Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi ve Beş Düzeyi
Maslow insanların eylemlerinin ardındaki motivasyonu ve neden bazı bireylerin seçimleriyle diğerlerinden daha mutlu hissettiklerini keşfetmek ve anlamakla ilgilendi.
İnsan davranışını ne motive eder? Hümanist psikolog Abraham Maslow’a göre, belirli ihtiyaçları karşılamak, eylemlerimizi motive eden şeydir. Motivasyonu açıklamak için Maslow, 1943’te ihtiyaçlar hiyerarşisini ortaya koydu. Bu hiyerarşi, insanların daha gelişmiş olanlara geçmeden önce temel ihtiyaçları karşılamaya motive olduklarını öne sürüyor.
Psikanaliz veya davranışçılık gibi bazı güncel düşünce ekolleri uyumsuz davranışa daha fazla odaklanırken, Maslow insanların eylemlerinin ardındaki motivasyonu ve neden bazı bireylerin seçimleriyle diğerlerinden daha mutlu hissettiklerini keşfetmek ve anlamakla çok daha fazla ilgilendi.
Bir hümanist olarak Maslow, her insanın doğuştan gelen bir kendini gerçekleştirme arzusu olduğuna inanıyordu: Olmak istedikleri her şey olma arzusu. Ancak bu amaca ulaşmak için gerekli araçları uygulayabilmeleri için gıda, güvenlik ve sevgi gibi en temel ihtiyaçlarını önceden karşılamaları gerekiyordu.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi
Maslow, insanların belirli ihtiyaçları hiyerarşik bir şekilde karşılamak için motive olduklarını belirledi. En temel ihtiyacımız, davranışlarımızı motive eden ilk şey olan fiziksel hayatta kalmadır. Bu seviye karşılandığında, sonraki seviye kendinden bir sonraki seviyeye göre önceliklendirilir ve bu böyle devam eder.
Aşağıda, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinin beş farklı seviyesinden bahsedeceğiz. İlk seviye piramidin tabanıdır ve geri kalanı onun üzerine yığılır.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinin beş seviyesi
- Fizyolojik ihtiyaçlar: İnsanın hayatta kalması için gereken biyolojik ihtiyaçlardır. Hava, yiyecek, içecek, barınak, giyim, ısı, cinsellik ve uykuyu içerirler. Birey bu ihtiyaçları karşılamadıkça insan vücudu düzgün çalışamaz. Maslow, fizyolojik ihtiyaçların en önemlileri olduğunu düşündü.
- Güvenlik ihtiyaçları: Tehlikeye karşı korunma, güvenlik, düzen, yasalar, istikrar, özgürlük ve korkusuz yaşam.
- Sevgi ve ait olma: Arkadaşlık, yakınlık, güven, kabul, sevgi verme ve alma ve bir grubun parçası olma.
Tüm fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçları karşılandıktan sonra, insan ihtiyaçlarının üçüncü aşamasına geçiyoruz. Bu seviye sosyal yönümüzle ilgilidir ve aidiyet duygusunu içerir. Kişiler arası ilişkiler kurma ihtiyacı, davranışlarımızı büyük ölçüde motive eder.
- Saygınlık: Maslow bu ihtiyacı iki kategoriye ayırmıştır: Benlik saygısı (haysiyet, başarılar, bağımsızlık ve kontrol) ve itibar veya başkalarından saygı görme arzusu (statü, prestij).
Maslow, saygı veya itibar ihtiyacının gençler için daha önemli olduğuna ve bunun gerçek benlik saygısı ve itibardan önce geldiğine dikkat çekti.
- Kendini gerçekleştirme: Bireysel potansiyeli kullanma, kişisel gelişim ve dikkate değer deneyimler peşinde koşma.
Maslow bir keresinde şöyle demişti: “Bir insan ne olabilecekse mutlaka olmalıdır.” Bununla, bireylerin hedeflerine ulaşmak için potansiyellerini geliştirmeleri gerektiğine değinmiştir.
Kendini gerçekleştiren insanlar kendilerinin bilincindedir, kişisel gelişim konusuna ilgilidir, diğer insanların görüşlerinden etkilenmez ve sadece potansiyellerinden yararlanmak isterler.
“Eksiklik ihtiyaçları” ve “büyüme ihtiyaçları”
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, eksiklik ihtiyaçları ve büyüme ihtiyaçları olarak ikiye ayrılır. İlk dört seviye eksiklik ihtiyaçları olarak adlandırılırken, üst seviye büyüme ihtiyacı olarak bilinir. Eksiklik ihtiyaçları, yoksunluk nedeniyle ortaya çıkar. Bazıları, karşılanmadıklarında insanları motive ettiklerini söyler. Ayrıca, bu ihtiyaçları karşılama motivasyonu, karşılanmayan zamanla doğru orantılı olarak artar.
