Kan Nedir? kan alma, kan verme, kanama, kansızlık, kan tutma, kan testi, kangrubu
ılaşmasına, kan yoluyla maddelerin taşınmasına ve diğer işlevleri yerine getirmesine yardımcı olan proteinler içerir. Kan plazması ayrıca glikoz ve diğer çözünmüş besinleri içerir.
Kan hacminin yaklaşık yarısı kan hücrelerinden oluşur:
• Dokulara oksijen taşıyan kırmızı kan hücreleri
• Enfeksiyonlarla savaşan beyaz kan hücreleri
• Kanın pıhtılaşmasına yardımcı olan daha küçük hücreler olan trombositler
Kan, kan damarları (arterler ve damarlar) yoluyla iletilir. Kanın damarlarda pıhtılaşması, damarların pürüzsüzlüğü ve pıhtılaşma faktörlerinin ince ayarlanmış dengesi ile önlenir.
Kan Hastalıkları
- Kanama ( kanama ): Kan damarlarından sızan kan, deriye giren bir yaradan olduğu gibi bariz olabilir. İç kanama (bağırsaklara veya bir araba kazasından sonra olduğu gibi) hemen görülmeyebilir.
- Hematom : Vücut dokularında kan toplanması. İç kanama sıklıkla hematoma neden olur.
- Lösemi: Beyaz kan hücrelerinin anormal şekilde çoğaldığı ve kanda dolaştığı bir kan kanseri türü. Anormal beyaz kan hücreleri, enfeksiyonlardan hastalanmayı normalden daha kolay hale getirir.
- Multipl miyelom : Lösemiye benzer plazma hücrelerinin bir kan kanseri şekli. Anemi, böbrek yetmezliği ve yüksek kan kalsiyum seviyeleri multipl miyelomda sık görülür.
- Lenfoma : Beyaz kan hücrelerinin lenf düğümleri ve diğer dokularda anormal şekilde çoğaldığı bir kan kanseri türü. Genişleyen dokular ve kanın fonksiyonlarının bozulması, sonunda organ yetmezliğine neden olabilir.
- Anemi : Kanda anormal derecede düşük sayıda kırmızı kan hücresi. Anemi genellikle belirgin semptomlara neden olmasa da yorgunluk ve nefes darlığı ortaya çıkabilir.
- Hemolitik anemi : Çok sayıda kırmızı kan hücresinin hızla patlamasının neden olduğu anemi (hemoliz). Bir bağışıklık sistemi arızası bir nedendir.
- Hemokromatoz : Kanda aşırı demir seviyelerine neden olan bir hastalık. Karaciğer, pankreas ve diğer organlarda biriken demir, karaciğer sorunlarına ve diyabete neden olur.
- Orak hücre hastalığı : Kırmızı kan hücrelerinin periyodik olarak uygun şeklini kaybettiği (disk yerine orak gibi görünen) genetik bir durum. Deforme olmuş kan hücreleri dokularda birikerek ağrıya ve organ hasarına neden olur.
- Bakteriyemi : Kanın bakteriyel enfeksiyonu. Kan enfeksiyonları ciddidir ve genellikle hastaneye yatış ve damarlara sürekli antibiyotik infüzyonu gerektirir.
- Sıtma : Sivrisinekler tarafından bulaşan bir parazit olan Plasmodium tarafından kırmızı kan hücrelerinin enfeksiyonu. Sıtma epizodik ateşlere, titremelere ve potansiyel olarak organ hasarına neden olur.
- Trombositopeni : Kanda anormal derecede düşük trombosit sayısı. Şiddetli trombositopeni kanamaya neden olabilir.
- Lökopeni: Kanda anormal derecede düşük sayıda beyaz kan hücresi. Lökopeni, enfeksiyonlarla mücadelede zorlukla sonuçlanabilir.
- Yaygın intravasküler pıhtılaşma (DIC): Çok küçük kan damarlarında eşzamanlı kanama ve pıhtılaşmanın kontrolsüz bir süreci. DIC genellikle ciddi enfeksiyonlardan veya kanserden kaynaklanır.
- Hemofili : Belirli kan pıhtılaşma proteinlerinin kalıtsal (genetik) eksikliği. Sık veya kontrolsüz kanama hemofiliden kaynaklanabilir.
- Aşırı pıhtılaşma durumu: Çok sayıda koşul, kanın pıhtılaşmaya eğilimli olmasına neden olabilir. Bacaklarda veya akciğerlerde kalp krizi, inme veya kan pıhtılaşması meydana gelebilir.
- Polisitemi : Kanda anormal derecede yüksek sayıda kırmızı kan hücresi. Polisitemi, düşük kan oksijen seviyelerinden kaynaklanabilir veya kanser benzeri bir durum olarak ortaya çıkabilir.
