Valenod'larm ve RenaPlerin yaşadıkları bu yüzyılda, Danton ne olurdu? Kral savcısının yardımcısı bile olamazdı.
Ben ne diyorum? Kendini papazlar kuruluna satmış olurdu; bakan olurdu, çünkü şu koca Danton bile çalmıştı nihayet. Mirabeu ise kendini satmıştı. Napoleon milyonlar çalmıştı İtalya'da, yoksa Pichegru gibi (83), parasızlıktan yarı yolda kalmış olurdu. Bir La Fayette çalmamıştı hiç (84). Julien: «Çalmalı mı, yoksa kendini mi satmalı?» diye düşündü. Bu soru onu hemen durdurdu. Gecenin geri kalan zamanını Büyük İhtilâl tarihi okumakla geçirdi.
Ertesi gün, hayale daldıktan sonra kendi kendine: «Öyle ya, diyordu, şu ispanya liberalleri cinayetler işleyerek halkı ateşe vermiş olsalardı, böyle bir çırpıda silip süpürülmez-lerdi ortalıktan. Bunlar burnu havada ve geveze çocuklar...» Sıçrayarak uykudan uyanır gibi: «Benim gibi!» diye bağırdı.
«Hiç değilse, hayatta bir kerecik olsun, cesaret gösteren, ortaya atılı pharekete geçen bu zavllı şeytanlar hakkında, bana yargı vermek yetkisini veren hangi güç işi başardım ki? Ben sofradan kalkarken, hanı: «Yarın yemek yemiyece-ğim» diye bağıran bir adam gibiyim; ama beni bugün olduğum gibi güçlü ve sevinçli olmaktan hiç bir zaman alıkoymayacak olari şey bu. Büyük bir işin yarısında kim insanın ne duyduğunu bilir? Çünkü bu gibi şeyler nihayet bir tabanca çekmeğe de benzemez öyle...» Bu büyük düşünceler, kitaplığa giren Bn. de La Mole'ün birden belirişi ile dağılmış oldu. Yenilgiye uğramamasını bilen Danton'un, Mirabeau'-nun, Carnot'nun büyük meziyetlerine karşı duyduğu hayranlıkla öyle kendinden geçmişti ki, gözleri Bn. de La Mole'e
312
saplanıp kaldı, ama kızı düşünüyor, ona selâm vermiyor, onu hemen hemen görmüyordu bile. En sonunda faltaşı gibi açılmış gözleri kızın varlığını sezince, bakışı söndü. Bn. de La Mole bunu acı acı gördü.
Kızcağız iş olsun diye ondan en üst rafa konmuş bulunan, Vely'nin Histoire de France'nm birinci cildini istedi, bu da Julien'i iki merdivenden en büyüğünü gidip getirmek zorunda bıraktı. Julien merdiveni dayamış; cildi bulmuş, bunu kıza vermişti ama, gene de kızı düşünemiyordu. Merdiveni dalgın dalgın yerine götürürken, dirseğini kitaplığın camlarından birine çarptı; cam parçaları, yere c-üşerken, onu artık kendine getirdi. Hemen Bn. de La Mole 'den binbir özür diledi; kibar davranmak istedi, ama elinden afzlası gelmedi. Mathilde onu rahatsız ettiğini, onun konuşmaktansa, gelişinden önce kendisini saran şeyi düşünmeği üstün tuttuğunu açıkça gördü. Delikalı iyice baktıktan sonra, kız ağırağır çekilip gitti. Julien yürüyüşünü inceliyordu. Bir gece önceki kıyafetindeki o gökleri tutan güzellikle şimdiki kıyaeftindeki yalınlık arasındaki tezat hoşuna gidiyordu. O andaki yüzle şu andaki yüz arasındaki ayrım da hemen aynı şekilde göze batıcı idi. Dük de Retz'in balosunda, öylesine çalım satan bu genç kızın, şu an hemen hemen yalvaran bir bakışı vardı. Julien içinden: «Doğrusu, dedi, bu siyah rob endamının güzelliğini daha iyi meydana çıkartıyor. Bir kraliçe gibi duruşu var; ama neden böyle yaslı?»
