Ağızdaki bakteriler, temelde iki çeşit hastalığa sebep olurlar. Bunlardan en çok bilineni diş çürükleridir. Diğeriyse diş eti iltihabıdır. Diş eti iltihabı genelde ağrısız seyrettiği için hasta tarafından farkedilmez. Diş eti hastalığı gingivitis ve periodontitis olarak ikiye ayrılır.
Gingivitis ve periodontitis Arasındaki Fark Nedir?
Gingivitis genellikle periodontitisten önce ortaya çıkar. Ancak tüm gingivitisler periodontitise dönüşmez. Çoğu insan hayatlarının bir evresinde gingivitise yakalanır ve hafif semptomları sebebiyle görmezden gelir. Ancak gingivitis tedavi edilmezse daha büyük sorunlara yol açabilir. İşin iyi tarafı şu ki, sadece dişlerinizi fırçalayarak, diş ipi kullanarak ve düzenli diş temizliği ve kontrolleri yaptırarak bunu önleyebilir veya hatta tersine çevirebilirsiniz.
Gingivitis ve periodontitis nasıl gelişir?
Fırçalamayı, diş ipi kullanmayı ve gargara yapmayı unuttuğunuzda, dişlerinizin etrafında bakteriyel plak adı verilen yapışkan bir bakteri tabakası oluşur. Bakteriler, dişlerinizin minesine saldıran ve çürümeye neden olan asitleri serbest bırakır. 72 saat sonra plak, diş eti çizgisi boyunca temizlemenizi zorlaştıran diş taşı halinde sertleşir.
Zamanla, bu birikme diş etlerinin iltihabına ve diş fırçalama sırasında kolayca kanamaya neden olur. Bu aşamada diş etlerinin iltihaplı olmasına rağmen geri dönüşü olmayan kemik veya başka doku hasarı oluşmamıştır ve dişlerde sallanma yoktur. Bu evrenin adı gingivitistir.
Eğer iltihap kemiğe doğru ilerlerse diş etlerinin dişten ve kemikten ayrılmasına ve cep oluşumuna sebep olur. Dişler ve diş etleri arasındaki bu ceplerde plak ve diş taşı çok daha kolay birikir ve iltihaplanma ilerler. Hastalık ilerledikçe cepler derinleşir ve daha fazla diş eti dokusu ve kemik tahrip olur. Bu durmda dişler sallanmaya başlar ve diş kaybı meydana gelir. Diş eti hastalığı, yetişkinlerde diş kaybının önde gelen nedenidir.
Diş eti hastalığına ne sebep olur?
Plak, diş eti hastalığının birincil nedenidir. Doğru bir fırçalama ve arayüz temizliği ile diş eti hastalığının önüne geçmek mümkündür. Bununla birlikte, hayatımızda belli dönemlerde alıştığımız ağız bakımı rutinleri yetersiz gelmeye başlayabilir. Bu gibi durumlarda ağız bakım rutinimizi değiştirmemiz gerekir. Bu durumlardan bazılarından bahsedecek olursak:
Hamilelik, ergenlik, menopoz ve aylık menstrüasyon sırasında meydana gelen hormonal değişiklikler diş etlerini daha hassas hale getirir. Eğer ağız hijyeni iyi değilse bu hormonal değişiklikler diş eti iltihabının gelişmesini kolaylaştırır.
Kanser ve HIV gibi bağışıklık sistemini değiştiren hastalıklar diş etlerinin durumunu etkileyebilir. Diyabet vücudun kan şekeri düzeyini etkilediğinden, bu hastalığı olan hastalarda periodontal hastalık ve çürükler de dahil olmak üzere enfeksiyon geliştirme riski daha yüksektir.
İlaçlar ağız sağlığını etkileyebilir, çünkü bazıları dişler ve diş etleri üzerinde koruyucu etkisi olan tükürük akışını azaltır. Bazı ilaçlar ise diş eti dokusunun anormal büyümesine neden olabilir.
