Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Avrupa Konseyi'nin temel bir kurumu olup, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (AİHS) uygulayan ve yorumlayan uluslararası bir mahkemedir. AİHM'in kuruluşu, 1950 yılında Roma'da imzalanan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile başlamıştır. Bu sözleşme, Avrupa'daki demokratik devletlerin temel insan hakları ve özgürlüklerine saygı göstermelerini sağlamak amacıyla oluşturulmuştur.
AİHS'in yürürlüğe girmesinin ardından, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'nun kuruluşuyla birlikte, bireylerin insan hakları ihlallerine ilişkin başvuruları kabul etmek ve incelemek için ad hoc bir mahkeme oluşturulmuştur. Daha sonra, 1959 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, AİHM olarak yeniden yapılandırılmış ve Strasbourg, Fransa'da kalıcı bir merkeze sahip olmuştur. AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak ve Avrupa ülkelerindeki insan hakları ihlallerine karşı etkili bir hukuki çerçeve sunmak amacıyla kurulmuştur. Bu bağlamda, AİHM'in rolü, Avrupa'daki bireylerin insan haklarını korumak ve savunmak için hayati bir öneme sahiptir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nedir?
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), Avrupa Konseyi üyesi devletler tarafından imzalanan ve insan haklarını korumayı amaçlayan uluslararası bir sözleşmedir. 1950 yılında Roma'da imzalanmıştır ve 1953 yılında yürürlüğe girmiştir. Sözleşme, Avrupa'daki demokratik devletler arasında temel insan haklarını ve özgürlüklerini güvence altına almayı hedeflemektedir.
AİHS, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini koruyan birçok maddeyi içermektedir. Bu haklar arasında yaşam hakkı, işkence yasağı, özgürlük ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı, ifade özgürlüğü, din özgürlüğü, mülkiyet hakkı, toplantı ve dernek kurma özgürlüğü gibi temel haklar bulunmaktadır. AİHS, bu hakların keyfi olarak ihlal edilmesini engellemeyi ve sözleşmeye taraf devletlerin bu hakları güvence altına almalarını sağlamayı amaçlamaktadır.
AİHS'in yürürlüğe girmesinden sonra, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kurularak bu sözleşmenin uygulanması ve yorumlanması için bir mekanizma oluşturulmuştur. AİHM, bireylerin insan hakları ihlallerine ilişkin başvuruları inceleyerek sözleşmenin hükümlerini uygular ve yorumlar. Bu sayede, AİHM Avrupa'daki insan haklarının korunması ve geliştirilmesi için önemli bir rol oynamaktadır.
AİHM Kararları
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) hükümlerine dayalı olarak verilen hukuki kararlardır. AİHM, bireylerin insan haklarının ihlal edilmesi durumunda yapılan başvuruları inceleyerek, sözleşme hükümlerine uygunluklarına göre kararlar verir. Avrupa İnsan Hakları Mahkeme kararı sorgulama yine kendileri aracılığıyla yapılmaktadır.
AİHM kararları, sözleşmede belirtilen temel hak ve özgürlüklerin korunması ve uygulanmasını sağlamak amacıyla önem taşır. Bu kararlar genellikle sözleşmedeki belirli hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediğine dair değerlendirmeler içerir. Örneğin, yaşam hakkı, işkence yasağı, adil yargılanma hakkı gibi temel hakların ihlal edilip edilmediği konularında kararlar verir.
AİHM kararları, sözleşme tarafı olan devletler için bağlayıcıdır. Kararlar, sözleşme hükümlerine uymayan davranışları düzeltmeye ve ihlallerin tekrarlanmasını engellemeye yönelik önemli bir rol oynar. Ayrıca, AİHM kararları, Avrupa ülkelerinde insan haklarına ilişkin yargı pratiklerinin gelişmesine katkıda bulunur ve ulusal mahkemelerin sözleşme hükümlerini daha etkin bir şekilde uygulamalarını teşvik eder.
AİHM kararları, Avrupa'da insan haklarının korunması ve uygulanmasına yönelik önemli bir mekanizmayı temsil eder ve sözleşme tarafı olan devletlerin insan haklarına saygı göstermelerini sağlamak için kritik bir rol oynamaktadır.
Avrupa İnsan Kakları Mahkemesi Kararları Nasıl Uygulanır?
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) kararları, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) taraf olan devletler için hukuki olarak bağlayıcıdır. Bu kararların uygulanması, AİHS'in etkili bir şekilde işlemesi ve insan haklarının korunması için son derece önemlidir. AİHM kararlarının uygulanması;
Kararın Bildirilmesi:
AİHM, bir davaya ilişkin kararını verdikten sonra, kararı AİHS tarafı olan devlete ve ilgili taraflara bildirir. Bu bildirim, genellikle kararın detaylarını ve gerektirdiği eylemleri içermektedir.
İcra Süreci:
AİHM kararlarının uygulanması, sözleşme tarafı olan devletlerin ulusal yargı sistemleri aracılığıyla gerçekleşir. İlk olarak, ilgili devlet ulusal mahkemeleri aracılığıyla AİHM kararının içeriğini değerlendirir ve gereken adımları belirler. Bu süreçte, AİHM kararıyla uyumlu yasal ve idari düzenlemeler yapılmaktadır.
