dervişin heybesi
Sanki zamanın dizginleri çekilmiş. Sular daha yavaş akıyor, ışık daha soluk aydınlatıyordu yeryüzünü. Derviş, yeryüzündeki gizemi çözmek için yüreğini dinledi. Dağları gözledi; gece kuşlarını, bulutları ve elbet gizemin efendisi dolunayı... Dolunay, yüreği yanan bir annenin gözleri gibiydi. Ağır duruyordu, ağır ve sanki düşecekmiş gibi... Denizcilerin sözleri aklına geldi: ay yatakta, denizci ayakta. Bugün denizcilerin işi zor, diye düşündü. Sonra:
“Baksana körfeze, sanki karınca su içmekte… Bu hiç kimse için iyi değil; keşke çakallar ulusa.” diye mırıldandı kendi kendine.
Çakallar ulursa hava değişirdi. Ama çakallar ulumaktan çok garip bir sinsilikle gezinmekteydi. Gece kuşları dallara konmuyor, av aramıyor; kurtlar, tavşanlar ve onca can, ayaklarının altındaki toprak kabarmış gibi nereye basacaklarını bilmeden kaçışıyorlardı.
Derviş, bir umut olsun dağın zirvesine bakındı. Zirve çıplak bir yalnızlık içindeydi. Yukarıdaki birkaç küçük bulutsa, ışığı emip tüketiyordu.
Hava ağır geldi, zaman ağır geldi. Derviş yerinde duramadı. Heybesini aldı, yamacı tırmanmaya başladı. Garip bir çekim onu dağlara çağırıyordu. Yola koyuldu.
Sıcak ağır ağır ciğerlerine iniyordu soluk aldıkça. Yüzüne çarptıkça nem, bir volkanın acısına yanıyordu gözleri.
Yıllardır, böylesi bir çılgınlık taşımamıştı dizleri. Panikledi. Bir şeylerden kaçması gerektiğini duyumsuyordu anlamsızca. Daha yukarı, daha yukarı diyordu içindeki ses.
Göğsünü parçalayan titremeyi dindirmek için heybesinden abasını aldı. Bu sıcakta bu titreme... Şaşkınlığı daha da arttı.
Derviş bilirdi ki en şaşılacak şey hayatın kendisi... Yaşayanların şaşırmaları mayalarındandır belli; ama şaşkınlık, bilge bir yüreğin işi değil ki!
Derince bir nefes aldı. Yol kenarındaki çimenliğe oturdu. Aşağıda körfez, boylu boyunca uzanmaktaydı. Şehirlerin ışığı ortalığı aydınlatmıştı. Ama manzara o eski manzara değildi. Durgunluğu kendine bakanların gözlerine bulaşıyordu. Derviş gözlerini kaçırdı. Bir şeyler oluyordu. Bir şeyler oluyordu.
Ayağa kalkmak istedi. Ama nereye gidecekti? Cevabı nerede yazılıydı bu sessizliğin? Bütün canlılar, aynı akıl almaz şaşkınlıkla ortalıktaydı: kuşlar, yılanlar, sincaplar ve elbet fareler.
Tekrar körfeze baktı. Kentten gözlerini alamıyor, gittikçe içi titriyordu. Birden hava değişti. Ağır bir serinlikle yüzüne vurdu rüzgar. Sarsılıverdi. Körfez önce titredi, ışıkları yuttu içinde. Ardı sıra ikiye ayrılıverdi. Sular iki yandan bir şelale gibi kendi içine aktı. İçine çekiyordu her şeyi. Bitmez tükenmez bir açlığın ağzı gibi... Sonra titremeye başladı ağaçlar, dağlar ve toprak.
Derviş yerinden sıçradı. Ormanın çığlıklarına ortak oldu. Ama ayakta duramıyordu. Ağaçlar yerlere kadar eğiliyor; kayalar, taşlar yuvarlanıyordu. Yerin içinden bir kükreme sarmıştı bütün toprağı. Derviş gürültüden kendi sesini bile duyamıyordu.
Körfezin içindeki yarık kapanıverdi. Kocaman bir dalga yükseldi ardı sıra. Bu olayı herkes görsün diye gökyüzü, gizil ışıklarıyla aydınlattı her yeri. Bir yangının şavkı vardı karanlığın içinde. Her can ölümle yüzleşti.
Yer, isterikli bir hasta gibi çırpınmaktaydı. Sanki ateşi çıkmıştı, sanki ateşini kusar gibiydi. Derviş yere yığılıverdi. Ölüm için hazırlık yapmalıydı. O kutsal son görevin zamanıydı. Ama hiç bilmediği bir derinlikte, vurgun yemiş denizci gibiydi ve ölümü karşılamak için bir çocuk kadar hazırlıksız yakalanmıştı yüreği.
Nihayet her şeyin bir sonu var. Yerin çırpınması, titremesi yavaşladı, yavaşladı ve bitti. Tümü derin bir nefes aldı: ağaçlar, dağlar ve yıldızlar. Yıldızlar daha parlak, daha göz alıcıydı. Bütün canlılar, yeni doğmuş bir bebek gibi bakındı ortalığa. Kendine ve kendinden olana... Sığınmak için bir telaş tutuşturdu nefesleri. En çok yavrular, en çok onları aradı analar.
Şaşılacak şey bütün kavgalar bitivermişti. Can taşıyan herkes; bir olmak için duvarları, uzaklıkları kaldırmıştı. Yürekleri sanki çıplak... Koşulsuz, kuşkusuz ve hesapsız... Bir anda bütün canlar olgunlaşıvermişti.
Derviş ayağa kalktı ve olanı biteni kavramaya çalıştı. Yaşadıkları, bütün yaşayacaklarından daha anlamlıydı. Bir dakikada oldu her şey. Fakat asla bir dakikaya sığmazdı yaşananlar. Zamanı tutsak edip alacaktı her gün yeniden. Yaşanan bitmez çünkü tümden, izi kalırdı bir yerlerde. Derviş en çok yavruları düşündü. Yavru gözlerdeki bulanıklığı... Diz üstü çöktü ve ağıt dizdi. Ayağa kalktığında gözyaşları sakallarından çimenlere döküldü.
Acı esir almıştı ortalığı. Ölümün çığlığı yapıştı rüzgarın yelesine. Her vadide, her kayalıkta yeniden çınladı. Gözlerden yüreklere akan bir tufandı zaman. Yaktı. Yaktı ve açtı pınarlarını insanın.
Bir zavallıya dönmüştü insan. Sokaklara dökülmüş kaçamaklıydı. Ama nereye? Güvendiği, ana bildiği toprak düşman olmuştu. Korunmak için, hemcinslerinden bile kaçmak için ördüğü o garip kozası, evi, kendine mezar olmuştu. Evlerine birer cehennem anıtı gibi bakıyorlardı.
Oysa kuşlar aynı dala tünediler. Yılanlar aynı deliğe aktılar. Kurtlar aynı mağaraya girdiler. Hiçbir ağaç ezmedi içindeki kurtçuğu. Hiçbir kovuk yanıp kül etmedi fareleri.
Ah insan, o yeryüzünün çılgın çocuğu! İnatla direndiği yeryüzünün üstünde, kendine mal ettiği ne varsa hepsi ona düşmandı şimdi. Korkuttukları dağlara çekilmeye başladılar. Arabalarına binen tırmanıyordu yokuşu.
Derviş, tekrar anımsadı olanı biteni. Yıllardır hiç böyle köklerinden sarsılacak kadar korkmamıştı. Bu ne denli acıydı? Durulmalı, tekrar kendiyle yüzleşmeliydi. İçinde unuttuğu bir karanlık mı kalmıştı? Hesaplaşmadığı bir geçmiş mi? Aramalı bulmalıydı.
Yola koyuldu. Gideceği yeri biliyordu. Kar kürtüklerine gitmeliydi. Kürtüklerden sızan saf su ile yumalıydı yüzünü. Gözlerini kapayıp yamaç rüzgarına vermeliydi tenini. Sabah ışıklarıyla taramalıydı sakalını. Tazelenmek için artık bekleyemezdi.
Patikadan yamacı tırmanmaya başladı. Etrafına bakındı. Yeryüzü hâlâ kendine gelmemişti. Zaman zaman titremeler geçiyordu içinden. Canlılar, şaşkınlıklarını bağırarak atmaya çalışıyordu.
Dervişin içindeki titreme de hala dinmemişti. Kendi kendine söylendi:
“Ah hayat, başlı başına bir bilmecesin! Bilene aşk olsun! Başlı başına bilinebilir misin?”Motor gürültüleri olmasa kendiyle söyleşisi sürüp gidecekti. Durdu ve sesin geldiği yöne baktı. Ormanın içlerine kadar girmiş ve toprağa saplanmış bir arabaydı bu. Adam, korkunç gürültülerle bağırıyor; zaman zaman arabasından inerek tekerlekleri tekmeliyordu.
Arabanın içinde iki kadın ve bir çocuk vardı. Korkmuşlar, birbirlerine sarılmışlardı. Adam arabasını çıkaramayacağını anlayınca aşağıya indi. Sakinleşmek için sigara yaktı. Gözleri bir süre ormanı taradı. Birkaç adım ötedeki kestane ağacının dibine oturup yaslandı. Sanki rahatlamıştı.
Derviş, adama yaklaştı ve dedi ki:
“Dumanı içine çektiğinde, kendini dışarı çıkarıyorsun? İçindeki boşluğu bu duman doldurabilir mi?”
Adam, ne korktu bu beklenmedik sesten ne de soruya yanıt verdi. Dervişe dönüp boş boş baktı.
Adamın bakışları Derviş’i dehşete düşürdü. Yüreğinde bir şok, bir deprem ürkmesi… Derviş gözlerini kaçırmak istedi, yapamadı. Unuttuğu ne varsa bir bir gözleri önüne gelmeye başladı. Çocukluğu, çıraklığı, ustalığı... Hatta rüyaları bile...
Kafasının içi bir ateş tarlasıydı. Yangın, dört bir yanı sarmış; o, ortada kalmıştı. Sakinleşmek için karanlıkta bulmayı umduğu huzuru aradı. Karanlık, sanki karanlık değildi. Karanlık özünü terk etmiş, belleğin beyaz perdesine dönüşmüştü. Ne varsa belleğinde döküldü.
Sanki rüya görüyordu. Bir göktaşının üzerindeydi şimdi. Karşısında karanlıkta açan iki göz... Elindeki topu hızla Derviş’e atıyordu. Derviş, topu tutunca, top aleve dönüşüyordu. Neredeyse eli tutuşacak, topu boşluğa bırakıyor. Top gitmiyor. Korkup fırlamak istiyor. Ayakları göktaşına yapışmış gibi... Çabalıyor, çabalıyor... Ölümüne mücadele... Kan ter içinde. Birden karanlıktaki gözler aklına geliyor. Gözleri arıyor. Gözler yok! Kaçmak için ayakkabılarını çıkarmayı düşünüyor, aşağıya eğiliyor. Dengesi bozuluyor. Tutunmak için bir yer arıyor, ama bulamıyor. Bir boşlukta, çığlığının ardı sıra yuvarlanıp düşüyor.
Derviş’i, bu uyanıklıktaki rüyadan kargaların çığlıkları uyandırdı. Çevresine bakındı. Ama o konuştuğu adam yok. Gitmiş!..
Gördüğü düşün etkisiyle sarsılınca, daha çok kar sularını arzuladı. Bir yandan da bu geceki yaşadıklarını anlamaya çalışıyordu. Bu yaşadıkları, olgun bir meyvenin ağacından ayrılmak üzere çektiği sıkıntı mıydı yoksa? Artık, yeryüzünü terk etmenin zamanı mı gelmişti?
Kafası sorularla öylesine yorgundu ki, kar kürtüğünün üzerinden geçtiğini son anda fark etti. Dönüp elini yüzünü yıkadı. Ayın su üzerindeki yansımasını izledi bir zaman. Su içti. Su her zaman bedeni arındırır. Su kadar duru ne olabilir ki? Dokunan suyun duruluğunu emer, kendine merhem ederdi. Derviş umduğundan çok şey bulmuştu.
Serinlikte kendine gelince körfezi merak etti. Kalktı. Gökyüzüne baktı. Üzüm salkımı gibi yıldızlar... İçinden çocukça bir haykırış fırladı.
Patikadan aşağı indi. İndikçe toprak ağırlaşmaktaydı. Toprak acılıydı. Titriyordu hâlâ...
Birilerinin kendisini çağırdığını sandı. Kendiliğinden ayakları hızlandı. Hızlandıkça çekim artıyordu. Vadiyi dolandı, dereyi geçti. Doğruca bir kasabaya indi. Kasabadaki sesler orman yangınındaki böcek sesleri gibiydi. Acılı, ağıtlı ve çaresiz…
Deprem evlerin çoğunu yıkıvermişti. Kurtulanlar birbirlerine sokulmuş, acılarını paylaşıyorlardı.
Derviş durdu ve etrafı gözledi. Sokağın altında bir enkaz gözüne ilişti. Bir türlü bu enkazdan gözünü alamıyordu. Yürüdü. Enkazın başına geldiğinde beton yığınları arasından bir ses duydu. Sesin rengi, hiç tanımadığı bir tınıydı. Eğildi, kirişlerin arasından karanlığa baktı. Karanlığın içinde iki göz! Ellerinde alevden bir top varmış gibi kıvranıyordu. Derviş’i fark edince ellerini uzattı. Derviş, ateşten bir topun göğsüne çarptığını hissetti. Harlı bir sıcaklık sardı tenini. Yüzü kızardı, burnu üşümeye başladı.
Duvara yaslandı durdu. Dağda gördüğü düşü anımsadı. Elleriyle yüzünü kapadı. Kendi içindekiyle yüzleşmek arzusundaydı. Bu nasıl bir benzerlikti? Korktu. Gerçi, hayat rastlantılar deniziydi, bunu bilirdi ama bu denli bir benzerlik nasıl açıklanır ki?
Eğilip enkazı en ince ayrıntısına kadar gözledi. Abasını çıkardı, heybesini kenara koydu. Heybesinden bir defter çıkardı. İçinden defteri öpmek geldi. Üç defa öptü. Çünkü üç varlığın şifresiydi. Varlığını deftere kilitledi.
Derviş, yavaşça o iki göze doğru yöneldi. Ancak bir insanın girebileceği delikten içeri girdi. İçerisi genişti. Daha kolay hareket edebiliyordu.
“Su ister misin?” dedi Derviş.
Adam “Hayır” dedi “ sadece şu iki kabloya uzanmak isterim.”
Derviş şaşkındı. Çıplak elektrik kabloları adamı öldürebilirdi.
“Ama bu ölüm” diye şaşkınlığını dile getirdi Derviş.
“Hayır” dedi adam “bu yaşamak!”
Derviş adamın sakinliğinden etkilendi. Bir çılgın gibi değildi. Bir yaralı haykırışı da yoktu. Bu gücü nereden alıyordu peki?
Adama bir daha baktı. İki dizine de kiriş binmiş ve ezmişti. Bunca acıyı nasıl gizliyor acaba diye düşündü. Gözlerindeki yaşama sevinci şaşkınlık vericiydi. Ormandaki adamın gözlerini anımsadı. O boşluğu, o hayattan kaçışı...
Sonra adama “Neden?” diye sordu. “Neden, ölüm yaşamakla aynı senin için?”
Adam hiçbir şey söylemedi. Gözleriyle sol tarafına işaret etti. Derviş köşedekileri daha önce görmemişti. Ana kız birbirine sarılmış yatmaktaydı. İkisinin de birer eli adama yönelmişti.
Adam:
“İkisine de dokunamadan, ikisi de can çekişerek öldü. Ateşi öyle büyük ki. Bu ateşe su değil, ancak bir alev topu merhem olur. Şu elektrik kablolarını bir tutabilsem! Bir tutabilsem!..” Hem konuşuyor, hem kablolara uzanmak istiyordu.
Derviş derin bir nefes aldı. Ölmek için başka nasıl bir neden bulabilirdi. Bunca rastlantı bir araya gelemezdi. Bu onun yazgısıydı. Kararını verdi. Ölmek için daha iyi bir neden bulunabilir miydi?
“Ayaklarımdan tut dedi. İyice sarıl ama. Acını hissedeyim. Acına el vereyim.”
Ayaklarını adama uzattı. Adam bütün acısıyla kavradı. Dervişin içinde bir alev topu yandı. Yavaş yavaş ellerini uzattı, uzattı. Adam derin bir nefes aldı. Derviş, adama baktı. Karanlıktaki gözler kaybolmuştu. Kararı kesinleşti, son hamleyle ellerini uzattı ve çıplak iki kablo ucunu yakalayıverdi.
O an bir damla su denize aktı. Gök bir yıldız için rahmine bulut kattı. Yalınayak bir çocuk sokaktan koşarak uzaklaştı. Enkazın başına genç bir adam yaklaştı. Aba ile heybe gözüne ilişti. Heybeye uzandı, içindeki defteri aldı. Önce enkazın altındaki delikten içeri baktı. Sonsuz bir sessizlik, sonsuz bir durgunluk bulaştı yüreğine. Sonra, sırtını verip enkaza son sayfayı açtı. Tek bir cümle yazılıydı: “Zamanı gelince hayatı bırakmayan, zehrini bırakır!”
ş.a
Ozanlar tartışmalarına bir son vermek için Derviş’e danışmaya gittiler. Derviş, her zamanki dalgınlığıyla yanıtladı sorularını. İlk önce şiirin ne olduğunu sordular. Şöyle cevapladı:
“Şiir hayatla her seferinde yeniden yüzleşmektir”
“Hayat nedir?” diye sordu genç bir ozan. Derviş torbasından ekmek, su ve bir de kitap çıkardı:
“Hayat, önce ekmek ve sudur. Ama bu denli sığ olsa ne vardı. Hayat, şu kitapla başlayan bir boşluktur. İçini her yaşayan kendisi doldurur. Anlaması bu kadar basit olsa ne vardı. O zaman gezgin bir Derviş olan yüreklerin nedenleri de kururdu, kim bilir. Ama hayata bu kadar bir bakış dar çünkü hayatta olanla, olması beklenen örtüşmez çok kere. O, bütün olasılıklarla birlikte vardır. Bir belirsizliktir. Bir bakışım çizgisi... Hem kendisidir, hem karşıtı. Hem yükselmekte, hem çökmektedir.”
“O zaman şiir söylemenin anlamı nedir?” diye çıkıştı genç ozan. Ama yanıt gecikmedi:
“Şiir hayata açılan kapıdır. Belki de hayatı anlamak için de tek şansımız. Ama bulabilene aşk olsun!”
“Sen Derviş’sin, o halde geleceği de görebilirsin. Söyle bakalım şiirin geleceği var mı?” dedi yaşlıca olan.
Yaşlandıkça kurnazlaşan bir dil gelişirdi insanda. Kurnazlık, hayata ihanetin delilidir. Derviş bunu gördü ama yanıtlamayı yeğledi. Bilgelik, her rüzgara göğüs gerebilmektir. Kaçmalara sığmaz bir ağırlık vardır ruhunda.
“Çok eski yıllarda, Anadolu’da Lidya ülkesi vardı. Lidya kralı ticarete önem vermiş çok zenginleşmişti. Belki zamanının en zengin adamıydı. İran’ı ele geçirmeyi tasarlıyordu. Ülkesinde yaşayan en ünlü kahini yanına çağırttı ve sordu: İran’ı istila edersem ne olur?
Kahin: ‘büyük bir krallık düşecek ve büyük bir ordu yenilecek.’ diye yanıtladı. Kral bunu İran krallığının düşeceği ve İran ordusunun yenileceği şeklinde yorumlayıp sefere çıktı. Ama sonuçta düşen kendi krallığı oldu ve kendisi de canlı canlı yakılmak üzere bir ateşin üzerine kondu.
Bu nedenle gelecek hakkında bir şey öğrenmek isteyen dikkatli olmalıdır. Elbette söyleyen de çünkü hayatın olasılıkları, bilgi ufkumuzun olasılıklarından bin kat daha çoktur. Gerçi hayatı yöneten yasalar vardır. Ama yasalar, o anki kararlılıktan ibarettir. Eğer başlangıçta küçük bir değişiklik olursa, sonuçları beklenmedik hale gelir. Üstelik bilge de olsa, insan gözünün derinliği, nihayet güneşin parlaklığı kadar... Neyi, ne kadar uzak görebilir.”
“O halde geleceğe yönelik hiçbir şey düşünmemeli, hiçbir şey tasarlamamalı, tartışmamalı.” dedi genç ozan.
Derviş üzgündü, düşündüklerini yeterince seslendirememişti. Zaten söylenebilen her zaman söylenebileceklerden daha azdır. Yazılan, yazılabilenden hep eksik olduğu gibi. Yine de hayatta her seferinde denemeyi gerektiren bir çekicilik vardı ve Derviş’i yeniden söz söylemeye zorladı:
“Her can geleceğe doğar. Gelecek yaşatır bizleri. Ağaçlar niye sürgün verir bilir misiniz? Taylar niye sevinçlidir her dem? Ya balina çığlıkları her doğumda... Zaten can, geçmişle geleceğin ortasında bir an. Süzülüp akan da anlar nehri... Demek geleceği bilmek istersiniz.”
“Evet” dedi dinleyiciler.
“O halde hazır olun çünkü bugünü anlatacağım size. Kendinizi… Geleceğiniz için. Kendinizle yüzleşmeye hazır mısınız?”
“Evet” diye onayladı kalabalık.
“Gelecek gücün hizmetçisidir. Ama gücü iyi belleyin! Gerçek güç üretkendir. Birinin ya da bir şeyin üzerinde egemenlik arayansa gücün kurumuş ikizidir. Yenilenmediği için katılaşıp zamana direnmek ister. Boyun eğdirir, ezer, ezdirir. Dünden yana kullanır çok kez hakkını.
O güzelim güneş, sevecen yüzüyle hayat verirken; gücü tükendiğinde, bir kara deliğe dönüşecek. Çürüyüp kararacak. Kendi ışığını bile yutacak katılığından. Cana kıyacak, hayatı tutsak alacak üretemediğinden. Asıl güç budur diyenler çıkabilir elbet; ama aldanmayın!”
“Şiir için de bu geçerli mi?” dedi kadın ozan.
“Elbette şiirin geleceği de üretken güçle çekip çevrilecek. Gücün zavallı ikizi için tutunulacak bir toprak değildir ozanın yüreği. Ama gerçek ozanın yüreği... Zaten ozan nedir? Bir insan. O kadar. Her insan kadar da başkalarından oluşuvermiştir. Başkaları olmadan yaşayamaz. Üretemez. Yaşadığı ortamda eğilir, bükülür. Dili, yaşadıklarına en yakın perdedir. Söyledikçe açılır o çağrışım çiçekleri. Duyan titrer, gören titrer. Her yürekte yeniden demlenir hayat böylelikle.
Ne var ki bu sihir, yalnızca ozanda değildir. Döküldüğü kalıptadır, kalıptan kurtulmuş yaşananlarda, yaşayanlardadır. Yani toplumdadır, zamandadır, dildedir.
Şimdi, siz ozanlardan yana çokları der ki, okuyucudan çok yazan var. Herkes kendi için yazar. Paylaşılan birkaç sözcük ya var, ya yok! Bunu söyleyenler haklıdır!”
Birden genç bir ozan yerinden fırladı ve bağırarak:
“Evet biliyorum! Ben daha çok kendimi yazıyorum. Ama insanların ‘‘beni’, benim ‘‘benim’den farklı! Nasıl anlayabilirler ki şiirlerimi? Nasıl paylaşabilirim ki onlarla? Onların dünyası ayrı... Her şey parça parça, bölük pörçük…”
Sözlerini bitirince herkesin kendisini izlemesinden huylanıp yavaşça oturduğu yere döndü.
“Anladım” dedi Derviş “ben de bu konuya değinecektim. Şiirin geleceği sizin, kadınlarınızın, çocuklarınızın, kocalarınızın, dağların geleceğinden nasıl farklı olabilir ki? Şiirin bugünü sizin, kadınların, erkeklerin, yaşlıların, trenlerin, dağların ve dahası ekmeğin gerçeğinden soyutlanamadığı gibi...
Hayat yükselir ve çöker. Sanki bir sarkaç, bir okyanus... Yükselir ve çöker. Yükselirken her şey beklenildiği ve gerektiği gibidir. Ama hayat çökerse karanlıklar belirir her yerde. Her şey öznel ve parçalanmıştır. Bu acı, bu yalnızlıklar şairin yaşadıklarından derindir. Yaşadıklarından başka ne yazar, ne söyler şair? Üretken güç burada, yaşanandan beslenir, yaşanacaktan beklenir. Şair üretmezse nasıl özgürleşir insan yüreği?
Şimdi siz, çocuklarınız, kocalarınız, karılarınız ve ihtiyarlarınızla ne yaşarsanız; şiir de o kalıba dökülür. Kalıbı çıkarıp atarsınız görünmez çöplüklerinize. Ardından da geriye kalan biçimsiz şeyin suçunu ustaya yüklersiniz. Ne büyük hata!
İşte geleceğinizin cevabı: kalıbınız neyse, şiiriniz odur.”
“Demek ki ozanların bir suçu yok” dedi arkadan biri.
Derviş gülümsedi.
“Evet, ne yazık ki var! Ozanların da suçu var. Dinleyin şimdi. Şiir, yaşayanların ortak gerçeğidir. Herkesin ortak yaşantısı ne kadar genişse, şiirin beslenebileceği toprak da o denli geniştir. Eğer insan hayatında şiirin kapladığı alan daralırsa ve şiir halkın ortak yaşantısını kapsayamazsa; boş alanlar, başkalarınca kolaylıkla doldurulur. Bu, şiirin toplum ve insan için ne kadar elzem olduğunun da bir işareti işte! Şairin sorumluluğu ve suçunun da...”
