Virginia Woolf, meşhur kitabı Kendine Ait Bir Oda‘da Shakesperare’in onunla aynı yeteneğe sahip bir kız kardeşi olduğuna yönelik hayal kurmamızı ister ve bunu şöyle şekillendirir:
Bu arada olağanüstü yetenekli kız kardeşinin evde kaldığını varsayalım. O da aynı ölçüde maceracı, aynı ölçüde yaratıcıydı ve dünyayı tanımak için aynı ölçüde yanıp tutuşuyordu. Ama okula gönderilmedi. Horace ve Virgil okumak bir yana gramer ve mantık okumak gibi bir olanağı dahi yoktu. Arada bir eline bir kitap, belki de erkek kardeşininkilerden birini alıp birkaç sayfa okuyordu. Tam o anda annesi ya da babası içeriye girip çorapları yamamasını ya da pişen türlüye bakmasını ve kitap kâğıtla oyalanmamasını söylüyordu.
Konu buraya nereden mi geldi? Anlatayım. Bugün doktora dersinde bir erkek arkadaş, hem entelektüel açıdan başarılı olup hem de “ev” işlerine bakabilmenin mümkün olamayacağını, bu yüzden evine bir yardımcı geldiğini söyledi. Buraya kadar bir sorun yok. Fakat bu yardımı belli bir sınıfın üstündeki herkesin alması gerektiğini söylemesi ve bunu örneklerken “Aziz Sancar Nobel’i aldı, ertesi sabah karısı ona ‘Çöpü dök.’ dedi. Böyle bir şey olabilir mi ya? Aziz Sancar neden çöp döksün?” ifadelerini kullanması sadece bende değil, sınıfın genelinde küçük bir şok etkisi yarattı.
Benim takıldığım nokta Aziz Sancar’dan çok, -neredeyse her kadın gibi- evin tüm düzenini programlayan çöpün ne zaman atılıp ne zaman tuvalet kâğıdının biteceğini kontrol eden, yani işin duygusal ve düşünsel yükünü tamamıyla üstünde toplayan eşi Gwen Sancar’ın konumuydu.
Gwen Sancar, tıpkı Nobelli eşi gibi bir bilim insanı. Hatta daha ötesini söyleyeyim, bir biyokimya profesörü. Özellikle fen bilimlerinin erkeklerin neredeyse tekelinde olduğunu düşünürsek Gwen Sancar’ın bu kademeye ulaşması hiç de kolay olmamış olsa gerek. İşin daha da güzel yanı, Sancar’ın bu alanı seçmesinde kimyager teyzesinin rolünün büyük olması. Teyzesi dışında da bilimle uğraşan pek çok kadın tanıyan Sancar, laboratuvarda çalışmayı sevdiğini fark edince bilim insanı olmaya karar vermiş.
Meseleyi, “Bak erkek olunca sorumluluğun az oluyor, Nobel’i alıyorsun da, kadın olunca evin fiziksel olmasa dahi düşünsel yükü sende olduğundan bir adam kadar başarılı olamıyorsun”a getirmeyeceğim. Gerçi getirilebilir ama neyse… “Aziz Sancar neden çöp döksün?” diyen arkadaşımın bir başka söylemi de “Ben maraba mıyım, neden ev temizleyeyim.” idi. Ve evet, doğru billdiniz, sınıf farkının “olması gereken” bir şey olduğunu söylüyordu.
Gwen Sancar’ın üniversite okuması, hatta dünya çapında bir bilim insanı olması, elbette Kendine Ait Bir Oda‘dan sonra geçen neredeyse yüz yıl düşünülünce çok büyük bir adım. Öte yandan hiç değişmeyen bazı şeyler de var. Yukarıdaki yazının devamında Woolf şunları söyler: “Shakespeare’in döneminde bir kadının Shakespeare’in dehasına sahip olması düşünülemez. Çünkü Shakespeare’inki gibi bir deha köle gibi çalışan, hiç eğitim görmemiş ve hizmet sunmakla yükümlü insanlar arasında doğmaz.”
Sahi o marabanın cinsiyeti neydi?