«Bu yasın neden ileri geldiğini birine sorsam, benim gene bir densizlik ettiğimi sanacak. Bu sabah yazdığım bütün mektupları yeniden okumalıyım; Tanrı bilir ne kadar yanlış kelime ve ne kadar budalaca şey bulurum içlerinde.» Bu mektuplardan ilkini zoraki bir özenle okudu, tâ yanıbaşmda ipekli bir robun hışırtısını duydu; döndü hemen Bn. de La Mole yazı masasının iki adım ötesinde durmuş, gülüyordu. Bu ikinci bastırılış Julien'in sinirine dokundu.
Mathilde ise, bu delikanlının gözünde kendisinin hiçbir değeri olmadığını düpedüz anlamıştı; bu gülüş şaşkınlığını gizlemek içindi, bunda basan gösterdi.
— Besbelli, çok ilginç birşey düşünüyorsunuz, Bay So-rel. B. le Kont Altamira'yı Paris'te ayağımıza getiren ihtilâl üzerine meraklı bir hikâye olmasın sakın bu? Ne düşündü-
313
ğünüzü söyleyin bakalım bana; öğrenmeğe can atıyorum; ağzımı sıkı tutarım, yemin ediyorum size!
Bu kelimenin kendi ağzından çıktığına kendisi de şaşıp kalmıştı. Nasıl olur da, kendinden kat kat aşağı bir insana yalvarırdı böyle! Şaşkınlığı arta dursun, biraz hoppaca bir tavırla ekledi:
— Çoğu zaman soğuk bir adam olan sizden kim, düşüncelere dalmış bir insan, Miehel-Ange'm eserlerindeki gibi bir çeşit peygamber yaratabilir?
Bu Julien'in tâ kalbinden yaralayan, aşırı ve saygısız soru, onu gene zıvanadan çıkardı.
Birden ve gittikçe korkun çlaşan bir tavırla:
— Danton para çalmakla iyi mi etti? dedi kıza. Pie-mont, İspanya ihtilâlcileri, cinayetler işleyerek halkı tehlikeli duruma sokmaları mı gerekiyordu? Elinden bir iş gelmez insanlara ordunun en yüksek mevkilerini, bütün madalyaları vermek mi? Bu madalyaları takacak olan insanlar kralın bir gün gelip gene tahtına oturmasından daha da korkmazlar mı? Torino hazinesini yağma mı ettirmek gereki-y ordu?
Kıza korkunç bir tavırla yaklaşarak :
— Uzun sözün kısası, Bayancık, yeryüzünden bilgisizliği ve cinayeti kaldırmak isteyen adamın, fırtına gibi geçmesi ve gelişi güzel fenalık etmesi olur mu? dedi.
Mathilde korktu, delikanlının bakışma dayanamadı, iki adım da geriledi. Bir an ona baktı; sonra, korkusundan yerin dibine geçerek, usul usul kitaplıktan çıktı.
BÖLÜM X
KRALİÇE MARGUERITE
Ey aşk; bize nasıl çılgınlıkla zevk verebiliyorsun?
Bir PORTEKİZ'Lİ RAHİBE'nin Mektupları.
Julien mektupları yeniden okudu. Yemek çanı çalınca îjinden: «Bu Parisli bebeğin gözünde ne gülünç duruma düşmüş oldum! dedi; düşündüğümü ona olduğu gibi söylemek
oil
ne çılgınlık! Ama pek öyle büyük delilik belki de. Bu durumda gerçeği söylemek benim göreşimdi.»
«Gizli kapaklı konular üzerinde gelip beni neden sorguya çekiyor? Böyle soru sorması garip doğrusu. Görgüsü nok-sanmış. Danton hakkındaki düşüncelerimin babasının bana verdiği işle hiçbir ilgisi yok.»
Yemek salonuna geldiği aman Julien, Bn. de La Mole'ü büyük yas elbisesiyle görünce öfkesini unuttu, aileden başka hiç kimsenin karalar giymediğini görmek daha ilgisini çekti.
