Bakü, II. Dünya Savaşı'nda Sovyetler Birliği'ndeki en büyük petrol kaynağıydı. Almanlar Maykop'u ele geçirdi ve Grozni'yi ele geçirmenin eşiğinde görünüyordu. Ancak Bakü, diğer ikisinden de çok daha büyüktü ve çok daha iyi korunuyordu. Örneğin, Almanlar Grozni'ye hava saldırıları düzenlerken, "Yürüyüş Emirleri" gibi kaynaklara göre, güçlü savaş savunması nedeniyle Bakü'yü bombalayamadılar. Bakü ayrıca, Almanların bulunduğu Kafkas Dağları'nın "uzak" ucunda olmanın avantajına sahipti.
Sovyetler nihayetinde Stalingrad'ı (ve Grozni'yi) savunmada başarılı oldular, ancak Odessa ve Sivastopol gibi kaleleri kaybettiler. Almanların Bakü'yü almasının fizibilitesini "tahmin etmek" için "Sivastopol" metriklerini kullanarak, Sovyetlerin Bakü'yü savunmak için gerçekte ne kullandığına dair ilgili tarihsel gerçekleri arıyorum:
Bakü'de ne kadar büyük bir garnizon, insan ve makineler vardı, öyle ki Almanların yaklaşık 2X'lik bir saldırı kuvvetine ihtiyacı olacaktı?
Almanlar Sivastopol'da tam bir hava üstünlüğüne sahipti. Bakü'deki Sovyet hava kuvvetleri ne kadar güçlüydü ve bu kuvvet üzerinde hava üstünlüğü kazanmak için ne kadar hava gücüne ihtiyaç vardı?
Sivastopol, 65 büyük kalibreli saldırı silahının kullanılması nedeniyle nihayetinde ele geçirildi. (Bu silahlar daha sonra Leningrad'a gönderildi.) Bu tür silahları Kafkas Dağları'na göndermek/dağıtmak ne kadar mümkündü.
Başlangıcında Sonbahar Blau Kafkasya Olumsuz hızlı ilerlemenin gösterebileceği gibi, çok iyi savunuldu.
Ordu yaklaşıyordu ve Luftwaffe'nin sağlam ileri hava limanlarında büyük bir bombardıman ve savaş gücü vardı.
Bütün bunlardaki en büyük kusur, "Bakü'yü al - petrolü al" spekülasyonunun ortaya çıkmasıdır. Olumsuz Hatta o zaman bir seçenek. Almanların Birinci Dünya Savaşı'nda bildiği ve Almanların ikincisinde bilmesi gerektiği gibi. Askeri uzman planlamacılar düzeyinde biliyorlardı. Yapmadılar istek yüksek tabakalarda bilmek.
Hitler, Generalfeldmarschall (Mareşal) Wilhelm Keitel tarafından Ordu Yüksek Komutanlığı'na (OKH) gönderilen bir mektuba eklenen Korgeneral Hermann von Hanneken'in Savaş Ekonomisi ve Silahlanma Dairesi'nden Mart 1941 tarihli raporunu okumamıştı. Bu rapor, Kafkasya petrol sahaları bozulmadan ele geçirilebilse bile, çok az petrolün (ayda sadece on bin ton) karadan Almanya'ya taşınabileceği konusunda uyardı. Üstelik, Karadeniz nakliye için güvenli hale getirilebilse bile, Tuna nehri tankerleri halihazırda Rumen petrolünü taşıma kapasitesiyle çalıştığı için, Kafkas petrolünü Tuna Nehri'ne taşımak için uygun gemiler olmayacaktı.14 Karadeniz, Çanakkale Boğazı üzerinden ve Akdeniz limanlarına kadar. Buna göre raporda, "Deniz yollarının açılması ve Karadeniz'deki tankerlerin güvenliğinin sağlanması, savaşın devamını desteklemek için Rus tedarik kaynaklarının yeterli miktarda kullanılmasının ön şartıdır" sonucuna varılmıştır. Açıkça görülüyor ki, bu ön koşulu elde etmek 1942 başlarında neredeyse imkansızdı; Almanlar güçlü Sovyet Karadeniz Filosunu (Groladmiral Raeder'e göre hala "deniz üstünlüğüne sahip olan… [büyük hareket özgürlüğüne [izin veren]") ortadan kaldırmak ve Doğu Akdeniz'deki İngiliz hava ve deniz gücünü ortadan kaldırmak zorunda kalacaktı.
