Tarihçe
Edirne yöresinde yapılan araştırmalarda elde edilen buluntular, yörenin tarihinin Kalkolitik Çağa (M.Ö 5500-3500) kadar uzandığını göstermektedir.İlk çağlarda bölgede Trak kabilelerinin yerleştiği bilinmektedir. Bu kabilelerden biri, Tonzos (Tunca) vadisinden sahile uzayan bölgede oturan ve güçlerinin zirvesinde olan Odrysler'di.Trakya'da böyle geniş bir alana yayılmış olan Odrys halkının en önemli kasabalarından biri Odrysai idi. Odrysai, Hebros (Meriç) ile Tonzos'un (Tunca) birleştiği yerde ve bu nehirlerin oluşturduğu kavisin içinde kurulmuş bir yerleşim ve pazar bölgesiydi.Bölge, Güneydoğu Avrupa'nın Anadolu'ya zorunlu geçiş yolu üzerinde bulunması nedeniyle, göç, istila, ticaret ve kültür alışverişi konularında etki altındaydı. Özellikle göçler ve geçişler neredeyse hiç durmamıştır.Odrysler, M.Ö. 5. yüzyıl ortalarında büyük ve güçlü bir devlet kurdular. M.Ö. 4. yüzyılda bu devletin yıkılmasıyla, II. Philippos'un Makedonya Krallığı'na bağladığı yöre, M.Ö. 3. yüzyıl sonlarında Kelt akınlarına uğradı. M.Ö. 168'de Roma Egemenliğine girdi ve imparator Claudius döneminde, Trakya Eyaleti'ne bağlandı. M.S. 123-124'te yöreye gelen imparator Hadrianus, stratejik önemi nedeniyle Odryslerin yaşadığı kasabayı kente dönüştürdü ve adını Hadrianapolis olarak değiştirdi. Roma dönemindeki Got ve Hun, Bizans dönemi boyunca süren Hun, Avar, Peçenek ve Bulgar saldırılarına uğrayan yöre, Haçlı Seferleri sırasında bir süre Latinlerin elinde kaldıktan sonra yeniden Bizans yönetimine girmiş, 1. Murat döneminde Lala Şahin Paşa komutasındaki kuvvetlerin Bizans ordusunu 1361'de Sazlıdere'de yenmesi üzerine Osmanlıların eline geçmiştir.1361'den sonra Osmanlılar kenti Edrinus, Endiriye, Edrinebolu, Edrune, ve Edrine adlarıyla andı. 16. yüzyıldan sonraki Osmanlı kaynaklarında genellikle Edirne olarak geçen kent, 1365’ten İstanbul'un alınmasına kadar başkentti.Edirne, 16. yy'da Batı'ya düzenlenen seferlerin merkez üssü oldu. Sultanların çoğu zamanlarını geçirdikleri bir yer durumunda olduğundan sürekli olarak ilgi gördü. Yavuz Sultan I. Selim (1512-1520), Kanuni Sultan I. Süleyman (1520-1566) ve II. Selim (1566-1574) kentin bayındırlığına büyük önem verdiler.Edirne, 1828-29 ve 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşları sırasında iki kez Rus işgaline uğradı. 1912'de Bulgar işgali altına girdi. Londra Antlaşması'yla (1913) Bulgaristan'a bırakıldıysa da, birkaç ay sonra Osmanlılar tarafından geri alındı. 25 Temmuz 1920'de bu kez Yunanlılar tarafından işgal edildi. İşgal, Mudanya Mütarekesi'nin imzalanmasından sonra 25 Kasım 1922'de son buldu. Karaağaç yöresi de 15 Eylül 1923'te Türkiye topraklarına katıldı.
Coğrafi Konum
Edirne, Marmara Bölgesi'nin Trakya kısmında yer almaktadır. Güneyinde Ege denizi, kuzeyde Bulgaristan, batıda Yunanistan, doğuda Tekirdağ, Kırklareli ve Çanakkale illeri ile çevrilidir. Edirne, 6 119 kilometrekarelik (göl dahil) yüzölçümüne sahip olup, bu Türkiye yüzölçümünün % 0,78’ine denk gelmektedir. İlin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 41 metredir. Edirne ili, Trakya Yarımadasında; kuzeyde Istranca Dağları, güneyinde Koru Dağları ve Ege Denizi-Saroz Körfezi, batısında Meriç Nehri ve Meriç Ovası, doğusunda da Ergene Ovasını içine almaktadır.
