Dilimizde gereksiz yere kullanılabilecek noktalama, sözcük ya da cümleye yer yoktur. Bunların metinden çıkarılması, ifadelerimizin en kısa yoldan açık ve anlaşılır olmasını sağlar. Gereksiz sözcükler de bunlardan biridir. İşte, açıklamalı örnekleriyle gereksiz sözcük kullanımı notları:
Gereksiz Sözcük Kullanımı
İyi bir cümlede verilmek istenen mesaj en az sözcükle iletilmelidir. Bir cümlede aynı anlama gelen ya da birbirlerini çağrıştıran sözcükler bir arada olmamalı.
Örneğin “Bundan sonra artık daha düzenli çalışmalısın.” cümlesinde “bundan sonra” ile “artık” sözcükleri aynı anlama geldiği için birinden birini çıkarmak gerekir. O yüzden cümleyi iki şekilde ifade etmek mümkün:
1) Bundan sonra daha düzenli çalışmalısın.
2) Artık daha düzenli çalışmalısın.
Aşağıdaki örnek cümlelerde altı çizili sözcükler birbirlerinin anlamlarını karşılayabileceği için ikisinden birinin cümleden çıkması gerekir. Cümlelerin nasıl düzeltilmesi gerektiği aşağısında verilmiştir.
Örnek Cümleler
Düzeltme:
1. Kitapları kütüphaneye gün içinde iade etmelisin.
2. Kitapları kütüphaneye gün içinde geri vermelisin.
Dikkat: Cümlede yüklem yerine başka bir sözcüğün gelmesi anlamı değiştirir. Bu, son tercih olur. O yüzden 1. cümle daha uygun.
Açıklama: Yapmakta olduğumuz değil, yaptığımız olmalı. “Yardımcı eylem” gereksiz.
Açıklama: Tanışma zaten ilk kez olur.
Düzeltme: Onunla Berat’ın doğum günü partisinde tanıştık.
Açıklama: Altı çizili ilk “ve” bağlacı gereksiz. Onun yerine virgül gelmeli.
Düzeltme: Odadan kitapları, ajandayı, dosyaları ve çantayı alıp gitti.
Açıklama: Sır zaten gizlidir. O yüzden “sır” kelimesi kaldırılmalı.
Düzeltme: Herkese sırlarını anlatma, gün gelir onlar da başkalarına anlatabilir.
Düzeltme: Mesajlaşma zaten karşılıklı olur.
Düzeltme: Bir süre mesajlaşmadan sonra kafasındaki soru işaretleri gitti.
Açıklama: “Bundan sonra” ile “artık” sözcüklerinden birinin çıkması gerekir. O yüzden cümleyi iki şekilde düzeltmek mümkün:
Düzeltme 1: Bir röportajında artık şiire yöneldiğini söyledi.
Düzeltme 2: Bir röportajında bundan sonra şiire yöneldiğini söyledi.
Açıklama: Hava sıcaklığı sıfırın altındaysa zaten eksi dereceye varmıştır. O yüzden cümleyi şu iki şekilde düzeltebiliriz:
Düzeltme 1: Köyümüzde hava sıcaklığı sıfırın altında on dereceyi buluyordu.
Düzeltme 2: Köyümüzde hava sıcaklığı eksi on dereceyi buluyordu.
Açıklama: Sürpriz zaten beklenmedik zamanda ortaya çıkar. Cümleyi iki şekilde düzeltebiliriz:
Düzeltme 1: Beklenmedik durumlara karşı hazırlıklı olmak için tedbir almak gerekir.
Düzeltme 2: Sürprizlere karşı hazırlıklı olmak için tedbir almak gerekir.
Açıklama: Güneş zaten dışarıdadır. O yüzden cümleden çıkarılmalıdır.
Düzeltme: Güneş açmış, biz hâlâ evde miskin miskin oturuyoruz.
Bilgi: Yukarıdaki örneklerde gördüğünüz gibi gereksiz sözcüğü cümleden çıkardığımızda anlamda daralma ya da değişme olmaz. Çünkü cümlede bu sözcüklere ihtiyaç duymayız.
Önemli Notlar
1) Gereksiz sözcüklerin bir arada kullanımı duruluğa aykırıdır. Ayrıca metnin bir çırpıda okunmasını engellediği için akıcılığı, okumayı zorlaştırdığı için de sürükleyiciliği engeller.
2) Aynı anlama gelen ya da birbirlerinin yerine kullanılabilen iki sözcükten biri yüklemse onun cümlede kalması daha doğru olacaktır. Çünkü yüklem hem diğer sözcüğün anlamını üzerinde taşır hem de cümlenin anlamını tamamlar. Örneğin “Merdivenlerden aşağı indi.” cümlesinde “indi” yüklemi eylemin zaten aşağı yönde olduğunu bildirir. Bu nedenle “aşağı” sözcüğünü cümleden çıkarmamız daha doğru olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gereksiz sözcüklerin olduğu cümle duruluğa aykırıdır, ayrıca akıcı ve özlü bir anlatım olamaz.
Duruluk: Cümlenin gereksiz sözcüklerden arınmasıdır.
Yalınlık: Süslü bir anlatım ya da gereksiz sözcüklerin olmamasıdır.
Benzer anlama gelen ya da birbirlerinin yerine kullanılabilecek sözcüklerin aynı cümlede yer almasıdır.
Gereksiz sözcük kullanımı duruluk ilkesine aykırıdır.