Trombositopeni (düşük trombosit sayısı) gebelikte yaygın bir kan bozukluğudur. Gebeliğe özgü durumlardan veya başka nedenlerden kaynaklanabilir.
Bu yazıda size hamilelikte trombositopeniye neden olan çeşitli sağlık sorunları ve nedenlerini, risklerini anlatıyoruz.
Trombositopeni Nedir?
Trombositopeni trombosit sayısında kalıcı bir azalmadır. Normal sayım, mikrolitre (µl) kan başına 150.000 ila 400.000 trombosit arasında değişir. Trombosit sayısında µl başına 150.000 trombositin altına düşme trombositopeni olarak bilinir.
Genelde endişe söz konusu değildir, çünkü anne veya bebek için herhangi bir komplikasyona neden olmaz. Bununla birlikte, trombositlerde aşırı bir azalma komplikasyonlara yol açabilir ve tıbbi yardım gerektirir.
Hamilelikte Trombositopeni Ne Kadar Yaygındır?
Trombositopeni, anemi sonrası hamilelik sırasında en sık görülen ikinci kan hastalığıdır. Tüm gebeliklerin %8 – 10’unda meydana geldiği bilinmektedir. Durum, trombosit sayısındaki düşüşün ciddiyetine göre sınıflandırılır.
Trombositopeninin Sınıflandırılması
Trombositopeninin şiddeti aşağıdaki gibi sınıflandırılır:
- Hafif trombositopeni:> 100.000
- Orta: 50.000 -100.000
- Şiddetli: <50.000
Hamilelikte trombositopeni vakalarının çoğu hafiftir, ancak trombosit sayısı 80.000’den azsa doktora başvurmanız gerekir.
Hamilelikte Trombositopeninin Sebepleri Nelerdir?
En sık trombosit üretiminin azalması veya trombosit yıkımının artması nedeniyle olur. Hamilelikte trombositopeninin en yaygın nedenleri şunları içerir:
- Gestasyonel trombositopeni (gebelikte tüm trombositopeni vakalarının %75’i)
- Preeklampsi ve HELLP sendromu (%15-20)
- İmmün trombositopenik purpura (%3)
- Diğer (%8)
Her birini ayrıntılı olarak inceleyelim:
1. Gestasyonel Trombositopeni (GT)
Bu aynı zamanda rastlantısal trombositopeni olarak da bilinir ve tüm gebeliklerin %8’inde gelişir. Gebelikte azalmış ömürleri nedeniyle artmış trombosit aktivasyonu ve artmış periferik trombosit tüketimi ile ilişkilidir.
Gestasyonel trombositopeninin özellikleri şunlardır:
- Genellikle hiçbir belirti yoktur.
- Durum hafif ila orta olup, µl başına 70.000’den fazla trombosit sayısı vardır.
- Çoğunlukla üçüncü trimesterde gelişir ve genellikle rutin prenatal tarama sırasında tespit edilir.
- Trombosit sayısı gebelikten 2-12 hafta sonra normale döner.
İlgili Riskler:
Gestasyonel trombositopeni anne, fetus veya yenidoğan (yeni doğmuş bir çocuk) için herhangi bir risk oluşturmaz. Annenin periyodik izlemenin yanı sıra tedaviye ihtiyacı yoktur. Bazı durumlarda, doktor doğumdan sonra bile periyodik izleme önerebilir.
2. İmmün Trombositopenik Purpura (ITP)
İdiyopatik trombositopenik purpura veya otoimmün trombositopenik purpura (ATP) olarak da bilinen ITP’nin GT’den ayırt edilmesi zordur. Bununla birlikte, bu durum hamilelikten önce bile mevcuttur ve kadınların anormal kanama ve düşük trombosit sayısı öyküsü vardır.
ITP, antitrombosit antikorların gelişmesinden kaynaklanan bir otoimmün bozukluktur.
İmmün trombositopenik purpura özellikleri:
- Kadınlar asemptomatik olabilir veya kolay morarma, mukozal kanama, peteşi (ciltte küçük kanama nedeniyle mor lekeler) ve diş eti kanaması öyküsü olabilir.
- Bu durum gebe kalmadan önce mevcuttur ve doğumdan sonra da devam eder.
- Doğum sırasında ve sonrasında yakından takip edilmesi gerekir.
İlgili Riskler:
Çoğu durumda, ITP’li kadınlarda doğan bebeklerde herhangi bir belirti yoktur. Birkaçının trombosit sayısı düşük olabilir ancak komplikasyonlar çok nadirdir. Bununla birlikte, trombosit sayısının doğumdan sonraki birkaç gün boyunca herhangi bir dalgalanma açısından izlenmesi gerekir.
Yenidoğan döneminde küçük kanama komplikasyonları arasında purpura (ciltte mor lekeler), melena (koyu katran dışkı) ve ekimoz (kanın rüptüre kan damarlarından kaçışı) bulunur.
Trombosit sayısı 20.000 / µl’nin altına düşerse anne kendiliğinden kanama riski altındadır.
Hamileliğin herhangi bir döneminde trombosit sayısı 10.000 / µl’nin altında veya üçüncü trimesterde 30.000 / µl’nin altında olan kadınlar için tedavi gereklidir.
