İnsanların hayatlarını sürdürmek ve ihtiyaçlarını karşılamak için yaptıkları işlere ekonomik faaliyetler denir. Ekonomik faaliyetler genel olarak üç gruba ayrılır. Bunlar; birincil, ikincil ve üçüncül ekonomik faaliyetlerdir. Dördüncül ve beşincil ekonomik faaliyetler daha sonraları üçüncül ekonomik faaliyetin içinden belirlenmiştir.
Birincil Ekonomik Faaliyetler
Doğrudan doğal çevreye dayalı olarak yürütülen faaliyetlere, birincil ekonomik faaliyetler denir.
- Tarım, hayvancılık, ormancılık, madencilik, balıkçılık birincil ekonomik faaliyetlerin temel geçim kaynakları arasında yer alır.
- Birincil ekonomik faaliyetlerde çalışanlar genellikle topraktan, hayvanlardan veya denizlerden bir şeyler elde eder.
- Birincil faaliyetlerden elde edilen ürünler, ya beslenme ihtiyacını karşılamaya ya da sanayiye ham madde sağlamaya yöneliktir.
- Birincil ekonomik faaliyetlerden elde edilen gelir, genellikle ikincil ve üçüncül ekonomik faaliyetlere göre daha azdır.
İkincil Ekonomik Faaliyetler
Ham madde veya yarı işlenmiş maddelerin işlenip, insanların kullanabileceği ürünlere dönüştürüldüğü faaliyetlere, ikincil ekonomik faaliyetler denir. Üretim ve imalat olmak üzere ikiye ayrılır. Sanayi faaliyetleri bu grupta yer alır.
- İkincil ekonomik faaliyetler, Sanayi Devrimi ile ortaya çıkmış ve yaygınlaşmıştır.
- Fabrika ya da daha küçük olan atölyeler ikincil ekonomik faaliyetlerin yürütüldüğü mekânlardır.
- İkincil ekonomik faaliyetlerin yaygınlaşmasıyla doğal kaynakların tüketimi ve çevre sorunları artmıştır.
İkincil ekonomik faaliyetler kendi içinde gruplara ayrılabilir.
- Tarıma dayalı sanayi (Gıda, tekstil, deri ve orman ürünleri vb.)
- Taşa – toprağa dayalı sanayi (Cam, seramik, tuğla, çimento vb.)
- İmalâta dayalı sanayi (Otomobil, beyaz eşya, elektronik ürünler vb.)
- Kimya sanayisi (Petro-kimya, ilaç, gübre, deterjan, boya vb.)
- Metalurji ve makine sanayisi
- İnşaat faaliyetleri ve enerji üretimi
Üçüncül Ekonomik Faaliyetler
Ürünün doğadan elde edilmediği, atölye ya da fabrika süreci gerektirmeyen tüm faaliyetlere üçüncül ekonomik faaliyetler denir. Üçüncül ekonomik faaliyetlerde herhangi bir üretim yoktur. Hizmet üretimi vardır.
- Eğitim, sağlık, ulaşım, turizm, ticaret, bankacılık, sigortacılık, güvenlik ve iletişim gibi insanlara hizmet eden sektörler üçüncül ekonomik faaliyetler grubunda yer alır.
- Ülkelerin gelişme düzeyi arttıkça üçüncül faaliyetlerde çalışanların oranı da artar. Gelişmiş ülkelerde çalışan nüfusun çoğunluğu üçüncül ekonomik faaliyet kollarında istihdam edilmiştir. Günümüzde en fazla gelişme gösteren ekonomik faaliyet koludur.
- Birincil ve ikincil ekonomik faaliyetlerin dışındaki tüm geçim kaynakları, üçüncül ekonomik faaliyetler içinde yer alır.
- Birincil ve ikincil ekonomik faaliyetlere hizmet sağlar.
- Yaşamın her aşamasında karşılaşılır. Çalışanlarının büyük bölümü nitelikli insanlardan oluşur.
Bilgi: Günümüzde gelişmiş ülkelerde, üçüncül ekonomik faaliyetin çok çeşitlenmesinin bir sonucu olarak, ekonomik faaliyetleri üçten fazla gruba ayırma zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu durumun bir sonucu olarak, üçüncül ekonomik faaliyetlerin içinden dördüncül ve beşincil ekonomik faaliyet alanları belirlenmiştir. Büyük ölçekli gruplandırmalarda, dördüncül ve beşincil ekonomik faaliyetler hâlen üçüncül ekonomik faaliyetler içinde değerlendirilebilmektedir.
