Soru: yönetici nedir özellikleri nelerdir ayrıntılı bir şekilde açılayınız ?
Soru: yönetici nedir özellikleri nelerdir ayrıntılı bir şekilde açılayınız ?
Cevap: yönetici nedir özellikleri nelerdir
Yönetim: Yönetim bilimi idarenin kuruluş ve işleyişini inceleyen politika biliminin bir koludur. Bir başka deyimle yöneticilerin çalışmalarını inceleyen politika biliminin bir koludur. Konuları idare hukukunun konuları ile benzerlik gösterir. Fakat yönetim bilimi konuyu bir başka açıdan değişik biçimde inceler.
A) YÖNETİMİN ÖZELLİKLERİ
Yönetim Bilimi bir bilimdir, öyle bir bilimdir ki, incele-nen konular tam kesinlik ifade etmez. Yönetim Bilimi uzmanları, ancak genel nitelikte öneriler getirebilirler. Bu nedenle, bu bilimi uygulayanların gerçek ve değer yargılarını birbirine karıştırmaksızın objektif bir davranışta bulunmaları gerekir.
Yönetim Bilimi sosyal bir bilimdir. Bunun içindir ki, ba-zı yazarlar Yönetim Sosyolojisi veya Kamu Yönetiminin Sosyoloji-si deyimlerini kullanmaktadırlar. Yönetim Bilimi, sosyal bir bilim olarak bürokratik mekanizmayı oluşturan veya onunla ilişkisi olan insanların ve grupların fikirleri, hareketleri ve davranışları ile ilgilidir. Yönetim bilimci, uğraşılardan esinlenir, sosyolojinin çeşitli kollarının metotlarını uygular ve bunlardan çıkarılan veya genel sosyolojiden çıkarılan sonuçlardan yararlanır.
Yönetim Bilimi tanıtmak ve açıklamak amacını güder.
Birinci amacı, yönetsel yaşantının öncüleri olan merkezi idare ve taşra örgütleri, yerel idareler ve özerk kuruluşlar gibi örgütlerin çalışmalarını hukuk ve ahlâk kurallarına ve emirlere uygun olsun veya olmasın, olduğu gibi tanıtmaktır. Böylece, Yönetim Bilimi kuruluşları hukuksal, teknik, beşeri ve politik bütün yönleri ile, bir fotoğraf veya film makinesi gibi, saptamak amacını güder.
Yönetim Biliminin Diğer Özellikleri
Yönetim hukuksal, örgütsel, siyasal ve ekonomik olmak üzere dört yönü ile inceleme konusu olabilir.
Hukuksal inceleme kapsamına, yönetime uygulanacak kuralların açıklanması, uygulanma derecelerinin incelenmesi, yarar ve sakıncaları girer.
Yönetim bir örgüt sayıldığına göre, bu açıdan sosyolojik bir inceleme konusu olabilir (örgütsel).
Yönetim, siyasa! bir kurum olarak da incelenebilir. Bu ise si-yasal bilimin inceleme alanına girer.
Son olarak yönetim ekonomik bir ajan sayılabilir. Bu yönü ile ise, sevk ve idare (management) ve politik ekonomi açısından incelenebilir. Yönetim bütçenin önemli bir kısmını harcar. Bu har-camanın ekonomik etkisinin ne olduğunu en iyi biçimde nasıl ör-gütlenebileceği araştırma konusu olabilir.
Bu açıklamalar, yönetim biliminin çok yönlü bir disiplin oldu-ğunu göstermektedir. Bu nedenle yönetim biliminin (science administrative) çok yönlü olduğunu kanıtlamak için çoğul olarak (sciences administratives) yönetsel bilimler sözcüğü kullanılmaktadır.
