Suriye’de sona doğru - Kemal Atmî
Suriye'de 15 Mart 2011'de başlayan iç savaşta -aslında iç savaş boyutunu çoktan aştı- artık sona doğru yaklaşıyoruz. Yaklaşık yedi yıl boyunca Suriye coğrafyasında halklar pek çok acı ile karşı karşıya kaldılar ve bu büyük trajedi başta Afrin'de olmak üzere halen de devam ediyor.
Bu savaşla birlikte özellikle Kürdler açısından yepyeni olgu ve durumlar ortaya çıktı. Belki de Hafız Esad'ın Kürdlere (PKK'ye) verdiği desteğin hatırı için, (hatta orada dönemin rejiminin kimi gadadarlıklarına rağmen) Kürd enteljansiyası bildiğim kadarıyla Rojava'dan pek behsetmezdi; oysa Rojava bugün Kürdlerin en büyük gurur ve umut kaynağıdır.
Başka beklenmedik bir gelişme Suriye'nin bu kadar darmadağın olmasıdır. Ortadoğu için hep söylenen bir söz vardır; "Mısırsız savaş, Suriye'siz barış olmaz". Bu söz halen de geçerliliğini koruyor ama Batı açısından Suriye artık barışı tehdit eden değil, eğer büyük devletler razı olurlarsa barışa muhtaç ülke haline gelmiştir. Büyük bir ihtimalle Suriye üç, bilemediniz dört parçaya bölünecektir. Bugün ABD'nin, YPG'nin elindeki Deyr-i Zor'dan Golan tepelerine (ordan İsrail'e) kadar giden güzergehta bulunan Irak-Suriye-Ürdün sınırlarının kesiştiği bölgedeki At-Tanf üssünü elinde tutmasını bu şekilde değerlendirmek gerekir. Dolayısıyla Rusya'nın Suriye'nin bölüneceği yolundaki (tuhaf) telaşı boşuna değildir. (Sovyetler parçalanırken herhalde bu kadar telaş etmemişlerdir.) Bu ise bir yandan İsrail'in varlığına yönelik genel tehditin muazzam biçimde azalması, öte yandan da bağımsız Filistin devleti hedefinin sonu demektir. Eğer İsrail'e çok baskı olursa belki Gazze'de Mısır'ın himayesinde bir oluşuma izin verebilir.
Başka büyük bir gelişme ABD'nin Yaruşalem'i başkent olarak kabul edip elçiliğini oraya taşıma kararıdır. Bundan bazı sonuçlar çıkarmak gerekir. Bazıları ABD'nin pılıyı-pırtıyı toplayıp bölgeden kaçacağı, kendilerinin de meydanı boş bulup istediği gibi at koşturup dilediklerini yapacakları hayallerine kapılıyorlar. Daha önce defalarca yazdım, ABD'nin Ortadoğuyu terk etmesi İsrail'in, ABD küresel çıkarlarının, dostalarının çıkarlarının sonu demektir ve ABD böyle bir tehditle karşılaşırsa yeni bir dünya savaşını dahi rahatlıkla göze alabilir. ABD'nin Yaruşalem kararı siyasidir ve ABD bu siyasi kararı destekleyecek, koruyacak askeri güce sahiptir. (Ne Erdogan'ın boş tehditleri, ne de nükleer güce sahip Putin, ABD'yi bırakın Ortadoğu'dan atmayı, bir Yaruşalem kararından dahi vazgeçiremezler). Buradan şu hususa gelmek istiyorum, Kerkük'te muazzam bir peşmerge heykeli dikmek kolaydır, ama eğer bu heykeli korumak, onun elindeki Kürdistan bayrağının indirilip yerine başka bir bayrak tutuşturulmasını engelleyecek askeri güç ve kararlılığınız yoksa verdiğiniz siyasi kararın hiç bir anlamı yoktur.
Başka bir yeni olgu dünyadaki en büyük iki gücün Ortadoğu'ya filli olarak iyice yerleşmeleridir. Bu yerleşiklik büyük bir ihtimalle uzun süre devam edecektir. Türkiye'yi NATO'dan uzaklaştırmak için, Esad ve Kürdlere rağmen, Afrin'i Erdoğan'a peşkeş çeken, bu yabancı güce işgal ettiren Putin, ABD'ye Suriye'de ne işiniz var diyemez artık. İsrail başbakanı Netanyahu'nun da geçenlerde, Golan tepeleri artık İsrail'indir demesinin Afrin'in işgal operasyonu ile çakışması anlamlıdır. Rus devlet başkanı Putin'in en çok kafa yorduğu vizyon Türk devletini NATO'dan uzaklaştırmak, böylece NATO'nun güney kanadını çökertmek olmuştur. Bu yolda, düşürülen uçak, öldürülen konsolos olaylarında bile hep alttan almıştır. Şunu unutmamak gerekir, NATO demek sadece ABD değildir, aynı zamanda Batı'dır, Almanya'dır. Türkiye'ye S-400 satarak, Türkiye'den domates biber alarak Türk devletini tamamen yanına gerçekten çekebilir mi? Bence Batı Türkiye konusunda son derece pasif davranmaktadır. Belki şimdilik öyle olmak zorundadır. Irak'ta mesele bitmiş değil. Suriye kaos içinde. İran ve nükleer amacı henüz tam kontrol altında değil. Bunların üstüne bir 'Türkiye kaosu'na tahammül edilemez. (Kuzeydeki Kürd hareketi bunları hesaplayamama hatasından hiç vazgeçmedi). Yedi yıl süren savaş boyunca Afrin barış içinde yaşıyordu. Bugün Suriye'yi ayakta tutan "büyük komutan!" Putin'in özel izni ile Afrin yıkıma uğratılıyor. Emperyal amaçların Putin'i bu kadar köreltmiş olmasını dikatli değerlendirmek gerekir ve böyle bir Putin'den başka zararlar da gelebilir. Öte yandan Esad sadece Afrin'in değil Suriye'nin de sahibi değil artık. Suriye yönetimi istese tek bir Türk savaş uçağının Afrin'de uçmasına izin vermez ama eli mahkum, Putin'in büyük emperyal planlarına boyun eğmek zorunda. Afrin savaşı ile Putin Kürdleri, Esad da Afrin'i, Rojava'yı kaybetmiştir. Öyle iki üç toyota pikap dolu militan göndermekle Esad Kürdleri kandıramaz.
Türk devletinin tipik barbar işgali demişken aklıma büyük Japon yönetmeni Akira Kurosawa'nın 1500'lü yılları anlatan Kagemusha filmi geldi. Kendi topraklarında hüküm sürmekte olan bir derebeyi ölmeden önce oğluna, komutanlara vasiyet eder: En az üç yıl bekleyin, kimseye saldırmayın, topraklarınızan çıkmayın, der. Ancak oğlu bu söze kulak asmaz ve ordusuna başka bölgeleri fetih emri verir. Bunu haber alan hasım bir başka derebeyinin mutluluktan yüzü aydınlanır, "Dağ yerinden oynadı" der. Sonuç, babasının sözünü tutmayan derebeyi için felakettir. Türk devleti, başına bir iş gelir korkusu ile içindeki fetih duygusunu, başka toprakları ele geçirme duygusunu hep külledi. 1990'lara kadar ortam da pek uygun değildi. Bugün ABD ile Rusya arasındaki rekabeti fırsata dönüştüren Türk devleti yayılmacı, emperyalist amaçlarını ortaya koymuştur. Ancak ben bunun sonucunun o Japon filmindeki derebeyinin sonuna benzeyeceğini düşünüyorum.
Kemal Atmî