K?TAP TAHL?L?: Dr. Ahmet AKTER: Tehcir Öncesi Anadolu'dan Amerika'ya Ermeni Göçü (1834-1915) Yıldız DEVECİ BOZKUŞ*
ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 25, 2007


| ||.I le="text-align: jusğÿøÿö ^ K?TAP TAHL?L?: Dr. Ahmet AKTER: Tehcir Öncesi Anadolu'dan Amerika'ya Ermeni Göçü (1834-1915)7! ly: Arial;"/>?stanbul, IQ Kültür Sanat Yay?nlar?, 2007, 272 Sayfa.|
IQ Kültür Sanat Yay?nevi taraf?ndan yay?nlanan “Tehcir Öncesi Anadolu’dan Amerika’ya Ermeni göçü” adl? kitap I. Dünya Sava?? s?ras?nda ortaya ç?kan huzursuz ortamdan kurtulmak için ABD’ye göç eden Ermenileri konu almaktad?r. Ermenilerin hangi nedenlerle böyle bir göç dalgas?na kap?ld?klar?, göç s?ras?nda ya?anan zorluklar, geldikleri ülkelerde ya?ad?klar? sorunlar, topluma uyum sürecinde maruz kald?klar? asimilasyon ve bu asimilasyon kar??s?nda kimliklerini kaybetmemek için Türk dü?manl??? etraf?nda nas?l bir araya geldiklerini incelemektedir.
Kitap genel olarak dört bölümden olu?makta ve birinci bölümde Göç politikalar? ve tabiiyet sorunu, ikinci bölümde Ermenilerin Amerika’ya göçü, üçüncü bölümde Amerika’daki Ermeniler ve son bölümde ise Ermenilerin Amerika’daki hayata kat?lma çabalar? üzerinde durulmaktad?r.
Göç Politikalar? ve Tabiiyet Sorunu ba?l?kl? birinci bölümde 19. yüzy?lda Ermenilerin hangi nedenlerle Amerika’ya göç etmeye ba?lad?klar?n?n ve bu göçe Osmanl? ?mparatorlu?u’nun bak?? aç?s?na yer verilmi?tir. Buna göre Ermenilerin daha çok i? imkânlar? nedeniyle Amerika’ya göç etmeye ba?lad???n?, söz konusu dönemde Amerika’n?n nüfusunu artt?rma çabas? içerisinde oldu?undan bu tür göçlere büyük kolayl?k sa?lad???n? ö?renmekteyiz.
Osmanl? ?mparatorlu?u’nun göç sonucunda ortaya ç?kacak sorunlar? önceden tespit etti?inden bu tür göçleri önlemeye yönelik baz? tedbirler almaya ba?lad???n? ancak bu önlemlere ra?men Ermeni göçünün tamamen durdurulamad??? da yine eserde üzerinde durulan konular aras?ndand?r. Söz konusu dönemde izinsiz yollarla yap?lan göçler sonras?nda bir çok Ermeni’nin vatanda?l?k de?i?tirmeye ba?lamas?n?n ise Osmanl?-Amerikan ili?kilerini olumsuz yönde etkiledi?i ve öyle ki iki ülke ili?kilerinin bu tür sorunlar yüzünden bozulma noktas?na geldi?i de anla??lmaktad?r.
?lk etapta sadece nüfusunu artt?rmak amac?yla, Osmanl?’da dâhil olmak üzere, bir çok devletten göçmen kabul eden Amerika’n?n, zamanla göçmen kabul ?artlar?n? zorla?t?rd???, ?artlar?n zorla?t?r?lmas?n?n temelinde ise Amerikan Hükümetinin kendi ihtiyaçlar?n? kar??layacak nitelikte vas?fl? elaman ihtiyac?n? tamamlamas?n?n bulundu?u görülmektedir.
Kitapta ele al?nan bir di?er konuda misyonerlik faaliyetleridir. Bu faaliyetler çerçevesinde bir çok yard?m kurulu?unun Ermenilerin hem Amerika’ya göçünü hem de buraya uyum sa?lamalar?na yard?mc? olduklar?, Ermenilere i? ve kalacak yer sa?lad?klar? anla??lmaktad?r.
