Abdullah bin Hüseyin
- Önem : Ürdün Hâşimî Krallığı’nın kurucusu ve ilk devlet başkanı (
- Doğum : 1882 - Mekke
- Ölüm : 1951 - Kudüs
- Babası : Emir Şerif Hüseyin
Bağımsız Ürdün devletinin ilk kralı olan Abdullah b. Hüseyin Hicaz Emiri Şerif Hüseyin’in oğludur. Mekke’de dünyaya gelen Hüseyin daha sonra İstanbul’a gitti ve tahsilini orada tamamladı. 1908’den sonra Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda Hicaz temsilcisi olarak bulundu. Hz. Hasan’ın 38. kuşaktan torunu olup Osmanlı protokolünde Mekke şerifleri arasında yer alırdı. Hicaz’a gittiği bir sırada Mısır’a uğrayarak burada İngiltere’nin Mısır Başkonsolosu Lord Kitchner ve Ronald Storrs ile I. Dünya Savaşı öncesinde bazı gizli görüşmeler yaptı. Osmanlılar’a karşı ayaklanan milliyetçi Araplar’ın davasını destekleyen Reşid Rıza’nın Kahire’de kurduğu Arap Birliği Cemiyeti’ne üye oldu. Osmanlılar’a karşı hazırladıkları ayaklanma hareketinde babası Şerif Hüseyin ile İngilizler arasında aracılık yaptı. 10 Haziran 1916’da Mekke’de ayaklanmanın başlaması üzerine o da harekete katıldı ve bir daha İstanbul’a dönmedi. 8 Mart 1920’de Şam’da toplanan Irak Kongresi’nde onun Irak kralı, kardeşi Faysal’ın da Suriye kralı olması kararlaştırıldı. Fakat Suriye kralı ilân edilen kardeşi Faysal’ı Fransızlar’ın Şam’dan çıkarmaları üzerine Irak krallığına Faysal getirilince, Abdullah da İngiliz mandası altındaki Filistin’den ayrı tutulan Şarkî Ürdün’de kurulmasına karar verilen Milli Arap Hükümeti’nin başına emir olarak getirildi. İngiltere 22 Mayıs 1946’da Şarkî Ürdün’ü müstakil bir devlet olarak tanıyınca Abdullah Ürdün Hâşimî Kralı unvanı ile yeni kurulan devletin başına geçti. Abdullah, İsrail Devleti’nin kuruluşundan sonra Araplar’la İsrail arasında 15 Mayıs 1948’den 3 Nisan 1949’a kadar devam eden Filistin Savaşı’ndan sonra Arap Birliği’ne ait askerlerin işgalinde bulunan toprakları 1950’de resmen Ürdün Devleti’ne kattı. 20 Temmuz 1951’de Kudüs’te Mescid-i Aksâ’da öldürüldü.
Abdullah’ın kardeşleri Ali ve Faysal da Osmanlılar’a karşı girişilen harekette kendisi gibi faal rol oynamışlardır. Ailede, Şerif Hüseyin’in Türk hanımından olan Zeyd isminde üvey bir kardeş daha vardır. Zeyd önceleri Irak’ta kardeşi Kral Faysal’ın yanında bulunmuş, yurt dışı ziyaretleri sırasında ona vekâlet etmiş, daha sonra yıllarca Irak’ın Londra sefiri olarak görev yapmıştır. Abdullah b. Hüseyin, babası Şerif Hüseyin’in başlattığı harekette dış temasları ve bilhassa İngilizler’le olan görüşmeleri idare etmiştir. Bu faaliyetlerini Müzekkirâtî adlı hatıratında bütün ayrıntılarıyla anlatmıştır. Hatıratının devamı mahiyetinde olan et-Tekmile ise, Ürdün kralı ve devlet başkanı olarak devrinde yapılan diplomatik yazışmaları ihtiva etmektedir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Mustafa I. Bilge, Abdullah B. Hüseyin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.1, 1988
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ahi Evran
Ahilik teşkilatının Anadolu’daki kurucularından ve debbağ ensafının piri olan Ahi Evran, Anadolu tarihinde önemli bir yere sahiptir. Gerçek kimliği menkıbeler arasında kaybolmuş ancak gök, kainat anlamına gelen Evran ismi onun efsanevi kişiliğinin bir işareti olarak yorumlanmıştır. Denizli, Konya ve Kayseri gibi şehirlerde gezerek ahilik teşkilatının kuruluşunda ve yayılmasında önemli bir çaba sarf eden Evran, daha sonra Kırşehir’e giderek burada çalışmalarını yürütmüş ve ölümü de bu şehirde gerçekleşmiştir. Burada kaldığı yıllar içinde Hacı Bektaş-ı Veli ile olan yakınlığı kaynaklardan öğrenilmiş; bunun dışında Mevlana Celaleddin-i Rumi ile de çağdaş dönemde yaşadığı anlaşılmıştır.
