Yazar, Marks and Spencer’ın başkanıdır.
Margaret Thatcher iktidara geldiğinde, serbest girişimin başarılı olabilmesi için sıradan insanların toplumda bir menfaatleri olduğunu hissetmeleri gerektiğini fark etti. Bir milyon belediye konutu kiracısının kendi evlerini satın alması sağlandı ve kamulaştırılan sanayilerimiz özelleştirildiğinde, bireysel yatırımcılara yararlanabilmeleri için büyük tahsisatlar yapıldı. Thatcher-Major döneminde, önemli sayıda çalışan, çalıştıkları şirketlerde de hisse senedi opsiyonlarına sahipti. Asda’da, benim genel müdür olarak görev yaptığım süre boyunca, 65.000’den fazla çalışanın işin bir kısmına sahip olduklarını hissetmeleri için o zamanlar Birleşik Krallık’taki en büyük çalışan hisse sahipliği planını başlattık.
Bugün, halk bu hisseyi kaybetti. İnsanlar Birleşik Krallık’ta istihdam sağlayan, kar eden, yatırım yapan ve vergi ödeyen işletmelerden kendilerini kopuk hissediyorlar. Birleşik Krallık’ta ikamet edenlerin sahip olduğu hisse senetlerinin yüzdesi otuz yıldır düştü ve şu anda yaklaşık yüzde 12’de duruyor – 1960’larda bizde yüzde 50’den fazlaydı.
Emeklilik planlarımız bile daha az öz sermayeye ve üstelik daha az Birleşik Krallık öz sermayesine sahiptir. Büyük tanımlı fayda planları, tahvillere yatırım yapmak ve riski en aza indirmek için düzenleyici teşviklere sahiptir. Otomatik katılım emeklilik planlarındaki tasarruf sahipleri, minimalist iletişimler alır; gerçekte çoğu neye yatırım yaptıklarını bilmiyor. Muhasebe ve vergi kurallarındaki değişiklikler, büyük çalışan hissesi opsiyon planlarının büyük ölçüde ortadan kalktığı anlamına geliyor.
Daha da kötüsü, tasarruflarını borsaya yatıranlar, uygun aday platformları aracılığıyla giderek daha fazla yatırım yaptıkları için hissedarlıklarından kopuyorlar. Hisselerin yüzde 40’ından fazlası artık aday hesaplar aracılığıyla tutuluyor – çoğu şirket hissedarların kim olduğunu bilmiyor, onlarla iletişim kurmuyor ve çoğunlukla şirket kararlarında oy kullanmıyorlar. Eskiden çok sayıda doğrudan perakende hissedarı olan M&S’de, şimdi özel hissedarlarımızın yüzde 70’iyle doğrudan konuşamıyoruz. Aday hesaplara doğru yürüyüş nedeniyle yılda yaklaşık 4.000 “bilinen” hissedarı kaybediyoruz.
Kurumsal yönetişimin diğer yönleri, kamuya ait işletmeler ve toplum arasındaki bağlantıları kurnazca aşındırdı. Yıllık raporlar, yüzlerce sayfa uzunluğundaki devasa ciltlere dönüştü ve bu da onları özel hissedarlar için uygun hale getirmedi. ABD’de olduğu gibi çevrimiçi yayınlamak, gerçek hissedar iletişimine yeniden yatırım yapmak için para tasarrufu sağlar – tabii ki işletmelerin yatırımcılarının kim olduğunu gerçekten bildiklerini varsayarsak.
Buna yanıt olarak M&S, hissedar demokrasisi ve katılımı için geniş tabanlı bir kampanya başlattı. Share Your Voice, UKSA, ShareSoc, Quoted Companies Alliance ve Equiniti’nin yanı sıra ülke genelinde binlerce küçük hissedardan büyük destek gördü.
Sir Douglas Flint’in Dijitalleştirme Görev Gücü’nün bu hafta yayınlanan ara raporu, bu sorunlardan bazılarının ele alınmasına yardımcı olacaktır. Bu, ülkenin girişimciliğe ve popüler kapitalizme yönelik önceki coşkusunu yeniden yaratmak için bir şans. Dijitalin varsayılan olması gereken yeni, modern bir hissedar iletişimi sistemini başlatmalı. Bir e-posta adresi sağlamak, hisse satın almak için bir ön koşul olmalıdır. Sonuçta, bir işi daha verimli hale getirmek de dahil olmak üzere, sahiplik sorumluluk getirir.
Yıllık raporların basılı kopyalarını üretme gerekliliği kaldırılmalıdır – bu, bir çırpıda halka açık şirketlere milyonlarca sterlin tasarruf sağlayabilir ve performansla ilgili sıradan bir insanın okuyabileceği bir biçimde düzgün bir iletişime geçişe olanak sağlayabilir.
Son olarak, yıllık genel toplantılarla ilgili hassas bir soru var. Pek çok insan geçmişin büyük Genel Kurullarının anısına değer veriyor. Asda’nın yeni CEO’su olarak Pudsey Civic Hall’da olduğumu, 800 Yorkshire hissedarıyla yüz yüze geldiğimi hatırlıyorum, çiftçilerin çoğu birikimlerini kaybettikleri için üzgündü. Neyse ki, önümüzdeki birkaç yıl içinde her şeyi onlar için geri aldık ve AGM’ler daha sessiz hale geldi.
O günler geçti. AGM katılımı yıllardır keskin bir düşüş içinde ve çoğu perakende hissedar, Londra’daki bir otel odasına gitmek için bir gün bile izin alamıyor. Harici sorgulayıcılar tarafından kolaylaştırılan dijital AGM’leri deniyoruz. Katılım arttı ve daha birçok soru cevaplandı. Ancak insanlar yine de şahsen katılabileceklerini hissetmek istiyor, bu yüzden bir denge bulmamız gerekiyor.
Kapitalizmin rızaya dayalı olduğu fikrini bir kez daha kucaklamamızın tam zamanı. Ve onay, toplum için karlı gördükleri şirketlerin başarısını satın alan insanlardan gelir. Gelgiti döndürmemiz gerekiyor.