Sadece birkaç gün içinde Tayland ve Laos krallıklarının resmi olarak birbirleriyle diplomatik ilişkiler kurmalarının üzerinden tam 70 yıl geçmiş olacak. Bu, elbette, tarihte bir ilk değildi. Uzak geçmişte iki ülke arasında düzenli diplomatik bağlar vardı, aynı zamanda feodal serflik ve işgaller de vardı.
Laos ve Tayland, on beşinci yüzyıldaki öncülleri Lan Xang ve Ayutthaya krallıklarından bu yana resmi olarak ikili ilişkilere sahipler. İki ulus sadece uzun bir sınırı paylaşmakla kalmadı, aynı zamanda açık dilsel ve kültürel benzerlikleri de paylaştı. Lan Xang’ın Laos krallığı, 18. yüzyıla kadar Tayland’ın hemen hemen tüm kuzeydoğusunu kapsıyordu. Ek olarak, Tayland’ın ağırlıklı olarak kırsal kuzeydoğu bölgesi olan Isaan, özellikle güçlü, kültürel ve tarihsel olarak bağlı Lao köklerine sahiptir. Dilbilimsel olarak, Isaan’ın sakinleri – Tay nüfusunun üçte biri – dilsel olarak Lao’ya Tayca’dan çok daha yakın olan Isaan’ı konuşur.
1951’de resmi diplomatik ilişkiler kurulduğunda, her iki ülke de tam bir geçiş sürecindeydi. Laos, Fransız sömürge boyunduruğundan yeni çıkmışken, Tayland, II. Dünya Savaşı sırasında oldukça kötü seçimler yaptıktan sonra müttefikler ve uluslararası güvenilirlik arıyordu. Bu çok sayıda olasılık yarattı, ancak aynı zamanda – uzak geçmişte sıklıkla olduğu gibi – sürtüşmeler de vardı. Antik çağlardan beri Laos, Siyam’ın bölgesel yayılmacılığına direndi. Laoslu vekil hükümdarlar, Fransız Çinhindi’nin Fransız sömürge otoritelerinden, Fransa’dan, 19. yüzyılda kaybedilen Khorat Platosu’ndaki Laos topraklarını geri almasını ve yağmacı Siyamlılar tarafından çalınan Zümrüt Buda’yı geri almasını istedi.
Bununla birlikte, iki ülke arasındaki gerilimin önemsiz olmayan bir kısmı, birbirini izleyen Tayland hükümetlerinin komşu ülkeye karşı takındığı tutumdan kaynaklandı. Ortak mutfakları, dilleri ve sınırlarına rağmen, Tayland’ın 1950’lerden sonra açık sözlü anti-komünist ideolojisi, belirsiz “Taylandlılık” kavramı ve Tayland’ın üstünlüğüne olan ısrarlı inançla birleştiğinde, Bangkok’un Vientiane’ye yönelik politikasını geniş ölçüde tanımladı. Orta ve Güney Tayland’ın Isaan’daki kendi nüfusuna yönelik düşmanlığını ve küstah tutumunu da kısmen açıklayan bir tutum. Rangsit Üniversitesi’nde tarihçi olan Thamrongsak Petchlertanan, Tayland’ın üstünlüğü kavramının Tay okullarında onlarca yıllık milliyetçi eğitime derinden kök saldığını iddia etti. Örneğin, Vientiane’nin 1778’de Siyam ordusu tarafından yok edilmesi bu hikayenin bir parçasıdır ve nesiller boyu Taylandlı çocuklara gururla anlatılır.
1975 yılına kadar Tayland, Laos kraliyet hükümetini destekledi ve Pathet-Lao gerilla hareketine karşı çıktı. 1975’ten sonra, komünist Demokratik Halk Cumhuriyeti Laos kurulduğunda, Vietnam’dan giderek daha fazla destek istedi ve bu da insanların Vietnamlıları asla çok sevmediği Bangkok’ta şüpheleri artırdı. Bu, zaten çok istikrarlı olmayan ilişkileri zayıflattı ve hatta sınırda bir dizi doğrudan askeri çatışmaya yol açtı.
1980’de Mekong’daki devriye botları arasında küçük bir canlı ateş olayı Tayland’ın Laos sınırını kapatmasına neden oldu. Bunu 1984 ve 1987’de Sainyabuli eyaletinde daha büyük sınır anlaşmazlıkları ve askeri çatışmalar izledi. Bu çatışmalar, Fransız himayesinin ilk günlerinden itibaren her zaman doğru olmayan haritalara dayanan orman kaynaklarına yönelik rakip iddialardan kaynaklandı. Bununla birlikte, 1980’lerin sonuna doğru, esas olarak Tayland’ın açık piyasa politikasına bağlı olarak ilişkiler normale döndü ve hatta gelişti. O zamandan beri Tayland, Laos ekonomisine yatırım yapıyor, karşılıklı ticaret gelişiyor ve ikisi arasındaki ilişkileri geliştirmek için çeşitli ekonomik projeler başlatıldı.
