Şu Destanı
Şu destanı M.Ö.330-327 yıllarındaki olaylarla bağlantılıdır. Bu tarihlerde Makedonyalıİskender, İran'ı ve Türkistan'ı istilâ etmişti. Bu dönemde Saka hükümdarınınadı şu idi. Bu Destan Türklerin İskender'le mücadelelerini ve geriyeçekilmeleri anlatılmaktadır. Doğuya çekilmeyen 22 ailenin Türkmen adıylaanılmaları ile ilgili sebep açıklayıcı bir efsane de bu destan içinde yeralmaktadır. Kaşgarlı Mahmud Divan ü Lügat-it Türk'de İskender'den Zülkarneynolarak bahsetmektedir. Destanın tespit edilebilen kısa metni şöyleözetlenebilir: İskender, Türk memleketlerini almak üzere harekete geççiğindeTürkistan'da hükümdar şu isminde bir gençti. İskender'in gelip geçici bir akındüzenlediğine inanıyordu.Bu sebeple de İskender'le savaşmak yerine doğuyaçekilmeği uygun bulmuştu. İskender'in yaklaştığı haberi gelince kendisi öndehalkı da onu izleyerek doğuya doğru yol aldılar. Yirmi iki aile yurtlarınıbırakmak istemedikleri için doğuya gidenlere katılmadılar. Giden gurubunizlerini takip ederek onlara katılmaya çalışan iki kişi bu 22 kişiye rastladı.Bunlar birbirleriyle görüşüp tartıştılar. 22 kişi bu iki kişiye: "Erlerİskender gelip geçici bir kişidir. Nasıl olsa gelip geçer , o sürekli bir yerdekalamaz. Kal aç" dediler. Bekle , eğlen, dur anlamına gelen"Kalaç" bu iki kişinin soyundan gelen Türk boyunun adı oldu. İskenderTürk yurtlarına geldiğinde bu 22 kişiyi gördü ve Türk'e benziyor anlamında"Türk maned" dedi.Türkmenlerin ataları bu 22 kişidir ve isimleri deİskender'in yukarıdaki sözünden kaynaklanmıştır. Aslında Türkmenler, Kalaçlarlabirlikte 24 boydur ama Kalaçlar kendilerini ayrı kabul ederler. Hükümdar şuUygurların yanına gitti. Uygurlar gece baskını yaparak İskender'in öncülerinibozguna uğrattılar.Sonra İskender ile şu barıştılar. İskender Uygur şehirleriniyaptırdı ve geri döndü. Hükümdar Şu'da Balasagun'a dönerek bugün şu adıylaanılan şehri yaptırdı ve buraya bir tılsım koydurttu. Bugün de leylekler buşehrin karşısına kadar gelir, fakat şehri geçip gidemezler. Bu tılsımın etkisihâlâ sürmektedir.
Bu destana göreİskender Türkistan'a geldiğinde Türkmenlerin dışındaki Türkler doğuyaçekilmişlerdi. İskender Türkistan'da mukavemetle karşılaşmamış bu sebeple deilerlememiştir. Büyük ölçüde çadırlarda yaşayan Türkler İskender'in seferindensonra şehirler kurmuş ve yerleşik hayatı geliştirmişlerdir.