“Şiirin bir geleceği var demek istiyorsunuz o halde” diye bir ses duyuldu.
“Şiir zamana içkindir, çünkü zaman içsel duyumdur, insan varsa şiir de vardır” diye söze devam etti Derviş. “Yaşanan varsa, yaşanacak varsa o da vardır. Sizin geleceğiniz kadar onun da bir geleceği var. Üstelik sınırı, sizin üretici gücünüz kadar sığ ya da geniştir.”
“Bize ne yapmamız gerektiğini söylemedin ama... Nasıl bir teknik kullanmalıyız? Biçim nasıl olmalı? Yeniden üretken güç için hayatı düzenleyen şiirin kaynağı nerede?”
“Bilmez misiniz kimse kimseye ne yapacağını söyleyemez. Sadece kendisini söyler, ben de söyleyeyim size. Biçim diye bir şey yok! Biçim, aslında özün görünme özlemi... Şiirin özü nasıl görünmeyi arzularsa, öyle çıkıvermeli karşımıza. Uzun, kısa, kafiyeli, heceli, hecesiz, aruzlu, kendiliğindenci... Ama madem şiirdir, hangi topraktan beslendiğini bilmeli.
Köksüz, yönsüz ve yönelimsiz her söz, denizde dalga eğlencesidir. Ama nehir olmak yaraşır şiire. Nehir gibi vadiler bulup akmalı denize... Bulamazsa üretmeli, yırtmalı taşı toprağı. Hiç ırmağa yatağı sorulur mu?”
Derviş sözünü tamamlar tamamlamaz kalktı ve çekip gitti. Bu beklenmedik bir şeydi. Bütün ozanlar susup kaldılar. Derviş gözden kaybolana kadar büyülenmiş gibi arkasına takıldı gözleri.
Aslında herkes biliyordu ki Derviş olsa da olmasa da söylenenler, söylenmesi gerekenlerdi. Söylendi ve bitti. Ama herkesin heybesinde kaldı kendince bir şey... Herkes gittiği yere bir şeyler taşıdı kendi terkisinde.
Umut için yeterli bir nemdir bu! Şiir içinse söylenecek bir şey yok! O her zaman, kendi yasalarının efendisi olarak var olacak!
ş.a
Derviş şehrin en sevdiği zamanında, sabah tan atışında sokaktaydı. “Ayak sesini duymadıktan sonra, ne tadı kalır yürümenin” diye düşündü.
Yürümeyi sürdürdü. Kenti terk etmeden onu yüreğinde hissetmek için sokağın ucundaki parkta biraz oturmaya karar verdi. Parkın ortasındaki manolya ağacı gözüne ilişti. Manolyanın kokusunu severdi. Derviş ağaca dokundu, el sürdü. Sevgi sihrinin dokunmakta olduğunu bilirdi. Manolyaya sevgisini iletti. Uzunca süre ağaca baktı. Bütün dallarını göz gezdirdi ve yanındaki banka oturdu. Çevresini incelemeye başladı. Şehrin en sevmediği yapışkanlığı, çöp olup dökülmüştü toprağa. Gerçi toprak kendinden olanı alır, öğütür, yeniden biçim verirdi ama bu çöpler toprağa yabancıydı. Dokunuşlarında hiçbir sihir gizli değildi. Toprak bu yabancıyla nasıl baş edeceğini bilememişti.
“Sonunda” dedi Derviş “sonunda, yeryüzünün çocuğu insan, sınır tanımadan çoğalıp çoğalıp öldürecek yaşamı. Kendisini öldürdüğü gibi...”
Birileri duymuş mudur diye etrafına baktı. Bilirdi ki kendi kendine konuşmalarını anlamazdı kalabalıklar. Kalabalıklar, yeryüzü gibi Derviş’i de yok edebilirlerdi. Kendine benzemeyeni yok etme konusunda hiçbir can insan kadar acımasız değildi. Kendi kendine konuşması Derviş’i ele verir ve kalabalıkların hıncını üzerine çekebilirdi. Parkı yeniden gözden geçirdi. Tedirginliğini yenip tekrar düşüncelerine dalacakken bir ayak sesi duydu. Genç bir adam sokaktaydı. Omuzları düşmüş, gözleri baygındı. Sigarayı öyle bir güven verici tutuyordu ki, onsuz olamayacağını her bakan anlayabilirdi.
Derviş adamın gözlerine bakamadığı için yüreğinin içindekileri sezemiyor, acısını anlamıyordu. Genç adam birden dalgınlığından kurtuldu ve parka yöneldi. Gelip Derviş’in biraz uzağındaki banka oturdu. Sigarasını derin derin çekmeye başladı.
Henüz sabah oluyordu ve alacakaranlıkta adamın gözlerini seçmek olanaklı değildi. Derviş ayağı kalktı. Adamın yanına gelip oturdu selam verdi.
Adam, zoraki bir karşılık ya verdi ya vermedi. Derviş torbasından kekik çıkardı ve adama verdi. Bu bir tutam kekiğin kokusu, genç adamı büyüledi.
“Bu nedir?” diye sordu.
“Dağların kokusu. Dağlar kendi kokularını çiçeklere, otlara gizler.”
Adam Derviş’e hayretle baktı.
“Kekik, demeni bekliyordum” diye ekledi.
“İstiyorsan öyle diyeyim, kekik!”
Gülüştüler. Adam Derviş’e yüzünü çevirince, Derviş gözlerine baktı. İçindeki acıyı kavradı.
“Dağların birçok gizemi vardır.” diye söze başladı Derviş “dağlar göründüğünden büyüktür. Ama dağlarda yaşayan için değil. Dağda yaşayanlar dağın büyüklüğünü anlayamaz. Ne zaman dağdan ayrılır, işte o zaman. Bu nedenle dağlılar herkesten daha çok memleket sevdalısıdır.
“Ben de dağlıyım” dedi adam “ama çocukken kente göç etmişiz. Pek anımsamıyorum. Doğrusu kafam karışık pek anımsamak da istemiyorum.”
“Sabahın bu vaktinde, kentli biri için parklarda olmandan anlayabiliyorum. Sıkıntını elindeki sigaranın dumanı gizleyemiyor çünkü. Acaba o sigaranın dumanıyla hangi boşluğu doldurmaya çalışıyorsun? ”
“Sıkıntım alaca karanlıkta da görülebiliyor mu?”
“Dağlarda hiçbir şey saklı değildir. Bir yılanın kızgınlığı duruşundadır. Bir kurdun bakışında bulabilirsin isteğini. Tüylerinde, sesinde... İnsanın da böyledir. Ne var ki insanın yüreği çok tortullaştı. Bazen insanı anlamak zorlaşıyor ama olanaksız değil.”
“O halde sen benim gizlediklerimi görebiliyorsun?”
“Daha çok senin öykünü okuyorum diyelim. Belki dinlemek istersen, eğer zamanın ve isteğin varsa… Kentliler zamana tutsaktırlar yüreklerinden de çabuk sıkılırlar.”
“Dinlemek isterim, lütfen!”
Derviş hemen öyküye başladı:
Yağmur bir sevdayla döküldüğünde ovaya, her can bir koruluk için telaşlandı. Çiçekler yüzlerini döndüler toprağa. Kaplumbağalar kabuklarına çekildi. Yılanlar derinliklerine akıp gittiler. Ama bütün canlılar bu denli uyumlu değildi hayata. İnsanların koşuşturması, yaprakların altında daha büyük bir gürültü kopardı.
Altı ırgat, bir ceviz ağacına can dayadı. Ceviz, daha bir onurlandı bundan. Mağrur ve korumacı duyguları vurdu yapraklarına. Bu manzara her ağaca bir özlem nedeniydi.
Altı ırgat için ayrımına varılacak kadar bir fark değildi ama bu. Onlar sadece yağmurdan korunmak istiyorlardı. Oturdular ve çalıştıkları mısır tarlasına doğru baktılar. Söyleşileri yağmurla başladı, cevizle devam etti. Ama kendileriyle
yüzleşmekten kurtulamadılar yine de.
İçlerinden yaşlıca olan:
“İnsan seçeneklerinin çocuğu” dedi “bu yağmurun tadını hiç unutamayacağım. Böylesi bir uzlaşma, böylesi bir doğallaşmayı hiç tatmamıştım bütün benliğimle. İçimde bir hayat pınarı, gömütünden döküverdi sırlarını avuçlarıma. Eğer hala asker olsaydım, bütün bunlara yabancı kalacaktım.”
Bu sözleri sadece insanlar duymadı. Rüzgar o densiz telaşıyla her titreşimini yetiştirdi, bitmez tükenmez tekrarlarla. Ceviz, yabancı bir huzur duyumsadı kabuklarında. Fareler kendilerini rahatsız eden bir şeylerin ayrımında şüpheli baktılar gizlendikleri çalı kuytuluklarından. Karganın daldaki duruşunda bir değişme olmadı yine de. Bundan en çok böğürtlenler alındı. Yaşadıkları onca acının hatırına karardılar her meyvede.
“Her can seçeneğinin çocuğudur ha!” dedi salyangoz. Toprak yolu geçip geçmemekle, yaşamakla ölüm arası ikircikliğini anımsadı hemen oracıkta.
Altı ırgat bundan habersiz söyleşmeye devam ediyordu oysa.
“Otoriteye ne kadar uzaksan o denli yakınsın kendine” diye sözünü sürdürdü yaşlıca olan.
Sanki bunu daha çok kendi için söylemişti. Otoritenin bir kabus olduğunu bilmez miydi?
“Ama bunlar dıştan” dedi zayıf yüzlü olan “asıl içlerinden tutsak olanlar var otoriteye. Şimdi, o yaşlı kentten uzak olmamızın bir yararı değildir bu barışık konuşma. Asıl yüreğimizdeki zincirleri çözmemizden gelir dilimizden süzülüp akan çiçek tadı.”
Bu duyguyu insanların anlamasına şaşırmış gibi baktı daldaki şahin ve serçe ve tırtıl ve tarla dikeni…
Bütün bunlar bir anda olup bitti sanki. Sanki bulutların arkasına takılıp gitti her şey. Ardından yaz güneşi unutkanlık döktü geride kalanlara. Herkes kendince aldı nasibini.
Irgatlar çapalarıyla otları ayıklamaya koyuldular yine. Kendilerine ayıracak güçleri kalmamışken üstelik. Ceviz, bu tanışıklığı resimledi gövdesine. Bir marangoz tezgahında desenlere dönüşsün diye. Yılanlar, fareler, ayçiçekleri ve gelincikler umarsız kaldı. Bir tek yaşlı ırgat yüreğinde bir damla sakladı yağmurdan. Yarına götürmek için çaldı zamanı herkesten.
Oysa yarın için bir şey söylenemez, bir şey yaşanamazdı. Yarına götürecek bir şey bulmanın tadından başka.
Derviş, bütün bu olanları bir bir izledi. Kederlendi, hissetti tedirginliklerini. Gözleri heybesine ilişti. Yarına götürecek bir şey aradı gözleri. Sonra defterini çıkardı ve yazdı. Yazdıklarını yüksek sesle okudu:
“Yarına götürecek bir şey bulamayanın ne dünü ne bugünü vardır. O ne yaşamıştır ne yaşayacaktır. Ölüm bile iğreti durur böylesi canlara. Yarına götürecek bir şey bulun ve bu kendinizden olsun! Kendiniz olun!”
Derviş kalktı, genç adamın yüzüne baktı.
“Hayatın sıradan bir parçası olmak cesaret ister. Ama asla insana yabancı değil bu. İnsanın kendisi olması hayata bağlanması için yeter. Kekik kendi kokusunu sunmazsa değeri olur mu? Her çiçek gül gibi koksa, gül kaybolur. Yapılacak tek şey var. Kendin olmak, kendi yüreğinin renklerini çiçeklendirmek… Gerisini hayat bilir. Öyküdeki dervişin sözünü dinle… Yarına götürecek bir şey bul, kendinden olsun.”
Sözünü bitirir bitirmez yola koyuldu. Genç adamın yanıtlamasına izin vermedi.
Genç adam içindeki gölgelerin altında kıpırdanan bir şeyleri hissetti. Tekrar bir sigara çıkarıp yaktı. Öykü yüreğini kabartmıştı. Ağlamaklı ağlamaklı çevirdi gözlerini sağa sola. Sonra ayağa kalkıp yürümeye başladı.
“Kendim olmak, başkası olmaktan zor” dedi.
Oynadığı rolleri tek tek anımsayarak yürüdü.
“Kendim olmak!” diye yüksek sesle konuştu.
Bunu ilk kez yapmıştı ve panikledi. Birilerinin duyup duymadığını kontrol için etrafına baktı.
“Biliyorum, kendim olmak, bütün birikmişlerimden, insanlardan, insan değerlerinden kurtulmak... Yüksek sesle kendi kendime konuşsam da bunu umursamamak... Ne güzel olurdu. Peki nasıl olacak bu?” diye kendi içinde sorgulanmaya başladı. Ardından şehrin genişliğinde kaybolup gitti.
Derviş’in kente bıraktığı bir tohumdu artık o... Hem kendi olacaktı hem başkalarında kendini bulacaktı.
ş.a
Üç genç derenin kenarına gelince durdu. Su gece yağan yağmurla birlikte toprağı taşı alıp götürmüştü. Büyük sel olmuştu. Dere hala toprak rengindeydi ve üzerindeki ağaç köprünün üzerine taşıyordu. Gençler birbirlerine sıkıca sarılarak yavaş yavaş karşıya geçmeye başladılar. Birbirlerine öyle sıkı sarılıyorlardı ki uzaktan bakan Derviş, gençleri önce yanılarak tek kişi sandı.
Gençler karşıya geçtiler ve eski kiliseye doğru yürümeye başladılar. Arkada, sırt çantası olan gencin elinde bir harita vardı. Patika boyu bu haritayı inceliyor sonra da çevresini yokluyordu.
Derviş gençleri takip etmeye başladı. Kilisenin kenarına geldiler. Kilise artık bir höyük olmuştu ve dere kenarından bakılmazsa görülmüyor, kocaman bir toprak yığını gibi duruyordu.
Bir süre haritanın etrafında toplanıp konuştular. Sonra sarp kayalıklardan geçilmesi gereken dere kenarına doğru yürümeye başladılar. Derviş olanları izlemek için onları takip ediyordu.
Kilisenin kapısı, sarp bir yamaçta bulunuyordu. Zamanın korkularını, acılarını gizliyordu çekingenliğiyle. Ama gençler dirençliydi. Devam ettiler. Esmer olan cesaret gerektiren bu yükseklikten hızla öbür tarafa geçiverdi. İkincisi geçerken ayağı kaydı ve aşağıya doğru yuvarlanmaya başladı. Her iki genç de önce şaşkınlıkla kaldı. Kayalara, çalılara çarpa çarpa genç aşağıya düşüverdi. Diğerleri farklı patikalardan hızla arkadaşlarının yanına koşuyorlardı. Yüzleri gözleri çizilmiş kan ter içindeydiler. İkisi de iki ayrı yoldan ama aynı zamanda indiler.
Kayalıklardan yuvarlanan genç bayılmıştı. Arkadaşları panik içindeydiler; bir yandan onu uyandırmaya çalıştırıyorlar, bir yandan nabzını yokluyor, bağırıp çağırıyorlardı.
Derviş, dereden soğuk su doldurup matarasına yanlarına geldi ve hiçbir şey demeden yerde yatan gencin başına boşalttı. O an her iki delikanlı da irkilip kenara çekildi. Yerde yatan da kendine geldi.
Yaralanmıştı, büyük olasılıkla ayakları kırılmıştı. Derviş bunu bildi ve hiç konuşmadan fındık ağacından kestiği sopalarla ayaklarını destekledi. Gencin bütün vücudunu kontrol etti. Yaralı yerlere torbasından çıkardığı otları sardı. İşini bitirdikten sonra ağaçlara yöneldi ve bir sedye yapmaya başladı. İki karaağaç dalı kesti. Birbirine paralel olacak biçimde yere koydu. Fındık ağaçlarının filizlerini yapraklarıyla kesip bu ağaçları dolamaya başladı. Yaptıklarını öyle hızlı ve güzel yapıyordu ki, gençler Derviş’in elindeki beceriye seyretmekten kendilerini alamadılar. Ancak sedye bittikten sonra gençlerden biri, Derviş’in yanına yaklaşarak, ürkek bir sesle:
“Sağ olun! Size minnettarız!” diyebildi.
Derviş hiç yanıt vermeden işini sürdürdü. Bitirdikten sonra torbasından su çıkardı. Yaralı gence su içirdi. Diğerlerine de verdi. Gençler ürkek tavırlarla suyu kabul ettiler. Derviş yaralı olanın yanına gelip oturdu.
“Şimdi yüzleşme zamanı delikanlı” dedi Derviş.
Yaralı delikanlı anlamamış olmalıydı. Bakışları tuhaftı. Esmer delikanlı söze girdi:
“Dilimizi bilmiyor. O bir yabancı.”
“Diğeri de mi?”
“Evet, her ikisi de yabancı. Buraya ...” Sözünü birden yarıda bıraktı.
Derviş gencin gizlediklerinin ayrımına vardı. Üstelemedi.
“Kimin yabancı olduğunu nereden bilebiliriz ki?” dedi Derviş “arkadaşınız yere düşünce hepimiz aynı hızla koştuk buraya. İnsanın yabancısı olmaz. İnsan insanı çeker. Varsın sözcükleri başka söylesinler. Ama elleri, yüzleri hep aynı dili konuşur. Kırılan bacak hep aynı acıyla yakmaz mı yüreği?”
Başıyla onayladı esmer delikanlı. Sonra diğerlerine anlattı Derviş’in söylediklerini. Derviş yabancı delikanlıların gözlerine baktı. Duygularını sezmeye çalıştı.
“Bir öykü anlatmak isterim, çevirirsen arkadaşlarının diline de” dedi Derviş.
Esmer delikanlı, “Ama hastaneye gitmeliyiz.” dedi.
“Siz kendinize gelmeden, onu götüremezsiniz, onun da biraz dinlenmeye ihtiyacı var; ben ayağını gerektiği gibi bağladım, artık acı da duymaz. Dinlenin ve dinleyin” dedi Derviş ve öyküsünü anlatmaya başladı:
Genç bir ozan vardı. Yaz tatilinde çocukluk arkadaşı kaptanın davetlisi olarak, birkaç günlüğüne teknede kalıyordu. Bir koya demir atmışlardı. Ertesi sabah erkenden yol alacaklardı.
Ozan heyecanlıydı. Bu nedenle en erken o uyandı. Saate baktı, henüz vakit vardı. Güverteye çıktı. İnsanlar, battaniyelere sarılmış uyumaktaydı. Teknenin kenarına yöneldi. Deniz, sessizliğin matlaştığı bir renksizlikte salınmaktaydı. Anne karnında çocuğun salınması gibi...
Bir serinlik titretti bedenini. İrkilip dağlara döndü yüzünü. Yarımada ülkesinin büyüsü denizi örtmüştü. Daha iri ve daha görkemliydi her şey. Gökyüzünde bir kasvet vardı ve ağırlaştırıyordu bakışları. Güneşten yana da bir belirti yoktu henüz.
“Güneş nasıl dayanıyor yalnızlığa?” diye düşündü.
Kendi düşüncesinden ürktü ve aceleyle saatine bir daha baktı. Vakit gelmiş sayılırdı. Kaptanı uyandırmak için güverteye yöneldi. Yolcuların birçoğu da kaptan gibi güvertede battaniyeler üzerine serilip uyumuşlardı. İlk bakışta nasıl da aynı oluyor bütün insanların yatışları. Kıtalar ötesinden gelenlerin bile... Şaşkındı. Bir başkasını uyandırmamak için yavaş yavaş yüzlerine yakınlaşıp inceliyordu. En sonunda kaptanı buldu:
“Kaptan, hadi artık!”
Kaptan, uyandırılmaya alışkın bir tavırla baktı yüzüne. Ardından battaniyelerini topladı, yastığını aldı, sağına soluna bakınıp:
“Vakit geldi mi?” dedi.
Sorudan çok ses tonu aklında kaldı. Ozan rahatladı. Kendi kendine konuşmanın ağırlığı ortadan kalktı birden.
Zaman tanıdık yüzünü göstermeye başladı. Belleği yeniden düzenlenmişti. Her şey yerli yerindeydi. Ama yıldızlar yoktu. Akşam, yakamozlarıyla yüreğini çalan yıldızlar yoktu. Ya da koydaki o alışılmadık dinginlik... Yabancıların, gece denize girişlerindeki çılgınlıkları da gitmişti. Güvertede birbirlerine sokulmuş uyumalarına hayretini gizleyemeden uzun uzun baktı. Aralarındaki hırçınlık ne çabuk bitmişti.
“Hey miço, kalk bakalım, demir alma zamanı!”
Kaptanın güçlü sesi, sadece miçoyu değil, ozanı da düşüncelerinin enginliğinden, gerçeğin ağırlığına çekti.
Miço, teknenin bağlandığı halatı çözmek için sandala atladı. Bütün bunlar yarı uyanıklıktaydı sanki ve olanlara sadece dağlar, çam ağaçları ve belki aşağıda bir yerlerde olduğunu varsaydığı balıklar tanıktı.
“Şiir gibi” diye mırıldandı ozan kendi kendine. “Şiir gibi mi? Şiirin ta kendisi... Mutlaka söz mü olmalı şiirde? Kim bilir, şiir gerçekten yaşananlarda saklanır da biz sonradan anımsarız. Ama şimdi görüyorum, hissediyorum. Şiire bulanıyorum her şeyimle. Bu, bu olanlar şiir değilse ne?”
“Hayat! Sadece hayat!” diye sözünü kesti kaptan “hayatın başka bir şey olmaya gereksinimi mi var?”
Sözünü bitirince motoru çalıştırdı. Yaptığı bütün hareketlerde alışkanlığın izleri gizliydi. Sade ve emin. İnsan için gerekli bir erdem. Yaşamak için de...
Tekne yavaş yavaş koydan ayrılmaya başladı. Ancak yeterince ışık yoktu ve rüzgar gittikçe artıyordu. Kaptan ozana seslendi:
“Şimdi yardımın gerekli. Az sonra dar bir boğazdan geçeceğiz. Ön güvertedeki direk var ya... Oraya git! Dikkatli olmalıyız. Tam ortadan geçemezsek, sonucunu düşünmek bile istemem! Ben dümenden senin kollarına bakacağım. Eğer sağ elini beline koyarsan sancağa, sol elini beline koyarsan iskeleye dümen kıracağım. Hiçbirini yapmazsan devam edeceğim. Anlaştık mı?”
Ozan kendine bir görev verilmesine sevinmişti. Sancak direğine yaslandı, tekneyle kendini bir beden gibi düşündü. Yavaş yavaş ilerliyorlar, kayalıkların arasından süzülüyorlardı. İki ada arasındaki bu boğazda rüzgar da kesilmiş, tekne suyun üzerinden süzülüp akmaya başlamıştı.
“Tekne ve deniz! İkisi de yalnız değil mi? Deniz varken tekne niye yalnız peki? Teknenin yalnızlığı denizin büyüklüğü... Deniz niye yalnız peki? Denizin kendi büyüklüğü... Demek ki yalnızlık büyüklükten gelir. Zirvelerin yalnızlığı gibi... Ne kadar yükselirsen o denli yalnızlaşırsın. Ne kadar büyürsen de... Kahredici bir yalnızlık bu...” diye mırıldandı ozan.
“Evet, kahredici” dedi kaptan hemen yanı başında.
Ozan irkildi.
“Kim kullanıyor dümeni?”
Kaptan:
“Miço” diye yanıtladı “o bir şeyler öğrenmeli. Hem de tehlikeli zamanlarda bile. Merak etme başarır. Ben yanına gelip laflamak istedim. Bilirsin işte. Her zamanki işler sıkar insanı.”
“Bilirim elbet” dedi. “Seninki denizle, kendinle mücadele… Yaşamına anlam kazandırıyor olmalı.”
“Öyledir belki de. Birileriyle paylaşamadıktan sonra bunun tadına varamıyor insan. Birileri gerekli. Paylaşmadıkça güzellikten nasıl emin olsun insan.”
“Teknede bunca insan var ya...”
“Evet ama onlar yabancı. Buraya tatile gelmiş, kendilerince eğleniyorlar. Bana sorarsan çok mutsuzlar ve mutsuz olmamaları gerektiğine inanmak istiyorlar. Hatta kendilerini zorluyorlar bile. Bir yabancıyla dostluk zor. Dilini bilsen bile...”
“Miço ve aşçı aynı toprağın insanı. Üstelik miço kardeşin, ya onlar?” diye kaptanı zorlamaya başladı ozan.
Kaptan konuşmak yerine ufka doğru bakmayı yeğledi. Düşünüyor muydu? Ufukta bir tehlike mi seziyordu? Ozan anlayamadı. Ancak sessizliği bozmamak için de direndi.
“Döneceğim” dedi kaptan ve dümene doğru yürüdü. “Aman görevini unutma!” diye seslendi ozana.
Ozan dikkatini yoğunlaştırarak ufka döndü. Tekne bu alaca karanlıkta ne tatlı ilerliyordu. İki yanda adaların gizemli karanlığı, henüz aydınlanmaya başlayan bir tan. Manzara harikaydı. Bakışımlı bir şiirin mısraları arasında dolaşıyordu sanki. Denge, ahenk, ritim, akıcılık... Ruhu derinliklerinden kıpırdanmaya başladı. Keşke birileri de bunun ayrımına varsaydı. Bu tadı başkaları da alsaydı.
