Müneccimbaşı Ahmed B. Lütfullah El-Mevlevî'nin tefsir ilmindeki bazı konuların beyanına dair risâle'si: İnceleme ve tahkik
Accessinfo:eu-repo/semantics/openAccess
Date2019
AuthorAbdellatif, Yahia
MetadataShow full item record
CitationAbdellatif, Y. (2019). Müneccimbaşı Ahmed B. Lütfullah El-Mevlevî'nin tefsir ilmindeki bazı konuların beyanına dair risâle'si: İnceleme ve tahkik. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Konya.
Abstract
Bu araştırma, Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah el-Mevlevî'nin tefsir ilmindeki bazı konuların beyanına dair Risâle'sinin tahkik ve incelemesini ele almaktadır. Bu risale müellifin de mukaddimesinde ifade ettiği gibi tefsir ilmine başlayanlar içi bir giriş mahiyetindedir. Bu risalenin önemi; Müneccimbaşı'nın tarihçi, edebiyatçı ve mutasavvıf bir şair olma yönünü değil de tefsir ilminin incelik ve derinliklerini bilen bir müfessir, müderris ve uzman olma yönünü ortaya koyan iki eserden biri-müellifin bu yönünü ortaya kayan diğer eser Beydâvî'nin tefsiri üzerine yazdığı haşiyedir-olmasından kaynaklanmaktadır. Önemli ve büyük birçok eksiği ihtiva eden önceki araştırma ve eserlerin hepsi olmasa da çoğu müellifin bu yönünü zikretmemişlerdir. Bu çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm iki kısım ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Müellifin siyasi, sosyal, dini ve kültürel asrını ve hayatını incelediğimiz birinci kısımda önceki eserlerin eksik bıraktıklarını ele aldık. Önceki kitaplarda eksik bırakılan konular da özellikle bazı Arapça araştırma ve makalelerin başlıklarında yanlış bir şekilde yayılan Müneccimbaşı'nın adı, müellifin hocalarının isimleri, hayatları, onun öğrencileri ve daha önce hiçbir araştırmada zikredilmeyen müritlerinin incelenmesi ve araştırılması, bunun yanı sıra onun eserlerinin listesi, iç içe giren eser isimleri, yazma eserlerin yerleri, onlardan tahkik edilen ve edilmeyenlerin belirlenmesidir. Tüm bunları toparlayıcı ve yeterli bir biyografide ele aldık. Bu kısımda ayrıca müellifin asrı, çektiği sıkıntıları, ilmi ve mesleki aşamaları, doğumu, gelişimi ve vefatına yer verildi. İkinci kısımda uzun bir araştırma ve inceleme yaptıktan sonra risalenin isminin yanlış bir şekilde yaygınlaştığını tespit ettik. Bu eserin müellife nispetini ve yazılış tarihini tespit etmeye çalıştık. Daha sonra bu risalenin konusu, yazılış sebebi, müellifin kullandığı kaynaklar, bu risalenin toplanması yazılması ve hattında müellifin takip ettiği yöntemi inceledik. Bu konuda ihtisar yapanların yolunu seçtik. Daha sonra müellifin mezhebini, bu eserdeki tefsir tutumunu, tasavvufî işârî tefsirleri savunmasını ve bu eserin batini, bid'î ve diğer tefsirlerden ayrılan yönünü inceledik. Ayrıca bu kısımda kitabın ilmi değerine ve tahkikteki yöntemimize yer verdik. Tahkik edilen nüsha ve diğer nüshaların özelliklerini zikrettik. Dirase kısmını bir sonuçla bitirdik. Sonuçta bu araştırmayla elde edilen önemli netice ve tavsiyeleri ele aldık. İkinci bölümde bu risale metnini tahkik ettik. Bu risale tefsir ilmindeki konuları, tefsir ilminin on ilkesini, tevilin anlamı, tevil ve tefsir arasındaki farkı, nazım ve fâsılanın anlamlarını, Kuran ve ayetler için kullanılabilen ve kullanılamayan ifadeleri, müfessir ve tefsirin şart ve adapları ve bunlarla ilgili konuları ele almıştır. Müellif bu risalede en son olarak yedinci tabakaya kadar müfessir tabakalarından en meşhur olan müfessirleri ve her tabakadaki tefsirin özelliğini kısa ve özlü ifadelerle zikretmiştir. Ondan sonra Süyûtî'nin el-İtkân adlı eserinin faydalarına ve eleştirisine yer vermiştir.The research is concerned with the study and investigation of a manuscript of a treatise in the statement of issues in the interpretation of Manjam Bashi Ahmed bin Lutfullah Mawlawi, which can be considered as an entry point for beginners starting with the science of interpretation as stipulated by his author in the introduction, which is especially important in that it is one of two works - in addition to his footnotes on the interpretation of El Baydhawi – Through which it is possible to prove the emergence of Manjam Bashi not only as a historian, writer and Sufi poet, but as an experienced interpreter and scholar, familiar with the depths and details of this science, which is neglected and overlooked up to being totally unstated in most and eventually all of the previous studies and works that contained several serious and imperative gaps. Through the first chapter of the study section, the focus was on political, social and religious cultural properties of the author's era during his life till his death, while considering the name of Manjam Bashi, which was erroneously cited in the titles of some Arab studies and articles, as well as to examine and investigate the names of his instructors and their biographies and also his disciples and murids who were not mentioned before in any previous study, as well as the cataloguing of his writings with the statement of the overlapping between their titles. An update of the whereabouts of the manuscripts and what has been edited and what is still waiting. All this has been done in comprehensive biography that did not forget the mention of the era of the author and his suffering and scientific and professional stages, and, of course, his birth, growth till his death. From the author to the book, we sought to prove the title of the book, which itself was wrongly attributed and we proved what was right after long and deep investigation to prove the authenticity of his attribution to the author and the date of his writing to get back later to mention the reason behind his authorship, motive, sources and methodology of collecting its references, following the method of those who opted for short versions and then to his doctrine and his interpretive positions through the book such as his defence of the Sufi revelatory interpretations and distinguish them from the esoteric and inventive interpretations and others. We furnished this second chapter devoted to the author with the academic value of the book and our approach to its editing, supported by descriptions copies of the manuscript with samples. We ended our study with a conclusion where we mentioned the most important research outcomes including results and recommendations. The second section included the editing of treatise of the message which treated research questions in the science of interpretation and its ten foundations as well as the meaning of interpretation and the difference between interpretation and explanation, the meaning of nadhm and separator and what may and may not be said about the Quran and its verses and then on the terms of the interpreter, the terms of interpretation and their manners as well as related topics to be concluded by mentioning the most prominent layers of interpreters till the end of the seventh layer and the specificity of the interpretations in each layer in a brief summarized way with selected texts from Al Itkan of Suyuti and its criticism.