Kars, Ebulhasan Harakanî hazretlerinin şehridir.
Kars 16 Ağustos 1064'te fethedilmiştir. Harakani hazretleri fetihten 31 yıl evvel Horasan'ın Harakan Köyü'nden Kars'a gelmiş alperenlerdendir. Kars muharebesi şehitlerindendir. Makamı Kars Kalesi'nin önündedir. Tasavvuf tarihimizin ilklerindendir.
Demiştir ki; "Türkistan'dan Şam'a kadar birinin parmağına bir diken batsa o diken benim parmağıma batmıştır. Türkistan'dan Şam'a kadar birinin ayağı taşa çarpsa onun acısı benim acımdır. Eğer bir kalpte bir hüzün olsa o kalp benim kalbimdir"
Kars, 93 harbinde Ruslara verilmiştir. Tam 43 yıl işgal edilen Kars'ın asla terk edilmeyecekmiş gibi Ruslar tarafından imar edilmesinin sebebi iyi bilinmelidir. Kars'ı kurtaran Doğu Orduları Komutanı Kazım Karabekir Paşa'nın hatıralarından biri Kars Müzesi önündeki Beyaz Tren'dir.
Ani, Kars'a 48km mesafede bir antik kenttir.
Ani, Ermenistan ile Türkiye sınırını oluşturan Arpaçay Nehri'nin çevirdiği yarımada üzerindedir.
Bagrat ailesinden 3. Aşot 961 yılında Ermenistan'ın başkentini Kars'tan Ani'ye nakletmiştir. Ani 2. Simbat (977-989) ve oğlu Gagik (989-1020) döneminde çok gelişmiş, "Bin bir Kiliseli Şehir" diye ünlenmiştir.(Prof. Dr. Oktay Belli)
Ani, Çin'den çıkıp, Kırgızistan, Türkistan, Özbekistan ve Türkmenistan üzerinden gelen İpek Yolu tüccarlarının pazaryeridir.
Etrafı kalın ve yüksek surlarla çevrili olduğu için Ani "zapt edilemez bir şehir" kabul edilmiştir. Hatta kalenin önüne çadırlarını kuran Selçuklu ordusu dahi Ani halkı tarafından tüccar zannedilmiştir.
Ani'yi kuşatan Sultan Alparslan'ın saman dolu çuvalları sur dibine yığdırması, neft ve sapan atan okçuları üstüne çıkarması ve Ani askerlerini sura yaklaştırmaması dâhiyane bir savaş taktiğidir. 25 gün süren kuşatmanın sonunda surda açılan gediklerden içeri giren Selçuklu ordusu Ani'yi fethetmiştir. Sultan Alparslan'a "Ebu'l-feth" unvanı verilmiştir.
Fethin anısına Ani Katedrali Camiye çevrilmiş, adına Fethiye Camii denilmiştir. Sultan Alparslan 20 Ağustos 1064 günü Anadolu'daki ilk Cuma Namazını bu camide eda etmiştir.
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli de 1 Ekim 2010 tarihinde Cuma Namazı'nı Fethiye Camii'nde kılarak hem siyasi mesaj vermiş, hem de bu hatırayı yâd etmiştir.
Fetihten sonra bölgeyi terk eden Ermenilerin çoğu Kilikya'ya gelmiştir.
Ani, Şeddadî beyliğinin yönetiminde yeniden imar edilmiştir. Şeddadi Beyi Ebul Manuçehr Camii bu devirdendir.
Ani, sadece Kars değil Anadolu tarihi için de önemlidir.
Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan'ın Kars'ı ve Ani'yi fethi, Anadolu'nun "vatan" olmasının başlangıcı kabul edilir.
Ani'nin fethi Malazgirt zaferinin müjdesidir.
Ani antik kentini bu duygular içinde gezdim. Ani'yi çeviren Arpaçay'ın karşı kıyısındaki Ermenistan'da kalan toprakları hayal ettim.
Bir tarafımın eksikliğini hissettim.
Fethin 900. yılında Karslı tarihçi merhum Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu'nun öncülüğünde gösterişli törenler düzenlenmiştir
Bu yıl da fethin 950. yılı anısına; Kars Valiliği, Kafkas Üniversitesi ile Kars Belediyesi'nin ev sahipliğinde ve birçok sivil toplum kuruluşunun desteğiyle bir dizi etkinlik gerçekleştirilmiştir.
Ardanuçlu Araştırmacı Ülkü Önal'ın tavsiyesi ve Kafkas Üniversitesinin daveti üzerine, Kars etkinlikleri içinde yer alan 1. Ani Sempozyumu'na "Türkiye'de Müzecilik ve Eski Eser Kaçakçılığı" konulu bildirimi sunmak için gittim. Kars'taki milli coşkuya dâhil olmak, hatta oradan dedelerimizin göç edip geldiği Ahıska'ya gitmek istedim.
Yani Sempozyumu fırsat kabul ettim
Ani'nin fethinin 900. yıldönümü için merhum Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu bakın ne güzel demiş ve dua etmiştir;
"İşte bu yıl; başta Devlet büyüklerimizin, Bakanların ve şanlı ordumuzun Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleriyle bandolarının, ordu mehterinin, Üniversitelerimizin, Türk Ocaklarının, Halkevlerinin, Tarih ve Dil Kurumların ve daha birçok kurum ve derneklerin katılması ile milletçe Kars'ta kutlayacağımız 16 Ağustos 1964 günü Selçuklu Fethinin tam 900. yıldönümüdür.
Anadolu'da İslam-Türk devletinin kuruluşunun başlangıcı da 900 yıl önceki Anı-Kars fethimizle başlamıştır.
Bu mutlu zaferle Anadolu'yu bize kazandıran, Kars kapısını açanların ruhları sevinsin! Yerleri aydınlık olsun! Bu mutlu günün umut ışıkları bütün Türklüğü sarsın! Hepimize kutlu olsun!" (Bizim Ahıska Dergisi, sayı:35)