-
22 mayıs 1885 —11 haziran 1924 tarihleri arasında yaşamış italyan siyasetçi.
"özgürlük içinde yanlışlık yapılabilir, ancak tutsaklık bir ulusu ölüme sürükler." demiştir.
-
kendisi ünlü bir sosyalist italyan siyasetçidir. öldürülmesi ve öldürülmesi konusunda delillerin faşist çeteler aleyhinde olması, halkta doğal bir ahlak tepkisi uyandırmış ve dönemin mussolini liderliğindeki totaliter rejimini oldukça zorlamıştı.
--------------- alıntı------------------------------
o yıllarda anayasal oyunun kurallarına uyar görünen benito mussolini ve faşist parti, el altından yasaları çiğniyor ve diktatörlüğünü hazırlıyordu. yasal olarak çıkan gazetelere bile el konuyor, basımevleri yağmalanıyor, işçi sendikaları merkezleri ve kooperatifler ateşe veriliyor, italyan sokaklarında her gün mussolini karşıtlarının kimliği belirsiz kişilerce öldürülmüş cesetleri bulunuyordu.
bütün bunlara rağmen, 6 nisan 1924 seçimlerinde, faşistlerin tam bir başarı elde ettiği söylenemez. seçmenlerin % 37’si oy kullanmamıştı; muhalefet ise oyların % 35’ini almış durumdaydı. ama yine de faşistler zafer türküleri okumaktan geri kalmadılar. çünkü faşist parti toplam 535 sandalyeli mecliste 355 sandalye kazanmıştı. paralel listelerdeki 19 milletvekili de bu sayıya dahil edildiğinde, faşistler 1924 seçimlerinde 374 milletvekili ile italya parlamentosu’nda atık ezici çoğunluğa sahiptiler. bir önceki seçimde yalnızca 37 milletvekili çıkarmayı başaran bir parti için muazzam bir başarı…
parlamento açıldığında muhalif partiler mussolini’yi, “anayasaya aykırı” davranmakla ve seçimleri baskı altında yürütmekle suçladılar. 29 mayıs’ta sosyalist milletvekili giacomo matteotti çok sert bir konuşma yapmış, seçimlerde yapılan yolsuzlukları bir bir açıklamıştı. meclisin “yasadışı” olduğunu ilan ediyor ve seçimlerin yenilenmesini istiyordu. matteotti, bir sosyalist toplantısında da şöyle diyecekti: “italyan deneyinin dışında, faşizmin, uluslararası bir yanı vardır. savaşın zararlarını kendi ödemek zorunda kaldığımı görünce, burjuvazi başkaldırmış, korunma yolunu faşist diktatörlüklerde bulmuştur. özgürlüklerinizi bütün gücünüzle savununuz!”
mussolini hükümetinin güvenoyu almasından yalnızca üç gün sonra, 10 haziran 1924’te evinden çıkan matteotti, roma’nın göbeğinde altı faşist tarafından kaçırıldı. görgü tanıklarının ifadeleriyle, matteotti’nin kaçırılması olayında kullanılan arabanın izini süren polis, aracın faşist parti yöneticilerine ait olduğunu belirlemişti. araçta kan izleri vardı ama ortada bir ceset yoktu.
matteotti’nin kaçırılması, faşizmin karşılaştığı en büyük bunalımı doğurmuş, faşist iktidarın düşmesi beklenmeye başlamıştı. uzun süre matteotti’nin cesedinin bulunamayışı bu bunalımı daha da arttırdı. sonunda matteotti’nin cesedi 18 ağustos’ta roma’nın 23 km. uzağındaki ouartarella ormanı’nda bulundu (bu nedenle bu bunalım dönemine ouartarellista adı verilir).
bu cinayet, bütün italya’da büyük bir nefret dalgasının kabarmasına yol açtı. basın da buna katıldı. sonunda, faşizmle “dirsek temasında” olan liberaller dahi kuruntularından kurtulup faşizmin gerçek yüzünü görmeye başlamışlardı. faşist parti içinde bile bölünmeler oluyordu. sonunda katiller yakalandı ve bunlarla ilişkide olan faşist parti’nin ileri gelenlerinden marinelli ve cesare rossi tutuklandı. faşizm yanlısı gazeteler bile faşizme saldırıyordu. bunun üzerine roma dışındaki faşist milisler eyleme geçirildi ve bologna’da büyük bir toplantı yapılarak faşist ruh canlandırılmaya çalışıldı. dışardan roma’ya faşist birlikler getirildi.
sosyalist milletvekili giacomo matteotti’nin öldürülmesi, başlangıçta faşizmi önemli ölçüde tehdit edecek, doğmakta olan diktatörlüğün gelişmesini bıçak gibi kesecek bir darbe gibi göründüğü halde, aslında rejimin faşizme mutlak bir biçimde dönüşmesine yol açan bir olayla sonuçlanacaktı.
matteotti cinayeti, parlamentoda da söz konusu edildi ve faşizmin tarihinde karşılaştığı en büyük muhalefet eylemine yol açtı. 13 haziran tarihli meclis toplantısına, olayı protesto için katılmayan muhalefet, 24-25 haziran günü tartışmaya katıldı. albertini, abbiate, carlo sforza sert bir biçimde cinayeti eleştirdiler; cinayetten, hükümeti ve mussolini’yi sorumlu tuttular. mussolini ise, cinayeti faşizm düşmanlarının hazırladığını ve kendisinin olayla bir ilgisinin bulunmadığını ileri sürüyordu!
matteotti’nin katillerinin duruşması 1926 yılında komik bir biçimde sonuçlandı: mussolini temize çıkartıldı. karara göre, öldürme olayında bir kasıt yoktu! matteotti, karşılıklı dövüş sırasında öldürülmüştü! katilleri, faşist partisi sekreteri farinacci savunmuş ve katiller 5 yıl hapis cezası ile kurtulmuşlardı. zaten iki ay sonra da italya kralı victor emmanuel tarafından affedilip cezaevinden çıkacaklardı.
------------- alıntı bitiş ---------------------
bütün bu olaylar aslında bize sadece faşizmin karakterini değil, antifaşist cephenin basiretsizliğinin nelere yol açabileceği hakkında da bilgi veriyor ki o zamanın antifaşist cephesinin basiretsizliğ ayrı bir giri konusu.
faşist italya rejimi döneminde söz konusu bunalımı yani "matteotti olayları"nın fitilini ateşleyen ve kendisine ölüme götürecek konuşmayı yapan giacomo matteotti'nin parlamentodaki bu konumayı yaptıktan sonra, "şimdi benim cenazem için hazırlanın" dediği söylenir.
bütün tepkiler ise zamanın italyan hukukunun basiretsizliği ya da yandaşlığı ile bastırılacaktır. basının matteotti cinayeti ile haber yapması engellenecek, cinayetin araştırılması savcılar tarafından savsaklanacak, antifaşit medyaya el konacak, yargıçlar aylar boyu mussolini'nin ismi direk zikredilmesin diye söyleyecek hiçbir şeyi olmayan tanıkları dinleyeceklerdir.