Ulan Batur: Moğollar size çevik olduklarını söyleyecektir. Bu, ileriyi planlamada iyi olmadıkları anlamına gelir.
Binlerce yıllık göçebe yaşam, karayla çevrili bu kurak ülkenin insanlarını felaket olduğunda hızla uyum sağlamayı mümkün kıldı.
Ancak Moğolları, nüfusları, parayı ve gücü merkezileştiren daha uzun vadeli küresel ekonomik değişimlere ayak uydurmak için mücadele etmeye zorladı.
Moğolistan’ın 43 yaşındaki başbakanı Oyun-Erdene Luvsannamsrai bunu değiştirmeye çalışıyor. Ülkenin Sovyetler Birliği’nden ayrılıp 1990’da demokrasiye geçmesinden bu yana görülen en geniş siyasi reformları başlatmanın tam ortasında.
Hükümet, Yeni Zelanda parlamentosunun nispi temsilini yansıtacak şekilde çoğunlukçu sistemini elden geçiriyor – bu, bir sonraki seçimde Oyun-Erdene’nin Moğol Halk Partisi’nin iktidara gelmesine mal olsa bile.
Aynı zamanda, ülkenin en önde gelen ailelerinden bazılarını vuracak bir yolsuzluk hamlesi başlatıyor ve kendisini dev komşuları Rusya ve Çin’den ayırıyor.
Oyun-Erdene, Ulan Batur’daki Hükümet Konağı’ndaki makamında yaptığı röportajda, “Moğolistan’ın saklayacak bir şeyi yok” diyor.
“Reformlar yapmalıyız”
Harvard mezunu bir güreşçinin yapısına sahip. Sovyetler Birliği’nde eğitim görmemiş ilk Moğol lideri ve nüfusunun yüzde 70’inin 35 yaşın altında olduğu bir ülkeyi yönetiyor.
Pazar günü ofisinin önünde öğrenciler bir yurt çevresini çevrelerken, çocuklar elektrikli midillilerle davul ve bas çalmak için Ulan Batur’un ana meydanında dolaştı.
Ancak Moğol gençliği yıllardır kronik işlev bozukluğu, son yirmi yılda (ortalama dokuz ay süren) 14 hükümet değişikliği ve madencilik sektörüne aşırı bağımlılık nedeniyle geride kaldı.
Ardından COVID-19 vurdu, Çin sınırlarını kapattı ve Rusya, Ukrayna’ya savaş açtı.
Oyun-Erdene taşınma zamanının geldiğine karar verdi.
“Başbakan olarak görev süremin bu iki ana sorun nedeniyle benzersiz olduğuna inanıyorum” diyor.
“Bu durumdan bazı avantajlar bulmamız gerekiyordu. Bizim için Moğolistan için en önemli şey ekonomimizi bağımsız kılmaktır.”
Bunu yapmak için Oyun-Erdene’nin yabancı yatırımcıları bu kaynak açısından zengin ancak istikrarsız genç demokrasinin risk almaya değer olduğuna ikna etmesi gerekiyor. İki parti yönetiminin onlarca yıllık Moğol siyasetine hakim olduğunu gören hükümet sistemi artık yok.
Koalisyonlar devreye girdi. 2024’te ilk kez parlamentonun orantılı temsil bölümünde seçilen her erkek için bir sandalyeye sahip olacak olan kadınlar da işin içinde.
Başbakan kabine üzerinde güce sahip olacak ve cumhurbaşkanı, fraksiyonel rakiplerin sanki Avustralya’ymış gibi başbakanları kapı dışarı ettiği eski Sovyet tarzı yatay model yerine kontrol ve denge görevi görecek.
Teori, yeni modelin, Berlin Duvarı’nın yıkılmasından bu yana her yönetimin peşini bırakmayan istikrarsızlığı sınırlarken, hükümetleri konsensüs oluşturmaya ve uzun vadeli politikaları teşvik etmeye zorlayacağı yönünde.
“İstikrarsızlık yaşadık. Belirsiz, anlaşılmaz ortamlar yarattı, ”diyor meclis başkanı ve Moğol siyasi kıdemli Gombojav Zandanshatar.