1. Yönetim Bilimi Kamu Yönetimi Bilimidir
Yönetim sözcüğünün iki anlamı vardır. Görevsel (fonksiyonel) anlamda kamu hizmetlerinin yönetimi faaliyetleri anlamına gelir. Organik anlamda ise yönetme hizmeti ile görevli kamu kurumu (ör-güt) anlamına gelmektedir. Bu açıdan yönetim biliminin konusu, kamu hizmetlerinin yönetimi ile görevli kamu kurumu olarak ta-nımlanan kamu yönetiminin incelenmesi ile ilgilidir. Bu tanımla-madan birçok sonuçlar çıkmaktadır. enm.blogcu.com. Bir defa kamu kurumu olan yönetimin özelliği vardır. Bu özelliği dolayısıyla, ortak hukuk kural-larından ayrı idare hukuku kurallarına tabidir. Bu kurallar yöne-tim bilimcinin yakından ilgilendiği kurallardır. Öte yandan idare Hukukçuları da uğraşılarını yönetim bilimi alanına doğru genişlet-mektedir, örneğin kamu hizmetine giriş usulleri, yarışmaların düzenlenmesi kuralları gibi, Yönetim bilimi ise idare hukukunun yeni bir yaklaşım açısını oluşturmaktadır.
Yönetimin amacı, kamu hizmetinin gerçekleşmesini üstlenmektir. Bu hizmetleri siyasal iktidarın saptadığı kurallara göre ve kamu yararına uygun olarak savunmak ve izlemek zorundadır. Bu durum, yönetim bilimini yönetim ile siyasal iktidar arasındaki iliş-kileri incelemeye götürmektedir.
2. Yönetim Bilimi Yönetsel Örgüt Bilimidir
İkinci olarak yönetim bilimi, kamu yönetimi bilimi olduğu gibi, yönetsel örgüt bilimi olarak da nitelendirilebilir. Yönetim uzun süre, asıl özünden ziyade hukuksal özelliğiyle değerlendiril-miştir. Oysa sosyal örgütler, sosyolojik bir yaklaşımla ele alınabi-lir ve alınmalıdır da. Bu açıdan yönetim, sosyal amaçların gerçek-leşmesine yarayan bir kurum olarak görülebilir.
Yönetim ve siyasal iktidar arasındaki ilişkiler yalnız hukuk-sal bağlılık ilişkisinin incelenmesi ile sınırlandırılamaz. Yönetim -siyasal iktidar ikili ilişkisi yanında, somut olarak incelenmesi ge-reken diğer etki ilişkileri vardır. Siyasal iktidarın amaçlan sap-tadığı ve yönetimin de sadece bunları uyguladığı iddia edilemez. Her politik sistemde yönetim amaçların seçiminde çeşitli düzey-lerde etkili olur. Yönetim sadece kol, bacak değil, aynı zamanda vs çoğunlukla beyindir.
Yönetim sosyal bir çevre oluşturur. Örneğin yönetimde insan sorunları söz konusu olduğunda, memurların işe alınmasında ya-rışma sistemini inceleme ve eleştirmekle yetinmek doğru değildir. Bu inceleme, yarışmaya gireceklerin aile durumları ve sosyal kö-kenlerini ve niçin bu yarışmayı seçtiklerini incelemeye kadar varan sosyolojik araştırmalara yönelmelidir.
Ayrıca yönetimin sosyal çevre ile ilişkileri de göz önünde tutulmalıdır. Yönetim, yasaları, usulleri, hukuksal olmayan zorlama ve ' inandırma araçları, gelenek, sembol, üniforma, haberleşme araçları ve dili olan geniş ve karmaşık bir örgüt sistemidir.
