Çizgi Filmler Nasıl Çocukların Dünyasına Dahil Oldu?
Çizgi filmler, ilk ortaya çıktığı zamanlarda yetişkin izleyicileri hedef almasına rağmen daha sonradan çocuklar için yapılmaya başlandı. Peki ne oldu da çıkış noktası bir nevi toplumsal sorunları ele almak olan animasyon dünyası çocuklarla bağdaştırıldı?
Depresyon ve bağımlılıkla mücadele eden antropomorfik bir at hakkındaki dizi BoJack Horseman sona erdi. Netflix animasyon dizisi, altı yıl boyunca yetişkin temaları inceleyerek büyük ilgi topladı. Çizgi karakterler genellikle çocukları eğlendirmekle ilişkilendirildiğinden bu dizinin akıl hastalığına dair sorular sorup sosyopolitik meseleleri ele alması garip karşılanabilir. Ancak animasyon ve çizgi filmlerin yetişkinleri asıl kitlesi olarak gördüğü uzun bir geçmişi var.
Çizgi filmler ortaya çıktıkları andan itibaren yetişkin temaları ve davranışları ele aldı. 1918’de modern animasyonun babası sayılan gazete karikatüristi Winsor McCay bu türü, ciddi konuların tartışılmasına alan açsın diye bir sanat formuna yükseltti. McCay’in The Sinking of Lusitania filmi en eski animasyon filmi olarak tanınıyor. Bu ve diğer kısa animasyon filmleri popülerleşince yeni bir endüstri ortaya çıktı.
Betty Boop’un değişimi
Caz çağında animasyon stüdyoları yaşı yirmiyi aşmayan gençlerle doluydu. Bu durum, ilk çizgi filmlerdeki çocuksu ancak masum olmayan mizahı açıklayabilir. Birçoğu çıplak bedenleri ve madde kullanımını içeriyordu. Aynı zamanda Hollywood hem ekranda hem de ekran dışında karşılaşılan müstehcen skandallar yüzünden sorun yaşadı. Bu, 1934 tarihli Hays Yasası’nın oluşturulmasına neden oldu ve bu ahlaki kurallar 1968’e kadar film yapımlarında etkili oldu. Yasaklanan şeylerden birkaçı şunlardı: Müstehcen kelimeler, küfür ya da kaba ifadeler, cinsellikle ilgili herhangi bir şey ya da çıkarım.
Hays Yasası en çok Walt Disney’in rakibi, New York’ta bulunan Fleischer Stüdyosu’nu olumsuz yönde etkiledi. Hays Yasası, Fleischer’ın en ünlü karakteri Betty Boop’u seks ikonundan öğretmene çevirdi. Ayrıca Disney’in ülke çapında bir standart haline gelmesine neden oldu. Animasyonun Altın Çağı, Warner Bros Stüdyoları’nın masalları konu edinen animasyonları ve komik çizgi filmleri tarafından domine edildi.
Hays Yasası, animasyon sanat formu yeni teknolojik gelişmelerle kuşatıldığında geldi. Ancak, çizgi filmlerin yalnızca çocuklar için olduğu fikrinden kısmen sorumludur – televizyon dünyası da en az bu kurallar kadar suçludur.
Tekrar tekrar Bugs Bunny
1950’li ve 60’lı yıllarda televizyon içeriklerine duyulan ihtiyaç öyle fazlaydı ki çocuk programları saatinde eski çizgi filmler tekrar tekrar yayınlanırdı. Bu uygulama yıllarca sürdü ve Mickey Mouse, Bugs Bunny gibi karakterler, popüler kültür ikonu statüsüne yükseldi. Televizyon çağı aynı zamanda film stüdyosu sisteminin sonunu getirdi ve animasyon bölümlerinin bütçelerini kesti. Bunun sonucunda “sınırlı animasyon” adı verilen ve zaman kazandıran bir teknik kullanılmaya başlandı. Bu teknik karakterlerin mimik ve vücut dilini etkilemekle kalmadı, hikâyeler de bir o kadar kaliteli olmaktan uzak hale geldi. Kısaca, animasyondaki sorunlar ve eksik anlatım karmaşası, cumartesi sabahı çizgi filmlerini temsil eden akım oldu.
Hays Yasası 1968’de kaldırıldıktan sonra yetişkinlere yönelik çizgi filmler yeraltı sahnelerinde gösterilmeye başlandı, ancak daha fazla ün kazanamadı. Ticari anlamda en başarılı olanı Ralph Bakshi tarafından çekilen ve 90 milyon dolar hasılat yapan Fritz Fritz (1972) idi. Robert Crumb’ın çizgi romanını baz alan film, 1960’larda geçiyordu ve uyuşturucu, ırk ve cinsellik konularını işliyordu.
Animasyon dünyası büyüyor
1980’lerde kablolu TV kanallarının yaygınlaşması, daha fazla içerik talebine yol açtı. MTV bağımsız (ve düşük maliyetli) çizgi filmleri desteklerken yetişkin temalı çizgi filmler Liquid Television’da yayınlandı. Aradan çok geçmeden dönüm noktası sayılacak iki animasyon şovu yayınlandu: 1989’da yayınlanmaya başlayan Matt Groening’in Simpsonlar’ı ve 1993’te Cartoon Network’te yayınlanan Space Ghost.
2000’li yıllarda ise yetişkinlere yönelik çizgi film yaratıcıları ünlenmeye başladı: Mike Judge (Beavis ve Butt-head), Seth MacFarlane (Family Guy) ile Parker ve Matt Stone (South Park). Senaryolar zekice yazılmıştı ve animasyonlar taslakları andırıyordu. Çizimler yetişkinleri geri kazandı. 2001’de Cartoon Network Adult Swim adı verilen ve yetişkinleri hedefleri haline getiren gece geç saatte yayınlanan bir program ortaya koydu. Deneysel ve sansürsüz filmler, izleyicilere fazlasıyla hitap etti. Ancak 2005 yılında Turner Broadcasting çoğunluğu çocuk olan izleyici kitlesine sahip Cartoon Network’ün Adult Swim’den ayrılacağını duyurdu. Çocuk filmleri sektöründen ayrılması ve birçok farklı konuyu işlemesi (ırkçılık, nihilizm ve uyuşturucu gibi) ile animasyon, yetişkin kitleler arasında tekrardan popüler olmaya başladı.
BoJack Horseman gibi diziler, bizi animasyonun çıkış noktasına geri döndürüyor. Altı sezonda eşcinsellik ve travma gibi konuları öne çıkarmayı, bağımlılığı anlatmayı ve yalnızca animasyon olarak değil, aynı zamanda muazzam bir TV eseri olarak anılmayı başardı. Çizgi filmlerin yetişkinler için olduğunu kanıtladı.
Çeviren: Aslı İdil Kaynar
(Conversation)