Hitler’in 1 Eylül 1939’da Polonya’ya saldırmasıyla II. Dünya Savaşı başlamıştır. Konuyla ilgili birkaç yazı yazmıştım. Türkiye’de İsmet İnönü Cumhurbaşkanı, Mareşal Fevzi Çakmak Genelkurmay Başkanı’dır.
Muhtemel savaşa hazırlık
İsmet Paşa, kıtlık olmaması için tedbirler almış, egemenliğimize zarar gelmemesi ve Almanların Türkiye’ye saldırmaması konusunda azami derecede titiz davranmıştır. Seferberliğin ilanıyla 1920, 1921 ve 1922 doğumlulara celp emri gönderilmiştir...
1’inci Ordu’ya bağlı birlikler Edirne sınırına gönderilerek ordunun mevcudu 1.300.000 kişiye çıkarılmıştır. II. Dünya Savaşı’nın ayak sesleri duyulmaya başladığında zamanın Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak, Trakya’da beton ve çelik karması bir savunma hattı hazırlamıştır.
Savunma hattı Almanlar tarafından Balkanlardan yapılabilecek bir saldırıya karşı koymak amacıyla Çatalca bölgesinde tesis edilmiştir. Bu hat, Fransızların Magino hattı örnek alınarak yapılmış, inşaat 1925 yılına kadar hızla devam ettirilmiştir.
Fransa’daki Majino Hattı
II. Dünya Savaşı’nın adımları 1930’lu yıllarda duyulmaya başlanmıştır. Almanya’nın gelişen askeri gücünün bir tehdit halini alması karşısında zaten zayıf olan Fransız ordusunun güçsüzlüğü iyice ortaya çıkmıştır. Fransızlara göre bu sık ağaçlar ve ırmaklar barındıran bölge, tank ve topçu birlikleri için geçilmesi imkânsız bir yer olduğundan, büyük saldırı için ihtimal dışıydı.
Majino Hattı Fransızlar için büyük önem kazanmıştır. Fransızlara göre, sık ağaçlı ve nehirlerle tahkimatı tamamlayan bu bölge, tank ve topçu birlikleri için geçilmesi imkânsız bir yer olarak değerlendirilmiştir.
Hitler ise, 1940 yılında ağaçlık bölgeden ordularını geçirdiği gibi bu ünlü hattı da yarmıştır. Alman ordusu Fransa’nın içlerine doğru ilerleyince, Fransızların bütün savunma hattı çökmüştür. Alman güçleri kısa zamanda Fransa'nın 2/3'ünü işgal etmiştir.
Majino Hattı II. Dünya Savaşı’ndaki yanlış kullanımından doğan başarısızlığından ve Fransa'nın savaş sonrasında ekonomik olarak çöküntüde olmasından dolayı önemsiz bir askeri harcama olarak görülmüştür. Sonraki yıllarda Avrupa'daki barış politikaları ve askeri teknolojinin gelişmesi nedeniyle, I. Dünya Savaşı'nın etkisinin azaldığı zaman olduğu gibi askeri olarak da önemsiz görülmeye başlanmıştır. Bugün ise Turistik merkez olarak ziyarete açılmıştır.
Çakmak Hattı
Çakmak Hattı için Bakanlar Kurulu 7.301.742 lira civarında bir ödenek tahsis edilmiştir. Tedbirlerin kendisine karsı alınmakta olduğu kuşkusuna kapılan Bulgaristan, Çakmak Hattı konusunda Türk hükümetinden bilgi istemiş, bunun üzerine 17 Şubat 1941’de “Türk-Bulgar, Ortak Demeci” yayınlanmıştır.
Büyükçekmece ile çatalca arasında düşünülmüş olan hattın inşaatı 1925 yılına kadar devam etmiştir. II. Dünya Savaşı’nın çıkma ihtimali uzayınca inşaat işleri yavaşlamıştır. 1930’da çalışmalar yeniden başlatılmış, 1934’te askeri mühimmatın büyük kısmı yenilenmiş (yılda 380 bin ton çimento); ancak Alman saldırısı başladığında tam olarak engellerin tamamlanmadığı da görülmüştür.
Günün şartları da göz önünde bulundurularak koruganların yapımına başlansa da yüklü miktarda çimento ve çelik gerektiren bu yapıların inşası kaynak yetersizliğinden tamamlanamamıştır. Çatalca, Büyükçekmece ve Karadeniz hattı boyunca yer yer karşımıza çıkan bu yapılar hava ve tank saldırılarına karşı dirençli olarak tasarlanmış, dememiz yerinde olur.
Şubat 1941'de Almanlar, Bulgaristan'ı işgal ederek Türkiye sınırına dayanmıştır. Bunun üzerine hattın Çatalca’ya çekilmesine karar verilmiştir. Almanların o tarihe kadar kullandıkları modern savaş araçları karşısında bu planın başarı sağlayabileceği şüpheli görülmüştür.
Bu savunma hattında konuşlanacak askeri gücümüzün yeterli olamayacağı değerlendirilmiş ve daha dar bir alanda Çatalca Hattı belirlenmiştir.
Ben de buradaki çınar ağaçlarını gidip yerinde gördüm. Burada Kırım hanlarından Selim Giray’ın oğlu 2. Kaplan Giray’ın mezarlığı olduğunu söylediler. Çanakça köyünün civarında bulunan koruganlar dahil çoğu kötü durumdadır.
Bu hatlardaki korugan ve mevziler birbirlerine duvar, tel ve demir engellerle bağlanmıştır. Çakmak Hattı İnşaatı, çimento ve demir yetersizliğinden dolayı ilerleyememiştir. Yılda ancak 380.000 ton çimento üretilebilmiş ve bu fabrikalarda kolayca tahrip edilebilecek yerlerde bulunmuştur.
Koruganlar su baskınlarına karşı özel drenaj ve atık su tahliye sistemleri ile donatılmış, tüm yüzeyler sağır ve yaklaşık 2 m kalınlığında betonarme perde ile güçlendirilerek toprakla örtülmüşlerdir. İki katlı olan bu yapıların giriş katında top ve makinalı tüfeklerin yerleştirildiği ayak yerleri, tuvalet, teçhizat giriş boşluğu, insan giriş tünelleri vardır.
Duvar cephesinde içeride biriken havanın tahliye edildiği kanallar, boş kovan tahliye hatları bulunmaktadır. Alt katta ise muhtemelen bir hava temizleme ünitesi olarak çalışan ve belki de elektrik enerjisi de elde edilen, elle çalıştırılan bir mekanizma mevcuttur. Bu kat aynı zamanda depolama ve pis su tahliyesi için de kullanılmaktadır.
Majino Hattı, Fransa’da turist çekmek amacıyla kullanılırken, Türkiye'de samanlık, depo veya yerleşim merkezi olarak kullanılmaktadır. Yakın zamanda ait bu tarihi mirasa sahip çıkılması dileğiyle!