Yemekten sonra, bütün gün o içini kemiren heyecan sıkıntısından kendini iyice kurtulmuş buldu. Lâtince bilen Akademi üyesi, bereket ki bu yemekte bulunuyordu. Julien içinden: «îşte benimle en az alay ederi adam, dedi, eğer sandığım gibi, Bn. de La Mole'ün yası hakkında soru sormam bir patavatsılıksa.»
Mathilde ona tuhaf tuhaf bakıyordu. Julien içinden: «İşte Bn. de Renal'in bana söylediği gibi bu memleket kadınlarının cilvesi, dedi. Bu sabah kendisine yüz vermedim, gevezelik etmek için yaptığı şeyi kulak arkası ettim. Bu yüzden olacak ki değerim gözünde daha artıyor. Doğrusu bu işte şeytan hiçbir şey yitirmiyor. «Daha sonra, onun azametli hali öcünü haydi haydi alacaktır. Bırakıyorum kendi havasına. Elimden kaçırdığım kadınla bunun arasında ne fark var! O ne güzelim tabiîlikti! O ne saflıktı! Düşüncelerini ben ondan önce bilirdim; bu düşüncelerin nasıl doğduklarını görürdüm; onun kalbinde benim biricik karşı koyucum, çocuklarının ölmesinden korkması idi; akla yakın ve tabiî, hattâ acısını çektiği halde bana tatlı gelen bir sevgi idi bu. Aptallık etmişim. Paris için tasarladığım düşünceler beni bu kutsal kadını anlamaktan alıkoymuş.»
«Ne korkunç fark, Yüce Tanrı'm! Ve burada ne buluyorum? Kupkuru ve azametli gurur, özseverliğin olanca çeşidi ve hiçbir şey.»
Sofradan kalkılıyordu. Julien kendi kendine: «Bari bizim Akademi üyesini elden kaçırmayalım» dedi. Bahçeye çıkılırken ona yaklaştı, tatlı ve uysal bir tavır takındı, onun Hernani'nin başarısına karşı gösterdiği öfkeyi paylaştı (85).
— Gene emirnameler zamanında olsaydık!... dedi.
315
Akademi üyesi Talma'ya yaraşır bir davranışla (86).
— O zaman cesaret edemezdi.
Bir çiçek üzerine konuşulurken, Julien Virgile'in Çimen Türküleri'nden birkaç sözcük söyledi, hiçbir şeyin rahip De-lille'in mısralarma eş olmadığını ileri sürdü. Uzun sözün kısası, alt çenesinden girip üst çenesinden çıkarak Akademi üyesini okşadı. Bundan sonra, en umursamaz tavırla:
— Galiba, dedi ona. Bn. de La Mole yasını tuttuğu bir amcasından mirasa konmuş.
Akademi üyesi birden durarak:
— Ne! siz bu konağın insanısınız, dedi, onun deliliğini bilmez misiniz? Annesinin bu gibi şeyleri ona hoş görmesi, doğrusu tuhaf; söz aramızda, bu evde karakter kuvveti diye hiçbir şey yok. Bn. de La Mole hepsini bastırmıştır, onları o sürüp götürüyor. Bugün 30 nisan!
Ve Akademi üyesi dilinin altında bir bakla varmış gibilerden Julien'e baka baka durdu. Julien elinden geldiği kadar kurnaz kurnaz gülümsedi.
İçinden: «Bütün bir evi bastı altına almakla, siyah elbise giymek ve 30 nisan tarihi arasında ne bağıntı olabilir? dedi. Sanmadığımdan daha da patavatsız olmalıyım gene.»
Akademi üyesine :
— Size itiraf ederim ki... dedi, dedi ama bakışı soru sormağa devam ediyordu.
Akademi üyesi, uzun bir tatlı konuşma fırsatına kavuştuğunu açıkça görerek :
— Bahçede dolaşalım şöyle, dedi. Ne diyorsunuz? 30 nisan 1574 tarihinde olanı bilmemeniz mümkün mü öyle?
Julien hayretle:
— Nerede? diye sordu.
— Greve alanında.
Julien okadar şaşırıp kalmıştı ki, bu sözcük onu gerçeğe getiremedi. Merak, karakterine pek uygun gelen, bir trajedi açısını bekleyiş, bu gözlere öylesine parlaklık veriyordu ki, konuşan bir kimse kendisini dinleyenin de coştuğunu pö-rünce pek sevinir. Pas tutmamış bir kulak bulduğuna müt-miş sevinen Akademi üyesi, Julien'e, zamanının en yakışıklı delikanlısı olan Boniface de La Mole ile, dostu, Piemonte'-li asilzade, Annibal de Coconasso'nun, 30 nisan 1574 tarihin-
316
de, Greve alanında, kafalarının nasıl kesildiğini, uzun uza-dıya anlattı. La Mole Navarre kraliçesi Marguerite'in delicesine sevilen âşığı imiş; «dikkat buyurunuz ki, diye ekledi Akademi üyesi, Bn. de La Mole'ün adı da Mathilde - Mar-guerite'tir. La Mole hem dük d'Alençon'un gözde adamı ve hem de Navarre kralının, sonradan IV. Henri olan kralın, yavuklusunun kocasının can-ciğer dostu imiş. Bu 1574 yılındaki karnavalın son günü saray halkı, Saint-Germain'de, ölmek üzere olan zavallı kral IX. Charles'la birlikte bulunuyormuş. La Mole kraliçe Catherine de Medicis'nin sarayda tutuklular gibi tuttuğu, dostlan sayılan prensleri kaçırmak istemiş. Saint-Germain duvarlarına iki yüz atlı saldırmış, dük d'Alençon'da şafak atmış, La Mole de cellâda verilmiş.»
«Bn. Mathilde'e dokunan şey, bundan yedi sekiz yıl önce, henüz on iki yaşında iken, bana kendi ağzıyla itiraf ettiği şey, çünkü kafalı bir çocuktu, kafalı!...»
Bu sözlerden sonra Akademi üyesi gözlerini göğe kaldırdı:
«Bu siyasî felâkette onun dikkatini çeken nokta, kraliçe Marguerite de Navarre'm, Greve alanındaki bir eve saklanıp, cellâttan sevgilisinin başını istemeği göze almasıdır. Ertesi gece de, gece yarısına doğru, bu başı arabasına almış, Montmarte tepesinin eteğine kurulmuş bir küçük kiliseye götürüp kendi eliyle gömmüş.»
İçi bir tuhaf olan Julien:
— Mümkün mü? diye bağırdı.
— Bn. Mathilde kardeşinden nefret eder, çünkü, gördüğünüz gibi, o bütün bu eski hikâyeye şu kadarcık olsun aldırış etmez, 30 nisan yasını tutmaz hiç. Bu azılı işkenceden bu yana ve La Mole'ün Coconasso'ya, bir İtalyan olduğu için, bu ailenin her erkeği bu adı taşıdığına göre, Annibal adını da alan Cosonasso'ya karşı candan dostluğunu hatırlamak için, yas tutulur.
Bundan sonra Akademi üyesi sesini alçaltarak:
— Bu, Coconasso, diye ekledi, IX. Charles'm bizzat dediğine göre, 24 ağustos 1572 tarihinin azılı katillerinden biri imiş. İyi ama azizim Sorel, siz, bu evin insanı olduğunuza göre, nasıl olur da, bu şeyleri bilmezsiniz?
— Demek, sofra başında iki kez, Bn. de La Mole kardeşi-
317
ni bunun için Annibal diye çağırmış. Yanlış duyduğumu sanıyordum.
— Bir sitemdi bu. Markizin bu gibi deliliklere izin vermesi garip... Bu sırık kızın kocası olacak adam bakalım daha ne delilikler görecek!
