Arıcılık ve Arıcılık Malzemeleri
Arılar 40-50 milyon yıl oncesine kadar yeryuzunde kendi varl?klar?n? bag?ms?z bir sekilde surdurmekteydiler. Ta ki 40. 000 y?l once insanlar onlar?n mucizevi, alt?n degerinde haz?rlad?klar? besin kaynaklar? bal? kesfedene kadar.Ama insanoglunun bundan ciddi olarak faydalanabilmesi icin yine uzun bir sure gecmesi gerektigini ve ilk olarak ticari anlamda bal toplay?c?l?g?n?n baslamas? ancak M. O. 7000 dolaylar?na denk geldigini, Valensia’daki LaAranas Magaras?ndaki duvar resimlerinden anlamaktay?z. Insanlar?n yerlesik hayat duzenine gecip, ciftcilikle ugrasmaya baslamas? ile birlikte; art?k binbir tehlikeye girip toplad?klar? bal?, uretme istegi ile kovan yap?m? baslam?st?r. Bunlar yoresel yasay?sa gore ici oyulmus agac kutukleri, saz ve samandan orme sepet seklinde veya killi topraktan yap?lm?s ozel comlekler olarak agaclara asmak sureti ile M. O. 6000 dolaylar?nda bugunku ar?c?l?g?n onculugunu olusturmuslard?r.Ar? Turklerde tum ar? turlerine verilen add?r. Turklerin ilk kez Anadolu da balar?s? sozunu kullanmaya baslad?klar? san?lmaktad?r.Kasgarl? Mahmud’un ac?klamas?ndan da anlas?ld?g?na gore Turkler onceleri bala ar? yag? diyorlard?. Sonralar? ozellikle bat? Turkleri (Oguzlar, K?pcaklar, Suvarlar,…) bal demeye baslad?lar. Uygurlar bala Cince mi, Tokharca mir sozlerinden kokenlendigi san?lan m?r veya mir ad?n? kullan?yorlard?.Bal?n Anadolu’ nun beslenmesinde de onemli rol oynad?g? kesindir. Catalhoyuk duvar suslemelerinde cicekler uzerinde bocekler resmedilmistir. Bu da bize gunumuzden 8-9 bin y?l once Anadolu da ar?n?n bal? ciceklerden toplad?g?n?n bilindigini gosteriyor. Anadolu da insanlar sevdiklerine bal?m dedikleri gibi, bunu bir ovgu sozu olarak da kullan?rlar. Bu da Anadolulunun bala verdigi degeri gosterir.Osmanl?lar c?kard?klar? bircok kanunla baldan ve ar? kovan?ndan vergi alm?slard?r. Osmanl?lar?n Istanbul da kurduklar? ilk ticaret merkezi M?s?r cars?s? ile Tahtakale aras?nda bal kapan? da vard?. Burada bal tart?l?r, vergilendirilir, saraya gider arta kalan da halka sat?lmak uzere dag?t?l?rd?. (Kapan, Arapca kabandan gelmektedir. Kaban ise kantar anlam?ndad?r).
Atalar?m?z bal? yiyecek olarak kullanmaktan daha cok hastal?klara kars? koruyucu, deva, iyilesme doneminde de guc ve direnc verici olarak degerlendirmislerdir. Glikozun bulunmas? ile unutulur gibi, olmussa da, degeri anlas?larak tekrar eski yerini almaya baslam?st?r.Bal? kimin ne zaman ve nas?l buldugunu bilemiyoruz.Bal? insanlar?n tan?d?g?n?, toplad?g?n? gosteren en eski belge Ispanya da Valencia eyaletinde Bicorp da Arana magaras?nda bulunmustur. Arast?rmalar magaran?n duvar?ndaki bal toplayan k?z?n resminin 16 bin y?l once yap?lm?s oldugunu gostermektedir. Yan? s?ra gunumuzde ilkel olarak yasayan kabilelerin bal?n kutsall?g?na inand?klar?n?, dini torenlerde onemli yer verdiklerini izliyoruz.Hititlerin, Sumerlerin, M?s?rl?lar?n, Romal?lar?n Yunanl?lar?n, bircok eski kulturun bal? ilac olarak kulland?g?n?, tarihte un yapm?s hekimlerin her derde deva olarak kabul ettigini gormekteyiz. Hititler in civi yaz?s?yla yazd?klar? toprak levhalardan gunumuzden 4000 once ar?c?l?g? tan?d?g?n? ogreniyoruz. Levhalardaki receteler Sumerler ve Hititlerin bal? hastal?klarda kulland?klar?n? gostermektedir. Papyrus Smith de balla haz?rlanm?s bircok receteyle kars?lasmaktay?z. Piramitlerde ag?zlar? hava gecirmeyecek bicimde kapat?lm?s bal kupleri ve Kralice Hepcesut un armas?nda ar? bulunmas?, M?s?rl?lar?n bala buyuk deger verdigini gosteren delillerdir. Romal? hekimler bal?n cok guclu bir panzehir olduguna