Olimpiyatlara hazırlanan bir atlet olduğunuzu düşünün. Hedefiniz elbette birinci olmak ve bir madalya kazanmaktır. Önünüzde kazanabileceğiniz üç madalya vardır. Bunlar sırasıyla altın, gümüş ve bronz madalyalardır. Ancak eğer bir spor tutkunuysanız bir şey dikkatinizi çekmiştir. Ödül töreni esnasında gümüş madalya sıralama olarak bronz madalyadan daha önde gelir. Buna rağmen, bronz madalya kazanan sporcular daha mutlu görünmektedirler. Psikoloji biliminde bu duruma karşı-olgusal düşünme denir. Bu da bize İnsanların nesnel başarılarını “olabilecekler” ile karşılaştırma eğilimini gösterir..
Aslında biraz düşündüğümüz zaman bunun nedenini anlamak kolaylaşır. Sonuçta ikinci olan kişi altın madalya alan kişiye yenilmiştir. Ancak üçüncü olan kişi sıralamaya giremeyen 4. sporcuyu yenmiş ve madalya kazanmıştır. Bu durum oyuncuların anlık tepkisel duygularını etkiler. Madalya sahibi olmakla madalya kazanmamak arasındaki fark, birincilik ve ikincilik arasındaki karşılaştırma için mevcut değildir.
Başlıktaki soruyu bilimsel olarak araştırmak için araştırmacılar, İspanya’nın Barselona kentinde düzenlenen 1992 yaz Olimpiyatlarının video görüntülerini incelediler. Madalya törenlerini kaydettiler ve lisans öğrencilerine bu görüntüleri izlettirdiler. Ardından onlardan kazananların açıklanmasının hemen ardından yarışmacıların gösterdiği mutluluğu derecelendirmelerini istediler. İstatistiksel analizler, hem kazandıktan hemen sonra hem de daha sonra madalya töreninde bronz madalya sahiplerinin gümüş madalya sahiplerinden gözle görülür şekilde daha mutlu olduklarını kanıtladı. Benzer çalışmalarda da bu durum defalarca doğrulandı.
Karşı olgusal düşünme nedir?
Karşı olgusal düşünme, geçmişin nasıl olabileceğine veya şimdinin nasıl farklı olabileceğine odaklanır. Bu düşünceler genellikle kişinin amaçlarını ve arzularını engelleyen olumsuz olaylar tarafından ortaya çıkar. Karşı olgusal düşüncelerin duygular, inançlar ve davranışlar üzerinde çeşitli etkileri vardır ve pişmanlık en yaygın olarak ortaya çıkan duygudur. Bazen bu tip düşünceler şimdinin nasıl farklı olabileceği etrafında döner. (“Bu sınava çalışmak yerine sinemada olabilirdim”). Bununla birlikte, daha sık olarak, geçmişte bir ayrıntı, eylem veya sonuç farklı olsaydı ne olabileceğine dair düşüncelerdir.
Diğer bir deyişe, gerçekte olanla olması gerekeni, ya da olabilecek olanı karşılaştırırız. Bunun sonucunda olgusal gerçekliğe aykırı gerçekliklerde yaşarız. Bu nedenle, karşı-olgusal düşünme, kanıtlanmış gerçeklere karşı çıkmak için doğal eğilimimizi ifade eder. Örneğin, belirli bir yatırımdan beklenenden daha yüksek bir getiri elde ettiğinizi hayal edin. Ancak o esnada karşınıza çıkan ve sonucunda daha yüksek getiri sağlayan diğer yatırımı seçseydiniz. daha fazla kazanabilirdiniz. Bu durum sizi yine de hayal kırıklığına uğratacaktır. “Keşke bunun yerine diğer yatırımı yapsaydım!” diye düşünmeniz olasıdır.
Mutluluğumuzu Ne Belirler?
Memnuniyet ve mutluluk, nesnel başarılardan etkilense de aslında özneldir. Bir şeyi başardığınızdaki mutluluğunuzun derecesi başarıyı kendi beklentinizle ve başkalarının göreceli başarılarıyla nasıl karşılaştırdığınıza bağlıdır. Bu nedenle, mutluluğumuz çoğu zaman, bir şeyi birçok kişiye karşı bir zafer olarak mı yoksa bir kişi için bir kayıp olarak mı gördüğümüze göre değişir. Bir kişinin mutluluk düzeyini belirleyen bir diğer unsur da ‘ne olmuş olabilir’ konusundaki düşünceleridir. Bu durumda bizi karşı olgusal düşünme konusuna götürür.
Olimpiyatlara geri dönersek; sonuçta her sporun yalnızca bir kazananı vardır ve gümüş madalya sahibi en iyi olmaktan yalnızca bir adım uzaktır. Gıptayla bakılan altın madalyayı kişi neredeyse kazanmıştır. Öte yandan, bronz madalya kazanan ilk üçe girmeyi başardığı içinde rahatlamıştır. Bu nedenle, karşı-olgusal düşünceleri aşağı kayar ve en azından bronz kazandığı için kendini mutlu hisseder.
Hayatınızda “keşke”lerden çok “iyi ki”lerin çoğalması dileğimizle.
Kaynaklar ve İleri okumalar:
- Why Bronze Medalists Are Happier Than Silver Winners; https://blogs.scientificamerican.com/
- Counterfactuals; https://plato.stanford.edu/
- When less is more: counterfactual thinking and satisfaction among Olympic medalists; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
Matematiksel