“Sadece elverişli bir ortam yaratmaktan bahsetmiyoruz. yapıyoruz. Mevzuatı güncelliyoruz” dedi.
Zandanshatar, Moğolistan’ın otoriter geçmişlerinden kurtulmaya çalışan diğer küçük uluslar için bir model olabileceğine inanıyor.
“İki dev komşumuz arasında sıkışmış, biz ona bir demokrasi vahası diyoruz.”
Bu komşular Moğol liderlerini epey rahatsız etti. Ülke, tüm enerjisi için Rusya’ya bağımlı olmaya devam ediyor ve ihracatının yüzde 90’ı tek bir demiryolu hattı üzerinden Çin’e gidiyor.
Durumun sürdürülebilir olmadığının farkında olan Oyun-Erdene, bu süreçte Avustralya gibi “üçüncü komşular” ile anlaşmaları hedefleyerek ekonomiyi yapay zeka, yenilenebilir enerji ve dijital finans alanlarında çeşitlendiriyor.
Yükleniyor
İngilizce artık ülkenin ikinci resmi dilidir.
Moğolistan’ın internetini sağlayan bir fiber optik kablo hem Rusya’dan hem de Çin’den geçmek zorunda, bu yüzden hükümet şimdi dünyanın en az nüfuslu ülkelerinden birine uydu internet erişimi sağlamak için Elon Musk’ın Starlink’iyle görüşüyor.
Zandanshatar, “Savaş veya COVID veya herhangi bir zorluk bir gün sona erecek” diyor.
“Gemilerimiz ve develerimizle Avustralya’ya taşınamayız. Rusya ve Çin asla hareket etmeyecek. Yani biz komşuyuz. Komşular birbirini seçmez.”
Oyun-Erdene için hassas bir diplomatik dansa yol açan coğrafi bir gerçekliktir.
Rusya hükümetini resmi olarak eleştirmek konusunda isteksizdi, ancak bugüne kadar Ukrayna’daki savaş hakkında kamuoyuna yaptığı en güçlü yorumlarında Kremlin ile Rus halkı arasındaki farkı net bir şekilde ortaya koydu.
Biz her zaman barıştan yanayız ve savaşa karşıyız” dedi.
“En önemlisi, Rusya Federasyonu’nun normal vatandaşlarından ve insanlarından nefret etmemize gerek olmadığına inanıyorum.”
Pekin Kış Olimpiyatları’nda doping testi pozitif çıkan Rus yıldızı artistik patinajcı Kamila Valieva’yı gösteriyor. 17 yaşındaki oyuncu, Ocak ayında Moğolistan’da sahne aldı.
“Hükümetinin eylemlerinden dolayı Valieva’dan nefret etmemize gerek yok. Bu durumdan halk ve işadamları sorumlu tutulamaz” dedi.
Moğolistan ekonomisi, Rus bankalarına ve uçaklarına uygulanan yaptırımlardan etkilendi. Avrupa’dan Ulan Batur’a uçuşlar artık Moğol başkentine bağlantı bulmak için Seul’e kadar gitmek zorunda.
“Bu önemli bir sorun” diyor.
Şimdilik Oyun-Erdene darbeyi almaya istekli görünüyor. Ancak uluslararası toplumun, kendilerini ortada kalmış bulan küçük ülkelerin üzerindeki baskıyı azaltmak için daha fazlasını yapmasını istiyor.
“Birleşmiş Milletler’in bu sorunun çözümündeki rolünü artırması gerektiğine inanıyorum” diyor.
“Çocukken durumu filmlerde izlerdim ama şimdi komşumuzda yaşanan bir gerçek.”
Yine de Oyun-Erdene’nin reformlarının, üçte ikisinin devlet destekli olduğu bir ekonomideki sıkıntıları gidermek için yeterince ileri gitmediğini düşünenler var.
Muhalefet lideri Gantumur Luvsannyam Pazar günü Moğol Ekonomi Forumu’nda “İlk kez daha istikrarlı bir sistem kurduk” dedi.
