ÖĞRETİM SÜRECİNDE PLANLAMA
Öğretim üç temel aşamadan oluşur: planlama, uygulama ve değerlendirme. Bu aşamalardan birincisi olan planlama; programının öğretim planı haline getirilmesi olarak ifade edilebilir. Planlama, etkili ve verimli bir öğrenmeyi sağlamak üzere, öğrenme çevresinin düzenlenmesi, kontrolü ve ilgi kararlar alma aşaması olarak da ifade edilebilir. Başka bir ifadeyle planlama, kazanımlara ulaşmak için işe koşulacak yaşantı-etkinlikler ile bunu destekleyecek yöntem-teknik ve araç-gereçlerin seçilmesi etkinliklerinin kâğıt üzerinde tasarlanmasıdır.
Öğretim Planı: Bir öğretim programının belli bir öğrenci grubuna uygulanması sırasında nelerin, hangi sıra ile ve ne zaman yapılacağını gösteren plandır[65]. Özçelik’e göre, öğretim planı; bir öğretim programının belli bir öğrenci grubuna uygulanması sırasında nelerin, hangi sıra ile ve ne zaman yapılacağını gösteren plandır. Gözütok ise, öğretimi planlamayı ‘öğretimi tasarlama, uygulama ve değerlendirme kararlarından oluşur’ şeklinde tanımlamaktadır[33].
Öğretimi planlamada temel amaç, öğretimin niteliğini yükseltmek ve öğretim programının uygulamadaki niteliğini artırmaktır. Planlama, öğretmenin öğrenmeyi sağlamak için kullanacağı öğeleri sistemli bir şekilde örgütlemesini ve düzenli olarak kullanmasını sağlar. Öğretim planı, öğretmenin kendi öğretim etkinliklerini izlemesine ve ne kadar etkili olduklarını belirlemesine yardım eder. Bir anlamda, yansıtıcı öğretmen rolünü destekler[6].
Öğretim programları, planlar aracılığıyla hayata geçer. Öğretim sürecinin planlanmasında, öğretmenin temel referans kaynağı, öğretimprogramıdır. Çünkü planlama bir anlamda, öğretim programının mevcut öğrenci kitlesi ve okula uyarlanmasıdır. Ders kitabı, önceki planlar, internet vb. kaynaklar, planlamada yardımcı referanslar olarak değerlendirilmelidir. Temel öğretim becerileri arasında önemli yer tutan ve öğretmenin temel sorumluluklarından birisi olan öğretimi planlama, dersten önce yapılır. Plan yapma, eğitim açısından bir gereklilik, yasal açıdan ise bir zorunluluktur.
Planlamanın Üç Temel İşlevi:
a) Öğreticiye duygusal güven verir (nereye ve nasıl gidileceğini bilmek insana güven verir).
b) Öğretimde işe koşulacak öğeleri, öğrenmeyi sağlayacak şekilde örgütlemeyi sağlar
c) Öğreticinin yansıtıcı düşünmesini sağlar (kendi öğretim etkinliklerini izleme ve ne derece etkili olduğunu belirmeye yardım)[6].
Öğretimi Planlama Basamakları
§ Hedeflerin belirlenip davranış cinsinden ifade edilmesi. Hedefler (Kazanımlar) önceden belirlenmiş ise, bunlara uygun etkinlikler yazma ya da seçme.
§ Ön koşul öğrenmeleri belirleme.
§ Öğrenci niteliklerini belirleme.
§ Öğrencilere göre hedefleri yeniden gözden geçirme: Sahip olunan özellikler ile önkoşul olanlar arasındaki farkın tespiti.
§ İçeriği örgütleme: Hedef, öğrenci ve konu özelliklerine göre içeriğin örgütlenmesi.
§ Öğretim stratejileri ve materyalleri seçme.
§ Öğretim etkinliklerini planlama.
§ Ölçme-değerlendirme etkinliklerini planlama.
§ Öğretimi uygulama.
§ Öğretimi değerlendirme.
