oral kortikosteroidleri reçete edebilir.
Diğer tedaviler arasında şiddetli kaşıntıyı azaltmak için antihistaminler, fototerapi (cilde ultraviyole ışık uygulanan terapi) ve bazen diğer tedavilere yanıt vermeyen durumlar için ilaçlar bulunmaktadır. (12)
Egzama İçin Hangi Doktora Gidilir?
Egzama teşhisi ve tedavisi için bir dermatolog yani cilt hastalıkları uzmanından yardım alabilirsiniz. (13)