Bakü'deki fiili savunma sadece bunun için değil, oldukça alakasız.
En yakın petrol sahası olan Maykop bile, List'in ordularının güneye doğru ilerlemeye hazır olduğu Rostov'dan 335 kilometre uzaktaydı. Grozni bu mesafenin neredeyse iki katıydı ve Hitler'in nihai hedefi olan Bakü 1200 kilometreden az değildi. İkincisi, bu mesafelerin önemini göstermek için, bu şehir Polonya-Sovyet sınırından olduğu kadar Rostov'dan da uzaktı.
Ve sonra Maykop bile Almanlar için önemli miktarda herhangi bir petrol üretmedi! Tarlaları almışlardı, bir süre ellerinde tuttular ve en yakın petrol sahası pratikte hiçbir işe yaramadı. Sovyetlerin buna erişimini engellediler ve Bakü'ye önemli bir darbe indirebilirlerdi. Yakalamadan. Kuyular rafinerilere kıyasla nispeten basittir. Ancak Doğu tiyatrosunda kullanılmak üzere kullanılabilir benzin elde etmek için her ikisine de ihtiyaç duyulacaktı. Her ikisinin de yok edilmesi kolay olsa da, örneğin yanan kuyuları söndürmek veya Sovyet durumunda, onları tıkadıkları için yeni bir kuyuyu yeniden doldurmak zaman alır ve sonra karmaşık rafinerileri tekrar çalıştırmak için daha uzun sürer.
Schlicht haklıydı: Gdring'in petrol üretimiyle ilgili konulardaki kavrayışı son derece zayıftı. Örneğin, iki ay sonra, 21 Kasım'da Berlin'de bir petrol konferansına başkanlık etti. Mihver birlikleri için henüz petrol üretmemiş olan (ve birkaç top sürme dışında asla üretmeyecek olan) Maykop aklının ön saflarında yer aldı. "Bıktım," diye haykırdı. "İlk petrol kuyularını ele geçirmemizin üzerinden aylar geçti, ancak hâlâ bir fayda sağlamıyoruz." Deliklere düşen beton tapalara atıfta bulunarak, safça, "Onları devasa bir tirbuşon gibi bir şeyle delip geçemez misiniz?" diye sorduğunda teknik uzmanlardan oluşan dinleyicilerini hayrete düşürdü.
- Çok küçük çok geç.
42 Ağustos'a kadar Bakü'deki kuvvetler, hava savunması dışında son derece zayıftı. Sovyetlerin Moskova, Leningrad'da yoğunlaştığı - ve Bakü! Ama Eylül'de her türden takviye Bakü'ye girdi. Ve mutlak paralel olarak Alman kuvvetleri kötüleşti. Saf sayılardaki pek çok karşılaştırma, şimdiye kadar imkansız olanı yapmak için kaç hayalet birimine ihtiyaç duyulacağını tahmin etmekten daha mantıklı olmaz.
- Joel SA Hayward: "Çok Küçük, Çok Geç: Hitler'in Ağustos 1942'de Sovyet Petrol Üretimine Zarar Verme Başarısızlığının Analizi, Askeri Tarih Dergisi, Temmuz 2000. (PDF) Ayrıca: Joel Hayward: "Hitler'in Petrol Arayışı: Ekonomik Mülahazaların Askeri Strateji Üzerine Etkisi, 1941-42", Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt 18, Sayı 4 (Aralık 1995), s.94-135. (PDF)
Tek bir petrol sahası ya da bir rafineri - Batı petrol sahaları için zaten küçük - bozulmadan ele geçirilmedi. kuyular iken abilir nispeten hızlı bir şekilde faaliyete geçirilirse, teorik olarak, Alman tarafında mevcut yaklaşık 11000 uzmana rağmen, gerekli rafineriler kaçınılmaz olarak daha uzun sürecektir.