-
İhşidiler(Akşitler)
Abbasi Devleti’nin zayıfladığı dönemlerde Mısır’da kurulan Türk devletidir. İsmi, kurucusu Abbasi döneminde Mısır valisi olan Muhammed b. Tuğç'a verilen “ıhşid” unvanından gelmektedir. Muhammed b. Tuğç döneminde Suriye, Halep, Humus, Dimaşk ele geçirildi. Halife Müttaki-Lillah’a kendisini ve oğlunun veliahtlığını kabul ettirdi. Ölünce yerine 15 yaşındaki oğlu Ebü’l-Kasım Unucur geçti ve Kafur ona vasi tayin edildi. Fakat Kafur Unucur ve daha sonra tahta geçen Ebu’l Hasan Ali dönemlerinde devlet üzerindeki etkisini muhafaza etti ve en sonunda da Ebu’l Hasan Ali ölünce kendisini resmen hükümdar ilan etti. Kafur’dan sonra da Ebü'I-Fevaris Ahmed başa geçti. Bu dönemde de kıtlık, salgın hastalık ve yönetimdeki aksaklıklar gibi iç meseleler ortaya çıktı. Eskiden beri Mısır hakimiyetini isteyen Fatimiler ise bunu fırsat bildiler, halkın da Fatımi Halifesi Muiz – Lidinillah’ı kurtarıcı olarak görmesinden faydalanarak Fustat'ı ele geçirdiler. Böylece İhşidiler Devleti sona ermiş oldu.
-
Rumeli Hisarı
Yapıldığı dönemden itibaren Kal’a-i Cedid, Kulle-i Cedide, Yenicehisar, Yenihisar, Boğazkesen Kalesi, Boğazkesen Hisarı, Güzelhisar, Başkesen Hisar gibi bir çok isimle anılan yapının inşası kaynaklarda dört beş ay kadar sürdüğü yazmaktadır. İstanbul’un fethinden önce Boğaz’ı kontrol altında tutmak için Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırılan bu hisarın çevresinde aynı adla bir semt oluşturulmuştur. Fetihten önce Boğaz’dan Bizans’a izinsiz geçişleri önleyen kale fetihten sonra stratejik önemini kaybetti ve devlet hapishanesi olarak kullanıldı. 1509 yılında depremde zarar gören hisar 17.yüzyılda bir yangın geçirdi, Osmanlı Devleti’nde son olarak Sultan III. Selim tarafından tamir ettirildi. Daha sonra kendi haline terkedilen hisar en kapsamlı restorasyonu 1953 yılında gördü ve şu an Hisarlar Müzesi olarak hizmet vermektedir. Günümüzde Rumelihisarı adıyla tanınan kale dikdörtgen planlı olup 250 metre uzunluğunda 125 metre genişliğindedir. Kale öncelikle üç büyük burcu ile göze çarpmaktadır. Bu büyük burçların dışında duvarlar arasında on üç küçük burç ve Hisarpeçe’nin üzerinde bir küçük burç dahil olmak üzere toplam on yedi burç yer almaktadır.
-
Abidin Dino
Çağdaş Türk resminin önde gelen isimlerinden olan Abidin Dino, çok yönlü kişiliğiyle tanınır. D Grubu ve Yeniler Grubu adlı sanat akımlarının da öncülüğünü üstlenen Dino, sanat alanındaki çalışmalarıyla ses getirerek yurt içinde ve yurt dışında sergiler açıp tanınma imkânı buldu. Fransa ve ABD’de sanat danışmanlığı yapması da bu alandaki başarılarının sonucu olarak zikredilebilir. Abidin Dino'nun sanata olan genetik yatkınlığı aileden gelmektedir; abisi şair Arif Dino’dur. Abisinin desteğini aldıktan sonra gazetelerde karikatürlerini ve yazılarını yayımlayan Abidin Dino’nun resim alanına girmesi ise Nazım Hikmet’in kitap kapaklarına çizim yapmasıyla başlar.
-
I. Alâeddin Keykubad
Adil, ciddi ve otoriter bir hükümdar olan Alâeddin Keykubad babasının ölümünün ardından ağabeyi İzzeddin Keykâvus’un devlet erkânı tarafından sultan ilân edilmesi üzerine ağabeyinin hükümdarlığını kabul etmedi. İttifakına aldığı Ermeni Kralı Leon ve Erzurum meliki olan amcası Mugīsüddin Tuğrul Şah ile birlikte Kayseri’yi muhasara etti. Ancak sonuç alamayıp Ankara Kalesi’ne çekildi, erzak stoku tükenince kendisine ve Ankara halkına zarar verilmemesi şartıyla teslim oldu ve hapse atıldı. İzzeddin Keykâvus kardeşini öldürmek istediyse de hocası buna engel oldu. Keykubad, İzzeddin Keykâvus’un vefatı üzerine hapisten çıkarılıp Sivas’ta hükümdar ilân edildi. Keykubad’ın ilk icraatı Eyyûbîler’le bozulmuş olan münasebetleri düzeltmek oldu. Yaklaşmakta olan Moğol istilâsına karşı tedbir olarak Konya, Sivas ve Kayseri’yi sağlam surlarla çevirtti. Alanya’yı fethetti, Türk denizciliğinin ilk döneminde önemli bir yeri olan Alanya’da bir tersane inşa ettirdi. Keykubad tâbilikten ayrılıp bağımsızlık isteyen Mengücükoğulları Beyliği’ni ortadan kaldırdı. Divriği hariç bütün Mengücüklü ülkesini Selçuklu topraklarına kattı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun