Adı Soyadı : III. Alexandros
Ünvanı : Büyük İskender
Mesleği : İmparator
Doğum Tarihi/Yeri : MÖ Temmuz 356, Pella, Yunanistan
Ölüm Tarihi/Yeri : 20 Temmuz MÖ 356, Pella, Makedonya
Büyük İskender Kimdir?
Büyük İskender veya III.Aleksandros Milattan önce 356-323 yılları arasında yaşamış Makedonya Kralı, İmparator. II.Philippos ile Olympias’ın oğluydu. Keskin zekasını ve yorulmak bilmeyen canlılığını onlardan aldı. Aristoteles 343’te İskender’in eğitmeni oldu, ona bilim, coğrafya dersleri verdi, ancak öğrencisine siyasetle ilgili görüşlerini hiç bir zaman kabul ettiremedi. İskender, askerlik sanatını, Trakya’lılar ve İllyria’lılara karşı yapılan seferlerde öğrendi ve Olympias yüzünden çıkan bir anlaşmazlığa rağmen 336’da babasının yerine geçti. Tahta çıkar çıkmaz savaşmak zorunda kaldı: Korinthos birliği toplantısında kendini kumandan tayin ettirdi (335) ve Makedonya’nın kuzeyindeki Barbarlarla İllyria’lıları hakimiyeti altına aldı.
Büyük İskender Asya Seferi
Zalimce davranarak, çıkarı söz konusu olduğu yerde de şefaat göstererek yunan ayaklanmasını bastırdı: Thebai’yi yakıp yıktı, Atina’ya dokunmadı. Yunanistan’a hakim olduktan sonra babasının tasarladığı Asya seferini yapabileceğine inandı ve Makedonya’yı Antipatros’a emanet ederek bu serüvenin doğurabileceği tehlikelere karşı tedbirler aldıktan sonra 37.000 kişi ve Lakedaimon dışında bütün yunan sitelerinden toplanmış askerlerden meydana gelen bir kuvvetle Çanakkale boğazını geçti (334 ilkbaharı), Truva’da Priamos, Hektor ve Akhilleus’a kurbanlar sundu; Granikos’a kadar ilerledi ve orada ilk İran ordusunu yendi (haziran). Böylece Anadolu’ya hakim olduktan sonra kıyı boyunca ilerleyerek bütün yunan sitelerini İranlıların boyunduruğundan kurtardı.
Büyük İskender Dara Çekişmesi
Kışı Karia’da geçirdi, sonra yola koyuldu. İonia ile İran arasında önemli bir ticaret şehri olan Gordion (Frigya’da şehir: Yassı Höyük) düğümünü kaba yoldan çözdü ve artık Asya’ya hakim olduğunu öne sürdü. En tehlikeli hasmı Rodos’lu Mernon’dan kurtulduktan sonra Torosları aştı, Kilikya’ya girdi ve İssos ovasında rastladığı III.Dara’nın kalabalık ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı; hükümdarın ordugahıyla pek değerli olan hazinesini ele geçirdi. Ama Dara Babil’e kaçmayı başardı, İskender ile barış irnzalamaya bile kalktı. Büyük İskender ondan kayıtsız şartsız teslim olmasını istedi. Bundan sonra, Akdeniz’i yöntemli bir biçimde çembere alma tasarısını uygulayarak Suriye kıyılarına hakim oldu. Uzun süren Sur (Tyros) (Yedi ay) ve Gazze kuşatmaları 332 yılı boyunca sürdü. Kudüs’ü aldıktan sonra, 343’ten beri İran’ın boyunduruğu altında bulunan Mısır’a girdi. Tapınaklara ve din törenlerine saygılı davranarak halka hoş görünmeyi başardı. Libya çölünde ilerledi, mısırlı Yunanlıların Zeus’a taptıkları Ammon vahasında kurbanlar sundu; rahip ona firavunların unvanını verdi. Delta’nın batı ucunda, tabii güzelliklerle dolu bir yerde, İskenderiye şehrini kurdu (bu şehir Helenistik çağın en ünlü şehri oldu).
331 Baharında, bütün kıyıları ele geçirerek İran imparatorluğunu tek başına bıraktıktan sonra ülkenin merkezine doğru yürümeye başladı. Dicle ve Fırat’ı aştı, Gaugamela ovasında Dara’nın sonuncu ordusuyla karşılaştı. İki ordu arasında Arbela’da (Erbil) yapılan savaş daha çok bir süvari çarpışmasıydı. Bu savaş İran direnişinin sonu oldu. Bundan sonra bütün başkentler Yunanlılar’a kapılarını açtılar. Babil, Sus ve Ekbatane işgal edilirken Büyük İskender Persepolis’e girdi, krallık saraylarının dışında bütün şehri yerle bir etti. Hetairoslar Media ve Baktriane’de Dara’nın peşine düştüler. Dara 330’da öldürüldü. Büyük İskender için en çetin iş doğu eyaletlerine baş eğdirmekti: buranın sert, savaşçı, dağlı halkı toprağını karış karış savundu.