3. Yönetim Bilimi Sevk ve İdare Bilimidir
Diğer bir üçüncü özelliği de yönetim biliminin sevk ve idare(management) bilimi olmasıdır. Devletin birçok alanlarda iş görmesinin yani müdahaleciliğin bir sonucu olarak görevlerinin artışı, yönetsel çalışmaların maliyet ve verim sorununu incelemeye gö-türmektedir. Kamu kuruluşları diğer teşebbüsler gibi, birer teşeb-büstür. Özel teşebbüslerde uygulanan yöntemlerden yararlanmak, benzeri yararlı yönetim usullerini uygulamak durumundadır. Bu bakış, böyle bir değerlendirme, yönetim bilimine yararlı bir oryantasyon (yöneltme) vermektedir. Amaç en iyi biçimde yönetmektir. Yönetimde bütçe seçiminin ussallaştırması yönteminin kabul edi-lerek iç ve dış rekabete açılmak bu konuda iyi bir örnek olabilir. Kamu yönetiminin bu .özelliği kuşkusuz bilinmektedir. Ancak bunlar belgelere dayanarak kanıtlamak gerekir. Sadece kamu kuruluş veya teşebbüslerinin kâr amacı gütmeyerek, genel çıkarlara hizmet etmeleri dolayısıyla açık vermelerini, zarar etmelerini söylemek yeterli değildir. Her hizmeti ayrı ayrı değerlendirerek, zarara rağ-men hizmetin devamında yarar olup olmadığım kararlaştırmak ge-rekir. Böyle bir yönetim bilimi anlayışı ancak yüksek yönetim okullarında ve yüksek dereceli memurlar ortamında söz konusu olabilir.
4. Yönetim Bilimi Sentez Bilimidir
Bundan önce söz ettiğimiz yönetim bilimi ile ilgili üç anlayış birbiriyle çelişkili değildir. Bu anlayışlardan yönetim bilimi ile il-gili üç amaç ortaya çıkarılabilir.
a) Yönetim bilimi gerçeğin tanınması bilimidir. Yönetim çarkının nasıl işlediği, belli başlı karşılaştığı sorunlarının neler olduğu, niçin bu sorunlarla karşılaştığını bilmek söz konusudur. Bilimsel yöntemle bir gerçek saptanmaya çalışılır.
b) Yönetim bilimi, yönetimin iyi işlemesi için gerekli kural-ları ortaya çıkarmaya çalışır. Bilim adamı sadece incelemekle ye-tinmemeli, aynı zamanda istenilen değişikliklere yöneltmeye yara-yacak öğretim yöntemlerini de ortaya çıkarmalıdır. Yönetim kuruluş amaçlarına yanıt veriyor mu? Amaçların tam gerçekleştirilmesi için ne gibi değişikliklere gereksinme vardır? Yönetim çarkının etkili işlemesine yarayan kuralları ortaya koy-makla beraber, izlemek zorunda olduğu amaçlara saygılı olmasını sağlamalıdır. enm.blogcu.com.Örneğin yönetim kural olarak politik iktidara bağım-lıdır. Bu bağımlılığı etkili olarak nasıl sağlamalıdır.
c) Son olarak yönetim bilimi yönetsel sistemlerin gelişme kurallarını ortaya çıkarmaya çalışır. Geçmiş ve gelecekle ilgili bil-gilere dayanarak bu çabayı gösterir, çıkarılan kurallar sosyal bi-limlerde olduğu gibi nisbidir. Fizik kurallar gibi kesin değildir. Sadece olasılıklar ortaya konulur, insan unsuruna göre daima bu olasılıklar değişebilir. Sosyal bilimlerin nisbi olması zamana, yere, insan unsuruna göre değişebilmesi, bu bilim dalının boş ve gerek-siz olduğunu kanıtlamaz, sadece bilimsel sağlıklı bir kuşku vardır. İnsanların davranışlarına egemen olan bilimsel yöntemin tam ola-rak sınırlarını değerlendirmek söz konusudur.
B) YÖNETİM BİLİMİN İLKELERİ
1. Henry Fayol
Modern Yöneticilik anlayışının babası belki de büyük Fransız sanayicisi Fayol idi. Fayol gözlem ve incelemelerini "Administration Industriell et Generale" adlı eserinde 1916 yılında açıklamıştır. Fakat bu eser ancak 1929'da İngilizce'ye tercüme edilmiş ve 1949'a kadar da İngilizce eser Amerika’da yayınlanmıştır. Bu nedenle işletme yönetimi konusu ile ciddi bir şekilde uğraşan bir çok kimse ne yazık ki, Fayol'un bu görüşlerinden yararlanamamıştır.
