Doping nedir?
Doping denince akla, sporcuların atletik performans artışı sağlamak amacıyla kullanmak istedikleri yasaklı maddeler gelir. Kas gelişimini ve kütlesini arttıran, odaklanmayı kolaylaştıran, ağrı hissini ortadan kaldıran, atletik performansı arttıran birçok madde doping statüsündedir.
Doping sadece performans arttırıcı yasaklı maddelerin kullanımı değildir. Kullanımı yasak olan maddelerin yanı sıra, doping olarak nitelendirilen ve kullanımı yasak olan yöntemler de bulunmaktadır. Kan transfüzyonu buna örnek olarak verilebilir. Bu yöntemde dışarıdan hiçbir yabancı madde alınmasına gerek yoktur. Sporcunun kendi kanı ile yapılabilir. Sporcunun kanı yarıştan birkaç hafta önce alınıp saklanır, yarıştan birkaç gün önce sporcuya geri enjekte edilir. Bu şekilde yarış sırasında sporcunun kanındaki oksijen taşıyan hücre sayısı artmış olur ve sporcunun aerobik performansında belirgin artış gözlemlenir.
Doping neden yasak?
Sağlık: Performans artışı sağlayan maddelerin kullanılması veya yöntemlerin uygulanması sporcuların sağlıkları üzerinde kalıcı hasar bırakabilir, hayati riskler oluşabilir.
Etik: Spor müsabakalarında disiplin, azim, antrenman teknikleri, yarış taktikleri, sporcunun yetenekleri ve becerileri gibi özelliklerin öne çıkması istenir, kimyasal maddelerin veya hilelerin değil.
Doping ne zamandan beri insanların hayatında?
1800’lü yılların sonlarından itibaren keşfedilmeye başlanan stimülanların 1900’lü yıllarda ticari amaçlarla üretimi ve piyasaya sürülme dönemi başlıyor.
Önceleri ginseng gibi bitkilerden fayda ummak, kahve içmek, dozu iyi ayarlanmazsa ölümcül etkisi olan Striknin maddesini kullanmak, yarış sırasında alkol almak gibi tartışmalı yöntemler denenmiş. Fransa turunda (Tour de France) kokain, eroin, kafein, amfetaminler ve ağrı kesiciler içeren karışımların kullanılması moda olmuş.
Bu maddelerin performans artışındaki etkileri tartışılsa da bunların ciddi yan etkileri olmuş ve halüsinasyon görmeye, bilinç kaybına varan etkileri görülmüş. Örneğin Belçikalı bisiklet yarışçısı Gaston Rebry’nin yarışı kazandıktan sonra kafa olduğu, yarış bittiği halde durmak istemediği, yarışın sonunda kendi çocuğunu bile tanımadığı söylenir. Gaston Rebry 48 yaşında bir kalp krizi nedeniyle hayatını kaybeder. 1
1936 yılındaki Olimpiyatlarda sporcuların bir stimülan olan Benzedrin kullandığını belirten kaynaklar var.
1938 yılında ise kullanımı henüz yaygınlaşamamış Metamfetamin adlı amfetamin, Alman Temmler firması tarafından seri bir şekilde üretilmeye başlanarak Pervitin adında bir ilaç olarak piyasaya sürülmüş. Enerji verdiği ve iyi hissettirdiği için, Aspirin gibi de kolay ulaşılabildiğinden, halk arasında kullanımı hızlı bir şekilde artmış.
İkinci Dünya Savaşı Yılları ve Doping
Doping sayılabilecek maddelerin kullanımı neden yasak diye düşündüğümüzde ilk aklımıza gelen sağlık ve etik kavramları bir savaş ortamında anlamını yitiriyor.
Verilen bir maddenin kendi askerleri üzerinde olumsuz yan etkisinin çıkması ihtimali bile savaşı kazanma hırsının önüne geçmiyor. Bundan dolayı kısa vadede avantaj sağlayabilecek performans arttırıcı maddeler askerler üzerinde kullanılabiliyor. Hatta hangi maddelerin askerler üzerinde ne tür etkileri olduğunu belirlemek için araştırmalar, deneyler yapılıyor.
Almanya, İkinci Dünya Savaşına hazırlandığı dönemde sırtında 20-30 kg ağırlığında yük ile yürüyecek, savaşacak, üst üste uykusuz geceler geçirecek askerlerinin enerjilerini, konsantrasyonunu ve direncini arttırmak için Pervitin kullanmaya karar verir.
