Kitaplar Zihinleri Nasıl Açar?
Bundan önce Wisconsin Public Radio'da talk-show yapımcısı ve dijital medya içerik direktörü olarak yedi yıl geçirdi.
Aynı zamanda bir bilgisayar programcısıdır, Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden gazetecilik alanında doktora ve bilgi sistemleri alanında MBA derecesine ve Çin'deki Nanjing Üniversitesi'nden Çince lisans derecesine sahiptir.
Jimnastikçi olmak için 1970’lerde Çin’in Hunan Eyaletinde iki yıl eğitim aldım. Birinci sınıftayken devlet beni bir atletizm okuluna göndermek istedi, tüm masraflarım karşılanacaktı. Ama kaplan annem bu teklifi reddetti. Ailem onlar gibi mühendis olmamı istedi.
Kültür Devrimi’nden sağ çıktıktan sonra, mutluluğa giden tek bir yol olduğuna kesin olarak inanıyorlardı: güvenli ve iyi maaşlı bir iş. İşi sevip sevmemem önemli değildi. Ama benim hayalim Çinli bir opera şarkıcısı olmaktı. Burada hayali piyanomu çalıyorum. Bir opera şarkıcısı akrobatı öğrenmek için eğitimine genç yaşta başlamalıdır. Bu yüzden opera okuluna gitmek için her şeyi denedim, elimden gelen her şeyi yaptım. Hatta okul müdürüne ve bir radyo programcısına mektup yazdım. Ancak hiçbir yetişkin bu fikri beğenmedi. Hiçbir yetişkin ciddi olduğuma inanmadı. Beni sadece arkadaşlarım destekledi ama onlar da çocuktu, bu yüzden onlar da benim kadar zayıftı. 15 yaşıma geldiğimde opera eğitimi için artık çok geç olduğunu biliyordum. Hayalim asla gerçek olmayacaktı.
Hayatımın geri kalanını düşündüğümde korktum. Umudum, en iyi ihtimalle ikinci sınıf bir mutluluğa sahip olmaktı. Ama bu hiç adil değildi. Şiddetle isteyeceğim başka bir şey bulmaya kararlıydım.
Etrafta bana bir şeyler öğretecek kimse yok mu? Öyle olsun! Ben de kitaplara yöneldim. Yazar ve müzisyen bir aile tarafından yazılan “Fou Lei’nin Aile Mektupları” kitabı ile ailemden alamadığım tavsiye açlığımı giderirdim.
Konfüçyüs geleneği itaat gerektirirken, taklit edeceğim bağımsız kadın rol modelini “Jane Eyre”de buldum. Üretmeyi de “Sürüye Bereket” adlı kitaptan öğrendim. Nan Huaijin’in yazdığı “All Works of Sanmao” (“Echo Chan”) ve “Lessons from History” kitaplarını okuduktan sonra yurt dışında okumak istedim. 1995 yılında Amerika’ya geldim. Bu ülkede ilk hangi kitapları okudum? Elbette Çin’de yasaklanan kitaplar.
“İyi Dünya” Çinli köylülerin hayatını konu alıyordu. Propagandaya uygun olmadığını anladım. İncil ilginçti ama garipti. (Gülüşmeler) Her gün için bir konusu vardı. Ama beşinci emirle bir şeyin farkına vardım: “Annene ve babana saygı göstermelisin.” “Onur?! İtaatten çok farklı ve çok daha iyi,” dedim kendi kendime. Bu yüzden İncil, bu Konfüçyüsçü kendini suçlama geleneğinden kurtulmak ve ailemle ilişkimi yeniden başlatmak için benim aracım oldu. Yeni bir kültürle tanışmak bana karşılaştırmalı okuma alışkanlığı da kazandırdı.
