Sömürgecilik nedir, neden ve nasıl ortaya çıkmıştır? Sömürgeciliği başlatan ülkeler, yaygınlaşmasının sebepleri, yarar ve zararları nelerdir?
Sömürgecilik
Sömürgecilik, “bağımlı bir bölge veya insanlar üzerinde tek bir gücün kontrolü” olarak tanımlanır. Bir ulus diğerini boyunduruk altına aldığında, nüfusunu fethedip onu sömürdüğünde, çoğu zaman da kendi dilini ve kültürel değerlerini halkına dayattığında ortaya çıkar. 1914’e gelindiğinde, dünya uluslarının büyük çoğunluğu bir noktada Avrupalılar tarafından sömürgeleştirildi.
Sömürgecilik kavramı, sömürgeciliğin altında yatan başka bir ulusu veya insanları kontrol etmek için güç ve etkiyi kullanma politikası veya ahlakı olan emperyalizm kavramıyla yakından bağlantılıdır.
Sömürgecilik Tarihi
Antik çağda, sömürgecilik Antik Yunanistan, Antik Roma, Eski Mısır ve Fenike gibi imparatorluklar tarafından uygulandı. Bu uygarlıkların tümü, MÖ 1550’den itibaren sınırlarını çevreleyen ve bitişik olmayan alanlara kadar genişletti. Kendi güçlerini artırmak için fethettikleri insanların fiziki ve nüfus kaynaklarından yararlanan koloniler kurdular.
Modern sömürgecilik, Keşif Çağı olarak da bilinen dönemde başladı. 15. yüzyıldan itibaren Portekiz yeni ticaret yolları aramaya ve Avrupa dışında medeniyetler aramaya başladı. 1415’te Portekizli kaşifler, Kuzey Afrika’daki bir sahil kasabası olan Ceuta’yı fethetti ve 1999’a kadar sürecek bir imparatorluğu başlattı.
Kısa süre sonra Portekizliler Madeira ve Cape Verde gibi adaları fethetti ve doldurdu ve rakip ülkeleri İspanya da keşif denemeye karar verdi. 1492’de Christopher Columbus, Hindistan ve Çin’e batılı bir yol aramaya başladı. Bunun yerine, Bahamalar’a indi ve İspanyol İmparatorluğu’nu başlattı. İspanya ve Portekiz yeni bölgeler için rekabete kilitlendi ve Amerika, Hindistan, Afrika ve Asya’daki yerli toprakları ele geçirdi.
İngiltere, Hollanda, Fransa ve Almanya hızla denizaşırı ülkelerde kendi imparatorluklarını kurmaya başladılar ve zaten fethettikleri topraklar için İspanya ve Portekiz ile savaştılar. Yeni Dünya’da Avrupa kolonilerinin büyümesine rağmen, çoğu ülke 1776’daki Amerikan Devrimi ve 1781’deki Haiti Devrimi ile başlayarak 18. ve 19. yüzyılda bağımsızlık kazanmayı başardı. Bununla birlikte, Doğu Yarımküre Avrupa sömürgeci güçlerini cezbetmeye devam etti.
1880’lerden başlayarak, Avrupa ülkeleri Afrika topraklarını ele geçirmeye, gıpta edilen doğal kaynaklar için birbirleriyle yarışmaya ve 1975’e kadar Avrupa sömürge imparatorluklarına meydan okuyarak 1914 civarında başlayan uluslararası bir sömürgecilik dönemine kadar ellerinde tutacakları koloniler kurmaya odaklandılar.
Koloni mantığı ve direniş
Sömürgeci güçler, yerli halkların topraklarını ve kültürünü devralmak için yasal ve dini bir zorunlulukları olduğunu iddia ederek fetihlerini haklı çıkardılar. Fetheden uluslar, “barbar” veya “vahşi” ulusları uygarlaştırma rollerini üstlendiler ve topraklarını ve halklarını sömürdükleri kişilerin çıkarları doğrultusunda hareket ettiklerini savundular.
Yerli halkların zaten sahip olduğu ve yaşadığı toprakları talep eden sömürgecilerin gücüne rağmen, direniş sömürgecilik hikayesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Dekolonizasyondan önce bile, tüm kıtalardaki yerli halk, fatihlerine karşı şiddetli ve şiddet içermeyen bir direniş sergiledi.
Yarar ve zararlar
Sömürge hükümetleri altyapıya ve ticarete yatırım yaptı ve tıbbi ve teknolojik bilgiyi yaydı. Bazı durumlarda, okuryazarlığı, Batılı insan hakları standartlarının benimsenmesini teşvik ettiler ve demokratik kurumlar ve hükümet sistemlerinin tohumlarını attılar. Gana gibi bazı eski koloniler, sömürge yönetimi ile beslenme ve sağlıkta bir artış yaşadı ve sömürge Avrupa yerleşimi, bazı kalkınma kazanımlarıyla ilişkilendirildi.
Bununla birlikte, zorlama ve zorla asimilasyon çoğu zaman bu kazanımlara eşlik etti ve bilim adamları hala sömürgeciliğin birçok mirasını tartışıyorlar. Sömürgeciliğin etkileri arasında çevresel bozulma, hastalıkların yayılması, ekonomik istikrarsızlık, etnik rekabetler ve insan hakları ihlalleri sayılabilir; bunlar bir grubun sömürge yönetiminden çok daha uzun süre dayanabilecek sorunlardır.