Bilgi: Bir ülkede, birincil ekonomik faaliyetlerde çalışanların oranı azalırken, ikincil ve üçüncül ekonomik faaliyetlerde çalışanların oranı artıyorsa, bu ülke ekonomik yönden gelişme göstermektedir. Üçüncül ekonomik faaliyetlerde çalışanların oranı ne kadar yüksekse, ülkenin gelişme seviyesi de o oranda yüksektir.
Dördüncül Ekonomik Faaliyetler
Bilgisayar ve uydu bilgi aktarma sistemlerinin gelişmesiyle ortaya çıkan bilginin toplanması, işlenmesi, değiştirilmesi ve yayılması işlemleri dördüncül ekonomik faaliyetleri oluşturur.
- Araştırma merkezleri, üniversiteler ve bilişim teknolojileri bu faaliyet grubunda yer alır.
- Yüksek eğitimli iş gücü gerektiren bu faaliyetler, daha çok gelişmiş ülkelerde yaygındır.
Bilgi: Beyaz yakalılar denilen insanlar, dördüncül ekonomik faaliyetlerde yer alır. Bilgi işleme, araştırma hizmetleri, donanım – yazılım hizmetleri, ağ işletmeciliği, reklam yayıncılığı, grafik tasarımcılığı, internet hizmetleri, online hizmetler, ağ işletmeciliği, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) bu gruptaki mesleklerdir. Gelişmiş olan ülkeler, dördüncül ekonomik faaliyetlerde yer alan insanları, beyin göçleriyle ülkelerine çekmektedir. Bu durum, gelişmiş ülkelerle geri kalmış ülkeler arasındaki farkı artırmaktadır.
Günümüzde gelişen teknoloji ve eğitim düzeyi, dördüncül ekonomik faaliyetlerde yer alan insanların önemini artırmıştır. Özellikle ABD, İngiltere, Almanya ve Japonya gibi ülkeler bu gruptaki insanlar sayesinde teknolojide, bilimde çok ileri gitmişlerdir. Bu grupta yer alan insanlar, bilgi toplama, işleme, değiştirme ve yayma işlemlerini çok iyi bilmektedirler. Bunu değerlendiren ve teknolojiyle geliştiren insanlar, ülke ekonomilerine çok büyük katkı sağlamaktadır. Özellikle yazılım, robot teknolojisi, bilgisayar, ilaç, cep telefonu, bilgisayar oyunları, otomotiv gibi alanlardaki girişimci insanların kurdukları şirketlerin gelirleri, günümüzde çoğu gelişmekte olan veya az gelişmiş ülkelerin toplam gelirlerini dâhi geçebilmektedir. Ülkeler, bu grupta yer alan insanları mümkün olduğunca ülkelerinde tutmanın gayreti içerisinde yer almaktadırlar.
Beşincil Ekonomik Faaliyetler
Beşincil ekonomik faaliyetler; daha çok karar verme faaliyetleri olarak bilinen ekonomik faaliyetleri kapsar.
- Küresel çaptaki organizasyonların ya da büyük şirketlerin üst düzey karar verme ve yönetim faaliyetleri bu gruptadır.
- Kamu ve özel sektör yöneticiliği, icra kurulu başkanlığı (CEO) yapan kişiler beşincil ekonomik faaliyetler içinde yer alır.
Ulaşım ve İletişimin Ekonomik Faaliyetlere Etkisi
Ekonomik olarak gelişmiş bir ülke konumuna gelmek için, ulaşım ve iletişimin gelişmiş olması gerekir. Çünkü birincil ekonomik faaliyetlerde çalışanların elde ettikleri bir ham maddenin işlenmesi için fabrikalara ulaştırılması, miktar ve fiyatı, üretilen maddenin tüketiciye ulaştırılması ekonomik etkinliklerin devamı için önemlidir. Bütün bunların zamanında yapılabilmesi, ekonomik faaliyet grupları arasında iyi bir İletişim ve ulaşımın sağlanmasıyla ilgilidir.
Günümüzde İletişim ve ulaşım ağını çok iyi kullanan ülkeler, ekonomik olarak üstünlük sağlamaktadırlar. Gelişen internet ağı, cep telefonları sayesinde Dünya’nın bir ucundan diğer ucuna iletişim sağlanabilmektedir. Kurulan kara, demir, deniz ve hava yolları sayesinde istenilen ürünü zamanında ve istenilen kalitede sunabilen şirketler üstünlük sağlamaktadır.
Günümüz teknoloji çağıdır. Şirketler kendi ülkelerinin dışındaki ülkelerde de firmalarına ait tesisleri kurabilmektedir. Kurulan bu tesisler, ancak gelişmiş bir İletişim veya ulaşım ağıyla, sağlıklı bir şekilde yönetilebilir.