“Ama hükümeti küçültmeliyiz. Madencilikte 1 dolardan 1 sent alıyoruz – geri kalanı devletin harcamaları. Özel sektörün cesur olmasını, cesur olmasını, devlete boyun eğmemesini istiyorum.”
Maden işçisi Bayartnar Bayaraa, dönüşümün zaman alacağını söylüyor.
Bir zamanlar dünyanın en büyük kara imparatorluğuna hükmeden Moğol lideri Cengiz Han’ın dev heykelinin önünde, Prada güneş gözlükleri ve geleneksel bir Moğol geyiği giymiş olarak, “Belki 15 yıl, belki 30 yıl,” diyor.
“Uzun bir yolculuk.”
Bayartnar ve maden meslektaşları, insanlarının çoğunu madenci veya çoban olarak tanımlayan bir ülkede başarılı oldular.
Yükleniyor
“Sahip olmadığımız tek şey elmaslar” diyor.
Ancak Ulanbattar’ın ana meydanında öğrenci Temulen Myagmar, evdeki gençlerin umutlarını felce uğratan eğitime yapılan yatırım eksikliğinin de olduğunu söylüyor.
18 yaşındaki, şehirdeki kentsel seçkinler ile ülkedeki göçebeler arasındaki ekonomik bölünmenin körüklediği eğitim fırsatlarının olmaması nedeniyle denizaşırı ülkelere zorlandı.
“Ülke çok güzel ama birçok sorunu var” diyor.
“Ulan Batur’da bir Moğol, kırsal kesimde bir Moğol var. Bu biraz acıklı.”
Asia House analisti Mao Zhouchen daha iyimser.
Moğol Ekonomi Forumu’na “Moğolistan’ın gelecek yıl Çin’in ekonomik büyümesini geride bırakması muhtemel” dedi.
Oxford Üniversitesi’nde küresel ekonomik yönetişim profesörü olan Ngaire Woods, dünyadaki her hızlı büyüyen küçük ekonominin şu anda büyük zorluklarla karşı karşıya olduğunu söyledi.
“Bu güçler, Moğolistan gibi bir ülkenin hız ve ustalıkla gezinmesi gerektiği anlamına geliyor.”
Avustralyalı madenci Rio Tinto çalkantılı birkaç yılın ardından avantaj elde etmek istiyor.
Maden devi, geçen yıl Moğol hükümetinin Oyu Tolgoi bakır madeninin inşası için aldığı 3,4 milyar dolarlık borcunu affetti ve Mart ayında dünyanın en büyük bakır rezervlerinden birini kazmaya başladı.
Başkan Dominic Barton, “Dünya yüzeyinin 1300 metre altında, dünyanın oldukça uzak bir yerinde, Manhattan büyüklüğünde bir cevher kütlesi düşünün, bu size bir nevi meydan okuma duygusu veriyor,” dedi.
O sermayeyi başka bir yerde harcayabilirdik ama burada harcamayı tercih ettik.”
Yükleniyor
Barton, bu fırsatı çelik devi POSCO’nun Kore Savaşı’nın sona ermesinden sonra Güney Kore’de bir değirmen inşa etmesine benzetiyor.
“1970’de Güney Kore’de hiçbir enerji yoktu. Demir cevherleri yoktu, koklaşabilir taş kömürü yoktu, endüstrileri yoktu. Kişi başına düşen GSYİH 100 dolardı” dedi.
“Ve Dünya Bankası da dahil olmak üzere çoğu kuruluş, ‘Bu, yapabileceğiniz en çılgınca şey’ dedi. Bunu inşa etme’.”
Güney Kore’nin şu anda kişi başına düşen GSYİH’si 52.000 dolar.
“Bu Moğolistan’da da gördüğüm bir şey. Hırs” diyor. “İnsanların bir vizyonu vardır.”
Doğrudan yurt dışından bir not alın muhabirler dünya çapında manşetlere çıkan şeyler hakkında. Haftalık What in the World bültenine buradan kaydolun.
Kaynak : https://www.smh.com.au/world/asia/the-nomadic-oasis-of-democracy-with-a-mission-to-become-the-next-south-korea-20230711-p5dn83.html?ref=rss&utm_medium=rss&utm_source=rss_world