Kenya, Hint Okyanusu`na kıyısı olan bir doğu Afrika ülkesidir. Güneyinde Tanzanya, batısında Uganda, kuzeybatısında Güney Sudan, kuzeyinde Etiyopya ve doğusunda Somali ile komşudur. Başkenti Nairobi`dir.
Tarihi
Kenya, Afrikanın en eski yerleşim bölgelerinden biridir. Kenyaya ilk defa Arap tüccarlar gelerek, Malindi ve Monbasa şehirlerini kurmuşlardır.
Ülkeye ilk gelen Avrupalılar Portekizli gemiciler olmuştur. Ümit Burnunu 1498de dolaşan Vasco de Gama, Malindi şehrine çıkmış ve bölgeye hakim olmuştur. Portekizliler burada ticaret merkezleri kurmuşlar, kaleler yaptırmışlardır. On sekizinci yüzyılda Araplar Kenyaya tekrar hakim olmuşlar ve Portekizlileri bölgeden çıkarmışlardır. 1887de bir İngiliz şirketi Kenyayı Araplardan kiralamış 1895te de bölgeyi tam kontroluna almıştır. Bundan sonra Kenya tam bir İngiliz sömürgesi olmuştur.
1952de yapılan bağımsızlık hareketlerinde Jomo Kenyatta liderliğe getirilmiş, ilk yıllarda başarı sağlayamamış İngilizler tarafından tutuklanmıştır. 1961de de hapisten çıkan Kenyatta, zorlu bir mücadeleden sonra, Kenyayı bağımsızlığa kavuşturmuştur. Ülkenin ilk hükümet ve devlet başkanı Kenyattanın ölümünden (Ağustos 1978) sonra yerine yardımcısı Moi seçilmiştir. 1982de Moiye karşı bazı subaylar tarafından yapılan darbe girişimi kısa sürede bastırıldı. Moi halen devlet başkanlığını sürdürmektedir (1993).
Fiziki Yapı
Kenya topraklarının doğu ve batısı birbirinden çok farklıdır. Güneydoğu da Hint Okyanusuna açılan dar kıyılar vardır. Kıyı şeridinden kuzey sınırına kadar uzanan iç bölge ülkenin yarısından fazlasını kaplayan kurak ovalardan meydana gelir. Yaylaların ortasında bütün Doğu Afrikayı kaplayan Rift Vadisi bulunur. Bu vadinin tabanı göllerle kaplıdır. Ülkenin en büyük akarsuyu Tana ve Athidir. Ovaların çoğunluğunun deniz seviyesinden yüksekliği 360 myi geçmez.
Kenya ve Elgon dağları ülkenin en yüksek kısımlarını meydana getirir. Kenya Dağının yüksekliği 5200 m, Elgon Dağının yüksekliği ise 4321 mdir. Batıdaki Nyanza Yaylası, dağlık bölgeden ve Rift Vadisinden Uganda ve Tanzanya sınırındaki Victoria Gölüne kadar uzanır. Bu yaylada sulama meselesi olmadığı için çeşitli çiftlikler ve ormanlar, otlaklar yer alır.
İklim
Ülkede sıcaklık, denizden yükseklik durumuna göre değişir. Kıyı şeridinde sıcaklık ortalama 27°Cyi bulurken, dağlık bölgelerde 16°Cye düşer.
Yağışlar bölgeden bölgeye değişir. Yağışın en fazla olduğu bölge batı kısımlarıdır. Yıllık yağış ortalaması 1270 mmyi bulur.
Tabii Kaynakları
Bitki örtüsü ve hayvanlar: Ülkenin bitki örtüsü, tropikal ormanlar, hindistancevizi ağaçlarıyla, savanalardan meydana gelir. Buş bölgesinin iç kısımlarında dev baobab ağaçlarına rastlanır. Kıyı bölgelerinde ise palmiye ağaçları bulunur.
