

114- باب بيان جواز الشرب قائِما
وبيان أن الأكمل والأفضل الشرب قاعداً
فيه حديث كبشة السابق (انظر الحديث رقم 761) .ً
AYAKTA SU İÇİLEBİLECEĞİ,
OTURARAK
İÇMENİN İSE DAHA UYGUN OLDUĞU
Hadisler
768- وعن
ابن عباس رضي اللَّه عنهما قال
: سَقَيْتُ النَّبِيَّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم مِنْ زَمْزَمَ ،
فَشَرِبَ وَهُوَ قَائمٌ .
متفقٌ عليه .
768.
İbni Abbas radıyallahu anhümâ şöyle dedi:
Peygamber sallallahu aleyhi ve
selleme zemzem verdim. Onu ayakta içti.
Buhârî, Hac 76, Eşribe 76;
Müslim, Eşribe 117-119. Ayrıca bk. Nesâî, Menâsik 166; İbni Mâce, Eşribe
21
773. hadisle birlikte
açıklanacaktır.
769- وعن
النَزَّال بنِ سبْرَةَ رضيَ اللَّهُ عنه قال :
أَتَى عَلِيٌّ رضيَ اللَّهُ عنهُ باب الرَّحْبَةِ فَشَرِب قَائماً ، وقالَ
: إِنِّى رَأَيْتُ رَسولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم فعل كما
رَأَيْتُمُونى فَعَلْتُ ،
رواه البخارى.
769.
Nezzâl İbni Sebre radıyallahu anh şöyle dedi:
Ali radıyallahu anh
Bâbür-rahbeye geldi ve ayakta su içti. Sonra da:
Resûlullah sallallahu aleyhi
ve sellemin benim içtiğimi gördüğünüz gibi su içtiğini gördüm,
dedi.
Buhârî, Eşribe 16.
Nezzâl İbni Sebre
Kûfeli olan Nezzâlin sahâbî
olduğunu söyleyenler vardır. Fakat onun büyük tâbiîlerden olduğu kabul
edilmektedir. İleri gelen bazı sahâbîlerden hadis rivayet eden Nezzâl
güvenilir bir râvidir. Hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur.
Allah ona rahmet eylesin
773 numaralı hadisle birlikte
açıklanacaktır.
770- وعن
ابن عمر رضيَ اللَّه عنهما قال :
كنَّا نَأْكُلُ عَلى عَهدِ رسُولِ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم
ونحْنُ نَمْشى ، ونَشْرَبُ وَنحْنُ قيامٌ .
رواهُ الترمذي ، وقال : حديث حسن صحيح .
770.
İbni Ömer radıyallahu anhümâ
şöyle dedi:
Biz Resûlullah sallallahu
aleyhi ve sellemin zamanında, yürürken bir şey yer, ayakta iken de
su içerdik.
Tirmizî, Eşribe 12. Ayrıca bk.
İbni Mâce, Et`ime 25
773 numaralı hadisle birlikte
açıklanacaktır.
771- وعن
عمرو بن شعيب عن أَبيهِ عن جدِّه رضي اللَّهُ عنه قال :
رَأَيْتُ رسُول اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يشربُ قَائماً
وقَاعِداً . رواه
الترمذي وقال : حديث حسن صحيح.
771.
Amr İbni Şuaybın babasından onun da dedesinden rivayet ettiğine göre,
dedesi (Abdullah İbni Amr İbni Âs) şöyle dedi:
Ben Resûlullah sallallahu
aleyhi ve sellemin ayaktayken de otururken de su içtiğini gördüm.
Tirmizî, Eşribe 12. Ayrıca bk.
Nesâî, Sehv 100
773 numaralı hadisle birlikte
açıklanacaktır.
772- وعن
أَنسٍ رضي اللَّهُ عنه عن النبى صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم أَنهُ نهَى
أَنْ يشربَ الرّجُلُ قَائماً . قال قتادة :
فَقلْنَا لأنَس : فالأَكْلُ ؟
قال :
ذلكَ أَشَرُّ أَو أَخْبثُ
رواهُ مسلم .
وفي رواية له أَنَّ النبى
صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم زَجَرَ عَنِ الشُّرْبِ قَائماً .
772.
Enes radıyallahu anhın rivayetine göre Resûl-i Ekrem
sallallahu aleyhi ve sellem bir kimsenin ayakta su içmesini
yasaklamıştır.
Râvi Katâde şöyle dedi:
- Biz Enese, ya ayakta yemek
nasıldır? diye sorduk. Enes:
- Ayakta yemek daha beter (veya
kötüdür), dedi.
Müslim, Eşribe 113. Ayrıca bk.
Tirmizî Eşribe 11
Resûl-i Ekrem sallallahu
aleyhi ve sellem Ayakta su içmeyi yasaklamıştır ifadesi, Müslimin
bir başka rivayetinde Ayakta su içmekten men etmiştir (zecere)
şeklinde geçmektedir.
Müslim, Eşribe 112, 114
773- وعن
أبي هريرة رضي اللَّه عنه قال : قالَ رسُولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ
وسَلَّم :
«لاَ يشْرَبَن أَحدٌ مِنْكُمْ قَائماً ، فَمَنْ نَسِيَ فَلْيَسْتَقيءْ »
رواهُ مسلم .
773.
Ebû Hüreyre radıyallahu anhdan rivayet edildiğine göre
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
Hiçbiriniz ayakta su içmesin.
Unutarak içen de kussun!