“Nasıl, yazdıklarına benziyor mu?” dedi kaptan. Yine sessiz gelmiş ve ozanı korkutmuştu. Ozanlar mimoza gibidir. Harika açarlar, güzel kokular üretirler ama ürkektirler. Yüreklerinde bir şeyler kopacak gibi hemen içe kapanırlar.
“Ah kaptan, korktum yine. Biliyorsun ki dalgınlık var üstümde. Bir an kendi varoluşumdan kayıp düşüyor belleğim. Deniz oluyor mesela. Ada oluyor, yakamoz... Balık oluyor görünmeyen bir dip dehlizde. Sanki ayrılıyorum bedenimden. Dağılmış gibi... Ne büyük zayıflıktır bu, ne büyük hafiflik... Korkularım bu sulardan besleniyor. Varoluşum bu nedenle güçlü değil.”
“Bunu anlayabiliyorum.”
“Yazdıklarımla karşılaştırıyordum yaşadıklarımı. Bunu anlamış olmana da pek şaşırmadım nedense. Haklısın. Sanırım ben yazıyorum, sen yaşıyorsun.”
“Ama senin paylaşmanın, çoğalmanın eksikliğini de yaşıyorum.”
Ozan yeniden konuya dönebileceğini anladı çünkü ozan, söz denizinde bir yunus gibidir; manevraları, hızı inanılmazdır. Kısa bir sessizlikle havayı yumuşattı. Ardından kaptanın acısını deşmeye başladı. Bu sorgulamanın kendisi için de bir yüzleşme olduğunun farkındaydı.
“Gitmeden önceki sorumu yanıtlamamıştın.”
“Biz denizcileri hoş görmelisin. Fazla konuşmayız. Sanırım karadan uzaklaştıkça buna gerek de kalmıyor. Yine de yanıtlayacağım sorunu. Miço benim kardeşim, ama dostum değil. Çünkü aynı karnı paylaşmakla, hayatı paylaşmak ayrıdır. Görmek, duymak, hissetmektir hayat. Ama şu yürek, şu beyin benzer olunca olabilir bu çünkü bakarken göreceklerin burada başlar. Kandaş değil duyuştaş olursan ancak paylaşırsın hayatı. Gerisi boş!”
“Peki aşçı?”
“Onunla iş ilişkimiz var. Evet, hayatta kalmak için dayanışmamız da var ama tan, onun için farklı, benim için farklı ağarıyor.”
“Dağları sever misin kaptan?”
“Hem de nasıl! Hem de ne özlemle... Tırmanmaya bayılırım. Vaktim oldukça da şu tepelere tırmanırım. Konuklar denize girerken birkaç saat boşluk kalır bana. Fırlarım tekneden doğru dağlara. Dağlara mı giderim kendime mi bilmem. Büyük bir albenisi vardır zirvelerin bende.”
“Peki, zirvelerin yalnızlığına ne dersin kaptan?”
“Denizinki kadar değil derim.”
“Deniz daha mı yalnız?”
“Ah bilsen, deniz başkadır! O bir tektir ve bütün kıyılara aynı ruhun esinliğiyle ulaşır. Üretir. Belki de ozan yüreğine en çok deniz benzer. Denizde olanları anlamak kolay değildir bu yüzden. Sihirlerini de.”
Ozan şaşkındı. İçinde bir şeylerin kaynadığının ayrımına vardı. Devam etmesi için arzu duyuyordu. Ama kaptan susmuştu. Kaptanı konuşturmak için sözü kullandı.
“İlginç, çok ilginç kaptan!”
“Bak, yelkenleri açtık ve koynuna girdik işte denizin. Şiirler de denizdeki yelkenlilerdir. Birbirlerine benzerler ama bilen için ayrı dünyadır hepsi. Her şiirin dünyasındaki ayrılık kadar…”
“Ozanlar birçok, ama deniz tek.”
“Hayır, denizler de çoktur. Birçok farklı ismi vardır başka kıyılarda. Akdeniz, Karadeniz, Karayipler, Kızıldeniz... Ama ne büyük bir yanılgı bu! Hepsi birbirine bağlıdır. Ozan yüreği de öyle... Bütün ozanların yüreği aynı özden bir parçadır. Adları ne olursa olsun. Farklılıkları, suyun kabından aldığı renktir sadece.”
“Peki ama, ozanlar aynı özden birer parçaysa! Düşünelim şimdi öyleyse, neden birbirleriyle dostluk kurmakta zorlanıyorlar?”
“Bilemem. Sanırım bunun yanıtını benden çok senin vermen gerekli.”
Ozan susması gerektiğini anladı. Birden çevresine kaydı bakışları. Güneş, o sihirli yarımada ülkesinin sevecenliğiyle gülümsemeye başlamıştı. Boğazdan da çoktan geçmişler, açık denize ulaşmışlardı.
“Ne zaman çıktık açık denize? Hiç anlayamadım doğrusu!”
“Bazen en güzel manzarada bile kendi içindeki boşluğa bakarsın da manzarayı kaçırırsın.”
Ozan, derin bir sessizlikten sonra:
“Kaptan, yıllardır beni tanırsın! Bir dost olabildim mi gerçekten?”
“Ozandan dost olamayacaksa, kimseden olamaz! Nice bedene sığacak kaç yürek var? Ozan yüreği bunlardan birincisidir. Nihayet dostluk da iki bedende birden yaşanılmaz mı? Bu gerçekten gizemli bir ilişkidir. Derindir ve sırrını kolay kolay göstermez herkese”
“Belki haklısın kaptan. Ne var ki çokça ozan tanıdım, tanıyorum. Birçoğu bir fanusta yaşar gibi. Yalnızlık pelerini giymiş. Dostluktan, dostlardan uzaklar. Bu, bu pek açıklanabilir gibi gelmiyor bana.”
Kaptan, ozan dostunun kaygısını, sarsıntısını anladı. Acısını paylaştı. Ama dostluk bir paylaşmaya sığmayacak kadar büyük kanatlıydı. Alıp başını giderdi kendi arzularının peşinden. Şimdi ozanla uçma zamanıydı bilgi ufkuna. Dostluğun zamanı. Bir bedene iki kanat gibi.
“Bu adalar denizindeyiz ne mutlu ki! Çünkü aradığımız yanıt burada filizledi çağlar öncesinden. Nice dostluklar yaşandı her iki kıyıda da. Nice bilgeler, nice ozanlar... Sevginin elleriydi onlar ve döktüler hayatın bütünlüğünü, söz olup insan kulağına. Bu nedenle dostluğun kaynağına en çok burada yakınlaşır insan. En çok burada anlar. Nihayet iki kıta bile bu denizin dibinde sırt sırta vermiş dinlenir.
Biliyorum ki kolay değildir ozanlık da. Doğuştan başlar. Değerli olan her şey gibi taklitleri de vardır elbet. Simyacılar nice zaman tüketmemişler miydi altın yapmak için? Ozan olmak için de nice söz simyacısı vardır kim bilir. Ah ozan dostum. Seni tanırım. Bilirim en kolay ozanlar aldatılır. Gerçek ozanın yüreği temizdir, durudur. En çok ozanlar kandırılır. Şiir saflığında bakarlar çünkü kuytuluklara. Acaba, söz ettiklerinin ozanlıklarından emin misin?”
“Kim gerçek ozan, nasıl bilebilirim ki?”
“Zaman bilir. Zaman altınla sahtesini hep ayırmıştır çünkü. Zaman bilir dost, zaman bilir. O, sihirli kılıcı ile söz cambazından ozanı bir hamlede ayırt edebilir.”
Kaptan yine sessizleşti. Arkadan sesler duyuldu. Kahvaltı hazırlanmış, yabancılar da uyanmıştı. Aşçı kahvaltıya davet ediyordu.
Kahvaltı yaparken ozan çok dalgındı. İçinde öğrenmeye yönelik bir açlık vardı ve bunu mutlaka çözümlemeliydi. Kaptanla konuşmak için fırsat arıyordu. Gerçekten ozanlık konusu tartışılmalıydı. Dostluktan uzak bir ozanlık olabilir miydi? Dostluk ki en şiirsel bağdır insandan insana, şaire nasıl dar gelebilir? Kahvaltısını çabucak bitirip güverteye çıktı. Düşünceler hızla geçiyordu gözlerinin önünden. Açık denizde yapılabilecek daha güzel ne olabilirdi?
“Belki de kaptan haklı. Zaman ayırır. Ama şimdi ayırmanın da bir yolu olmalı. Altını, sahte paradan ayırmasını bilen ustaların sırrı gibi. Bir bilgi, bir ölçü mutlaka olmalı.” Birden yüzü gülümsedi. “Niçin olmasın, niçin dostluk bir kıstas olmasın? Gerçek ozan sadece şiirlerinden mi belli? Şiir çok çeşitlendi. Şiir dağıldı. Neyin şiir olduğunu bilmek ne kadar zor. Ama kimin şair olduğunu bilmek için kolay bir test işte. Dostluk kurabiliyorsa, ozanlığından şüphe etmemeli. Peki dostluk kurduğunu nasıl anlayabiliriz? Dostluk gerçekten nedir ki?”
Kaptanı kahve içerken buldu:
“Kaptan!” diye seslendi “şimdi, bu dostluk sorununu çözmeliyim. Senin yardımına ihtiyacım var. Umarım zamanın vardır.”
“Elbette... Aslında dostluk için de zaman gerekir çünkü dostlarına yeterince zaman ayıramayan, yüreğinde dostları için nasıl yer ayırabilir?”
“Öncelikle bu, dostluk denilen şey nedir? İyice bir tartışmalı!”
Kaptan oturduğu yerden kalktı. Kamaralara doğru yürümeye başladı. Ozanın arkasından gelmesi gerektiğini işaret etti. Kamaraya girdiler. Kaptan, yatağının altındaki kutuyu dışarıya çekti. İçinde bir yığın kağıt vardı. Deste deste zarflar, yazılar... Zarflardan birini aldı. Ozana döndü:
“Bak işte dostluk... Seninle hiç görüşemediğimiz, görüşme olasılığımızın olmadığı on yıl önceki bir dönemde aldığım mektubun.”
Ozan konuşmadan olanları izliyordu. Kaptan devam etti:
“Birazını okuyorum, dinle: Biliyorum ki oradasın. Bu yüreğimi ferahlatıyor, yaşama sevinci doluyorum. Sen, kızıl bir akşama demir atıyorsun. O en büyük ana rahmine, denize bırakıyorsun bedenini. Yalnız mı sanıyorsun kendini, hayır! Ben de oradayım. Gökyüzüne bakıyorsun geceleri. Yıldızlar birer yürek gibi atıyorlar karanlığa. Ben de bakıyorum. Yıldızların şarkısını dinliyorum seninle bir. Olmadık isyanlardasın, ya da bir şiirdir ürpertir sesini. Benim de sesim titriyor. Çünkü benzeriz. Benzerlikleri görüyor gözlerimiz her açılışında. Biliyor musun, mutluluğumuzun, sevincimizin kaynağı aynı! Bir kadını seviyorsun örneğin. Bir kadını benim sevdiğim gibi... Uslanmaz bir gezgindir ayak izlerin. Durduğu yer, ayaklarımın durduğu yerdir belli ki. Belli ki uzun zaman oldu görüşmedik. Mektupların da gelmedi. Ama ne önemi var. Çünkü ben gülerken senin de gülmüş olmanı umuyorum. Ben hüzünlüysem, biliyorum ki sen de bir kıyıda, akşamı çürütüyorsun bakışlarınla!”
“Hiç anımsayamadım!”
“Zaman dostum, zaman... Belleğini nasıl da yıkar insanın. Belleğini nasıl yenilik için temizler bir baştan.”
Ozan derin bir nefes aldı ve yaşadıklarını anlamlaştırmaya başladı. Vurgun yemiş gibiydi. Daha iyi düşünmek için kaşlarını gerdi, elini çenesine götürdü. Bu çok eski çağların bir anısıydı insana. Durgunluğu içinde kayboldu gitti.
“Biliyordum” dedi “biliyordum. Gerçek ozanlar dost olur elbet birbirine! Çünkü hamurları aynı sudan kıvam bulmuş. Ama söz cambazları, ah onlar... Nasıl da bulandırırlar insanın kafasını.”
“Ozanın bir yarışı olmasa gerekir. Hesabı olmasa gerekir. O ürettikçe yaşar, yaşadıkça üretir. Bir gelinciğin papatyayla paylaştığı renk cümbüşü gibidir bu. Bir kör dövüşün tarafı olmamalı ozan bence çünkü zamanın ve yüreğin sesidir. İnsanın sesidir o.”
“Peki, ruhbilimcilerin söylediklerine ne demeli? Yani ozan, bir çeşit hasta mı? Uyumsuz mu? Eksiklerini mi telafi ediyor?
“Bence hayır! Şairler içinde ruhsal sorunları olanlar bulunabilir. Hatta şair olmak için böyle gözükenler de... Belki böylesi hastalıklarla üretilen sabuklamalara da şiir diyecekler çıkabilir bir yerlerde. Ama ozan, ozanlık başka… Sıradan yaşamlarda gizlidir.”
Ozanın parçalanmışlığını fark edince kaptan, biraz susmayı yeğledi. Ama koca denizin içinde konuşmak için o kadar az nedeni oluyordu ki, konuşmayı özlemişti, dayanamadı:
“Bir bilgenin zavallılığı olur mu? Bilginin, sezginin gözleridir ozanlar. Bu önemli bir ayrımdır dost! Hem bana soracak olursan, ozan, insanın derinliklerinden gelen bir gezgindir. Bu yolculuğunun tanığı olarak getirir heybesinde bize şiirlerini. Ama bu şiirler yine derinliklerin armağanı bir elmas gibi zaman ötesidir. Bozulmazlar yıllarca. Sahtelerine gelince... Onları üretenler bir oyuncudur. Kendini ve başkalarını kandıran... Zavallı bir tacir gibi. Asla kendi varoluşunda bulunmayan bir zenginliğin peşindedirler. Onları unut gitsin. Dostluğa ilişkinse söyleyecek çok şey yok. Ölmek bile bir sınır değildir çoğu zaman dostluğa.”
Sözlerini bitirdikten sonra çıktı gitti. Ozan yatağa yavaşça oturdu. Yanıt ne denli ağır, ne denli etkileyiciydi. Şimdi bir ozan olarak ne denli bir sorumluluk altında olduğunu daha iyi anlıyordu. Şimdi, dost olarak ne denli büyük bir zenginliğe sahip olduğunu da...
Karar verdi. İnsanın derinliklerine yolculuk eden bir gezgin olarak kendini dinleyecekti. Yüreğini, yüreğindeki çocuğu, yüreğindeki yolcuyu...
Yanıtı bulmuştu. Ozandan dost olmazsa, kimseden olmaz! Anlıyordu ki yalnızlıklar ozanın kalemiyle yırtılabilir ancak. Ozanın yalnızlığı da…
Derviş, öyküsünü bitirdiğinde, esmer delikanlı da arkadaşlarına çevirisini bitirdi. Sonra:
“Sizin kim olduğunuzu merak ediyorlar” diye Derviş’e seslendi.
“Dost” dedi Derviş “dost!”
“Ama onların dilinde bizim anladığımız anlamda dostluğu anlatan bir sözcük yok” dedi genç adam.
“İnsan yüreğinin şifresidir o. Mutlaka vardır. Düşün hele” diye üsteledi Derviş.
“Sizden çok etkilendiler. Lütfen kim olduğunu söyler misiniz?”
“Bana Derviş derler”
Yerde yatan genç heyecanlandı. Çantasını istedi. Yırtılmış çantasından bir kitap çıkardı. Bir Rus ozanın Anadolu gezisini anlatan bölümünden “Derviş” sözcüğünü gösterdi. Sonra kitaptan bir bölüm okudu. Esmer olan çevirisini yaptı.
“Derviş ozanın kardeşidir” diyor kitapta “Arkadaşım da size soruyor, doğru mu?”
Derviş soruyu anladı.
“Daha çok dostu diyebilirim. Söyleşiyi sürdürmek isterdim. Ancak vakit geldi, dinlendiniz. Artık gitme zamanı” Derviş ayağı kalktı ve gitmeden kehanetini söyledi: “Unutmayın! Gerçek hazinenin yolu hiçbir haritada çizilmemiştir. Bu genç için söylenecek şeyse, gerçek hazineyi o çoktan bulmuş. Değerini bilsin. O en büyük hazineyi, ozanın dostluğunu koymuş çıkınına. Kilisede daha değerli ne ola? Ayağını kırdı ama bulduğu şey altından değerli”
Esmer genç utanıp önüne baktı. Derviş devam etti: “Her insanın derinliklerinde bir gezgin yolculuğa hazırdır. O gezgine yol verin! O gezgin silecektir insanın insana yabancılığını. Dostluğun sihrini ekecektir tarlalarımıza. Kaldırın perdelerinizi. Kendinize yol verin! Yabancılık insana ait değildir. Yabancılık elbise gibidir, çıkarıp atın. Kim başkasına yabancıysa o kendine de yabancıdır. Gelecek yabancılaşanların değil, kendi kalanların olacaktır.”
Sözünü bitirdikten sonra bastonunu, torbasını aldı. Tek tek gençlerin yüzüne baktı. Sonra da patikadan akıp gitti.
Esmer genç, Derviş’in sözlerini hemen çevirmekteydi. Söz bitince gençler bir süre Derviş’i takip ettiler. Sonra arkadaşlarını alıp Derviş’in yaptığı sedyeye koyarak kente doğru yola çıktılar. Yol boyu bir kelime bile konuşmadılar. Herkes kendi içindeki gezgini düşledi. Kendi içindeki zenginlikleri...
ş.a
Güneş bulutların arasından görünmeye başladı. Bakışı karların yüreğini eritti. Ağaçların üzerinden, taşlardan, tarlalardan sular birikerek derelere koşmaya başladı. Dereler kabardıkça kabardı.
Manzara en çok kuşların neşesini artırmıştı. Çınar ağacının kovuğunda uyuyan Derviş, kuşların müjdeli şarkılarıyla uyandı. Dışarı baktı.
“Artık tazelenme zamanı. Yeni baştan hayatla bir…” dedi kendi kendine.
Dışarı çıktı. Karla ellerini yüzünü sildi. Dağın doruklarına döndü yüzünü. Hala dumanlıydı zirve. Ovaya baktı. Çayırların pürüzsüzlüğünde dinginleşti. Birden gözleri bir karaltıya takıldı. Bir palto mu karlar üzerindeydi, yoksa biri mi yatıyordu? Şüphelendi. Hızla yürüdü. Yaklaştıkça karaltı şekilleniyor, ayrıntılar seçiliyordu. Bu bir adamdı. Derviş koştu ve adamın sırt üstü çevirdi. Donmak üzereydi. Karlarla ellerini, yüzünü ovalamaya başladı. Ayakkabılarını çıkarttı. Ayaklarında yer yer morluklar vardı. Karla ayaklarını ovdu, ovdu... Derviş, uzunca uğraşmalardan sonra adamın derin bir nefes aldığını duydu; rahatladı. Zamanında yetişmezse, zavallı donup kalacaktı.
Genç adamı sırtına aldı. Yaşlı çınarın yanına getirdi. Karla bedenini ovmaya devam etti. Kendine gelmeye başlayınca onu yürüttü. Yürüme, titreme bitene kadar devam etti. Sonra onu kovuğun içine aldı, minderlerin üzerine yatırdı.
Dervişin kaldığı yer, kocaman bir çınarın oda büyüklüğündeki kovuğuydu. Derviş kar suyunu güğümüne doldurdu ve ateş yakarak ılıttı. Ilık suyla genç adamın ellerini, ayaklarını ve yüzünü ovdu. Adam bir süre sonra kendine geldi.
“İnsanın ürkmesi hayvanın ürkmesine benzemez. Seni fena ürkütmüşler” dedi Derviş. Niyeti adamı güldürmekti. Gülmenin büyüsüne inanırdı, gülmenin şifasına... Ne var ki adam gülmedi. Sadece:
“Evet” diyebildi.
Ardından cebine elini attı. Şişeyi çıkardı, kapağını açtı, içmeye çalıştı. Ne var ki şişe boştu. Derviş, yavaşça kalktı. Güğümdeki suyun kaynayıp kaynamadığına baktı. İçine torbasından ıhlamur attı. Adama dönüp:
“Kar yağdı mı bütün şekilleri gizler. Bütün çelişkileri, bütün iğreti duruşları, acıları... Dondurur. Ama sadece dondurur. Bahar gelince yeniden ortaya çıkar hepsi. Hem de hepsi. Hiç biri yok olmamıştır zaten. Üstelik geciktikçe daha da sertleşmiştir çelişkiler. Sende de böylesi bir yanılgı görüyorum. İçip bir süre dondurabilirsin içindeki acıları, çelişkileri... Ama onları yok edemezsin. Sabah uyandığında bulursun aynada olup biten ne varsa. Üstelik daha ağır, daha sancılı... İçmek bir kaçış bile değildir.”
“Olsun, içkin var mı ?” diye sordu adam.
“Var ama sarhoş etmez. ”
Genç adam Derviş’e bir süre baktı. Sonra:
“Benim için iyilik olanaksız. Bedenen iyileşmemin de bir yararı yok çünkü yüreğim yanık!”
“Bu derde ya vicdan azabı ya aşk neden olur. Seninki hangisi?”
“Aşk” diye yanıtladı adam.
Sonra da gözlerini kaçırdı Derviş’ten. Ellerini nereye koyacağını bilmeden önce birbirine kenetledi. Sonra iki elini yatağa koydu. Rahat edemedi ve en sonunda da paltosunun ceplerine soktu.
Konuşması bilgelik taşıyordu. Derviş, adamdan hoşlandı. “Nasılsa vaktimiz çok, dur sana bir öykü anlatayım” dedi Derviş ve öyküsüne başladı:
Sana bir kaptanın öyküsünü anlatacağım, teknesiyle insanları hayallerinde gezdiren bir kaptanı. Nice insan, karada yaşadıkları acılardan, denizin tuzuyla arınmak için koşup gelirdi. Kaptan da onlarla denize yol açardı, yüreklerini açardı.
Bir gün yarımadanın güneybatısında bir körfezde demirledi. Konuklarını karaya çıkardı. Rahatlamıştı. Görevini yapmanın onuruyla karaya baktı. Sanki iki göz düştü yüzüne... İki göz yüreğinin içine aktı.
Derinliklerinde vurgun yedi. Şaşırdı. Orada öylece kaldı. Bayan görevli tekneye yaklaştı ve seslendi:
“Liman ücretiniz!”
Kaptan anlayamamıştı çünkü bayan görevliyi değil sadece gözlerini görüyordu. “Anlamadım” bile diyemedi. Bayan görevli yineledi:
“İşte makbuzunuz. Lütfen liman ücretini öder misiniz?”
Sözcükleri şaşırarak evet anlamında başını salladı. Kamarasına gidip cüzdanını aldı. Koşarak geldi. Ücreti verdi. Bayan görevli teknenin merdivenlerinden yavaş yavaş indi. Tam ayrılıp gidecekken geri dönerek:
“Görüşürüz” dedi.
Kaptanın sesi çıkmamıştı ama bedenindeki bütün hücreler aynı anda titreyip çoktan görüşme niyetini belli etmişti.
Kaptan o günden sonra bu limana daha çok uğrar oldu. Gözü her yolculukta bu körfezi aradı. Arayıp buldu. Bulup Halimeyle konuşma yolunu aradı. Konuştular, konuştukça yakınlaştılar. Ne var ki garip bir perde, aralarına gerilmişti. Perdeyi yırtmaya kimse cesaret edemiyordu. Kaptan ne sevdiğini söyleyebiliyordu ne sevmediğini... Tam, “olmaz bu iş, vazgeçmeliyim!” derken Halime çıkıp geliyor, haber gönderiyor Kaptanın yüreğini geziniyordu. Kaptan gittikçe yıpranmaya, gittikçe bunalmaya başladı. Sonunda yaz sezonu bitti.
Kaptan, kışın memleketine döndü. Dostlarıyla selamlaştı, görüştü. Fakat nereye baksa Halime’yi görüyor, neyi koklasa Halime’yi kokluyor… Sonunda ozan dostuna açıldı. Çocukluk arkadaşı olan ozan, kaptanın duygularını dile getiren bir şiir yazdı.
Akdenizin kara kızı
Gerekirse dalgaları
Bakışımla çevirebilirim karşı kıyılardan
Meltemlerle gezinir
Belki uçurtmalara takılır göz bebeklerim
Gezgin hafifliğidir bu
Köksüz umutları büyütür ya koynunda
Olsun
Karadaki eksiğimi koyar heybeme - giderim
Ama
O bir avuç söz olup döküldüğün
Esmer selamların yok mu
İşte orda çözülür can tenim
Söyle
Şimdi ben neylerim ne derim
Elbet konuk tazeliğinde sunmak isterdim
Dağ menekşelerini kekik kokularını
Soluğumda sakladığım kardelenleri
Ya da badem çiçeğini göz bebeklerimde
Oysa şimdi yüreğim bin mimoza ürpertisi
Sarp yamaç sazağı uçurumunda
Titrerim
Çekinirim
Tedirginim
Ah bilgelik - bilgeliğin engin düşleri
Ah sevda tadan delifişek hayat kavgası günler
Mavisinde kaybolduğum göğün serinliği
Derin sular
Nasıl isterim cana can olsun
Nasıl isterim şimdi bana yar olsun
İstemek yeşertmez bozkırlarımı bilmez miyim
Üstelik
O karakız kayalıklarında hırçınlaşır nehirlerim
Her seferinde
Keşke avuçlarımda kalabilseydi nefesin
Soludukça ilkyaz kokardı ellerim ne güzel
Ama neden olmaz bu
Bilirim arada sadece dağlar yok
Çatal yürek var söz var
Ve dahası yelkenlerimi parçalayan o zamansız kasırga
Sevmek yürek işi sorumluluk ister cesaret ister
Kimin umurunda
Denize açılmak da öyle değil mi
Yaşamak da
Öyle ya
Sende sen olmayanı nasıl beklerim
Kim görmek ister ki çam dalında elmayı
Sende başlamayanı ben nasıl dererim
Zaten şimdi
Unutulmuş bir adım gibi
Ne gitmek isterim
Ne kalmaya bir nedenim var
Şiiri zarfa koyup gönderdiler. Uzunca bir süre mektubun yanıtını beklediler. Ozana göre bu şiir karşısında yüreği olan herkes bir şey söylerdi. Perdeyi yırtsa yırtsa bu şiir yırtardı çünkü şiirin büyüsü insanın bütün kilitlerini açardı.
