Epilepsi beyindeki sinir hücrelerinin aktivitelerinin aksadığı, sonucunda anormal davranış, semptomlar ve şuur kaybı benzer biçimde hisler sergilediğiniz bir nöbete yol açan bir merkezi sinir sistemi hastalıdır (sinir hastalığı).
Nöbet semptomları değişebilir. Bazı epilepsi hastaları nöbet süresince birkaç saniye boş boş bakarken ötekiler kollarını yada ayaklarını yine yine seğirtirler.
ABD’da ortalama her 100 insandan 1’i yaşamı süresince bir kere nedensiz bir nöbet geçirmiştir. Sadece, tek bir nöbet epilepsi olduğunuzu göstermez. Bir epilepsi teşhisi için minimum iki nedensiz nöbet gerekir.
Hafifçe nöbetler bile tedavi gerektirebilir bu sebeple otomobil sürme yada yüzme benzer biçimde aktiviteler esnasında tehlikeli olabilirler. Çoğu zaman ilaçları yada kimi zaman ameliyatı içeren tedavi nöbetlerin sıklığını ve yoğunluğunu azaltabilir yada yok edebilir. Bazı epilepsili çocuklar yaşla beraber bu durumu aşarlar.
Emareleri
Epilepsiye beyin hücrelerindeki anormal aktivite niçin olduğundan nöbetler beyninizin koordine etmiş olduğu herhangi bir süreci etkileyebilir. Bir nöbet aşağıdaki benzer biçimde semptomlar üretebilir:
- Geçici kafa karışıklığı
- Ağır yazma
- Kolların ve bacakların denetim edilemeyen sıçrama hareketleri
- Bilinç yada şuur kaybı
- Psişik semptomlar
Semptomlar nöbet türüne bağlı olarak değişebilir. Bir çok durumda epilepsili biri her seferinde aynı tür nöbete eğilimli olacağından semptomlar nöbetten nöbete aynı olacaktır.
Doktorlar nöbetleri çoğu zaman anormal beyin aktivitesinin iyi mi başladığı esas alınarak ya fokal ya da genelleştirilmiş olarak sınıflandırır.
Fokal nöbetler
Nöbetler beyninizin yalnız bir bölgesindeki anormal aktiviteden kaynaklanıyor göründüğünde fokal (kısmi) nöbetler adını alır. Bu nöbetler iki kategoriye ayrılır.
- Rahat fokal nöbetler. Bu nöbetler bilinç yitirilmesine niçin olmaz. Duyguları değiştirebilir yada şeylerin neye benzediğini, iyi mi koktuğunu, iyi mi hissettiklerini, tatlarının iyi mi bulunduğunu yada seslerinin iyi mi bulunduğunu değiştirebilir. Kol yada bacak benzer biçimde vücudun bir bölümünün istemsiz sıçramasına ve karıncalanma, baş dönmesi ve yanıp sönen ışıklar benzer biçimde kendiliğinden gelişen duyusal semptomlara da niçin olabilir.
- Diskognitif fokal nöbetler. Bu nöbetler şuur yada şuuru değiştirir ve bir süreliğine şuurunuzu kaybetmenize niçin olabilir. Diskognitif fokal nöbetler genel anlamda el ovuşturma, çiğneme, yutma yada daireler çizerek adım atma benzer biçimde ağır ve amaçsız hareketlere niçin olur.
Genelleştirilmiş nöbetler
Beynin tüm bölgelerini ihtiva eder görünen nöbetlere genelleştirilmiş nöbetler denir. Altı tür genelleştirilmiş nöbet vardır.
- Yokluk nöbetleri. Petit mal nöbetler de denen yokluk nöbetleri ağırlık ve ince vücut hareketiyle karakterize edilir. Bu nöbetler kısa süreli şuur yitirilmesine niçin olabilir.
- Tonik nöbetler. Tonik nöbetler kaslarınızın sertleşmesine niçin olur. Bu nöbetler çoğu zaman sırt, kol ve bacaklarınızdaki kasları etkisinde bırakır ve yere düşmenize niçin olabilir.