Senemoğlu’na Göre Öğretim Planı Aşamaları[6]:
§ Kazandırılacak hedef ve hedef davranışları belirleme
§ Hedef ve hedef davranışları kazandırma için gerekli ön koşul bilgileri belirleme
§ Öğrencilerin öğrenmeye etki eden giriş niteliklerini belirleme
§ Yeni hedefleri gözden geçirme
§ Hedefler ve öğrenci nitelikleri doğrultusunda içeriği organize etme
§ Öğretim stratejileri ve kaynakları seçme
§ Seçilen öğretim modeli, strateji ve materyallerine uygun öğretim etkinlikleri planlama ve hazırlama
§ Öğretimi değerlendirmede kullanılacak ölçme ve değerlendirme araçlarını planlama ve hazırlama.
Gözütok’a Göre Planlama Aşamaları[33] :
a) Öğretim öncesi (öğretmen, süre, hız ve içeriğe karar verir),
b) Karşılıklı etkileşim: Öğretimin sunulması, zamanın kullanılması, gözlenecek durumlar konusunda karar verme,
c) Karar aşaması: Dönüt, övgü, eleştiri gibi öğrenci gelişmesini kapsar[1].
Öğretimi Planlama İlkeleri
Öğretme-öğrenme etkinliklerini planlama; öğretmenin yaklaşım tarzı, öğretimin yapıldığı düzey ve şekil ile okul türüne bağlı olmakla birlikte, bu süreçte uyulması gereken genel ilkeler aşağıdaki gibi ifade edilebilir. Bu ilkeler, planlamayı belirli bir eğitim çerçevesine oturtarak, dağınıklıktan kurtarır.
İyi bir plan;
§ Her şeyden önce program hedeflerine (kazanım) ulaştırıcı olmalıdır,
§ Öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve gelişim özelliklerini dikkate almalıdır,
§ Gerektiğinde değiştirilebilecek şekilde esnek, çerçeve ve kılavuz niteliği taşımalıdır,
§ İlgili yönetmelikler, çalışma takvimi ve çevre özelliklerini dikkate almalıdır,
Öğretim ilkelerini dikkate almalıdır,
Resmi tatillerin öncesi ve sonrasına yerleştirilecek konuları belirtmelidir,
Öğretim sürecinin temel dört boyutuna (Kazanım, konular, eğitim durumları ve değerlendirme) yönelik etkinlikleri içmelidir.
Öğretim sürecinin giriş, geliştirme ve sonuç aşamalarına yönelik etkinlikleri kapsamalıdır.
Öğrenciler, okul yöneticileri ve ilgili diğer öğretmenlerle işbirliği yapılarak düzenlenmelidir.
Öğretmenin Uyması Gereken Planlama İlkeler
Öğretmen, öğrenme ve öğretim etkinliklerini planlama konusunda bilgi ve beceri sahibi olmalıdır.
Öğretmenin, planlanacak derse ilişkin programı, ilgili yönetmelik ve okul ile çevre özelliklerini iyi bilmesi gerekir.
Öğretmenin, programı, eldeki öğrenci kitlesi ile çevre özelliklerine uyarlayabilmesi için, öğrencileri çok iyi tanıması gerekir.
Planlamaya dahil edilen hedeflere ulaşmak için öğretimi yapılacak konu veya etkinlikler, öğrenci ve toplumun ihtiyacı olan anlamlı, ulaşılabilir ve güncel olmalıdır.
Planlama yapılırken, öğrencileri bir blok şeklinde görme yanlışına düşülmemeli ve öğrenciler arasındaki bireysel farklılıklar dikkate alınmalıdır.
Planlama, öncelikle öğrencinin her zaman görüp etkileştiği, okulun ve öğrencilerin içinde bulunduğu yakın çevreyi dikkate almalıdır.
Planlama; öğrenciler, veliler, okul yöneticileri ve ilgili diğer öğretmenlerle işbirliği yapılarak gerçekleştirilmelidir
Öğretim süreci; zaman, hedef, konu ve diğer etkinlikler açısından, öğretmene, gerektiğinde değişim yapma inisiyatifi verecek biçimde, öğrencilere de öğrenme ve problem çözme yeteneklerini sınırlandırmayacak şekilde, esnek olarak planlanmalıdır.
Planlar, öğrencinin önceki ve gelecekteki öğrenme yaşantılarını dikkate alacak şekilde, diğer konu ve derslerle de ilişkilendirilmelidir.
Eğitim ve öğretim etkinlikleri planlanırken, hedefe ulaşmak için kullanılan bilgi, kutsal ve değişmez bir obje olarak görülmemeli; bilgi öğretiminden çok, bilgi öğrenme kapasitesini geliştirmeye ağırlık verilmelidir.
Öğretmen, planlama yaparken nasıl daha iyi olabilirim? Nasıl daha iyi yapabilirim? Kaygısı içinde bulunmalıdır.
Plan yapma teorik bir çalışmadır. Bir planın teoriden pratiğe geçirilmesi, kişinin konu üzerine ne derece eğilip eğilmediğine veya konu üzerinde ciddi bir şekilde durup durmadığına çok sıkı bir şekilde bağlıdır. Yapılan planın pratikte uygulanamaması, kişiyi plan yapmaktan vazgeçirmemeli ve planın niçin uygulanamadığının sebeplerini araştırıp, bu sebepleri gidermeye çalışmalıdır.
Öğrenci, hep başkaları tarafından belirlenmiş belirli amaçlar için çalıştığında, öğrenme pasif olarak gerçekleşmekte ve bilgileri karşılaştırma ve sentez gücü zayıf olmaktadır. Bunun için planlamaya dahil edilecek amaç ve kapsam seçim sürecine öğrenciler katkıda bulunmalı ve sorumluluk üstlenmelidir.
Gezi, gözlem ve inceleme faaliyetleri, öğrencinin topluma aktif olarak katılmasını sağlayacak ve toplum değerlerini benimseyebilecek şekilde planlanmalıdır. Öğrenci bu aktivitelere aktif bir şekilde katılmalı, dinlemeli ve aktivitelerin düzenlemesine de katkıda bulunmalıdır.
Etkili bir öğretim için planlamaya geçmeden önce öğretmen, öğrenme teorileri ve öğrencilerin farklı öğrenme stilleri hakkında varsa bilgi eksikliklerini gidermelidir.
Sınıfın fiziki düzenlemesi, öğretim şekli ve planına göre yapılmalıdır.
Modern bir eğitim problemi de, günümüzde öğrencilere öğretilemeyecek kadar çok bilginin bulunmasıdır. Bu bakımdan öğretmen, mevcut bilgiler arsından seçim yaparken, öğrencilerin önceki öğrenme motivasyonları, becerileri ve bilgilerinden oluşan ihtiyaçlarını iyi değerlendirmelidir.
Öğrenci ve öğretmene uygun öğrenme fırsatları sağlamak için, planlamaya şu üç soru cevaplandırılarak başlanmalıdır : Planlama süreci açık ve şeffaf mıdır ?,uygun bir planlama modeli seçildi mi ? ve planlamaya kimler katılacak ve roller nedir?
Planlamada, genel ilkeler öğretmene genel bir bakış açısı sağlayabilir. En iyi planın, öğrenci ve çevre özellikleri göz önüne alınarak hazırlanmış, öğretmenin kendi çaba ve potansiyelinin ürünü olan planlar olduğu unutulmamalıdır.
Öğretim Planının Yararları[11, 33, 55]:
Öğretim, planlama ile yapılacak bir süreçtir. Planlama olmadan çalışmalar sürekli bir bocalama içinde geçer; öğretmen ve öğrenciler bu karmaşadan huzursuz olur. Plansız yapılacak eğitim, temelsiz demektir. Öğretimde plan yapmanın yararları aşağıda sıralanmıştır:
§ Öğretimin daha sistematik, etkili ve verimli olmasını sağlar.
§ Öğretmenlerin öğretme-öğrenme sürecini etkileyen değişkenler konusunda karar vermesini kolaylaştırır (uygun yöntem, araç-gereç seçimi, zamanı planlama).
§ Öğretim programının etkisini artırır.
§ Sınıfta disiplin sorunlarını azaltır.
§ Öğretmene yön verir ve güven duygusu sağlar.
§ Öğretmeni sınıfta dağınıklıktan kurtarır.
§ Öğretmenin derse hazırlanmasını sağlar.
§ Daha geçerli ve güvenilir değerlendirme yapmaya olanak sağlar.
§ Öğretmene öğretimsel zamanı etkili kullanmada destek sağlar.