Ama ozan yanıldı. Halime hiçbir yanıt vermedi. Kaptan Halime’yi arayıp mektubu alıp almadığını sordu. Halime, mektubu aldığını ve şiiri beğendiğin söyledi. Başka da bir şey söylemedi.
Kaptan yine de ses tonundan umutluydu. Zaten aşıklar olmadık hesaplar peşindedir. Olmadık ayrıntılara dayanan umutlarla beslenirler. Kaptan da böylesi bir sanrı yaşadı.
Ertesi yaz sezon boyunca her hafta Halime'ye uğradı. Halime her seferinde tekneyi kıyıda bekliyor, sevecen bir gülümsemeyle Kaptanı karşılıyordu. Hafta boyunca kendi içinde kurduğu bütün karşı konuşmalar orada bitiyordu. Her hafta evlilik teklifi yapmayı tasarlıyor, bunun için provalar yapıyor ama başaramıyordu. Nihayet bir hafta bunu gerçekleştirdi. Ama sezonun sonu gelmişti. Halime teklifi duyduğunda yüzü ifadesiz kalmış, hiçbir şey söylememişti. Hiçbir şey olmamış gibi yine neşe içinde Kaptanla sohbet etmeyi sürdürmüştü. Üstelik bir arkadaşının olduğundan ve ondan ayrıldığından söz etmiş, Kaptanı kederlendirmişti.
Kaptan ne kadar üstelese de onu yanıtsız bırakmış, bunu bir şekilde başarmıştı. Sezon kapanınca Kaptan tekrar memleketine döndü. Durulmaya, kendini anlamaya çalıştı. Ne yapıyordu? Ne yapmalıydı?
Ozan dostuna ve eşine danıştı, onlarla söyleşti. Sonunda bir mektup yazmaya karar verdiler. Üstelik bu sefer, yanıt vermemesi olanaksız sorular da konulacaktı. Mektup bir şiirle başlıyordu:
İş yüreğine bırakmakta kendini
Bir parça olup damlalardan
İş sevdalanmakta
Söyle gülüm söyle
Suya girmekten korkmakla
Öğrenilir mi yüzmek
Ve beklemek
Mavi-hırçın bir kıyıda
Güya
Alıp götürecek diye bedenini
Güya gelecekmiş gibi
Beklemek
Gelecekmiş gibi dayanılmaz bir dalga
Olmaz ama
Hiçbir zaman olmaz bu
Döver
Karşı kıyıda o adam davulu
Gözlerini açar- açar uyursun
Olur ya yanılıp da rüzgar
Esmeye başlar da yüreğinin mahzeninde
Titrek bir dille ki
Heyecanla ki anlatamam
Coşkulanır kavrulursun
O sensin işte
O sen
Fakat iş işten geçtikten sonra
Fakat
Vurmaktan davulu o adam yorulunca
Duymazsın-duyamazsın ezgilerini
Kaybolmuştur çünkü kendi sesinde
Kendi sesinde donmuştur artık
Sonra Kaptanın yürek rengini yazdılar bir bir:
Artık eriyorum. Ama eriyen sadece ben olsam keşke. Karlar eriyor zirvelerde mesela, yürek eriyor mahzeninde göğsümün. Dahası dünya eriyor.
Derler ki, her insan yalnız ölür, ama asla yalnız yaşlanamaz.
Yaşlanıyorum ve fakat yalnız...
Oysa ozanın dediği gibi: “ yalnız insan bir merdiven
hiçbir yere ulaşmayan”
Ama ulaşmak değil midir hayatın özü... Çiçeğin tomurcuğa dönüşü, tohumun filize durmuş yüzü.
Ya insan, insan ki insana ulaşmak için didinir hiç durmadan. Türküler yakar acılarına. Öyküler dizer aşklarına. Bunca acı, bunca ayrılık, bunca hasret nasıl da dar gelmez o küçücük sığ ömre?
Bir tutsaktır kendinde, kendi zindanlarına. Gözlerinde bir deniz enginliği açılır ama yine de o, karanlıklarına saklanır ışıktan hep. Bir çaresizdir belki de. Oysa çarelerin perisi de o değil midir yeryüzünde? Her canın efendisi… Kahreden soluğu ile avuçlarında ezip geçmez mi doğal olan ne varsa? Belki bu açmazda boğulur kendine çünkü dünyayı kendisinin zanneder de unutur toprağın bir çocuğu olduğunu. Değerler biçer, ilkeler belirler, hayaller giydirir günlerine. Bu yüzden tendeki sihri unutmuştur. Dokunmaz. Varoluşun büyüsü sinmiştir her hücresine ki dokunmadan olmaz. Sevgi böylesi bir şifrede gizli işte… Çaresizliği çare yapan o gizemin prensi, paylaşan, dokunan, tutuşan gönüllerde çözer bu şifreyi, her seferinde yeniden. Ne kadar az insan var bunların farkında olan.
Oysa ölüm var... Ölüm, hayatın mutluluk reçetesi. O olmadan anlaşılamaz çünkü geçen gün, güneşin değeri. “ Güneş yalnız dirileri ısıtır” ve “güneşin değerini bileni” tutar mutluluk her gün yeni baştan.
Olan bitenin farkına varmadan akar zaman. Bakarsın yolun yarısı gelmiş! Günler sadece kendileri de geçmiyor, bir şeyler de alıp götürüyor arkasından. Dönüp geriye bakanların gözlerini kamaştıran da bu şaşkınlık. Oysa ne kadar da kolaydır yaşamak. İnsanın kendine ördüğü dikenli teller, tabular, değerler olmadan ne kadar kolay. Üstelik pürüzsüz, üstelik pişmanlık duymadan… çünkü pişmanlık bir insan yetmesi kara örümcektir ve hayatı felç eder. Hem de herkesi kendi zehriyle.
Ya beklentiler? Beklenenler? Bugünü tüketen, yarının hırsızları... Oysa pişmanlık gibi beklenen de bir uydurma, bir yalan! Bilincin durgunluk tortusudur bu. Nasıl ki pişmanlıklar çocukluğumuzun mirasıdır, yer bulurlar yüreğimizde; beklentiler de geleceğin sihriyle kandırırlar gözlerimizi. Ama çocukluk masallarında ekilmiştir nedenleri. Hayaller bu nedenle hep tatlıdır. Ne var ki hayatta mutluluk bu denli kolay ele vermez kendini. Emek ister, çaba ister, paylaşmak ister. Kışın direnmek ister baharı beklerken mesela, bahar gelince çözülmez de üstelik emek verip toprağı tohumlar ki zamanı gelince yüreklensin sürgünler.
Bir kandırmaca olmadan ama! Bir nehir gibi... Sevgi böylesi bir olgunluktur işte. Gittikçe çoğalan bir derinlikle tutar nefesleri. Paylaştıkça artar ve eksilmez. Geri dönüşümsüzdür çünkü o.
Aşk öyle mi peki? O bir deliliktir. Önüne bent çekilmiş sevginin kabarıp taşmasıdır ya da. Coşkuludur ama maraz getirir. Aşk bir volkanın patlaması gibi... Ama asla yarın için bir nedeni taşımaz akışında çünkü ateşi bitince donar, kaskatı kesilir toprağın göğsünde. Sağlıksız giden bir şeylerin belirtisidir. Zaten, yeterince sevgi üreten bir yürek aşık olamaz asla ve asla doğada aşk yoktur. Doğal olanda da...
Bilgeler sevgiden yanadır bu yüzden hep çünkü henüz olmamışların işidir titremek sıradan bir rüzgara yaprak gibi. Titremek ve hayattan kopmak, dalından kopar gibi... Çünkü hayat akıp gider ve aşkın asla gücü yoktur onun ardından koşmaya.
Sevgi böyle mi? O koynunda köz taşır gibi sabır ister. O su gibi sahipsizdir de özgürlük ister. O bir anne şefkati ister çocuk gibi. Emek ister. Daha doğrusu insan olmak ister. Yürekli, hayattan yana... Asla beklemeyen ve asla beklemeyecek olan bir yürekliliktir bu. Kendi üretir, kendinden verir. Böyle olmazsa nasıl açabilirdi dalda çiçekler? Böyle olmazsa nasıl devam edebilirdi hayat? Elbet de insan öylesine üretken gözelerden boşaltır ki sevgisini, bir sonsuzluk vadisidir önünde her sabah açılan. Her sabah yenilenen bir çiçeğe demlenmedir tutkusu. Fakat insan ki bir eksikliktir aynı zamanda. Yatağına dar gelen bir nehir gibi… Sevdasına dar gelmez mi?
Hayata dar gelir böylece olanlar çoğu zaman. Topluma, güne, yarına... Denize dar gelir. İşte o zaman, yüreğinin çiçeklerine renk verecek bir sır arar, her çiçeğin güneşi aradığı gibi. Ah işte o sır sevdalıdır. Sevdalıdır ama vermezse ateşini, vermezse sarı sıcak sevgisini ne olacaktır?
Peki neden uzatmaz elini sevgiye insan? Her şeyin bir nedeni var elbet, ama hangi neden sevdayı yok sayacak kadar yeterlidir?
Ah, Kaptanın bilmecesi böyle bir soru işte. Üstelik bir denizciye ağır gelir sorgulamak kendini. Çünkü ayaklarının altında sağlam bir toprak parçası yoktur. Ama belki bu yüzden çıkarsız, hesapsız ve özgürdür her şeyden. Çünkü karanın ağırlığından koparmıştır yüreğini o. Bir görsen, bir görebilsen!.. Ki, kaptan yoruldu. Sevgi üretmekten değil asla, sevgi yorgunluk ötesidir zira. Ama sevgisizlikten kökleri kurudu kuruyacak! Her şeyin bir sonu var nihayet! Direncin, umutlanışın. Bir sonu ve bir başı… çünkü insan kendi seçeneklerinin çocuğu… Önüne çıkanlardan birini seçince yazgısı değişiverir bir anda. Sorumluluğu da kendine aittir elbet. Suçlu aramanın anlamı yok! Ama kararsızlığın da bir anlamı yok çünkü zaman beklemez, acımaz ve hoş görmez.
Şimdi karar zamanı. Ya paylaşarak, bir ömrü ormanda patika yürüyüşü gibi can cana, heyecana geçecek; ya da başka...
Peki Kaptanın bu haline, Halime ne der?
Halime bakar ve susar. Haline bakar ve susar. Gecenin derinliği mi düşmüş gözlerine? Kaptanı görmez, ama kaptana bakar. Kaptan yüreklenir. Sevdadan bilir, sevdalıdan. Diline vurur yüreğindeki çiçek dile gelir. Halini dinler ama duymaz. Halime dinler ve susar.
Alınır Kaptan, alınır denizde dalga, kuşta kanat. Acılanır hayat.
Peki neden böyledir bu?
Kaptanın sevdası ağır mı gelir yüreğine? Kaptanda olan Halime’de de olmakta mıdır?
Oysa her şey, her şey doğal… Sevdadan yana, hayattan yana her şey ne de birbirine yakışır, yaraşır.
İki yürek nasıl birbirine alışır. Nasıl zamanı paylaşırsa öyle... Kendince ve sessiz, yani olması gerektiği gibi, sevdanın olabileceği gibi… Özgür.
Nihayet, sevda iki insanı birden sorgular. Yüreğiniz kendince mi? Yüreğin zincirlerini kırmadan olmaz ama bu. Yüksüz, mülksüz ve isteklice... Yine sorar. Yüreğiniz hafifçe mi? Evet demek ne de kolay Kaptan için. “Evet” demek, oracıkta bir ömrü serüven yapar yamaçlarda. Ya Halime için?
Evet denizciyim; zordur denizden olmak. Denizde olmak. Ama hafiftir de. Durudur da. Su gibi... Doğal ve akışkan. Denizcinin yüreğidir gözleri, yeterince bakarsan görürsün içindeki hasretin enginliğini. Çünkü herkesten çok denizcinin özlemidir şefkatli bir yürek. Herkesten çok denizciye yakışır sevmek, hasret çekmek.
Bir de şu koca yanılgı! Yani biçimde başlayan tat. Tamam işte, bu benim için biçilmiş kaftan denilen nice yüz, nice çizgi, nice görünüş. Gerçekten bu bir yanılgı değil mi? Çünkü kimseye mal olmaz güzellik ve zamanın elinde zavallı bir taslaktır o! Çekip çevirip bozabileceği bir duruş, bir eskiz. Oysa zamana boyun eğmeyen bir tek sevgi kalır ve derinliklerin gücünü taşır da bulunmaz sığ görüntülerde çoğu zaman. Evet biçim. Geçim için en az gereken şey. Bir yalan aynasıdır, aldatır ve aldanır. Belki bundandır, diye düşünür Kaptan. Düşmez yüreğinin rengi Halime’nin sesine. Belki beklediği bakışımlı bir görünüş, yakışıklı bir yüz.
Bu yeryüzü eskisindeki konukluğu birkaç yıl fazladır belki de başkalarından. Ama nasıl olabilir de sevgiyi, birlikteliği gölgeleyebilir bu çünkü gerçek yaş yürektedir. Boş bakışlar çözemez elbet gizemi. Bakışın ardında bilgelik gerek, yaşamışlık görmüşlük gerek. Ne çok olasılıktır hayat nihayet. Yarın var mı? Yarında neler olacak kim bilebilir? Daha genç olanın daha yaşlıdan çokça fazlası yok rastlantılara direnmek için. Her şeyin, her şekilde olabileceği bu karmaşada tek tutunacak daldır sevgi. En kutsalını mayalamıştır toprağında: dostluğu. Sevgideki dostluktur tutar insanı, ona güç verir, şifa verir, umut verir. Dengeler içindeki buhranı, fırtınaları dinginleştirir.
Bir ergenlik marazı olan aşkı beklemek için nasıl bir nedeni olabilir acaba insanın? Bilinmedik ülkelerden bilinmedik yolcuları beklemek gibi. Bilinmediğin çekimi vardır elbet, heveslendirir. Belki hayallerin buna ihtiyacı var. Ama hayatın asla! O kendi başına ve kendi değirmeninde öğütür ununu ve gerçekten iyi eder çünkü umudun doyurduğu bir can bulmak ne kadar zor şu yorgun dünyada. Üstelik rastlantılara bırakılamayacak kadar az ve değerlidir insan ömrü.
Umut, kuralsız beklenti… Nedir ki? Pusulasız açılmak denize. Yönsüz, yönelimsiz. Geleceğe dönük hangi neden taşıyabilir böyle bir yüreği? Dahası nereye götürebilir?
Oysa sevgi, o paylaşımın rengine dönünce, var olmak için başka hiçbir şeye gereksinim duymadan, kendi varoluşu ile taşır omuzlarında kıyı renklerini. İster mutluluk de buna, ister varoluşla yeniden bütünleşme. Ama olursa ancak sevgide olur. Kavrar insanı, hayatı, zamanı özüyle.
Ya başkaları, başkaları ne der?
En olmadık, en akıl almadık terslenmesidir insanın. Başkasının da başkası biz değil miyiz aslında? Ama olsun, içimizdeki mahkemenin yargıcı olarak idama mahkum etmekte gecikmeyiz kendimizi. Başkalarının elleriyle kırarız kalemi: infaz tamam!
Bir mahkum mudur söylentilere Kaptanı? Bir mazlum mu? Mevki kaygıları mı girer dağlar gibi araya. Gerçekten olursa bu yazık olur çünkü Çin öyküsünde olduğu gibi, güzel görünüşlü içi boş portakalların geleceği acıyla tohumlayan sahtekarlıkları bulunmaz yüreğinde. Daha çok özdür, özüyle görünür o kadar. Yoksa bir yafta mı yapıştırmalıydı isminin önüne?
Ya içimizdeki filiz, özgürlüğünü arayan o yaşam pınarı? Bizi biz yapan ve ölümü bile doğallaştıran bir peri değil midir o? Elinden içirir hayatı sabredene, yüreğinde kendine yer verene... “abu hayat” derdi eskiler, yeniler yaşama sevinci diyorlar ona. Yani yüreğindeki o ses, kendi sesin... Hani alıp gitmek gelir ya aklına birden, bil ki ondandır. Hani sarılıp öpmek gelir ya insanı içinden, yine odur hücrelerini dalgalandıran. Birden kurtulup bütün toplumsal bağlardan uçmak ister ya insan. İşte o, insanın kendi sesi. Sevginin de sesidir aslında o. Kendi başına olacak kadar gücü taşıyanları esirger bataklıklardan. Çayırlarında bir yılkı gibi koşabilir insan. Evet, kendi olunca ama… Başkasından kurtulanın güzelliğidir bu. Başkasının artığı olan, başkasının beğenisiyle mutlu olabilir ancak. Bunda bir sevinç varsa tabii.
Ya bütün bunlar değilse... O halde ne?
Sorar Kaptan: “O halde ne?”
Yanıt alamaz. Yankılanır sesi kral kayalıklarında. Yankılanır körfezde. Saklı kent gibi bulunmaz bir yer mi Halime’nin yüreği? Saklanan ne, saklanması gereken ne?
Peçeyi kaldırmak için, bir dilenci gibi yalvarmak gerekse, yalvaracak Kaptan. Tutup dağları, kayalıkları aşacak anlamak için. Ne?
Sorar Kaptan her seferinde; fakat yanıt alamaz.
Karar vermek bu denli zor mu? Karar vermeyen zarar verir derler. Zarar vermek doğru mu?
Oysa her şey ne güzel dökülecek! Şelalelerden su dökülür gibi. Ne güzel neşelenecek sabahlar, çocuk gülüşleri gibi. Bilir Kaptan, Halime’nin yüreğindeki çiçeğin açma isteğini. Özsuyunun tükenmediğini bilir sevgi adına. Ama bu durgunluk...
Dalgalanmadan durulmamalı deniz; ama hayırlı saymazlar eskiler. Dalgalanmalı, dalgalanmak için de öfkesini kusmalı rüzgarlar, fırtınalar gelmeli.
Artık fırtına zamanı. Karar zamanı.
Korkutma halsizim çünkü
Gel gelebilirsin yüreğinle
Cesaret yiğitlik sonraki şeyler
Ver elini - verebilirsen eğer
Salıncaklar-hayaller ve
Geride ne varsa
Çocukluk anılarım
Bırakalım uçuşsun külleriyle dün
Bugün olsun-akşam olsun ne çıkar
Güneşin kızı kadar
Yakınsan yüreğime gel
Şimdi korkutma
Şimdi halsizim çünkü
Ne “hayır” ne “evet” demek, “hayır” demekten de beter. Kahreden bir giz var bu çıkmaz sokakta. Beklentinin ağırlığı yorar nefesi, ferini emer gözlerin. Gerektiğinde intihar etmek için yüzüğünde zehir saklayanlar gibi bir ihanet var, eziyet var.
Ancak, artık yüzleşme zamanı, Halime’nin kendisiyle, sevgisiyle, Kaptanla yüzleşme zamanı. Artık zaman dar çünkü zaman sadece yaşananları değil; yaşanma olasılığı olanları da kapsar.
Yaşanma olasılıkları için ise herkes bulacağını kendinde arar.
Peki Halime ne yapar?
Dem
Konuştum-söz uçtu
Söz uçtu
Eksildim azar azar
Âşık oldum- yâr güldü
Yar güldü
Döküldü camdan yapraklar
Yıkıldım-zaman durdu
Zaman durdu
Gerekli mi yaşananlar
Sonra sustum- dem tuttu
Dem tuttu
Çoğaldım katar katar
Kaptan, mektubu hevesle ve heyecanla postaladı. Aradan birkaç hafta geçti. Yine haber gelmemişti. Yine ikirciklendi. Yine kederlendi. Yine tortulandı yüreği.
Dayanamadı, bir bahane bulup aradı. Konuşmayı sonunda mektuba getirdi. Halime mektubu beğenmişti ama yine yanıtsız bırakmak niyetindeydi. Kaptan biraz da gözlerinin etkisinden kurtulmuşluğun gücüyle daha güvenli konuşmaya başladı. Sonunda Halime’nin kendisini aramadığı takdirde teklifini reddettiğini kabul edeceğini ve bir daha Halime’yi aramayacağını söyledi. Telefonu kapadı. Öylesine rahatlamıştı ki... Bir uykudan uyanmış gibi ya da bir öyküyü bitirmiş gibi... Nicedir konuşmadığı kadar çok konuşmuştu Derviş… Genç adamın uyumuş olacağından şüphelendi.
Adam:
“Sonra ne oldu? Kaptan evlendi mi?” diye sordu.
Derviş, aslında genç adamın kendi bilmecesini arayışını gülümseyerek karşıladı. Fakat yanıt vermedi. Sessizce eşyalarını toplamaya başladı. Güğümün içindeki ıhlamura bir avuç kar kattı, ılıttı, sonra usulca çınarın kenarına döktü. Bastonunu aldı. Genç adamın yüzüne bir süre baktı. Sonra kovuğun dışına çıktı. Geriye dönmeden kehanetini söyledi:
“Hayatta yenilenmek için hep bir fırsat vardır. Yenilenmeyi reddetmek hayata en büyük ihanettir. Burada kendini dinle. Doğayı dinle. Doğada her yanıt var. Yeterince sabrın varsa bulursun. Aşk üremek içindir. Tükenmek için değil. Bak istersen çevrene. Bahar işte bunun için var.”
Sözünü bitirdikten sonra Derviş vadiye doğru yöneldi. Emin adımlarla yürüdü. Genç adam korkuyla telaşlandı. Kovuğun dışına fırladı. Gözleri Derviş’i aradı ama göremedi. Görme umudu kalmayınca çınarın kovuğuna geri döndü. Mindere oturdu ve düşünmeye başladı. Uzunca bir sessizlikten sonra mırıldandı:
“Aşk üremek içindir, tükenmek için değil!”
ş.a
Kayaların tepesinde oturmuş insanları izliyordu. Derviş bunu daha çok kendisi için yapardı. Kendini tanımanın kaç yolu var ki zaten?
Ovada insanlar, insanların araçları hızla hareket ediyorlar, meyveleri sebzeleri topluyorlardı. Yüksek sesle konuşuyorlar ve telaşlarını her yere bulaştırıyorlardı.
“İnsanlar yine çok kaygılı.” diye geçirdi içinden “bunca kaygı hangi denizde diner?”
Sorunun yanıtını anlamakta zorluk çekiyordu. Yanıtlar hiçbir zaman kolay olmamıştı zaten. Durdu. Çevresini incelemeye başladı. Kayalıkların en tepesindeki yuvasından kartal havalandı. Havada uzun süre bir yay çizerek dolaştı. Telaşsız ama kararlıydı. Sonunda hızla tarlaya doğru süzüldü. Tarladan fareyi kapıp geriye döndü. Yuvadaki yavrusunu beslemeye koyuldu.
“Kaygı zamanın çocuğu, daraldıkça, aktıkça çıldırtan, kıskanç ve sinsi bir yoldaş; insanın kaygısı zamandan, zamanı tanımamasından, anlamamasından…” diye yanıtladı kendini. Yanıtın huzuru gözlerine çöktü. Güneşin ılık sıcaklığı ile bir anda içi geçti. Uykuya düştü. Uyandığında yakınındaki bir çalılığın dibinde ağlama sesleri duydu. Bir kadın oturmuş, dizlerine vura vura ağlıyordu. Olanı biteni anlamaya çalıştı. Kadının hıçkırıkları hiç bitmedi. Derviş ayağa kalktı. Yavaşça kayalıklardan inip kadının yanına geldi.
“Ağlamak için çok fazla nedenin var galiba” dedi.
Kadın beklenmedik bu sesle sarsıldı. Korktu. Derviş içindeki huzuru sesine yansıtarak dedi ki:
“Korkmak için yeterli nedenin yok! Sakin ol! Sadece neden ağladığını öğrenmek istedim.”
Kadın yanıtlamadı. Ağlamaya devam etti. Derviş yere oturdu. Hiçbir şey söylemeden ovaya bakmaya devam etti. Kadın biraz tedirgin Derviş’i izlemeye, hıçkırıklarını denetlemeye çalıştı. Olmadı. Derviş sakin bir sesle:
“Hıçkırık senin değildir. Tutmaya çalışma. Başaramazsın. O acının gölgesidir. Bırak gölgesiz kalmasın acıların. Acılar da senin bir parçan!”
“Böyle parçam olmaz olsun!”
“Acıların yoksa sen de yoksun. Acılar, insanın rehberidir. Onu kendine, kendi yüreğine, yüreğindeki ülkeye götürürler.”
“Bu acı çok derin. Bu, gerçekten acı!”
“Acını anlamak, paylaşmak isterim.”
