Aynı niteliğe sahip kamu harcamalarının diğer kamu harcamalarından ayırmak için gruplar haline getirmektir. Kamu harcamalarını sınıflandırmak hangi kaynakların nerelerda kullanıldığını bilmek ve bu kamu harcamalarının nasıl bir etkiler oluşturduğu anlamamıza yardımcı olur. Kamu harcamalarının sınıflandırılması özelliklerini maddeler halinde yazacak olursak:
– Bütünü oluşturan grupları daha iyi anlamamıza yardımcı olur.
– Kamu harcamalarının idareler arasında ki dağılımını bize gösterir
– Kamu harcamalarını ekonomik etkilerini bize gösterir.
– Kamu harcamalarının verimli olup olmadığını bize gösterir.
Şimdi kamu harcamalarının nasıl sınıflandırıldığına bakalım.
–İdari sınıflandırılması: Diğer bir adı organik sınıflandırma olan bu sınıflandırmada devletin idari, teknik, kurumsal ve harcamayı yapan yönetim birimlerini esas alan bir sınıflandırmadır.
Bu konuyu daha iyi anlayabilmek için örnekler vereyim. Savunma bakanlığı, milli eğitim bakanlığı, Karayolları genel müdürlüğü sınıflandırmalar idari sınıflandırmalardır.
-Fonksiyonel sınıflandırma : Devletin yürüttüğü hizmetler esas alınarak yapılan sınıflandırmadır. Bu sınıflandırmada faaliyetler, hizmetler, hizmetlerin maliyetleri esas olarak kabul eder. Bu konu için verilebilecek örnekler şunlar olabilir, Sağlık hizmetleri harcamaları, eğitim hizmetleri harcamaları gibi harcamalar bu sınıflandırma ile olur.
Fonksiyonel sınıflandırmada hangi kamu hizmetine ne kadar harcama yapıldığının toplamı görülür. Bu sınıflandırmalar tahminden çok kesin harcamalara odaklıdır.
–İktisadi sınıflandırma : Bu sınıflandırma yapılan kamu harcamalarını ekonomik ve sosyal etkileri dikkate alınır. Bu sınıflalndırmayı ilk olark Pigou, dalton ve colm ortaya atmıştır,
İktisadi sınıflandırma gerçek harcama ve transfer harcaması olarak ikiye ayrılır. Şimdi bu konuları incelemeya çalışalım.
Gerçek harcamalar: Mal ve hizmet alımına yönelik olarak yapılan harcamalara denir. Daha çok üretim faktörü alımına yöneliktir. Cari dönemin üretim ve fiyatı üzerinde etkiler oluşturur. Dorudan mal ve hizmet talebi oluşturur. Toplam talebi doğrudan etkiler. Kamu cari ve kamu yatırım harcamaları olarak ikiye ayrılır.
Kamu cari harcamaları; faydası bir yıldan kısa süreli olan, her yıl tekrarlanan, üretimi doğrudan arttıcı etkisi olmayan, hizmet alımları için beşeri sermayeye yapılan, mevcut üretim kapasitesini çalıştırmak için yapılan harcamalardır.
Bu tür harcamalara en iyi örnekler memur maaşları, işçi ücretleri, ısınma, su, kırtasiye, gibi tüketim malzemelerinin alınması buna örnektir.
Kamu yatırım harcamaları ise; Faydası genellikle bir yılı aşan, her yıl tekrarlanmayan, üretim malları alımına yönelik olan, mevcut üretim kapasitesini arttırmaya yönelik harcamalardır.
Bu tür harcamalara en iyi örnekler, ulaştırma, enerji alt yapı tesisleri, büyük inşaat onarımları, arge, makine techizat alımı olabilir.
Kamu transfer harcamaları: Bu tür harcamlar karşılıksız olarak yapılan harcamalardır. üretim faktörlerine, mal ve hizmet alımına yönelik değildir. cari dönemin fiyat ve miktarını dolaylı olarak etkiler. Toplam talebi dolaylı etkiler.Ekonomik mali ve sosyal amaçlar için yapılır. Transfer harcamları kamu transfer harcamaları ve sermaye teşkili için transfer harcamaları olmak üzere ikiye ayrılır.
Bu başlıkları inceleyecek olursak; Kamu transfer harcamaları, tamamen karşılıksız olan harcamalardır. Bu harcamalar sosyal, mali ve ekonomik nitelikli olabilir. Bu harcamalara örnekler verecek olursak;
Emekli memur maaşları, dul yetim malüllük ve sakatlık ödemeleri, öğrenci bursları örnek olabilir.
Sermaye teşkili için transfer harcamaları; belli bir karşılığı olan transfer harcamalarıdır. Bu harcama kalemleri ise beşeri sermaye teşkili için, gayri menkul sermaye teşkili için ve menkul sermaye teşkili için transfer harcamaları olarak yapılır. Bu harcamalara örnek verecek olursak; beşeri sermaye teşkili için transfer harcamaları; Devletin burs verdiği öğrenciye mezun olduktan sonra belli bir hizmet yükümlülüğü getirebilir.
Gayri menkul sermaye teşkili için transfer harcamaları; Devletleştirme ve kamulaştırma,
Menkul sermaye teşkili için transfer harcamaları; Devletin özel kesimden bono tahvil hisse senedi satın almasıdır.
– Verimli verimsiz harcama; Verimli harcamalar milli gelirde artışa yol açan, üretim kapasitesini arttıran harcamalardır. Verimsiz harcamlar ise milli gelirde artışa yol açmayan, üretim kapasitesin arttırmayan harcamalardır.
– Olağan – Olağan üstü harcamalar ; Olağan harcamalar önceden tahmin edilebilen, öngörülebilen, yıl içinde sık sık tekrarlanan, faydaları kısa süreli olan harcamalardır. Örneğin memur maaşları kırtasiye giderleri gibi.
Olğan üstü harcamalar ise önceden tahmin edilemeyen, öngörülemeyen, arasıra olan, faydaları sürekli olan harcamalardı.Örnek olarak savaş ve doğal afetler verilebilir.
-Zorunlu – Zorunlu olmayan harcamalar: Kamu kurumlarınca harcaması ertelenemeyen harcamalar zorunlu, ertelenebilenler ise zorunlu olmayan harcamalardır.
– Merkezi yönetim- yerel yönetim harcamaları: Toplumun geneline fayda sağlayan güvenlik adalet gibi harcamalar merkezi harcamalardır. Belirli bir bölgeye yönelik yapılan kanalizasyon, şehir içi ulaşım gibi harcamalar yerel harcamalardır.
Yeri gelmişken kısa bir not aktarayım: Kamu gelirlerinin merkezi ve yerel yönetimler arasında dengeli bir şekilde dağıtılmasına mali tevzin diğer bir adı ile mali uyuşma denir.