3. Preeklampsi ve HELLP Sendromu
Preeklampsi, hamilelikte trombositopeninin ikinci en yaygın nedenidir. Hamilelik sırasında yüksek tansiyon nedeniyle oluşur ve HELLP (hemoliz, yüksek karaciğer enzimleri, düşük trombositler) sendromuna yol açabilir.
HELLP sendromunun özellikleri:
- Trombosit sayısı 100.000 / µl’nin altında olabilir.
- Genellikle üçüncü trimesterde 28 ila 36 hafta hamilelik arasında gelişir.
- HELLP sendromunun semptomları arasında karın ağrısı, sağ üst kadranda ağrı ve epigastrium bulunur.
- Proteinüri ve hipertansiyon olguların %85’inde görülür.
- Trombositopeni HELLP’de preeklampsi hastalarından daha şiddetlidir.
İlgili Riskler:
- Fetal büyüme kısıtlanabilir.
- Yenidoğanlarda trombositopeni gelişme riski vardır.
- Kanama varsa annenin trombosit transfüzyonuna ihtiyacı olabilir.
- HELLP sendromu, birden fazla bebek doğuran kadınlarda daha yaygındır.
- HELLP sendromu ciddi bir durumdur ve doktorunuzun dikkatini gerektirir.
Gebelikte Trombositopeninin Diğer Nedenleri
Yukarıdaki üçü hamilelik sırasında trombositopeninin en yaygın nedenleri olmasına rağmen, başka birkaç neden daha vardır. Bunları aşağıda listeliyoruz:
4. Trombotik mikroanjiyopatiler
Trombotik trombositopenik purpura (TTP) ve hemolitik üremik sendrom (HUS) birlikte trombotik mikroanjiyopatiler olarak adlandırılır. Düşük kan trombosit sayısı ve hemolitik anemi ile karakterizedir.
Trombotik mikroanjiyopatilerin 25.000 gebelikten birinde meydana geldiği bilinmektedir. İnsidans ikinci ve üçüncü trimesterde daha fazladır. Mikroanjiyopatiler, semptomlar benzer olduğu için genellikle preeklampsi veya HELLP sendromu ile karıştırılır. TTP merkezi sinir sistemini etkiler ve HUS böbrekleri etkiler.
Plazmaferez (plazma değişimi) ilk tedavi şeklidir. TTP ve HUS’a neden olan trombosit ağırlaştırıcı maddeleri çıkarır.
5. Gebeliğin Akut Yağlı Karaciğeri (AFLP)
AFLP nadir görülen bir hastalıktır ve çoğunlukla üçüncü trimesterde veya doğum sonrası erken dönemde 10.000-15.000 gebelikten birinde görülür. İntramitokondriyal yağ asidi beta-oksidasyonundaki anormallikler nedeniyle ortaya çıktığı bilinmektedir.
Semptomlar mide bulantısı, kusma, sağ üst kadranda ağrı, halsizlik ve kolestatik karaciğer fonksiyon bozukluğunu (safra akışının bozulması) içerir.
6. Beslenme Yetersizlikleri
Şiddetli B12 vitamini ve folik asit eksikliği, düşük kırmızı ve beyaz kan hücresi sayımlarıyla ilişkili düşük trombosit sayısına neden olabilir. Bununla birlikte, kadınlar nöral tüp deformitelerini önlemek için folik asit takviyeleri aldığından hamilelikte nadirdir. B12 vitamini eksikliği hamilelikte de nadirdir.
7. İlaç Kaynaklı
Kandaki trombosit oluşumunu etkileyen parasetamol ve ibuprofen gibi bazı ilaçlar da trombosit üretimini etkiler.
Diğer çeşitli nedenler şunlardır:
- Psödotrombositopeni
- Yaygın damar içi pıhtılaşma (DIC)
- Heparine bağlı trombositopeni (HIT)
- Tip 2B von Willebrand hastalığı
- Kemik iliği infiltratif bozuklukları
- Otoimmün hastalıklar sistemik lupus eritematozus (SLE) ve antifosfolipid sendromu (APS)
Diğer Kalıtsal Trombositopeniler
Lenfoproliferatif sendrom ve miyelodisplastik sendrom gibi kanserler
Gebelikte Trombositopeni Varsa Ne Olur?
Hamilelikten önce düşük trombosit sayınız varsa veya gebeliğin erken evrelerinde tespit edilirse, önceki bölümde belirtildiği gibi altta yatan bir duruma veya herhangi bir ilaca bağlı olabilir. Doktorunuz, durumun iyi olup olmadığını kontrol etmek için durumu zaman içinde izleyecektir.
Daha sonraki aşamalarda düşük trombosit sayısı tespit edilirse, doktorunuz diğer preeklampsi veya HELLP sendromu belirtilerini kontrol edebilir.
Kaynaklar:
- Hin Hin Ko & Eric Yoshida; Acute fatty liver of pregnancy; Can J Gastroenterol (2006)
- Marina Izak & James B. Bussel; Management of thrombocytopenia; F1000Prime Rep (2014)
Senin Görüşün veya Deneyimin Nedir?
Aşağıda yer alan yorum bölümünden sen de ister kendi deneyimlerini anlat, ister hamileliğe dair merak ettiğin sorularını diğer okuyucularla paylaş.
Önerilen Makaleler:
- Hamilelikte Düşük Trombosit Sayısını Doğal Olarak Nasıl Arttırırız?
- Hamilelikte Trombositopeni Tedavisi
- Hamilelikte Sıtma Belirtileri