Paganizm'in Günümüzdeki İzleri: Cadılar Bayramı
Evet, Dorock Bar'da gerçekleşecek Halloween Partisi öncesi arkadaşımız Esther Ozgan, Cadılık ve Cadılar bayramı hakkında Türkçe en kapsamlı yazılardan birini hazırladı; 31 Ekimdeki Partimize gelmeden evvel bu yazıyı okuyun, okutun sevgili tatlı cadılar diyor ve sizi Esther Ozgan'ın kelimeleri ile başbaşa bırakıyoruz...
Paganizm'in Günümüzdeki İzleri : Cadılar Bayramı
Halloween, yani Cadılar Bayramı, her yıl 31 Ekim'de günümüzde daha çok cocuklar için kutlanan, herkezin kostüm giydiği, eğlenceli bir bayramdır. Halbuki, Cadılar Bayramının geçmişi, çok Tanrılı bir inanış olan Paganizm'e dayanıp, yaklaşık 2000 yıl önce bugünkü Birleşik Krallık, İrlanda ve Kuzey Fransa'da yaşayan Keltlerin, 1 Kasım'da yıl sonunu anmak için kutladıkları bir Pagan festivalidir. Yeni yılın başı saydıkları bu festivale okunuşu ''Saw-in'' olan Samhain denirdi. Wheel of the Year (Yıl Çarkı) dedikleri, bir yılda 8 ayrı festival kutlarlardı. Bunlara Quarter Days (Çeyrek Günler), ve arada kalan günlere de Cross Quarter Days denilirdi. Galya'lıların kültürüne göre Autumnal Equinox (Sonbahar Ekinoksu) dedikleri 2. Hasat dönemi bayramının hemen ardından Samhain bayramı kutlanırdı. Artık yaz dönemi ve ardından gelen hasat zamanı bitiyor, soğuk kış günlerine geçiş başlıyordu. Samhain den bir gece önce, yani 31 Ekim'de insanlar ölmüş ruhların dünyaya döndüklerine, -çünkü o gece ölülerin dünyası ile yaşayanların dünyası arasındaki perdenin kalktığına- inanırlarmış. Bu ruhları uzak tutmak için, evlerindeki ateşleri söndürüp, kapılarının önlerine yiyecek ve şarap bırakırlarmış. Onları yanıltmak, kendilerinden birileri sanmalarını sağlamak için, evlerinden çıkarken yüzlerine maskeler takarlarmış. O gece etraflarına saldırarak, kötü ruhları korkutup kaçırmaya çalışırlarmış. Açık havada bonfire dedikleri şenlik ateşleri yakarlarmış. İrlanda'nın tam ortasında yer alan Usinach'ta, Druid dedikleri Kelt büyücülerinin yaktıkları ateşlerin etrafında toplanarak, işaretledikleri taşları ateşe atarlarmış. Şenlik ateşi söndükten sonra, kimin taşı bulunamazsa, o kişinin gelecek yıl içinde öleceğine inanırlarmış. Fallar bakılır ve hikayeler anlatılırmış.
M.Ö 1. yy. dan itibaren Romalı'lar Kelt topraklarını ele geçirmeye başladıktan sonra, Ekim ayında kendi ölülerini andıkları Feralia festivali ve ağaç ve meyve tanrıçası olan Ponoma'nın adını verdikleri diğer bir festivalin de adet ve uygulamalarını Keltler' e dayatmaya başladılar. Apple bobbing veya bobbing for apples denilen günümüz Halloween adetinin Ponoma festivalinden, Samhain'e geçmiş olabileceğine inanılıyor. Günümüzde, Cadılar Bayramında uygulanan adetlerden biri de budur. Apple bobbing yarışmasında, bir kovanın içine su doldurulur, ve su yüzeyine elmalar bırakılır. Kişi, ellerini kullanmamak şartı ile, kafasını suya doğru uzatıp, ağzı ile elmaları ısırmaya çalışır. Bunu ilk başarabilen, yarışmanın galibi olur. Yine günümüze kadar gelen en uzun elma soyma da eski adetlerden biridir. Elmanın soyduğu parçasını koparmadan en uzun soyabilen kişinin ömrü de en uzun olurmuş.