Hitler'in sıfır toplamlı hesabında, Doğu'daki savaşı Kafkasya'ya yönlendiren bir başka faktör de, 1941 Ağustos-Eylül aylarında Müttefik-Sovyetlerin İran'ı işgal etmesiydi. Sovyetler Birliği'ne Borç Verme yardımı sağlamak. Kasım 1941'de, İngiliz yapımı ilk uçak ve tanklar Kafkasya'daki Bakü'ye ulaşmaya başladı ve 1942'nin başlarında ABD Ordusu da bu çabalara katıldı. Sovyet endüstrisi 1941'in tüm maddi kayıplarını hâlâ yerine getiremediğinden, Allied Lend Lease, Sovyet yerli üretimi Almanya'nınkini geride bırakana kadar aradaki boşluğu kapatmaya yardımcı oldu.
Sonuç olarak, Pers Koridoru'nun kesilmesi, Transkafkasya bölgesinin bir Alman işgali ile yerine getirilebilecek önemli bir ikincil hedefti. Hem petrolden hem de Müttefik malzemesinden yoksun olan Hitler, Sovyet savaş çabalarının sönmesini bekliyordu. Daha donkişot olarak, Kafkaslar bir kez işgal edildiğinde, Orta Doğu'daki İngiliz konumunu tehdit etmek için Alman seferi güçlerini Irak ve İran'a göndermenin mümkün olabileceğine inanıyordu.
Hitler, hem Rumen dağ birliklerinin hem de üç İtalyan dağ tümeninin, Ağustos ortasına kadar Heeresgruppe A'yı takviye etmeye, Kafkas dağ geçitlerini ele geçirmek ve Karadeniz kıyılarını temizlemeye başlamak için eşit derecede hızlı bir saldırıyı mümkün kılacağına söz verdi. Edelweiss ayrıca Alman özel kuvvetlerinin kilit hedefleri ele geçirmek veya sabote etmek için kullanılması için kapsamlı hükümler verdi ve Hitler, Heeresgruppe A'ya mümkünse hava indirme birliklerini kullanmayı düşünmesi için yetki verdi. Ancak plan, Alman kuvvetlerinin uzak Bakü'ye nasıl ulaşacağını veya Luftwaffe'nin orduyu desteklemenin ve kıyı gemilerine saldırmanın ötesinde neyi başarması gerektiğinin ayrıntılarını vermedi. En iyi ihtimalle, Edelweiss bitmemiş bir eskizdi, farklı hedeflere, araziyle ilgili sınırlı bilgiye ve Führer'in kaprislerine karşı savunmasızdı.
Von Kleist'in panzerleri, karşı karşıya kalacakları arazinin doğası ve hava durumu hakkında sadece belirsiz bir fikirle Kafkasya'ya koştu. Bölgenin Alman haritaları onlarca yıldır güncelliğini yitirmişti ve birçok köprü veya diğer kritik araziler düzgün bir şekilde işaretlenmemişti. Araçlar için trafiğe açık görünen yollar genellikle katır yolları haline geldi. Gerçekten de Almanlar, birincil hedeflerinin - petrol sahalarının - tam olarak nerede olduğundan bile emin değillerdi ve Maykop'taki petrol kuyularının çoğunun aslında şehirde olmadığını ve hatta tek bir yerde merkezileştirilmediğini öğrenince şoke olacaklardı. Almanlar defalarca, çoğunlukla cahil oldukları bir ülkede trafiğe açık yollar ve nehir geçişleri arayarak körü körüne önlerini hissetmek zorunda kaldılar. Ayrıca, petrol sahalarına ulaşmak için kat edilmesi gereken mesafe şaşırtıcıydı: Maykop'a 330km, Grozni'ye 750km ve Bakü'ye 1.285km. Barbarossa Operasyonu sırasında, bazı Alman panzer birimleri beş ayda 1.000 km'den fazla ilerlemişti, ancak Hitler, Heeresgruppe A'dan kış mevsimi gelmeden sadece üç ay önce benzer bir çabayı gerçekleştirmesini istiyordu.
