Aşk. Heyecan, neşe ve sevdalılık telaşlarından sakatlayıcı öz bilince, derin bağlılığa ve hatta her şeyi tüketen korkuya kadar, güçlü bir duygu kokteyli. O kadar güçlü ki, aslında vücudunuz üzerinde derin bir etkisi var. Örneğin; aynı yatakta uyuyan insanların kalp ritimlerini senkronize ettiği gösterilmiştir, diğer araştırmalar ise insanların romantik bir ilişki içindeyken nefeslerinin aynı ritimde olduğunu gözlemlemiştir.
Romantizmin beyniniz üzerinde de önemli sonuçları olabilir. Sevdikleriniz hakkında düşünmek için, zihninizin işten veya sohbetlerden ne zaman uzaklaştığını düşünün. Aşkın dikkat dağıtması, Missouri Üniversitesi'nde davranışsal sinirbilimci olan Dr. Sandra Langeslag'ın şu anda araştırmakta olduğu bir şey. “Çalışmalarımdan birinde insanlara uyanık olduklarında ne sıklıkla sevdiklerini düşündüklerini sorduk, ortalama yüzde 65'ti ve en yüksek yüzde 90 civarındaydı.” dedi. Ne yazık ki, sevilen birine bu yoğun odaklanmanın genel olarak odaklanma yeteneğinizi geliştirmeyeceğinden şüphe ediyor. Genlerin beynimizi ve davranışımızı nasıl etkilediğini inceleyen bir davranış nörobiyoloğu olan Profesör Steven Phelps “Biyolojik olarak sevgi dolu bağlar, risk paylaşmak için bilişsel bir stratejidir. Cinsel bağlar bir çeşittir ve arkadaşlık bağları başka bir çeşittir. Bu iki bağ kesinlikle farklılık gösteriyor ancak her ikisi de bu risk paylaşımını içeriyor.” diyor.
İlginç bir şekilde, bu tür bağlar zorlukları daha tolere edilebilir hale getirebilir. 2019'da araştırmacılar; romantik bir partneri olan 102 kişinin ellerini buz gibi suya batırdıklarında, çalışmada partneri olmayan katılımcılara göre daha az stres veya ağrı yaşadıklarını buldular. Fiziksel olarak bir partneri olmayanlar, ancak partnerlerinin zihinsel temsillerinden yararlananlar bile daha az stres belirtisi gösterdi.
Aşkın bir resmi: beyindeki romantizmi görüntüleme Hızlı ilerleyen romantik bir ilişki "Kafamda neler oluyor?" diye düşünmenize neden oldu mu? İşte bilim adamlarının bu soruyu nasıl yanıtladığı.. Birçok araştırmacı iki beyin tarama tekniğinden birini kullanır. Fonksiyonel manyetik rezonans (fMRI). Bu, farklı durumlarda en aktif olan bölgeleri ortaya çıkaran bir beyin görüntüsü yaratır. Olayla ilgili potansiyeller (ERP'ler). Bu, farklı uyaranlara yanıt olarak beyin aktivitesindeki değişiklikleri ölçer. Bu örüntüler farklı bilişsel süreçlerle ilişkilendirilebilir, ancak bunları beyne aynı şekilde eşleyemeyiz. Bununla birlikte, ERP'ler zamana özgüdür ve zaman ölçeğinde milisaniye sinyalleri verir. Langeslag “ERP'leri çoğunlukla dikkati incelemek için kullandım. Bu yüzden genellikle aşık olan insanlara sevdiklerinin, arkadaşlarının ve belki de bir yabancının resmini gösteriyorum. Dikkati gösteren ERP bileşenlerine sahip iki beyin dalgası, insanlar sevdiklerini gördüğü zaman arkadaşlarını gördüğü zamankinden daha büyük oluyor." diye açıklıyor.
Langeslag'in tanımladığı bu iki bileşen, anlık dikkat ve sürekli dikkat ile bağlantılıdır. Bunu araştırmak için hem görüntüleri hem de kelimeler kullanıldı. Aşık insanların, sevdiklerinin resimleri ve onlarla ilgili bilgiler için en acil ve sürekli ilgiye sahip olduklarını buldu. Langeslag “Eğer sevgilinizin kırmızı bir Ford kullandığını biliyorsanız, onları her yerde görürsünüz çünkü size onları hatırlatırlar. Bu deneyimleri anlamamıza yardımcı olması için beynin bir resmini çekiyoruz.” diyor. Longeslag, sevginin görevler üzerindeki dikkatimizde olan etkisini ölçmek için araştırmasını genişletti ve birisinin sevgilisine dikkatini yöneltildiğinde görev performansını yavaşlattığını gördü. 2017'de bilim adamları, beyindeki elektrik sinyallerini çiftler ve iki yabancının birbiriyle etkileşimini gözlemlemek için benzer teknikler kullandılar. İnsanların beyinlerini tarayarak, sosyal bağlılıkla ilişkili partnerler arasındaki senkronize kalıpları görebildiler. Araştırmacılar, bu "sinirsel eşzamanlılığın" yabancılarla eşleştirilenlere kıyasla romantik çiftlerde daha yüksek olduğunu söylüyor. “Birisiyle kimyaya sahip olmanın aslında beynimizdeki farklı bir fenomeni yansıttığını düşünüyorum. Bu nedenle bu eşzamanlılık derecesi, başka biriyle ne kadar iyi bağ kurduğumuzla eşleşiyor.” Ve davranışsal sinirbilimci Profesör Zoe Donaldson “Bu eşzamanlılık, romantik ilişki içinde olanlar için birbirlerini tanımadıklarından daha yüksektir.” diyor. Hangi hormonlar sevgiyi mümkün kılar? Çoğumuz oksitosini "kucaklaşma hormonu" veya "aşk hormonu" olarak duymuşuzdur çünkü sosyal bağlantıyla ilişkilendirilir ve cinsel ilişki sırasında salınır. Yine de tek bir hormon yoktur ve kendinize oksitosin sıkıp aşkı bulamazsınız. Bunun yerine, insanlarda belirli bir şekilde etkileşime giren ve bizi sevmeye götüren bir hormon kokteyli muhtemelen vardır. Phelps "Beyinde üç temel hormonla etkileşime giren sihirli bir üçlü olarak hareket eden üç bölge vardır: dopamin, oksitosin ve vazopressin." diyor.