Biraz çekinceden sonra kadın anlatmaya başladı.
“Kasabadan, doktordan geliyorum. Çocuğum olacak. Doğurursam ölebilirmişim! ‘Ya çocuk, ya sen’ dedi doktor. Oysa ben çocuğum olmasını çok istiyordum, çok... Şimdi ya çocuğum ya ben. Olmaz olsun bu acı. Bu acının rehberliğini istemiyorum.”
Derviş kadına döndü.
“Ağla” dedi “Ağla ki temizlensin can. Bil ki herkes acısını kendi gözyaşıyla besler. Acı doymazsa vay haline... Hep ister hep ister... Onun için ağla...”
Kadın ağlamaya devam etti. Bir süre sessizlikten sonra Derviş elindeki bıçakla kuru bir ağacı yontmaya başladı. Ardından bir öyküsünü anlatmaya başladı:
Soğuktu. Nisanın aşkına açmış papatyalar büzüşmüş, kar taneleri arasında ayrımına varılamıyordu. Çalıkuşu daha bir alçaktan uçuyor, kedilerin gözlerini kan bürüyordu. Kar atıştırmaya başlayınca, insanın tehditleriyle kirlettiği hava yamaçlardan çekiliverdi. Geriye doğanın kendi dili kaldı. Canlılar, insandan arınmanın rahatlığıyla dolaşmaya, söyleşmeye başladılar. Bilindik şikayetler orda yoktu çünkü şikayet bilincin tortusudur ve insanda bulunur. Fakat alışılmadık bir ikirciklenmeye sahne oluyordu soğan tarlası.
Tarladaki her soğan, önce kocaman birer yumru olurdu. Ardından baharla birlikte yumrudan filize döner, yumru filiz için kendini feda ederdi. Bu daha çok nisanın sıcaklığındaki alışkanlıktı. Oysa bu nisan çok soğuk... Soğanlar bir türlü filizleyemedi.
Tarlanın en başındaki soğan, yoldan geçenlere kulak kesilmenin birikimiyle düşündü. Baharla birlik herkes filiz verir ve bundan heyecan duyardı. Bu alışıldık, içten gelen, bilindik bir şeydi. Bunun aksini düşünmek olası değil. Üstelik buna zaman da yoktu. Ne var ki bu yıl, filizlemek için beklemek gerekti. Her beklemenin bir yüzü düşünceye dönüktür. Her düşüncenin bir yüzü düşünenin kendine... Soğan da kendinden yana düşündü.
Anladığınca filizlemek kendisinin yok oluşuydu. Filize kuvvet veren, dirilten soğan yumrusu değil miydi? Peki, nasıl olup da buna boyun eğebiliyordu? Nasıl olup da boyun eğilmesi normal karşılanıyordu?
Fakat filizlemeyen bir soğan olur mu? Varoluşun arzusu çoğalmak değil mi? Soğan yumrusu filizleyince yok olmalıydı.
Düşüncelerle dumanlanmış tarlaya sığırcık kuşları kondu. Sığırcık kuşları telaşın habercisidir. Telaşlı bir canlılık bastı yamacı. Soğuk devam etmekteydi ama kar yağışı durdu. Çok yukarılarda bir kartal gözlüyordu olan biteni. Hızla aşağıya süzüldü ve soğanın kulağına şöyle fısıldadı:
“Uykulu musun? Uyanıksan gör artık. Bu bir yok oluş değil. Bu her filizde var olmaktır yeniden!”
Sonra hızla yine yükseklere uçup gitti.
Yumru soğanın filize dönüşmesi gerekirdi. Bu bir ritim. Hayat uğrak uğrak, ritimle akıp giderdi.
“Bunu anlamak ne zor” diye düşündü soğan “ben filizleyince yine ben olmuyorum ki?”
Sormanın bilgeliği, cahilliğini ortaya çıkarmışçasına şaşırdı. Acaba gerçekten filizleyince, bir başka şekilde varlığını sürdürüyor muydu?
“Peki ama” diye sorgulandı kendi kendine. “Şimdi kartalın yavrularında, kartal varlığını sürdürebilir mi? Kartal yavruları artık başka bir şey değil mi? Eğer hep aynı can başka bir şekilde var olsaydı, niye bu kadar canlı türü var?”
Bu konuşmanın ardından soğan, kendisinden beklenmedik bir söz söyleyiverdi:
“Hem soğan filizini, hem kartal yavrularını sahiplenmiş olmuyor mu? Onlara haksızlık edilmiyor mu?”
Oysa her can yaşayarak öğrenir ki kimse kimsenin sahibi değildir. Sahiplenme, ancak insanın eksikliğinin yalanıdır. Bu yalana bir tek insan inanır, bir de insana öykünen canlılar. Oysa her şey ve herkes özgündür, diğer her canlı kadar değerlidir.
Soğan bu düşüncelerdeyken tarlayı duman bastı. Dumanda her yer nemli ve karanlık kaldı.
Ölümün en sevdiği ortam ve ölüm sevdiğinden ayrı düşmedi. O gece, sorgulardan yorulan soğanı kardan elleriyle alıverdi.
Öykü bitince Derviş ayağı kalktı. Kadının yüzüne baktı. Dedi ki:
“İnsan kendi gerçeğini benimsemeli. Düşünmek yetseydi, düşünürler en mutlu kişiler olurdu değil mi? Ama değil. Şimdi kendinle kal. Kendi gerçeğini tat. Hayat asla bir noktada düğümlenmez. Birazdan akıp gidecek ve sen geç kalacaksın. İkirciklenmek sadece geciktirir. Kararsız kalma. Karar vermeyen zarar verir.” dedi ve tekrar kayalıklara yöneldi.
Kadın öyküyü dinleyince biraz rahatlamış ama yanıtı bulamamıştı. Çocuğu aldırmalı mı yoksa riski göze alıp doğum mu yapmalıydı. Sonunda kararını verdi. O bir filizdi, çiçek açacaktı. Bunu her şeye rağmen yapacaktı.
ş.a
Derviş bazı gereksinimleri için kasabaya doğru yola çıktı. Önce tarlaları, tarlaların hemen yanındaki evleri, ardından da kenar mahalleleri geçmeye başladı. Dinlenmek için sokağın başındaki lambanın direğine yaslanıp oturdu. Sokakta çocuklar oynuyorlardı. Oyuna kendilerini öylesine kaptırmışlardı ki, izleyenler dünyanın en ciddi işini yaptıklarını sanırdı.
Derviş, duvarın kenarına saklanmış bir çocuk gördü. Gizlice çocukların oyununu seyrediyordu. Derviş’in ilgisini çekti çünkü Derviş, hayatın renginin aykırı olandan beslendiğini bilirdi.
Çocuk saklandığı yerden çıktı. Çocukların yanına yürüdü ama çekinerek geri döndü. Çocuklar fark etmediler bile.
“O benim torunum” dedi, Derviş’in yanında beliren adam.
Derviş çocuklara öyle kaptırmıştı ki kendini, yanı başında bir süredir duran yaşlı adamı görmemişti.
“Ne güzel!” diye yanıtladı Derviş “ama herhalde sorunları var.”
Yaşlı adam gerçekten dertliydi ve derdini biriyle paylaşmak istiyordu. Bir söyleşi onun için çok uygundu. Bu nedenle çekinmeden konuşmayı sürdürdü:
“Evet ve buna çok üzülüyorum” diye iç geçirdi. Sonra da hüzünle başını yere eğdi.
“Sorun çözümsüz galiba” dedi Derviş.
Yaşlı adam hüzünlü başını salladı. Sonra tekrar torununa baktı. Hala duvarın dibinde saklanıyordu.
“Bak! Sen de görüyorsun, çocuklarla kaynaşamıyor. Çocuklar onu oyunlarına almıyorlar, dışlıyorlar; hatta zaman zaman dövüyor, kovalıyorlar. Bunu gördükçe kahroluyorum. Bu beni mahvediyor...”
“Peki neden?”
“Çünkü esmer... Bu bölgenin insanına göre çok esmer... Biliyorum, bu benim suçum... Memleketimden ayrılmayacaktım. Çoluğumu çocuğumu getirdim bir heves uğruna... Bütün suç bende!”
“Suçlu olduğunu bilmen güzel ama çözümün yok! Bu ağlamaların torununun yüzünü aklaştırmaz. Hatta belki seni böyle görse ya da böyle düşündüğünü bilse kendisini daha kötü hisseder. Cesareti kırılır.”
“Ne yapılabilir ki? Elimden ne gelir? Torunumun esmerliği benim genlerimden. Yaşadıkları, yaşayamadıkları, çektikleri de genlerimden… Genlerimi nasıl değiştirebilirim?”
“Doğru ama bunun bir suç olduğunu sanmıyorum çünkü kimse kendi görüntüsünü tasarlamaz. Tasarlayıp doğmaz. Neyse bulduğun, onunla katılırsın yaşama… her şeyin bir nedeni vardır, her şey yeri geldiğinde değerlidir. Ama sen şimdi görüntü yüzünden yaşamanın zorlaştığına inanıyorsun. Torununun acısını daha da artırarak...”
“Ne yapacağımı bilmiyorum, çaresizim ve kendimi suçlu hissediyorum!”
Derviş, adamın acısını dindirmek niyetindeydi.
“Sana bir öykü anlatmak istiyorum. Geçen ilkbaharda yaşanan bir öykü, sabrın var mı?” diye sordu.
“Yaşlılar için sabır en büyük yoldaştır. Buyur dinliyorum.”
Derviş biraz soluklandı, söze başlamadan heybesinden su çıkardı, içti. Sonra söze yol verdi:
İnsanlar, unutamamanın acısı ile köklerini arıyorlardı kırlarda. Göğün mavisi düşmüştü gözlerine. Işıl ışıl sıcacık bakıyorlardı. Zamanın geçerken zımparaladığı yüreklerinde birkaç iz kalmıştı köklerinden. Bu yoldan kendilerini arıyorlardı toprakta... Betondan kurdukları kozalaktan bir çıkış ümidi… Doğadan kovulduklarından mı, kaçtıklarından mı belli olmayan bir ayrılışın dönüş çağrısı...
Çağrıyı renkten bir dille herkese söylüyordu ilkbahar. Herkes, sanki belleklerine yerleştirilmiş bir programın açma düğmesine dokunulmuşçasına boşalıyordu kalabalık kentlerden. Kırlarda insan çığlığı çoğaldıkça çoğalıyordu. Bu sürgünün dönüşü rahatsızlık verse de doğa bir ana şefkatiyle kucaklıyordu göğsüne düşeni. Herkese neşe, yaşama sevinci emziriyordu renklerinden. Tütsülü sularından içiriyordu. Dinginleştiriyor, sağaltıyordu beyinleri yeniden. En az kirlenmiş olan çocuklar, çabucak kavrıyorlardı doğanın dilini. Sevinçleri ele nimet, göze fer gibi ateşleniyordu durduk yere.
Bunca insanın sevincine öfkeyle bakan yaşlı adamsa, körlenmiş özünden kurtulma amacındaydı. Derdi doğayla barış değil, kendiyle kavgasına son vermekti. Üstelik nicedir ölüm korkusuyla ürperip türlü kovuklar buluyordu gizlenecek. O da kopup gelmişti kentten, gelip bir derenin kenarına oturmuştu.
Ürpertisini suyun sesi dinginleştirdi. Su, doğanın öz dilidir, duyana hayatın sırlarını açar hiç durmadan.
Yaşlı adam önce derenin doğduğu yere, dağlara bakındı. Dağlar heybetliydi. Oysa dere, bu beklenmedik konuğa tepkisiz, hala aynı yorgunlukla akıyordu. Yaşlı adamın gözleri gezindi derenin üzerinde. Kıyılardaki çamur, taşlar, balıklar, kurbağa... En sonunda da çimenlerin hemen altından çıkmakta olan bir solucan…
Yaşlı adam bir süre solucanı görmemek için direndi. Ama oradaydı. Aynı zamanı paylaşıyordu ve derisiz, ıslak çağrışımlarıyla tüylerini ürpertiyordu.
“Keşke bütün canlılar kelebek gibi olsa” diye düşündü “rengarenk, hafif dokunuşlarındaki zariflik yaşama zevki veriyor insana.”
Tam da bu sırada, karşı kıyada, kelebek kovalayan çocukların sesi duyuldu. Yaşlı adam da bu fırsatı kaçırmadı. Çocukları seyre durdu. Kelebek peşindeki çocuklar gerçekten hoş bir seyirlikti.
Yanına gelip oturan genç de bu seyirden kendi payını aldı.
“Ne hoş değil mi?” dedi “yüzyıllar öncesinde de bu böyleydi belki.”
Yaşlı adam birden irkildi. Bu beklenmedik tanışıklığa devam edip etmemekte bir an kararsızlık geçirdi. Ne var ki genç adam tam da kendi aklından geçen şeyi söylemişti.
“Evet” diye yanıtladı. Sonra hevesle sözünü sürdürdü.
“Belki de aynıydı. Sanki şey gibi... Bir bilgisayar programı gibi… ‘sonsuz döngü’ komutuyla oluşturulmuş bir büyük yönetici program. Ne müthiş!”
Genç olan anlamaya çalışarak:
“Ama bilgisayar programında tıpatıp tekrarlar olur. Hayat hiç de tıpatıp tekrar değil. Bir nehirde iki kez yıkanamazsın derken bir nedeni olmalı düşünürün. Ne dersiniz?”
Bu soru heyecanına son verdi. Yaşlı gözleri ister istemez ama kaçınılmaz bir şekilde, derenin kenarına ulaşmaya çalışan solucana takıldı.
“Belki de haklısın” dedi “Evrenin kurallarını belirleyecek bir program yapacaksın ve bu programa solucanları da koyacaksın. Olur iş değil! Ama böyle bir program yapmak isterdim. O zaman solucanların bu güzelim doğada bulunmaları gerekmezdi.”
Genç şaşırdı duyduklarına.
“Niye?” diye sordu “niye solucanları doğaya uygun görmüyorsunuz?”
“Nasıl görebilirim ki. Bir kere iğrençler. Toprağın içinde yaşıyorlar ve bu bana ölümü çağrıştırıyor. Üstelik ne gereği var ki?”
Bu soru anlaşılmadık bir hızla yayılıverdi vadiye. Ağaçlar yapraklarından titredi. Güller renk attı. Kuşlar, kemiklerinin boşluğunda bir ağırlık hissetti. Kelebek bile duruverdi bir anda. Çocuklara yakalandı oracıkta. Dere çağlayanından çıkardı hırsını. Çimenler, çilekler ve bütün bitkiler dikildi. Bu, söylenebilecek en doğadışı şeydi.
Doğa hıncını rüzgara yükledi. Rüzgar soğuğunu toplayıp insanlara yöneltti. Yaşlıca olan, romatizma ağrıları başlayınca geçen zamanın farkına vardı.
“Yağmur yağacak!” diyebildi sadece. Ardından da:
“Desene ortalık solucanla dolacak yine...” diye hayıflandı.
Genç adam, “Bence solucanlara haksızlık ediyorsun. Benim bildiğimce, kelebekler daha zararlı. Yaprak yerler. Yaprakları biten bir meyve ağacını düşünsene... Oysa solucanlar doğanın çöpçüleridir. Kentin çöpçülerinin olmadığını düşün hele... Bir tek tütün köküne zarar verirler. Solucanlar olmasa toprak nefes alamaz. Hatta topraktaki mineralleri toplar, bitkilere sunarlar. Şu gördüğün bütün güzelliklerin oluşması için, hatta kelebeğin var olması için bile solucan gerekli.”
“Belki haklısın” dedi yaşlıca olan “ama şu görüntüsü...”
“Sadece görünüşü yüzünden mi nefretiniz? Bence bir haksızlık bu. Değerleri işlevler belirlemeli, görünüşler değil! Çünkü kimse kendi görünüşünü belirleme sorumluluğuna sahip değil. Ama yapabilecekleri, yani işlevleriyle ilgili sorumludur. Bu nedenle değer ancak ne yapıp ne yapmadığıyla verilmelidir bir şeye.”
Bu savunma doğayı rahatlattı. Birden sakinleşti her şey. Rüzgar durdu. Bulutlar daha pamuksu bakındı yeryüzüne.
Zaten doğada görünüşle ilgili bir değer yoktu. Her görünüş bir işlevdi aynı zamanda. Görünüşle ilgili olansa insandı. İnsan toplumuna özgü bir yanılsama, yabancılaşmaydı. Tıpkı insanın köklerine, doğaya yabancılaşması gibi…
Yaşlıca olan:
“Hiç böyle düşünmemiştim ama yine de kelebekler güzeldir. Baksana şu renklere, renklerin bakışımına, uçuşa, zarafete... Bayılıyorum onlara!”
“Öyle” diye söze girdi genç olan “kelebeğin ömrünü düşünürsek, pek doğru sayılamaz söylediklerin. Nihayet tırtıldan oluşur kelebek de. Bilseniz, tırtıllar bende hem tiksinti hem alerji yapar. Ölümden döndüm geçen bahar ama onları suçlayamam.”
Konuşma burada birden kesildi. Yaşlıca olan sinirlenmişti. Gençlere karşı hıncı yeniden depreşti. Ayrılıp arabasına yöneldi. Kentin karmaşasına, sıkışıklığına bir özlem başladı içinde. Ne garipti. Hafta sonunu iple çeker, kırlardaki zamanını hayal ederdi.
“Gittikçe ölüme yaklaşıyorum galiba. Artık pek mutlu olamıyorum.” diye söylendi kendi kendine. Sözlerinin, ölüm için bir davetiye olmamasını diledi birkaç kez içinden.
Arabasına bindi. Kente yöneldi. Bütünüyle arabasına kendinin yön verdiğini düşününce morali düzeldi.
“Niçin olmasın, belki de gerçekten bir hayat programı vardır. İşte bilgi transferi: yollar, şehirlerin arasında bilgi akışını sağlayan kanallar. Ya da kelebeği görünce zarafeti anla.”
Birden günah işlediğini varsaydı ve sustu.
Yol boyunca hiç konuşmadı. Yol boyunca hiç ağaçlara, kırlara, bulutlara bakmadı. Gözünü bir an olsun asfalttan ayırmadı. Takip ediliyormuş gibi bir his doğdu içine. Arkaya bile bakmaya cesaret edemedi. Korktukça gaza bastı, bir an önce şehre ulaşmak istiyordu. Böylece ölümden kurtulabileceğini varsayıyordu. Oysa hız ona ölüm getirdi. Kafasının içindeki tufan dikkatini dağıtınca virajı alamadı ve arabası korkunç bir gürültüyle uçurumda yuvarlandı
Biraz önce kenarında söyleştiği derenin büyüdükçe hırçınlaşan dar bir geçidine gömüldü arabası. Sular bilinmedik bir serinlikle örttüler ölünün üstünü. Sonra her şey olağan bir türküyle sürüp gitti.
Bu bir programın parçası olabilir mi? Elbette hayır ve hayat programa sığmaz bir ölçüdür ve hayatı besleyen yağmur bile rastlantının ürünüdür.
Derviş sözlerini bitirince yaşlı adama baktı. Gözleri donuktu. Başını çevirip çocuğu aradı. Çocuklar gitmiş, yaşlı adamın torunu çocukların oynadığı alanda yalnız dolanıyordu.
“Çocuklar farklılıklara karşı daha kabadır ama bu daha çok büyüklerin suçudur. Görünüş farklılıklarını bu denli önemseyen büyükler olmazsa, çocuk yüreği aynı ritimle attığı için birbirini kucaklar.”
Sözünü yarıda bırakıp ayağa kalktı. Yaşlı adamın yüzüne iyice baktı. Ayrılma zamanı gelmişti. Kehanetini dile getirdi:
“Gelecekte ayrımları değil, benzerlikleri gören gözler var olacak. Ayrım arayanlarsa, ayrılığın acısında yanacaklar.”
Sözü biter bitmez yürüyüp gitti. Yaşlıca olan gözden kaybolana kadar Derviş’i izledi. Sonra gidip torununu kucakladı.
“Yağız delikanlım benim. Seni bu yaz memleketime götüreceğim. Memleket bir yağız delikanlı görsün hele…”
Balkondan olanları izleyen çocuğun annesi ise, babasının torununu ilk kez kucaklamasına dayanamayıp gözyaşı döktü.
ş.a
Yaz iyice ağırlaşmıştı. Dağ köylüleri çayırlarını tırpanlıyordu. Derviş bir süre tepeden köylüleri seyretti. Kocaman çayıra beş altı ırgat girişmişti. Bir yandan türkü söylüyorlar, bir yandan çalışıyorlardı. Tarlanın biçilmiş tarafında bir adam oturmuş tırpanları dövüyor, keskinleştiriyordu. Tırpanı öyle bir ritimle dövüyordu ki Derviş, kendini alamadı, bir süre bu ritmi dinledi. Sonra çayıra yöneldi. Irgatlara selam verdi. Tırpan döven adamın yanına geldi. Merhabalaştılar. Sevecen bir yüzü vardı köylünün. Hemen ayağa kalktı. Atın heybesindeki külde pişmiş ekmekten kopardı. Güğümdeki ayrandan bir bardak alarak Derviş’e sundu. Zaten, köylülerin konuklarına sunacak her zaman bir şeyleri bulunurdu. Derviş özlediği ekmeği kokladı. Kokusunu içine sindirdikten sonra oturup ayranla yedi.
Köylü tırpanları ustalıkla dövmeye devam ediyor, bir yandan da mırıldanıyordu. Sesi güzeldi. Hem dövmeyi, hem söylemeyi severek yapıyordu. Ne var ki Derviş’in gözünden, dudağının yanındaki o küçük kibirliliğin gülümseyişi kaçmadı. Derviş, köylünün yüreğini açması için yol açtı:
“Çok hoş ses çıkıyor örsünden. Sesin de yabana atılacak gibi değil! Çekicin bir ustanın elinde olduğu nasıl da belli?”
“Evet” dedi köylü kibirle “herkes öyle der.”
“Herkes kim?”
“Yani bizim köylüler, karşı köylüler... Yukarıdaki yaylada yaşayanlar falan... Hele sen bir de bağlama saza vuruşumu dinlesen...”
“Tahmin ederim” dedi Derviş ve anlatacaklarını dinlemeye koyuldu.
“Kışın köy kahvesinde herkes beni dinlemeye gelir. Büyük şenlik olur. Onlara türküler söyler hikayeler anlatırım. Çok hoşlanırlar. Doğrusu bundan da zevk alıyorum. Kentteki yakınlarım, gitsem, oralarda meşhur olacağımı söylüyorlar. Kim bilir, belki bu kış giderim.”
“Demek gözün daha yukarılarda” diye kışkırtıp söyleşiyi sürdürmeyi arzuladı. “Peki öykü dinlemeyi sever misin? Öykü anlatsam dinler misini?”
“Niçin olmasın?” diye yanıtladı köylü.
“Dinlemeye sabrın var mıdır?”
Derviş bu soruyu üzerine basa basa söyledi ki köylü, kendi hayalleriyle söyleşiyi tüketmesin. Köylü hemen ikna olmuş gibiydi.
“Elbette. Yaşlıların dediği gibi, tez canlı bulutun yağmuru bir avuç olurmuş. Önce dinleyeceksin, biriktireceksin, değil mi? Anlat bakalım yabancı.”
Derviş öyküyü anlatmaya başladı:
Vaktiyle bir öğretmen tanıdım. Yüreğindeki ozana yol vermiş, şiirlerini kitaplaştırmıştı. Ürettikleriyle ilk kez bu denli yabancılaşmıştı. Bu ayrılık, öğretmende bir şeyleri değiştirmişti. Daha bir çocukçaydı sevinçleri.
Bir gün bir tiyatro yönetmeniyle tanışmıştı. Beklenmedik bir tanışmaydı. Tiyatrocu, rol yapar gibi konuşuyor, rol yapar gibi bakıyor, gözlerini kaçırıyordu öğretmenden. Kendine bakan gözlere ne göstermesi gerekiyorsa onu yapıyordu.
Söyleşi şiirle başladı, tiyatroyla sürdü. Öğretmen kendi tiyatro çalışmalarından söz etti. Yaşadıkları sevinçleri dillendirdi. Yönetmenin bakışları o an hiç olmadığı kadar netleşti. Öğretmene topluluğa katılma çağrısını yaptı. Öğretmen şaşkındı. Bir şakayla karşı karşıya olduğunu sandı. Ama değildi. Yönetmen çok kararlıydı. Yönetmen kısa bir sessizlikten sonra duru bir tonla:
“Bu senin seçeneğin elbette ama unutma! Gemileri yakmayan, karşı kıyıda tutunamaz!”
Öğretmen bu sözün altında ezildiğini duyumsadı. Havadaki nem birden arttı.
“Gemileri yakmadan olmaz mı?” diye çıkıverdi ağzından. Sonra akşam kızıllığında göğe bakıp; “yakmak!” dedi kendi kendine. “Peki bu cesaretin kaynağı ne?”
Kolay mı onca yıllık öğretmenlik? Geliri gideri, alışkanlıkları... Bir öğretmenin döküldüğü yatak belli. Zaten yaptığı, okul tiyatrosu... Gençleri yetiştirmek, oyunlar yazmak, oynamak, yönetmek... Tiyatro sevdası için bu yetmezdi elbet ama tümden mesleğini terk edip sahneyle kucaklaşmak kolay iş değildi. İkircikliğini sakladıktan sonra:
“Belki okul tiyatrosu yapmak daha iyi” dedi. “Bir nehir gibi, her şey taze akıyor. Yeterince coşku var. Orada coşkuları tadabilir ve yönlendirebilirim. Ama olgun bir tiyatro göl gibi… Söyle, nasıl coşkulandırabilir, hareketlendirebilirim derinlikleri?”