Öğretmenler İki Nedenle Öğretim Planı Yaparlar
1- Öğretim sürecini etkileyen farklı değişkenler konusunda karar vermeyi kolaylaştırma (zamanın planlanması, strateji belirleme, araç seçimi, öğrenci ihtiyaçlarının belirlenmesi, güdüleme tür ve düzeylerinin seçimi).
2- Öğretmene yön vermesi ve güven duygusu sağlamasıdır[33].
Öğretim Planı Türleri[33, 55]:
Öğretim planları çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir. Örneğin planlar;
a) Uzun dönemli planlar (çoğunlukla zamanlama planı yapılır)
b) Kısa dönemli planlar (çoğunlukla öğrenme-öğretme etkinlikleri belirlenir) biçiminde sınıflandırılabilir.
Başka bir sınıflamaya göre ise planlar;
a) Konuya dayalı planlar (ders, ünite): sınıf içi etkinliklerine odaklıdır.
b) Zamana dayalı planlar (günlük, haftalık yıllık planlar) şeklinde sınıflandırılabilir. Sürenin ayrıntılı olarak ele alınmasına odaklıdır..
Literatürde planlar daha çok yıllık, ünite planı ve günlük planlar şeklide sınıflandırılmakla birlikte, son yıllarda yıllık ve ünite planının birleştirilerek “ünitelendirilmiş yıllık plan” ismiyle tek bir plan şeklinde hazırlanıp, uygulandığı görülmektedir.
Plan; çerçeve, esnek ve kılavuz niteliğinde olmalıdır[33].
YILLIK PLAN
Öğrencilere bir yılda kazandırılacak davranışlarla, içerik boyutunun bir matris üzerinde gösterilmesidir[5]. Diğer bir tanımla yılık plan, öğretmenin bir öğretim yılı süresince ders vermekle yükümlü olduğu sınıflarda, program uyarınca belli üniteleri ya da konuları hangi aylarda, yaklaşık ne kadar zamanda işleyeceğini gösteren ve öğretmen tarafından hazırlanarak, öğretim yılı başında okul yönetimine verilen çalışma planıdır. Yıllık plan, dersin genel hedeflerini, hedefe ulaşmayı sağlayacak konuları, kullanılacak öğretim araçlarını, öğretim yöntemlerini ve değerlendirmenin planlanmasını kapsar. Yıllık plan hazırlamada, başta ilgili dersin öğretim programı, öğretmen kılavuz kitabı, ders ve çalışma kitapları, çalışma takvimi, önceki planlar ve çeşitli plan örnekleri öğretmene rehberlik eder[33].
Yıllık Plan Yapmada Aşamalar:
§ Çalışma takvimine göre, tatilleri çıkardıktan sonra, bir öğretim yılındaki toplam ders saatlerini belirleme ve bu saatleri ay ve haftalara dağıtma.
§ Öğretim programı ve ders kitaplarını inceleyerek konuların ağırlığını belirleme.
§ İşlenecek konu/ünitelerin hedefleri belirleme.
§ Her konunun işleniş metot ve tekniklerini belirleme.
§ Ders kitapları (yardımcı-tavsiye) listesi hazırlama, araç-gereç listesi hazırlama.
§ Varsa deney, gezi, gözlem gibi çalışmaları hangi haftalarda yapılacağını belirtme.
§ Diğer zümre öğretmenleriyle yapılacak işbirliğini tespit etme.
§ Öğretim yılı içinde yapılacak yazılı yoklamaların zamanını belirleme.
§ Geçmiş yıllardaki planları ve uygulamaları gözden geçirme ve varsa aynı dersi okutan diğer öğretmenlerle işbirliği yapma[33, 50, 55].
MEB, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, 2003’te 2551 sayılı Tebliğler Dergisinde yıllık planı, ünitelendirilmiş yıllık plan şeklinde açıklamış ve aylara göre haftalık ders saatlerini gösteren plan olarak tanımlamıştır[33].