inan?yorlard?. M?s?rl?, Romal?, Yunanl? ve Arap hekimler bal? goz hastal?klar?nda kullanm?slard?r.Zamanla bircok toplumda sadece seker ihtiyac? d?s?nda bir sagl?k, guzellik ve zenginlik kaynag? olarak gorulen bal?n yuceltilmesi ile ilgili en guzel orneklerine M. O. 3200 dolaylar?nda eski m?s?r hierogliflerinde rastl?yoruz. Ar? sembolu firavunlar? temsil ediyordu ve bal, Gunes Tanr?s? Ra’n?n “dunyadaki goz yaslar?” olarak goruluyordu. Bal bu kadar cok sevildiginden, memurlar surekli Suriye ve Yunanistan’dan bal getirtmek zorunda kal?yorlard?.II. Ramses donemindeki memurlar?n maaslar?n?n bir k?sm? bal ile odeniyordu ve bal cok degerli bir para birimiydi. 1 kavanoz bala cok rahat bir esek veya inek al?nabiliniyordu.
Ar?c?l?k cok eski bir gecmise sahip olmas?na kars?n gelismesi bilim ve teknolojideki ilerlemelere bagl? olarak son yuzy?llarda olmustur. Bugunku teknik anlam?yla, basl? bas?na tar?msal bir ugras ve uretim dal? olan ar?c?l?k, belli amaclar dogrultusunda “bal ar?lar?n? kullanabilme ve yonetebilme sanat?” olarak tan?mlanabilir. Diger uretim dallar?nda da oldugu gibi ar?c?l?kta amac en az masrafla en yuksek gelirin saglanmas?d?r.
Teknik ar?c?l?k ve basar? birbirine bagl? iki temel unsurdur. Bu iki temel unsurun duzeyi ar?c?l?ktan saglanacak gelirin duzeyini belirler. Bilgi ve tecrubeye dayanmayan ve teknik uygulamalar?n yap?lmad?g? bir ar?c?l?kta basar? ve gelirden bahsetmek imkans?zd?r. Profesyonelce yap?lmayan, s?radan ve eski usul bir ar?c?l?k herkes taraf?ndan yap?labilirken, teknik ve basar?l? bir ar?c?l?k ancak bu konuda bilgi ve tecrube sahibi kisilerce yap?labilir.Bal ar?lar?; bal, balmumu, ar? sutu, ar? zehiri, polen ve propolis gibi insan sagl?g? ve beslenmesi yonunden son derece degerli urunleri uretmesi ve toplamas? yan?nda dogal ve tar?m? yap?lan bitkilerde saglad?g? tozlasma hizmetleri ile de dogal denge ve tar?msal uretimde hayati oneme sahiptirler. Bu sebeple, bal ar?lar? hem yukar?da s?ralanan degerli urunleri hem de bitkisel uretimde urun miktar?n?n ve kalitesinin art?r?lmas? amac?yla tum Dunya uzerinde kullan?lmakta ve bal ar?lar?ndan onemli yararlar elde edilmektedir.
Ar?c?l?k, bir tar?m ulkesi olan ve nufusunun yaklas?k yar?s? koylerde yasayan Ulkemiz icin ayr? bir onem arz eder. Toprag? olmayan veya az toprakl?, orman ici ve kenar? koylerde yasayan vatandaslara en kolay is ve kazanc imkan? yaratman?n yolu ar?c?l?ktan gecmektedir. Cunku ar?c?l?k; topraga bag?ml? degildir, baslang?c icin fazla sermayeye ihtiyac duyulmadan bay-bayan, genc-yasl?, egitimli-egitimsiz gibi toplumun her bireyi taraf?ndan yap?labilir ve bir y?l gibi k?sa bir sure icinde gelir getirmeye baslar. Bu ozellikleri ve tar?mda en ucuz istihdam yaratmas? nedeniyle ar?c?l?k gunumuzun en onemli tar?msal faaliyetleri icinde yer almaktad?r. Diger yandan, Ulkemizin cok zengin bir bitki ortusune ve farkl? iklim kusaklar?na sahip olusu ar?c?l?g?m?z?n gelismesine onemli katk?larda bulunmaktad?r. Nitekim son 10 y?lda kovan varl?g?m?z ve bal uretimimiz yaklas?k iki kat artarak s?ras?yla 4 Milyona ve 63 bin tona ulasm?st?r. Ayr?ca, Turkiye hem kovan varl?g? hem de bal uretimi bak?m?ndan Dunyada 4. s?rada bulunmaktad?r ki bu da oldukca olumlu bir gelismedir. Y?ll?k bal ve balmumu uretimi, 2000 y?l? uretim degerleri ve fiyatlar?yla, ulusal ekonomimize 140 Katrilyon TL. civar?nda bir katk? saglam?st?r. Kovan bas?na bal uretimi art?r?larak bu katk? 2-3 kat art?r?labilir. Ar?c?l?g?n bitkisel uretime olan katk?lar? da dikkate al?nd?g?nda bu faaliyetin ulusal ekonomiye olan toplam katk?s?n?n 500 Katrilyon civar?nda oldugu tahmin edilmektedir.