Bu sözü beş altı alaylı cümle daha izledi. Bu alçak ve miskin adamın hakaretleri Julien'in gözlerinden hemen konukseverliği kaldırıyordu. Akademi üyesinin gözlerinde yanan sevinç ve lâubalilik Julien'i canevinden vurdu. «İşte biz efendileri çekiştirmekle uğraşan iki uşağız diye düşündü. Ama ben bu Akademi üyesi adamdan herşey beklerim.»
Bir gün, Julien onu markiz de La Mole'ün dizlerine kapanmış gördü de hayretler içinde kaldı; taşralı bir yeğenine tütün başsatıcılığı dileniyordu. O akşam, Bn. de La Mole'ün Julien'e yaltaklık eden ufak tefek bir oda hizmetçisi, bir zamanlar Elisa'nın yaptığı gibi, ona bayanının yas tutmasının gösteriş olmadığı düşüncesini aşıladı. Bu gariplik karakterinden ileri geliyordu. Zamanının en akıllı kraliçesinin gönül bağladığı adamı, dostlarını özgürlüğe kavuşturmak istemiş olduğundan kellesi giden bu La Mole'ü, delicesine seviyordu. Ne dostlar hem de! Hanedanın baş prensesi ve IV. Henri.
Bn. de Renal'm her davranışında görülen içtenliğe alışmış olan Julien, tekmil Paris kadınlarında yalnız yapmacık görüyordu; hele biraz hüzünle karşılaşırsa, onlara diyecek hiçbir şey bulamıyordu. Bn. de La Mole onlardan başka idi.
Tavır ve hareketteki asilliğe dayanan o güzellik havasını katı yüreklilik olarak görmemeğe başlıyordu. Kendisiyle, ilkyazın o canım günlerinde, bahçede, salonun açık pencereleri altında, birkaç kez dolaşan Bn. de La Mole ile, uzun uzun konuşmalar yapmıştı. Bir gün kız ona d'Aubigne'nin tarihini, Brantome'un eserini okuduğunu söyledi (87). Julien: «Ne garip okuma, diye düşündü; oysa markiz ona Walter Scott'un romanlarını bile okumağa izin vermiyor.»
Gene bir gün delikanlıya, hayranlığın içtenliğini belirten, zevkten pırıl pırıl gözlerle, Etolie'in Memoires'mda okumuş olduğu, III. Henri zamanında yaşamış genç bir kadının şu hikâyesini anlattı: kocasını kendisini aldatırken görünce tutmuş, onu bıçaklamış.
318
Julieh'in özseverliği okşanmıştı. Nice saygı gören, üstelik Akademi üyesinin dediğine göre de, bütün evi çekip çeviren bir genç kız, onunla hemen hemen dostluğa benzeyebi-len bir tavırla konuşmağa tenezzül ediyordu.
Arası çok geçmeden Julien: «Yanılmışım, diye düşündü, .senli berili oluş değil bu, ben trajediler deki efendilerinin dertlerini dinleyen bir sırdaşım yalnız, bu konuşmak ihtiyacı. Bu ailede bilgin diye geçiniyorum. Brantome'u, Aubigne' yi, Etoile'i okuyacağım (88). Bn. de La Mole'ün bana anlattığı hikâyelerden birkaçına itiraz edebilirim. Bu pısırık sırdaş rolünden kurtulmak istiyorum.»
Pek azametli ve aynı zamanda da pek alçak gönüllü tavırlı bu çiçeği burnunda kızla yaptığı konuşmaları, gitgide daha ilginç oldu. O başkaldırmış hazin halk çocuğu rolünü unutuyordu. Kızı bilgili, hattâ akla yakın buluyordu. Bahçedeki düşünceleri salonda söylediklerinden büsbütün başka idi. Onunla bazan o zamanki pek yüksekten, pek soğuk haliyle iyice bir tezat meydana getiren heyecan ve açıksöz-lülükle konuşuyordu.
Bir gün delikanlıya, zekâdan ve heyecandan pırıl pırıl gözlerle:
— Ligue savaşları Fransa'nın kahramanlık zamanlarını gösterir, diyordu (89). O zamanlar herkes arzu ettiği belli birşeyi elde etmek, partisini galip çıkarmak için savaşırmış, yoksa imparatorunuzun zamanında olduğu gibi sırf bir madalya kazanmak için değil. Şunu kabul ediniz ki o zamanlar daha az bencillik ve daha az aşağılık varmış. Seviyorum o •çağı.
