Topraktaki bir kovukta bir hobbit yaşardı
“Hobbit”i bir kez daha okumaya ne dersiniz? Ama bu kez öncesi, yazım aşaması, yayınlandıktan sonra gelen eleştiriler, sonraki baskılarda bizzat Tolkien tarafından yapılan değişiklikler ve dünya baskılarından illüstrasyon seçkisiyle...
En ünlü ilk cümlelerden biridir “Topraktaki bir kovukta bir hobbit yaşardı”. Romanı okuyan, en azından “Hobbit” filmini severek izleyenler için çok şey ifade eder. Zira bambaşka dünyalara açılan bir kapının anahtarı gibidir bu kitap. Yazarı J.J.R. Tolkien, romanın başlangıç cümlesini bir öğrencisinin sınav kağıdına karalamış. “Gerçek parlama noktasıydı şuydu,” sözleriyle anlatmaya başlıyor yazar kendisiyle 1968 yılında yapılan bir röportajda ve devam ediyor: “Şurada (sağını işaret ederek) dev bir sınav kağıdı yığını vardı ve yaz mevsiminde sınav kağıtlarını okumak çok büyük (bir iş), çok zahmetli ve ne yazık ki aynı zamanda son derece sıkıcıdır. Bir sınav kağıdını elime aldığımı ve bir sayfasının boş olduğunu gördüğümü hatırlıyorum; sınava fazladan beş puan, neredeyse bir not üstünü verdim. Fevkalade.
Okuyacak hiçbir şey yoktu, ben de üzerine neden olduğunu bilmiyorum ama “Topraktaki bir kovukta bir hobbit yaşardı,” yazdım. Tahminlere göre Tolkien, romanını 1928-1930 yılları arasında yazmaya başlamış. 1936 yılında hikâyeye son noktayı koymuş ve ertesi yıl “Hobbit” yayınlanmış. Yazarın romanının taslağını verdiği az sayıdaki isimden biri olan Elaine Griffiths, “Hobbit”i Allen&Unwin yayınevine verince tüylü ayaklı, macera sevmez bu halkın edebiyat dünyasındaki yolculuğu başlamış oldu.
BEŞ-DOKUZ YAŞ İÇİN
Şirketin başkanı Stanley Unwin kitabı okudu ve onayladı. Ama Unwin, çocuk kitapları hakkında en iyi yargıyı verecek olanların yine çocuklar olacağına inanıyordu ve aralıklı olarakken küçük oğlu Rayner dahil kendi çocuklarını, yazılı rapor başına bir şilin karşılığında çocuk kitabı sunumlarını incelemek üzere istihdam ediyordu. “Hobbit” o sıralarda on yaşında olan Rayner’a verildi, o da kitabın iyi olduğu kanısına vardı ve on yaşında bir çocuğun üstünlük hissiyle beş ile dokuz arasındaki tüm çocuklara hitap edeceği rapor etti. Artık “Hobbit” resmen yayınlanmak üzere kabul edilmişti.
Tolkien, çocukluğunda kuzenleriyle yarattıkları uydurma dillerden annesinin verdiği resim, çizim ve kaligrafi eğitimine, İngiliz edebiyatından Ortaçağ edebiyatına uzanan eğitim ve araştırma yolculuğunda, 1910 yılında, şiir de yazmaya başladı. Cynewulf tarafından kaleme alınan “Crist” şiiri ise onun Orta Dünya’yı yaratmasında itici güç oldu. Hatta yazar bir mektubunda Cynewulf’un “Selam Earendel / meleklerin en nurlusu / orta-dünya üzerinde / insanlara gönderilen” dizeleri için, “Son kertede mitolojimin tamamının çıktığı esrik sözcükler” der. Ancak Tolkien’i etkileyen sadece Anglo-Sakson edebiyatı değildi. Hatta Tolkien’in kendisi de “Hobbit”in“önceden sindirilmiş epikler, mitoloji ve peri masallarından türetildiğini” öne sürmüş. Bu kaynaklardan bazıları “Beowulf”, Andrew Lang ile Grimm Kardeşler’in peri masalı seçkileri, E.H. Knatchbull-Hugessen, Rudyard Kipling, William Morris ve George Mac Donald’ın yapıtları, özellikle “PrincessandGoblin” (Prenses ile Goblin) ve onun devamı olan “The Princess the and Gurdie” (Prenses ile Curdie) olarak sayılabilir. Tolkien’in bilinçli olduğunu söylediği tek etki, kendi “Silmarillion” efsaneleriydi. Daha muğlak olan bir başka etki de E. A. Wyke-Smith’e ait olan bir çocuk kitabı olan “The Marvellous Land of Snergs” (Snerglerin Fevkalade Ülkesi) idi.1955 yılında kaleme aldığı bir mektupta yazarın kendisi de bu etkiyi gizlemeyerek “Diğer bir şey için değil ama hobbitler için bir kaynak kitap” diyordu.
Burada anlattığım bilgilere, internette biraz araştırma yaparak ulaşmanız mümkün. Ancak bunlardan çok daha fazlası her zaman elinizin altında ve derli toplu bulunsun istiyorsanız Douglas A. Anderson’un yıllar süren araştırmalar ve pek çok kişinin yardımıyla hazırladığı “Açıklamalı Notlarıyla Hobbit” kitabı, eşsiz bir kaynak. Romanda geçen karakterlerin arka planda kalmış hikâyelerinden Tolkien’in esin kaynaklarına, ilk baskının ardından yazarın yaptığıdeğişikliklerden illüstrasyonlara kadar “Hobbit” hakkında bilmek isteyeceğiniz her şeyi Anderson sizin için derlemiş. “Hobbit”i daha önce defalarca okumuş, filmleri defalarca izlemiş olsanız bile bu kitabı elinize alınca, kolay kolay bırakamayacağınız, “bir de şu dipnota bakayım” diye diye bir kez daha okuyacağınız kesin!
Hobbit ismi nereden geliyor?
“Hobbit”in açılış cümlesini yazdığında Tolkien hobbit sözcüğünü icat ettiğini düşünüyordu. Sözcük için “hob” (kırsal anlamına gelen yaygın bir sözcük) ve “rabbit” (tavşan) köklerine dayanan birleşimler dahil, çok sayıda muhtemel türetme öne sürülmüştür. Tolkien bir röportajında hobbit sözcüğünün Sinclair Lewis’in 1922 tarihli, orta sınıftan çıkma ümidi olmayan bir işadamını konu alan satirik romanı “Babbitt” ile ilişkili olabileceğini söylemiştir. porno
Ancak “Yüzüklerin Efendisi”nde Tolkien sözcüğün bir Eski İngilizce “holbytla” veya “hole-dweller” (kovuk sakini) sözcüğünden türediğini öne sürmüştür.