Berta Cáceresi kim öldürdü?Honduraslı ödüllü çevre aktivisti Berta Cáceresin öldürülmesine ilişkin davanın belgeleri, zanlıların Amerika tarafından eğitilmiş elit askeri birliklerle bağlantısını gösteriyor.
Nina Lakhani* / Çeviri: Serap Güneş
Sızan mahkeme belgeleri, Honduraslı çevreci Berta Cáceres cinayetinin, ülkenin ABD eğitimli özel kuvvetleri ile bağlantılı askeri istihbarat uzmanları tarafından planlanan bir yargısız infaz olduğuna dair şüphelere neden oldu.
Cáceres, bir yıl önce vurularak öldürüldüğünde bir hidroelektrik barajına karşı muhalefeti nedeniyle ölüm tehditleri aldığı için güya devlet koruması altındaydı.
Mart ayında evinde uğradığı silahlı saldırıda hayatını kaybeden çevre savunucusu Berta Cáceres, telaş içinde çalışırken arkadaşlarına planlarından bahsedip böbürlenen bir tetikçiden bahsetmişti
Prestijli Goldman Çevre Ödülünün 2015teki kazananı Cáceresin öldürülmesi, uluslararası tepkilere ve ABDye uyuşturucuya karşı savaşında kilit bir müttefik olan Hondurasa olan askeri yardımını iptal etmesi çağrılarına neden oldu.
Cinayetle ilgili olarak aralarında bir muvazzaf iki de emekli subayın olduğu sekiz kişi tutuklandı.
Belgelerin gösterdiği
Yetkililer devletin aktivistin öldürülmesi ile ilgili olduğu iddialarını reddetti ve apar topar ordu ile ilişiği kesilen muvazzaf subay Maj Mariano Díazın tutuklanmasını önemsiz gibi göstermeye çalıştı.
Ancak tutukluların The Guardian tarafından görülen ordudaki kayıtları ve mahkeme belgeleri şunları ortaya çıkarıyor:
*Madalyalı, tecrübeli bir özel kuvvetler askeri olan Díaz, 2015te ordu istihbaratının başına atandı ve cinayet zamanında yarbay rütbesi için atama bekliyordu.
* Bir başka zanlı Teğmen Douglas Giovanny Bustillo, orduya Díaz ile aynı gün katıldı; birlikte görev yaptılar ve savcılar Bustillo 2008de emekli olduktan sonra ikilinin görüşmeye devam ettiğini söylüyor.
* Díaz ve Bustillo ABDde askeri eğitim aldılar.
* Üçüncü zanlı Çavuş Henry Javier Hernández, Díazın doğrudan komutası altında çalışmış eski bir özel kuvvetler keskin nişancısı. Savcılar onun 2013te ordudan ayrıldıktan sonra ordu istihbaratı için bir muhbir olarak da çalışmış olabileceğine inanıyorlar.
* Mahkeme belgeleri, savcıların cinayetle ilgili olduğuna inandığı şifreli ifadeler içeren cep telefonu mesajlarının kayıtlarını da içeriyor.
* Telefon kayıtlarına ve Hernándezin ifadesine göre Bustillo ve Hernández, Cáceresin yaşamakta olduğu La Esperanza kasabasını ölümünden önceki haftalar içinde birçok kez ziyaret etti.
* Soruşturmaya yakın yasal kaynaklardan biri The Guardiana şunları söyledi: Berta Cáceres cinayeti, suikastçı olarak sivillerin tutulmasının kesinlikle normal olduğu, ordu istihbaratı tarafından tasarlanmış, iyi planlanmış bir operasyonunun tüm özelliklerini taşıyor... Yürüttüğü kampanya ile devlet açısından açıkça sorun haline gelmiş olan onun gibi yüksek profilli birinin ordu üst komutasının en azından örtük izni olmaksızın cinayete kurban gidebileceği pek mantıklı değil.
Kodaman parmağı
Honduras Savunma Bakanlığı, The Guardianın ısrarlı görüş alma taleplerini reddetti ama Genelkurmay Başkanı ülkede ordu ölüm mangalarının faal olduğuna dair iddiaları kısa bir süre önce reddetti.
2009 askeri darbesinden bu yana en az 123 aktivistin öldürülmesi sonrasında Global Witness grubu, politikacıların ve iş dünyasından kodamanların parmağına işaret ediyor
Bilinen bir askeri geçmişleri olmayan beş sivil de tutuklandı. Bunlar arasında Cáceresin karşı çıktığı uluslararası sermayeli Agua Zarca hidroelektrik barajının müdürü Sergio Rodríguez de var.
Hidroelektrik barajı, ordu ve hükümette çok derin bağlantıları olan Desarrollos Energéticos SA, (Desa) öncülüğünde bir proje. Şirketin başkanı Roberto David Castillo Mejía, eski bir ordu istihbarat subayı ve sekreteri Roberto Pacheco Reyes eski adalet bakanı. Desa eski teğmen Bustilloyu 2013-2015 yılları arasında güvenlik şefi olarak çalıştırmış.
