Türkiye'nin yolsuzlukları tartıştığı günlerde çıkan bir kitap, meselenin tarihi arka planını sunuyor.
Cengiz Kırlı'nın Verita Yayınları'ndan çıkan "Yolsuzluğun İcadı" kitabı Tanzimat ile birlikte yolsuzluğun ilk kez yasalara girmesini ve yolsuzluktan yargılanan ilk paşaları konu ediniyor.
Yolsuzluktan yargılanan ilk paşalar Nafiz, Akif ve Hüsrev Paşalar'ın Tanzimat yönetimiyle sorunlu olması ve o süreçte Kavalalı Mehmet Ali Paşa'ya karşı Rusya'yla yakınlaşmayı savunmaları nedeniyle olayın aynı zamanda siyasi tasfiye izlenimi veriyor.
EŞCİNSEL İMAM NEDEN ÖLDÜRÜLDÜ
Tanzimat'ın ilanının ardından paşaların yargılanmasına giden süreç bir cinayet hikayesiyle başladı. 10 Nisan 1840 günü Edirne'de Sultan Selim Camii imam ve hatibi Mustafa Efendi Cuma namazına gelmedi. Evine gidilip bakıldığında Mustafa Efendi boğazı kesilmiş, annesi boğulmuş ve bir gözü çıkarılmış olarak bulundu.
Mustafa Efendi'nin cesedinin olduğu yerde ise bir gece önceden kalma içkiler ve yemeklerle eğlence sofrası dikkat çekiyordu. Cinayet soruşturması derinleştirilince olayın eşcinsel ilişki yönleri de olan bir cinayet olduğu şüphesi ağır bastı. Mustafa Efendi'nin komşusu ve yakın arkadaşı Hüseyin Ağa verdiği ifadede, Mustafa Efendi'nin o gece birine "özel ilgisi"nin olduğu üç Rum genciyle evde "rahatsız edilmek istemediği" bir buluşma ayarladığını anlatır.
Mustafa Efendi'nin bu özel hayatından komşusu Hüseyin Ağa'nın da haberi vardı. Olayın ardından 3 Rum genci diğer delillerin de kendilerini işaret etmesiyle tutuklanır. Soruşturma dosyasında da imamın oğlanlarla cinsel ilişkileri nedeniyle eleştirildiği olay çok geçmeden Edirne'de Hıristiyan Rumlarla Müslüman Türk ahali arasında gerilime neden olur.
Gayrımüslimlerin hukuki haklarını tanıyan Tanzimat'a muhalif olan Edirne Valisi Nafiz Paşa da Rumlara karşı gerilimi artırıcı hamleler yapmakla suçlanmakta, bu nedenle Rumlar tarafından Saray'a şikayet edilmektedir. Nafiz Paşa bunun da etkisiyle Tanzimat'la birlikte yasalara giren yolsuzluk suçlamalarının ilk muhatabı olur.
Tanzimatla birlikte vergi toplama yetkisi valilerden alınıp vergi mamurlarına verilmiş, valilere vergiden pay yerine maaş bağlanmış, valilerin eşrafla hediye alışverişi yasaklanmıştı. Nafiz Paşa, cinayetle başlayıp Edirne'de ahali ile gerilime neden olan olaylarla bilikte ilk yolsuzluk soruşturmasının muhatabı olur. Nafiz Paşa'yı İzmit Valisi Akif Paşa, Sadrazam Mehmed Hüsrev Paşa izler. Üçü de yargılamalarda suçlu bulunur. Rütbeleri sökülür. Sürgün ve para cezasına çarptırılır.
YOLSUZLUK MU SİYASİ TASFİYE Mİ
Üç ismin de Tanzimatçı Mustafa Reşid Paşa başta olmak üzere Tanzimatçı kanatla sorunlu olması, davaların savcılığını Mustafa Reşid Paşa'nın üstlenmesi, suçlama fiillerinin hepsinin ceza kanunları yürürlülüğe girmeden önce gerçekleşmiş olması, benzer eylemleri yapan birçok bürokrat olduğu halde özellikle onların yargılanması yargılamaların siyasi olup olmadığını tartışma konusu yapar. Zira söz konusu isimler Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın Osmanlı yönetimini sıkıştırdığı anda ortaya çıkan Batı'nın da desteklediği Tanzimat reformlarına karşı Rusya ile yakınlaşmayı ve Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın üstüne yürümeyi savunmaktadır. Ancak kitabın yazarı Cengiz Kırlı bu yaklaşımı "her ne kadar çok önemli bir yasal çerçeve sunmuş olmakla berabe, ceza kanununun tek amacının muhalif elitleri siyaset sahnesinin dışına atılması olduğunu düşünmek de indirgemeci bir bakış açısıdır" diye eleştiriyor. Zira yargılamaların amacı modernliğe kapı açan yeni ceza kanunu yerleştirmek, bürokrasideki keyfiliği ortadan kaldırmak, Saray ile merkezden uzaktaki yurttaşları yeniden buluşturmaktır. Bunu yerleştirmek için yapılan yargılamalar bir örnek yaratmak istediğinde ise kendisine siyasi muhalifleri seçmiştir. Doğal olarak yargılamalar çok boyutludur.
Odatv.com
Türkiye’nin, Suriye’nin kuzeyinde...