Tsunami nedir, tsunamiler nasıl oluşur, korunmak için önlemler alınabilir mi, önceden tespit edebilen sistemler var mı? Bu soruların cevaplarını makalemizde sizler için derledik.
Tsunami Nedir Kısaca
Tsunami, “liman dalgası” anlamına gelen Japonca bir kelimedir. Dünyanın dış katmanındaki hareketlerden veya deniz suyunu hareket ettiren, yer kabuğundan kaynaklanan büyük bir dalgadır. Örneğin, okyanustaki bir deprem veya bir volkan tsunamiye neden olabilir.
Tsunami Nasıl Oluşur?
Yerkabuğu tektonik plakalar denilen parçalardan oluşur. Bir depremle, bu plakalar birbirlerine dayanacak kadar sert bir şekilde bastırıldığında, plakalardan biri kayar yada kırılır. Bir arkadaşınıza yaslandığını hayal edin. Birbirinize sert bir şekilde yaslanırsanız, biriniz veya her ikiniz de düşeceksiniz. Dünya’nın plakları birbirine bastırdığında, çok fazla hareket edebilirler.
Okyanusta bir deprem olursa, yer kabuğundan büyük bir parça yerinden oynayabilir. Büyük bir yer kabuğu topluluğunun hareketi, üzerindeki suyun yerini değiştirir, yani suyun eskiden olduğu alanı kaplar. Peki su nereye gidiyor? Deprem nedeniyle yeri kaya ile dolan sular dalgalar halinde yayılıyor.
Tsunami, okyanusta bir volkan patlaması sonucu da oluşabilir. Volkanın içinden akan lav, etrafındaki suyu yerinden oynatır. Bu su büyük bir dalgaya dönüşebilir.
Deprem veya volkanik patlamalar ne kadar büyükse, dalga da o kadar büyük olur. Büyük tsunamiler genellikle, büyük miktarda suyun yer değiştirebileceği derin okyanusta başlar. Dalga kıyıya yaklaştığında, okyanus sığlaştıkça daha da uzar. Büyük depremlerden sonra, su kıyıdan çekiliyorsa ve kıyıdan uzaklaşıyorsa, bu büyük bir tsunaminin habercisi olabilir.
Bu video, bir tsunaminin okyanus altındaki depremden nasıl oluştuğunu gösteren bir animasyondur. Kaynak: NOAA
Tsunamiler yüzlerce metre uzunluğunda olabilirler ve çok hızlı hareket ederler. Tsunami, sahilde olmayan insanlar için bile büyük bir tehlike içermektedir. Çok büyük alanlara yıkıcı etki bırakırlar ve binaları yıkıp geçebilirler.
Ancak tüm depremler veya volkanik püskürmeler tsunamiye neden olmaz. Bir tsunaminin oluşup oluşmaması bir çok faktöre bağlıdır. Okyanus tabanının şekli, depremin derinliği ve yönü gibi pek çok etkileyici faktör bulunmaktadır. Size doğru gelen bir tsunami varsa, sahile yakın bir yerde bulunmayı hiç istemezsiniz. Peki biz tsunamilerin bize yaklaştığını nereden bilebiliyoruz? Tabi ki uyduları kullanarak!
Tsunamiye Karşı Alınacak Önlemler
MISR (Çok Açılı Görüntüleme SpektroRadiometresi) uzaydan gelen tsunamiyi izleyen bir NASA aracıdır. Hepsi farklı yönlere işaret eden dokuz kameraya sahiptir. Uydu tepeden geçtiğinde, aynı noktadaki dokuz resmi farklı açılardan çeker. MISR, dalgaları ve dalgaları yansıtan güneş ışığını görebilir. Diğer uyduların görüşü düz olduğundan bu dalgaları göremezler. Bu tarz bir sistemle tsunami önceden tespit edilebilir.
Öte yandan Tsunamiye çok maruz kalan ülkeler sahil şeritlerine büyük barikatlar kurmaktadırlar. Ancak bazı durumlarda bu yıkıcı doğal afete engel olmak pek mümkün olmayabilir. Birey bazlı bir önlem pek söz konusu değildir. Bu tarz durumlarda insanların biran önce bulundukları bölgeleri terk etmeleri gerekmektedir.