“Ama senin ulaşmak istediğin zirve bu sığlıkta bulunmaz. Derelerde herkes serinlik bulabilir. Herkes onlara bir şekilde yön verebilir. Ama bilgelik, ama ustalık durgun göl derinliklerini hareketlendirmede... Üstelik yüreğindeki ateşi zirvedeki karlar dışında hiçbir şey söndüremez. Bunu biliyor ve hissediyorum.”
Bu konuşulanları sanki sadece öğretmen dinlemiyordu. Aynı zamanda masalar, sandalyeler, sandalyede oturanlar, öte yanda yürüyen kadınlar, annelerini çekiştiren çocuklar, evlerdeki öğrenciler, tanıdıkları, bildikleri... O an sanki herkes dinliyordu söylenenleri. Utandı. Konu değiştirecek bir yol aradı.
“Şimdi gemileri yakmak için yeterli gücüm yok. Biraz sabretmeli.”
Yönetmen sözünü keserek:
“Bu doğal değil mi?” dedi. “Bak, gün çözülmekte. Gece için bir varoluş nedenidir bu. Her ölüm bir umudu taşır sırtında. Ölüme ağlayan göremez onu. Ama yarına düşmüş her göz alışıktır oradaki ışıltıya. Karşı kıyıda olmak için bu kıyıyı bırakma cesareti göstermelisin. Elbet karşı kıyıya kadar topraksızlığa dayanmalı ayakların. Ve suyun kaygısında, tuzunda ekşimemeli yüreğin. İşte o zaman varabilirsin. Belki varman gereken de kendi yaşamışlığındır.”
Tiyatrocu bu repliğe bayılırdı. Birçok yerde kurtarmıştı onu çıkmazlardan, birçok insanı etkilemişti derinden. Belleğine şükretti yeniden. Öğretmen de etkilendi, başını eğip evinin yolunu tuttu.
Sözler, gerektiği gibi belleğinde yer etti öğretmenin. Çünkü her söz değeri kadar yer tutar.
Öğretmen düşünmek, konuşmak yasakmış gibi durdu. İşte o an akşam ezanı okundu. Böyle zamanlarda sessizlik büyük ilaçtır. Ezan sonrası sessizlik toparlanmasına olanak verdi. Söyleşi de kendiliğinden dağılıp gitti. Herkes karanlıkta bir damla olana dek kendi yoluna koyuldu. Karanlık baskın çıkıp gizledi biçimleri. Fakat asla düşüncelere söz geçiremedi.
Bütün gece, oradaki herkes, her yürekte yine birlikte oldu. Tanışmadan kalanı taşıdılar gittiklere yerlere.
Geriye tanışmanın sancısı kaldı. Bir doğum için belki de...
“Peki sonra ne oldu? Öğretmen yaşantısını, yerini yurdunu bırakıp tiyatro topluluğuna katıldı mı?”
“Hayır” dedi Derviş“tersine, kendi yaşantısında tiyatroya daha geniş yer ayırdı. Unutma ki köklerini sağlamlaştırmadan göğe uzanmak bir ağacın ölümü demektir. En küçük bir fırtınada yıkılırsın. Öğretmen bunu anladı. Önce köklerini sağlamlaştırdı. Şimdi büyümekte... Zamanı gelince, bir çınar gibi saygın duracak bütün
ağaçların içinde çünkü yaptığı şey insan hayatının özüdür. Sanatla dinginleşir içimizdeki çelişki. O doğadan kopuş, o ayrılış, o yabancılaşma... Ama sabır ister. Zirvelerin karıyla sönecek bir ateşin de zamanı çoktur. Zamanını bekle... Herkesin zamanı var. Acele etme!”
Derviş sözünü bitirdikten sonra çayırdaki ırgatların ve örsü döven köylünün yüzüne baktı. Sonra hiçbir şey söylemeden torbasını sırtladı, bastonunu alıp uzaklaştı.
Köylü çok da anlamış değildi öyküyü. Ama yüreği çatallaştı. Eski güveni kalmadı. Kendini, yaptıklarını, yapacaklarını düşünmeye başladı. Dalgınlığı öyle derindi ki yıllardır ustalıkla dövdüğü tırpan elini kesti.
ş.a
Gece dolunay vardı ve yürümek her zamankinden daha kolaydı. Köye yaklaştıkça köpeklerin sesi duyulmaya başladı. Köpek sezginin sesidir. Sezginin efendisi Derviş’i görünce sessizleşiverir. Derviş köye girince bütün köpekler seslerini kesti, Derviş köy okulunun önüne geldi durdu. Okulun lojmanından ışık sızıyordu. Oysa bu saatte köyde herkes uykuda olurdu. Lojmana yaklaştı. Kapıyı vurdu:
“Kim o, gecenin bu saatinde!” dedi içerideki.
Derviş genç öğretmenin korkusunu anladı. Sesini yükseltmeden yanıtladı.
“Korkularını paylaşmaya geldim.”
Öğretmen şaşkındı:
“Korku mu?”
“Evet, uykularını kaçıran korku!” diye yanıtladı Derviş.
Öğretmen, bir yandan konuşmayı sürdürürken bir yandan da pencereden Derviş’e baktı. Elinde bastonu ve karanlıkta zar zor görülen sakalı dışında hiçbir şey dikkatini çekmedi. Kapıyı açıp açmamakta ikirciklendi. Ama korkak olmaktan korktuğu için kapıyı açtı. Derviş içeri girdi. Torbasını kapının yanına koydu. Sobanın yanındaki kanepeye oturdu. Öğretmen, Derviş’in tutumunu anlamaya çalışarak bir süre öylece kaldı. Sonra sandalyeyi alıp karşısına oturdu.
“Siz kimsiniz? Dahası korkularım olduğunu nereden çıkarıyorsunuz?” dedi
Derviş sorunun içindeki kaygıyı anladı. Bu derin tedirginliğe son vermeliydi.
“Herkesin korkuları var ama seninki artık sır değil. Hiçbir sır gece yarılarında karanlık içindeki bir ışık kadar kendini dışarı vuramaz.”
“Peki siz? Bu saatte nereden gelip nereye gidersiniz?”
Derviş kısa bir yanıt vermek istedi ama öğretmen panik içindeydi. Onu yatıştırmak için sözü uzatmayı yeğledi:
“Aslında herkes gibi bir yolcuyum ben. Bir bilinmezden geldim bir bilinmeze gidiyorum. Ya siz?”
“Böylesi bir şeyi ilk kez yaşadığım için beni bağışlayın. Yani, biraz çekindim size eve almakta ama hak verirsiniz ki gece yarısı evinize birini almak zor... Af edersiniz, kimsiniz demiştiniz?”
“Senin gibi iki ayaklılardanım… Meraklandım kapınızdan geçerken, sizi bu saatte ayakta tutan ne?”
“Hiç, öylesine işte!”
“Demek öylesine... Anladım” dedi Derviş. Bir süre sessiz kalmayı yeğledi. Sonra “Sanırım çayın da vardır senin. Çayını benimle paylaş, ben de seninle öykümü paylaşayım.” dedi.
Genç öğretmen teklifi düşünmeden kabul etti.
“Çay sobanın üstünde. Hemen size bir bardak getiriyorum. Lütfen rahat edin!”
Çay gelince sevinçle çayı yudumladı. Derviş çayın dışında hiçbir şeye tutkun değildi ama çay onun için bir yaşam demiydi. İçtikçe yüreği kaynar, konuşmaya başlardı. Yine kendini tutamadı:
“Ben zaman kaçkınıyım. Eğrilen, bükülen, akıp giden o kocaman selin önünden kaçıp geldim kendime. Hayatım iki boyutlu, bir toprak, bir gök, aralarında ben varım. Meşede palamut, çayırda papatya, cevizde sincap... Hem onlardanım, hem anlarım... Ne dün yaşadım, ne yarın yaşayacağım. Sadece varım, sadece varım. Fakat öykü anlatmaya bayılırım. Dinlemeyi sever misin?”
“Elbette.” dedi öğretmen. Gecenin yarısında böylesi bir konuşmaya hasretti yıllardır.
Derviş, çaydan bir yudum aldı ve söze başladı:
Tanıdığım birinden eski bir subaydan söz edeceğim. Bilirsin, bazı ruhlar, kalıbına sığmaz. Daralır ve yüreği hep kaçış arzusunu demler. O böyle biriydi. Onun da dem tutmadı gönlü asker ocağında. Sonunda, genç yaşta askerlikten emekli olmanın bir yolunu buldu. Bu, hem asker ocağı için, hem onun için iyi olacaktı çünkü arzuları hiçbir elbise örtemez.
Bu subaya, daha sonra yerleştiği mahalledeki gençler “hoca” adını verdikleri için, ben de onu Yılmaz hoca diye anacağım.
Yılmaz hoca, emekli olur olmaz hayatını planlamaya başladı. Çocukluğunu geçirdiği küçük kasabaya yerleşmenin en uygun seçenek olduğuna karar verdi. İlk fırsatta yolculuğa çıktı. Yolculuğu gizemliydi. Otobüs penceresinden, kasabanın yakınındaki gölün gümüş parıltılarından gözlerini alamadı. Tanıdık ve bildik bir buluşmaydı bu. İlk kez çocukluğunda ama bir otobüsten değil, bir eşeğin sırtından bakmıştı göle. Güneş inmek üzereydi. Göl bir peri gibi sihir katmıştı ikindiye. Her şey olduğundan daha güzel ve çekiciydi.
“İşte o bıraktığım göl ve o bıraktığım manzara…” diye duygulandı.
Ama kendini bırakmaktan sakınan bir ruhu vardı. Toparlandı.
“Nasıl da yanılıyor insan?” diye sorgulandı ardı sıra. Sanki her şey aynı… sanki yine ben o eşeğin sırtından bakıyorum akşama.
Elbette bu bir yanılgıydı. Zaten yüreği ikircikliydi. Yeniden kasabaya gelmenin burukluğu duruyordu göğsünün bir yerinde. Sanki geriye dönüşün pişmanlığı sinmiş gibi üstüne. Ya da eski bir elbiseyi yeniden giymiş gibi huzursuz, sürekli saatine bakmaya başlamıştı.
“Az kaldı. Yarım saate kalmaz kasabadayız” dedi yanındaki yaşlı köylü.
“Evet, biliyorum” diye yanıtladı Yılmaz hoca.
“Niye huzursuzsun? Hasta mısın?”
“Yok!”
“İlk kez mi gidiyorsun kasabaya?”
“Gitmek değil gelmek diyebilirim. Keşke ilk kez gidiyor olsaydım. Çünkü ‘gitmek’ hep taze duygular taşır yüreğe. Gelmekse, eski bir gölün dip tortusu gibidir. Eskimiş ve kirlenmiş…”
Yaşlı köylü konuşulanı anlamamıştı. Söze devam etmekten kaçındı. Uzunca bir sessizlikten sonra nihayet kasaba göründü.
“İşte döndüm!” diye mırıldandı. “İşte bir öykünün ilk cümlesi...”
Öykülerle arası hep iyi olmuştu. Hiç yazmadı ama iyi okurdu. Önceleri kasabada sade bir fırıncı çocuğuydu. Sıcak ekmekleri taşırken, taze derisinin yanmasına ancak hayal kurarak dayanabilirdi. Okula gittikten sonra da başkalarının hayallerini, düşüncelerini okur oldu. Okuduklarıyla değiştireceğine inanıyordu geleceğini. Belki de gerçekten öyle oldu. Askerlikle arasına giren soğukluğun ardında başka ne olabilir ki? Ama ne kendi bunu sorguladı, ne başkalarıyla konuştu. Geçmişi unutmadan gelecek kurulamayacağını iyi bilirdi.
“Son durak!” dedi minibüsçü “son durak!”
Birden aklına ölüm geldi. Tepedeki mezarlık, serviler ve serinlik. Belki de gerçekten son durağı kasaba olacaktı. Oysa ne anlamsızdı bu düşünceler... Kasabaya bitmek için değil, başlamak için geliyordu.
“Bu duygulanma yorgunluktan…” diye geçiştirmeye çalıştı. Ne fayda! Giderek içinde bir cıva ağırlığıyla dolanıyordu kan. Bu karabasandan sıyrılmak için acele valizini aldı ve koşarak uzaklaştı.
Ayak sesleri kasabada yankılandı. Bir yabancıydı nihayet! Kasabalar yabancıları tanırdı. Yabancıya kapatırdı penceresini, perdesini çünkü her yabancı, kasabanın durgunluğunu çalkalandırır; kasabayı kışkırtır; kasabayı değişime isteklendirirdi.
Bunu Yılmaz hoca da hissetti. Önce duraksadı. Üzerindeki bakışların ağırlığında zorlandı. Geri kaçmak istedi bir an. Kaçıp kurtulabilirdi bu direnişten. Ama yapmadı. Kök salmak, dala tutunmaktı kaygısı. Bir poyraza boyun eğecek değildi. Sertti. Birilerinin zamana baş kaldırması gerektiğini düşünüyordu üstelik. Buna inanıyor, bunu deniyordu. Sadece kendisi için değil, çevresindekiler için de değiştirmek kavgasında bir ucundan tutmaya niyetliydi hayatı. Asla dönemezdi. Asla!
Bu ilk günden sonra her şey daha kolaylaştı. Yılmaz hoca, bütün zorlukları aşıp kasabanın kenar mahallesinde bir dükkan açtı. Kendisinin deyişiyle: “Dükkan değil, yüreği açılmıştı. Çiçeklenmişti ve arıları bekliyordu.”
Yılmaz hoca için kasaba çok dar; çok katıydı. Kasaba için de Yılmaz hoca bir anlaşılmazdı. Bu çelişki bir çatışmanın habercisi olup düştü dillere. Dedikodular arttıkça arttı. Kasabalı bu farklılığı artık kaldıramazdı.
“Çoluğa çocuğa kötü örnek...”
Bu hep beklenilendir ama. Göle taş düşerse göl dalgalanır.
Bu çatışma öyle bir yere geldi ki, herhangi biri için artık pes etmek kaçınılmazdı. Ama o direndi. Zaten askerlikte bile yılgınlık göstermemişti. Cam bardakları avucunda kırar acısını dindirirdi. Nihayet her dönüşün cesarete ihtiyacı vardır. Cesaretiyle göğüs gerebilir insan her şeye.
Ama esnaf olarak yaşamak için cesaretten başka şeylere de gerek vardı. Beklemek. Beklemek bitkisel bir dürtü sanki… Oysa Yılmaz hoca, çoktan yürümüştü köklerini koparıp.
Esnaflığı ilerletemedi. Hiç esnaf gibi eğilmedi müşteriye. Hiç dükkanı albeni sunmadı. Raflar dağınık ve çoğunluk temiz değildi. Ama yüreği berraktı. Ancak bu berraklıkta demlenir üretmenin sevdası. Bu berraklıkta tutuşur toprak aşkı.
Yılmaz hoca da toprağa tutuldu. Toprak, o kara sevda… Toprak özlemi vurdu mu adamı çiviler oracığa. Görünmez iplerle bağlar elini ayağını. Toprak sevdası başkadır derler. Bir kez olur. Son kez olur.
Yılmaz hoca işte böylesi tutuldu. Uykusuz kaldı, yalnız kaldı, kendi kaldı. Ama her sabah erkenden fırlayıp güneşten önce yüz sürdü sevdalısına. Geceleri, düşlerini orada bıraktı hep. Alın terinden, bilgisinden yeşertecekti renksizlikten hayatı. Düşleri, düşünceleri çevirecekti; suyu bendinden çevirir gibi. Toprağı tanımak için gecelerini verdi. Kitaplar devirdi. Toprağı okşadı, sevdi.
Toprak da kendini tanıyana cömerttir hep. Kendini sevene, emek verene… Yılmaz hocayı da utandırmadı. İlk yılında ovada görülmemiş mısırlar üretti. Kavaklar büyüttü.
Kasabalıya bakarsan garipti olanlar. Atadan, dededen bilirlerdi ki, Allah ne verirse odur. Çok zorlamanın da faydası yoktur. Ama olmuştu, beklenmedik bir verim vermişti toprak.
Birçoğu “şans!” dedi. Yılmaz hoca söylenenlere kulağını tıkamış, işiyle meşguldü. Yeni topraklar kiraladı. Daha büyük bir inatla, daha büyük bir hevesle girişti toprağı işlemeye.
Sevda delidir. Sevda bilindik her şeyden başka bir yerden gelmedir. Beklenmedik şeyler yapar. Görülmedik, şaşılası... Yılmaz hocanın sevdası gibi. İkinci yıl da bu sevdayı anladı toprak. Mısır, soğan ve başkaları... Hasat zamanı kasabalı şaşırıp kaldı. Böylesine ovada daha önce hiç rastlanmamıştı. Ne çoktu ürün, ne çoktu!
İşin sırrını öğrenmek için Yılmaz hocanın dükkanına köylüler doluştu. Sohbetler tohumdan başlayıp gübre ile devam etti. Ama köylüler hiç de Yılmaz hoca gibi bakmıyorlardı toprağa. Onu anlamıyorlardı.
Bir gün şöyle dedi:
“Toprak sevgilidir. Sevgiliye nasıl davranılır? Hani şefkat, hani içtenlik! Sadece gübre değil, su değil, yüreğinizi de vermelisiniz çünkü toprak nankör değildir. Hiçbir zaman verileni unutmaz!”
“Aman ne fark eder? Ne zaman sulayacağımı bilsem, ne kadar gübre vereceğimi bilsem yeter!” diye çıkıştı genç bir köylü.
O an vazgeçebilirdi söyleşilerden. Ama kasabaya geldiği o ilk günü anımsadı. O gün geri dönmemişti, şimdi hiç dönemezdi. Son bir söz söylemeye karar verdi:
“Toprak dalavere kabul etmez, yalan üretmez çiçeklerinde.”
Kasabalı ne yaparsa yapsın, artık toprakta filizlemişti bilgi, bunu gizlememeliydi. Değil mi ki bilgi en kutsalıdır hayatın ve asla kimsenin malı olarak kalmamalıdır.
Böylece yıllarca Yılmaz hocanın dükkanı, bir dükkandan çok köy meydanı oldu. Gelip soluklanan, çay içenlerin sohbet yeri... Sohbetler hep topraktan, emekten yanaydı.
Ürünler hasat edildi, yenileri ekildi. Emeği gün geçtikçe arttı. Ovada büyüyen fidanlara karıştı uykuları. Nice nadas tarla, yalnızlıklarından kurtuldular bir bir. Böylece kasabalı Yılmaz hocaya, Yılmaz hoca da onlara alıştı.
Alışkanlık, bir akışkan gibi acılanıp doldu yüreğine. Durgunluğun tortusuydu bu. Ağırlaşana dek anlaşılamayan bir zehirlenme. Ayrımına vardığında şaşkındı. Kendini dinledi bir süre. Kendini izledi. Pek kitap okumaz olmuştu. Pek düşünmez, araştırmaz. Daha çok konuşuyor, daha çok şikayet ediyordu. Daha çabuk yoruluyordu. Sabahları erken uyunamadığının ayrımına varınca anladı; artık yaşlanıyordu.
Birden kasabaya ilk döndüğü günü anımsadı.
“Yoksa o duygular, o düşüncelerim gerçekleşiyor mu? Ölüme mi gidiyorum?”
Kendini bırakmayı sevmezdi ve irkilip kendine geldi. Ama düşünceler onu bırakmadı. Sıradanlaştığını, kasabadan biri olduğunu varsayıyordu artık. Dalgınlığını, çocuklarına ilgiyle geçiştirmeye çalışıyordu. Topraktan çok çocuklarıyla uğraşıyordu.
En son yaz daha çok dalgın ve düşünür oldu. Toprağı işlemek yerine, onunla yüzleşmeyi seçti. Bütün çalıştığı toprakları gezer oldu. İlk ektiği tarlaya gitti. Etrafını dolaştı. Çalılıkların yanında bir puf böceğini gördü. Puf böceği hızla yiyeceğini kapıp üzerini bir çeşit ağla gizlediği yuvasına dönüyordu.
“Hayatımın özü işte bu” dedi kendi kendine “hayatım, puf böceğinin hayatıyla aynı. Ekmeğimi kapıp yuvama tıkılıyorum ve onun gibi yuvamda öleceğim!”
Hayıflandı. Kalkıp toprak patikadan arabasına doğru yürüdü.
“Gitmek…” diye mırıldandı. “yeniden bir yere gitmek isteği duymak isterdim. Ama artık kalmak için daha çok nedenim var.”
Sadece kişisel değildi bu nedenler. Kasabanın ağından kurtulamamanın çaresizliği de bulaşmıştı tenine ve nice zaman alışıldığı gibi, yine o insan nehri, göğsüne düşen bu taşı da yontup yatağına uydurmuştu. Nicelerini de uyduracağı gibi... Ama direnmek olmasa, Yılmaz hocalar olmazsa, nasıl başkalaşır ki hayat? Nasıl yaşayabilir ki insan? Ve nasıl yeşerir ki toprak?
Öykü bittikten sonra, küçük bir sessizlik yaşandı. Ardından öğretmen söze girdi:
“Sizi şaşkınlıkla dinledim, ben de öykümü anlatmak isterim. Kendi memleketim diye bu şehri istedim. Atamam da yapıldı ama bu köy öyle kapalı, öyle dışladı ki beni... Hep çekip gitmek kabusu yaşıyorum. Ama bir yandan da bu kaçışı kabullenemiyor yüreğim. Bu köyü nasıl değiştireceğim, nasıl?”
Derviş, ayağı kalktı. Öğretmenin yüzüne baktı.
“Değiştiren değişir bunu unutmamalısın. Ama insan sadece kendine yaşamaz dünyada. Değiştirme gücünü iyi bil. Değiştirebileceklerinle ilgilen. Biliyorum değiştireceksin ama sadece köyü değil kendini de... Ama bundan ne kork, ne utan! Çünkü hayatın olasılıkları bizim hayal gücümüzün olasılıklarından bile fazladır. Hayatı zorla ama sana boyun eğeceğini sanma. Tavında değilse demir nasıl dövülür? Unutma! Hayatın oluşmasına yardımcı olabilirsin ama ona yön veremezsin. Nihayet sen de hayattan bir parçasın.”
Sözünü tamamlar tamamlamaz torbasını aldı ve kapıdan çıkıp gitti.
Öğretmen uzun süre Derviş’in arkasından baktı. Birden köpek seslerinin hiç olmadığını fark etti.
“Şaşılacak şey, köpekler bugün susmuş, neden acaba?”
Kapıyı kapadı. Yürüyüp aynaya baktı. Aynada kendi kendine:
“Değiştireceğim!” dedi “ama önce değişmeli!”
ş.a
Derviş sabah çiğiyle yüzünü yıkayıp yola koyuldu. Patikanın sonundaki uçurumun önüne geldi. Oturup derenin çığlıklarını dinledi. Su her eğimde kendini denetleyemeden akıp gitmekteydi. Akıp kendini taşlara, yamaçlara vurmaktaydı. Çığlığı acısına yardım isteğiydi. Ama nasıl yardım edilebilirdi ki? Bir göl olana, denize karışana dek sürecekti bu akış. Belki de bu denetimsizlikti hayatın sırrı.
Derviş, yakındaki kayalıklarda birinin olduğunu sezince, düşüncelerinden sıyrıldı. Biri oturmuş, elleriyle dizlerini sıkı sıkıya bağlamış, ileri geri sallanmaktaydı. Bakışlarındaki tufandan Derviş kaygılandı. Bu bakış, derenin çığlığından da acıydı.
Yanına yaklaştı. Onun gibi oturdu. Hiçbir şey söylemeden kendisi de salınmaya başladı. Uçurumun dibinde çağlayan gürül gürüldü. Bu coşkun, bu dingin, bu çekici seste bir süre salındılar. Derviş söze girme vaktinin geldiğini anladı. Yüzünü çevirmeden sordu:
“Aşağıya atlayınca, yukarıda neyi bırakacaksın?”
Yanıt alamadı. Ama bir sezgi ustası için bu çok doğaldı çünkü yanıt, topraktan ürün almak gibidir. Emek ister, emeğin doğru kullanılmasını ister. Bu nedenle yanıt iyi sorunun hakkıdır.
“Demek ki çağrım kulağına ulaşmadı. O halde yeniden denemeli. Hayat emeği sever. Bu nedenle kolay sözcüğü yoktur onun hazinelerinin içinde.” diye mırıldandı kendi kendine. Sonra da adamın duyacağı kadar yüksek bir tonda öyküsünü dillendirdi:
Geçen yıl vadinin güneyinden geçiyordum. Sabah olmadan az önceydi. Bu insana uzak vadide en karanlık zamandı. Gündüz canlıları derin uykularından uyanmamış, gece canlılarıysa tam da uykuya dalmak üzereydi. Vadi bir tek bu zamanda rahat nefes alırdı. Toprak bu zamanda dinlenirdi.
Bir anda tam da böyle beklenmedik bir şey oldu. Vadi bir serzenişle sarsıldı aniden. Bu, kiraz ağacının sallanışıydı. Derinden içlenmişti ve karanlığı soluyordu gözenekleri. Ne lodos vardı, ne karayel... Ama o derin bir titremeyle sarsılıyordu.
“Zavallısın sen! Zavallısın!” diye kendi kendine öfkelenip duruyordu kiraz… Öfkelendikçe içi kaynıyor, öfkelendikçe içe dönüyordu. Her içe dönüş anılara yol alır. O da anılara döndü, başı döndü…
Yıllar önce, ovada serin bir kuytulukta filizlemişti. Çevresi nice kabuksu haykırışlarla doluydu. Her sabah can suyunu taze köklerinden yapraklarına değin ulaştırır, gülücükler katardı kelebek öpüşlerine. Yarı bedeninden kesilip yamaçtaki bir sahlep köküne aşı edilene dek bu böyle sürmüştü.
