Demans hastalarında düşme sık görülür. Alzheimer ve diğer bunama türlerine sahip insanlar her zaman düşme riski altındadır. Düşme sırasında kalçalarını kırılması nedeniyle ameliyat olmaları gerektiği , bu durumun psikolojilerine zarar vereceği de bir gerçektir. Bu nedenle, Alzheimer’li insanlar için düşmeyi önlemeye çalışmak gerekir.
Her dört yaşlıdan biri yılda en az bir kere düşer ve bu Alzheimer hastalığı olan insanlar için daha da yaygındır. Sevdiklerinizin durumu her bir düşüşten sonra daha kötüleşir. Düştükten sonra bayıltılmışlarsa sakin olun. Çoğu insan bir dakikadan az bir sürede uyanır. Güvenli olduğunu öğrenene kadar onları taşımayı denemeyin. Sağlık ekiplerine haber verin.
Aşağıdaki durumlarda acil tıbbi yardım almalısınız:
Uyanık kalamıyorsa, bilinci dalgın ve söylenenleri anlamıyorsa.
Vücudunun tamamını veya bir kısmını hareket ettirememesi inmeyi olasılığını düşündürür.
Herhangi bir organın da yeni oluşan bir güçsüzlük halinde.
Yürümesi sırasında problem yaşamaya başladıysa.
Düşme öncesi, sırasında veya sonrasında kriz şeklinde bir nöbet geçirdiyse.
Kanamayı durduramıyorsanız.
Kemiklerinden bir veya daha fazlasının kırıldığını fark ederseniz.
Aniden oluşan nefes darlığı ile birlikte hastanız panik yaşıyorsa.
Ciddi bir baş ağrısından söz ediyorsa.
Düşüşten sonraki 24 saat içinde bir defadan fazla kusma olması önemlidir.
Boyun bölgesinde şiddetli ve hareket noksanlığı yaratan ağrı varsa bunu ciddiye alın.
Düşmesinden sonra karnında veya göğsünde oluşan ciddi ağrı önemli bir işaret olabilir.
38 derece veya üzeri ateşin incelenmesi gerekir.
Kırık kemik veya kafa veya boyun yaralanması gibi ciddi yaralanmalardan endişe ediyorsanız, hareket ettirmeyin.
Sevilen Bir Düşerse Ne Yapmalı
Sevdiğinizin evde düşmelerinde çoğu zaman zarar görmezler. Ufak sorunlardan kaynaklanan bu durumun altında , bakıcıların çözebileceği küçük problemler vardır.
Düşen yakınınızın, iyi olduğundan emin olana kadar hareket etmemelerini söyleyin. Onları kaldırmanın güvenli olup olmadığına karar vermek için, onlara, özellikle kafa, boyun, omuz, bilek, kalça ve diz gibi, yerlerinde bir sorunu olup olmadığını araştırın. Soruları cevaplayamıyorlarsa, bu alanları kendiniz kontrol edin. Ağrı belirtilerini size nasıl ifade ettiklerini anlamaya çalışın. Hareketlerini izleyin. Acı, şişme veya diğer yaralanma belirtilerini kontrol etmek için bunlara dokunun. Küçük yaralanmalar varsa ilk yardımı yapınız.
Genel olarak iyi görünüyorlarsa, yavaşça yerde oturmalarını sağlayın. Hala iyilerse, onları bir sandalyeye oturmaları için yardım edin. Eğer korkarlarsa veya üzülürlerse, ayakları yukarı gelecek şekilde dinlenmelerini sağlayın. Müzik çalarsanız veya en sevdiğiniz TV şovunu veya videoyu oynatırsanız, onların sakinleşmelerine yardımcı olursunuz.
Düşüşten iki veya üç gün sonra, sevdiklerinizde yeni bir bulgu veya durumlarında bir değişiklik olup olmadığını araştırın.
Hastanız her seferinde iyi görünse bile iki veya daha fazla düşerse hemen doktoruna haber verin.
Demans hastalarında düşmeleri azaltmanın bir yolu neden düştüklerini anlamaktır. Sevdiklerimizin düşme olasılığını artıran şeyin ne olduğunu biliyorsak, sorunu azaltmaya çalışabiliriz.
Düşme Nedenleri
Bu faktörler demans hastalarında düşmenin en yaygın nedenleridir.
Fiziksel zayıflık, yürüyüş değişiklikleri ve kötü denge : Alzheimer’ın ilk evrelerinde bazı insanlar mükemmel fiziksel formda olup, her gün kilometrelerce yürüyebilirler. Bazılarında ise hafıza problemleri başlarken yürüyüşte de zorluklar başlar. Hatta bazı araştırmalar yürüyüş veya dengenin bozulmasının bilişsel bir azalmanın erken göstergesi olabileceğini öne sürüyor. Alzheimer orta ve daha sonraki aşamalara doğru ilerledikçe, kas kuvveti, yürüme ve dengede belirgin bir düşüş görülür.