Delikanlı:
— Boniface de La Mole o zamanın kahramanı olmuş, dedi. x
— Değilse bile, tatlı olduğu kadar sevilmiş. Bugün yaşayan hangi kadın delicesine gönül bağladığı sevgilisinin başına elini değdirmekten dehşet duvmaz ki?.
Bn. de La Mole kızını çağırdı. İkiyüzlülük, yararlı olmak için gizlenmelidir; Julien de, görüldüğü gibi, Bn. de La Mo-le'e Napoleon'a karşı beslediği hayranlık hakkında yarım -yamalak birşey söylemişti.
Bahçede tek basma kalan Julien içinden: «İşte bunla-
31»
rm bizim üzerimizde yarattıkları sonsuz üstünlük, dedi. Atalarının tarihi onları bayağı duyguların üstüne çıkarıyor, ne ile geçineceklerini hiçbir zaman düşünmeğe çalışmıyorlar!» Acı acı: «Ne sefalet! diye ekledi, bu yüksek duygular hakkında fikir yürütmeğe lâyık, değilim. Bunları her halde kötü karşılıyorum. Hayatım olup olacağı bir ikiyüzlülük dizisi,, ekmeğimi kazanmak için bin franklık gelirim yok ta ondan oluyor bu.»
Koşarak geri dönen Mathilde:
— Bayım, ne düşünüyorsunuz burada böyle? diye sordu ona.
Bu soruda içtenlik vardı, başbaşa, onunla bir arada olmağa can atarak gelmişti hem de geri.
Julien kendini küçük görmekten usanmıştı. Gururu yüzünden, düşüncesini soğuk soğuk söyledi. Bu kadar varlıklı bir insana yoksulluktan söz açarken iyice kızardı. Yüksekten bir tonla hiçbir şey dilemediğini açıkça sezdirmeğe çalıştı. Hiçbir zaman Mathilde'e bu kadar güzel görünmemişti; genç kız onda çoğu zaman bulunmayan duygulu ve temiz bir ifade şekli gördü.
O akşamın üzerinden daha bir ay geçmemişti ki, Julien La Mole konağının bahçesinde düşünceli düşünceli geziniyordu; fakat artık yüzünde o süreli aşağılık duygusunun yarattığı sertlik ve filozofça gurur kalmamıştı. Kardeşiyle dolaşırken sözde ayağını incittiğini ileri süren Bn. de La Mo-le'ü salonun kapısına kadar götürmüş te işte orada _ dönüyordu.
Julien kendi kendine: «Koluma ne tuhaf yaslanmıştı., öyle! diyordu. Ben mi aptalın biriyim, yoksa benden hoşlanıyor mu doğrusu? Büyük burunluğum yüzünden başıma gelen belâları kendisine anlattığımda bile, beni öyle tatlı tatlı dinliyor ki! Oysa herkese karşı ne kadar kibirli! Salonda bu yüzünü görseler ötekiler şaşırıp kalırlar iyice. Bu tatlı ve güzel davranışı, besbelli başka kimseye göstermiyor.»
Julien bu garip dostluğu büyütmemeğe çalışıyordu gözünde. Bu dostluğu silâh bırakılmadan yapılan bir anlaşmaya benzetiyordu. Her buluştukları gün, hemen hemen bir gün önceki içten havayı bulmadan, sanki kendi kendilerine: «Bugün dost mu yoksa düşman mı olacağız ki?» diyorlardı*.
.320
İlk ağıza alman sözlerde konuların özü, artık ipi sapa gelir şeyler değildir hiç. İkisi de yanlış şekle bel bağlıyordu. Julien bu burnu havada kızın bir yol hele şöyle adamakıllı hakaretine uğrarsa, artık temelli mahvolacağını anlamıştı. «Bozuşmak zorunda kalırsam, hayviyetime karşı yerine getirmeğe çalıştığım işten biraz yan çizerek günün birinde başlıyacak olan bir yığın alaya göğüs germeği göze alarak, gururumun gerektirdiği hakları savunarak bozuşmak, sanki daha iyi olmaz mı?»
