Doğal Denge Noktaları: Arılar Ölürse, İnsanlar da Yok Olur mu?
-
- 5 dakika
- 11,608
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Felsefi düşünebilme yeteneği kazanmak/geliştirmek için başlangıç olarak hangi kitaplar okunabilir? Veya farklı olarak ne tür etkinlikler yapılabilir?
- Poincare yinelenme teoreminden bahsedebilir misiniz? Bu teorem yere dökülen bir bardak sütün tekrar kendiliğinden eski haline döneceğini mi söylüyor?
- Neden dinozorlar yok oldu fakat yerine aynı ölçülerde bir canlı gelişim gösteremedi?
- Sıfırdan başlayıp evrim öğrenebilmek için 9. Sınıf biyoloji dersleriyle mi başlamalıyım, yoksa bu sitede önerilen kitaplarla öğrenebilir miyim?
- Bilim hakkında kararlar neye göre verilir?
- İnsanların uykusu da evrimleşti mi?
Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Gerçeklik Analizi Araştırmaları'nın bir parçasıdır. Bu sistem çerçevesinde analiz edilen iddialar, "Gerçek", "Karışık", "Sahte" şeklinde üç sınıfa ayrılmaktadır. Aynı analiz sistemi çerçevesinde, ünlü insanlara atfedilen sözler de incelenmektedir. Bu sözler, "Gerçek", "Hatalı Atıf", "İspatsız" ve "Sahte" şeklinde dört sınıfa ayrılmaktadır.
İddia
Eğer arılar yok olursa, insanlar da yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalacaktır.
Gerçek mi?
İddianın Kökeni
İddia, arıların bitki tozlaşmasında kilit bir role sahip olmasından ve insanların da sayısız bitkiye bağımlı olmasından dolayı ileri sürülmüştür.
Bilgiler
"Arılar yok olursa, insanlar yok olur!" iddiasını mutlaka duymuşsunuzdur. Peki bu iddianın aslı var mı? Bu soruya verebileceğimiz en kısa ve dolambaçsız cevap, "Evet!" olacaktır. Fakat bunun çok basamaklı bir denklem olduğunu ve arılar yok oldu diye bir anda insanların yok oluvermeyeceğini belirtelim.
Ayrıca hangi arılardan söz ettiğimiz de önemlidir. Örneğin bal arıları, her ne kadar en çok göz önünde olan arılar olsa da, bu arıların yok olması sonucu tüm ekosistemin etkilenmesi pek olası gözükmemektedir. Öte yandan Bombus cinsi tozlaştırıcı arıların yok olması, daha geniş ekosistemleri etkileme potansiyeline sahiptir.
Dahası, bu tür iddialar genellikle evrimin adapte edici gücü göz ardı edilerek yapılan yorumlardır. Popülasyon içi gen dağılımlarını ve çevrenin öngörülemez şekilde değişmesine bağlı olarak bunlar üzerinde oluşabilecek seçilim baskılarını öngörmek çok güç olduğu için; yüksek bir kesinlikle hangi türün yok olup, hangilerinin hayatta kalacağını kestirmek zordur. Ne var ki, doğadaki bazı türlerin yok olması halinde, zincirleme olarak birçok diğer türün, hatta insanların bile soyunun tükenebileceği doğrudur.
Ekosistem, evrimsel süreç içerisinde çeşitli denge noktalarında sabitlenir (örneğin "Nash Dengesi", bunlardan birisidir). Fakat bu dengeler statik değildir; çevre kaotik ve öngörülemez olarak değiştikçe, bu denge noktaları da durmaksızın değişir. İşte bu değişime türler, evrimsel olarak farklılaşarak tepki gösterirler. Tabii ki bunu bilinçli olarak yapmazlar: Değişerek "yeni standart" haline gelen çevre koşullarına en uyumlu olanlar hayatta kalır ve ürer, diğerleri yok olur. Böylece nesiller geçtikçe canlıların özellikleri yeni denge noktasına uyum sağlarlar.
Yavaş Değişimler ve Düzen Yanılgısı
Belirttiğimiz gibi, çevrenin değişimine ve popülasyonların gen dağılımlarının bu değişen çevresel koşullarla etkileşimine bağlı olarak denge noktaları, tıpkı çevrenin kendisi gibi, kaotik ve öngörülemez bir şekilde değişir. Bu değişim genellikle oldukça yavaştır. Zaten etrafımızda bir "düzen yanılgısı" görmemiz bu değişimin yavaşlığındandır. Kendimizi içinde bulduğumuz düzen, sürekli değişim halinde olan bir düzendir. Bu değişim çok yavaş olduğu için; jeolojik, astronomik ve ekolojik süreçlerin uzunluğuna nazaran göz açıp kapayıncaya kadar kısa ömürlere sahip olan biz insanlar, değişimi algılamakta zorlanırız. Buna bağlı olarak da içinde bulunduğumuz ortamın (gezegenimizin, yıldız sistemimizin, galaksimizin veya Evren'imizin) kusursuz olduğu sanrısına kapılırız. Bu büyük bir hatadır.
Dahası, bu değişimler kimi zaman hızlanır, kimi zaman daha da yavaşlar. Hızlandığı dönemlerde kimi zaman kontrolsüzleşebilir bile! Bunun en güzel örneği, bundan 65 milyon yıl önce Dünya'ya çarpan göktaşıyla başlayan aşırı kaotik ve hızlı değişim dönemidir. Bu kaos içerisinde bile bazı denge noktaları bulunmaktadır; ancak pek az canlının gen havuzu (popülasyon içerisinde bulunan genlerin tümü), bu denge noktalarına ulaşabilecek kadar çeşitliliği içerisinde barındırır. Bu nedenle ani değişim zamanlarında çoğunlukla toplu ve kitlesel yok oluşlar görürüz. Yine de bazı şanslı türler bu denge noktalarına ulaşırlar ve hayatlarını sürdürürler. Böylece evrim yepyeni patikalara girerek sürekli olarak ilerler.