Fiziksel Egzersizin Yokluğu: Alzheimer hastaları kaslarında oluşan kuvvetsizlik nedeniyle fiziksel aktivitelerden faydalanamazlar. Demanslı hastalarda fiziksel egzersizin faydaları çoktur ve bağımsız günlük işleyişin ve bilişin artmasını sağlar.
Hafıza bozukluğu : Alzheimer’ın ilerleyişi, sevilenlerin düşmesini önlemek, kısmen hastalıkla ilişkili bilişsel gerileme nedeniyle giderek zorlaşabilir. Hastanıza yardım almadan yürümemesi gerektiğini açıklasanız da, hafızası yetersiz olduğu için bağımsız olarak yürümeye çalışabilir. Hayatı boyunca istediği zaman yürüyordu, bu yüzden şimdi bunu yapabilecek kadar güçlü ya da sağlam olmadığını hatırlaması ise oldukça zordur.
Zayıf Yargı : Bazen düşmeler, örneğin merdivenlerde tek başına yürümeye çalışmak veya kışın ortasında buz üstünde dışarı çıkmak gibi kötü karar verme becerilerinden kaynaklanır.
Görsel ve mekansal Problemler : Alzheimer’ın görsel yeteneklerini etkileyebileceği için, bir kişi gördüğü şeyi yanlış yorumlayabilir ve basamakları, engebeli araziyi, zemindeki parlak alanları veya zemin rengindeki değişiklikleri yanlış değerlendirebilir. Yaşlanma sürecinde görme duyusu düşebileceğinden vizyonunun düzenli olarak kontrol edildiğinden emin olun. Örneğin üzerine bastığı için kaymasına ve düşmesine neden olabilecek bir nesneyi göremediği için yere düşmüş olabilir.
Dağınıklık : Evdeki fazla karışıklıklardan rahatsız olan hastanın, bundan rahatsız olduğu için dolaşmaya çıkması ve bu sırada sırasında düşmesi sık rastlanan bir durumdur.
Yorgunluk : Bazı düşmeler gün içerisindeki fazla yorgunluktan sonra olur. Bunun demanstan ziyade hastalık sırasında azalan kas aktivitesi nedeniyle gerçekleştiği bilinmelidir.
İlaç yan etkileri : Bazı ilaçlar düşme riskini artırabilir. Örneğin antipsikotik ilaçlar bazen bir kişinin çok hızlı bir şekilde ayağa kalkması durumunda kan basıncında ani bir düşüş yaşadığı ortostatik hipotansiyon yaratabilir. Hipnotikler (uykuyu kolaylaştıran ilaçlar) gibi diğer ilaçlar da düşme ihtimalini artırabilen halsizlik yaratabilir. Tansiyonu düşürmek için çalışan ilaçlar (antihipertansifler ) baş dönmesine neden olabilir.
Huzursuzluk : Günlük aktivitelerini yapmak istemesi sırasında
oturduğu yerden kalkarken düşmüş olabilir. Sevdiklerinizin yeterli fiziksel egzersiz yaptığından ve pozisyonunu yeterince değiştirdiğinden emin olun. Ona mümkün olduğu kadar kalkmasını ve fiziksel aktivite yapmasını sağlayın. Kalkarken veya bu aktiviteler sırasında yanında bulunun. Yardım edin. Bunu güvenli bir şekilde yapmak için yeterince güçlü değilseniz evde bulunan başka bir kişiden yardım almayı düşünün.
Rahatsızlık veya ağrı : Oturduğu veya uzandığı pozisyondan dolayı acı çekiyor veya rahatsız ise onu anlayışla karşılayın. Bu nedenden dolayı kalkmak isteyebilir. Bu eylemi sonucunda düşebilir. Alzheimer yaşayan an bazı insanlar sözlü olarak ağrı ya da rahatsızlığı yeterince ifade edemedikleri aklınızda bulunsun. Yüz buruşturma , bir iç çekiş veya inleme ile bunu ifade edebilirler.
Açlık veya susuzluk : Bazen bir insan çok zayıf olsa bile kalkmaya çalışır, çünkü aç veya susuzdur. Bu sevdikleriniz için bir tetikleyici ise, ihtiyacının karşılanması için yeterince su içmesi ve yemek yemesini sağlayın.
Tuvaleti kullanmak : Tuvaleti kullanması gerektiğinden tek başına kalkmaya çalışırken düşüyor olabilir. Bu nedenle tuvalet ihtiyacı olduğunda yardım istemesi için onu uyarın.