Sigara içmek gibi kötü alışkanlıklar diş eti dokusunun kendini onarmasını zorlaştırır.
Günlük olarak fırçalamamak ve diş ipi kullanmamak gibi kötü ağız hijyeni alışkanlıkları, diş eti iltihabının gelişmesini kolaylaştırır.
Ailede diş eti hastalığı öyküsü, diş eti iltihabının gelişimine katkıda bulunan bir faktör olabilir.
Diş eti Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Diş eti hastalığı ağrısız bir şekilde ilerleyebilir. Periodontal hastalığın semptomları genellikle belirsiz olsa da, durum tamamen uyarıcı işaretlerden yoksun değildir. Bazı belirtiler, hastalığın bir biçimine işaret edebilir. Diş eti hastalığının belirtileri şunlardır:
Diş fırçalama sırasında ve sonrasında kanayan diş etleri
Kırmızı, şiş diş etleri. Sağlıklı diş etleri pembe ve sıkı olmalıdır.
Ağızda kalıcı kötü nefes veya kötü tat
Diş eti çekilmesi
Dişler ve diş etleri arasında derin ceplerin oluşması
Sallanan veya yer değişen dişler
Isırıldığında dişlerin veya kısmı protezlerin birbirine oturma biçimindeki değişiklikler
Bazı insanlarda diş eti hastalığı, azı dişleri gibi yalnızca belirli dişleri etkileyebilir. Bu gibi durumlarda diş eti hastalığının ilerlemesini yalnızca bir diş hekimi veya periodontist tanıyabilir ve belirleyebilir.
Diş Hekimim diş eti Hastalığını Nasıl Teşhis Ediyor?
Diş muayenesi sırasında diş hekiminiz genellikle şunları kontrol eder:
Diş eti kanaması, şişmesi, sıkılığı ve cep derinliği (diş eti ile diş arasındaki boşluk; cep ne kadar büyük ve derinse hastalık o kadar şiddetlidir)
Dişlerdeki hareketlilik, hassasiyeti ve dişlerin hizalaması
Dişlerinizi çevreleyen kemiğin erime miktarını
Diş eti Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
Diş eti hastalığı tedavisinin amaçları, diş etlerindeki enfeksiyonu ortadan kaldırmaktır. Böylece diş etleri sağlıklı bir görünüşüne kavuşacaktır, diş etleri dişe ve kemiğe tekrar bağlanarak cep derinliklerinde azalma olacaktır. Diş eti çekilmesi ve kemik erimesi duracaktır.
Tedavi seçenekleri, hastalığın evresine, daha önceki tedavilere nasıl yanıt vermiş olabileceğinize ve genel sağlığınıza bağlıdır. Seçenekler, cerrahi olmayan tedavilerden destekleyici dokuları restore etmek için cerrahiye kadar uzanır.
Diş eti Hastalığı Nasıl Önlenebilir?
Uygun plak kontrolü uygulandığında hemen hemen birçok vakada diş eti iltihabı tersine çevrilebilir ve diş eti hastalığının kötüleşmesi önlenebilir. Uygun plak kontrolü, yılda en az iki kez profesyonel temizlik ve günlük fırçalama ve diş ipi kullanımından oluşur.
Dişlerinizi günde iki kez fırçalayın. Yumuşak kıllı bir fırça ve florürlü diş macunu kullanın. Diş fırçanızı her 3 ayda bir veya kıllar yıpranırsa daha erken değiştirin. Eski, yıpranmış olan fırçalar da dişleri temizlemez. Fırçalama, dişlerin ulaşılabilen yüzeylerindeki plakların temizlenmesinin sağlar.
Diş ipi, dişlerin arasındaki yiyecek parçacıklarını ve plakları temizler. Her gün diş ipi yapın. Dişlerinizin arasına bir şey sıkışana kadar beklemeyin. Günlük diş ipi kullanımı, diş fırçanızın ulaşamadığı yerlerdeki bakteri plağını temizler. Ayrıca arayüz fırçalarını da deneyebilirsiniz. Diş etlerinize zarar vermemek için diş hekiminize bunları nasıl kullanacağınızı sorun.
