Kendini eğitmiş bir avukat, yasamacı ve köleliğe karşı ses çıkarmaktan asla çekinmeyen bir muhalif olan Abraham Lincoln, Sivil Savaş’ın patlak vermesinden kısa bir süre önce Birleşmiş Milletler’in 16. cumhurbaşkanı seçildi. Zeki bir askeri stratejist ve bilgili bir lider olduğunu da büsbütün kanıtladı. Gettysburg Konuşması, Amerikan tarihinin en ünlü hitabet parçalarından biri olarak boy gösterirken, Özgürlük Bildirgesi ise köleliğin kaldırılmasının yolunu açtı. 1865’in Nisan ayında, ülke galibiyetin eşiğindeyken Lincoln, konfederasyon sempatizanı John Wilkes Booth tarafından katledildi. Lincoln‘un katli, onu özgürlükçü düşüncenin bir şehidi haline getirdi ve o her tarafta, Birleşmiş Milletler tarihinin en mükemmel başkanlarından biri olarak tarihe geçti.
İçindekiler:
- Abraham Lincoln’ün Erken Yaşamı
- Lincoln’ün Siyasete Girişi
- Abraham Lincoln’ün 1860 Başkanlık Kampanyası
- Lincoln ve Sivil Savaş
- Özgürlük Bildirgesi ve Gettysburg Konuşması
- Lincoln’ün 1864’te Başkanlık Seçimlerini Kazanışı
- Lincoln’ün Katli
- Abraham Lincoln Sözleri
12 Şubat 1809’da, Kentucky’nin Hardin ilçesinde, tek odalı bir kulübede Nancy ve Thomas Lincoln‘un çocukları olarak doğdu. Ailesi 1816’da Güney Indiana’ya taşındı. Resmi eğitimi, ailesini desteklemek için düzenli olarak çalışmak durumunda olduğundan, yerli okullardaki üç kısa periyot olarak kaldı. 1830’da ailesi Güney Illionis’in Macon ilçesine taşındı, ve Abraham Lincoln Missisipi Nehri’nden New Orleans’a nakliye yapılan bir nehir yatağında çalışmaya başladı. Esnaf ve posta müdürü olarak çalıştığı Illionis’in New Salem kasabasına yerleştikten sonra, yerel siyasete Whig Partisi’nin bir destekçisi olarak katıldı ve 1834’te eyaletin yasama seçimlerini kazandı.
Whig kahramanları Henry Clay ve Daniel Webster gibi köleliğin bölgelere yayılmasına karşı çıkan Lincoln‘ün, tarımdan ziyade ticarete ve şehirlere odaklanarak genişleyen Birleşmiş Milletler için büyük bir vizyona sahip olduğu da kesindi. Savaş yılları Abraham Lincoln ve ailesi için epey zordu. Oğlu Willie 1862 yılında tifodan ölünce, çok hassas durumda olan Mary Lincoln’ün, deli saçması ve savurgan davranışları ile o sıralar çok da popüler olduğu söylenemez. Fakat, oğlu ile iletişim kurma umuduyla ruh çağırma seansları yapmaya başlayınca hiçbir şey onu alay konusu olmaktan alıkoyamadı.
Kendine kanunları öğretebilmiş olan Abraham Lincoln, 1836’da baro sınavını geçmeyi başardı. Ertesi yıl, Springfield’in yeni adlandırılan başkentine taşındı. Sonraki birkaç yıl boyunca orada bir avukat olarak çalıştı ve küçük kasaba sakinlerinden ulusal demiryolu hatlarına kadar, geniş bir yelpazede birçok müşteriye hizmet verdi. Hali vakti yerinde bir Kentucky güzeli olan, ve Lincoln‘ün gelecekteki siyasal rakibi Stephen Douglas’ın da aralarında bulunduğu onlarca talibi olan Mary Todd ile tanıştı ve 1842’de evlendiler. Yalnızca biri yetişkinliği görebilecek olan dört çocuk dünyaya getirdiler: Robert Todd Lincoln (1843-1926), Edward Baker Lincoln (1846-1850), William Wallace Lincoln (1850-1862) ve Thomas “Tad” Lincoln (1853-1871).