Ulkemizde ar?c?l?k yapanlar?n say?s? gun gectikce artmaktad?r. Ancak, ar?c?l?ga dogru bir sekilde baslamak ar?c?l?g?n birinci onemli kural?d?r. Ar?c?l?ga yeni baslayan bir kisi, birinci y?lda 5-10 aras?nda koloniye sahip olmal? ve tecrubeli bir ar?c? ile birlikte cal?sarak birinci y?l?n? bilgi ve tecrube kazanma y?l? olarak gecirmelidir. Bilgi ve tecrube sahibi olunmadan daha fazla say?da kolonilerle cal?smak dogru degildir. Ar? sat?n alman?n en iyi zaman? erken ilkbahard?r. Ar?, ilkbaharda ar? ve ogul satan mahalli ar?c?lardan saglanabilecegi gibi yine ar? satan ozel veya kamu kurumlar?ndan da saglanabilir. Ar? veya ar?l? kovan (koloni) sat?n al?n?rken dikkat edilmesi gereken en kritik nokta ar?lar?n hastal?ks?z olmas?d?r. Bunun yan?nda kovanlar?n, standart Langstroth kovan? seklinde yapt?r?lmas? veya sat?n al?nmas? tavsiye edilir. Birinci y?lda az say?daki kolonilerle belli bir bilgi ve tecrube kazan?ld?ktan sonra ilerki y?llarda kovan say?s? art?r?lmal?d?r. Ar?c?l?ktan belli bir kazanc elde edilebilmesi icin en az 50-60 koloniye sahip olunmas? gerekmektedir.
ARI AILESI VE AILE BIREYLERI
Arı Ailesi :
Sosyal bocekler olarak, topluluk yasam? surduren bal ar?lar? herhangi bir yuvada aile (koloni) olustururlar. Aile yasam?nda is bolusumu, yard?mlasma ve cal?skanl?k temel kurallard?r. Bir bal ar?s? ailesi, birinin gorevini digerinin yapamad?g? morfolojik ve fizyolojik ozellikler bak?m?ndan farkl? uc degisik bireyi icerir ki bunlar; 1 adet ana ar?, say?lar? mevsimlere gore degisen isci ar? ve erkek ar?lard?r. Bu uc bireyin vucutlar? bas, gogus ve kar?n olmak uzere uc bolum icerir. Bu bolumlerde bireylerin gorevleri ile iliskili olarak farkl? organlar bulunmas?na kars?n basta; 1 cift anten, 1 cift bilesik ve 3 adet nokta (sade) goz, goguste; 2 cift kanat ve 3 cift bacak her uc bireyde de bulunan ortak organlard?r. Ar?c?l?k yapmak isteyen veya yapan bir kisi her seyden once ar? ailesini olusturan bu bireyleri ve gorevlerini eksiksiz bilmek zorundad?r.