Gargara yapın. Antibakteriyel gargara sadece diş eti iltihabını önlemekle kalmaz, ağız kokusu ve plakla da savaşır. American Dental Association’a göre antibakteriyel gargaralar plak ve diş eti hastalığına neden olan bakterileri azaltabilir. Diş hekiminize hangi gargaranın sizin için en uygun olduğunu sorun.
Diğer sağlık ve yaşam tarzı değişiklikleri diş eti hastalığı riskini azaltabilir, örneğin;
Sigara içmeyi bırakın. Sigara içmek sadece kalbiniz ve ciğerleriniz için kötü olmakla kalmaz, dişlerinize ve diş etlerinize de zarar verebilir. Sigara içenlerin içmeyenlere göre diş eti hastalığına yakalanma olasılığı yedi kat daha fazladır ve sigara içmek bazı tedavilerin başarı şansını azaltabilir.
Stresi azaltın. Stres, vücudunuzun bağışıklık sisteminin enfeksiyonla savaşmasını zorlaştırabilir.
Dengeli bir diyet sürdürün. Ağzınızdaki bakteriler yiyeceklerdeki şekerler ve nişastalarla beslenir ve dişlere zarar veren asitleri üretir. Abur cubur ve şekerlemelerde çok fazla şeker ve nişasta bulunur. Dişlerinizi ve diş etlerinizi sağlıklı tutmak için bunlardan kaçının. Doğru beslenme, bağışıklık sisteminizin enfeksiyonla savaşmasına yardımcı olur.
Dişlerinizi sıkmaktan ve gıcırdatmaktan kaçının. Bu hareketler, dişlerin destek dokularına aşırı kuvvet uygulayabilir ve bu dokuların tahrip olma oranını artırabilir.
İyi ağız hijyeni uygulamalarına ve diğer sağlıklı yaşam tarzı seçimlerine rağmen, Amerikan Periodontoloji Akademisi, genetik olarak yatkın bireylerde diş eti hastalığına yakalanma olasılığının daha yüksek olabileceğini söylüyor. Genetik olarak yatkın olanların diş eti hastalığına yakalanma olasılığı altı kat daha fazla olabilir. Ailenizde diş eti hastalığı olan biri varsa, bu sizin de daha büyük risk altında olduğunuz anlamına gelebilir. Diş eti hastalığına yakalanma olasılığınız daha yüksekse, diş hekiminiz veya periodontistiniz, durumu daha iyi yönetmek için daha sık kontroller, temizlikler ve tedaviler önerebilir.
Diş hekimini en son gördüğünüzden bu yana 6 ay geçtiyse, dişlerinizdeki diş taşı ve plak birikimini gidermek için bir diş taşı temizliği yaptırın. Diş hekiminize doğru fırçalama yöntemini sorun. Çok sert fırçalanan veya eksik kalan noktalar diş eti iltihabına yol açabilir. Dişleriniz temizlendikten sonra, günde iki kez fırçaladığınız ve günde bir kez diş ipi kullanıp duruladığınız sürece diş etlerinizdeki kanama bir hafta içinde neredeyse ortadan kalkacaktır.
Diş eti Hastalığı Diğer Sağlık Sorunlarıyla Bağlantılı mı?
Araştırmalar diş eti hastalığı ve diğer ciddi sağlık koşulları arasındaki potansiyel bağlantıları ortaya çıkardılar. Sağlıklı bağışıklık sistemine sahip kişilerde, ağızda bulunan ve kan dolaşımına karışan bakteriler genellikle zararsızdır. Ancak belirli koşullar altında, bu mikroorganizmalar inme ve kalp hastalığı gibi sağlık sorunları ile ilişkilidir. Diyabet sadece diş eti hastalığı için bir risk faktörü değildir, aynı zamanda diş eti hastalığı da diyabeti kötüleştirebilir.