Abraham Lincoln 1846’da Birleşmiş Milletler Temsilciler Meclisi seçimini kazandı ve ertesi yıl, dönemine hizmet etmeye başladı. Amerika-Meksika Savaşı’na karşı güçlü duruşuna rağmen, eyalet seçmenlerince çok da fazla ünlü değildi. Bu yüzden, bir daha seçimlerin peşinde koşmamaya söz vererek 1849’da Springfield’e geri döndü. Olaylar adeta onu ulusal siyasete geri döndürmek için işbirliği yapıyor gibiydi. Ama, kongrenin önde gelenlerinden olan Douglas, bir alanın köle veya özgür olmasına federal hükümetin değil de, her alanın kendi seçmenlerinin karar vermesinden yana Kansas-Nebraska Yasası’nın kabulünde ısrarcıydı.
16 Ekim 1854’te Lincoln, Douglas ile Kansas-Nebraska Yasası’nın esasını tartışmak için Peoria’da büyük bir kalabalığın önüne çıktı, köleliği ve ona dair her şeyi kınadı ve kuruluşun Bağımsızlık Bildirgesi’nin en temel ilkelerinin ihlali olduğunu söyledi. Whig Partisi’nin büyük bir enkaza dönüşmesiyle, 1856’da Lincoln köleliğin bölgelere yayılmasına büsbütün karşı çıkmak adına kurulmuş yeni Cumhuriyetçi Parti’ye katıldı. 1855’te de koltuk için kampanya yürüten fakat başarısız olan Lincoln, tekrar senatoya aday oldu. Haziran’da, “Kalıcı bir biçimde yarı köle yarı özgür olan bu hükümet, ayakta kalamaz.” inancını uzun uzadıya anlatabilmek için, İncil’den alıntı yaptığı dünyaca ünlü “Bölünmüş Ev” konuşmasını yaptı. Sonrasında ise onlarca ünlü tartışmada Douglas’a karşı çıktı; ve senato seçimlerini kaybetse dahi, performansı ona ulusal çapta büyük bir ün kazandırdı.
Abraham Lincoln‘ün profili, 1860’ın başlarında New York şehrindeki Cooper Union’da ilgi uyandıran bir başka konuşma daha yaptıktan sonra epey yükseldi. O Mayıs, cumhuriyetçiler, New York senatörü William H. Seward’ı ve diğer güçlü rakipleri es geçerek Lincoln‘ü başkan adayları seçtiler. Her şey, vasat, sadece sıradan bir kongresel dönem deneyimi olan, sırık bir Ilinois avukatının lehineydi. Genel seçimlerde Lincoln, kuzey demokratlarını temsil eden Douglas ile tekrar karşı karşıya geldi. Güneyde ise John Bell, yeni Anayasal Birlik Partisi için aday olurken, güney demokratları John C. Breckenridge’i aday gösterdi. Breckenridge ve Bell için atılan oylar, güneyi adeta ikiye bölerken, Lincoln kuzeyin çoğunu kazandı. Beyaz Saray’ı da kazanmak için hiç vakit kaybetmeden Seçici Kurul’u taşıdı.
Sonrasında Seward, Salmon P. Chase, Edward Bates ve Edwin M. Stanton’un da aralarında bulunduğu onlarca siyasal rakibinden oluşan, müthiş güçte bir kabine kurdu.
Yıllar süren bölgesel gerilimler sonrasında, köleliğe karşı bir kuzeylinin 16. cumhurbaşkanı olarak seçilmesi onlarca güneyliyi resmen felakete sürükledi. Lincoln, 1861 yılının Mart ayında 16. cumhurbaşkanı olarak koltuğa geçtiğinde, yedi güney eyaleti birlikten ayrılmış ve Amerika Konfederasyon Devletleri’ni kurmuştu. Lincoln, Nisan ayında, Güney Carolina’da Birlik gemisi filosuna federal Fort Sumter’ı tedarik etmesini emretti. Konfederasyonlar ise, Sivil Savaş’ı başlatarak hem hisarı hem Birlik gemisini ateşe vermeye başladı. Hızlı gelecek Birlik zaferine olan umutlar, Boğa Koşusu Savaşı’ndaki (Manassas) yenilgi ile resmen yerle bir oldu.
Bunun üzerine Lincoln, her iki taraf da uzunca bir çatışmaya hazırlanırken, 500.000 askeri daha çağırdı. Konfederasyon lideri Jefferson Davis, West Point mezunu, Meksika Savaşı kahramanı ve eski savaş katibiyken, Lincoln‘ün yalnızca Kara Şahin Savaşı’nda (1832) kısa ve sıradan bir hizmet dönemi vardı. Fakat gelgelelim, gerek Sivil Savaş’ın ilk yıllarında strateji ve taktikleri şipşak öğrenerek, gerek en yetenekli komandoları seçerek müthiş bir savaş zamanı lideri olduğunu kanıtladığında onlarca insanı hayrete düşürdü.
General George McClellan’ın asker birlikleri tarafından oldukça benimsendiği doğru, fakat isteksiz tavırlarıyla Abraham Lincoln‘ü her defasında hayal kırıklığına uğrattığı da kaçınılmaz bir gerçek. Ki zaten 1862’nin Ekim ayında, Antietam’daki Birlik zaferi sonrasında Müttefik Ordusu’nun müthiş akıbetinde, Robert E. Lee’nin geri çekilmesini takip etmeyi dahi becerememesi de McClellan’ın kovulması için bardağı taşıran son damla oldu. Savaş sırasında, Lincoln‘ün habeas corpus hakları da dahil olmak üzere, birtakım temel haklara bir süre için ara vermesi, onu eleştirilerin büsbütün odağı haline getirse de, kendisi savaşı kazanmak için bu tür önlemlerin gerekli olduğu görüşündeydi.
Antietam Savaşı’ndan (Sharpsburg) kısa süre sonra Abraham Lincoln, piyasaya 1 Ocak 1873’te yürürlüğe giren bir ön Özgürlük Bildirgesi çıkardı. Bununla birlikteyse, federal kontrol altındakiler haricinde isyancı eyaletlerdeki kölelerin tamamını özgürleştirdi fakat, sınırda bulunan, birliğe sadık eyaletlerdeki köleleri esaret altında bıraktı. Lincoln önceleri, esas yapılması gerekenin ne köleleri korumak ne de köleliği yok etmek, yalnızca birliği korumak olduğunu savunsa da, özgürlüğü en mükemmel başarılarından biri olarak gördüğü de bir gerçek. Hatta köleliği yok edecek bir yasa değişikliğini bile savundu. Ki zaten bu savı da ölümünden sonra 1865 yılında 13. yasa değişikliği olarak kabul edildi.
Temmuz 1863’te Vicksburg, Mississippi ve Pensilvanya’daki Gettysburg Savaşı’ndaki iki önemli Birlik zaferi olayları bütünüyle değiştirdi. General George Meade, Lee’nin Gettysburg’daki ordusuna son bir darbe vurma fırsatını kaçırdı. Lincoln ise, 1864’ün başlarında Vicksburg’daki galip Ulysses S. Grant’e, Birlik kuvvetlerinin en büyük komutanı olarak dönecekti. Kasım 1863’te, Gettysburg’daki yeni ulusal mezarlık için yapılan adak töreninde, yalnızca 272 kelimeden oluşacak kadar kısa bir konuşma verdi. Onlarca yerde yayınlanan Gettysburg Konuşması; kurucu babalardan, Bağımsızlık Bildirgesi’nden ve insan eşitliği arayışından tekrar söz ederek, savaşın amacını gayet ikna edici bir şekilde açıkladı. Bu konuşma da, Lincoln‘ün başkanlığının en ünlü konuşması ve tarihin en çok alıntılanan konuşmalarından biri oldu.
1864’te Abraham Lincoln, Demokrat adayı eski Birlik Generali George McClellan’a karşı zorlu bir seçim savaşıyla yeniden yüzleşmek durumundaydı. Fakat, savaştaki Birlik zaferleri (özellikle General William T. Sherman’ın Eylül’de Atlanta’yı ele geçirmesi) adeta başkanın yolunu kapattı. Lincoln ise, 4 Mart 1865’te yaptığı ikinci açılış konuşmasında, Güney’i ve Birliği yeniden inşa etmenin kaçınılmaz gerekliliğinden bahsetti. “Hiçbirine muziplikle değil, her birine hayırseverlikle.” sözleriyle de bunu destekledi. Sherman, Atlanta’dan yaptığı ‘Denize Marş’ yürüyüşünden sonra, tekrar muzaffer bir edayla kuzeye yönelerek Carolinalar’a ilerlerken, Lee ise 9 Nisan’da, Virginia’daki Appomattox Adliyesi’nde, Grant’e teslim oldu. Birlik zaferi yakındı. Lincoln, izleyicilerini güney eyaletlere geri dönmeye davet ederek, 11 Nisan’da, Beyaz Saray’ın bahçesinde yeniden bir konuşma yaptı. İşin trajik kısmı, Lincoln kendi kalkınma vizyonunu yürütmek için yaşayamazdı.
1865’in 14 Nisan gecesi, aktör ve konfederasyon sempatizanı John Wilkes Booth, başkanın Washington, D.C.’deki Ford Tiyatrosu’nda bulunan kutusuna girdi. Sonrasında ise onu yakın menzilli olarak başının arkasından vurdu. Abraham Lincoln, acilen tiyatronun karşısındaki bir pansiyona götürülse de, bilinci bir daha yerine gelmedi. 15 Nisan 1865’te, sabahın erken saatlerinde öldü. Lincoln‘ün suikasti onu milli bir şehit haline getirdi. 21 Nisan 1865’te, tabutunu taşıyan bir tren, artık Washington, D.C.’den ayrılarak, Lincoln‘ün 4 Mayıs’ta gömüleceği Springfield, Illinois’in yolunu tuttu. Bu cenaze treni, Lincoln‘ün yasını tutanların, saygılarını gösterebilmeleri için 180 şehir ve 7 eyalet dolaştı.
Bugün, George Washington’ın yanı sıra, Lincoln‘ün de doğum günü. Bu yüzden her yıl, şubat ayının üçüncü pazartesi gününe denk gelen gün, ‘Başkanlar Günü’ olarak onurlandırılmakta.
“Değerli olan hiçbir şey zaman ayırarak kaybedilemez.”
“Beni en iyi tanıyanların söylemesini istiyorum; her zaman bir devedikeni koparttım ve bir çiçeğin büyüyebileceğini düşündüğüm her yere, bir çiçek ektim.”
“Sessiz olmaya daha meyilliyim, ve bu sessizlik akıllıca olsun ya da olmasın, bugünlerde dilini tutabilen birini bulmak, tutamayanını bulmaktan daha sıra dışı.”
“Bu birliğin, anayasanın ve halkın özgürlüğünün, bu mücadeleyi getiren fikre uygun sürdürülememesi ihtimali konusunda fazlasıyla endişeliyim.”
“Bu, özünde halkın bir yarışıdır. Birliğin tarafında, o formun ve insanın durumunu iyileştirme, diğer bir deyişle bütün omuzlardan yapay yükleri kaldırma, takdire şayan arayışların yolunu herkes için temizleme, herkese yaşam yarışında özgür bir başlangıç ve adil bir şans verebilen hükümetin, önemini ve dünyadaki varlığını sürdürmenin mücadelesidir.”
“Seksen yedi yıl önce atalarımız bu kıtaya özgürlük düşüncesi ile tasarlanmış ve bütün insanların eşit olduğunun kabulü önerisine adanmış yeni bir ulus getirdi.”
“Bu millet, tanrının yönetiminde yeni bir özgürlük doğuracak ve o halkın hükümeti, insanlar tarafından, insanlar için yeryüzünden kaybolmayacak.”
Gamze Pural