Çoğu zaman, sinirli günlerde Mathilde, ona büyük bir bayan tavrı takınmağa çalıştı; bu eğilimlerine az görülür soydan bir incelik veriyordu ama, Julien, bunları sertçe geri «çeviriyordu.
Bir gün kızm birden sözünü kesti :
— Bayancık de La Mole'ün babasının yazıcısına verilecek bir buyruğu mu var? diye sordu. O buyruklarını dinlemek, bu buyrukları saygı ile de yerine getirmek zorundadır; ama bundan başka, kendilerine söylenecek en küçük bir sözü bile yoktur. Ona düşüncelerini söylesin diye hiç aylık verilmemiştir.
Bu yol davranış ve Julien'in takıldığı garip kuşkular, bu öylesine muhteşem salonda, içinde herşeyden korkulan, bir şeyle şaka etmenin uygun düşmediği bu salonda durmadan •duyduğu can sıkıntısını dağıttı.
Julien: «Garip olur beni sevmesi. Sevsin ya da sevmesin, diye devam etti, samimî sırdaş olarak elimde, karşısında bütün evi, hattâ, bütün ötekilerden çok, marki de Croiseno-is'yı titrettiğini gördüğüm, akıllı bir kız var. Bu delikanlı •öyle kibar, öyle tatlı, öyle mert ki, soyluluğun ve servetin olanca nimetlerine kavuşmuş, bu nimetlerden biri bile beni deli ederdi sevinçten. Mathilde'ı çıldırasıya seviyor, yâni bir Paris'imin çıldırasıya sevdiği kadar seviyor, evlenebilir onunla. B. de La Mole evlenme anlaşması düzenlemek için iki tarafın noterine de ne mektuplar yazdırdı bana!. Ben ki sabahları elde kalemle kendimi alabildiğine aşağı gördüğüm halde, aradan iki saat geçtikten sonra burada, bahçede, bu pek sevimli gence üstün buluyorum kendimi; çünkü nihayet, tercihler göze batıcı, tercihler bana doğrudan doğruya. Kızcağız belki de günün birinde kocası diye ondan tiksiniyor.
321
Bunun için burnu bu kadar büyük. O zaman bana karşı gösterdiği yakınlıkları, aşağı derecede sırdaş olduğum için görüyorum.»
«Yok canım, ya ben deliyim, ya da bu kız abayı yakmış bana; ona karşı soğuk ve saygılı davrandıkça, daha da düşüyor üzerime. Bu iş, düpedüz bir gösteriş diye de olabilir; fakat karşısına birden çıktığımda gözlerinin ışü ışıl yandığını görüyorum. Böyle anda Parisli kadınlar duygularını gizleyebilirler mi? Neme gerek! Bana karşı böyle de görünce, bu görünüşlerden faydalanalım biz. Tann'm, ne kadar da güzel! Bana sık sık bakarken, badem gibi mavi gözleri, yakından, içime öyle işliyor ki! Öyle yüz sinsî kötü ve pis insanlar arasında, acı acı ve karakterimin gücü ile yaşarken, geçmiş yılın baharı ile bu bahar arasında ne başkalık var! Ben de hemen hemen onlar kadar kötü idim.»
Kuşku günlerinde, Julien: «Bu kız benimle alay ediyor, diye düşünüyordu. Benimle eğlenmek için kardeşiyle birlik ormuş. Ama kardeşinde cerbeze yok diye onu böyle bir hor görüyor ki! Bana: «O cesurdur, ama hepsi bu kadar işte, dedi. O bu cesareti İspanyol'ların önünde gösterir yalnız. Paris'te ise, onu herşey korkutur, her yerde gülünç düşme tehlikesi görür. Moda'dan yakasını kurtarmağa çalışan tek düşüncesi yoktur.» Ben hep onun savunmasını yapmak zorunda kaldım. On dokuz yaşında bir kız! Bu yaşta tasarlanan ikiyüzlülük oyununa ihsan günün her anında bağlı kalabilir mi?»
