HDoğu Berlin’in eteklerindeki bir kaledeki eski bir mühimmat deposunda görevden alındı eşi benzeri olmayan bir sergi: Orta Çağ’dan Nazilere ve komünizme kadar uzanan, hasar görmüş, parçalarına ayrılmış veya atılmış heykellerin gerçek bir garaj satışı. Açıklandı: Berlin ve anıtları sekiz yıldır Alman tarihine yalın bir ışık tutuyor. Ancak neredeyse hiçbir Berlinli bunu duymadı.
Spandau Kalesi’nin avlusunda duruyorum; burası 1197’de ilk kez anıldığından bu yana pek çok işleve sahip olan ve bunların pek azı güven verici olan bir yer. 16. yüzyılın sonlarından itibaren bir garnizon kasabası haline geldi. Üçüncü Reich döneminde Tabun ve Sarin sinir gazları üzerine araştırmalar burada yapıldı. İkinci Dünya Savaşı’nı takip eden kırk yılda Spandau, tek bir kişinin tutuklanmasıyla eşanlamlı hale geldi: Rudolf Hess. 1987 yılında vefat ettiğinde hapishane yıkıldı. Eskiden olduğu yer artık bir süpermarket.
Kalenin yöneticisi Urte Evert, depolarda saklanan veya terk edilen, kimsenin istemediği heykelleri topluyor. Kalenin dokunmatik ekran haritası, anıtların orijinal olarak nerede durduğunu gösteriyor. Birçoğu Berlin’in merkez parkı Tiergarten çevresinde sergilendi: Bunların arasında III. Friedrich Wilhelm ve eşi Kraliçe Luise’nin (sergilenen tek kadın) heykelleri, Immanuel Kant ve doğa bilimci Alexander von Humboldt gibi ödüllü generaller veya düşünürler vardı.
Alman müzelerinde Nazi kalıntılarının üzerine uyarı etiketleri koymak bir gelenektir. Burada ziyaretçiler kendilerini 1930’ların Berlin’inde hayal etmeye davet ediliyor.En tuhaf sergilerden biri, İngiliz işgal güçlerini Nazi estetiğiyle harmanlıyor. 1936 Olimpiyatları öncesinde, yüksek rütbeli Nazi heykeltıraş Arno Breker, gerçek boyutlu çıplak bir Decathlete yaratmak üzere görevlendirildi; muzaffer formdaki erkek vücudu, homoerotizmden çok daha fazlasını içeren Aryan güzelliği. Savaştan sonra İngilizler onu kışlalarının bahçesinde sakladılar. Ancak yıllar sonra, yol çalışmaları için heykelin taşınması gerektiğinde önemi anlaşıldı. Hitler’e kalın harflerle yazılmış bir ithaf gizlenmişti.
Deponun mağara odaları tehdit hissini artırıyor. Parça direnci son odada. Aralık 1991’de yeniden birleşen Berlin’in belediye başkanı, Lenin’i devasa tahtından indirme zamanının geldiğine karar verdi. Yirmi yıl önce, Sovyet liderinin doğumunun yüzüncü yılı münasebetiyle 19 metre yüksekliğinde dev bir heykelin açılışı yapılmıştı. Alman Demokratik Cumhuriyeti’nin başkentinin kalbinde, Leninallee’nin başlangıcında, Leninplatz’taydı. Yıkım işçileri protestocuların meydan okumasıyla karşılaştı. Yetkilileri büyük bir utanç içinde bırakan müteahhitler onu yıkmayı başaramadılar; betonun çok güçlü olduğu ortaya çıktı. Başka bir şirket bulundu. Lenin kaçırıldı, 129 parçaya bölündü ve şehrin güneydoğusunda Müggelheim’da bir ormana gömüldü. Dört tonluk kafası sonunda Evert’in sergisinde yerini buldu.
Şimdi yerde yan yatmış halde yatıyor ve yapısökümde kullanılan dört cıvata hala kafa derisinden dışarı çıkmış durumda. Bir kulağı eksik. Bazı heykellerin başları kaybolmuştur; diğerlerinin yüz detayları kaldırılmıştı. Bir zamanlar güçlü figürler ziyaretçiyle göz hizasında buluşmaya zorlandığından birçoğu kasıtlı olarak kaidelerinden kaldırıldı. Parçalanmanın izleri (kırıklar, kurşun delikleri) silinmedi. Çocuklar Lenin’in tepesine tırmanmaya davet ediliyor. Ziyaretçilerin tüm heykellere dokunmaları teşvik ediliyor; Evert bana “buna popüler ödenek diyebilirsiniz” dedi. Nazi hatıraları eşliğinde dans eden İsrailli bir balerini ağırladı. Metal grubu Rammstein burada korkunç bir video çekti.
Evert’le 2019’da ilk tanıştığımdan beri daha fazla ganimet arıyordu. İki ay önce bana “daha zehirli hatıralar” keşfettiğini söyleyen bir e-posta gönderdi. Hızla yola koyuldum. Bitişikteki depoda aralarında bir Hitler büstünün de bulunduğu birkaç yeni eşya vardı. Carrara mermerinden yapılmış ve (Führer’in favorilerinden birinden, savaş sonrası saygın bir heykeltıraş haline zahmetsizce yükselen) Josef Limburg tarafından tasarlanan bu heykel, şimdi terk edilmiş bir tahta sandıkta duruyor. Burnu kırıldı; Evert bunun bir kaza mı yoksa kasıtlı mı olduğunu bilmiyor. Gamalı haç üzerinde duran bir kartalın bulunduğu kravat iğnesi, Nazi görgü anlayışını koruyor. Görünüşe göre bu Hitler, çoğu Müttefiklerin bombalamasıyla yok edilen, bölgeye dağılmış birçok kamu dairesinden biriydi. Geçen yaz Berlin’in merkezinde yeni binaların inşaatı sırasında yapılan çok sayıda kazıdan birinde keşfedildi. Evert, “Diğer müzelerin hiçbiri bunu istemedi, ben de onu alabileceğimi düşündüm” diyor. Yerel makamlardan özel izin alması gerekiyordu.
Sergi yalnızca Üçüncü Reich veya Doğu Almanya’ya odaklanmıyor. Berlin’in 800 yıllık tarihi bundan daha zengin ve daha karmaşıktır. En sevdiğim eser Albrecht von Ballenstedt. Ayı Albert olarak da bilinen bu adam, Slavları katleden ilk yerel prensti ve bugün çağdaş şehrin bir simgesiydi. 1903 yılında İmparator II. William tarafından açılışı yapılan heykel, Albert’in bilinen ilk temsilidir; bir yüzyıl boyunca bir hedeften diğerine yönlendirildi. O şimdi Spandau Kalesi’ndeki diğer hırpalanmış ve yaralanmış armatürlerin yanında sıralanmış halde duruyor. Hikayesi çoğunlukla bir efsanedir ancak her pazarlamacının hayalidir.
Berlin, tarihine sahip çıkmaya, onu yeniden tanımlamaya başlıyor. Bunu kendisini karakterize eden yoğunluk ve vahşetle yapıyor. Sonuçta başka hangi şehir heykellerinin çoğunu şehrin dışındaki bir depoya atar ve insanların onları bulmasını bekler?