Aralık ayında Boston’da bulutlu bir öğleden sonra, 11 Çin vatandaşı, gizli buluşma noktaları olan bir yer altı otoparkına teker teker geldi.
Planlandığı gibi, yüzlerini kapatan şapka ve maskelerle tamamen siyah giyinmişlerdi. Kıyafetlerinin onları daha az görünür kılacağını ummuşlardı. Ancak çizdikleri meraklı bakışlar kendilerini suçlu gibi hissetmelerine neden oldu.
Bunu Çin’de denemiş olsalardı durum böyle olabilirdi. Çin hükümetine karşı gösteri yapmak için bir araya gelmişlerdi, bu onları evlerinde hapse atabilecek türden bir eylemdi.
Pekin’den 12 saat dilimi uzaktaki Boston’da bile Çin Komünist Partisi izliyor olabilir. Dinleniyor olabilir. Ya da öyle sandılar.
Hükümetin Çin’deki akrabalarına misilleme yapacağından korkuyorlardı. Hepsinin yeşil kartı veya öğrenci veya çalışma vizesi vardı – eve dönerlerse ne olur? ABD’deki aşırı Çinli milliyetçiler için de endişeleniyorlardı. Onları taciz ederler mi? Bunları hükümete rapor edin?
Hatta birbirlerine güvenip güvenemeyeceklerini bile merak ettiler. Üyelerinden biri casus olabilir mi? İnsan çok dikkatli olamazdı.
Ve böylece, şifreli mesajlaşma uygulaması Telegram üzerinde iletişim kurarak, etkinliklerinde takip edilmediklerinden emin olmak için güvenlik eskortlarını kullanarak ve hayatlarının temel ayrıntılarını – yaşları, işleri ve Çin memleketleri – birbirlerinden gizleyerek güvenlik önlemleri aldılar. Çoğu birbirinin adını bile bilmiyordu.
Bir haftalık planlamanın ardından, artık ilk kez yüz yüze görüşüyorlardı ve hâlâ internette benimsedikleri takma adları kullanıyorlardı. Nöbetin bitmesine bir saat kala, kendisine KK adını veren bir organizatör, herkes telefonlarını kapatırken telsiz dağıttı. Roger adlı başka bir kod adlı kişi SUV’sine afişler, katlanır masalar ve hoparlörler yükledi.
Lucy’den geçen bir organizatör, “Gerçek kimliğimi bu faaliyetlerle ilişkilendirmek istemiyorum” dedi. “İnsanların hükümete karşı çıkanları şikayet edeceği gerçekten bilinen bir şey. Bunu riske atamam.”
::
Ekim ayında, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in beş yıl daha Komünist Parti başkanı olarak onaylanmasından günler önce, yalnız bir protestocu Pekin köprüsüne iki pankart astı.
Biri işçi grevi ve Xi’nin görevden alınması çağrısında bulundu. Diğeri, “COVID testi değil yemek, Kültür Devrimi değil reform, tecrit değil özgürlük, lider değil oy, yalan değil haysiyet, köle değil vatandaş olmayı istiyoruz” dedi.
Sorumlu olduğuna inanılan 48 yaşındaki Peng Lifa, ortadan kayboldu. Ancak kısa süre sonra sloganları binalara karalanmaya ve isimsiz olarak akıllı telefonlara gönderilmeye başlandı; bu, Xi’ye ve onun acımasız sıfır COVID politikasına karşı çıkmak için güçlü bir nakarattı.
Ateş, yurtdışındaki Çinli vatandaşlar arasında da yayıldı. Pekin’den 9.000 kilometre uzakta, Boston’daki üç arkadaş bu haber karşısında donakaldı. Peng ve memleketlerindeki diğer yurttaşlarla nasıl dayanışma gösterebileceklerini düşünmeye başladılar.
“’Bu şeyin öylece gitmesine izin veremeyiz’ gibiydik. O adamın cesaretini onurlandırmak için bir şeyler yapmalıyız’” dedi Çin’den on yıldan fazla bir süre önce ayrılan bir yazılım mühendisi olan Lucy.
İnternette, iki arkadaşı Roger ve Ellen isimlerini aldı. Çinli gurbetçilerin dünya çapında protestolar düzenlemek için kullandıkları bir Instagram hesabı, onları Boston’daki aktivistler için bir Telegram kanalı başlatan KK’ye yönlendirdi.