ÜNİTELENDİRİLMİŞ YILLIK PLAN
Öğretmenin dönem başında hazırlamakla yükümlü olduğu ve bir öğretim yılı süresini kapsayan uzun ve orta vadeli bir plandır. Ünitelendirilmiş yılık plan, aylara göre haftalık ders saatlerini gösteren plan olarak tanımlanabilir. Ünitelendirilmiş yılık plan, programda belirtilen ünitelerin hangi aylarda ve yaklaşık olarak ne kadar zamanda işleneceği gösterir. Ülkemizde ünitelendirilmiş yıllık plan uygulaması 2003–2004 yılından itibaren uygulanmaktadır. Ünitelendirilmiş yılık plan, yıllık ve ünite planının birleştirilmesinden oluşturulmuştur. Bu plan, zümre öğretmenler kurulu veya şube öğretmenler kurulu tararından ortak hazırlanarak onay için okul yönetimine iki nüsha olarak sunulur. Onaydan sonra bir örneği okul yönetiminde, bir örneği de öğretmende bulunur. Ancak yasal olarak zorunlu olmamakla birlikte üçüncü bir örneğin öğrencilerin anlayacağı bir dilde yazılarak sınıfta ilan edilmesi öğrenciler için çok yararlı olabilir.
Ünitelendirilmiş yıllık plan bir anlamda, ilgili öğretim programının mevcut öğrenci ve okula uyarlanmasıdır. Bu plan için öğretmenin ihtiyaç duyacağı dokümanlar; ilgili öğretim programı, öğretmen kılavuz kitabı, önceki planlar, ders kitapları, öğrenci çalışma kitabı ve ilgili yardımcı dokümanlar ile çalışma takvimidir. Plan yapılırken zümre/şube öğretmenler kurulu, dönem içersinde gerçekleştirilmesi öngörülen gezi, gözlem, deney ve ödev etkinlikleri konusunda ortak karar alırlar. Ünitelendirilmiş yıllık plan hazırlama aşamaları, yıllık plan ile büyük ölçüde aynıdır[18, 55].
GÜNLÜK DERS PLANI
Öğretmenin bir ders için hazırladığı plandır. Ders planı; kazanımlar, işlenecek konu, konuya ilişkin deney, tartışma soruları, proje ve ödevleri, uygulama çalışmaları, ders araç-gereçlerini kapsar. Ders planı, belli bir ders için bir ya da birden çok ders saatinde işlenecek konuların planlanmasıdır. Zümre öğretmenleri ile şube öğretmenlerinin ortak katkısıyla, ders öğretmenlerince önceden hazırlanan plandır. Her öğretmen okuttuğu ders için günlük plan hazırlamak ve uygulamaktan yapmaktan birinci derecede sorumludur.
Günlük plan, öğretmenin bir ders için hazırladığı plandır, ilköğretim okullarının birinci kademesinde (1–5. sınıflar) günlük plan; ikinci kademede ise (6–8. sınıflar) ders planı olarak adlandırılır. Diğer bir tanımla günlük plan; öğretmenin bir ders süresi boyunca öğrencilerle ne tür etkinliklerde bulunacağını gösteren rehberdir.
Ders planı, ünitelendirilmiş yıllık planın mikromize edilmiş bir şekli olduğundan, ünitelendirilmiş yıllık plan ile tutarlı olmak durumundadır. Öğrenci odaklı hazırlanmalı ve öğretmene inisiyatif verecek şekilde esnek olmalıdır. Ders planları, yıllık / ünitelendirilmiş yıllık plana göre daha detaylı ve ayrıntılı hazırlanmalıdır. Temel işlevi, öğrencileri kazanımlara ulaştırmada öğretmene kılavuz ve rehber olmasıdır. Öğretmenler tarafından hazırlanan ders planı, okul müdürü ve müfettişlerce denetlenir.
Günlük Ders Planının Sahip Olması Gereken Nitelikler
§ Eğitim-öğretim çalışmalarını daha düzenli hale getirmelidir,
§ Öğrenme-öğretme sürecinin etkili ve verimli yönetimini sağlamalıdır,
§ Her dersin, öğretim programına ve konuların özelliklerine uygun olarak işlenmesini sağlamalıdır,
§ Derslerde sürekliliği ve bütünlüğü sağlamalıdır,
§ Öğrenme-öğretme sürecinde gerçekleştirilen etkinlikleri belgelemelidir,
§ Eğitimde fırsat ve imkan eşitliğinin gerçekleştirilmesine katkı sağlamalıdır,
§ Eğitim-öğretim süreci ve öğretim programlarının değerlendirilmesinde geri bildirim sağlamaya uygun olmalıdır,
§ Eğitim teknolojilerinin kullanımına uygun olmalıdır.