«Öte yandan, Bn. de La Mole badem gibi mavi gözleriyle bana besbelli bir tuhaf baktığında, kont Norbesrt hep uzaklaşıp gidiyor. Bu beni huylandırıyor; kızkardeşinin kalkıp ta evlerinin bir uşağına ilgi duymasından alınması gerekmez mi? Dük de Chaulnes'nın benden uşak diye söz ettiğini işittim çünkü.» Bunu aklına getirince öfke bütün öteki duyguları yok ediyordu. Yoksa bu beyni sulanmış dük'ün eski tarz konuşma düşkünlüğünden mi ileri geliyordu?
Julien kaplan gibi bakışlarlar: «Aman canım, kız güzel ya! diye devam ediyordu, onu elde eder, sonra da kaçarım, kaçarken başımı belâya sokacak olanın vay haline!»
F: 21
322
Bu yol düşünce Julien'in tek işi oldu; artık başka hiçbir şey düşünemiyordu. Günleri saatler gibi geçiyordu.
Her an, ciddî bir işle uğraşmağa çalışırken, düşüncesi herşeyi bir yana seriyor, derin bir hayal ülkesinde eriyor, bir çeyrek saat sonra, kalbi heyecandan pır pır, aklı allah bullak, şu düşünceyi tasarlaya tasarlaya uyanıyordu. «Beni seviyor mu?»
B Ö L Ü M XI BİR GENÇ KIZIN BASKISI
Güzelliğine hayvanım ama, zekâsından korkuyorum.
MERIMEE.
Julien «Ah! onu sevebilseydim! Ah! siyah elbiseli bir zavallı yazıcı kılığından kurtulabilseydim!» diye diye, Mathilde'in güzelliğini göklere çığarmağa, ya da ailesindeki doğuştan helme soyluluğa, genç kızın Julien aşkına unutup gittiği soyluluğa imrene imrene geçirdiği zamanı salonda olup biteni inceleme kullansaydı, kızın çevresini böyle saran herken üzerindeki baskısının neden ileri geldiğini anlamış olurdu. Bn. de La Mole'ün damarına basılırsa o, öyle ölçülü, öyle derli toplu, görünüşte öyle kibar bir alayla cezalandırmasını bilirdi ki, bu olayı düşündükçe, yara her an daha da büyürdü. Bu yara gitgide alaya uğramış özseverlikle dehşet yaratırdı. Ailesinin öbür kişileri için son derece arzu edilen şeyler olan konulara hiç önem vermediğinden, onların gözüne hep soğukkanlı olarak görünürdü. İçine girip çıkılan asilzade salonları çene yarıştırmakta hoşturlar ama, işte hepsi bu kadar; tam anlamsızlık, hele ikiyüzlülüğü bile aşıp geçen beylik sözler mide bulantısı verecek kadar tatlılık içinde insanın canına tak dedirtmekle son bulur; başlı başına incelik ancak ilk günlerde birşey ifade eder. Julien bunu seziyordu; | ilk hayranlıktan sonra, ilk şaşkınlık baş göstermişti. İçin- | den: «İncelik, diyordu, ancak kaba davranışların uyandıra- I cağı öfkenin yokluğu demektir.» Mathilde'in çoklaym canı 1 sıkılıyordu, belki de her yerde canı sıkılacaktı. Böyle zaman-
323
iarda iğneleyici bir nükte savurmak onun için bir eğlence ve gerçek bir zevkti.
Marki de Croisenois'ya, kont de Caylus'a ve öbür pek gözde sayılan iki üç gence umut vermiş olması, belki de büyük annesinden ve büyük babasından, Akademi üyesinden ve onlara kavuk sallayan beş altı aşağılık insandan biraz daha eğlenceli kurbanları olmasından ileri geliyordu. Bunlar genç kıza göre yeni yeni nükte kaynaklarından başka birşe-ye yaramaz kişilerdi.