- Derin ven trombozu (DVT): Derin bir damarda, genellikle bacakta bir kan pıhtısı. DVT’ler tehlikelidir çünkü yerinden çıkıp akciğerlere giderek pulmoner emboliye (PE) neden olabilirler.
- Miyokard enfarktüsü (MI): Yaygın olarak kalp krizi olarak adlandırılan miyokard enfarktüsü, kalbe kan sağlayan koroner arterlerden birinde ani bir kan pıhtısı oluştuğunda meydana gelir.
Kan Testleri
- Tam kan sayımı: Kandaki kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombosit konsantrasyonunun analizi. Otomatik hücre sayaçları bu testi gerçekleştirir.
- Kan yayması: Kan damlaları, bir laboratuvarda bir uzman tarafından incelenmek üzere bir mikroskop lamına sürülür. Kan yayması ile lösemi, anemi, sıtma ve diğer birçok kan hastalığı tespit edilebilir.
- Kan grubu : Kan transfüzyonu almadan önce uyumluluk testi. Başlıca kan türleri (A, B, AB ve O), kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan protein belirteçleri (antijenler) tarafından belirlenir.
- Coombs testi : Kırmızı kan hücrelerine bağlanabilen ve onları yok edebilen antikorları arayan bir kan testi. Hamile kadınlar ve anemisi olan kişiler Coombs testine tabi tutulabilir.
- Kan kültürü : Kan dolaşımında mevcut enfeksiyonu arayan bir kan testi. Bakteriler veya diğer organizmalar varsa, test edilen kanda çoğalarak tanımlanmalarını sağlayabilirler.
- Karıştırma çalışması: Kanın “çok ince” (pıhtılaşmaya karşı anormal derecede dirençli) olmasının nedenini belirlemek için yapılan bir kan testi. Hastanın kanı normal kan ile bir tüpte karıştırılır ve karıştırılan kanın özellikleri tanıyı sağlayabilir.
- Kemik iliği biyopsisi : Büyük bir kemiğe (genellikle kalçada) kalın bir iğne sokulur ve testler için kemik iliği çekilir. Kemik iliği biyopsisi, basit kan testlerinin yapamadığı kan koşullarını belirleyebilir.
Kan Tedavileri
- Kemoterapi : Kanser hücrelerini öldüren ilaçlar. Lösemiler ve lenfomalar genellikle kemoterapi ile tedavi edilir.
- Kan nakli : Bir kan bağışçısının kırmızı kan hücreleri, plazmalarından ayrılır ve küçük bir torbaya paketlenir. Konsantre kırmızı kan hücrelerinin bir alıcıya nakledilmesi, kan kaybının yerini alır.
- Trombosit transfüzyonu : Bir kan donörünün trombositleri, kanın geri kalanından ayrılır ve plastik bir torbaya konsantre edilir. Trombosit transfüzyonu genellikle yalnızca trombosit sayısı çok düşük seviyelere düştüğünde yapılır.
- Taze donmuş plazma: Bir kan donörünün plazması (sıvı kan) kan hücrelerinden ayrılır ve saklanmak üzere dondurulur. Plazma transfüzyonu kanın pıhtılaşmasını iyileştirebilir ve pıhtılaşma problemlerinden kaynaklanan kanamayı önleyebilir veya durdurabilir.
- Kriyopresipitat : Spesifik proteinler kandan ayrılır ve küçük bir sıvı hacminde dondurulur. Kriyopresipitat transfüzyonu, hemofili hastalarında olduğu gibi seviyeleri düşük olduğunda spesifik kan pıhtılaşma proteinlerinin yerini alabilir.
- Antikoagülasyon: Kanı “sulandıran” ve kan pıhtılaşması riski yüksek kişilerde pıhtılaşmayı önleyen ilaçlar. Heparin, enoksaparin (Lovenox) ve varfarin (Coumadin) en sık kullanılan ilaçlardır.
- Antiplatelet ilaçlar : Aspirin ve klopidogrel (Plavix) trombosit işlevine müdahale eder ve kalp krizi ve felce neden olanlar da dahil olmak üzere kan pıhtılarının önlenmesine yardımcı olur.
- Antibiyotikler : Bakterileri ve parazitleri öldüren ilaçlar, bu organizmaların neden olduğu kan enfeksiyonlarını tedavi edebilir.
- Eritropoietin : Böbrek tarafından üretilen ve kırmızı kan hücresi üretimini uyaran bir hormon. Anemi semptomlarını iyileştirmek için üretilmiş bir eritropoietin formu verilebilir.
- Kan alma: Çok fazla kanın neden olduğu sorunları olan kişilerde (hemokromatoz veya polisitemi gibi), ara sıra kontrollü kan alınması gerekebilir.