Yakın tarihimizin tanınan isimlerinden Enver Paşa'nın amcası, Atatürk'ün sınıf arkadaşı Halil Paşa'nın, Makedonya'da çetelerle mücadelesinden Irak cephesine; Milli Mücadele yıllarından Moskova'ya uzanan ilginç hayat hikayesi.
Hafız Kamil Bey'in oğlu Halil 1882 yılının İstanbul'unda Sultan II.Abdülhamid devrinde dünyaya geldi. Abisi Ahmed'in oğlu Enver ise ilginç bir şekilde amcası olacak Halil'den daha erken doğmuştu.
Çete faaliyetleri 19.asrın başından beri süre geliyordu. Fransız İhtilali ve Rusya'nın Ortodoks Hristiyanlara tesiri Osmanlı içerisindeki azınlıkların isyan faaliyetlerini başlatmıştı.
Halil ve Enver beyler Gizli İttihat ve Terakki cemiyetine de bu yıllarda katıldı. Önce Halil Bey padişahın uygulamalarından rahatsızlık duyup Meşrutiyeti yeniden ilan etmek isteyen bu cemiyete girdi.
Cemiyetin faaliyetleri kısa sürede amaca ulaştı. Temmuz 1908'de II. Meşrutiyet ilan edildi. Oysa bu durum hiç de uzun sürmeyecekti 1909'un başlarında muazzam bir hareket patlak verdi.
1911 yılında Binbaşı rütbesine erişen Halil Bey'in sonraki durağı birçok Osmanlı subayı gibi Trablus oldu.
Halil Paşa hatıralarında o günleri şöyle anlatmaktadır : ''Afrika topraklarından son Türkler olarak ayrılışımız çok hazin oldu. Arkada bıraktığımız topraklara uzun uzun baktım, çok müteessirdim. Bu kaybolan toprakları elimle selamladım ve gözlerim yaşararak inledim: Elveda Trablus, elveda! ''
Balkan Savaşları sırasında İstanbul'u Çatalca cephesinde savunan Halil Bey 1913'te Kaymakam (Yarbay) rütbesine erişti.
İngilizler Basra'ya inanılmaz boyutlardan askeri çıkartmalar yapmışlar ve Bağdat'a doğru ilerlemekteydiler. Halil Bey'in bölgeye gelerek savunmadaki Nureddin Bey'in ordusuna katılmasıyla hazırlıksız yakalanan İngilizler kanlı bir hezimete uğratıldı.
O sıralarda sahneye çıkan casus Lawrence Osmanlı'ya rüşvet teklif etti!
Bolşevik İhtilali sonrasında Kafkasya'daki çeşitli harekatlara katılan Halil Paşa mütareke döneminde İstanbul'a döndü.
30 Ekim 1918'de Mondros'un imzalanmasından kısa süre sonra Enver Paşa ve İttihat Terakki ekibi yurdu terk etmişti. Halil Paşa ise Enver Paşa'nın amcası olması sebebiyle hedefteydi, adına yakalama kararı çıkmıştı. Birkaç ay saklanmayı başardıysa da Bostancı'da bir yakınının evindeyken İngilizler tarafından yakalanarak Bekirağa Bölüğü'nde hapsedildi.
Halil Paşa burada idam cezasına çarptırılacaktı. Kendisine 300 bin Ermeni'yi, 60 bin Arap'ı, 13 Yahudi, 2 İngiliz ve 1 Türk'ü öldürttüğünü söyleyen İngiliz subayına şu cevabı verdi: ''Saymadım, fazla veya eksik olabilir. Nerede isyan ettilerse orada destek kuvvetlerimle uzaklaştırıp haddini bildirdim. Nerede isyanlar muhtemelse oralardan götürülmelerini sivil idare makamlarına emrettim.''
Halil Paşa Sivas'tan Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle Milli Mücadele'ye çağrılıyordu.
Ankara'da ise bu gelişmeler hiç de iyi karşılanmıyordu. Halil Paşa yeğeni Enver'in Anadolu'ya geçmesine müsaade vermeyeceğine söz vermişti.
Milli Mücadele'nin zafere ulaştığı sıralarda yurt dışında olan ve böbrek rahatsızlığı sebebiyle tedavi gören Halil Paşa Cumhuriyetin ilanından sonra yurda geri döndü.
Neredeyse bütün ömrü cephelerde savaşarak geçen Halil Kut Paşa'nın hayatı, bir yakın çağ Osmanlı subayının en açık tasviridir. Gerçekten de bir insan hayatının çok zor tesadüf edebileceği birçok savaşı yaşayıp cepheden cepheye koşan bu nesil Halil Paşa'nın da tanımıyla ''gece gündüz savaşan'' bir kadere sahip olmuştu.