Teşebbüslerin Rekabet Sorunu Yaşamalarına Engel Olmak İçin Yeni Bir Broşür Yayımlandı
Ocak 2012
Avrupa Komisyonu (“Komisyon”), 23 Kasım 2011 tarihinde, Rekabet Konularına İlişkin yeni bir Broşür (“Broşür”) yayımladı. Broşürün amacı, teşebbüslerin[1] Avrupa Birliği (“AB”) rekabet hukuku kurallarına uymalarına yardımcı olmaktır.[2]
Broşür, kanunu bilmemenin tehlikeleri de dâhil olmak üzere, teşebbüslerin uymaları gereken en önemli rekabet hukuku kurallarını özetler ve söz konusu kurallara uygun hareket etmeyi sağlayacak pratik çözüm önerileri sunar.
Rekabet Hukuku Kurallarına Uyumda Teşebbüslerin Sorumlulukları
Teşebbüslere uygulanan AB rekabet hukuku kuralları günlük ticaret hayatının bir gerçeğidir. Bu sebeple, teşebbüslerin bu kurallar ile yaşamayı öğrenmeleri gerekir. Nitekim rekabet hukuku kurallarını bilmemek teşebbüsleri söz konusu bu kurallara uymamanın sonuçlarından kurtarmaz. Bununla beraber, her ne kadar teşebbüsler rekabet hukuku kurallarına uymak zorunda olsalar da, her biri bu kurallara uymanın yolunu belirlemede serbesttir.
Rekabet Hukuku Kurallarına Uymamanın Sonuçları
AB rekabet hukuku kurallarına uyulmaması halinde, hem teşebbüsler, hem de yöneticiler ağır idarî para cezalarıyla karşılaşabilir.
Ayrıca teşebbüsler, bir rekabet ihlali nedeniyle üçüncü kişilerin uğradıkları zararları da tazmin etme yükümlülüğü altındadırlar.
AB Rekabet Hukuku Kurallarına Uyum Nasıl Sağlanır?
AB rekabet hukuku kurallarına etkin olarak uyum sağlayabilmek ve böylece uyum sağlamamanın sonuçlarına maruz kalmamak amacıyla, teşebbüsler, kendilerine uygun bir yaklaşım benimsemeli ve bu yaklaşımlarını yazılı hale getirmelidirler. Böylece, ancak bir sorun ile karşı karşıya kaldıklarında herhangi bir davranış benimsemeleri gerekmez.
AB rekabet hukuku kurallarına uyum sağlayabilmek için, teşebbüsler aşağıda yer alan davranışları benimseyebilirler:
Açık Bir Strateji
Tüm Risklerin Belirlenmesi. Teşebbüsler ancak rekabeti en çok ihlal etme risklerinin olduğu alanları inceleyerek başarılı bir uyum stratejisi uygulayabilir. Risklerin bulunduğu alanlar ise aşağıdaki faktörlere göre belirlenebilir:
- Teşebbüsün faal olduğu iş kolu, örneğin, belli sektörlerdeki önceden karşılaşılmış olan rekabet ihlalleri, o sektörlere özellikle dikkat edilmesi gerektiğinin bir göstergesidir;
- Teşebbüsün rakipleriyle olan etkileşimin (sıklığı / seviyesi), örneğin, sektör toplantılarının veya kendi aralarındaki toplantıların ya da meslek odaları ile toplantıların ile günbegün ticarî alışverişlerin seyri;
- Pazarın özellikleri: teşebbüs ile rakiplerinin durumları, giriş engelleri, vs. Bir teşebbüs ilgili pazarda hâkim durumda ise, onun alacağı önlemler, bir “kartelizasyon” durumunda alınacak önlemlerden farklı olacaktır.
- Stratejinin Açık Hale Getirilmesi.Tam bir uyumun sağlanabilmesi için, uyum stratejisinin teşebbüsün tüm organizasyon yapısına yayılması önemlidir. Teşebbüs içi açıklık için, stratejinin yazılı olması ve teşebbüste kullanılan tüm dillere çevrilmesi, herkesin anlamasını sağlamak için daha uygun olur. Örneğin, strateji bir manüel şeklinde olabilir.
- Pratik bir “YAPMA” ve “KIRMIZI BAYRAK” seti yararlı olabilir:
- “YAPMA” listesi, fiyat belirlemeye ilişkin sözleşmeler, ilerideki fiyatlama politikasının paylaşılması, üretim kotaların ayrılması veya pazar paylarının belirlenmesi gibi açık yasa dışı davranışları içermelidir;
- “KIRMIZI BAYRAK” listesi rekabet kuralları ihlalinin oluşabileceğine işaret eden durumların tespit edilmesini sağlayan uyarı işaretleridir. “KIRMIZI BAYRAKLAR” yönetici ve çalışanların, bünyesinde çalıştıkları teşebbüslerin rekabet ihlaline taraf olmamaları için özen göstermelerini sağlar.
Doğru stratejinin seçilmesi ve bu stratejinin herkese yayılması haricinde, üst düzey yöneticilerin desteği esirgenemez. Hukuka uygunluğun teşebbüsün esas politikası olduğunun açıkça onaylanması gerekir. Bu husus, teşebbüs içinde ortak bir “kanunlara uygun davranma” kültürünün oluşması için esastır.