8.yy.da Hıristiyan kilisesi, bu Pagan bayramını Hıristiyanlığa uyarlamak istedi. Önce, Pope Boniface IV kilisenin azizleri ve şehitleri anmak için 13 Mayıs'ı, All Saints Day (Tüm Azizler Günü) olarak ilan etmiştir. Pope Gregory the III, bu eski Pagan bayramının adını, yine azizleri anmak maksadı ile All Saints Day veya All Hallows olarak değiştirip, kutlama tarihini 1 Kasım olarak değiştirmiştir. Bayramın bir gece öncesi olan 31 Ekim, All Hallows Eve olarak adlandırıldı ve sonra bu isim zamanla Halloween'e dönüştü. Ortaçağ İngiltere'sinde 2 Kasım All Souls Day (Tüm Ruhların Günü) olarak kutlandı. Kilise, bu tarihin, aziz olmayan diğer tüm ruhlara adanmasını uygun gördü. Souling (Ruhlara adamak) dedikleri bir geleneğe göre, soul (ruh) kekleri pişirirlermiş ve ölü akrabaları için dua ederlermiş. Başka bir inanışa göre, fakir insanlar, zengin insanların kapılarını çalıp, onların ölüleri için dua ederler, karşılığında da soul kekleri alırlarmış
Pagan Keltler, su kabağı, bal kabağı, turp veya şalgam içlerini oyarak, şenlik ateşinden aldıkları köz ateşini bunların içlerine koyarak evlerine götürürlermiş. Bugünkü içi oyulmuş ve aydınlatılmış balkabağı anlamına gelen Jack O' Lantern'ın geçmişi bu uygulamaya dayanıyor. 18. yy. dan kalma bir İrlanda halk hikayesine göre, Stingy Jack, adında İrlandalı sarhoş bir adam varmış. Şeytana hep oyunlar yaparmış. Bir gün, şeytanı bir ağaca tırmanması için ikna etmiş. Sonra, onu ağacın dallarına hapsetmek için, ağacın gövdesine bir haç işareti kazımış. Jack öldüğünde, şeytan onu bu yaptığı kötülük için cehenneme almamış. Jack cennete de gidememiş. Ceza olarak sonsuza dek dünyada gezinecekmiş. Sonra şeytan ona acımış, ve yolunu bulabilmesi için ona bir parça kor vermiş. Jack te bu koru bir turpun içini oyarak kendisine ışık yapmış. Bu hikayeden ötürü, insanlar Jack O' Lantern'ı, Stingy Jack'in ruhunu kovmak için kullanmışlar. Günümüzde Jack O' Lantern yapmak için turp yerine balkabağı kullanılıyor.
Diğer bir Cadılar Bayramı uygulaması da Guising (Gizlenme) idi. Genç insanlar kostümler giyerek, yiyecek, para, şarap alıp karşılığında ise şarkı söyler, şiir okur veya fıkra anlatırlarmış. Bu gelenek, İrlandalı ve Iskoç göçmenler tarafından 19. yy. Amerika'sına taşınmış ve sonra bu Trick or Treating (Şaka mı Şeker mi) formunu almıştır. Bu gelenek önceleri kötü ve zararlı şakalardan ibaretti. 1950 lerden sonra daha zararsız, ailevi, çocukların yer aldığı uygulamalar haline gelmiştir.
Sonuç olarak, Pagan Keltler'in 1 Kasım Samhain festivali, zaman içinde 31 Ekim Halloween bayramına dönüşmüş. Çok tanrılı bir din olan Paganizm inancını yansıtan bazı uygulamalar, Romalılar'ın ve Hıristiyanların inançları ile harmanlanıp, günümüzün Cadılar Bayramı meydana gelmiştir. Örneğin, şimdiki Cadılar Bayramı ile ilişkilendirilen uğursuz kara kedi olgusu, eski Pagan inanışında yokmuş. Günümüz Halloween adet ve uygulamaları şöyledir: festival ve karnavallar yapılır, büyükler 31 Ekim gecesi kostümlü Halloween partileri yaparlar. Balkabaklarının içleri oyulup Jack O' Lantern yapılır. Bazı yerlerde şenlik ateşleri yakılır. Çocuklar kostümler giyerek gündüzleri kapı kapı dolaşıp, kapıyı açan kişilere ''Trick or Treat'' (şaka mı şeker mi) deyip, şeker toplarlar. Eğlence amaçlı Haunted House (Perili Ev) ziyaretleri yapılır. Balkabağı turtaları, kap kekler ve kurabiyeler pişirilir. Halloween'in renkleri olarak sayılan mor, turuncu ve siyah renkler hakim olmak üzere, evlerin iç ve dışları korkunç dekorlar ile süslenir. Apple bobbing (elma ısırma yarışı) yapılır. İnsanlar birbirlerine korkunç hikayeler anlatırlar ve evde toplanıp korku filmleri izlerler. 31 Ekim'den bir gün öncesine Mischief Night (Kötülük Gecesi) denilir. Bayramdan bir gün önceki bu gecede dışarı çıkmak tehlikelidir. Gençler mahalledeki evlerin etraflarını tuvalet kağıtları ile sararlar. Evlere ve arabalara yumurta atarlar. Bu yüzden bayram sezonunda dükkanlar ergen gençlere yumurta satmak istemezler. Camlara sabunla yazı yazarlar. Binalara sprey boya yaparlar.
Bugün, doğu Avrupa ülkeleri daha çok All Saints Day'i kutlarken, batı Avrupa ülkeleri bu bayramı Halloween olarak Amerikan tarzında kutlamaktadırlar. İrlanda'da ise hala Pagan inanışına uygun olarak, geleneksel şenlik ateşi yakılmaktadır. Cadılar bayramı Amerika'nın Noel'den sonra ikinci büyük bayramı olup, sadece kostüm ve şekerler için ortalama yıllık 6 milyar dolar para harcanmaktadır. Cadılar Bayramı'nın Anadolu'da da bir geçmişi olmasına rağmen, şu an Türkiye'de resmi olarak kutlanan bir bayram değil. Yine de hepinizin Cadılar Bayramı kutlu olsun.
Esther Ozgan