Bununla birlikte, karşılıklı şüphe, deri altı olarak kaldı. Bunun bir örneği 1992’de Laos genelkurmay başkanı General Sisavath Keobounphanh’ın Laos Komünist Partisi Politbürosu tarafından görevden alınmasıyla verildi. Komşularla ilişkilerin yeniden kurulmasında kilit rol oynayan Keobounphanh, parti liderliği tarafından yolsuzluk ve kendini zenginleştirmekle suçlandı. Yüksek rütbeli bir parti liderinin bu yozlaşması, bazı Laos liderlerinin zihinlerindeki, daha zengin Taylandlıların “bizi yemek istedikleri” korkusunu simgeliyordu.
Siyasi olarak suçlanan diğer iki dosya, 1990’ların başında daha fazla yakınlaşmayı geciktirdi. Biri, görünüşte dizginlenemeyen Laoslu göçmen ve mülteci akınıydı. Bunlar Tayland tarafından istenmeyen azınlık grupları olarak kabul edildi ve Bangkok onları göçmen olarak kabul etmeyi reddetti. Benzer bir sorun, sınırdaki yoğun nüfuslu göçmen kamplarını üs olarak kullanan Laoslu ve Hmong direniş gruplarının varlığından kaynaklandı. Hmong, kamplarda yaşayanların yaklaşık yarısını oluşturuyordu ve kısmen misilleme korkusu ve ulusal özerklik umutları nedeniyle sınır dışı edilme olasılıkları daha düşüktü.
Lao ve Hmong direniş hareketleri, 1975’teki komünist zaferden bu yana var olmuştur, ancak Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte, Laos rejimini ve onun Vietnamlı askeri ortaklarını bozmaya yönelik yeraltı çabaları azaldı. Mart 1991’de Vientiane ile Taylandlı yetkililerin Tayland topraklarında ikamet eden isyancıları silahsızlandıracağı ve Laos’a yönelik sabotaj operasyonlarını caydıracağı konusunda bir anlaşmaya varıldı. Aynı zamanda, Thais çok sayıda Hmong mültecisinden hoşlanmadıklarını açıkça belirtti. Temmuz 1992’de Tayland hükümeti, 1995 yılına kadar eve dönmeyen veya üçüncü bir ülkede yeniden yerleşim bulan Laoslu mültecilerin yasadışı göçmen olarak muamele göreceklerini ve ülkeden sınır dışı edileceğini açıkladı. Bununla birlikte, Aralık 2009’da Taylandlı askerler büyük Ban Vinai Mülteci Kampı’ndan 4.000’den fazla Hmong manu militari sınır dışı edip Laos’a sürülene kadar, esas olarak kaslarını esnetme ve cesur ifadelerle kaldı. Bu baskı, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı tarafından ağır bir şekilde eleştirildi. Bugün hala Laos’tan Nong Khai yakınlarındaki büyük bir kampta binlerce mülteci var.
Ancak Tayland-Laos diplomatik ilişkilerinin kuruluşunun 60. yıl dönümü daha fazla gevşemeye yol açtı. Örneğin, zamanın Tayland Başbakanı Abhisit Vejjajiva, Laos, Tayland, Fransa ve çeşitli uluslararası kuruluşlar arasında bir işbirliği programı olan prestijli Nam Theun 2 Çok Amaçlı Projesi’nin şenlikli açılışına katıldı. Nam Theun Nehri üzerindeki bu 1.070 megavatlık hidroelektrik projesi, yerel bölgeye elektrik sağlarken Tayland’a enerji ihraç ediyor. 1.3 milyar dolarlık barajın inşaatı Haziran 2005’te başladı ve Nisan 2010’da tamamlandı. 2012’de Tayland hükümeti, iki yepyeni büyük ölçekli altyapı projesi için Laos’a borç vermeyi kabul etti. 718 milyon baht’ın üzerindeki ilk kredi, Tayland’ın Uttaradit eyaletindeki Phudu kontrol noktasından Laos’un Sainyabuli eyaletindeki Parklai bölgesine 33 km’lik bir yolun inşaatını finanse etti. 84 milyondan fazla Tayland Bahtı’nın ikinci kredisi, Champasak eyaletindeki Pakse Havaalanı gelişiminin ikinci aşamasını finanse etti.
Tayland ve Laos arasındaki ilişkiler hiç bu kadar iyi olmamıştı. Bangkok, 3,8 milyar dolarlık devasa Xayaburi Barajı’nın inşası gibi büyük ölçekli altyapı işlerinden hızla artan ve kazançlı bir pay alıyordu. Ayrıca, artan katılım, Vietnam’ın Laos’taki çıkarlarında orantılı bir düşüşe yol açıyor. Bangkok’un bilinçli ve stratejik olarak planlanmış jeopolitik yaklaşımının bir sonucu olan Vientiane, Vietnam’la olan geleneksel bağlarından bağımsız olarak dış ilişkilerde giderek daha fazla kendi yolunu izliyor. Ayrıca bu durum Çin’in bölgedeki genişleme politikasını da yavaşlatıyor. Tayland hükümet yetkililerini eğlendirecek şekilde, Hanoi ve Pekin’i giderek daha fazla rahatsız eden ve ayrıca para getiren bir politika seçeneği…