Müslim, Eşribe 116
Açıklamalar
Ayakta su içme konusuna dair bu
altı hadisin ilk dördü Peygamber Efendimizin ayakta su ve zemzem
içtiğini göstermekte, son ikisi de onun ayakta su içmeyi doğru
bulmadığını ifade etmektedir. İlk bakışta bu hadisler arasında bir
çelişki varmış gibi görünüyorsa da, aşağıda belirtileceği üzere, bu
hadisler arasında hiçbir çelişki yoktur.
Konumuza önce birinci grup
hadisleri açıklayarak başlayalım. Bu hadislerde görüldüğü üzere
Peygamber Efendimiz muhtelif zamanlarda ayakta su içmiştir. Mâlik İbni
Enesin Muvattaında belirttiğine göre (Sıfatün-nebî, 13-16)
ileri gelen sahâbîlerden Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali, Hz. Âişe,
Abdullah İbni Ömer, Sa`d İbni Ebû Vakkâs ve Abdullah İbni Zübeyr ayakta
su içmişler ve bunda bir sakınca görmemişlerdir.
Konumuzun ikinci hadisinden ve
onun Sahîh-i Buhârîdeki (Eşribe 16) daha geniş rivayetinden
öğrendiğimize göre, bir gün Hz. Ali, öğle namazından sonra Kûfe
mescidinin Bâbür-rahbe denilen kısmına oturmuş, ikindi namazına kadar
kendisine getirilen dâvâlara bakmış, sonra orada abdest almış ve artan
suyu ayağa kalkarak içmişti. Bazı kimselerin onun ayakta su içmesini
yadırgadığını görünce, İslâmiyeti en iyi bilenlerden biri olan bu büyük
âlim, Birtakım kimseler ayakta su içilmesini iyi görmezler. Halbuki ben
Peygamber aleyhisselâmın benim içtiğimi gördüğünüz gibi su
içtiğini gördüm diyerek zihinlerdeki soruları gidermişti. Zaten 765
numaralı hadiste de görüldüğü üzere, Resûl-i Ekrem
sallallahu aleyhi ve sellem Kebşe Binti Sâbitin, bazı
rivayetlere göre Ümmü Süleymin evinde, duvara asılı kırbadan ayakta su
içmiştir.
Son iki hadise göre ise, Resûl-i
Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem ayakta su içilmesini doğru
bulmamış, hatta unutarak ayakta su içenin, içtiğini geri çıkarmasını
tavsiye etmiştir.
Ayakta su içmenin lehinde ve
aleyhindeki hadisler dikkate alındığı zaman, Peygamber Efendimizin
ayakta su içtiğine dair rivayetlerin, ayakta su içmeyi yasakladığını
belirten hadislerden daha fazla olduğu anlaşılmaktadır. Kitabımızın
müellifi Nevevînin, ayakta su içilebileceğine dair rivayetlerden
dördünü, ayakta su içmemeyi tavsiye eden rivayetlerden de ikisini bu
bahse alması, herhalde bu durumu göstermek içindir. Zaten o bu husustaki
kanaatini konu başlığında söylemiş, ayakta su içmek câiz olmakla
beraber, oturarak içmenin daha iyi ve makbul olduğunu belirtmiştir. Onun
Sahîh-i Müslim şerhinde ayakta su içmeyi tenzîhen mekrûh sayması,
fakat fıkhî eserlerinde bunun mekrûh olmadığını belirtmesi, ayakta su
içme konusuna yumuşak baktığını göstermektedir.
İmâm Buhârînin de, Kâmil
Mirasın dediği gibi (Tecrid Tercemesi, XII, 53), ayakta su
içmekte bir sakınca olmadığı sonucuna vardığı anlaşılmaktadır.
Demek oluyor ki, Peygamber
Efendimiz, kendisi de zaman zaman ayakta su içmek suretiyle bunun yasak
olmadığını göstermiş, belki de sağlık açısından uygun görmediği için
bunun alışkanlık haline getirilmesini istememiştir. Suyu oturarak
içmenin daha uygun olduğunu belirtmek, insanları buna yönlendirmek ve
tercihinin bu yönde olduğunu daha açık bir şekilde anlatmak için de
ayakta su içmenin aleyhinde bulunmuştur. Onun Ayakta su içen kussun!
tehdidi kesin bir emir (yani vücup için) değildir. Bazı âlimler, Ayakta
su içen kussun! sözünü Resûl-i Ekremin değil, Ebû Hüreyrenin
söylediği kanaatindedir. Yukarıda zikri geçen üç halife gibi Hz. Ebû
Bekirin de ayakta su içtiğine dair rivayeti (Muhammed Zekeriyyâ
Kândehlevî, Evcezül-mesâlik ilâ Muvatta Mâlik, XIV, 273) öne
süren ve bunu Size benim sünnetime ve Râşid halifelerimin sünnetine
yapışmanızı tavsiye ederim hadisiyle destekleyen bazı âlimler, ayakta
su içmenin sünnete ters düşmediğini söylemişlerdir.
Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz:
Çarşıda pazarda ayakta bir şey içmek gerektiğinde ve oturacak bir yer
bulunmadığında mutlaka oturacak yer aramamalı; bununla beraber oturarak
içmenin sağlığa daha elverişli olduğu unutulmamalıdır.
Hadislerden Öğrendiklerimiz
1. Peygamber Efendimiz ile ondan
gören bazı sahâbîler ayakta su içmişlerdir. Bu sebeple ayakta su içmek
günah değildir.
2. Peygamber Efendimizin ayakta
su içmeyi yasaklaması, oturarak içmeyi daha uygun gördüğünü
belirtmektedir.
3. Resûl-i
Ekremin, ayakta su içenin içtiğini kusmasını söylemesi, mutlaka böyle
yapılmasını istediği anlamına gelmez. Zira Efendimiz müslümanları
eğitmek için bazan bu üslûbu kullanmıştır