PROF. DR. AHMET RAS?M KÜÇÜKUSTA
A Haber de Mehmet Ali Önel taraf?ndan haz?rlan?p sunulan De?ifre program? ülkemizde içme sular? ile ilgili çok mühim sorunlar oldu?unu, bu sular?n yeterince denetlenmedi?ini net olarak ortaya koymu? olmas? bak?m?ndan son derecede önemlidir.
Dile?im bu sayede içme sular? ile ilgili meselelerin hükümet ve belediyeler taraf?ndan ciddiyetle ele al?nmas? ve bunlar?n giderilerek halka güvenerek içece?i sular?n ula?t?r?lmas?d?r.
Sa?l?k Bakanl??? taraf?ndan ilki 28 Temmuz ikincisi ise 3 A?ustos tarihlerinde yap?lan aç?klamalar bilimsel olmad??? gibi vatanda?lar? da tatmin edici olmaktan çok uzakt?r.
?çme sular?n?n neden uygunsuz oldu?u belli de?il
Sular?n uygunsuz olmas?n?n ne ifade etti?i belli de?ildir.
Su birkaç bak?mdan uygunsuz olabilir:
B?R: Uygunsuzluk suya mikroplar?n kar??m?? olmas?ndan kaynaklanabilir.
E?er öyle ise bu kirlenmeye sebep olan bakteri ve virüsler hangileridir?
?K?: Uygusuzluk suyun içinde bulunan minerallerin veya radyoaktif maddelerin fazlal???yla ilgili olabilir.
E?er öyleyse bu kirlili?e yol açan mineral ve radyoaktif maddeler hangileridir, miktarlar? nedir?
ÜÇ: Uygunsuzlu?un sebebi suda hiç bulunmamas? gereken maddelerin bulunmas? olabilir.
E?er öyleyse bu yabanc? maddeler nelerdir?
Uygunsuzluk hangi firmalarda dolum tesislerinde hangilerinde damacanalarda?
Aç?klamalarda uygunsuzlu?un hangi firmalarda dolum tesislerinden hangilerinde damacanalardan kaynakland??? net olarak anla??lamamaktad?r.
Uygunsuzlu?un dolum tesisinde mi damacana veya pet ?i?elerde mi oldu?u önemlidir. Dolum tesisindeki bir uygunsuzluk o firman?n tüm ürünlerinin uygunsuz oldu?u manas?na gelir. Sorun denetim d??? kaçak kuyularla ilgili olabilir.
Piyasadaki ürünlerdeki uygunsuzluk, damacanalar?n gerekti?i gibi temizlenmemesinden kaynaklanabilece?i gibi, bu damacanalar?n sat?c? taraf?ndan firmadan habersiz, iyi temizlenmeden ve/veya uygun olmayan bir kaynaktan doldurulmas?yla da alâkal? olabilir.
Bakanl?k bugüne kadar yeterli denetim yapm?yormu?
Bakanl?k aç?klamalar? bugüne kadar dolum tesisleri ve damacanalar?n do?ru dürüst denetlenmedi?ini kesin olarak ortaya koyuyor.
Bakanl???n ruhsat verirken s?k? bir denetim yapt???, daha sonra denetimi firmalara b?rakt???, kendisinin ise üç ayda bir firma taraf?ndan getirilen numuneleri denetledi?i, ?i?elenmi? hiçbir ürünü ise bugüne kadar hiç denetlemedi?i anla??l?yor.
Bakanl?k su üreticilerini elektronik ortamda her gün denetlemeli, numuneleri kendisi kayna??ndan almal? ve piyasadaki ?i?e ve damacanalar? da kontrol etmelidir.
?nsan sa?l???n? tehlikeye atan firmalara ruhsat iptali yan?nda a??r cezai yapt?r?mlar da getirilmelidir.
Damacana sorunsal?
Plastik damacanalarla alakal? pek çok sorun oldu?u da görülüyor:
B?R: Plastik damacanalar normalde ortalama 50 defa kullan?lmas? gerekirken, bunlar?n bundan kat be kat fazla, muhtemelen de delinene kadar kullan?ld???n? anl?yoruz.
Fazla kullan?m damacanalar?n zedelenmesine, berelenmesine yol açarak temizlenmelerini zorla?t?rmaktad?r.
?K?: Plastik damacanalar? vatanda?lar taraf?ndan çok farkl? amaçlarla kullan?lmas?, içine olmayacak maddelerin konmas? da temizlik sorunlar? yaratabilir.
ÜÇ: Plastik damacanalar?n temizlenmesi s?ras?nda çok fazla miktarda su, deterjan ve dezenfektan kullan?lmas? ve bu i?ler için enerji sarfiyat? da önemli problemlerdir.
DÖRT: Damacanalar do?ru ve tam olarak temizlenmi? olsalar bile bir ba?ka mesele daha vard?r.
Bu, plastik damacanalar bisfenol A (BPA) ad? verilen bir kimyasal maddeden üretilmesidir.
BPA n?n, çevre kirlili?ine sebep olmas? yan?nda insan sa?l??? üzerine de ba?ta kanser, obezite, diyabet, hormonal bozukluklar olmak üzere pek çok zararlar? vard?r.
Damacanalar?n yüksek s?cakl?klara maruz kalmas? ve zedelenmesi suya geçen BPA miktar?n? art?rmaktad?r.
Kayna??ndan tüketiciye ula?ana kadar 14 derecede bulundurulmas? gereken plastik damacanalar?n ülkemiz ?artlar?nda bu kurala uygun muhafazas? imkâns?zd?r.
Gelelim neticeye
B?R: Bakanl???n bir defal?k denetimi yeterli de?ildir. Dolum tesisleri ve damacana denetimlerine sistematik olarak devam edilmeli ve her denetim sonras? varsa sorunun ne oldu?u ve bundan sorumlu firmalar aç?klanmal?d?r.
?K?: Tüm vatanda?lara günlük ihtiyaçlar? olan güvenli içme suyu ?ehir ?ebekesi vas?tas?yla ula?t?r?lmal?d?r.
?ehir suyunun tüketiciye içme ve kullan?m suyu (bahçe sulama, araba y?kama, ev temizli?i gibi) ?eklinde ayr? ayr? sunulmas?n?n uygulanabilirli?i ara?t?r?lmal?d?r.
?çme suyu herkes için mümkünse bedava veya sudan ucuz olmal?d?r.
ÜÇ: Kaynak sular? hem kayna??nda hem piyasada sat?lan ürünlerinde sistemli olarak denetlenmelidir.
DÖRT: Kaynak sular?nda plastik damacanalardan en k?sa sürede vazgeçilmeli, cam damacana ve ?i?elere geçilmelidir.
Bu gerçekle?ene kadar plastik damacanalar?n kullan?m süre ve say?lar?, muhafaza edilme ?artlar?, temizlikleri çok iyi kontrol edilmelidir.
Bu yaz?n?n üstüne so?uk su içilmeli ve Âmin denmelidir.