Günlük Ders Planı İle İlgili Kavramlar
Zümre Öğretmenler Kurulu: Aynı okulda aynı dersi okutan öğretmelerin oluşturduğu kuruldur. En yaşlı üye başkanlık yapar.
Şube Öğretmenler Kurulu: Aynı okulda aynı sınıf düzeyini okutan öğretmelerin oluşturduğu kuruldur.
Ders Planı Aşamaları[6, 1, 50]:
Aşağıda farklı ders planı ve bir dersteki öğretim süreçleri verilmiştir:
Bir dersteki öğretim süreçlerinde yer alan işlemler şunlardır:
Dikkati çekme
Hedefler hakkında bilgi verme
İlgili ön öğrenmelerin hatırlatılması
Uyarıcı malzemenin sunulması
Öğrenmeye rehberlik etme
Öğrencinin hedef davranışı göstermesi
Dönüt verme
Değerlendirme
Kalıcılığı sağlama
Herbart’ın “Biçimsel Basamaklar Kuramı”na göre, ders planı aşamaları:
Hazırlık: Güdüleme ve önceki bilgilerin hatırlatılması
Sunuş: Yeni bilgilerin sistematik verilmesi
Bağlantı-çağrışım: Yeni bilgileri ile önceki bilgiler arasında bağ kurma
Genelleme-özetleme: Özetleme. Öğrenilenlerin yaşamla ilişkilendirilmesi
Uygulama: Bilgiyi çeşitli şekilde tekrarlatma ve günlük yaşama uygulama
Ders Planının Yararları[55]:
En deneyimli öğretmenlerin bile öğretim sürecini belirgin hale getirmek ve amaca yönelik bir öğretim süreci oluşturmak için plan hazırlamaları gerekmektedir. Ders planı, öğretmen performansını değerlendirmede önemli bir ölçüttür. Ders planı hazırlamak profesyonel bir sorumluluktur.
Ders planı, zamanı etkili kullanma açısından öğretmeni yönlendirerek, sınıfta dağınıklıktan kurtarır, boşa çaba harcamasını engeller, verimli eğitim için en uygun yöntem, araç-gereç seçimini mümkün kılar ve üzerinde durulacak önemli noktaların tespit edilmesini sağlar. Daha da önemlisi, öğretmenin dersten önce hazırlanmasını gerektirir ve yaptığı hazırlığı belgelendirir
Dersin İşlenişi
Dersin işlenişi öğretim planının bir alt kategorisini oluşturur. Alman eğitimci J. F. Herbart, yeni bir konunun beş aşamada işlenmesi gerektiğini savunur. Bunlara formal basamaklar adı verilir. Bu basamaklar sırayla aşağıda verilmiştir[1]:
1-Hazırlık Aşaması: Güdüleme, yeni konuyla ilgili olan önceki bilgilerin hatırlatılması
2-Sunuş Aşaması: Yeni bilgilerin sistematik olarak verilmesi. Ders zamanının uzun ve önemli kısmıdır.
3-Bağlantı-Çağrışım Aşaması: Yeni bilgiler ile önceki bilgiler arasında bağ kurarak, yeni bilgilerin öğrenilmesinin kolaylaştırılması.
4-Genelleme ve Özetleme Aşaması: Ders sırasında varılan sonuçların yaşamla ilişkilendirilmesi ve konuya ait bilgilerin özetini çıkarmayı öğretme.
5-Uygulama Aşaması: Bilgiyi çeşitli şekilde tekrarlatma ve günlük yaşama uygulanması.
Herbart’ın bu kuramı; öğretmeni hazır bilgi vermeye sevk ettiği, öğrencileri pasif duruma getirdiği, duygusal konuların işlenmesine uygun olmadığı vb. şekillerde eleştirilmektedir[1].
Gözütok’un (2000) Ders Aşamaları
Derse başlangıç
Dersin genişletilmesi
Dersin sonlandırılması
Küçükahmet’in (1998) Ders Planı Yaklaşımı
Hazırlık: Üç, beş dakikalık bir etkinliği kapsar.