Bu alışkanlık birçok konuyu anlamamı artırdı. Örneğin, bu haritayı ilk başta uygunsuz buldum çünkü Çinli öğrenciler böyle büyüdü. Çin’in dünyanın merkezi olması gerekmediğini hiç düşünmemiştim. Bir harita esas olarak bir kişinin görüşünü yansıtır. Karşılaştırmalı okuma aslında yeni bir şey değil. Akademik dünyada standart bir uygulamadır. Karşılaştırmalı din ve karşılaştırmalı edebiyat gibi araştırma alanları bile var.
Karşılaştırma ve zıtlık, bilginlerin bir konuyu tam olarak anlamalarını sağlar. O yüzden şöyle düşündüm: Eğer karşılaştırmalı okuma araştırmalarda işe yarıyorsa, neden onu günlük yaşamda da kullanmayayım? Böylece kitapları çiftler halinde okumaya başladım.
Bu kitaplar, Walter Isaacson’ın “Benjamin Franklin”i ve David McCullough’un “John Adams”ı ya da Katharine Graham’ın “Personal History”si ve Alice Schroeder’in “Snowball: Warren Buffet”ı gibi aynı olaya karışmış kişileri içerir ve Onlar, bu olaya karışan arkadaşlardan bahsediyor olabilirler. İş Yaşam Dünyası ile aynı deneyimleri paylaştı.
Aynı hikayeleri farklı kitap türlerinde de karşılaştırdım. (Gülüşmeler) Kral James’in “Kutsal İncil”i ve Christopher Moore’un “Kuzu”su gibi. Farklı kültürlerden benzer hikayeleri de karşılaştırdım: Joseph Campbell’ın The Power of Myth adlı harika kitabında yaptığı gibi. Örneğin, hem İsa’nın hem de Buda’nın başına üç ayartma geldi. İsa’nın başına gelenler ekonomik, politik ve manevi nitelikteydi. Ancak Buddha’nın başına gelenlerin hepsi ilginç bir şekilde psikolojikti: şehvet, korku ve sosyal görev. Bu çok ilginç…
Bir yabancı dil biliyorsanız, en sevdiğiniz kitapları iki dilde okumak eğlencelidir. Thomas Merton’un “The Way of Chuang Tzu” ve Alan Watts’ın “Tao: The Path of the Stream” gibi. Çeviride kaybolmak ve orijinal metinden uzaklaşmak yerine burada birçok kazanım görüyorum.
Örneğin, Çince’de “mutluluk” kelimesinin kelimenin tam anlamıyla “hızlı neşe” anlamına geldiğini çeviri yoluyla keşfettim. Aha! Çince’de “gelin” aslında “taze anne” anlamına gelir. Vay! Örneğin, Çince’de “mutluluk” kelimesinin kelimenin tam anlamıyla “hızlı neşe” anlamına geldiğini çeviri yoluyla keşfettim. Aha! Çince’de “gelin” aslında “taze anne” anlamına gelir. Vay! Örneğin, Çince’de “mutluluk” kelimesinin kelimenin tam anlamıyla “hızlı neşe” anlamına geldiğini çeviri yoluyla keşfettim. Aha! Çince’de “gelin” aslında “taze anne” anlamına gelir. Vay!
Kitaplar bana geçmişteki ve şimdiki insanlarla bağlantı kurmam için sihirli bir kapının anahtarını verdi. Bir daha asla yalnız veya güçsüz hissetmeyeceğimi biliyorum. Hayallerinin yıkılması aslında diğer insanların çektiği acılarla karşılaştırıldığında tamamen önemsizdir.
Sonunda bir hayalin tek amacının gerçekleşmemek olduğunu anladım. Bir rüyanın en önemli amacı, hayallerin, tutkuların ve mutluluğun doğduğu nokta ile bağlantı kurmamızı sağlamaktır. Parçalanmış bir rüya bile bunu senin için yapabilir. Yani bugün en çok mutluysam ve bir amacım, net bir dünya görüşüm varsa, bunun nedeni kitaplardır.
Kitaplar yanınızdan hiç eksik olmasın.
Teşekkürler.
Kaynak: TED