Karasug (karasuk) kültürü nedir?
Milattan önce Orta Asya'da hayat bulmuş bir Türk kültürü olan Karasug nedir?
Karasug Kültürü nedir?
MÖ 1200- MÖ 700 yılları arasına tarihlenen Tunç Çağına ait kültür çevresidir.Aral Gölü, Tanrı Dağları, Yenisey ırmağı ve Altay Dağları arasındaki bölgede yaşamış Tunç Çağı'na ait kültür ve toplumları tanımlar Andronovo Kültürü'nün olduğu, Kögmen dağları, Uluğ Kem, Kemçik, Abakan, İrtiş ve Kem/Yenisey nehirleri çevresinde, yani Afanasyevo ve Andronovo Kültürleri gibi aynı bölgede, Minusinsk'te Karasug Kültürü ortaya çıkmıştır
Bu kültür adını Yenisey Irmağının kollarından biri olan Karasuk nehrinden almıştır. Karasuk kelimesi orijinali ve yöre halkının dilinde karasug/karasuğ diye söylenir. Manası kara-su demektirOrta Asya uygarlığında demir ilk defa bu bölgede işlenmiştir. Keçeden dokunan çadırlarla örtülü dört tekerlekli arabaların kullanıldığı yapılan kazılar sonucunda tespit edilmiştir.Karasuk Kültürü'nün dağılımı Andronovo Kültürü'nün doğu kısımlarını kapsamış ve zamanla bu bölgede Andronovo Kültürü'nden daha baskın hâle gelmiştir.Bu devreye ait kurganlardaki buluntular arasında yüzük, bilezik, küpe gibi süs eşyalarına rastlanmaktadır. Kabzaları hayvan figürüyle süslenmiş hançerler, Orta Asya’daki İskit geleneğinin belirtisidir. Atlı-göçebe kültürünün Orta Asya’ya tamamen yayılarak İskit göçebe kültürünün temelini oluşturmuştur.
Adetler
Ölü gömme adetleri ve seramik süslemeleriyle Andronovo Kültürüyle benzerlik gösteren Karasuk kültürü çevresinde yaşayan insanlar, at, deve, sığır ve koyun beslemekte, dokumacılığı bilmekte idiler. En yaygın abideleri mezarlarıydı. Yerleşim bölgesi kalıntıları çok az sayıda olmakla beraber, bulunmuş 2000'e yakın kalıntının neredeyse tamamını mezarlar oluşturmaktadır.Taştan yapılan yamuk dörtgen biçiminde yapılan tabutlardaki ölüler baş kısmı geniş tarafa gelecek şekilde ya sırt üstü yada esnetilmiş olarak yatırılmıştı. Taş veya kil toprak içine döküm yöntemiyle bronzdan yapılmış kürekler, bıçaklar ve benzeri el aletlerinin kabzaları, halka halka, mantar şeklinde yada hayvan figürü şeklinde sanatsal uğraşlarla yapılmıştı.
Çalışmalar
Türk İslam tarihçisi Emel Esin,Çinliler'in T'ie-lê olarak belirttikleri Ting-Lingler'den Kök Türk ve Uygurların oluştuğu fikrindedir. Japon Türkolog, Masao-Mori, T'ie-lê veya Ting-Ling adlarının aslının Türük / Türk olması gerektiğini ileri sürmektedir. Ting-Ling adı dört tekerlekli, üzerine çadır kurulabilen arabalarından ötürü verilmiştir. Çinliler bu Proto Türkler'den kağnılı anlamına gelen Kao-ch'ê adıyla söz edeceklerdir.
Türk sanatının oluşumunda önemli katkısı vardır.
Bu kültürde görülen Koç-koyun, dağ tekesi yontuları Kem/Yenisey bölgesindeki Karsug Kültürü ile başlar ve bu motif daha sonra Kök Türk Kagan Tamgası durumuna gelecektir.Söz konusu devirde bilhassa kabzaları hayvan figürlü hançer ve bıçaklar, Karadeniz’in kuzeyinden Baykal Bölgesi ve daha güneye kadar ulaşmış ve buradan da Çin’e kadar yayılmıştır.
Hakkındaki buluntular, sadece türklerin ata kültürü olması açısından değil insanlık adına da önemli ilerlemeleri göstermektedir. Bu bağlamda, üzerleri keçe çadırlarla örtülmüş dört tekerlekli arabaları, anadolu'daki türkmen göçerlerin neredeyse 3000 yıl öncesinin inşa tekniği ile halen kurmakta oldukları 'Topakev' yada 'yurt' adını verdikleri sökülüp takılabilen keçe çadırları, koyun yününden kumaş ve elbiseleri, mezara yiyecek-içecek koyma gibi adetleri, bu kültürde toplumsal ve dinsel yaşamda önemli gelişmelerin gerçekleştiğini kanıtlar niteliktedir.
Karasuk Kültürü, M.Ö. 8'inci yüzyıldan itibaren Kuzey Çin, Baykal Gölü, Karadeniz ve Ural Dağları'ndan gelen topluluklardan etkilenmeye başladı ve zaman içinde yerini Tagar Kültürü'ne bıraktı