Kıbrıs ve Ege'de bulunan Mitanilere ait Mühürler
Kürtlerin ataları olan Mitaniler Hitit ve Mısırla birlikte antik dönemde (M.Ö. 1500-
1300) Yakındoğu’nun en önemli politik güçlerinden birisidir. Mitanilerin ülkesine
Khanigalbet (Xanîqulbe: güney yerleşkesi)
de denilirdi.
Günümüzde Yakındoğuda çok miktarda Mitanilere ait mühürler ele geçirilmiştir.
Şüphesiz bu mühürlerin çoğu sıradan inasanlar tarafından kullanılmıştır. Bu da
gösteriyorki Kürtler, eski çağlarda yaptıkları iş veya antlaşmaları
belgelendirmekteydiler.
Mitanni silindir mühürü (altta),
modern izlenim (sol üstte) ve çizim
(sağ üst). Türbe 3, Mitopolis,
Achaea (Yunanistan). Geç Helladic
IIIA1 (yaklaşık 1400 BCE).
Sinterlenmiş Kuvars Yükseklik 2.2
cm; çap 1.02 cm. Patras Arkeoloji
Müzesi. Corpus of Minoan ve
Mycenaean Seals'dan sonraki
görüntü, cilt: VS3 no. 276
Kıbrıs ve Ege’de bulunan Mitani mühürlerinden anlaşılıyorki, Kürtlerin mühür
gelenekleri Akdeniz ve Ege’ye kadar yayılmıştı. Son dönemlerde Kıbrıs ve Ege’de
bulunan Mitani mühürlerinin M.Ö. 1400 yılına ait oldukları anlaşılmıştır. Daha
önceleride Girit ve Rodos’ta yapılan arkeolojik kazılarda da Mitanilere ait 85 adet
Genç Tunç Çağı’na tarihlenen gliptik2
silindir mühürü keşfedilmişti. Söz konusu
bu mühürler sinterlenmiş kuvars, hematit ve lacivert gibi sert taşlara oyulmuştur.
Ege’de bulunan bu Mitani mühürlerindeki betimlemelerle Nuzi veya
Kizuwatnadakilerle büyük benzerlikler arzetmektedirler.
İşin ilginç tarafı özellikle Girit ve Rodos’taki Mitani mühürleri antik bir mezarlıkta
bulunmuştur. Bu da gösteriyorki M.Ö. 4000 yıllarında Akdeniz veya Ege adalarında Mitani kolonileri vardı. Muhtemelen Bu koloniler Etrüsk göçleri
dönewmine rastlamaktadır Kıtlık yüzünden Hurrilerden kopan bir aşiretin Akdeniz
ve Ege güzergahı boyunca ilerleyerek İtalya Yarımadasına geçtikleri ve burada,
Etruri
devletini kurduklarını hatırlayalım.
1Kürtçe xanî: ev, qulbe: güney demektir.
2 Gliptik” Yunanca bir sözcük olup mühür oyma sanatı anlamındadır.
Bunların günümüzde Kürdistan’da
bulunan Torî, Etroşî ve Güney Kürdistandaki Etrûş mıntıkası ile özdeştirler.
Mittaniler ve hatta çok daha öncesine dayanan Kürt mühür geleneğini özel olarak
incelemek elzemdir. Çünkü mühürlerde bulunan motivler günümüzde halı ve kilim
motivleriyle hemen hemen aynısıdır. Buradan Kürtlerin geleneksel kültürel
sembollerini elde edebiliriz. Bunlar kenar süsleri, hayvan, güneş bitkiler ve
özellikle hayat ağacı gibi şeylerden oluşmaktadır. Bu tür şeyler ruhi
şekillendirmeyi giçlendirdiği biliniyor.
Kürdistan’da bulunan Mitanilere ait bazı mühürler: