“Yıldızlar nelerden oluşuyor?” Astrofizik ile ilgili bu temel sorunun cevabı 1925 yılında, 25 yaşındaki doktora öğrencisi Cecilia Payne tarafından keşfedildi ve açıklandı. Bilimi değiştiren doktora tezi 1960’da seçkin gökbilimci Otto Struve tarafından astronomi alanında yazılmış en parlak tez olarak değerlendirilse de bunu söyleyen bir kadındı. Adı; Galileo, Newton ve Einstein’la birlikte anılması gerekirken akademik kurumların erkek hakim yapısı onun hak ettiği payeyi almasına engel oldu.
Kısaca Cecilia Payne
Cecilia Payne (1900 –1979) İngiltere, Wendover’de doğdu. Babası Oxford Üniversitesi’nde öğretim görevlisi, annesi akademik başarılara sahip bir Alman ailesinden gelen yetenekli bir ressamdı. Cambridge Üniversitesi’ne girdikten sonra kısa süre sonra bir bilim ile ilgilenmek istediğini biliyordu, ama hangi dala ağırlık vereceğinden emin değildi. O sıralarda, gökbilimci Arthur Eddington’un, Einstein’ın Genel Görelilik Teorisini kanıtlayan bir gözlem olan 1919 Güneş Tutulması hakkında verdiği bir konferansa katıldı.
İlerleyen zamanda Profesör Eddington ile tanışma fırsatı yarattı, kendisine astronom olmak istediğini söyledi. Eddington ona okuması için bir dizi kitap önerdi, ama onları zaten okumuştu. Eddington’un devamında ona, en yeni astronomik dergilere erişim imkanı sağlayacak Gözlemevi kütüphanesini kullanma şansı vermesi, astronomik araştırmalarının kapısını açtı. Cambridge’de eğitim gördüğü süreçte, bir kadının öğretmen rolünün ötesine geçme şansının az olduğunu olmadığını fark eden Cecilia, 1923’te hayatının geri kalanını yaşadığı Amerika Birleşik Devletlerine gitmek için İngiltere’den ayrıldı. Harvard Koleji Gözlemevi’nin yeni müdürü Harlow Shapley ile tanıştı. Harvard Koleji Gözlemevi’nde doktorasına başlayan Cecilia Payne, astronomi alanındaki lisansüstü programına giren ikinci kadın oldu.
Cecilia Payne’i Bilim Tarihine Geçiren Keşfi
1920’li yıllarda bilim insanları yıldızların element bileşiminin Dünya’nınkine benzer olduğunu düşünüyorlardı. Ancak o zamanki bilgiye göre hidrojen ve helyum oranının ağır metallere kıyasla çok daha az olduğu sanılıyordu. Payne, iki senesini kapsamlı yıldız emisyon tayflarını inceleyerek geçirdi. Yıldızların yaydığı emilim çizgilerinin yoğunluğunu ölçmenin yolunu bulduktan sonra her elementin miktarını hesaplamayı başardı. Ancak elde ettiği sonuçlar şaşırtıcıydı. Zannedilenin aksine, güneş, tüm yıldızlar ve haliyle evren temel olarak hidrojen ve helyumdan meydana geliyordu. Tüm bu bulgularını tezinde kaleme aldı ancak bir sorun vardı. Bu keşif, genel kabullere ve zamanın doğasına aykırıydı. Bu yüzden makalesini yayınlatamadı. Astrofizik ve uzay bilimleri uzman heyeti başkanı Henry Norris Russel, genç kadının tezini imkansız diyerek reddetti. Ancak ironik bir şekilde Russell dört yıl sonra farklı yöntemlerle aynı sonuca ulaşacak ve Cecilia’nın bulgularının doğru olduğunu kabul edecekti.
Cecilia, akademik kariyeri boyunca Harvard’da kaldı. 1956’da Cecilia Payne, ilk kadın profesörü ve sonra da ilk kadın dekanı oldu. 1976’da Amerikan Astronomi Derneği ona prestijli Henry Norris Russell Ödülü’nü verdi. 1979’da kendisini kaybetsek de, Cecilia Payne astronominin ilham verici kadınlarından biri olarak tarihte iz bıraktı…
Kaynak: Cecilia Payne and the Composition of the Stars, https://www.amnh.org/
Matematiksel