- Klonik nöbetler. Klonik nöbetler ritmik, sıçratan kas hareketleriyle ilişkilidir. Bu nöbetler çoğu zaman boyun, yüz ve kolları etkisinde bırakır.
- Miyoklonik nöbetler. Miyoklonik nöbetler çoğu zaman kol ve bacaklarınızın ani kısa süreli sıçramaları yada seğirmeleri olarak görünür.
- Atonik nöbetler. Bırakma nöbetleri olarak da malum atonik nöbetler ansızın çökmenize yada düşmenize niçin olabilen kas denetim yitirilmesine niçin olur.
- Tonik-klonik nöbetler. Büyük mal nöbetler de denen tonik-klonik nöbetler şuur kaybı, vücut sertleşmesi ve sallanma ve kimi zaman mesane kontrolü ya da dilinizi ısırma ile karakterize edilir.
Ne süre doktora gitmelisiniz
Aşağıdakilerden herhangi biri meydana gelirse acil tıbbi yardım isteyin:
- Nöbet beş dakikadan uzun sürerse.
- Soluma yada şuur nöbet sona erdikten sonrasında geri dönmüyorsa.
- Derhal ikinci bir nöbet meydana geliyorsa.
- Yüksek ateşiniz var ise.
- Isı bitkinliği yaşıyorsanız.
- Hamileyseniz.
- Diyabetiniz var ise.
- Nöbet esnasında kendinizi yaraladıysanız.
İlk kez bir nöbet yaşarsanız tıbbi tavsiye alın.
Sebepleri
Nedenler
Hastalığa haiz olanların ortalama yarısında epilepsinin hiçbir belirlenebilen bir niçin yoktur. Epilepsili insanların ortalama yarısında hastalık çeşitli faktörlerden takip edilebilir.
- Genetik tesir. Yaşadığınız nöbet türü tarafınca kategorize edilen bazı epilepsi türleri ailelerde olur. Bu durumlarda büyük olasılıkla genetik bir tesir vardır.
Araştırmacılar bazı epilepsi türlerini spesifik genlere bağlamıştır, gerçi tahminen 500 kadar hastalığa bağlanabilir. Bir çok insan için genler epilepsinin sebebinin yalnız bir parçasıdır. Belirli genler nöbetleri tetikleyen çevresel koşullara bir insanı daha duyarlı hale getirebilir.
- Kafa travması. Otomobil kazası yada başka travmatik yaralanmaya bağlı meydana gelen kafa travması epilepsiye niçin olabilir.
- Beyin hastalıkları. Beyin tümörleri yada inmeler benzer biçimde beyinde hasara yol açan beyin hastalıkları da epilepsiye niçin olabilir. İnme 35 yaş üstü yetişkinlerde epilepsinin başta gelen nedenidir.
- Bulaşıcı hastalıklar. Menenjit, AIDS ve viral ansefalit benzer biçimde bulaşıcı hastalıklar epilepsiye niçin olabilir.
- Doğum öncesi yaralanma. Doğumdan ilkin bebekler annedeki bir enfeksiyon, fena beslenme yada oksijen eksiklikleri benzer biçimde birkaç faktörün niçin olabildiği beyin hasarına duyarlıdırlar. Bu beyin hasarı epilepsi yada serebral epilepsiye niçin olabilir.
- Gelişimsel bozukluklar. Epilepsi kimi zaman otizm ve nörofibromatoz benzer biçimde gelişimsel bozukluklarla ilişkilendirilebilir.
Tedavi ve ilaçlar
Doktorlar çoğu zaman epilepsiyi ilaçla tedavi etmeye adım atar. İlaçlar durumu tedavi etmezse doktorlar ameliyat yada bir başka tür tedavi önerebilir.
İlaç
Epilepsili bir çok insan anti-epileptik ilaç denen bir anti-nöbet ilacı alarak nöbetlerden kurtulabilir. Ötekiler ilaçlar alarak nöbetlerinin sıklığını ve yoğunluğunu azaltabilir. Doktorunuz ilaçları almayı bırakacağınız uygun zamanı size bildirecektir.
Epilepsi semptomları yaşamayan epilepsili evlatların yarısından fazlası sonunda ilaçları bırakacak ve nöbetsiz bir yaşam yaşayacaktır. Birçok erişkin de nöbetsiz iki yada daha çok yıl sonrasında ilaçları bırakabilir.
Doğru ilaç ve dozajı bulmak karmaşa olabilir. Doktorunuz yazacağı ilacı seçerken durumunuz, nöbetlerin sıklığı, yaşınız ve öteki faktörleri dikkate alacaktır. Doktorunuz anti-epileptik ilaçların etkileşime girmemesini sağlamak için herhangi bir başka ilacı da gözden geçirecektir.
Doktorunuz büyük olasılıkla öncelikle nispeten düşük dozda tek bir ilaç yazabilecek ve nöbetleriniz iyi denetim edilene dek dozajı tedricen arttırabilecektir.
Anti-nöbet ilaçlarının bazı yan tesirleri olabilir. Hafifçe yan etkisinde bırakır aşağıdakileri ihtiva eder:
- Bitkinlik
- Baş dönmesi
- Kilo alımı
- Kemik yoğunluk kaybı
- Cilt döküntüleri
- Koordinasyon kaybı
- Konuşma sorunları
- Bellek ve düşünme sorunları
Daha şiddetli fakat ender yan etkisinde bırakır aşağıdakileri ihtiva eder:
- Depresyon
- İntihar düşünceleri ve davranışları
- Şiddetli döküntü
- Karaciğeriniz benzer biçimde belirli organların iltihaplanması
İlaçla mümkün olan en iyi nöbet kontrolünü sağlamak için:
- İlaçları tam olarak reçetede yazan şekilde alın.
- İlacınızın genel bir versiyonuna geçmeden yada öteki reçeteli ilaçları, reçetesiz ilaçları yada bitkisel ilaçları almadan ilkin daima doktorunuzu arayın.
- Doktorunuzla konuşmadan asla ilacınızı almayı bırakmayın.
- Yeni yada artan depresyon duyguları, intihar düşünceleri yada duygu durumunuz ya da davranışlarınızda olağandışı değişimler fark ederseniz derhal doktorunuza bildirin.
- Migreniniz olursa doktorunuza açıklayın. Doktorlar migreninizi önleyebilecek ve epilepsinizi tedavi edebilecek anti-epileptik ilaçlardan birini yazabilir.
Epilepsi teşhisi yeni koyulmuş insanların minimum yarısı ilk ilaçlarıyla nöbetlerden kurtulacaktır. Anti-epileptik ilaçlar tatminkâr sonuçlar sağlamazsa doktorunuz ameliyat yada başka tedaviler önerebilir. Durumunuzu ve ilaçlarınızı değerlendirmek için doktorunuzla tertipli kontrolleriniz olacaktır.
Ameliyat
Ameliyat en sık olarak konuşma, dil, motor fonksiyon, görme yada işitme benzer biçimde dirimsel fonksiyonlara müdahale etmeyen beyninizin minik, iyi tanımlanmış alanından meydana gelen nöbetlerinizi gösteren testler olduğunda yapılır. Ameliyatta doktorunuz nöbetlere yol açan beyninizin bölgesini çıkarır.
Nöbetleriniz hareket, konuşma ve öteki fonksiyonları denetim eden beyin bölgenizden kaynaklandığından ameliyatın bir bölümünde uyanık olabilirsiniz. Doktorlar sizi izleyecek ve prosedür esnasında size sorular soracaktır.
Nöbetleriniz beyninizin çıkarılmayacak bir bölümünden kaynaklanıyorsa doktorunuz cerrahların beyninize birkaç kesik attıkları (multipl subpial transeksiyon) değişik bir ameliyat türü önerebilir. Bu kesikler nöbetlerin beyninizin başka bölümlerine yayılmasını önlemek için tasarlanır.
Başarıya ulaşmış ameliyat sonrası nöbetleri önlemeye destek olmak için birçok insan birazcık ilaca gerek duymaya devam etmesine karşın daha azca ilaç alabilecek ve dozajlarınızı azaltabileceksiniz.