Tüm organizmalar bu hormonlara sahiptir ve onların farklı işlevleri vardır, ancak beynimizin etkileşime girdiği kısımlar onları önemli kılar. Bu üç beyin bölgesini basitleştirirsek: Dopamin salgılayan ventral tegmental alan (VTA) . Birçok oksitosin reseptörü içeren Nucleus accumbens (NA) . Birçok vazopressin reseptörü içeren ventral pallidum (VP) . Bunların hepsi, ilaçlara ve sevgiyle ilişkili hormonlara yanıt olarak çalıştırılan, birbiriyle bağlantılı çekirdek sistemleridir. VTA, dopamin ve diğer hormonları beynin farklı işlevleriyle ilişkili diğer bölgelerine göndermek için nörotransmiterleri kullanarak gösteriyi başlatır. Örneğin nucleus accumbens, romantik aşkın zevkli duygularını duyu sistemimize bağlar. Bu; bilimin neden bir koku, renk veya şarkıyı bir partner için sahip olduğunuz sevgi dolu bir duyguya bağlayabileceğinizi anlamamıza yardımcı olmasının bir yoludur. Ventral pallidum esas olarak motivasyon ve ödül sinyallerini işlemede ve zihnimizde bu ödüllendirici duygularla ilişkili belirli eylemleri sağlamlaştırmada rol oynar. Dopamin, hem ilişkileri ateşlemeye hem de sürdürmeye yardımcı olur ve hayvan çalışmalarında, farklı reseptörlerin aşık olmaya, aşık kalmaya ve ayrılmaya tepki verdiği görülebilir. Sosyal bağ ve sevgi alanında biyolog olan Profesör Sue Carter “Hormonlar arasında bu aşamaların ilerlemesine izin veren güzel zamanlanmış sinerjik bir ilişki var” diyor. Ödül ve motivasyona aracılık eden beyin bölgesindeki oksitosin reseptörleri (nucleus accumbens), davranıştaki birçok bireysel farklılığı açıklamanın anahtarıdır. Bilim adamları, aslında bu bölgede daha fazla miktarda oksitosin reseptörüne sahip olan kişilerin, ömür boyu süren çift bağı kurma olasılığının daha yüksek olduğunu bulmuşlardır. Örneğin; 2003 yılında araştırmacılar, oksitosin ve dopamin reseptörlerinin, ne kadar önemli olduklarını çayır tarlalarındaki ömür boyu çiftleştiği bilinen hayvanları bloke ederek test ettiler. Araştırmacılar, reseptör bölgeleri engellendiğinde insan ilişkilerine benzer şekilde artık normal 'eş bağlarını' oluşturmadıklarını bildirdi.
Aşık olduğumuz zaman ne olur? Dr. Langeslag'a göre, muhtemelen düşündüğümüzden daha sık aşık olmuşuzdur. Aşık olmak kadar incelikli ve kişisel bir şeyi doğrudan ölçemesek de, insanlar bir ilişkiye dönüp baktıklarında bir hafıza ön yargısı ya da duygusal koruma stratejisi uygulayabilir. İlişkiler azalabilir veya çok yoğun ayrılıklar yaşayabilir. Bunlar insanların duygularına göre biyolojik farklıklar doğuruyor. ”diyor Carter. Bilim adamları çok uzun süreli bir çalışma yürütebilir ve bir ilişkiden önce ve sonra hormon seviyelerini ölçebilirler. Bununla birlikte, oksitosin ve vazopressin gibi hormonlar genellikle beyinden biraz uzakta kanda veya tükürükte tespit edilir.
Carter, araştırmacıların örnek topladıkları zamana kadar bunların beynin durumunu yansıtmayabileceğini söylüyor. Etik nedenlerden dolayı ayrılıkları incelemenin inanılmaz derecede zor olduğunu ekliyor. Carter “Çiftleri ayırıp etrafta dolaşamayız ve çiftlerin neden ayrıldığını nadiren biliyoruz. Diyelim ki bir ilişki A ve B arasındadır. Gerçekten aşık olmadıkları için mi ayrıldılar? Ya da A'nın oksitosin sisteminde B'nin oksitosin sistemiyle uyumsuz olan bir tür fark mı vardı? ” diye açıklıyor. Ancak “Artık bir buna dahil olan moleküller ve beyin alanları için isimleri olan aşk biyolojisi olduğunu bildiğimiz gerçeği bizi bazı gizemlerden kurtarıyor. Özellikle kimi sevdiğimizle ilgili olumsuz gizemler. " diye ekliyor. Biyolojinin, genetiğin ve çevrenin sevgiyi nasıl algıladığımızı ve hissettiğimizi sürekli olarak değiştirdiğini ve şu anda sadece onu anlamak için gerekli yapı taşlarına sahip olduğumuzu açıklıyor. Ancak, bu ilişkileri bilimsel bir bağlama yerleştirirsek insanların negatif bir ilişkiden uzaklaşıp ilerlemesine ve belki aşkı yeniden bulmasına yardımcı olabiliriz.