fransız modern edebiyatının temsilcilerinden marcel proust, 10 temmuz 1871'de, paris yakınlarındaki auteuil'de doğdu. babası varlıklı bir profesör olan adrien proust ile annesi jaenne weil tarafından paris'te büyütülen marcel proust, 10 yaşına geldiğinde bir astım krizi geçirdi ve bundan sonraki yaşamında hastalıkların pençesinden kurtulamadı. hastalığına rağmen okulunu başarılı bir öğrenci olarak tamamladı ve askeri hizmetinden sonra siyasal bilgiler fakültesi'ne girdi. bir yandan üniversiteye devam eden proust bir yandan da sorbonne'da felsefeci henri bergson'un derslerine katılıyordu. ailesinin maddi varlığı nedeniyle rahat yaşamı garanti altına alındığından, mesleki bir eğitime gerek duymayan marcel proust, tüm zamanını küçüklükten beri ilgi duyduğu yazarlığa ayırmaya karar verdi. düzyazıları ve makaleleri 1892 yılından itibaren çeşitli dergi ve gazetelerde yayınlanmaya başladı.
1895'ten itibaren eğitim bakanlığı'nda çalışmaya başlayan marcel proust, bakanlık'ta kaldığı beş yıl içinde hazlar ve günler adlı öykü kitabını yazdı. gerek eleştirmenler gerekse okur tarafından pek başarılı bulunmayan bu eser bir anlamda yazarın bundan sonra ele alacağı konuların açıklanması açısından önem taşıyordu: yabancılık çekilen bir dünyadaki yalnızlık ile kendi kimliğinin arayışı içindeyken aşk, hastalık ve zamanın etkileri.
proust, ilk kitabının ardından sekiz yıl boyunca bir kitap üzerinde çalıştı. kitabı tamamlamasına çok az bir zaman kala uğradığı hayalkırıklığı nedeniyle sekiz yıllık uğraşının ürünü kitabını yırttı ancak onu atamadı. 1952'de jean santeuil adı altında yayınlanan bu kitap yazarın başyapıtı olarak değerlendirilen çiçek açmış genç kızların gölgesinde/kayıp zaman izinde adlı romanın bir tür hazırlık çalışması olarak değerlendirildi. jean santeuil'in odak noktasının anlatıcının subjektif öyküsü oluşturmuştur. yazar bu eseriyle geçmiş olaylarla ilgili duyguların içinde bulunulan anda yaşanılanlardan daha kuvvetli olduklarını kanıtlamak istiyordu. düşüncelerini vurgulamak için her şeyin tekrarlandığı bir anlatım biçimi uyguladı. ilk anlatılanda olayların gerçekten olup bittiği zamanı diğerinde ise akılda kalanları anlatıyordu.
1903 yılında babasını kaybeden ve annesiyle birlikte yaşayan marcel proust'un yaşamındaki en önemli olaylardan biri 1905'te annesi jaenne weil'i kaybetmesidir. o tarihte 34 yaşına giren eşcinsel yazar için annesi hayatının en önemli kadınıydı. geçirdiği sinir buhranlarından ve gördüğü tedavilerin ardından proust, deneme yazılarında önemli edebiyatçıları ve felsefecileri inceledi. bunların başında çalışmalarını fransızca'ya çevirdiği john ruskin ve eleştirilerinin hedefi olan charleb augustin sainte-beuve geliyordu. aynı dönemde üzerinde çalıştığı bergson'un bilgi kuramı, proust'un anlatım tekniğini düzeltmesindeki en önemli etkendir. 1908'de kaleme almaya başladığı ancak 11 yıl sonra yayınlanan taklitler ve seçmeler adlı yapıtı başyapıtı için ön çalışma oldu.
1908'den sonra tamamen inzivaya çekilerek hiç ara vermeksizin yedi bölüme ayırdığı geçmiş zaman peşinde adlı dizi romanı üzerinde çalıştı. bu roman 1927'ye kadar 15 cilt ve yedi bölüme ayrılmış olarak yayınlandı. 1913 swannların semtinde çıktıktan sonra onu izleyen diğer bölümler; çiçek açmış genç kızların gölgesinde, guermanteslerin semtinde, sodom ve gomorra, mahpus kadın, kaybolan albertine, yeniden kazanılan zaman yayınlandı.
otobiyografik bir havanın estiği bu roman dizisinde birbirine paralel iki düzlem bulunmaktadır. proust'un yaşantısından alınan tek tek epizotlar, burjuvazinin tam bir tablosu ve en ince ayrıntılara kadar araştırıp anlattığı aristokrasinin çöküşü olarak yoğunlaşır. proust bunu yaparken şimdiki zamana ve geçmişeait bilinç içindekileri çağrışımlı olarak birleştirmek amacıyla olayları kronolojik bir sıraya koymadı. geçmiş zaman anımsama yoluyla ve birinci şahıs olarak öyküyü anlatan kişinin içsel birliğine uyan kayboluşu zaman yeniden kazanılmaktadır. sürekli geriye bakışlarla yaşam daimi bir dolaşım halindedir. roman dizisinin sonunda şair yani proust, kendi yaşantısını anlatan romanı yeniden yazmaya karar verir. yazar anlattığı düşünceleri doğrudan doğruya yansıtabilmek için edebi teknik olarak iç monoloğu kullanmıştır. benliğin zaman içindeki psikolojik değişimi ile güncel ve eski olayları bir bütün haline getirerek insanın ruhsal yaşantısını işleyen marcel proust, 18 kasım 1922'de, paris'te yaşamanı yitirdi.
eserleri
roman: swannların semtinde (du cote de chez swann, 1913), çiçek açmış genç kızların gölgesinde/geçmiş zaman izinde (a la recherche du temps perdu,1918), guermanteslerin semtinde (le cote du guermantes, 1920), sodom ve gomorra (sodome et gomorrhe, 1921), mahpus kadın (la prisonniere, 1923), kaybolan albertine (albertine disparue, 1925), yeniden kazanılan zaman (le temps retrouve, 1927), taklitler ve seçmeler (pastiches et melanges, 1919)
öykü: hazlar ve günler (les plaisirs et les jours, 1896)