Kenya sürek avlarıyla ün yapmış bir ülkedir. Güney ve doğu bölgelerinde arslan, fil, su aygırı, zürafa, antilop, zebra ve daha birçok yabani hayvanlara rastlanır.
Madenler: Kenya yeraltı kaynakları bakımından fakir bir ülkedir. Az miktarda altın, bakır, amyant ve soda tozu çıkarılır.
Etnik Gruplar
Kenya`nın en büyük etnik grubu Kikuyu`lar nüfusun %25ini oluşturur, başkent Nairobi çevresinde yoğun olarak yaşarlar ve geleneksel olarak politik iktidarı elinde tutan grup olmuştur.
Luhya`lar ülkenin ikinci büyük etnik grubunu oluşturur. batı Kenya`da Uganda sınırının güney kesimlerinde yaşarlar.
Batı Kenya`da Victoria Gölü çevresinde yerleşmiş Luo`lar Kenya`nın üçüncü büyük etnik grubunu oluşturan halktır ve Uganda veTanzanya`da yaşayan halklarla akrabadırlar. Son dönemlerde yaşanan bölgesel savaşlar Luo`ların Kikuyu yönetimiyle tarihi hesaplaşmasından ibarettir.
Kenya`nın dördüncü büyük etnik grubu Kalenjin`ler, beşinci ise Kamba`lardır. Kambalar geleneksel olarak askeriyede söz sahibi roller üstlenmişlerdir. Altıncı en büyük etnik grup olan Kisii`ler nüfusun %6`sını oluşturur ve politik olarak Luo`lar gibi Kikuyu karşıtı bir duruş sergilerler.
Ekonomi
Kenya, jeo-stratejik konumu itibariyle Doğu Afrika Bölgesine açılan kapı olup, bu konumu nedeniyle ticaret ve yatırım için doğal bir cazibe merkezi, bölgenin finans, iletişim ve ulaşım merkezidir. Birçok uluslararası şirket kendilerine bölgesel merkez olarak Kenyayı seçmişlerdir. Kenyaya yatırım ve ihracat yapan işadamları, 2000 yılında Kenya, Tanzanya ve Uganda tarafından kurulan ve Ruanda ve Brundinin de katılımıyla 110 milyon tüketiciye sahip Doğu Afrika Birliği (EAC) Pazarına ve 400 milyon tüketiciye sahip Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarına (COMESA) giriş imkânına sahip olmaktadırlar.
2007 yılı sonunda yapılan genel seçimlerin ardından yaşanan şiddet olaylarının, kuraklığın ve küresel ekonomik krizin etkisiyle 2009 yılında oldukça yavaş büyüyen Kenya ekonomisi 2010 yılında toparlanma işaretleri göstermeye başlamıştır. Ekonominin 2011 yılında % 4,4 büyümüş ve 2012 yılında ise % 4,7 büyümüştür. Dünya Bankasının Doing Business 2013 raporuna göre ise 122inci sırada bulunmaktadır.
Kenya Şilini, küresel mali krizin etkisiyle son yıllarda ABD Doları karşılığında kazandığı değeri kaybetmeye başlamış, 2007 yılında 60 Şiline kadar gerileyen Dolar, 2008 yılında 78 Şiline yükselmiş, 2009 yılında 75 Kenya Şilini civarında seyretmiştir. 2010 yılında 80 Kenya Şilini civarında işlem gören ABD Doları, 2013 yılında ise 86.69 Kenya Şilinidir.
Ekonomik büyüme ve fakirliğin azaltılmasında bir kısım gelişmeler gözlenmektedir. Yoksulluk ve adaletsizlik Kenya için halen önemli sorunlardır.
Doğu Afrika Topluluğu (EAC) Ortak Pazar Protokolü 1 Temmuz 2010 tarihinde yürürlüğe girmesine rağmen ekonomiye doğrudan etkisi hissedilmeye başlamamıştır. Protokolün uygulanmasına yönelik sıkıntıların devam ettiği görülmektedir.
