Entaglement nedir hakkında bilgi
Entanglement ya da Türkçesiyle dolanıklık bir kuantum korelasyonudur. Önce korelasyon kelimesiyle ne kastettiğimizi bir örnekle açıklayalım. Bazen gazetelerde görebileceğiniz tipik bir tıp haberi düşünün: Sabah marul yiyenler, daha az kanser oluyor gibi. Burada iki sistem arasında yani bir insanın kahvaltı alışkanlıklarıyla, sağlığı arasında bir ilişki kuruluyor. Tüm insanlar düşünüldüğünde bunların rasgele bir dağılım gösterdiği düşünülür. Yani, tüm insanların bir kısmı sabah marul yer, bir kısmı yemez. Yine bazı insanlar kanser olur, bazıları olmaz. Korelasyon, bu iki rasgele dağılım arasında bir ilişki olduğunu söylüyor. Yani, eğer insanların belli bir yüzdesi kanser oluyorsa, sabah marul yiyenler için daha küçük bir yüzde kanser oluyor, yemeyenlerin de daha büyük bir yüzdesi. Benzer şekilde kanser olanların genele göre daha küçük bir yüzdesi sabah marul yiyor. Korelasyon, bu türden bir ilişkiye deniyor. Yani eğer A özelliğinin bilinen bir dağılımı varsa, ve bu dağılım B özelliği taşıyanlarda değişiyorsa (değişik olasılıklar), o zaman A ile B arasında bir korelasyon olduğunu söylüyoruz. Bir korelasyon iki özellik arasında bir çeşit ilişki olduğu anlamına geliyor: Kimi zaman bu bir neden-sonuç ilişkisi şeklinde olabiliyor (marul yemek kanserin gelişmesini önlüyor veya kanser olanlar tedavi için endişelenmekten, marul alıp yiyecek zaman bulamıyorlar). Kimi zaman da geçmişte olan bir olayın bu iki özelliği etkilediği anlamına gelebilir. Örneğin sigara önemli bir kanser nedenidir ve sigara içenler marul yemekten hoşlanmaz ise marul ile kanser arasında bir korelasyon oluşacaktır.
Eğer korelasyon iki sistemin kuantum durumları arasındaysa bu duruma dolanıklık diyoruz. Bu örneğin yukarıdakinden farkı şu: Yukarıda tüm insanları düşündüğümüzde bir rasgelelik ortaya çıkıyordu. Kuantum durumundaysa rasgelelik tek bir sistem için (örneğin belli bir insan, belli bir atom) söz konusu çünkü bu kuantum fiziğinin bir özelliği. Örneğin bir parçacığın konumu kuantum fiziğinde belirsizlik içerir. Yapılan bir ölçüm, bir çok olası değer arasından sadece bir tanesini verir. Rasgelelik, kuantum sistemlerinin doğasında var. Bu nedenle iki farklı sistem (bir atom ve bir başka atom, bir atom ve bir foton) arasında bir korelasyon oluşabilir. Benzer şekilde tek bir parçacığın iki farklı özelliği arasında da bir korelasyon oluşabilir. Örneğin konum ve hız. Eğer parçacık solda ise hızı büyük, sağda ise hızı küçükse, bu durumda konum ve hız arasında bir korelasyon olduğunu söyleriz. Ya da daha doğrusu konum ve hızın dolanıklaşmış olduğunu söyleriz. Dolanıklık çoğunlukla geçmişteki bir etkinin iki sistemi veya iki özelliği etkilemesi nedeniyle oluşur. Örneğin bir kuvvet hem konumu hem de hızı etkileyeceğinden, konum ve hız arasında dolanıklık oluşmasına neden olabilir.
Bu korelasyonlar için dolanıklık gibi farklı bir kelime kullanmamızın nedeni, kuantum korelasyonlarının yukarıdaki marul-kanser örneğindeki gibi klasik korelasyonlardan çok farklı özelliklerinin olması (bunu bize ilk defa 60lı yıllarda John Bell gösterdi). Dolanıklığı ilginç yapan asıl bu özellikleri. Ne yazık ki bu özelliklerinin ne olduğunu burada açıklayamıyoruz. Bilim adamları bile bu korelasyonları ölçmek için oldukça karmaşık formüller kullanıyorlar. Dolanıklığın çok anılan ilginç özelliklerinden birisi, güvenilirliği kesin olarak ispatlanabilen şifreleme sistemlerinin geliştirilmesine olanak vermesi (bunu klasik sistemlerle yapmak mümkün değil).