Yaşlı sahlep kökleri özsuyunu sunmakta hiç de cömert ve hevesli değildi. Beslenilmedi, beğenilmedi. Her gün yeni baştan bir ezinç oldu hayatı… Öksüz çocuk küskünlükleri girdi düşlerine. Hayallere bıraktı yapraklarını, rüzgarları sevdalı bildi. Bir umuttu bu. Çocukluğuna dönmenin avuntusunu gözledi hep meltemlerden. Ama umutlar hep dağların arkasında kalıyordu. Hiçbir utum kök salmıyordu toprağa.
Belki ölüm daha çekiciydi. Ölünce her şey huzura ererdi. Ama o direndi. Beklemeyi bilene güç verir zaman. Kiraz ağacı da bekledi ve güçlendi.
Yıllarca bu sırrını gizledi akşamsefalarından. Kuşlardan, bahardan ve kovuklarına akan yılanlardan… Hiç düşünmedi, düşünmek istemedi. Büyüdükçe sahlebi sardı her yandan, sanki sahlep artık yoktu ama hala sahlebin köklerinden içiyordu özsuyunu… Bu kahredici gerçeği yumrulara hapsetti bedeninde, öyle dayanabildi.
Ne var ki acılar gizlendikçe büyürler. Büyüdükçe de varlığını ele geçirirler herkesin. Bir an gelir ki yüzleşme kaçınılmaz olur artık. Üstelik bu hesaplaşma, acının zaferi olur. Dahası hayat, yüzleşmeden korkanların yüzüne bakmaz hiç!
Kiraz ağacı için de böyle işkilli kokuyordu tan atışı. Bu sancılı zaman, yüreğine bir kıvılcım yarası olup düşmüştü. Bir serseri rüzgar kol gezdi dallarında. Damağına demir tadı bırakıp gitti bir bulut. Ayrık bir sevda yakarışı, buğulanıp çözdü gözlerini. Derin bir yalnızlık sardı varsıl bedenini. Dalları sarsıldı, yaprakları sarardı. Tan atışı çatlatınca kirazlarını, can suyu da kesildi köklerden…
“Artık sona geldim galiba” dedi kendi kendine. Sona gelmek, yok olmayı becermek bir meyve özlemi... Her kiraz aynı sevdayla yenik düşmez mi toprağa? Toprak da buna çoktan hevesli. Sorgusuz kabullenir herkesi.
Tam sırasıydı. Korkulacak, saklanacak ne kalmıştı? Bu bunaltı bir fırsattı işte. Şimdi kendinde olanı anlamak için, gezgin gönlüyle dolaşabilirdi yolları. Bulunacak bir şeyler kalmış gibi daralmıştı üstelik zaman. Dolaşmalıydı. Uzakların dayanılmaz çekiciliği baştan çıkarmıştı çünkü yüreğini... Uzaklar çeker canı yürek çürümeye başladığı zaman.
“Kabuk dar mı geliyor büyüyen filize? Koza kelebeğe, yumurta güvercine…” diye sorgulandığında, kendinden kaçmaktan çok, yüzleşmesi gerektiğini anladı.
“Şüphe edilmesi gereken benim! Şikayet edilmesi gereken de…” dedi kendi kendine. Şüpheleri giderircesine kararlı ve içten söylemişti bunu. Dengesindeki eksiklik ağır ağır sallıyordu bedenini.
Günler tüketmişti direncini. Bunca dikili beklemeye nasıl direnmişti kim bilir? Üstelik rüyasına girmişken o muhteşem uçma tutkusu. Bu yamaca yolculuğun anısıydı belki ve hiç silinmemişti. Oysa bir ağacın uçtuğu nerede görülmüştü?
O uçmasa da kuşlar uçuyordu. Bu nedenle meyvelerini bir onlara sundu cömertçe. Kendi uçamazdı ama uçanlarla dost olabilirdi. Bir yanılsamaydı belki ama içini ferahlatıyordu. Kuşlar dallarına konunca içinde bir şelale akıyordu.
Ne var ki şimdi zehirden bir ok, dokundukça bölüyordu hücrelerini. Yavaş yavaş, çatırdayarak ikiye ayrılıyordu bedeni. Her kanat çırpışında kuşlar, her yaprak düşüşünde, parçalanan, kahreden bir özlem oku sokuluyordu yüreğine. Kökleriyle, üstelik başkalarının kökleriyle sarıldığı topraktan, bulutlara ulaşma arzusu. Bu arzu çıldırtıyordu bedenini. Artık dayanacak gücü kalmamıştı.
Yatağı kendine dar nehir, nasıl sakinleşebilir ki?
Kiraz ağacı da sakinleşemedi. Bu fırtınalı sorgulama nedensiz de değildi elbet. Ama fırtına nedenleri silip süpürdü bir gün dolmadan. Geriye, kiraz ağacın kurumuş, ağır gövdesi ve ona yaslanmış bir çobanın kaval sesi kaldı.
Derviş, adamın keyifsizliğinden bunaldı, öyküyü bir türlü bitiremedi, sonunu getiremedi, sözü bağlayamadı. Derin bir nefes alıp ayağı kalktı:
“Yolcular, giderken sadece yolu değil, kendilerini de bitirirler. Yine de yürümenin tadını alana aşk olsun! Bastığı toprağı, ürküttüğü kartalı anlayana aşk olsun! Nasıl olsa dökülmeyecek miyiz denize? Başımızı taşlara da vursak, çağlayanlardan da uçsak, sonunda sonsuz enginlere kavuşmayacak mıyız?”
Adam birden sallanmayı bıraktı.
“Ben bir savaşçıyım” dedi titrek sesiyle “o kiraz ağacı gibi şehirden kopup dağlara geldim. Bu ayrılık, bu farklılaşma hiç bitmeyen tüneller açtı belleğimde. Ama bir savaşçı kendi içinde bütün olmazsa nasıl dövüşür? Nasıl zafer kazanır? Nasıl sağ kalır? Kendi içimdeki çelişkileri yuttum her ortaya çıkışlarında. Elimdeki mavzeri sıkı sıkıya tuttum. Umudumu tekrarladım içimden binlerce kez. Böylece nasırlaştı yüreğim ya da ben öyle sandım fakat şimdi bir açmazdayım. Yıllarım geçti bu dağlarda. Hayatımı, gençliğimi her şeyimi ortaya koydum. Ne var ki artık umudum o denli serinletmiyor yüreğimi... Mavzerim beni düşmana karşı koruyor ama kendime karşı çaresiz. Şimdi uçurumun başındayım; ya teslim olacağım, ya aşağıya uçacağım. Yaşama arzumu alevlendirecek umudum yok artık! Rüyalarıma giren bu kayalardan aşağıya uçma kabusuyla yüzleşmeliyim artık. Belki de kendimi atmalıyım uçurumdan aşağı...”
Derviş hiçbir şey söylemedi.
Savaşçı içli içli gözyaşı döküyordu. Mavzerini kucaklamış, ona dokunuyor, onu seviyor, onunla oynuyordu.
“Bu” dedi savaşçı “çok can aldı. Hatta çocukların canını da… ama ben onu hep benim canım saydım. Benim var oluşum. O kanla doyan bir vampir ama benim yaşamamı sağlıyor. Bu nedenle o da benimle uçmalı.”
Derviş:
“Silah suçun çocuğudur. Kinlerin iriniyle beslenir. Varoluşa karşı en büyük günahtır o çünkü yok eder. Silah, insanı kirletir. Üstelik silahın kişiliği de yoktur. Bugün senin elinde, yarın başkasının. Bu mavzer bir gün senin kanını da aynı zevkle içebilir. İnsan silahtan uzak durmalı!” dedi.
Kısa bir sessizlikten sonra, eliyle derenin kenarında bir yeri işaret etti.
“Bak” dedi “yılan kurbağayı bekliyor, avlayacak. Ama bir yılan asla karnını doyurduktan sonra kurbağa avlamaz. Sonu gelmez bir öldürme oyunu değildir bu. Eğer öyle olsaydı kısa zamanda kurbağalar biter ve yılanlar da yiyeceksizlikten yok olurlardı. Bu nedenle hiçbir can, düşmanının bile tümden yok olmasını arzulamaz. İnsan dışında!”
Ardından ayağa kalktı. Gitme zamanı gelmişti. Savaşçının yüzüne baktı. Onunla yüzleşti ve kehanetini vadiye fısıldayıverdi:
“Sadece bir insan zaferi vardır. O da doğadan ayrılışın acılarına son veren gün, insanın doğayla yeniden bütünleştiği gündür. Bu zaferi yaşarken kendisiyle yüzleşenler kazanabilir. Yola çıkarken kendisiyle hesaplaşan… Zaferi kazanacaklar kendisiyle hesabı olmayanlardır. Zafer savaşılarak değil yüzleşerek gelecektir. Yüzleşin! Kendinizle yüzleşin ki karanlık mağaralarınıza ışık girsin. Karanlıktan beslenen kan arzuları son bulsun! Gelecek, güneşi kendi içinde ışıtabilenler için hazırlıyor hayatı. Başkasının kanında filizleyen bir tarla dikeni değildir çünkü yaşamak!”
Sözü bittikten sonra patikaya doğru yürüdü. Savaşçı bir Derviş’e bir de dereye baktı. Kayanın en kenarında nasıl durduğuna şaşıp geri çekildi. Derviş’e bir soru sormak istemişti ama Derviş çoktan uzaklaşıp gitmişti.
ş.a
Sis bütün vadiyi kaplamıştı. Dağın tepesinde yürüyen Derviş, deniz akışkanlığındaki manzarayı izliyordu. Birden yamaçlardaki kuzgunun sesini duydu. Ormanın muhbiri kuzgun, sis içinde, yüreklerin daralmasına bayılıyordu.
Derviş telaşlandı. Adımlarını daha hızlı atmaya, olanca hızıyla oraya yetişmeye çalıştı. Patikadan aşağıya yürüdükçe sis nemli serinliğiyle bedenini kuşattı. Sis içinde her şey başka bir görünüme dönüyordu. Yol uzuyor, ağaç değişiyor, ses korkunun gücüne kavuşuyordu.
Derviş bile sise söz geçiremezdi çünkü sis, direnci kıran bir dehlizdi. Gerçi Derviş sisten uzak kalmayı başarabilmişti ama vadinin içinde bir şey onu kendine çekiyordu, yürüdü.
Patika düz bir tarlada son buldu. Derviş siste kendini çürümüş ağaçlar gibi hissetmişti. Yıkıldı yıkılacak gibi yürüyor, nereye bakacağını bilemiyordu Birden durdu. Önünde ayak izleri vardı. Şaşırdı! Ayak izleri kendine aitti. Kafası karıştı. Sakinleşmek için bir süre durdu. Sonra ayak izlerine tam ters yönde yürümek için sırtını izlere döndü. Ama bir süre sonra yine aynı yere çıktı.
Yenilgiyi kabul etmişti. Bu siste tarladan çıkamayacaktı. Sisin dağılmasını bekleyecekti. Bir ağaç kütüğünün üzerine oturdu. Ne var ki içinde boşluklar açılmış, boşluklarda ses yankılanıp duruyordu. O çevreyi dinlemeyi yeğledi. Ne var ki sis her şeyi eğiyor, büküyor ve başkalaştırıyordu. Sanki doğa o anladığı, parçası olduğu doğa değildi. Sanki bir ayının pençesi gibi yüzüne ölümü kusuyordu.
“Anladım henüz yüreğimde olgunlaşamamışım. Olmak için daha çok emek vermeliyim. Daha çok dinlemeliyim kendimi” dedi kendi kendine.
Birden, vadinin derinliklerinden silah sesleri duydu. Sesler dalga dalga yankılanıyordu. Nereden geldiğini anlayana aşk olsun! Derviş ayağa kalktı. Sesin geldiği yeri tahmin etmeye çalıştı. Hiçbir ipucu yoktu. Ne yükseklik, ne derinlik, ne kuşlar, ne gökyüzü... Sadece serin bir nem.
Sesler ardı ardına gelmeye devam ediyordu. Silah seslerine, insanın can haykırışları eklendi... Derviş artık yerinde duramaz oldu. Sesin geldiğini düşündüğü yere koşmaya başladı. Koştu, koştu, koştu... Sonunda oturduğu ağaç kütüğünü buldu. Yüreği iyice daralmış, sinirleri gerginleşmişti. Yıllardır böylesi bir yüzleşme, böylesi bir tufan görmemişti sinesinde. O denli terlemişti ki sisin nemi artık tenine işlemiyordu. Sesin geldiği yere doğru soluk soluğa tekrar koşmaya başladı. Ama yine değişen bir şey olmadı. Dönüp dönüp aynı yere geliyordu.
Sesler birden kesildi. Sanki zaman vadide bir an durdu. Ormanda bütün canlar, bütün hareket o an durdu. Bu korkunçtu. Bu varoluşa aykırıydı. Biliyordu. Bir şeyler olmuştu ve Derviş geç kalmıştı. Hüzünlendi. Kütüğün üzerine yığılıverdi.
Bir süre sonra başını kaldırdı, gökyüzü görünüyordu. Rüzgar sisi dağıtmaya başlamıştı. “Ah deli rüzgar, neredesin? Ah deli rüzgar neredesin?” diye mırıldandı.
Rüzgar, o kabus sisi alıp dağıtıvermişti bir anda. Güneşin bile söz geçiremediği bir kabusu sabah güzelliğine döndürmüştü. Sis iyice dağıldıktan sonra etrafına göz gezdirdi. Küçük bir tarlada dolaşıp durmuş, sanki bir daire çizmişti. Oysa sis sırasında, Derviş’in gözlerinde nice büyümüştü bu tarla! Ne bitmez tükenmez, ne geçilmez gelmişti ona!
“Göz yanılmaya, bellek unutmaya yatkın. İnsan bu nedenle eksik belki de” dedi kendi kendine...
Derviş’in yolu birkaç hafta bu vadiye düşmedi. Ne olmuştu? Ne bildi, ne gitmeye niyetlendi. Ama bir akşamüstü vadinin yakınından geçerken merak etti, ne olmuştu? Vadide bunca yıldır duymadığı bu silah sesleri neydi? İnsan yüreğini bıçak gibi çizen seslerin acısına hangi can yanmıştı?
Yaşanan bitmez tümden. İzi kalır bir yerlerde. Derviş biliyordu. Mutlaka bir iz kalmıştı. Gidip öğrenebilirdi.
Kuzgunlar asırlık bir meşenin üzerinde daire çizerek uçuyor, çığlık atıyorlardı. Olan her neyse bu çürük ağacın oradaydı. Yolunu kısaltmak yerine gözenin oradan geçmeyi yeğledi. Dağın özünden fışkırıp gelen su yenileyecekti ruhunu. Gözeye geldi, eğildi; ağzıyla suyu yudumlamaya başladı. Kalktı. Suyu yüzüne, göğsüne sürdü. Gözenin kenarında oturdu. Geç kalmışlığın suçluluğuyla çürük ağaca yaklaşamıyordu. Birden bir ses duydu. Biri türkü söylüyordu. Kulak kabarttı. Ses ağacın yanından geliyordu.
“Dağların içinde küçük üç adam
Üç adam
Yürüdüler gecenin üstüne
Üstüne...
Çürük ağaç çürük ağaç
Barut kan kokar kuytu yerler
Kanatsız o yüzler
O yüzlerde sesler...”
Türküden o denli etkilendi ki, nefes bile almaktan korktu. Öylece durarak dinledi:
“Kurt uluşur ay bulutun ardına
Dolanır
Uyku düşer yıldızlardan ılıkça
Islanır
Çürük ağaç çürük ağaç
Gece korku hançer yüreğe
Uyunmaz gölgende
Gölgende yer olmaz
Şimdi ağıtlar yakar
Analar
Şimdi uzaktaki bir yerde
Köylerde
Çürük ağaç çürük ağaç
Can can oldu canlar teninde
Kıpırdar yaprakla
Yapraklar rüzgarda
Hep birlikte patladı mavzerler
O gece
Süzüldü kanları derince
Köklere
Çürük ağaç çürük ağaç
Sen yaşadın onlar ölünce
Ölümle birlikte
Ölümün gücüyle”
Derviş türkünün bitmesine rağmen yoluna devam edemiyordu. İçindeki eziklik… Bir şeyleri kaçırmış olmanın ezikliğiyle bir süre öyle durdu. Göğe baktı. Gök öyle berrak öyle açıktı ki; bu renk, bu açıklık, insanın gözlerinden girip bütün alacakaranlıklarını yıkıyordu. Kendine geldiğinde ayaklarının eskisi gibi toprağa sert bastığının ayrımına vardı. Artık yürüyebilirdi. Yürüdü ve türkü söyleyen orta yaşlı adamın yanına geldi.
Adam Derviş’in gelişini gördü ama hiç tepki vermedi. Hiç ilgilenmedi. Derviş, böylesi bir donuk yüzün altında büyük fırtınalar yattığını bilirdi. Yer kabuğunun altındaki magma gibi...
Öfkeli, kaynar ve delişken.
Yavaş yavaş yürüdü, karşısındaki taşa oturdu. Adam yine yaşlı meşeye bakıyordu. Ellerini birbirine kenetlemişti. Ellerinin ayrı durmasına dayanamayacakmış gibi sımsıkı tutuyordu. Bu insanın geri kaçışının belirtisiydi. Paniğinin, korkusunun duruşu…
Acısını paylaşmak için söze girme zamanını bekledi. Bu usta işiydi. Sabır isterdi. Sabır Derviş’in torbasındadır. Derviş bekledi, bekledi... Gün geceye döndü. Gökte yıldızlar çiçek açtı. Adam kafasını kaldırdı. Karanlıkta bile görünen nemli gözleriyle yıldızlara baktı.
Derviş söz zamanı geldiğini kavradı.
“Yıldızlar, hep oradadırlar. Hep orada kalacağını sanırız. Ne büyük yanılgı değil mi? Oysa ne hep ordadır onlar, ne de orda değiller. Garip bir çelişki işte… İnsanın çelişkisi. Zamanı kavrayamayan bir bakışımız var ne yazık ki. Bu yüzden hep yanılırız. Hep yanılgıdayız. Beklenmedik şeylerle karşılaşırız durduk yere. Halbuki beklenmeyen ne olabilir ki evrende?”
Derin bir nefes aldıktan sonra; tam söze girecekti ki vazgeçti. Gözü, yaşlı meşenin kovuklarına kaydı. Kovuklarındaki canlılara...
Konuşamamanın zorluğunu bilmez miydi? Konuşamamanın bir silah tetiği gibi durduğunu… Dokunulsa patlayacak bir mavzer gibiydi dil. Patlayacak ve yakacaktı, konuşanı da konuşulanı da... Ama bir sezgi gezginin elinde açılmayacaksa, nerede açılabilir ki giz?
Üzerine düşeni yapmaya kararlıydı. Oturduğu yerden kalktı. Adamın yanına geldi ve meşe ağacına baktı. Görmek için nasıl bakacağını bilmeli insan. Derviş adamın gözleriyle baktı, adamın ağlayışıyla ağladı. Sonra, öyküsünü anlatmaya başladı:
Dağların ateşi ovaya vurmuş, güneşin bir parçası Harran’a düşmüş sanki. Yanıyor, her yer yanıyordu. Gölge hiç bu denli uzak olamaz insana, her can gölge arıyordu.
Daha çok ölüm, daha çok su demek bu… Ölüm herkese çok, ama su!
“Su ver kızım” deyince babası, dalgınlığını üzerinden atıverdi.
Daha gencecik bir yürekti o. Tazeliğin hamuru heyecandan yoğrulmuştur. Gençti, heyecanlıydı. Ama heyecanlarını gizlemeyi bilmeliydi. Tenini taş gibi katılaştırdı. Gözlerini göstermemek için yerleri yaladı bakışları. Kirpikleri hep yarı kapalıydı.
Mutfaktan suyla döndüğünde, hala dalgındı.
“Bütün olanları bir başına anlamak ne ağır yük” diye düşündü. Pencereye kaydı gözü. Duvar gölgesinde kediler, köpekler, tavuklar bir arada. Bir gülümseme ile karşıladı manzarayı.
“Neden kapıda gözün hep?” diye sordu babası.
“Mektup bekliyorum” diye yanıtladı.
Yanıt durumu kurtardı ama babasının merakını gidermemişti. Sanki bulması gereken bir şey var ama isteği yok gibiydi. Öylesine bulanıktı gözleri. Babası bu tufanı görmedi. Fazla da üstelemedi.
“Ne mektubuymuş bu?” diye karşı çıkmakla yetindi. Zaten soruyu bir görevi yerine getirir gibi sormuştu. Yanıtı hiç de önemli değildi. Kızının kendi halinde bir dünya kurduğunun farkındaydı. Okuma yazma bilmezdi. Kızı başarılı bir öğrenciydi ve onun için gurur kaynağıydı. Bu nedenle kızına fazla karışmazdı.
Genç kız boşalmış bardağı aldı, mutfağa götürüp koydu. Ardından odasına yöneldi. Bütün bunları hiç farkına varmadan yaptı ve annesinin mutfakta olduğunu görmedi.
Annesi kızının hasta olduğunu sanarak üzülüyordu. Dağdaki oğlu için bile böylesine kaygılanmamıştı. Kocasıyla sık sık dertleşiyorlar ama çözüm bulamıyorlardı. Ne yapsalardı? Büyük şehirde oturan bir yakınları: “Kendi haline bırakın, üzerine fazla gitmeyin” demişti. Onlar da böyle davranıyorlardı. Oğullarını dağlara kaptırmışlardı, kızlarını da başka bir yere kaptırmak istemiyorlardı.
Genç kız içindeki heyecanı bastıramaz olmuştu. “Sahi neden gelmedi mektup?” diye yüksek sesle mırıldandı. Birden korktu. Yüzü sarardı.
“Eyvah! Ya duyduysa bizimkiler” diye tedirgin oldu. Evdekilerin halinde bir değişiklik yok. Rahatladı. Ama meraklanmaktaydı.
“Yoksa mektubum eline mi geçmedi?” diye iç sorguya girişti. Bir girdap gibi sorular birbirini sarıyor, ortasındaki boşluk saçlarından çekip içine alıyordu. Derin bir nefes alıp pencereye koştu.
Beklemek, beklemek ekşitiyordu yüreğini. Ama tohum ekerken başağı beklemez mi insan? Kışta baharı, gecede sabahı... Beklemek için de hazır olmak gerek belli ki…
Lisede çok sevdiği öğretmenine, bir ozanın şiirini kendi şiiri diye okumuş ve açılan yarışmaya katılmıştı. Öğretmeninin açtığı yarışmada birinci olmuş, ödül olarak da kitap almıştı. Ama bu kandırmaca yüreğine saplanan bir bıçaktı. Hatırladıkça kanatıyordu dünyasını. Isırgan otu gibi yakıyordu tenini.
Vicdan azabı gittikçe bir kabus gibi kasıp kavurdu ciğerlerini. Dayanamadı. Pişmanlığını dile getiren bir mektup yazdı öğretmenine. Bir yerlerden adresini bularak postaladı.
Mektubunu yanıtlayacağından emindi. Mektubunun yanıtlanması öyle önemliydi ki onun için, bunu kimselere anlatamazdı. Gittikçe arkadaşsız, dostsuz akrabasız yaşamaya başladı. Üstelik bu törelere uymazken... Herkes hoş karşılıyordu yine de durumu. Mektup gelmeliydi çünkü yalnızlık ateşten bir çemberdi ve bir akrep gibi kendini zehirleyebilirdi bu açmazda.
Sorunlar, sorular artık su gibi çöküyordu belleğine.
“Postacı mahalleye henüz uğramadı. Kim bilir belki bugün mektubumu getirir” diye teselli etti kendi kendini. Pencereye koştu. Sokağın başında postacının gölgesini görünce, heyecandan kanepenin üzerine fırlattı bedenini. İçinden çılgınca bağırmak geliyordu. Ne var ki bu uygunsuzdu ve bunu asla yapamazdı. O da çırpınıp durdu halının üzerinde.
Birden kapı çalındı. O an göğsünün kafesinden yüreği çalındı. Hemen fırladı yerinden, aceleyle elbiselerini düzeltti. Elleri birer kırlangıç olup uçtu. Postacıdan zarfı alıp açtı. Anne ve babasının şaşkın bakışları içinde geçti salonu. Kapıyı kapayıp yaslandı. Mektubu göğsüne koydu ve gözlerini kapadı. Bir süre soluk almadı. Mektubu yüreğiyle okuyordu sanki.
Sonra cesaretlendi. Pencere kenarına geldi. Bilgisayarla yazılmış kağıtları açtı. İçinden sadece söz değil, ateşin kini çıkacak gibi temkinli ve ürkekti. Kısa bir aralık, hayatın ritmi için soluklanış... Ardından yatağa uzandı boylu boyunca. Mektup ilginç başlıyordu:
“Mektubunu Marmara kıyısında okudum. Çıplak ayakla kumları ezerek geçerken. Ayak izlerimde neleri bıraktığımı düşünüp baktım geriye. Hiçbir şey yoktu. Evet, benden önce ve benden sonra hiçbir iz yoktu. Dalgalar, bilindik ustalıklarıyla yenilemişlerdi hayatı bir baştan.”
