Kitabın Yunanca başlığı "Enheiridion", yani "El-deki" ya da "Elkitabı". Zira İngilizceye "Handbook/Manual of Epictetus" başlığıyla çevirileri de mevcuttur. Tevekkeli değil. Çünkü bu kitaptan hayat boyu feyz alan stoacı Marcus Aurelius'un sürekli "elinin altında" bulunurmuş. Ki bu kitabın hemen ardından filozof-imparator Aurelius'un Kendime Düşünceler'i ("ta eis heauton") okunması salık verilir. Epiktetos köledir, ki "tevekkül" ve "riyazet" (onu üstadların biri kabul eden Schopenhauer'in deyişiyle "sustine et abstine") felsefesi buradan gelir. Öte yandan Aurelius imparatordur ama köle yaşayışını örnek alır kendine, Roma'nın çetin savaşlardan ve zorlu siyasi bir dönemden geçtiği zamanlarda iradesini ve ruhunu güçlendirmek için, ki bu kitaptaki temrinlerine "ruhani alıştırma" ("epimeleia" ya da "askesis") denir - Foucault'nun da geç döneminde geliştirdiği "souci de soi" ("kendilik kaygısı"/"benlik derdi") kavramı stoacılardan gelecektir. Aslında Aurelius bugünkü anlamıyla olmasa da kendi kendine bir "kişisel gelişim" kitabı yazmıştır. Keza Epiktetos'unki de, kendisi tarafından yazılmamış, öğrencisi tarafından sonradan derlenmiş olsa da, antik dünyadan günümüze sahih bir kişisel gelişim kitabı olarak okunagelmiştir. Zira bugün de iş dünyasından birçok beyaz yakalıya ve kalbürüstü zevata bu kitap güçlü ve başarılı olma yolunda bir tür "self-help" kitabı olarak pazarlanmaktadır. Fakirin ilkeleri zengine yem olmuştur yani. Bu da tevekkeli değil. Çünkü daha en başından Epiktetosçu fakir yaşama ilkelerinin mirasçısı bir İmparator olmuş, bir bakıma onu en azından imparatorluğu boyunca muvaffak kılmıştır. Bütün bunlar bir yana, her şeye rağmen esaslı bir "hayatı nasıl yaşamalı" kitabıdır, "el altında", gerekirse "akıl altında" sürekli temrin ve idman halinde tutulmalıdır.
***
Söz konusu çeviri Güzel Sanatlar Akademisi hocası, Sorbonne felsefe mezunu Burhan Toprak tarafından 1937'de Fransızcadan yapılmıştır. Kendisinin tasavvufçu bir damarı da olduğundan İslami sözcük dağarcığı çeviriye bol bol sirayet etmiştir. Bu üslup zaman zaman Epiktetos'un değil de her sabah kalkıp Kuran okuyan dedemizin öğütlerini dinliyormuşuz intibaı yaratsa da leziz bir çeviridir, ki ne de olsa Epiktetos'ta felsefi olduğu kadar ahlakçı bir üslup da vardır. Şunu da ekleyelim, stoacılar bu epigramları ve gnomeleri zikir gibi her gün tekrar ederek ruhlarına işlemeye çalışırdı, ruhani alıştırma böyle bir şeydi, yaşama biçimini şekillendirmekti. Dolayısıyla bizim gibi okuyup okuyup unutmuyorlardı. Velhasıl, bu kitabı okuduktan sonra makbul olan, birkaç ilke seçip bunları her gün tekrar edip hayatımıza ve düşünme biçimimize yerleştirmektir. Benimki şu mesela: "İnsanları kederlendiren eşya ve olaylar değil, fakat bunlar hakkında edindikleri düşüncelerdir."