Ekim ayı sonlarında bir Çarşamba gecesi, dörtlü bir parkta buluştu ve Pekin pankartlarının kopyalarını boyadı. Ertesi sabah şafaktan önce, onları zincir bağlantı bölmesine asmak için Boston Üniversitesi yakınlarındaki bir otoyol üst geçidinde yeniden toplandılar.
Afişler, ertesi gün rüzgara karışmadan önce geçen binlerce arabadan görüldü. Lucy ve arkadaşları onları alırken Çinli bir kadın yaklaştı. İşaretlerin kendisini güçlü hissettirdiğini söyleyene kadar ona gergin bir şekilde baktılar.
Protestocular da cesaretlenmiş hissettiler. Siyasi gösterilerde tam olarak yeni değillerdi – kadın hakları yürüyüşlerinde veya Siyahilerin Hayatı Değerlidir protestolarında bulundular – ancak Xi’ye doğrudan meydan okumak büyük bir tabuyu yıkmıştı.
Şehrin etrafına daha fazla protesto tabelası asmaya ve diğer Çin vatandaşlarıyla çevrimiçi bağlantı kurmaya başladılar. Cadılar Bayramı’nda bir grup, Çin’de COVID tecrit önlemlerini uygulayan işçilerin üniforması olan beyaz tam vücut kıyafetleri giydi ve Xi’yi ve Komünist Partiyi kınayan el ilanları asarak sokaklarda yürüdü.
Çin’e geri döndüğümüzde, hükümetin günlük yaşam üzerindeki denetimini sıkılaştırması nedeniyle gerilim tırmanıyordu. Ardından 24 Kasım’da Sincan bölgesinin başkenti Urumçi’de çok katlı bir apartmanda çıkan yangında 10 kişi öldü ve COVID kısıtlamaları sakinlerin dışarı çıkmasını ve itfaiyecilerin girmesini engelledi.
Kurbanlar için yapılan gece nöbetleri Şanghay, Pekin ve diğer şehirlerde protestolara dönüştü; bu, 1989’da Tiananmen Meydanı’ndaki toplantılardan bu yana Çin liderlerine karşı en büyük kitlesel gösteriydi.
Los Angeles, New York ve başka yerlerde dayanışma protestoları patlak verdiğinde, birileri 2 Aralık Cuma günü Boston’da nöbet tutmak amacıyla yeni bir Telegram grubu kurdu. Kısa süre sonra grubun yaklaşık 500 üyesi oldu.
Kanaldaki tartışmalar, hangi pankartların asılacağı, hangi sloganların atılacağı ve Çin’in Sincan’daki Uygur etnik azınlığına yönelik baskısını kınayıp kınamayacağı konusunda kızıştı. Şaşkına dönen Roger, Lucy, Ellen, KK ve diğerleri, konuşmacıları işe almak, işaretler yapmak ve aktivist örgütlere ulaşmak için fiilen organizasyon komitesi haline gelen yeni bir kanala girdiler.
Nöbet yaklaştıkça stres arttı. Organizatörlerden biri kişisel bilgileri için diğerlerini zorlamaya başladığında onu kanaldan çıkardılar.
Ellen, “Herkes yandı,” dedi. “Grubumuzdan birinin bir tehdit veya güvenlik sorunu olabileceğinden şüphelenmek konusunda endişelenecek vaktimiz yoktu.”
Ellen, Staples’ta yaptığı posterleri almaya gittiğinde Çinli gibi görünen belgeleri basan bir adam gördü. Çin hükümetini Uygur soykırımı yapmakla suçlayan işaretlerine nasıl tepki vereceğinden korkarak, yarım saat boyunca iki kağıt kutu koridoru arasında yürüdü ve o gidene kadar onun yönüne baktı.
Ertesi gün – 2 Aralık – o ve diğer organizatörler, otoparktan birkaç blok ötedeki Çin Mahallesi’ndeki Tiananmen Anıtı’na gittiler. Afişlerini diktiler, hoparlörler kurdular ve üst geçitteki pankartlardan birini iki ağacın arasına astılar.
Gece oldu ve kalabalık büyüdükçe, hepsi Uygur olan Urumçi yangınının kurbanları için bırakılan mumlar ve çiçeklerden oluşan anıt da büyüdü. Kısa süre sonra, çoğu organizatörler kadar yoğun bir şekilde gizlenmiş 400’den fazla kişi vardı.