Astrakhan'ın 120 km batısındaki Khulkhuta köyünde bir tanksavar savunma noktası kuruldu. 28. Sovyet Ordusu, 34. Muhafız Tüfek Tümeni ile şehre yaklaşmaları düzenledi ve Alman karakollarına karşı baskınlar düzenledi. 13 ve 14 Eylül arasında, Kradschützen-Bataillon 165'ten dört zırhlı araç, Zenzeli'deki tren istasyonuna ulaşan ve Astrakhan-Kizlyar hattındaki demiryolu trafiğine kısa süreliğine müdahale eden uzun menzilli bir devriye gerçekleştirdi, ardından geri çekildi. Henrici bunu bilmiyordu, ancak Ağustos ve Ekim 1942 arasında, Bakü'den bu hat boyunca yakıt taşıyan yaklaşık 16.000 vagon kuzeye taşındı - toplam yaklaşık 150.000 ton ham petrol. Önümüzdeki birkaç ay boyunca Henrici, tarama operasyonunu Kalmyk Bozkırında, zaman zaman 28. Ordu ile fikir alışverişinde bulundu. Ekim ayının başlarında, von Kleist'in saldırısının durduğu ve ordusunun yakın zamanda Grozni'ye ulaşamayacağı açıktı. Stavka ayrıca Terek'teki savunmanın Almanları Grozni'den uzak tutmak için yeterli olduğunu fark etti ve kalan yedeklerini Stalingrad Cephesi'ne gönderdi. Hitler, Luftwaffe'ye Grozni'deki petrol sahalarını ateşe vermesini emretti ve Fliegerkorps IV, 10 ve 12 Ekim'de iki büyük çaplı baskın düzenledi; bunlar ciddi hasara yol açsa da çalışmalara ara verildi.
- Robert Forczyk & Steve Noon: "Kafkasya 1942-43: Kleist'in Petrol Yarışı", Osprey: Londra, 2015.
Ve Toprani, 1941'de oyunun çoktan bittiğini bile iddia ediyor:
1942'de Sovyetler Birliği'ne karşı Alman yaz taarruzu olan Case Blue, Stalingrad Savaşı sayesinde tarihin en ünlü kampanyalarından biridir. Tarihçiler, saldırının amacının Kafkas petrol sahalarının kontrolü olduğu konusunda hemfikir olsalar da, asıl hedefin Bakü olduğu konusunda yaygın bir yanlış anlama var. Alman hırsları aslında oldukça mütevazı idi - birincil hedefler Maykop ve Grozni'nin daha küçük ve daha erişilebilir petrol sahalarıydı. Almanlar, petrolü kendileri için güvence altına almak için olduğu kadar, Volga boyunca geçişi keserek Sovyetlerin Kafkas petrolüne erişimini engellemeye de kararlıydı.
- Anand Toprani tarafından: “Petrol için Birinci Savaş: Kafkasya, Alman Stratejisi ve Doğu Cephesinde Savaşın Dönüm Noktası, 1942”, Askeri Tarih Dergisi, 80:3 (Temmuz 2016): 815-54
Rafinaj ve nakliyede karşılaşılan zorlukları gösteren bazı rakamlar - savaş sonrası Nazi dünyasında bir Alman tarafından ele geçirildikten sonra İran ve Irqi petrol sahalarıyla ne yapılacağına dair planlar dahil:
- Anand Tropani: "Almanya'nın Standard Oil'e Cevabı: The Continental Oil Company ve Nazi Grand Strategy, 1940-1942", Journal of Strategic Studies, 37:6-7, 949-973, DOI: 10.1080/01402390.2014.933317
Sovyet petrolü, Sovyet savaş çabası için inanılmaz derecede önemliyken, petrol için diğer kaynakları küçümsememek gerekir. Amerikan teslimatı ve İran'dan gelenler, 1939 ile 45 arasındaki perspektif için dahil edilmelidir. Ve Kafkas petrolü, Almanların kendi küçük alanlarından veya Romanya'dakilerden deneyimlediğinden farklıydı, herhangi bir potansiyel olarak Ele geçirilen rafineri, Almanların ihtiyaç duyduğu farklı bir petrokimya seti üretti, Sovyet daha uygun koşullar altında nakliye yapmakta zorlanıyordu - ve nihayet Sovyetler sadece rafinerileri yok etmekle kalmıyor, aynı zamanda onları söküp taşıyordu:
List of site sources >>>
Nitekim, yukarıda gösterilen gelişmeler nedeniyle, İkinci Dünya Savaşı arifesinde Sovyet petrol endüstrisi mutlak anlamda neredeyse durağanlaşıyor ve petrolün toplam enerji tüketimindeki payı daha da düşüyordu. Bir Alman saldırısını önlemek veya en azından geciktirmek için Stalin, 1939 Molotov-Ribbentrop Paktı'nın bir parçası olarak Hitler tarafından talep edilen hammaddelerin zamanında teslim edilmesini sağlarken, Alman hükümeti mümkün olduğunda malların teslimatını geciktirdi veya erteledi. çoğunlukla gelişmiş silahlanma ve endüstriyel teçhizattan oluşan takas anlaşmasında değiş tokuş yapıyordu. ABD'li ekonomist Robert Campbell, Sovyetler Birliği Almanya'ya büyük miktarlarda rafine ve yarı mamul petrol ürünleri göndermeye devam ederken, SSCB'nin net bir petrol ithalatçısı haline geldiğini savunuyor. Özellikle, Amerikan petrol şirketleri, bu petrol ithalatının çoğunlukla Alman Wehrmacht'a gönderildiğinin farkında olmalarına rağmen, kârlarını artırmak için Sovyetlere petrol göndermeye fazlasıyla istekliydiler.
Ancak, petrolün tamamı ihraç edilmemiş veya tüketilmemiştir; Sovyet liderliği, savaş önlemi olarak artan miktarlarda petrol stoku yapmaya başlamıştı. Almanlar saldırdığında Sovyetler Birliği'nin gafil avlandığına şüphe olmasa da, Moskova bir çatışmaya hazırlanmak için bazı beklenmedik önlemler almıştı. Bununla birlikte, savaş başladığında, stoklanan petrol rezervleri yetersiz kaldı ve hızla tükendi. Durum, tedarik hatlarının eksikliği ve yetersiz ulaşım kapasiteleri nedeniyle daha da kötüleşti; Sovyet ekonomisinin ve sayısız askeri birliğin yakıt ikmali durumu savaşın başlangıcında felaketti.
Bu şiddetli tepkilere rağmen, Bakü petrol bölgesi 1941'de petrol üretimini artırdı. Ancak, savaşmak için binlerce petrol işçisi toplandığından, ekipman üretimi neredeyse kapatıldı ve makinelerin parçalarının savunmaya ve savunmaya devredilmesi gerekiyordu. silah sanayisinde, Bakü'nün bu kadar yüksek düzeyde üretime devam edemediği kısa sürede anlaşıldı. Bakü'de üretilen petrol, savaşı kazanmaya yetmeyecekti.50 Daha da kötüsü, Hitler, Kafkas petrol kuyularını ele geçirme amacını gizlemedi. Alman taarruzu 1942 başlarında Moskova Muharebesi'nde durdurulup püskürtüldükten sonra, Wehrmacht çabalarını güneybatı petrol sahalarında yoğunlaştırdı. Alman birlikleri Bakü'ye hiç ulaşmamış olsa da, Kafkasya'ya doğru ilerlemeleri Sovyet petrol şubesini birkaç şekilde etkiledi: Birincisi, Kafkas petrol endüstrisine yapılan yatırımlar minimuma indirildi ve Almanların kontrolü ele geçirmesi durumunda, küçük öneme sahip petrol kuyuları kapatıldı ve betonlandı. Özellikle ikinci eylem, petrol üretimini yıllarca gerilemişti.52 İkincisi, Sovyetler Birliği Devlet Savunma Komitesi (GKO) Bakü'den personel ve makine tahliyesine karar verdi. Kalan sondaj ekipmanlarının büyük bir kısmı, savaş sırasında kullanılamayan boru hatları ve birkaç rafineri sökülerek daha güvenli alanlara taşındı. Bu karardan ilk yararlanan Sovyetler Birliği içinde geniş petrol rezervleriyle tanınan diğer tek bölge olan “İkinci Bakü” oldu.