Klasik yönetim yaklaşımının en önemli isimlerinden biridir. "Yönetim ilkeleri" veya "yönetim süreçleri" modeli oluşturmuştur. Yönetimi bir takım süreçler bütünü olarak gören ilk yazardır. Yönetim süreçlerini (POCCC), planlama (planning), örgütleme (organization), emir verme (command), eşgüdümleme (coordinating), denetim (control) şeklinde belirlemiştir. Yöneticini karar alma ve planlama eylemlerinin nasıl organize edileceğinin, bunların koordinasyonunun ve kontrolünün önemini vurguluyor.
Fayol'un Yönetim ilkeleri
Fayol'un yönetim ilkeleri toplam olarak 14'tür. Fayol 14 ilkeyi sıralamıştır.
İş bölümü: işbölümünün temel amacı aynı çabayı harcayarak daha faz-la üretim yapmaktır. Klasik uzmanlaşma fikrimin temelini teşkil eden uz-manlaşma giderleri azaltır, çıktıları arttırır ve iş eğitimini kolaylaştırır. Yalnız teknik işlerde değil istisnasız bütün işlerde insanların biraraya geldiği her durumda işbölümü söz konusudur. Uzmanlaşma bireyleri ve grupları en iyi şekilde kullanma biçimidir. enm.blogcu.com.Fayol uzmanlaşmada bir sınır olduğunu bunun ölçü, kıyas ve tecrübeyle belirlenebileceğini ifade etmiş ancak uzmanlaşmada optimal bir noktanın varlığı yanında bu noktanın yeri kendisi tarafından açık bir şekilde belirtilmemiştir.
Yönetim Birliği: Bu ilke aynı amaca dönük faaliyetler için bir plan ve bir üst olmasıdır. Bir vücutta iki başın, bir hayvanda olması canavar görün-tüsü verir ve yaşıyamaz. Yönetim birliği, komuta birliği ile karıştırılma-malıdır. Diğer taraftan Fayol yönetim birliğinin "organizasyonun" düzen-lenmesiyle; kumanda birliğinin ise, "yönetim" uygulamalarıyla ilgili oldu-ğuna dikkati çekmiştir. Fayol'un bu ilkesi Taylor'un fonksiyonel ustabaşı-lık ilkesi ile çelişmektedir.
Merkezileşme İlkesi: Yöneticilerin ellerinde yetkileri bulundurma veya yetkileri alt basamaklara devretme merkezleşme-merkezleşmeme ola-rak tanımlanabilir. Fayol işbölümü gibi merkezleşmenin doğal bir yapısı olduğunu canlı veya sosyal organizasyonlarda hareket ve davranışların bir beyin veya mekanizmadan yönetildiğini belirtmiştir Merkezileşme iyi veya kötü bir yönetim sistemi değildir. Yöneticilerin kabul ettikleri veya reddettiği bir sistem değildir. Fayol'a göre, merkeziyetçilik bir derece ve ölçü meselesi olup, asgari ölçüde merkezcilik, koordinasyonun gerektir-diği bir zorunluluktur.
Yetki ve Sorumluluk İlkesi: Bu ilke yöneticilerin sorumlulukları ile kul-landığı yetki arasında ilişki olmasını belirtmektedir. Fayol yetkiyi "emir verme hakkı ve itaat sağlama gücü" olarak tanımlamaktadır. enm.blogcu.com.Genel an-lamda sorumluluk korkulan ve yetki ise peşinden koşulan bir kavram ol-maktadır. Yetki ve sorumluluk denkliği istenen durum iur. Bu bir kimse belli bir faaliyetin sonuçlarından sorumlu ise başarı sağlaması için ge-rekli işleri yapabilmesi için yeterli yetkinin verilmesi gerekir.