Tazminat ve İyileştirme:
AİHM, ihlal tespit ettiği durumlarda maddi ve manevi tazminat ödenmesini ve gerekli düzeltici önlemlerin alınmasını talep edebilir. Bu, mağdurların zararlarının telafi edilmesi ve benzer ihlallerin tekrarlanmasının önlenmesi için gerekli bir durumdur.
Genel Düzeltme ve Reform Süreci:
AİHM kararları, genellikle genel olarak ilgili ülkenin yasal ve idari uygulamalarını etkiler. Dolayısıyla, AİHM kararlarının uygulanması, mevzuat ve politikaların gerektiği şekilde revize edilmesi, reformların yapılması ve insan haklarının korunmasını güvence altına alacak düzenlemelerin yapılması anlamına gelmektedir.
Uygulamanın İzlenmesi:
AİHM kararlarının uygulanması düzenli olarak izlenir. Bu, AİHM'nin ilgili davanın uygulama sürecini takip etmesi ve kararların tam ve etkili bir şekilde uygulanmasını sağlamak için gerekirse ek adımlar atması anlamına gelmektedir.
Avrupa İnsan Kakları Mahkemesi Başvuru İşlemleri
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) bireysel başvurular, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapılmaktadır. Başvurular, AİHS tarafı olan devletlerdeki bireylerin veya birey gruplarının insan haklarının ihlal edildiği iddiasıyla gerçekleştirilir. AİHM'ye müracaat etmek için;
Ulusal Hukuki Yolların Tükenmesi:
İlk olarak, AİHM'ye başvurmadan önce başvurucunun, iddia edilen insan hakları ihlaliyle ilgili olarak ulusal yargı mercilerindeki tüm iç hukuki yolları kullanması gerekir. Yani, başvurucunun ülkesindeki tüm yargı mercilerindeki temyiz ve itiraz süreçlerini tamamlaması gerekmektedir.
Müracaatın Zamanında Yapılması:
İhlal iddiasının gerçekleştiği olaydan sonra AİHM'ye başvuru yapma süresi sınırlıdır. AİHM, ihlal iddiasının gerçekleştiği olaydan sonraki altı ay içinde başvurunun yapılmasını genellikle kabul eder. Ancak bazı istisnai durumlarda, bu süre uzatılabilmektedir.
Başvuru Formunun Doldurulması:
AİHM'ye başvuru yapmak için öncelikle başvuru formunun doldurulması gerekir. Başvuru formu, AİHM'in resmi web sitesinden veya yerel insan hakları kurumlarından temin edilebilir. Bu form, başvurucunun kişisel bilgilerini, iddia edilen hak ihlalini ve başvurunun dayandığı delilleri içermelidir.
Başvurunun Gönderilmesi:
Doldurulan başvuru formu, başvurucu veya onun adına hareket eden bir avukat tarafından AİHM'ye gönderilir. Başvuru, posta yoluyla veya AİHM'in resmi internet sitesi üzerinden çevrimiçi olarak gönderilebilir.
Başvurunun İncelenmesi:
AİHM, yapılan başvuruları inceleyerek kabul edilebilirlik açısından değerlendirir. Kabul edilebilirlik kriterlerini karşılayan başvurular, mahkeme tarafından incelenir ve karara bağlanır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Hangi Konularla İlgilenir?
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamında belirli konulara odaklanır ve bu konularda yapılan başvuruları inceler. AİHM'nin inceleme yetkisi, AİHS'in ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvurularla sınırlıdır.
Yaşam Hakkı:
AİHS, herkesin yaşama hakkını güvence altına alır. Bu kapsamda, cinayet, kasten yaralama, işkence gibi durumlarda yaşam hakkının ihlal edildiği iddiaları AİHM'nin incelemesine tabi olabilir.
İşkence ve Kötü Muamele Yasağı:
AİHS, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele veya cezaların yasaklanmasını öngörür. Bu tür iddialar AİHM tarafından incelenmektedir.
Adil Yargılanma Hakkı:
AİHS, adil yargılanma hakkını güvence altına alır. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialar, AİHM'nin incelemesine tabidir. Bu kapsamda, adil yargılanma sürecindeki haksızlık iddiaları veya mahkeme kararlarının keyfi olarak alındığına dair şikayetler incelenmektedir.
Özgürlük ve Güvenlik Hakkı:
AİHS, herkesin özgürlük ve güvenlik hakkına sahip olduğunu belirtir. Bu hak, keyfi gözaltı, haksız yargılanma, ifade özgürlüğünün kısıtlanması gibi durumların AİHM tarafından incelenmesini sağlamaktadır.
Din ve Düşünce Özgürlüğü:
AİHS, din ve düşünce özgürlüğünü güvence altına alır. Bu kapsamda, din ve inanç özgürlüğünün kısıtlandığı iddialar AİHM tarafından incelenmektedir.
Mülkiyet Hakkı:
AİHS, herkesin mülkiyet hakkını korur. Mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialar, AİHM'nin incelemesine tabidir.