Wehrmacht 1942 yazında Volga'ya ulaştığında - o zamana kadar kuzey sanayi merkezlerine giden Kafkas petrokimyası için ana ulaşım yolu - yakıt tedariki daha karmaşık hale geldi. Bakü'den Volga Nehri'ne petrol nakletmek, bu alçak meyveyi kapabilecek olan Almanların gözü önünde artık çok riskliydi. Tüketicilerine yakıt getirmek için Kazakistan ve Sibirya üzerinden yapılan maliyetli dolambaçlı yollara ek olarak, taşıma kapasitesinin olmaması nedeniyle Kafkas kuyularının yakınındaki petrol tankları taştı; ek petrol kuyularının hizmet dışı bırakılması gerekiyordu. GKO üyeleri önceki kararlarının doğrulandığını gördüler ve bu da onları “İkinci Bakü”ye daha fazla ekipman transferi emri vermelerine neden oldu. O andan itibaren, tüm işçilere “ülke ve cephe için önemini ve önemini” anlatacak “kitlesel propaganda çalışmaları” da dahil olmak üzere “doğu petrol bölgelerinde petrol üretimini hızlandırmak ve artırmak için mümkün olan tüm adımlar” atılmalıydı. [… ] ekipman ve personelin transferi.”
Tahliye emri Kafkas petrol endüstrisine ağır bir darbe olurken, Volga-Ural endüstrisi, çıktısı birincisinin çöküşünü telafi etmeye hiçbir yerde yeterli olmamasına rağmen kaderinin değiştiğini gördü.56 1943'te Sovyet petrol üretimi hedefine ulaştı. 1920'lerin sonundan bu yana en düşük nokta, sadece 18 milyon tonla - 1941'e kıyasla neredeyse yüzde 50'lik bir düşüş. Bakü'nün petrol kuyularına verilen hasarın kanıtı, Kafkas petrol endüstrisinin eski üretim zirvesine ulaşamaması gerçeğinde görülebilir. Sovyetler Birliği'nin çöküşüne kadar. Ancak, keşfinden bu yana ilk kez, ülkenin doğu kesiminde güçlü bir petrol üssü yaratmak -sadece retorik olarak değil- SSCB'nin ekonomik planlamasında hem bir gerçeklik hem de yüksek bir öncelikti.
Sovyet çabalarına ek olarak, “İkinci Bakü”nün geliştirilmesi için dış yardım, özellikle rafine etme kapasitesi açısından paha biçilmezdi: ABD tarafından Mart 1941'de Müttefik kuvvetlerin Almanya ile savaşında yardımcı olmak için başlatılan Borç Verme-Kiralama düzenlemesi genişletildi. Sovyetler Birliği, 1941'in ikinci yarısında Hitler karşıtı koalisyona katıldıktan kısa bir süre sonra doğuya doğru gitti. Daha sonra, Alman saldırganlığına karşı Sovyet direnişini desteklemek için Batılı Müttefikler tarafından silahlar ve savunmayla ilgili teçhizat gönderildi. Petrolle ilgili teçhizat bu yardımların çok küçük bir kısmını oluştursa da, silahlanma nedeniyle durdurulan modern arama ve sondaj aletleri, petrol depolama tankları ve artık üretilmeyen boru ve kompresörlerden oluşuyordu. Belki daha da önemlisi, Volga-Ural petrolünü işlemek için acilen ihtiyaç duyulan altı rafineri tesisi ABD'de demonte edildi ve daha fazla rafine etme ekipmanı ile birlikte SSCB'ye gönderildi. Bu noktaya kadar, Sovyet mühendisleri, olağanüstü yüksek kükürt içeriği ve uygun teknolojinin eksikliği nedeniyle bölgede değerli petrokimya üretiminde büyük zorluklar yaşadılar.
- Jeronim Perovic: "Soğuk Savaş Enerjisi Sovyet Petrol ve Gazının Ulusötesi Tarihi", PalGrave MacMillan, Cham, 2016.