Alzheimer hastalığı görme, algı ve denge ile ilgili sürekli yeni sorunlar ortaya çıkar. Hastalığın erken evrelerinde bile, Alzheimer’ın hastalarının yürüyüşlerinin değiştiğini, ayaklarında daha az hareket ettirebildiklerini gösteren kanıtlar vardır. Araştırmalar, Alzheimer hastalığından dolayı bilişsel bozukluğu olan yaşlıların, bu tür rahatsızlığı olmayan yaşlılardan yüzde 54 daha fazla düştüğünü gösteriyor. Alzheimer’lı yaşlı yetişkinlerin kalça kırığı geçirme ihtimalinin üç kat daha fazla olduğu görülüyor.
Alzheimer hastalığı ilerledikçe, hastalar azalan vizyon nedeniyle, algısal sorunlar ve denge problemleri yaşayabilir. Hastaların zayıflamış koşulları düşmeleri daha ciddi hale getirme eğilimindedir. Yukarıda tartışılan faktörler ile birlikte düşme olasılığını artıran ek faktörler, ilave olan hastalıklardan kaynaklanan komplikasyonlar ve ilaçların yan etkileri düşme riskinin artmasına katkıda bulunur.
Sevdiğinizin düşmesini önlemek için ipuçları
Hastanızın sürekli aktif kalması, düşmeyi önleyecek en önemli yardımdır. Hastaların düşme riskini azaltmak istiyorlarsa egzersizin en iyi ilaç olduğunu söyleyebiliriz. Doğru aktiviteler, hastanızın ayağınızı daha güçlü tutup, hastanın dengesini sağlamasına yardımcı olur. Doktorunuzdan, düşme riskini azaltmak için en iyi aktiviteleri bulmanıza yardımcı olabilecek bir fizyoterapist önermesini isteyin.
Hastanızın düşmesini algılama teknolojisine sahip bir uyarı cihazı alın. Bu ürünler yalnızca düşüşü tespit etmekle kalmaz, aynı zamanda sizinle otomatik olarak iletişim kurar. Düşmelere hızlı tepki verilmesi, genel sağlık üzerindeki etkilerini azaltmada kritik öneme sahiptir. Aslında, araştırmalar düşüşten sonra ki ilk bir saat içinde yardım istemeyen yaşlıların % 60’ının bağımsız yaşama geri dönemeyeceğini göstermektedir.
Düşme yaşayan sevdiğine yardım etmek için : Siz onları sabit tutarken kendilerini kaldırmalarını isteyin. Bunu yapmanın iyi bir yolu, oturmalarını veya ellerini ve dizlerini almalarını, ayaklarını altlarına almalarını, sağlam bir şeye tutunmalarını ve kendilerini yukarı çekmelerini sağlamaktır.Onları kendin kaldırman gerekiyorsa, elini tutup, bacaklarınıza güç vererek kaldırın.
Düşmeleri Önle : Düşmeleri idare etmenin en iyi yolu, onları engellemektir. Sevdiğiniz birinin düşüp incinmesi olasılığını azaltmak için birkaç şey yapabilirsiniz:
Bacaklarını güçlendirmek ve dengeye yardımcı olmak için egzersiz programlarına başlamalarına yardımcı olun. Doktoruna Alzheimer hastalığı olan insanlar için egzersiz programları hakkında soru sorabilirsiniz.
Birçok ilaç baş dönmesine, uykululuk veya karışıklığa neden olabilir. Ayrıca kan basıncını, dengeyi, hızlı tepki verebilme yeteneğini (refleksleri) ve yargılamayı etkileyebilir. Bunlar düşmeleri daha muhtemel yapabilir. Bazı reçetesiz satılan ilaçlar da sorunlara neden olabilir. Alabilecekleri daha güvenli olanlar olup olmadığını doktorunuza veya eczacınıza sorunuz.
Bir doktora sevdiklerinin gözlerini kontrol ettir. Bazen insanlar düşer, çünkü iyi görmezler.
Sevdiklerinizin kan basıncının ayağa kalktıklarında düşüp düşmediğini görmek için tansiyonunu sık sık ölçün.
Ev güvenliği kontrolü yapın ve sorunlu alanları düzeltin. Zayıf aydınlatma, kaygan veya düz olmayan zeminler, gevşek veya kaygan tabanları olan ayakkabıların tümü düşme olasılığını artırır. Bazen yaşlı insanlar yukarı veya aşağı basamaklara inmek veya geceleri tuvaleti kullanmak için kalkmaktan korkarlar. Bunun üstesinden gelmek için evin muhtelif yerlerine tutunma kolları yerleştirebilir ve geceleri banyoya giden yolu aydınlatabilirsiniz.
Yazı dizimiz devam edecek
Gelecek bölüm ‘’Alzheimer hastalarının otomobil kullanmaları’’
www.haberhurriyeti.com / Dr. Cem Aydemir