malcolm x kimdi?
22 şubat 2019https://www.facebook.com/…ce/posts/2474720402557075
1. malcolm x'in 40 senelik kısa hayatının (1925-1965) hikayesi, okunmaya, incelenmeye, üzerinde düşünmeye değer bir hikayedir. bu konudaki ilk başvuru kaynağı, malcolm'ın alex haley imzalı (oto)biyografisi olmalı. zira, haley'nin kitabı 1963 yılından itibaren doğrudan malcolm ile yaptığı uzun görüşmelerin bir derlemesi: https://www.amazon.ca/autobiography-malcolm-x
…/…/0345350685/ spike lee, 1992 yılında bu kitabı filme uyarladı: https://www.imdb.com/title/tt0104797/
ancak, gerek biyografiyi, gerekse filmi doğru şekilde anlamlandırabilmek için, abd'deki siyahların tarihini iyi bilmek gerekli.
2. malcolm x, islam dünyasının genelinde olduğu gibi türkiye'de de çok seviliyor. ancak bu sevgi, abd'li siyahların mücadelesinden büyük ölçüde bağımsız. müslümanlar, abd iç savaşı, segregasyon dönemi ya da siyahların uğrayageldiği ayrımcılıklarla çok ilgili değiller. malcolm x'e yönelik ilgi, ekseriyetle müslüman olmasından ileri geliyor. muhammed ali (1942-2016) için de maalesef aynı şey geçerli.
3. malcolm x'in müslüman kimliği yadsınamaz. ama bir insanı sadece inancına indirgemek, onun hayatına dair çok sayıda belirleyici detayı ister istemez gözardı etmeyi beraberinde getiriyor. halbuki hemen her insanın hayatı, yer yer iç içe geçen çok sayıda katman ve boyuttan oluşur, ve belli bir yer ve zaman içinde yaşanan tecrübeler bağlamında anlam bulur.
4. malcolm x'in müslümanlığı, abd'li siyahların özgürlük mücadelesinden müstakil ele alınamayacak bir müslümanlık. dolayısıyla, malcolm'ın mücadelesi, martin luther king, jr. ve fred hampton gibi müslüman olmayan isimlerle sıklıkla aynı bağlama oturabiliyor. ancak, bu isimler hakkında islam dünyasında çok az şey biliniyor. diğer yandan, malcolm'ın muhammed ali ile olan inişli çıkışlı ilişkisi dahi çok bilinen ya da üzerinde durulan bir konu değil. malcolm x ve muhammed ali gibi isimler, "müslüman olup bizim safa geçen siyahi amerikalılar" olarak tahayyül ediliyor ve aslında haklarında çok şey bilinmiyor. (seküler türklerin konuya daha hakim olduklarını söylemek de zor, zira seküler cenahta malcolm x'e ya da genel manada abd'li siyahların özgürlük mücadelelerine yönelik neredeyse hiç ilgi yok.)
5. malcolm x'in müslümanlığına dair tahayyüllerin gerçeklerle ilişkisi de epey kopuk. tek bir örnek üzerinden düşünelim: malcolm, 1964 yılının nisan ayında hacca gider. kutsal topraklarda her renkten müslümanla karşılaşınca şaşırır. zira, elijah muhammed'den öğrendiği islam, siyah ırkı üstün tutan, beyazları düşman belleyen, dünyanın geri kalanında rastlanması zor bir islam varyasyonudur. dahası, malcolm, namaz kılmayı dahi bilmemektedir. hatta, kabe'de dizleri üzerinde oturmakta zorluk çeker. konuyu alex haley'ye anlatırken, elijah muhammed'in liderliğindeki nation of ıslam'da yıllarca üst düzey görev yapmış olmasına rağmen, namaz kılmayı dahi öğrenmemiş olmasındaki tezatı dile getirir.
6. malcolm, hacdan döndükten 10 ay sonra öldürülür. hayatının bu son döneminde düzenli namaz kıldığına dair ortada herhangi bir bilgi yoktur.
7. malcolm'ın ölümü hakkında farklı komplo teorileri yaygın olsa da, türkiye'deki islami kesim onu abd derin devletinin öldürdüğüne emin gibidir. halbuki tetiği çekenler nation of ıslam üyeleridir. (yine de belirtmek gerekir ki, abd hükümetinin o dönemdeki politikası, siyahlar içinden onları birleştirecek bir liderin çıkmasını önlemek yönündedir. ancak bu politika, daha çok martin luther king jr. ve fred hampton'ın öldürülmesi ekseninde gündeme gelir.)
url: https://www.facebook.com/…ce/posts/2474720402557075
tema:
(bkz: islam /@derinsular
)