Türkiye'nin batı sınır topraklarının önemli bir bölümünü içine alan ilin Bulgaristan'la 88 km'lik bir sınırı vardır. Bulgaristan'la olan sınır, Kırklareli il sınırından başlayarak, Tunca Irmağı'nı kesip, güneybatı yönünde uzanarak Meriç Irmağı'nda sona ermektedir. Burada, Türk, Bulgar ve Yunan sınırları birleşmektedir. Meriç Irmağı, ilin Yunanistan'la sınırını oluşturur. Irmağın doğu yakası Edirne, batı yakası Yunanistan'dır. Edirne-Yunanistan sınırının uzunluğu 204 km'dir. Bu sınır, Enez'de sona ermektedir.
Balkan Yarımadası'nın güneydoğu kesimindeki Trakya Bölgesinde yer alan Edirne ili, yeryüzü şekilleri bakımından çeşitlilik gösterir. Bu çeşitliliği, farklı yükseltiler gösteren dağ ve tepeler ile daha az yükseltide olan platolar ve ovalar oluşturur. İlin kuzey ve kuzeydoğusu, güney ve güneydoğusu dağlar ve platolarla kaplıdır. İli, Istranca Dağları kuzey ve kuzeydoğudan, Uzunköprü Dağları doğudan, Koru ve Çandır Dağları ise güney ve güneydoğudan kuşatır. İlin en yüksek yeri, Koru Dağı’nda bulunan Yerlisu Tepesi’dir (725m). En büyük ovaları Meriç Havzası, İpsala Ovası ve Ergene Havzası’dır. Çamlıca Ovası, Keşan Ovası, Süloğlu Ovası, Tunca Ovası, Mehterova, Gala Ovası, Kazanova, Soğukkuyu Ovası ve Kirişhane Ovası ilde bulunan diğer ovalardır. Edirne ovalarında çeltik, pancar, ayçiçeği, süpürge, mısır, kabak, karpuz ve kavun çok yetiştirilir.
Edirne’de bulunan nehirler içinde en büyüğü Meriç Nehri’dir. Yunanistan ile sınır oluşturan nehrin Türk toprakları ve sınır boyunca uzunluğu 187 km’ dir. Edirne’de Meriç Nehri dışında Tunca, Arda ve Ergene nehirleri yer almaktadır. Bunlardan toplam uzunluğu 56 km olan Tunca Nehri’nin 12 km’lik bölümü Bulgaristan ile sınır oluşturmaktadır. İlin önemli akarsularından olan Meriç, Tunca, Arda ve Ergene nehirlerinin debileri Mart-Nisan aylarında yoğun yağışlara bağlı olarak maksimum seviyeye ulaşmaktadır. Yaz aylarında da normal debilerini muhafaza etmektedir. Yörenin en önemli tarım potansiyeli olan çeltik ekim ve sulama zamanlarında ise nehir debileri en az seviyeye ulaşmaktadır. Edirne’de akarsular dışında kalan yüzey sularını, doğal göller, barajlar, rezervuarlar ve göletler oluşturmaktadır. Doğal göllerin başlıcaları Meriç'in denize döküldüğü Enez yöresindedir. Bu göller; Gala, Dalyan, Taşaltı, Tuzla, Bücürmene, Sığırcık ve Pamuklu gölleridir.
Edirne, hem Akdeniz ikliminin hem de Orta Avrupa'ya özgü kara ikliminin etkisi altında kalan bir geçiş bölgesidir. Bölge Karadeniz, Ege ve Marmara denizlerinin de etkileriyle zaman zaman ve yer yer farklı iklim özellikleri gösterir. Kışları, Akdeniz iklimi etkisini gösterdiği zamanlarda ılık ve yağışlı, karasal iklim etkisini gösterdiğinde de oldukça sert ve kar yağışlı geçmektedir. Yazlar sıcak ve kurak, bahar dönemi yağışlıdır. İlin bitkisel üretim açısından önem taşıyan Ergene Havzası'nda ise sert bir karasal iklim egemendir. Çevresi dağlarla sınırlı olan bu yörenin denizlerden gelen yumuşatıcı etkilere kapalı olması bu iklim yapısını ortaya çıkarmaktadır.
