bunun etimolojisinde bir kargaşa var içime sinmeyen.portakal
sözcüğü, bize bildiğin portugal
'dan geliyor, ülke isminden yani. (portekiz)
ülke ismi de latince "sıcak/ılıman kale" anlamına gelen, roma
'lıların verdiği bir isim olan portus cale
'den geliyor.
ilginç olan sadece biz portakal'ı portekiz'in adıyla çağırmıyoruz, bir sürü dilde bu böyle, çoğu da balkan veya akdeniz ülkeleri.
bulgarlar mesela portokal
diyor.
yunanlar portakal'a portokali
, portekiz'e portogalia
diyor.
araplar portakal'a burtukal
diyor, portekiz'e el-burtukhal
diyor. (hatırlayın, arapça'da p, ç sesleri yoktu) (bkz: #36100823
)
farsça'da hem ülkeye hem de meyveye portekal
diyorlarmış.
o zaman akla şu geliyor: portekizce'de portakal'a ne diyorlar?laranja
tamam bu tanıdık, o zaman orange
nereden geliyor diye bakıyorum hemen.
hikâye sanskrit
dilinde naranj
sözcüğüyle başlıyor, eski hindistan'da portakal'a naranj deniliyormuş. hindistan'dan persler ve araplar aracılığıyla arapça'ya naranjah
diye geçiyor sözcük. emevi'ler gemileri yakıp ispanya'yı fethedince, pek çok şey gibi bu sözcüğü de taşıyorlar beraberlerinde, ispanyolca'da portakal'a naranja
denmeye başlanıyor (naranha diye okunuyor). bu ingilizce'ye naranj
diye geliyor ama malum, ingilizler sondaki j'ye kıl oluyor narange
yapıyorlar sözcüğü. zamanla, "an arange" diyerek sözcüğün başındaki n gidiyor arange
kalıyor geriye. baştaki a harfi de o'ya dönüşüp orange
oluyor sonunda.naranj
sözcüğü şu açıdan tanıdık gelebilir bize: narenciye
ama benim anlamadığım, hadi bizi geçtim, araplarda naranjah
diye başlayıp, ispanya'dan ilerleyip, portekizden sekip geri araplara döndüğünde nasıl sözcük burtakal
olmuş aklım ermiyor.
bir de yukarıdaki dizgeyi destekleyen bir süreç daha var, ruslar, almanlar, iskandinav ülkeleri bambaşka bir sözcük kullanıyor. isveç: apelsin
, danimarka: appelsin
, fince: appelsiini
, rusça: apelsin
, almanca: apfelsine
(ve orange)... çin'liler olsun, yahudiler olsun bu etimolojinin yanına bile yaklaşmıyor.
sonra bir de turunçgiller
kaosu var ki bunun hiçbir yeriyle kesişmiyor.