İğ kalıntısı veya orta gövde kalıntısı (İng. Midbody remnant) olarak tanımlanan parça, bölünen hücreleri genetik bilgileri ile doludur ve bir metrenin milyonda biri boyundadır.
Araştırmacılar orta gövde kalıntılarını bugüne dek hücre bölünmesinin 'çöp torbası' olarak değerlendirmiş, bölünme sonrası bir zaman sonra çözüldüklerini düşünmüş, daha sonraki araştırmalarda bunların aslında 'silindiklerini' belirlemişti.
Ancak yeni bir çalışma, göz ardı edilen bu organellerin oluşumunu izledi ve iç yapılarını ortaya çıkardı. Sonuçlar, birincil görevleri olan hücre bölünmesi tamamlandıktan ve kalıntı haline geldikten sonra, bu parçacıkların diğer hücreleri etkilemek için yeterli donanıma sahip olduklarını gösteriyor.
Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden genetikçi ve kıdemli yazar Ahna Skop, “Bizi şaşırtan şey, orta gövdenin hücre bölünmesiyle pek ilgisi olmayan, ancak muhtemelen hücre iletişiminde işlev gören genetik bilgi, yani RNA ile dolu olması” diye konuştu.
Orta gövde (iğ) kalıntıları nasıl oluşur?
İki hücre, mitoz adı verilen bir süreçle bölündüğünde, oldukça karmaşık işlemler gerçekleşir. Kromozomlar çoğalır, iki yeni hücre oluşturmak için hücrenin orta hattında her kromozomun kopyasını farklı yönlere sürüklemek üzere ince uzun mikrotübüller meydana gelir.
Orta gövde, kendilerini kromozomlara bağlayan ipliksi mikrotübüllerin üst üste binmiş, uzanmış uçlarında toplanır. Orta gövde daha sonra, bölünen hücreleri ikiye ayıran son köprüyü parçalayan absisyon mekanizmasını devreye alır.
Bölünmenin bu aşamasında orta gövde kalıntılarının yavru hücrelerin içinde kalarak parçalandığı düşünülüyordu. Ancak yapılan çalışmalar, bu parçaların çoğunun aslında hücre dışı alana bırakıldığını ve diğer komşu hücreler tarafından yutulduğunu ortaya koydu.
Kanser hücresi oluşturma potansiyeline sahip
Çalışmanın devamında orta gövde kalıntılarının aslında çöp kutuları değil, hücre sinyalizasyon paketleri olduğu anlaşıldı. Üstelik kontrolsüz bölünen kanser hücreleri ve diğer hücre tiplerine dönüşen plastik öncüler olan kök hücreler, orta gövde kalıntılarını normal hücrelerden daha fazla yutuyor.
Skop ve meslektaşları, bu küçük taşıyıcıların içeriğini daha derinlemesine araştırmak amacıyla yaptıkları çalışmada, orta cisim kalıntılarının belirli RNA türlerini taşıdığını buldu. Bulunan RNA’lar hücre çoğalması, pluripotensi (kök hücrelerin herhangi bir hücre tipine dönüşme yeteneği) ve onkogenez (sağlıklı hücrelerin kanserli hücrelere dönüşmesi) gibi süreçlerde yer alan proteinleri kodlayan RNA’lardı.
Dahası, orta gövde kalıntıları bu RNA'yı işlevsel proteinlere dönüştürmek için gerekli hücresel mekanizmayı da içeriyordu. Orta gövde kalıntısı serbest bırakıldığında, bu mekanizma RNA'yı proteinlere çevirir.
Skop orta gövde kalıntıları için şu benzetmeyi yaptı: “Ay'a iniş yapan küçük bir araç gibi. Bölünen hücreden uzakta, bu çalışma bilgisini sürdürmek için ihtiyaç duyduğu her şeye sahip.”
Araştırmadan elde edilen sonuçlar Developmental Cell dergisinde yayınlandı.