Azca sayıda vakada epilepsi ameliyatı düşünme (bilişsel) becerilerinizin kalıcı olarak değişmesi benzer biçimde komplikasyonlara niçin olabilir. Yaptırmayı düşündüğünüz prosedürle ilgili cerrahınızın deneyimi, başarı oranları ve komplikasyon oranları hakkında cerrahınızla konuşun.
Tedaviler
- Vagus sinir stimülasyonu. Vagus sinir stimülasyonunda doktorlar vagus sinir stimülatörü denen bir aleti göğüs derinizin altına kalp ritmi düzenleyicisi benzer biçimde implante eder. Stimülatörden teller boynunuzdaki vagus sinirine bağlanır.
Pille çalışan aygıt vagus sinirinden beyninize elektriksel enerjisi patlamaları gönderir. Bunun nöbetleri iyi mi engellediği belli değildir fakat aygıt çoğu zaman nöbetleri %20 ila 40 azaltabilir.
Bazı insanoğlu ilaç dozlarını azaltabilse de bir çok insanoğlunun gene de anti-epileptik ilaç alması gerekir. Boğaz ağrısı, ses kısıklığı, nefes darlığı yada öksürük benzer biçimde vagus sinir stimülasyonundan yan etkisinde bırakır yaşayabilirsiniz.
- Ketojenik rejim. Epilepsili bazı çocuklar yüksek yağ ve düşük karbonhidratlı sıkı bir rejime uyarak nöbetlerini azaltabilmiştir.
Ketojenik rejim denen bu rejimde vücut enerji için karbonhidratlar yerine yağları parçalar. Birkaç yıl sonrasında bazı çocuklar ketojenik rejimi bırakabilmiş ve nöbet yaşamamıştır.
Siz yada evladınız ketojenik rejim düşünüyorsanız doktorunuza danışın. Evladınız rejimi uygularken yetersiz beslenmediğinden güvenilir olmak önemlidir.
Ketojenik diyetin yan tesirleri susuz kalma, kabızlık, beslenme yetersizlikleri sebebiyle yavaş gelişme ve böbrek taşlarına niçin olabilen kanda ürik asit birikimi içerebilir. Rejim muntazam ve tıbbi nezaret altında uygulanırsa bu yan etkisinde bırakır nadirdir.
Gelecekteki potansiyel tedaviler
Araştırmacılar beyin stimülasyonu üstünde epilepsi için potansiyel bir tedavi olması için çalışmaktadırlar. Beyin stimülasyonunda cerrahlar beyninizin hususi bir kısmına elektrotlar implante eder. Elektrotlar beyninize elektrik akımı gönderen ve nöbetlerinizi azaltabilen, göğüs yada kafatasınıza implante bir jeneratöre bağlanır.
Araştırmacılar stereotaktik radyocerrahi üstünde de epilepsinin bazı türleri için potansiyel bir tedavi olması için çalışırlar. Bu prosedürde doktorlar nöbetinize yol açan beyninizin hususi bölgesine ışınım yönlendirir.
Yaşam seçimi ve evde bakım
Durumunuzu idrak etmek onu denetim etmenize yardım edebilir.
- İlacınızı doğru alın. Dozaj seviyelerinizi doktorunuzla konuşmadan ayarlamayın. İlacınızın değiştirilmesi icap ettiğini düşünüyorsanız doktorunuzla konuşun.
- Yeterince uyuyun. Uykusuzluk nöbetleri tetikleyebilir. Her gece yeterince dinlenin.
- Tıbbi uyarıcı bilezik takının. Bu, acil durum çalışanının size en doğru tedaviyi iyi mi uygulayacaklarını bilmelerine destek olacaktır.
- Egzersiz. Egzersiz sizi fizyolojik olarak sıhhatli tutmaya ve depresyonu azaltmaya destek olabilir. Yeterince su içtiğinizden ve egzersiz esnasında yorulduğunuzda dinlendiğinizden güvenilir olun.
Ek olarak stresi yönetmek, alkollü içkileri sınırlamak ve sigaradan kaçınmak benzer biçimde sıhhatli yaşam seçimleri yapın.