enerji akışı ve madde döngüsü - besin zincirleri - madde döngüleriGüneşten gelen enerji, fotosentez yapan canlıların ürettikleri besinlerde depolanır. Besin maddeleri canlılar tarafından tüketildiğinde enerji, bu canlılara geçer. Böylece enerji, beslenme yoluyla bir canlıdan diğerine aktarılmış olur.
ENERJİ AKIŞI : Ekosistemde, güneşten gelerek üreticiler, otçul tüketiciler, etçil tüketiciler ve ayrıştırıcılara doğru giden, her canlıda değişime uğrayan ve tek yönlü olan bir enerji akışı mevcuttur.
1 ) Güneş, ekosistemlerin tek enerji kaynağıdır.
2 ) Yeryüzüne gelen güneş enerjisinin büyük bir kısmı üreticiler tarafından tutulmakta ve daha önce de açıklandığı gibi fotosentez yolu ile kimyasal enerjiye çevrilmektedir.
3 ) Otçullar, bitkilerden aldıkları enerjiyi bünyelerine alarak yaşamsal faaliyetlerini sürdürmek için kullanır.
4 ) Etçiller de otçulların bünyelerinde depo ettikleri enerjiyi onları avlayarak kendi bünyelerine alır.
5 ) Ekosistemlerin çoğunda enerjinin önemli bir kısmı ayrıştırıcılar tarafından kullanılır. ( Örneğin, bir çayırda bulunan bitkilerdeki enerjinin sadece %10’u otlayan hayvanlar tarafından, geri kalan kısmı ayrıştırıcılar tarafından tüketilir. )
MADDE DÖNGÜLERİ: Güneş, ekosistemlere enerji sağlar, ancak yaşam için ihtiyaç duyulan su ve diğer kimyasal maddelerin kaynağı dünyamızdır. Bundan dolayı yaşamın sürdürülebilmesi bu maddelerin atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosfer arasında bir döngü oluşturacak şekilde dolaşımına bağlıdır.
1. Karbon Döngüsü:
Karbon; atmosferde karbon dioksit,suda karbon dioksit ve bikarbonat hâlinde bulunur. Karalarda ise, kömür, doğal gaz, petrol,
kireç taşı içerisinde yer alır. Karbon fotosentez için çok önemlidir. Karbon dioksit günlük ve mevsimlik sıcaklıkların aşırı yükselmesi ve düşmesine engel olur.
Denizler atmosfere oranla 50 kat fazla karbon içerdiklerinden, karbon akışını düzenleyen en önemli kaynaklardandır.
2. Oksijen Döngüsü:
Oksijen atmosferde,atomik oksijen (O), moleküler oksijen (O2) ve ozon (O3) olmak üzere üç şekilde bulunur. Moleküler
oksijen solunum için gereklidir. Ozon, biyosferi ultraviyole ışınlarının zararından korur.
Oksijen Üretimi: Fotosentez ve Fotoliz ile oksijen üretilir. ( Fotoliz: Atmosferdeki suyun ( H2O ) ışık yardımıyla oksijen ve hidrojene ayrışması).
Oksijen Tüketimi: Oksijen, solunum sırasında; kömür, gaz, petrol gibi maddelerin yanmasında ve organik maddelerin
oksidasyonunda (besin maddelerinin yakılmasında) tüketilir.
3. Azot (Nitrojen) Döngüsü:
Canlılar için önemli bir madde olan azot, Protein ve DNA’ nın bileşenlerindendir. Azot, topraktaki verimi büyük ölçüde etkiler.
Azotun esas kaynağı atmosferdir. Atmofer % 78 oranında azot (N2) içerir. Fakat atmosferde serbest bulunan azot organizmalar tarafından doğrudan kullanılmaz. Azotun bitkiler tarafından kullanılabilmesi için Nitrit ve Nitratlara dönüştürülmesi gereklidir.
Doğada Azotun Dolaşımı
Atmosferde yıldırım ve volkanik faaliyetler sırasında ortaya çıkan elektrik deşarjları sonucunda azot, oksijen ile birleşerek nitrit ve nitratlara dönüşür. Nitratlar, yağışlarla toprağa girerek bitkiler tarafından kullanılır.
Toprakta ve bazı bitkilerin köklerinde bulunan azot bağlayıcı bakteriler sayesinde bitkiler nitratları alır ve yapılarına katar.
Azot, besin zinciri ile bitkilerden otçullara otçullardan da etçillere geçer.
Ölen bitki ve hayvanlar, ayrıştırıcılar tarafından parçalanır. Mikroorganizmalar azotu nitrit ve nitrata dönüştürür ve böylece azot döngüye katılmış olur.
alıntı
Yer Şekilleri ve Biyoçeşitlilik için TIKLAYINIZ
BiR-DOST - 16.10.2011 - 00:26