ABD’de Ermenilerin ya?ad??? ?ehirlerin listelerinin ve buradaki meslek da??l?mlar?n?n da yer ald??? eserde, y?llara göre Ermeni nüfusunun giderek bir art?? gösterdi?i gözlemlenmektedir. Ba?lang?çta Osmanl? Devleti’nin Amerika’daki Ermeni toplumunun faaliyetlerini pek önemsemedi?i ancak dönemin Va?ington sefiri Mavroyeni Beyin Ermenilerin siyasi konularda çe?itli toplant?lar gerçekle?tirmeye ba?lad???n? bildirmesiyle birlikte bu faaliyetlerin izlenmeye ba?land???na de?inilmektedir. Söz konusu dönemde dedektif bürolar?yla yap?lan yaz??malardan Ermenilerle ilgili geli?melerin takip edilmeye ba?land???n? ve ço?u zaman Ermeni faaliyetleriyle ilgili olarak Ermeni i? adamlar?ndan bilgi al?nd???n?n kay?tl? oldu?u anla??lmaktad?r.
Kitapta ayr?ca Amerika’daki Ermenilerin bas?n yay?n faaliyetlerine de de?inilmekte ve Amerika’daki Ermenilerin yay?n faaliyetlerinin ilk olarak Khachadur Osganian taraf?ndan ba?lat?ld???na yer verilmektedir. New York üniversitesi’nde e?itimini tamamlad?ktan sonra ?stanbul’a dönen Osganian’?n, o dönemde ?stanbul’da yay?nlanan Ermeni “Masis” adl? gazetenin Amerika muhabiri olarak görev yapt???n? belirtmektedir. Masis’in yan? s?ra bu dönemde faaliyet gösteren “Hiarenik, Asbarez, Baikar, Ramgavar, Fresno Asbarez, Azg, Ararat, Surhadak, Arekag, Azatutiun gibi yay?nlar hakk?nda bilgilere de yer verilmi?tir.
Amerika’da Ermenilerin siyasi faaliyetlerinin de yer ald??? eserde Ermenilerin bulunduklar? tüm ?ehirlerde parti bürolar? açt?klar? ve H?nçak Partisinin de bu kurulu?lara 1890’l? y?llardan itibaren kendi parti ajanlar?n? gönderdi?i görülmektedir. Yine eserde Amerika’daki Ermeniler aras?nda özellikle 1890’l? y?llardan itibaren yükselmeye ba?layan politik faaliyetlere ve Türkler aleyhinde yap?lan gösteri ve mitinglere de yer verilmi?tir.
Sonuç olarak kitapta Ermenilerin Amerika’ya göç etme nedenleri aras?nsa ekonomik, sosyal ve siyasal nedenlerin oldu?u ve bu nedenlerin gerekçeleriyle birlikte okuyucunun hizmetine sunuldu?u görülmektedir. Ba?lang?çta özellikle misyonerlerin te?viki ile e?itim ve ö?retim amac?yla yap?lan göçlerin, zamanla ekonomik s?k?nt?lar?n giderilmesi, servet edinme iste?i, ticaret, Amerika’da ya?ayan yak?nlar?n te?viki, Amerika’y? politik s???nak olarak görme dü?üncesi, parçalanm?? ailelerin birle?tirilmesi, suçlular?n adaletten kurtulma vb. amaçlarla göçlerin giderek yayg?nla?t??? anla??lmaktad?r. Ancak bu göçler s?ras?nda Ermenilerin farkl? mezhep, siyasi görü? ve ideolojilere sahip olmalar? nedeniyle her grubun kendi okul, kilise, dernek, yay?n organ? ve yard?m cemiyetini kurarak ABD’de bugünkü Ermeni lobisinin temelini olu?turdu?u anla??lmaktad?r. Buna kar??n günümüzde ABD’de Türkiye aleyhine faaliyet gösteren Ermeni lobisi ile geçmi?te ABD’ye göç eden Ermenilerin amaç ve hedeflerinin birbirinden farkl? olmas? sorunun daha çok psikolojik bir boyutunun varl???na i?aret etmektedir. Dolay?s?yla eserde belki de ABD’ye göç eden Ermenilerin geçmi?teki amaçlar? ile bugünkü tutumlar?n?n kar??la?t?r?lmas? diasporadaki Türk dü?manl???n? daha sa?l?kl? bir ?ekilde anlamam?z? sa?layabilece?ini söylemek mümkündür.
| ||----------------------|
* ERAREN Uzmanı - email@example.com
- ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 25, 2007
| « Geri|
|Yorumlar|
Henüz Yorum bulunmamaktadır.