2012 yılında Kenyanın toplam ihracatı 6,285 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Çay, kesme çiçek, kahve, petrol ürünleri, balık, çimento gibi ürünler ihraç eden Kenyanın en önemli ihracat ortakları arasında Uganda (% 10,5), Tanzanya (% 10,2), İngiltere (% 6,7), Hollanda (% 7,1) ve Amerika (% 5,8) yer almaktadır. Kenyanın 2012daki toplam ithalatı ise 15,1 milyar Dolar olarak gerçekleşmiştir. Kenyanın ithal ettiği ürünler arasında makine ve ulaşım donanımları, petrol ürünleri, motorlu taşıtlar, demir-çelik, reçine ve plastik başta gelmektedir. Kenyanın en büyük ithalat ortakları ise Hindistan (% 20,7), Çin (% 13,3), B.A.E. (% 9,5) ve Suudi Arabistan (% 6,7).
Siyasi Görünüm
27 Ağustos 2010 tarihinde yürürlüğe giren yeni Kenya Anayasasına göre Kenya Cumhuriyeti Başkanlık sistemi ile yönetilmektedir ve üniter bir devlet yapısına sahiptir. Devlet Başkanı doğrudan halk tarafından seçilmektedir. Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve Bakanlardan oluşan Kabinenin Başı, Silahlı Kuvvetlerin Komutanı ve Milli Güvenlik Konseyinin Başkanıdır. Cumhurbaşkanı, kabine üyelerini, Başsavcıyı, Kabine Sekreterini, Bakanlık Müsteşarlarını, Diplomatik ve Konsüler temsilcileri doğrudan atamaktadır. 5 yılda bir yapılacak genel seçimler ile seçilen Cumhurbaşkanı en fazla iki dönem görev yapar ve herhangi bir sebepten dolayı görevden ayrılması neticesinde Cumhurbaşkanı Yardımcısı Hükümetin Başı olarak yerine geçer.
2007 seçimleri sonrasında yaşanan ve 1100den fazla kişinin ölümüne, 150.000den fazla insanın yerinden olmasına neden olan şiddet olaylarını sona erdirmek amacıyla 28 Şubat 2008 tarihinde BM arabuluculuğu ile imzalanan ulusal uzlaşma anlaşması neticesinde ortaya çıkan hibrit sistemde, krizin çözümü amacıyla bir Başbakanlık makamı oluşturulmuş, 38 adet Bakanlık tesis edilmiş, Bakan Yardımcılığı pozisyonu güçlendirilerek bütün partilerin Hükümette temsil edilmeleri sağlanmıştır. Öte yandan, Cumhurbaşkanı ile Başbakanın yetkileri hususunda son üç yılda belirsizlikler ortaya çıkmıştır. Kenyanın ilk ulusal ve geniş katılımlı referandumla kabul edilen yeni Anayasasının tam olarak yürürlüğe girmesini sağlayacak reformlar ve yasa tasarıları henüz tekemmül ettirilememiştir.
Mevcut durumda, Kenyanın 63 yerel yönetim birimi ve bunların oluşturduğu 7 büyük eyaleti (Merkez, Kıyı, Doğu, Kuzeydoğu, Nyanza, Rify Valley ve Batı) bulunmaktadır. Nairobi sekizinci büyük idari birim olup ayrı bir statüye sahiptir. Yerel birimlerin yönetimi Devlet Başkanı tarafından atanan komiserler tarafından yürütülür. Şu anda tek kamaralı olan Parlamento, yeni Anayasaya göre iki meclisten oluşacak, Ulusal Meclis 349 milletvekili, Senato 67 milletvekili tarafından temsil edilecektir. Kenya Parlamentosu Aralık 1991den bu yana çok partilidir.
Kenya siyasetinin en önemli konularından birini 2007 seçimleri sonrasında ortaya çıkan şiddet olayları ile bağlantılı olarak Uluslararası Ceza Divanı (ICC) tarafından altı üst düzeyli Kenyalı hakkında dava süreci başlatılması teşkil etmektedir.