33 ölüm tehdidi
Cáceres, baraj karşıtı kampanyası nedeniyle 33 kez ölüm tehdidi aldığını bildirmiş. Bunlar arasında Desa çalışanlarının birçok tehdidi var. Desa, cinayetle bağlantısını inkâr ediyor.
Cáceres 2 Mart günü saat 11:30 civarında öldürüldü. En azından dört kişi oldukları tahmin edilen suikastçılar, Cáceresın La Esperanza civarında yeni taşındığı güvenlikli siteye girdiler.
Soruşturma süreci
Berta Cáceres, 2015 yılında, yerel sakinlerin bir baraj projesine karşı mücadele ettiği Gualcarque nehri yakınında halka konuşma yapıyor.
Kasabanın girişinde bir kontrol noktası. Normalde polis memurları veya askerlerin beklediği bu nokta, tanıkların The Guardiana söylediğine göre cinayetin işlendiği gece boş bırakılmış.
Soruşturmayı yürüten makamlar ilk başta katilin eski bir aşık veya arasının bozuk olduğu bir iş arkadaşı olduğunu ima etmişler ancak uluslararası tepkilerin artmasından sonra Mayıs 2016da Díaz, Bustillo ve iki başka kişi daha tutuklanmış.
En sonunda Meksikada tutuklanan Hernández, mahkemede ayrıntılı ifade veren tek zanlı. Cinayette yer aldığını kabul etmiş ama baskı altında işlediğini söylüyor.
Sekiz zanlının hepsi cinayet ve cinayete teşebbüsle suçlandı ancak Hernández dışında hiçbir cinayette yer aldığını kabul etmiyor ve mahkemede ifade vermiyor.
Savcılar, mahkemeye gönderilen telefon kayıtlarının, bir cinayet ihalesinin ödemesine dair şifreli görüşme olan bir metin mesajı da dahil, üç ordu mensubu arasında yoğun iletişim olduğunu gösterdiğini söylüyorlar.
ABD bağlantıları
Tegucigalpadaki ABD elçiliğine göre Amerikalı uzmanlar soruşturmaya en başından beri dahildi.
Senato Dış İlişkiler Komitesinin kıdemli üyesi Senatör Ben Cardin, ABD desteğinin şartsız olmaması gerektiğini söylüyor: Hondurasta hukukun üstünlüğünü geliştirme konusunda kararlılığımızı güçlendirmekle kalmamamız, aynı zamanda insan hakları ihlalleri ve sivil topluma yönelik saldırılar konusunda daha büyük hesap verilebilirlik de talep etmemiz gerekiyor.
Geçtiğimiz yıl The Guardian, eski bir Honduras askerinin Cáceresin adını ABD tarafından eğitilmiş birliklere aktarılan bir infaz listesinde gördüğünü söylediğini yazmıştı.
Şimdi hayatından endişe eden eski bir üyeye göre Martta katledilen bir çevre aktivistinin ölüm emri, ABD özel kuvvetlerince eğitilen bir birliğe verilmiş
Teğmen Rodrigo Cruz, iki elit birliğe aktivistlerin adları ile fotoğraflarının bulunduğu listeler ve her bir hedefi ortadan kaldırma emri verildiğini söylüyor.
Cruzun birlik komutanı emre uymak yerine firar etmiş. Birliğin geri kalanı ise bunun üzerine izne ayrılmış.
The Guardian ile yaptığı bir takip mülakatında Cruz, infaz listesinin Honduras ordusu genelkurmayı tarafından kendi birliğinin de bağlı olduğu Xatruch görev gücü komutanına verildiğini söyledi.
Misilleme korkusuyla adının gizli tutulmasını isteyen Cruz, Cáceresin öldürülmesi ardından firar etmiş ve halen kaçakta. Eski meslektaşlarının yerleri ise bilinmiyor.
Her taşın altına bakıldı
The Guardianın haberinden sonra Hondurasın ABD elçisi Jamen Nealon iddiaları soruşturma sözü verdi ve geçen haftaki röportajında her taşın altına bakıldığını söyledi.
Görüşebilecek herkesle görüştüm, ekibimin üyeleri de bunu yaptı ve böyle bir infaz listesini hiç kimse hazırlayamaz dedi Nealon.
Ancak Nealon, elçiliğin Xatruch komutanı ile görüşmediğini söyledi. İddia edilen infaz listesi konusunda bilgisi olanlar dahil aktivistler, The Guardiana Amerikalı veya Honduraslı yetkililerin kendileriyle görüşmediğini söylediler.
Western New England Üniversitesi Klinik Hukuk Bölümü profesörlerinden Lauren Carasik, Amerikanın Hondurasa yönelik tereddütsüz desteğinin yüksek profilli yargısız infazların planlayıcılarının cezasızlığını tolere ettiğini gösterdiğini söylüyor: Washington, Honduras ordusunun Cáceresin yargısız infazındaki parmağını gösteren kanıtları vicdanı rahat bir şekilde görmezden gelmeye devam edemez.