Sonraki bir saat boyunca, katılımcılar ölüler için bir dakikalık saygı duruşunda bulundular, sloganlar attılar ve Bob Dylan’ın “Blowin’ in the Wind” şarkısını ve Çin’de komünist marşa dönüşen bir protesto şarkısı olan “The Internationale” şarkısını söylediler. Konuşmacılar, çoğu yüzlerini gizleyen bir mikrofona sırayla girdi.
Charlie kod adlı moderatör kalabalığa “Umarım bir gün güneşte maskesiz buluşabiliriz” dedi. Ancak daha sonra, ailesi Çin’de olduğu sürece bunun mümkün olmayacağını düşündüğünü söyledi.
::
Nöbetten iki hafta sonra, Boston’da 25 yaşındaki bir Çinli, Çin’de demokrasi için el ilanları asan bir kadını takip ettiği için tutuklandı. Suçlama belgelerine göre, ellerini kesmekle tehdit etti ve onu, memleketindeki akrabalarını ziyaret edecek olan Çinli yetkililere ihbar ettiğini söyledi.
Taciz ve haydut muhbirlerle ilgili bu tür hikayeler, Çin diasporası içinde derin bir güvensizlik uyandırdı ve birçoğu, Çin siyaseti söz konusu olduğunda sessiz kalmayı en kolay buluyor.
Aralıktan önce evinde hükümeti eleştirebileceği çok az Çinli arkadaşı olan Lucy için durum uzun zamandır böyleydi. O ve diğerleri, eylemlerinin Çin’de pek değişmeyeceğini bilse de, birlikte çalışmak birçok kişinin hissettiği izolasyonu hafifletti.
“Böyle düşünen yalnız olmadığını biliyorsun, aynı değerlere sahip başkaları da var,” dedi Lucy. “Bu beni yeniden normal bir insan gibi hissettiriyor.”
Orijinal plan nöbetten sonra dağılmaktı. Ancak o günkü katılım, onları daha fazla etkinlik planlamanın değerli olduğuna ikna etti.
Yi’ye giden bir organizatör, “Belki de bunun işi yapmaya devam etmemiz için büyük bir şans olduğunu fark ettik ve bunun tek seferlik bir şey olmasına izin vermeyeceğiz” dedi.
O zamandan beri, daha sonra onu öldüren koronavirüs hakkında insanları uyardığı için tutuklanan Dr. Li Wenliang’ı anmak için Şubat ayında düzenledikleri bir miting de dahil olmak üzere diğer protestolara birlikte katıldılar.
Yale Hukuk Okulu Paul Tsai Çin Merkezi’nde araştırmacı ve bir Çin vatandaşı olan Yangyang Cheng için, isimsiz bir e-posta, onu etkinlikte konuşmaya ikna etmek için yeterliydi. Diğer birçok protestocunun neden kimliklerini gizlediğine gelince, bunun otoriter hükümetler tarafından ekilen korkunun muğlak doğasına anlaşılır bir yanıt olduğunu söyledi.
“Gerçekten herhangi bir yerde Çinli olmanın belirli bir güvencesizliğini ve kırılganlığını gösteriyor” dedi.
Artık siyaset kadar restoran tavsiyelerini ve filmleri de tartışan gece nöbeti organizatörleri arasında güven önemli ölçüde arttı. Bazıları, sürgündeki Çinli bir muhalif hakkında bir yeraltı oyununa birlikte katıldı. Ayrıca New Hampshire’a bir kayak gezisi ve bir kitap kulübü kurmaktan söz edildi.
Ara sıra Roger’ın dairesinde buluşurlar, çünkü adresini rahatça paylaşan tek kişi odur. Aksanlarına göre birbirlerinin işlerini ve memleketlerini tahmin ederek bir oyun yaptılar.
Yine de dışarıda yemek yediklerinde banka hesaplarına bağlı Venmo yerine birbirlerine nakit olarak ödeme yapıyorlar.
Moderatör Charlie, “Birbirimizin gerçek adlarını veya telefon numaralarını gerçekten bilmiyoruz,” dedi. “Ama bunun dışında gerçekten arkadaşmışız gibi hissediyoruz.”
Times personel yazarı Yang ve özel muhabir Shen, Taipei, Tayvan’dan bildirdi.