Başlangıçta Maslow, insanların daha yüksek düzeydeki büyüme ihtiyaçlarını karşılamak için ilerlemeden önce daha düşük düzeydeki eksiklik ihtiyaçlarını karşılaması gerektiğini söyledi. Ancak daha sonra bir ihtiyacın tatmininin “ya hep ya hiç” olgusu olmadığını açıkladı.
Bir eksiklik ihtiyacı “az ya da çok” karşılandığında ortadan kalkar ve davranışlarımızı karşılamamız gereken bir sonraki ihtiyaç grubuna yönlendirmeye başlarız. Daha sonra bunlar temel ihtiyaçlarımız haline gelir. Bu anlamda her zaman karşılamamız gereken ihtiyaçlarımız oluyor.
Öte yandan, büyüme ihtiyaçları kıtlıktan değil, bir kişi olarak gelişme arzusundan gelir. Bu büyüme ihtiyaçlarını makul ölçüde tatmin ettiğimizde, kendini gerçekleştirme adı verilen en yüksek seviyeye ulaşabiliriz.
Her insan yeteneklidir ve hiyerarşinin kendini gerçekleştirme düzeyine ulaşmak ister. Ne yazık ki, buna ulaşmak bizim için genellikle zordur çünkü daha düşük düzeydeki ihtiyaçları karşılamak kaynaklarımızın çoğunu gerektirir. Öte yandan, farklı deneyimler bireyin hiyerarşinin seviyeleri arasında gidip gelmesine neden olabilir.
Bu nedenle hiyerarşi her zaman tek yönlü çalışmayacaktır. Kişi farklı ihtiyaç türleri arasında gidip gelebilir. Aslında Maslow, bu ihtiyaçların karşılanma sırasının her zaman standart bir ilerleme izlemediğine dikkat çekti. Örneğin, bazı insanların sevgi ihtiyacından çok benlik saygısını önemsediğini belirtti. Diğer bireyler için yaratıcı gerçekleştirme ihtiyacı, en temel ihtiyaçların bile yerini alabilir.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi: Sınırlamaları
Bu teorinin en önemli sınırlaması metodolojisidir. Maslow, kendini gerçekleştirdiğini düşündüğü 18 kişinin biyografisini ve yazılarını inceledi. Bu kaynaklardan, bu belirli insan grubunun ortak özelliklerinin bir listesini derledi.
Bilimsel bir bakış açısından, bu metodoloji ile ilgili çeşitli sorunlar vardır. İlk olarak, bazıları Maslow’un biyografik analizi açısından öznelliği hakkında tartışıyor, çünkü pratikte bütün liste onun yargısına dayanıyor. Kişisel görüş her zaman önyargıya eğilimlidir, bu da verileri daha az geçerli kılar. Bu nedenle, Maslow’un kendini gerçekleştirmenin operasyonel tanımı, körü körüne bilimsel bir gerçek olarak kabul edilmemelidir.
Ayrıca, Maslow’un biyografik analizi, kendini gerçekleştiren bireylerin Thomas Jefferson, Abraham Lincoln, Albert Einstein ve Aldous Huxley gibi iyi eğitimli beyaz erkeklerle sınırlı, önyargılı bir örneğine odaklandı. Eleanor Roosevelt ve Rahibe Teresa, onun örneğinin küçük bir yüzdesini oluşturuyorlardı. Bütün bunlar, bu teoriyi genelleştirmeyi çok daha zor hale getiriyor. Ayrıca, Maslow’un kendini gerçekleştirme tanımını ampirik olarak kanıtlamak son derece zordur.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi de eleştirildi, çünkü bir bireyin tam potansiyellerine ve kendini gerçekleştirmesine ulaşmadan önce alt düzey ihtiyaçlarını karşılaması gerektiğini var sayar, ki bu her zaman böyle değildir.
Dünyanın yoksul bölgelerinde, insanların aslında tüm temel ihtiyaçları karşılanmadan ait olma ve sevgi gibi daha üst düzey ihtiyaçlarını karşılayabildiklerini gösteren çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Ancak Maslow, yiyecek ve barınma gibi çok temel fizyolojik ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çekenlerin daha üst düzeydeki ihtiyaçları karşılayamadığını belirttiği için buna tamamen katılmamaktadır.
Ancak Rembrandt ve Van Gogh gibi birçok yaratıcı insan hayatları boyunca yoksulluk içinde yaşadılar ve belki de kaynaklarının büyük bir kısmını daha yüksek ihtiyaçları karşılamaya adadılar.
Psikologlar artık motivasyonu daha karmaşık bir etmen olarak tanımlıyor: Bir kişiyi aynı anda birden fazla farklı ihtiyaç motive edebilir. Böylece kişi en büyük motivasyonunu aynı anda farklı seviyelerde bulabilir.
Ne kadar eleştirilmiş olsa da, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, neden böyle davrandığımızı veya aynı uyaranların neden farklı insanlarda çok farklı tepkiler üretebildiğini anlamaya çalışan birçok çalışmanın başlangıç noktasıdır.