Bu ani değişimlerin tek nedeni, göktaşı çarpmaları, volkanik patlamalar, şiddetli depremler gibi devasa fiziksel etkiler değildir. Kimi zaman, içerisinde bulunduğumuz denge haline katkı sağlayan önemli canlılar çeşitli nedenlerle etkisiz hale gelirler veya yok olurlar. Bu dengeyi sürdürücü önemli canlılara ekolojide kimi zaman anahtar türler adı verilir. Bu anahtarı olması gereken yerden çektiğinizde, tüm denge bir anda alt üst olur. Elbette yine, bu kaos içerisinde bile yeni denge noktaları bulunur. Ancak o noktalara ulaşabilecek türlerin sayısı çoğu zaman epey azdır. Burada anlaşılması gereken daha önemli nokta ise, söz konusu dengeyi sağlayıcı türlerin "bu görev onlara verildiği" için değil, evrimsel süreçte karşılıklı olarak evrimleştikleri canlılarla olan ilişkileri bu tür kritik görevleri doğurduğu için bu görevleri üstlenmiş olmalarıdır. Bunun en güzel örneği de arılardır!
Anahtar Tür Olarak Arılar
Arılar (ve diğer bazı böcekler), bitkilerin en önde gelen polinatörleridir (polen taşıyıcılarıdır). Evrimsel süreçte arılar ve bitkiler, karşılıklı evrim denen bir süreçle, birbirlerine bağlı olarak evrimleşmişlerdir. Bitkiler arıları üzerlerine çekecek ama aynı zamanda onlara besin değeri olan nektarlar üretirler; arılarsa bu nektarı toplarken ister istemez vücutlarına yapışan polenleri diğer çiçeklere taşırlar. Böylece bitkiler sürekli olarak çoğalır, arılar da sürekli olarak kolonilerini doyurabilir. Eğer arıları bu denklemden çekecek olursanız, çiçekli bitkilerin önemli bir bölümü inanılmaz büyük yaralar alacaktır. Çoğu yok olacaktır. Bu çiçekli bitkilerinse önemli bir bölümü, insanların tükettiği bitkilerdir! İşte bu nedenle insanlar da beslenme konusunda ciddi yaralar alabilecektir.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Dahası, söz konusu bitkilerin yok olması, sayısız diğer canlının yaşam alanlarını da tahrip edecektir. Buna bağlı olarak arı-bitki ekosistemleriyle alakası bile olmayan canlılar hızla yaşam alanlarını yitirecektir. Bu da, alakasız diğer denge sistemlerinin çökmesi veya yer değiştirmesiyle sonuçlanacaktır. İşte bu nedenle arıların yok oluşu risklidir. Her canlının yok oluşu, ekosistem üzerinde böylesi katastrofik (aşırı yıkıcı) etkiye sahip değildir. Örneğin evcil köpeklerin yok olması böyle bir dengesizliği doğurmaz. Öte yandan yılanların yok olması, birçok ekosistemi bozabilir; fakat süreci arılar kadar etkilemeyebilir. Arılar anahtar türler dahilindeki en etkili türlerden biri olmaları bakımından bu kadar önemlidirler ve göz önündedirler.
İnsan Teknolojisi Çözüm Olabilir!
Tabii ki bu felaket senaryolarının göz ardı ettiği bir diğer nokta, insan teknolojisidir. Teknolojimiz ilerleyip güçlendikçe, arıların yarattığı boşluğu doldurabilecek ilaçlar ve yöntemler geliştirmemiz mümkün olabilir. Fakat şu anda elimizde böylesine kapsamlı ve uzun vadede etkili olabilecek hiçbir yöntem bulunmamaktadır. Üstelik arılar doğal bir şekilde bu işi yaparken, sırf aç gözlülüğümüz ve kontrolsüzlüğümüz nedeniyle böylesine devasa bir yıkım yaratmak anlamsız ve aptalca bir risk olacaktır. Bunun yerine derhal arıları koruyucu araştırmalara ağırlık verilmeli ve ekosistem dengesinin doğal seyri sürdürülmelidir.
Yoksa çok daha zorlu testlerle başa çıkmamız gerekecek.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Felsefi düşünebilme yeteneği kazanmak/geliştirmek için başlangıç olarak hangi kitaplar okunabilir? Veya farklı olarak ne tür etkinlikler yapılabilir?
- Poincare yinelenme teoreminden bahsedebilir misiniz? Bu teorem yere dökülen bir bardak sütün tekrar kendiliğinden eski haline döneceğini mi söylüyor?
- Neden dinozorlar yok oldu fakat yerine aynı ölçülerde bir canlı gelişim gösteremedi?
- 9
- 6
- 5
- 3
- 2
- 2
- 2
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2020 15:02:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3681
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Zooloji> Artropodoloji> Entomoloji
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Ekoloji> Popülasyon Ekolojisi
- Bilim Ağacı> Beşeri Bilimler> İletişim> Gazetecilik (Habercilik)> Gözlemci Haberciliği> Gerçeklik Analizi Araştırmaları
- Arı Tutarlılık İspat Yükü Yok Oluş Gerçek Nash Dengesi Factchecking Doğruluk Payı Teyit Mitler Ve Gerçekler Mit Mitler Veri Kanıt İspat Araştırma Gazetecilik Kitlesel Yok Oluş