Tiflis, Gürcistan`ın başkenti olup, Kura Irmağı`nın her iki yakasında yer alır. Kent, 350 km²`lik bir alana yayılır. Nüfusu 1.345.000 civarındadır.
Tiflis, endüstri, sosyal ve kültür merkezi olan bir kenttir. Ayrıca önemli bir global enerji projesinin (bak. Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru hattı) geçiş hattı üzerinde bulunur. Kent, tarihsel İpek Yolu üzerinde yer alır ve bundan dolayı Rusya`nın Kuzey Kafkasya bölgesi, Türkiye ve Güney Kafkasyadaki (Trans Kafkasya) Ermenistan ve Azerbaycan arasında önemli tarihsel bir role sahip olmuştur.
Tarih
Arkeolojik araştırmalar Tiflis`in MÖ 4. binyılda yerleşme alanı olduğunu gösterir. Ama yazılı kaynaklara göre Tiflise ilk yerleşme 4. yüzyılın ikinci yarısında gerçekleşti ve Kral Varaz-Bakur döneminde bir kale inşa edildi. Aynı yüzyılın sonunda İranlılar kaleyi ele geçirdiler. yüzyılın ortalarında Kartli kralı kaleyi geri aldı. Tiflisi gerçekten imar eden kral Vahtang Gorgasal`dir. Ne var ki kral, başkenti Mtshetadan Tiflis`e taşıyamadan öldü.
Vahteng Gorgasalın halefi Kral Ucarmeli I. Daçi (6. yüzyılın başları), başkenti Mtshetadan Tiflise taşıdı. Ancak o tarihlerde Tiflis, birleşik Gürcü devletinin değil yalnızca Doğu Gürcistanın, Kartli veya İberia denen krallığın başkentiydi. Batı Gürcistanı kapsayan Kolheti, ayrı bir devletti. I. Daçi döneminde kentin kale inşası tamamlandı ve kentin yeni sınırları ortaya çıktı. 6. yüzyılda, Avrupaya bağlanan ticaret ve taşımacılık yolu üzerinde, giderek gelişti ve stratejik bir önem kazanmaya başladı.
Tiflis, yalnızca Kartlinin stratejik öneme sahip başkenti değil, aynı zamanda bütün Kafkasyanın da önemli kentiydi. Kafkasyada, Avrupa ve Asya arasında merkezi bir konuma sahipti. Bu yüzden kent, Bizans, İran, Arap ve Selçuklular arasındaki güç mücadelesinin de aracı haline geldi. Tiflisin kültürel gelişimi de bu duruma bağlı olarak şekilleniyordu. Kent, 6. yüzyılın ikinci yarısı ile 10. yüzyılın sonlarına değin değişik güçler arasında el değiştirdi.
570-580 yıllarında Tiflis İranlıların elindeydi ve kenti yaklaşık on yıl İranlılar yönetti. 627 yılında Bizans-Hazar ordusu kenti ele geçirdi. 736-738de Mervan komutasındaki Araplar kente girdiler. Araplar burada bir emirlik kurdular. 764te Hazarlar kente girdiyse de Araplar kontrolü yeniden ele geçirdi. 853 yılında Arap komutan Buğa Türk, bir halifelik kurmak için kenti istila etti. Arap egemenliği 1050 yılına değin sürdü. 1068de, bu kez Büyük Selçuklu Sultanı Alp Arslan kenti fethetti.
Kral Kurucu Davit, 1122 yılında Tiflis kentine girerek kesin egemenliği sağladı. Birleşik Gürcü devletinin yönetim merkezini Kutaisiden Tiflise taşıdı ve Tiflis Gürcistanın başkenti oldu. Gürcistanın altın çağını yaşadığı 12-13. yüzyılda Tiflis büyük gelişme gösterdi ve kentin nüfusu 80.000e ulaştı. Kent, kültür ve edebiyat merkezi haline geldi. Kraliçe Tamar döneminde ünlü şair Şota Rustaveli Tifliste çalışmalarını sürdürdü ve büyük bir olasılıkla Kaplan Postlu Şövalye adlı ünlü destanını burada yazdı. Bu dönem, Gürcistanın Rönesansı veya Altın Çağı olarak anılır.
Tiflisin Altın Çağı bir yüz yıl bile sürmedi. 1236 yılında, Moğol istilasından sonra Gürcistan Moğol egemenliğine girdi. Tiflis, hem politik hem de kültürel açıdan sonraki yüzyıl güçlü bir Moğol etkisi altında kaldı. 1320lerde Moğollar ülkeden çıkarıldı ve Tiflis Gürcü devletinin yeniden başkenti oldu. Ne var ki kent, 1366da yeni bir yıkımla karşı karşıya geldi. 14. yüzyıldan 18. yüzyılın sonlarına değin Tiflis, değişik güçlerin istilasına uğradı. Timurlenk, Şah, Uzun, Ağa Muhammed Han kenti yağmaladılar.