Pervitin ilk olarak 1939 yılında Almanların Polonya’yı işgali sırasında kullanılmaya başlanır. Almanya’nın mekanik, teknik gücü oldukça yüksektir. Buna bir de Alman askerlerinin amfetamin destekli çevikliği, yorulmak bilmezliği, hırsları, gece gündüz durmaksızın saldırmaları eklenince Polonya karşı koyamaz. Böylece bir amfetamin ilk defa savaş ortamında kullanılmış olur. 2
Almanya Polonya’dan sonra Fransayı da altı hafta kadar kısa süre içerisinde işgal eder. Hızlandırıcı hap Pervitin, Almanya’nın savaş taktiği Blitzkrieg (Yıldırım Harbi – Hızlı ve Yoğun Saldırı) için çok uygun bir araç olur. Alman ordusu 1940 yılında birkaç ay içerisinde 35 milyon tablet Pervitin kullanır. 3
Pervitin’in anti-depresan etkisi akla zarar savaş ortamı için de son derece uygundu. Pervitin açlık hissini bile bastırıyordu. Acıkmayan, morali çökmeyen, yorulmayan, uykusu gelmeyen, zihni açık, direnci artmış askerler… Savaş için çok uygun…
İngilizlerin Almanların Pervitin kullandıklarını fark etmeleri uzun sürmez. İngiltere ve savaşa sonradan katılan Amerika da benzer etkileri sağlayan Benzedrin’i askerlerine yüksek sayılarda dağıtır. Örneğin İngiltere 72 milyon tablet Benzedrin dağıtır.
Uzakdoğu’da da durum farklı değildir. Japonya da 1939-1945 yılları arasında yüksek sayıda metamfetamin üretir. Philopon(Hiropin) markası altında satılan ilaç hem Japon sanayi işçilerine, hem de Japon askerlerine yoğun şekilde dağıtılır.
Özetle, Almanlar, İngilizler, Amerikalılar ve Japonlar savaş boyu performans arttırıcı, bir o kadar da yan etkileri yüksek olan maddeleri olabildiğince kullanır, bir nevi doping yaparlar. Amfetaminlere ek olarak alkol kullanımı da oldukça yaygındır.
Fransa turunda yarış sonrasında halüsinasyon gören bisikletçi Gaston Rebry örneğindeki gibi bir kafaya sahip; fakat bu sefer elinde bisiklet yerine makineli tüfek olan, altında yıkıcı bir tank olan ya da tahrip gücü çok yüksek bombalarla dolu uçağı kullanan askerlerin o kafayla kendilerine verilen görevleri tereddüt etmeden, düşünmeden yerine getirmeleri daha kolay olmuş olabilir. Belki de İkinci Dünya Savaşı sırasında görülen; Almanya, İngiltere, Amerika ve Japonya tarafından “insanlar bunu nasıl yapabilir?” dedirten insanlık suçlarının işlenmesinde bu maddelerin kullanımının etkisi olmuştur.
Savaş Sonrası
Pervitin’in etken maddesi Metamfetamin içeren ilaçların kullanımı İkinci Dünya Savaşı sonrası devam eder. 1960’lı yıllarda, uyanık kalmak, kilo vermek, daha iyi atletik performans sergilemek ya da (fazlasıyla) yüksek morale sahip olup eğlenmek amacıyla sınırsızca, bilinçsizce kullanılır.
Olumsuz yan etkileri kendini gösterdikçe bir kısıtlama getirilmesi düşünülür ve çok geç olsa bile 1971’den itibaren Birleşmiş Milletler konvansiyonu ile yasaklanır.
Metamfetamin WADA’nın yasaklı maddeler listesinde bulunmakta olup doping olarak nitelendirilen bir maddedir.
Arda Tunççekiç’in diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.
Son Yazılanlar:
- Ankara’nın Saklı Kenti Gordion
- Antik Yunan’da Savunma
- Türk Hukukunda Hayvan Haklarının Korunması
- TANRI’NIN ELİ
- Korona Matata: Yalnızlığın Hatırlattığı
- Anneciğim Ben Engelli miyim? Bursa Down Kardeşliği Derneği Başkanı Gülay İbiloğlu ile Söyleşi, Türkiye’de Down Sendromlu Olmak.