Toplumsal Negatif Öğrenme Kuramı
”Bir kafese beş maymun koyarlar. Ortaya bir merdiven ve tepesine de iple bağlı bir salkım muz asarlar. Her bir maymun merdivene çıkıp muza ulaşmak istediğinde hem o maymuna hem de diğerlerine dışarıdan soğuk su sıkılır. Bütün maymunlar bu denemeler sonunda ıslanmayı tecrübe etmiş olurlar. Bir süre sonra muzlara doğru hareketlenen maymunlar diğerleri tarafından engellenmeye başlanır.
Su kapatılıp maymunlardan biri dışarı alınır ve yerine yeni bir maymun konur. Yeni maymunun ilk yaptığı iş muzlara ulaşmak için merdivene tırmanmak olur. Fakat ıslak olan dört maymun buna izin vermez ve kuru olan maymunu döverler. Daha sonra ıslanmış maymunlardan biri daha kafesten alınır ve yerine yeni bir maymun konur. Ve merdivene yaptığı ilk atakta o da dayak yer. Bu ikinci yeni maymunu en şiddetli ve istekli döven ilk kuru maymundur.
Islak maymunlardan üçüncüsü de değiştirilir. Üçüncü yeni gelen maymun da ilk atağında cezalandırılır. İlk iki kuru maymunun yeni geleni niye dövdükleri konusunda bir fikirleri yoktur ama dövmektedirler.
Son olarak da kafesteki ıslanan son maymun olan dördüncü ve beşinci de değiştirilir ve iki kuru maymun daha konur. Aynı olaylar yaşanır. Sonunda tepelerinde bir salkım muz asılı olduğu halde artık hiçbir maymun merdivene yaklaşıp muzları almak için hamle yapamamaktadır.”
‘Öğrenilmiş Çaresizlik’ de diyebileceğimiz bu örnekte ıslak maymunların tekrar ıslanmak istemediği için birinci kuru maymunu engellediklerini görüyoruz. Kuru maymunlarınsa yaşadığı kötü tecrübeden(şiddetten) muza uzanmadığını ve ‘her yeni gelene saldırmak gerektiği’ bilgisini öğrendiği için merdivene hiçbir maymunu yaklaştırmadığını anlıyoruz.
Benzeri örnekleri, Mümin Sekman’ın kişisel gelişim kitaplarında bulabilirsiniz….