Ön çapraz bağ (ACL), dizi stabilize etmeye yardımcı olan bir bağdır. Ön çapraz bağlar yırtılmaları, hem sık görülen hem de oldukça ciddi bir diz yaralanmasıdır. Genellikle belirli sporları yapan kişilerde görülür.
Ön çapraz bağ yaralanmalarında tedavi, cerrahi veya cerrahi olmayan türde olabilir. Hafif ön çapraz bağ yırtıkları veya aktif olmayan yaşam tarzları olan kişiler cerrahi olmayan tedaviyi tercih edebilir. Ön çapraz bağını yırtan çoğu kişi, yaralanmanın ciddiyetine ve rehabilitasyona bağlı olarak 3 ila 12 ay içinde iyileşebilir.
Diz, üç kemikten oluşur. Bunlar:
Tendonlar kasları bu kemiklere bağlarken, bağlar da bu üç kemiği yerinde tutar. Bu bağlar, diz eklemini aşırı rotasyondan korur. Ön çapraz bağ da diz eklemini stabilize eden bağlardan biridir.
Ön çapraz bağ yırtıkları, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki her 3.500 kişiden yaklaşık 1'inde görülen en yaygın diz bağı yaralanmasıdır. Bu yaralanma, ani yön değiştirme ve zıplama içeren sporları yapan kişilerde yaygındır.
Ön çapraz bağ yırtığının tedavisi, bağ hasarının ciddiyetine ve kişinin sağlık durumuna bağlıdır.
Doktorlar tedavinin türünü, ön çapraz bağ yaralanmasının ciddiyetine ve kişinin genel sağlığına (ameliyat sonrası iyileşme becerileri dahil) bağlı olarak belirlemektedir.
Bir ön çapraz bağ yaralanmasını tedavi etmek için ameliyatsız ve ameliyatlı olmak üzere iki yöntem vardır.
Kısmi yırtıkları ve minimal diz instabilitesi olan kişilerde, cerrahi olmayan tedavi tercih edilebilir. Bu seçenek, hareketsiz bir yaşam tarzı olan insanlar için de uygun olabilir. Ameliyatsız tedavi tanımının içerisine şunlar girer:
Doktorlar genellikle, tam ön çapraz bağ yırtıkları veya dizinde başka yaralanmalar da olan kişiler için ameliyat önerir. Özellikle aktif bir yaşam tarzı olan insanlar ve küçük çocuklar ameliyattan fayda görebilir.
Ameliyat; ön çapraz bağın hamstring ya da kuadriseps gibi vücudun bir başka kısmından alınan bir tendondan yapılmış bir greft kullanılarak yeniden yapılandırılmasını içerir. Bazen greft, bir doku donöründen alınır.
Cerrahlar, artroskopi adı verilen bir prosedürle hasarlı ön çapraz bağları onarır. Bu, açık cerrahiden daha az invazivdir ve yumuşak dokuda büyük kesiler açma ihtiyacını ortadan kaldırır.
Ön çapraz bağ yırtığının ne kadar sürede iyileşeceği hastadan hastaya göre değişebileceiği gibi, uygulanan tedavinin türüne göre de değişiklik arz edebilir.
Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'ne göre, kısmen yırtılmış bir ön çapraz bağda iyileşme genellikle en az 3 ay sürer.
İnsanlar bu süre içinde yaralı uzuvlarına ağırlık vermekten kaçınmalı, gerekirse koltuk değneği veya tekerlekli sandalye kullanmalıdır. Doktorlar ayrıca, nonsteroidal antiinflamatuar ilaçlar gibi ağrı kesici ilaçlar da önerebilir.
Ameliyat olmayan kişilerde fizik tedavi önemlidir. Fizik tedavi, diz fonksiyonunu ve stabilitesini geliştirmeye yardımcı olabilir. 2022 tarihli bir makaleye göre, başlangıçta ameliyat olmayan kişilerin yaklaşık yarısı, daha sonra cerrahi onarım yaptırmayı seçmektedir.
Ön çapraz bağ ameliyatı olan kişiler ya da sporcular, aşağıdaki durumların hepsini birden vücutlarında tecrübe etmeden spora geri dönmemelidir:
Ön çapraz bağ onarım ameliyatı geçiren kişiler genellikle 6-12 ay sonra spora ve diğer aktivitelere dönebilirler. Bununla birlikte bu süre, yaralanmanın ciddiyetine ve ameliyattan sonra fizik tedavi sürecine ne kadar bağlı kalındığına göre değişebilir.
Cerrahi onarımdan sonra insanların %90'ı yaralanma öncesi işlevlerine geri döner. Yeniden yaralanma korkusu, kimi insanları yaralanma öncesindeki aktivite seviyelerinden geri tutabilir.
Bir ön çapraz bağ yaralanmasını tedavi etmek için cerrahi, insanların %75-97'sinde iyi sonuçlar veren yaygın bir prosedürdür. Bununla birlikte, cerrahi tedavi ile ortaya çıkabilecek muhtemel sorunlar şunlardır:
Tedavinin türüne bağlı olarak, bir ön çapraz bağ yaralanmasının iyileşmesi 3 ila 12 ay arasında sürebilir. İyileşme, büyük ölçüde yaralanmanın ciddiyetine, ayrıca kişinin fizik tedavi ve rehabilitasyonu kararlılıkla yürütüp yürütmediğine bağlıdır.
Ön çapraz bağ yırtığı olan bir kişinin diz osteoartriti geliştirme riski daha yüksektir. Arthritis Foundation'a göre, ön çapraz bağ yaralanması olan kişilerin %87'sinde diz osteoartriti gelişir. Risklerin nasıl azaltılacağını öğrenmek için bir fizyoterapiste danışmak faydalı olabilir.