Çalışanlar Tarafından Açık Kabul ve Çalışanların Uygun Davranışlarının Değerlendirilmesi
Teşebbüsler tarafından çalışanlarının uyum stratejisine ayak uydurmaları için alınan yedek önlemler aşağıdaki hususları içermelidir:
- Çalışanların AB rekabet hukukuna uygun davranmaları için bilgilendirdiklerine dair yazılı teyit alınması, örneğin, yazılı teyit kendilerine manüel verildikten veya bir eğitime gönderildikten sonra istenebilir. Bu tür açık kabuller çalışanın her birisinin AB rekabet hukuku kurallarına uyması gerektiğini benimsemesini sağlar;
- Olumlu teşviklerin öngörülmesi çalışanların büyük bir ciddiyet ile bu amacı değerlendirmelerini sağlar. Örneğin uyum yükümlülükleri görev tanımlarının bir parçası olabilir;
- İç uyum kurallarına uyulmaması halinde yaptırımlar öngörülebilir. Ancak bu tür yaptırımların her ülkenin iş hukukuyla uyumlu olması ve bu durumun önemle incelenmiş olması gerekir.
Yukarıdakilere ek olarak, başarılı bir uyum stratejisi için, strateji hakkında çalışanlara düzgün ve kapsamlı bilgi verilmesi de gerekir. Başka bir anlatımla, çalışanların sadece AB rekabet hukukuyla ilgili olarak çıkabilecek muhtemel sorunları değil, böyle bir sorunun çıkması halinde, kiminle ve nasıl irtibata geçeceklerini de bilmeleri gerekir.
Sürekli Güncelleme, Danışma ve Eğitim için Bağlantılar
Kuşku yok ki, bir stratejiyi kâğıt üzerinde hazırlamak yetersizdir. Çalışanlara bir manüel verildiği takdirde, bu manüelin sık aralıklar ile gözden geçirilmesi gerekir. Ayrıca, AB rekabet hukukuna aykırı bir davranış veya sözleşme yapıldığı şüphesi olduğunda, çalışanların bu konu hakkında danışmak için başvurabilecekleri bir bağlantının da gösterilmesi gerekir.
AB rekabet hukuku kurallarına ilişkin eğitimlerin de rolü büyüktür. Birçok teşebbüs, çalışanlarını, özellikle de işe yeni başlayanları, ayrıntılı bir eğitime tabi tutar.
Gözetim / Denetim
Gözetim ve denetim teşebbüs içindeki rekabete aykırı davranışları engellemeye ve saptamaya yarar. Örneğin, teşebbüsün pazardaki davranışını gözletmek daha önleyici bir yaklaşımdır.
Denetim ise, ancak rekabete aykırı davranış meydana geldikten sonra bu davranışı saptamaya yarar.
Strateji Tam Bir Uyum Sağlanmasında Yetersiz Olduysa, Ne Yapılmalıdır?
Etkin bir uyum stratejisi herhangi rekabete aykırı bir davranışın oluşmasını engeller. Bununla beraber, yine de rekabete aykırı davranışlar söz konusu olabilir.
Rekabet İhlaline Bir An Önce Son Verilmesi. Bir rekabet ihlalinin olması durumunda, stratejinin teşebbüs içine düzgün yayılma mekanizması olması halinde, uygun davranma stratejisinin varlığı ihlalin baştan itibaren engellenmesini sağlar.
Teşebbüsler, zaman kaybetmeksizin, uygun tedbirler alabilecek ve böylece, muhtemel ihlale çok kısa sürede son verilebilecektir. Bu durum hem zararların minimize edilmesini, hem de teşebbüsün ifşa edilmemesini sağlar.
Pişmanlık Programı Dâhilinde İşbirliği ve Anlaşma Usulü. Etkin bir uyum stratejisiyle öngörülen tespit mekanizmaları Komisyon’un pişmanlık programından azami faydanın elde edilmesinde de yardımcı olabilir. Amacı rakipler arasındaki gizli sözleşmelerinin ortaya çıkartılması olan pişmanlık programı, Komisyon ile işbirliği yapmayı arzulayan teşebbüslere böyle bir imkân tanımakta ve böylece teşebbüslerin hiç idari para cezası almamalarını veya cezalarında indirim yapılmasını sağlamaktadır.
Son olarak, teşebbüslerin bir rekabet ihlaline katıldıklarını kabul etmeye hazır olmaları halinde, Komisyon kendilerini hızlı bir kapanışa (anlaşma usulü) davet de edebilir. Teşebbüslerin “anlaşma” usulüne katılmaları, pişmanlık haricinde %10’a kadar cezada indirim yapılmasın sağlar.
Sonuç
Böylesine bir Broşür’ün yayımlanması, teşebbüsler için çok önemlidir. Nitekim bu Broşür teşebbüslerin hem AB rekabet hukuku kurallarına uyulmamasının sonuçlarından, hem de uyum sağlamak için hangi adımları atmaları gerektiğini açıklar.
Türkiye’de de böyle bir Broşür’ün hazırlanması uygun olacaktır. Zira rekabet hukuku daha sadece 15 yıldır uygulanan yeni bir hukuk dalı olması sebebiyle, birçok teşebbüsün halen rekabet hukuku kurallarından haberleri yoktur.
[1] Rekabet hukukunda “şirket” yerine “teşebbüs” kavramı kullanılır. Teşebbüslerin tümü, rekabet hukuku kurallarına tabidir. Başka bir anlatımla, teşebbüslerin büyük veya küçük olmaları rekabet hukuku kuralları açısından herhangi bir fark yaratmaz.
[2] Broşüre ulaşmak için bkz. http://ec.europa.eu/competition/antitrust/compliance/compliance_matters_en.pdf