Güvenlik güçleri tarafından işlenen yargısız infazlar ve yaygın cezasızlık, Hondurastaki en ciddi insan hakları ihlalleri arasında bulunuyor, ABD Dışişleri Bakanlığına göre.
Yine de ABD, Hondurasa ordu ve polis desteğinde ana tedarikçi durumunda ve geçtiğimiz yıl 18 milyar dolar yardımı onaylamış.
130 cana mal olan toprak mücadelesi
Tartışmalı Agua Zarca Barajının kurulacağı Gualcarque nehri, yerli topluluklar için kutsal sayılıyor.
Geçtiğimiz yıllarda ABD desteği, özgün olarak 1980lerin kirli savaşında bir kontrgerilla gücü olarak kurulmuş olan Hondurasın özel kuvvetler birliklerine yoğunlaştı.
Elit birlikler görünüşte terörü, organize suç ve çeteleri hedef alıyor ancak kampanyacılar Honduras istihbarat aygıtının sorun çıkaran topluluk önderlerini hedef almak için kullanıldığını söylüyor.
Toplumsal aktivistlere yönelik şiddet, ordu destekli bir darbe, 2009 yılında popülist Başkan Manuel Zelayayı devirdiğinden bu yana tırmanışta. O zamandan bu yana en az 124 toprak ve çevre kampanyacısı öldürüldü.
Yolsuzluk izleme örgütü Global Witness tarafından yapılan yakın tarihli bir araştırma, ordu, iş dünyası ve siyaset elitlerinin darbeden bu yana pıtrak gibi çoğalmış olan çevreye zararlı mega projelerdeki parmağını ortaya koyuyor.
Palmiye yağı fabrikatörleri, biyoyakıt olarak kullanım ve karbon ticareti için daha da çok ağaç yetiştiriyor. Peki bu karlı araziler üzerinde geçimlik tarımla uğraşanlara ne oluyor?
Ülkenin en sorunlu bölgelerinden biri kuzeydeki Bajo Aguán. Burada palmiye yağı şirketleri ile köylü çiftçiler arasında son altı yılda 130 cana mal olan bir toprak mücadelesi sürüyor.
Bajo Aguán aynı zamanda Honduras ordusundaki iki özel kuvvetler birliğinden biri olan 15. Tugayın da bulunduğu bölge ve özel kuvvetlerin eğitim merkezi.
Díazın katıldığı kurslar
Şüphelilerden ikisi, Díaz ve Hernández, tugayda 15 yıl birlikte görev yaptılar; Cruzun elit birliği de Bajo Aguánda konuşluydu.
Büyükelçi Nealon, Díaz, Hernández veya Bustillonun Hondurastaki ABD eğitimlerine katıldıklarını gösteren hiçbir kayıt olmadığını söyledi.
Polis ve askerlere yönelik eğitim programlarımız, insanlara insan haklarının nasıl ihlal edileceğini veya insan hakları ihlaline uygun olduğunu düşündükleri bir ortamı nasıl yaratacaklarını öğretmek için tasarlanmadı; aslında bunun tam aksini amaçlıyor dedi Nealon.
Honduras ordusunun kayıtları Díazın Tegucigalpa ve The Bajo Aguándaki özel kuvvetler üslerinde birçok kontrgerilla kursuna katıldığını gösteriyor.
Öte yandan 1997de Georgia, Fort Benningde bir liderlik kursuna ve 2005te Inter American Hava Kuvvetleri Akademisinde bir kontr-terör kursuna da katılmış.
Mahkeme belgeleri aynı zamanda, tutuklandığında 44 yaşında olan Díazın bir yandan terfi beklerken, diğer yandan uyuşturucu ticareti ve insan kaçakçılığından soruşturulmakta olduğunu ortaya koyuyor.
Ordu kayıtları, 1997de Bustillonun daha sonra insan hakları ihlallerine bulaşan yüzlerce Latin Amerikalı subayın eğitim gördüğü Georgia, Fort Benningdeki School of the Americasta lojistik ve ağır silah kurslarına katıldığını gösteriyor.
Berta Cáceres kimdir?
Berta Isabel Cáceres Flores, 4 Mart 1973te doğan Honduraslı bir çevre aktivisti, yerel hakları savunucusu. Lenca halkı tarafından kutsal sayılan Gualcarque Nehrine yapılacak baraj projesine karşı öncülük ettiği kampanyayla ön plana çıkan Cáceres, 2015 yılında dünyanın çeşitli bölgelerindeki önde gelen çevrecilere verilen prestijli Goldman Çevre Ödülüne layık görüldü. Kendisi de bir Lenca yerlisi olan Cáceres, eylemleriyle birçok projenin durmasını sağladı. Aktivist, 3 Mart 2016da evine giren silahlı kişiler tarafından öldürüldü. Cinayet halen soruşturuluyor; birçok kişi cinayette ABD parmağı olduğunu düşünüyor.
Lenca yerlileri, üzerine baraj yapılmak istenen Gualcarque Nehrine kutsallık atfediyor.
* The Guardian, 28 Şubat 2017
900
YENİ ÖZGÜR POLİTİKA