Kültür ve Eğlence
Tiflis, 33 sahnesiyle adeta bir tiyatro cenneti. Gribojedov Tiyatrosu 1845 yılında kurulmuş ve Rus dramaları oynuyor. Yine 1852 ve 1921de kurulan devlet tiyatroları, 1969 yılında kurulan devlet opera ve balesi gibi pek çok kuruluş gösteri sunuyor. Sadece Gürcüler değil, burada yaşayan azınlıkların da tiyatro grupları mevcut. Helden meydanında Stalin döneminde inşa edilen sirk de önemli bir eğlence merkezi.
Kent sinemaseverler için de oldukça önemli. Her yıl ekim ayında Tiflis Uluslar arası Film Festivali düzenleniyor.
Tifliste eğlence hayatını gündüz ve gece olarak ayırmak mümkün. Gündüzleri Rustaveli bulvarı üzerinde kentin en önemli kafelerinde vakit geçiriliyor. Özellikle sanatçıların ve öğrencilerin rağbet ettiği Vincent, 1904 yılında kurulan ve geleneksel bir Gürcü kafesi olan Lagidsee en popüler olanlar. Gece hayatı ise daha çok gece kulüplerinde yaşanıyor. Bu kulüpleri lüks otellerin yakınında ve Rustaveli caddesinde bulmak mümkün.
Kent Mutfağı
Tifliste hem yerel hem de Batı mutfağından söz etmek mümkün. Yerel mutfağın en bilinen yemeği, sadece burada değil diğer Gürcistan kentlerinde de bulabileceğiniz haçapuri bir tür pide. Bunun dışındaki yerel yemekler daha çok et üzerine. Etle yapılan yemeklerin yanında çoğunlukla patates servis ediliyor. Özellikle et yemeklerinin yanında gelen özel soslar çok lezzetli.
Batı mutfağı ise özellikle fast food ürünlerinde kendini gösteriyor. Tifliste meyve suyu içmeden dönmeyin; oldukça lezzetli ve doğal. Fiyatları çok uygun olan bu meyve suları açık ve şişeli olarak servis ediliyor.
Görülecek Yerler
Kura Nehrinin doğu kıyısında, eski kent merkezinin hemen üzerindedeki Sololaki tepesinin üzerinde 3. yüzyılda inşa edilen Nariqala Kalesinin kalıntıları en önemli ziyaret noktalarından birisi. Bugün ayakta kalan bölüm büyük bir oranda 8. yüzyılda inşa edilmiş.
Kale kalıntılarının hemen üzerinde devasa bir kadın heykeli vardır. Gürcülerin Anası olarak adlandırılan Kartlis Deda heykeli, özellikle geceleri ışıklandırıldığında çok uzak mesafelerden de görülebiliyor. Sol elinde dostlar için bir tas şarap sağ elinde ise savaşa karşı bir kılıç bulunan bu heykel, kentin 1500. kuruluş yıldönümü olan 1958 yılında dikildi ve Tiflisin simgesi haline geldi.
İpek Yolunun geçtiği Tifliste bugün hâlâ bunun izleri sürülebilir. Eski şehirdeki kervansaraylar, çoğu ahşaptan, dışları ahşap oymalarla süslü balkonlu evler bu dönemin ruhunu bugünlere taşıyor.
Eski şehirin bir parçası da Abanotubani adı verilen hamam bölgesi. 17. yüzyılda inşa edilen bölgede sülfür zengini sular çıkıyor. Buradaki suyun kemik ağrılarına, nörolojik ve ürolojik problemlere, cilt hastalıklarına iyi geldiği söyleniyor. Hamamın kubbeleri, Türk hamamlarınkine çok benzer. Kese yöntemi ve taş üzerinde masaj da tanıdık uygulamalar.
Eski kent merkezi, Garetubani bölgesi ile son buluyor. Bu bölge 19. yüzyıla ait ihtişamlı yapıların görülebileceği yer. Bölgede, Tiflis merkezinin en önemli caddesi Rustavelis Gamziri uzanıyor. Milli şair Şota Rustavelinin adının verildiği cadde, Tiflis Özgürlük Meydanıından başlayarak bir buçuk kilometre boyunca Kura nehrine paralel ilerliyor ve Cumhuriyet Meydanında son buluyor. Cadde boyunca Tiflisin tarihi, turistik, kültürel ve günlük yaşama dair en önemli yerleri sıralanıyor. Gürcistan parlementosu, Kaşveti (Kashveti) Kilisesi, Gürcü Ulusal Müzesi, Paliaşvili Opera Evi, Rustaveli Akademi Tiyatrosu, Gürcü Bilimler Akademisi bu cadde üzerinde diziliyor. Ayrıca kentin en önemli buluşma noktası kafeler de burada. Kısacası, bu cadde Tiflisin kalbinin attığı yer.