Edirne ili içerisinde doğal bitki örtüsü iklim özellikleri, toprak yapısı ve diğer çevre etkenlerine bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Meriç Havzası’nda, doğal bitkilerin gelişim devrelerinin ilk aylardaki su noksanlığı, kış aylarında toprakta birikmiş bulunan nemden karşılanmaktadır. Havzada nisbi nem oldukça yüksektir. Bu durum havza bitki örtüsü üzerinde olumlu bir etki yapmaktadır. Istıranca dağlık kütlesinin güney yamaçlarında, kuru ormanların meşe ve gürgen ağacı toplulukları; Koru dağlarının kuzey yamaçlarında ise yine kuru ormanların meşe ve çam ağacı toplulukları yer almaktadır. Her iki dağlık arazinin çevresindeki platolarda da dağınık meşe toplulukları vardır. Ergene Havzası kuzey ve güneyden oldukça yüksek dağlarla çevrili bulunduğundan, etrafındaki arazilere göre daha az yağış almaktadır. Sırtlar ve yüksekçe tepelerin tahrip görmeyen kesimleri meşelerle kaplıdır.
İdari ve Sosyo-Ekonomik Durum
Edirne ilinin nüfusu, 2013 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre 398 582’dir. Nüfusun 279 508 kişisi şehirlerde yaşarken, 119 074 kişisi ise belde ve köylerde yaşamaktadır. Şehirde yaşayanların oranı %70,1, köyde yaşayanların oranı %29,9 ’dur. İl merkezi nüfusu 150 260 kişidir. İlin nüfus yoğunluğu 66 kişi olup; 100 olan Türkiye değerinin altındadır. Nüfus bakımından en büyük ilçeleri sırasıyla Merkez, Keşan ve Uzunköprü iken en küçük ilçesi ise Lalapaşa’dır. Edirne ili 81 il arasında Türkiye’nin en kalabalık 48. ilidir. Edirne ilinde Merkez ilçe dahil 9 ilçe, 16 belediye ve 254 köy bulunmaktadır.
İlin Öne Çıkan Özellikleri
İlin ekonomisi tarım ağırlıklıdır. Edirne'nin Türkiye toplam ayçiçeği üretimindeki payı yüksektir. Ayçiçeği alımı, işlenmesi ve pazarlanmasıyla uğraşan 59 bini aşkın üyeli Trakya Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birliği’nin (Trakya Birlik) merkezi Edirne'dedir. İlin Türkiye'nin toplam çeltik, kanola ve buğday üretimindeki payı da yüksektir. Edirne ilinin 2013 yılı toplam tarımsal alanı 292 011 ha’dır. Edirne ili toplam tarımsal alan bakımından Türkiye’de 35. sırada yer almaktadır. Bu alanın 286 228 hektarı toplam işlenen tarım alanı, geri kalanı ise uzun ömürlü bitkiler, yem ve süs bitkileri alanıdır.
İlin Avrupa'yı İstanbul ve Ortadoğu'ya bağlayan yol üzerinde olması, tarım dışı etkinliklerin de gelişmesini sağlamıştır. İlde mevcut tüm fabrikalarda üretilen mallar hem yurt içinde hem yurt dışında (tekstil gibi) ihraç edilmektedir. Ayrıca tarım ürünleri (ayçiçeği yağı, buğday unu ve pirinç) satılıp, daha çok dayanıklı tüketim malları alınmaktadır. İl dahilinde en çok maden olarak linyit kömürü ve kimya sanayiinde kullanılan bentonit çıkarılmakta olup, özellikle ekonomik öneme haiz olan başlıca yeraltı ürünü linyit kömürüdür.
Edirne’de bulunan Trakya Üniversitesi 1982 tarihinde kurulmuştur. Bölge ve ülke sorunlarına yönelik çeşitli misyonlar üstlenerek bilimsel etkinliklerde bulunan ve özellikle Balkan ülkeleri ile ilişkilerini geliştiren Trakya Üniversitesi, eksikliklerini tamamlama ve diğer alanlarda büyüme yolunda ciddi adımlar atmaktadır.
Anadolu ile Avrupa arasındaki geçiş bölgesinde yer alan Edirne, tarih boyunca çeşitli kültürlerin geçtiği bir yerleşim yeri olmuştur. Bir dönem Osmanlı Devleti’ne başkentlik yapan Edirne, bu tarihi geçmişine uygun olarak zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Selimiye Camisi, Beyazıt Külliyesi, Üç Şerefeli Cami, Bedesten, Arasta, Uzun Köprü, Meriç Köprüsü gibi eserler bunların en önemlileridir. Halen kullanılmakta olan bu kamusal tesisler yanında yaşayan çok sayıda konut da sivil mimarlık örneği olarak varlığını sürdürmektedir. Diğer yandan, 2013 yılında 652’ncisi yapılan Kırkpınar Yağlı Güreşleri ilde 14. Yüzyıldan bu yana düzenlenen uluslararası düzeyde tanınan bir kültürel mirastır.