Anlamadı. Anlamak zaten hiç kolay olmamıştı öğretmenini. Garip bir tarzı vardı, garip bir anlatımı… Yeniden okudu. Acaba affetmek mi bu? Okumaya devam etti: “...belki kirlenen bilincimdi. Bir gün bilincimi yumayı öğrenirsem, daha sağlam basar ayaklarım yeryüzüne.”
Yüreği ferahladı. Demek kızmamış. Rahat bir nefes aldı. Sanki bedeninin dışındaki zırh erimeye, yeniden et ve kemik olmaya başlamıştı.
Zaten farklı bir insandı öğretmeni. O günlerde bile itiraf etse, aynı olgunlukla karşılayacağını biliyordu. Ama bilmek yetmiyor işte. Hem şiiri için öyle övgüler yapılmıştı ki, sanki oracıkta büyülenmişti.
Yarışmada birinci olduğu zaman, kendisine verilen “martı” kitabının arkasına, “bir gün” diye yazmıştı. Evet, işte o bir gün bugündü. Artık rahatlamış, durulmuş, içindeki gölgeye ışık sızmıştı.
Mektubu okumaya devam etti:
“Unutma! Ölüm, hep uzakta olan yıldızlar gibi değildir. Bir gün, beklenmedik bir konuk gibi çıkıverir karşımıza. Şaşkınlığımız affettiremez asla ve asla affedilmeyecek olan insanın kendine pişmanlığıdır!”
Heyecanlandı. Birden fırladı yatağından.
“Evet, işte bu” dedi “asla affedilmeyecek olan insanın kendine pişmanlığıdır.”
Sevincinden ne yapacağını şaşırdı. Pencereye gelip dayandı. Kediler, köpekler, tavuklar yine oradaydı. Olanları ya anlamamışlar ya da umursamamışlardı. Kitaplığına koştu. “martı”yı aldı. Onunla dans etti. Onu öptü. Duraladı.
İçerden radyonun sesi geliyordu. “çarpışmalarda...” Ölüm ne kolay şey çünkü kaçınılmaz diye düşündü. Oysa yaşamak, yaşamayı sürdürmekti asıl zor olan.
Mektubunu bitirmek arzusuyla yeniden okumaya başladı.
“Sen, güzelliği bir ucundan tutmuş iki göz” diye devam ediyordu. “Bir kasımpatı gibi dökülünce içindekiler, belki yüreğinden kanatlanacak bir martı gibi, göğün türkülerini söylersin. İnsandan yana yüce yerlerde.”
“Bunu yapabilirim” dedi bağırarak “bunu yapabilirim!”
Bu bağrışma penceredeki güveyi uyandırdı. Güneş hiç umursamadı bile. İyice yükledi sıcağını yeryüzüne. Gölgedeki kediler, köpekler ve tavuklar birbirlerine daha da yaklaştı.
Birden ailesi aklına geldi. Annesine ve babasına ulaştırmalıydı haberi. Anlatmalıydı olanı biteni... Odasından dışarıya fırladı. Salonda hiç kimse yoktu. Mutfağa, oradan da diğer odalara baktı. Kimsecikler yoktu. Avluya çıktı. Bahçeye... Sokağın başındaki kalabalığı fark etti.
Bağrışmalar, telaşlar, ağıtlar yükseliyordu. Şaşırdı. Koşarak kalabalığa karıştı. Annesini, babasını bulamıyordu. Tanıdıkları hep birlikte ağlıyordu. Zılgıt çekenlerden birine yaklaştı. Ne olduğunu sordu. Duymuyordu kadın.
Tekrarladı, olmadı kolundan çekip bağırarak yineledi:
“Ne oluyor, ne var, birine bir şey mi oldu?”
Bir yerlerden babası yetişti. Alıp kucağına sıkıca sardı kızını. Gözyaşları kızının yüzüne düştü. İlk kez babasına bu denli dikkatle bakmıştı. Yaşlanmış, çökmüş bir yüz... Panikledi.
“Ne oluyor baba?”
“Ağabeyin…” diyebildi babası, sonra hıçkırıklara boğuldu. Kısa bir süre sonra kızına doğru döndü ama gözleri topraktaydı. Yavaş yavaş, sanki konuşurken acı çeker gibi fısıldadı:
“Ağabeyinin dağdan ölüm haberi gelmiş!..”
Birden serin bir rüzgar esti sokakta. Gökteki mavilik koyulaşmaya, dağlar birbiri ardına sokulmaya başladı. Kollarıyla bedenini sardı. Titriyordu. İçi titriyordu. Sanki içinde bir volkan, ateş olup fırlamak üzeriydi dışarı. Dayanamadı. Ağlamaklı bağırmaya başladı:
“Zaten ölüm, hep uzakta olan yıldızlar gibi değildi. Bir gün, beklenmedik bir konuk gibi çıkıverir karşımıza. Şaşkınlığımız affettiremez asla! Asla!.. Asla!..”
Öykü bittince bir sessizlik oldu… Adamın hıçkırıkları bozdu sessiz karanlığı… Adam hem ağlıyor, hem konuşuyordu:
“Ölüm, oğluma ne kadar uzaktı. Hiç karşılaşmayacağım bir düşman, hiç açılmayacak bir sır gibiydi. Ama şu çürük ağacın dibinde iki arkadaşı ile teslim ettim ölüme yavrucağımı. Canımı.... Oğul acısı başka… Oğul acısı ciğerimi parçalamakta…”
“Ne oldu peki?” diye sordu Derviş.
Adamı konuşturup gerginliğini çözmeden gidemezdi.
“O okuyordu...” dedi adam.
Bir yandan konuşuyor, bir yandan ağlıyordu. Ağlamalıydı çünkü herkesin acısını kendi gözyaşı dindirir. Gözyaşı akmadan acı akmaz. Derviş bu nedenle sabırlı dinledi.
“İlkelerim var diyordu. İlkeler. Canımı veririm diyordu. İnsan ilkeler için canını verir mi? Verir, verdi işte. Sadece kendi canını değil, bizimkini de... Verdi de ne oldu? İlkeleri göğe mi erdi? Yandaşları kurtuldu mu?”
Bir süre ağladıktan sonra: “Kaçmışlar, kaçmaktan yorgun düşmüşler. Bu meşenin yanında uykuya kalmışlar. Sonra, sonra üçü bu meşenin dibinde vurulmuş. Bu ne acıdır bilsen... Bu ne acı...”
Derviş adamın omzuna dokundu. Yüzüne iyice baktı. Acısını paylaşmak istiyordu:
“Unutma! Ölüm, hep uzakta olan yıldızlar gibi değildir. Bir gün, beklenmedik bir konuk gibi çıkıverir karşımıza. Şaşkınlığımız affettiremez asla! Ve asla affedilmeyecek olan, insanın yaşama düşmanlığıdır!”
Sonra meşe ağacına doğru yürüdü. Meşenin köklerinde kan izleri şöyle böyle belli oluyordu. Derviş biliyordu ki birkaç güne hiçbir iz kalmayacak. Ormanın temizlikçileri yeniden başlatmak için hayatı işe koyulacaklar. Akan kanlar, başka canlar için besin olacak. Böylesi acıyı bilginin gücü dindirmezdi. Böylesi acıyı sezginin tütsülü büyüsü kırabilirdi ancak. Geri döndü. Adamın karşısına geldi. Hala ağlıyordu adam. Ağlamasını devam ettirirken Derviş son sözünü söyledi:
“İlkeler, onlar sadece küçük patikalar gibidir. Bizim dağları, vadileri aşmamızı sağlar. İlkeler ölmek için değildir, yaşamak içindir. Onlar yön perilerimizdir. Onlar olmazsa nasıl aşarız kışın dağları, nasıl geçeriz coşkun çayları? Hele sis basmaya görsün hayatı.”
Bir an duraklayıp yaşadıklarını düşündü. Sis içindeki kayboluşunu, ter kan içindeki çıkmazını. Sonra sözüne devam etti.
“Ama ilkeler için ölünmez. Onlarla yaşanır. Kim ilkeleri için ölür, ilkelerini de öldürür.”
Sözünü bitirdikten sonra, dağın yamacına doğru bir patikayla çekip gitti. Adam, olanın biteni kavramakta güçlük çekerek bir süre gözleriyle Derviş’i izledi. Sonra ayağa kalktı ve kendi kendine:
“Evet, asıl affedilmeyecek olan insanın yaşama düşmanlığıdır” diye bağırdı. Sanki biraz rahatlamıştı. Üzerindeki o kocaman yük hafifledi. Sonra kentin yolunu tuttu. Arkasındaki her şey zamanın sihirli öpücüğüne teslim oldu.
ş.a
Beyaz bir araba, toprak yoldan dağa ilerledi. Kestane ağaçları içinden geçerek en tepedeki pınarın yanına geldi. Arabadan orta yaşlı bir çift indi. Adam arabanın bagajını açtı. Kadın bagajdan bir su kabını alarak çeşmeye yöneldi. Adam,oturacak bir sergi çıkarıp meşenin altındaki çimenlerin üzerine serdi. Oturup sessizce körfeze baktı. Kadın da gelip suyu adamın yanına bıraktı, arabadan yiyecekleri getirip serginin üzerine koydu. Konuşmadanbaşladılar yemeğe.
Kadın ayağı kalktı ve çayır boyunca yürümeye başladı. Adam kısa bir süre onu izledikten sonra tekrar körfezin maviliğine bıraktı gözlerini.
O denli dalmıştı ki Derviş’in yanına geldiğini görmedi. Derviş sakin bir sesle:
“Bu derinliklerin gizleyemeyeceği acı yoktur.” dedi.
Adam panikledi. Derviş, eliyle onu sakinleştirmeye çalıştı:
“Korkacak bir şey yok. Ben de senin gibi iki ayaklıyım.”
Adam yutkunarak:
“Buyurun ne istemiştiniz?”
Derviş:
“Sohbet” dedi “insanın rüzgar sevincidir sohbet, en hafif, en yürekli işidir… Sohbet sevmez misin?”
“Pek konuşmayı sevmem” dedi adam.
“Anlayabiliyorum. Bir süredir sizi izliyorum ve o bayanla hiç konuşmadığını gördüm. Eşiniz mi?”
“Evet” diye yanıtladı adam.
Daha sonra yere bakarak, elindeki küçük dalla toprağı kazmaya başladı. Bu umutsuzluğun ve çaresizliğin görüntüsüydü. Derviş adamın yanına oturdu.
“Bazen haksızlığa uğradığımızı sanırız. Bu, çocuklar için ne hoş bir kaçamaktır. Ama insan kendi ektiğinin çiçeğini açar. Kadınınla konuşmadığına göre, evliliğin çoktan bitmiş. Ama başka bir birliktelik taşımaz bu yorgun yüreğin. Kuru ağaçlar düşlerinde ne görür bilir misin?”
“Hayır” diye yanıtladı adam.
Derviş sözünü sürdürdü: “Su... Bedenlerini ıslatan, coşturan suyu görürler. Küflenen, çürüyen, dökülen bedenleri daha ne arzular ki? Ama bir şey var ki, gerçek gerip çeker her şeyi kendi bildiğince... Elinden kaçan görülmemiştir. Seni de çekip toprak etmeden bir daha düşün!”
Adam kendi içine döndü. Karanlık dehlizlerini hissetti… Her gün gezdiği, her gün sustuğu o donuk ıslaklıkları… O ıslaklıkta yankılanan kendi sesini duydu yeniden, ürktü.
Derviş, adamın ruhunu yatıştırmak için ona bir öykü anlatmaya karar verdi. “Konuşmayı sevmiyorsun ama dinlemeyi seversin belki de… Sana bir öykü anlatayım ister misin?”
“Olur” dedi adam isteksizce. Derviş kararlı bir tonla öyküsünü anlatmaya başladı:
Yeryüzünde bir orman, kendi sırlarıyla sarmıştı yamaçları. Uzaktan bakan gözler için her şey olağandı. Ağaçlar, nice yıllık özlemleriyle yan yanaydı. Dereler kendi dertlerine çağlamakta, sincaplar sıçrayışlarıyla manzaraya katılmaktaydı.
Ne var ki olan, görünenden ötedir. Olan, görünenden başka bir şeydir.
Ormanın derinlikleri de görünenden öte heyecanlar gizlerdi. Her kulağa ulaşmazdı ama bu. Her göze girmez.
Ama rüzgar bir ispiyoncudur ve en azından ormanda dolaşıp ulaştırırdı olanı biteni duymak isteyen herkese. Alır götürürdü sesi, kokuyu. Kurtulamazdı ormanda olan hiçbir şey.
Meşe de kurtulamadı bu çekimden.
Büyük bir özenle gizlediği sırrı; o dallarına, gövdesine tutunan sarmaşığı herkes öğrendi. Duyar duymaz en çok da çınar gülümsedi bu aşka. Nice sevdalar çürütmüştü gövdesinde nihayet o da.
Onur kırıcı olsa da meşe başlangıçta pek şikayetçi değildi. Baharla birlikte, küçük dokunuşlarla baştan çıkmıştı gönlü. Hele akşamüstü hafif meltemde, küçük kıpırdanışlar yok mu? Kabuklarından köklerine bir ılık su akıyordu. Bir çiçek oluyordu dalları, bir kelebek. Güvercin kanatlanışı gibi hafifliyordu bedeni.
Böylece geçti birkaç yaz. Hoştu. Hoşnuttu. Ama zaman bilindik alışkanlıklarla değiştiriyordu her şeyi. Aşkın da bir ömrü vardı elbet. Bir direnme gücü, bir sabrı. Vakit geçtikçe meşenin neşesi kaçtı. Daha odunsu durur oldu her bakışın ardına. Bir ağırlıktı, bir tıkanıklık.
Şikayet miydi yoksa bu? Hayır, şikayet çaresizliğin çocuğu. Doğrusu bu ya onursuzluk olurdu. O, zaten çoktan yolunu seçmişti. Sonuçlarına da katlanacaktı elbette!
Meşenin dersleri katmerleşince, onuru bir filiz direnci oldu. Çözülmeye başladı lif lif. Biriyle konuşmak, dertleşmek istiyordu. Fakat bu ne kadar zordu.
Konuşan, konuşunca kendini ortaya koyar. Kendini bozar. Kendini sorgulamak çözer bütün denklemlerini ve çözelti, bir daha yenilenmez bir başkalaşıma dönüşür o an. Sorgulanmak, üstelik kendi sorguçlarıyla sorgulanmak korkunçtu. Bilinmedik bir şey olamazdı bu sorgulamada. Kabulleniş vardı her şeyi baştan. Suçu, suçluyu üstleniş… Sorgulamak mahkum olmakla birdi; birlikteydi.
Fakat acısı, içten içe kışkırtıyordu meşeyi. Hemen karşısında yüzyıllık bir çınar vardı. Meşeyi anlasa anlasa yaşlı çınar anlayabilirdi.
Birkaç kez konuşmak için cesaretlendi. Ne var ki cesaret büyüklük dinlemez. Beceremedi.
“Bu böyle gitmez” diye düşündü sonra. Bir çözüm olacaksa, sonuçlarını da göğüslemeliydi elbette.
Sarmaşığın uykusunu yokladı. Uyuyordu. Beklediği fırsattı bu. Zamanı aralayıp fısıldadı çınara:
“Hep böyle mi olur?”
Nicedir meşeyi gözetleyen çınar, bilgeliğiyle bu soruya hazırdı.
“Dahası da var” dedi “dahası bu aşktan kurumak da var.”
Meşe, telaşla söze karıştı. Belki bütün bunları kabullenmemek için bir başkaldırıydı.
“Hadi canım sende! Bir meşeyi hangi sarmaşık kurutabilir ki?”
Ama bu dediklerine kendi de inanmamıştı.
Yaşlı çınara saygısı tartışılmazdı elbet. O, ormanın görmüş geçirmiş en deneyimli üyesiydi. Bir bildiği mutlaka vardı. Ama böyle apaçık da söylenmez ki her bilinen. Her gerçeğin söylenmemesi gerektiği gibi… ama her şey ortada. Gerçekten çınar haklıydı. Son iki yazdır kabuklarını sarınca sarmaşık, nefes alamaz olmuş; daha az dal uzatarak idare etmişti durumu.
Meşenin dalgın haline dayanamayan çınar söze girdi:
“Aşk bir çelişkidir. Anlamak için çok zeki olmak gerekmez. Sadece...”
“Sadece ne?” diyesözünü böldü meşe. Kendisini aşağılanmış hissetti. Çınar, meşenin bu saygısızlığını hoş görerek sözüne devam etti: “Duygularının yerine aklına güvenmek gerek!”
“Fakat o haz, o ürperti, o yazlar boyu yumuşacık dokunuşlar... Aklıma güvensem bütün bunları yaşayabilir miydim?” diyesordu meşe.
“Belki hayır! Ama varlığının bugünkü açmazı, sarmaşığın kalınlaşan kabuğunun gövdeni esir etmesi. Bu nasıl bir son? Buna değer mi bütün olanlar?”
“Her şeyi belirleyemeyiz ama! Öyle olsa, bir dere kenarını seçerdim filizlemek için. Daha çok çiçek açmak ister, meyvelerimi renklendirirdim. Her yanım arı, kelebek olurdu.”
“Evet, belirleyemeyiz ama güneşten yudumlamak için ışığı, gövdeni benden uzaklaştırmak için eğilmeni nasıl açıklarız?”
Yaşlı çınarın son sözleri meşenin kafasını karıştırdı. Düşündü:
“Doğru” diye düşündü meşe. Bazı şeyler değiştirilebilir. Fakat o varoluşun sunduğu seçenek. Ya aşk?
Çınar, yılların birikimi ile yalın gerçeği fısıldama zamanının geldiğini anladı. Rüzgarın kesildiği o an kararlı bir tonla söze girdi:
“Aşk hastalıklıdır. Aşık olan birine bak aptalı görürsün. Dahası gerçekten sevgi üretemezsen bir gün aşık olmak zorunda kalırsın çünkü aşk duygusal bir intihardır. Bu suyun barajları yıkması gibi… Coşkuludur ama maraz getirir, hüzün getirir, yıkıcılığı ile ölüm getirir. Kabuğun gövdenin gelişimine ayak uyduramaması gibi, çatlayıp çürümesi gibi... Yani aşk, yolunda gitmeyen bir şeyleri anlatır, elbet görmek isteyene.”
Sözünü bitirince çınar, ortalık sessizleşti. Bir ağırlık çöküverdi ortalığa. Ta ki meşenin mırıltısı duyulana kadar…
“Demek ben yeterince sevgi üretemedim!”
“Yeterince...” diye yanıtladı çınar. Kararlılığı meşeyi sarsmaktaydı.
“Böylece sarmaşığın taze dokunuşları... Ama nasıl olur? O zaman bütün olanlardan mutluydum. Mutluluk aptallık mı yani?”
Çınar kendinden emin:
“Aptalların daha mutlu olmayacağını nasıl söyleyebilir ve dahası nasıl bilebiliriz?”
Meşe, yüreğindeki bütün sorulara yol vermişti. Göğsünü yele tutmuş, yılların suskunluğundan kurtulmuştu. Sorular ardı arkası kesilmeden dile geliyordu. En sonunda doğru soruyu buldu:
“O halde aşk için bunca övgü neden öyleyse?”
“O hastalıktan kurtulamamanın çaresizliği... Güçsüzlük savunması. Böylece aşk doğallaşır, candan bir parça olur sanrısı.”
Bir süre düşündükten sonra meşe sözüne devam etti: “Ben aşktan değil, aşkın bitmesinden huzursuzum. Aşk bitti; ama birliktelik devam ediyor. Yani sarmaşığı taşıyorum yine ben. Güneş benden önce onu buluyor gövdemde. Kabuklarımı kemiren bir yığın böcek türedi sayesinde. Büyüyemez oldum. Oysa bir ağacın büyümektir varlık nedeni.”
“Kesinlikle doğru. İşte buna sevindim çünkü aşka başlı başına karşı değilim. Ben de aşık oldum, hem de kaç kez. Elbette bu daha çok kendim olmadan önce… ama bir kelebek, bir an yapraklarını titretir; sonra ayrılıp gider. Ne sen ona ağır gelirsin, ne o sana ağır gelir. Selin heyecanı bıraktığı çamurun tadında bozulur. Eğer aşk bir zorunluluk olursa, hem aşk yara alır hem kendin yara alırsın!”
“Bütün bunları daha önce biliyor muydun?”
“Elbette” diye yanıtladı çınar.
“Peki, neden beni uyarmadın baştan? Bu nasıl dostluk?” diye çıkıştı meşe.
“Ama o senin gerçeğin. Öğüt vermek hayata ihanettir. Herkes kendi dersini kendi gününden özümser. Bunu ne hızlandırmak, ne yavaşlatmak doğrudur. Sana ve senin doğana ihanettir bu. Dostluk değil düşmanlık olur. Yaşayıp öğrenmekse senin var oluşundur. Bu senin için bir çıkıştı, denemeliydin. Fena mı oldu? Ne çok şey denedin, öğrendin!”
“Ne evet, ne hayır diyebiliyorum. Doğrusu şu an, gece kadar karanlık kovuklarım. Köklerimden titriyorum ama kıpırdamıyor bile yaprağım. Nasıl iş?”
Bu düşünsel çözülme meşeyi sarsınca, çınar, teselli etme gereksinimi duydu:
“Dur bakalım! Hayatta yenilenmek için hep bir fırsat vardır. Bakarsın önümüzdeki bahar bir sel gelir. Ya da bir fırtına, boran alır götürür üzerinden yükünü. Hafifler kurtulursun.”
“Hafiflemek” diye iç geçirdi meşe...
“Birlikteliğimin ilkyazları gibi… şimdi ayrılmanın hayali bile aynı: hafiflemek! Ne garip bir çelişki?”
"Çelişki hayatın kendisidir. Başkalaşmak için, yenilenmek için gereklidir” dedi çınar, o bilge tavrıyla.
Konuşma burada kendiliğinden bitti. Meşe geleceğini edilgin bir şekilde, hayatın sürprizlerine bağlamış; artık susmayı yeğlemişti. Çınar, yeniden bir konuşma başlatmanın yararına pek inanmadı. Zaten, sabah kuşları çoktan yerlerini almıştı. Birazdan, günü başlatacak şarkılarının son hazırlıklarını yapmaktaydılar.
Sabah, güneşten önce bulutlar kapladı ortalığı. Yağmur başladı. Sel, daha çok kendi açlığını yaladı topraktan. Sonbaharın ölüm kokan günleri birbiri ardına sıralandı.
Kimseye boyun eğmeyen zaman, hırçınlığı ile yılları alıp gitti. Nice ilkyaz sonra ormanda değişen çok
şeydi. Ama meşe ne sarmaşıktan kurtulmuş, ne de gelişmek için bir çıkış bulmuştu. Zaten başkasından beklenene kim zamanında kavuşmuştu?
Yine de hep beklenecek bir başka bahar vardı ve iyi ki vardı.
Öykü bitince, adam şaşkın ve ikircikli Derviş’e bakıp:
“Siz benim içimdekileri okudunuz” dedi “benim yaşantımı anlattınız. Siz de kutsal bir güç var. Verin elinizi öpeyim.” Sonra kalkıp Derviş’in eline sarıldı. Derviş bir hamleyle elini çekti.
“Beni büyütme çünkü kendini küçültürsün. Oysa her can öylesine değerlidir ki... Kendi değerini küçültme çünkü kendinle birlikte insanı küçültürsün. Benim gücüm neyse seninki de odur. Yeter ki kendini tanı ve kendinde dur. Sen şimdi uzaklardasın. Artık toparlan, kendine gel!”
“Ama” dedi adam “yaşadıklarımı bir bir sıraladınız. Meşenin başına gelen de benimki gibi... Artık bir zamanlar sevdiğim o insanın benim yaşantımı boğmasını seyrediyorum. Ne ondan ayrılacak gücüm var, ne onunla devam edecek.”
“Konuşmamaya devam ederseniz ihanet etmiş olursunuz. Onlarca yüzyıllık evrime ihanet... Konuşmak için kaç nesil geçti insandan, kaç nesil? Siz böylesi bir yeteneği kullanmıyorsunuz. Bu büyük bir ihanettir. Yaşanmışa ve yaşamışlara...”
Sözünü yarıda kesip ayağa kalktı. Adamın yüzüne iyice baktı. Son sözünü söyledi:
“Konuşun! Çünkü konuşmak yol açmaktır ormanda. Konuşacak birini bulmuşken konuşun! Gelecek, konuşanların sözcükleriyle şekillenecek. Bugünü istiyorsanız konuşun, geleceği istiyorsanız yine konuşun. Başka seçeneği yoktur insanın.”
Birden ayak sesleri duyuldu. Yamaçtan kadın elindeki çiçeklerle geliyordu. Adam, ayağı kalktı kadına doğru koşmaya başladı. Kadın şaşkın kalakaldı.
“Biliyor musun biri geldi ve içimi ferahlattı. Gel seni de tanıştırayım.”
Kadın “kim?” diye sordu.
Adam birden durdu.
“Sahi, hiç adını da sormadım. Bilmiyorum. Sadece konuştuk. Bana bir öykü anlattı.”
Kadın: “Hani nerede?” dedi.
Adam arkasına baktı. Kimse yoktu.
“Ama şimdi buradaydı.” dedi. Ardından bağırarak:
“Hey, yaşlı dostum neredesin?” Koşarak ağacın yanına geldi. Etrafa bakındı kimse yoktu. Sanki bir ses duydu, dikkatini meşe ağacının dallarına yöneltti. Meşe ağacının üzerindeki sarmaşıkta harika çiçekler açmıştı. Ama meşe ağacı kurumuştu. Öylece kaldı. Kadın yanına geldiğinde dönüp:
“Hayal görmüş olmalıyım.” dedi.
ş.a