Büyük İskender’in Kendini Tanrılaştırması
Bu zor işe girişmeden önce ordusunu İranlılar ve Barbarlarla takviye etli; artık askerlerinin çoğu yabancıydı. Çevresini ve yaşayışını da değiştirdi: yarı – tanrı sayılan en yüksek kral oldu; adı etrafında, dionysos temalarıyla İranlılara ait inançların birbirine karıştığı bir efsane yarattı. Artık her şey onun önünde eğilmeliydi. Yunanlılar buna karşı çıktılar. İskender karşı çıkanları öldürttü (Kallisthenes, Philotas). İlerlemeye devam etti, Parthia’yı, Hyrkania’yı, Aria’yı, Sogdiane’yi, Baktriane’yi hakimiyeti altına aldı; buraları teşkilatlandırmaya çalıştı; o sıra ayaklanmalar baş gösterdi. Büyük İskender gene ilerledi. Stratejik noktalarda şehirler kurdu. İndus vadisine girdi, basiretli davranarak, müttefiki Taksiles ile yendiği Poros (326) arasında siyasi bir denge kurdu. Bias kıyılarına vardı. Daha ileri gitmek istediğini bildirdi; ordusunda neredeyse isyan çıkacaktı. Yürümekten ve muson rüzgarları yüzünden bitkin düşen askerleri onu durmak zorunda bıraktılar.
Büyük İskender’in Irk Kaynaştırma Politikası
Olympos tanrıları adına, kule biçiminde on iki sunak yaptırdıktan sonra (bu sunaklardan iz bile kalmadı) geri döndü; yeni askeri koloniler kurarak Hydaspes boyunca indi ve indus yoluyla Hint okyanusuna vardı. Burada, Patala yakınlarında bir liman ve tersaneler kurmaya karar verdi. Denizci Nearkhos’u kıyı boyunca keşif gezileri yapmakla görevlendirdi, kendisi karayoluyla geriye döndü İran çöllerinde çetin bir yürüyüşten sonra ordusu .324 şubatında Sus’a vardı, seferin bittiği büyük şenliklerle ilan edildi. Ama Büyük İskender bundan sonra da boş durmadı, ırkları kaynaştırma siyasetine hız vererek Makedonyalıları İranlı kadınlarla evlenmeye teşvik etti. Kendisi Baktriane satrapının kızı Roksan ve Ruşenk III.Dara (Akamanışlardan) Kodoman kızı Barsine veya Stateira ve III.Artakserkes Okhos’un kızı Parisatide ile evlendi. Büyük şenliklerle kullanan bu evlenmenin yanı sıra kumandanlarından birçoğu satrap kızlarıyla evlendiler. Asyalılardan 30.000 kişiyi paralı asker olarak orduya almak isteyince ırkları kaynaştırma siyaseti ordu tarafından kötü karşılandı.
Büyük İskender’in Ölümü ve Önemli Politikaları
Sarayını Babil’de kurmuştu. Dünyanın çeşitli yerlerinden gelen elçileri orada kabul ediyordu. Arabistan’ı almak, bir donanma kurmak gibi tasarıları vardı. Ama birden hastalandı: şiddetli bir ateşle, 13 haziran 323 günü, otuz üç yaşında, Doğu dünyasının hakimi olarak öldü.
Bir imparatorluğa sahip olmakla yetinmemişti. Bu imparatorluğu teşkilatlandırmaya ve belirli bir medeniyete ulaştırmaya çalıştı. Makedonya otoreticiliği, Doğu ile temas sonucu güçlendi; Büyük İskender gerçekten, Akamanış kralının halefi oldu. İmparatorluğunda, Yunanlılarla Doğuluların en uzak köşelerde bile işbirliği yapmaları esasını koydu. Halkları aynı kaynaktan gelmeyen şehirler kurarak buralarda ırk kaynaşmasını sağladı. Ne var ki, bu ırk kaynaşmasının da Asyalıların helenleşmesinin mi yoksa makedonyalı Yunanlıların asyalılaşmasının mı ağır bastığı konusunda bir şey söylemek güçtür. Mübadeleye dayanan ekonomik gelişme siyaseti, özellikle parayı istikrara kavuşturma ve tedavüldeki para tiplerini birleştirme siyaseti onun başarıları arasında sayılmalıdır. Din konusundaki hoşgörüsü de iki tarafın inançlarının birbirine yaklaşması, hatta bir ölçüde kaynaşması sonucunu doğurdu.
Son güncelleme :