Sunu: Bilginin takdiminin kilit ve kısa cümlelerle verildiği kısım.
Uygulama: Kısa tekrar ve genelleme yeri.
Değerlendirme: Öğrencinin ne kadar öğrendiğini ölçme aşamasıdır.
Oğuzkan’ın (1985) Ders Planı Yaklaşımı
Hedefler: Bu kısma, bir ders saati içerisinde öğrencilere kazandırılması düşünülen ve ilgili öğretim programından seçilip, yıllık plana yazılmış hedef ve bunlara ilişkin hedef davranışlar yazılır.
Kaynaklar: Dersin işlenişi sırasında, öğretmen ve öğrencilerin kullanacağı yazılı kaynaklar ile görsel-işitsel araç ve gereçlerin isimlerinin yer aldığı kısımdır.
Dersi başlatma: Öğrencileri motive edip derse hazır duruma getirmede kullanılacak söz, resim veya soruların belirtildiği kısımdır.
Giriş: Hedefe ulaşmak için dersin işlenme biçiminin ifade edildiği bölümdür. Bunun için kullanılacak yöntem ve teknikler ile sunuş biçimi de yazılmalıdır.
Gelişme: Hedeflerin öğrencilere mal edilmesi için öğretmen ve öğrencilerin yapacaklarının açık bir şekilde yazıldığı kısımdır. Sınıfın, en iyileri, orta ve en yavaş öğrenen öğrencilerine konu ile ilgili sorulacak sorular ve verilecek ipuçları ile düzeltmeler buraya yazılmalıdır.
Kapanış: Dersin kısa özeti ile dersi özetleyen çekici ve çarpıcı bir veya birkaç cümle yazılabilir. Gelecek derse ilişkin verilecek ödev veya sorumluluklar burada belirtilir.
Öğretim planları en fazla ayrıntılı olandan en az ayrıntılı olana doğru şöyle sıralanır: ders planı, ünite planı, yıllık plan[18].
Eğitimde Plan Yapmanın Yasal Dayanakları
Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu tarafından hazırlanıp, resmi gazetede yayımlandıktan sonra Tebliğler Dergisinde belirttiği, planlamaya ilişkin birçok yönergesi bulunmaktadır. Bunlardan birkaçı aşağıda belirtilmiştir.
MEB Talim ve Terbiye Kurulu tarafından hazırlanıp, 22 Haziran 1981 tarih ve 2089 sayılı tebliğler dergisinde yayınlanan ve halen yürürlükte olan “Öğretim Çalışmalarının Planlı Yürütülmesine İlişkin Yönerge”; ile daha önceleri ilköğretimde yapılması zorunlu olan plan yapma şartı, genel ve mesleki ortaöğretime de getirilmiştir. Buna göre, her düzeyde öğretim yapan öğretmenler, her türlü öğretim etkinliklerini ilgili yönerge çerçevesinde planlamakla sorumludur. Ayrıca bu yönergede, planın tanımı, gereği, plan yapma ilkeleri ve plan çeşitleri ile örnek planlar yer almaktadır. Bu yönergenin 5. maddesinde, plan çeşitleri Yıllık, Ünite ve Günlük planları olmak üzere üç isimle anılır. Günlük planlarının da; Ders planı, Gezi-gözlem planı ve Deney planı olmak üzere kendi içinde üçe ayrıldığı görülmektedir.
Yine, MEB tarafından 20 Haziran 1983 tarih ve 2141 sayılı Tebliğler Dergisinde yayınlanan yönergenin 63. maddesi, her öğretmenin öğretim yılı başında gireceği derslere ilişkin plan yapmalarının zorunlu olduğunu ifade etmektedir.
Bu konudaki önemli bir değişiklik MEB Talim ve Terbiye Kurulunun Ağustos 2003 tarih ve 2551 sayılı tebliğler dergisinde yayımlanan karardır. Buna göre, önceden yapılan yıllık, ünite, günlük ve ders planları yerine uzun ve orta vadeli bir plan ünitelendirilmiş yıllık plan ve kısa vadeli bir plan olan ders planı yapılması karara bağlanmıştır. Bu yönergenin 12. maddesi ise Ağustos 2005 tarih ve 2575 sayılı kararlar değiştirilerek ders planı yeniden tanımlanmıştır.