<strong>Ana Ar? :</strong>
Ureticiler aras?nda “Bey” ya da “Kralice” olarak bilinen ana ar?, ana ar? hucresine b?rak?lan dollu bir yumurtan?n larva doneminde, isci ar? olacak larvaya gore daha s?k ve daha zengin g?da (ar? sutu) ile ozel beslenmesi sonucunda yumurtadan yetiskine toplam 16 gunde olusur. C?k?s? sonras? yaklas?k 1 hafta icinde erkek ar? toplanma alan? denilen ozel bir alanda ve mutlak surette havada, 10-30 metre yukseklikte, 10-20 aras? erkek ar? ile ciftlesir.Ciftlesme sonras? 3-4 gun icinde yumurtlamaya baslar. Ana ar? kolonideki en onemli birey olup koloni verimliligi ve ar?c?n?n gelir duzeyi uzerinde dogrudan etkide bulunur. Tek gorevi olan yumurtlamas? sayesinde koloninin surekliligini devam ettirir.S?radan bir ana ar?, basar?l? ve karl? bir ar?c?l?k icin yeterli degildir. Teknik ar?c?l?kta, dam?zl?k degeri olan, kaliteli ve genc ana ar?lar?n kullan?lmas? basar?n?n ilk ad?m? ve ilk sart?d?r. Kaliteli ve genc bir ana ar?, diger kovan ici ve kovan d?s? sartlar da elverisli ise gunde 2000 dolay?nda yumurta yumurtlayabilir. Ana ar?n?n yumurtlamas?nda oncelikle kendi kalitesi olmak uzere; kolonide yeterli besinin (bal+polen) mevcudiyeti, koloninin gucu, hava s?cakl?g? ve nektar (bal ozu) ak?s? gibi sartlar etkili olmaktad?r. Bu sartlardan biri veya birkac? eksik oldugunda en kaliteli ana ar? bile yeterli miktarda yumurtlayamaz. Kalite ve yasl?l?ga bagl? olarak ana ar?n?n yetersiz yumurtlad?g? her gun, binlerce isci ar? ve sonucta kilolarca bal kayb? demektir. Bu cercevede, ar?c?lar?n kolonilerin ana ar?lar? uzerinde hassasiyet gostermeleri, ozel ve kamu kurumlar?nca uretilen ana ar?lardan sat?n alarak genc ve kaliteli ana ar? kullanmalar? veya ana ar? uretmeleri durumunda ana ar? uretimlerini en basit duzeyde, onceki y?llara ait kay?tlar?na bakarak; en fazla bal ureten, ogul vermeyen, sakin (h?rc?n olmayan) , hastal?klara dayan?kl?, k?slama ve ilkbahar gelisme kabiliyeti yuksek olan kolonilerden uretmeleri gerekmektedir. Dogal sartlarda ana ar?n?n 3-4 y?l yasayabilmesine ragmen ana ar?n?n her y?l ya da en gec her 2 y?lda bir degistirilerek genc ana ar?larla cal?s?lmas? teknik ve basar?l? ar?c?l?g?n en onemli kural?d?r.
Aile Bireyi Ac?k Yavru Donemi; Kapal? Yavru Donemi; Toplam:
Yumurta Larva Pupa
Ana Ar? 3 5.5 7.5 16 gun
Isci Ar? 3 6.0 12.0 21 gun
Erkek Ar? 3 6.5 14.5 24 gun
Ar? ailesi Bireylerinin Biyolojik Gelisme Donemleri (gun)
Isci Ar? :
Yumurtadan yetiskine toplam 21 gunde olusan isci ar?lar koloni icin gerekli olan tum islerin yerine getirilmesinden sorumludurlar.
Su Tas?ma Polen Toplama Nektar Toplama Propolis Toplama Kovan d?s? hizmetleri (toplam 21 gun) Toplam hizmet (cal?sma) suresi (42 gun)
Kovan temizleme, bekcilik ve kovan havaland?rma (3 gun) Kovan ici hizmetleri (toplam 21 gun)
Mum salg?lama, petek orme, nektar olgunlast?rma, polen ve nektar depolama (5 gun)
Ar? sutu salg?layarak genc larvalar? ve ana ar?y? besleme (7gun)
Yasl? larvalar? besleme (3 gun)
Hucre temizleme(3 gun)
Pupa oncesi ve pupa donemi (12 gun) Kapal? yavru donemi (12gun) Toplam yavru donemi (21gun)
Bal ve polen ile beslenme (4 gun) Ac?k yavru donemi (9 gun)
Ar? sutu ile beslenme (2 gun)
Yumurta donemi 3 gun)
Isci Ar?n?n Gelisme Donemleri ve Yasa Gore Gorevleri :
Ilkbaharla sonbahar ar?s?ndaki aktif donemde omurleri yaklas?k 42 gun olan isci ar?lar birinci 21 gunde kovan icinde ic hizmet ar?s? olarak; temizlik, yavrunun ve ana ar?n?n beslenmesi, ar? sutu salg?lama, bal?n olgunlast?r?lmas?, mum salg?layarak petek orme ve kovan girisinde bekcilik gibi gorevleri ustlenirler. C?k?stan sonraki ikinci 21 gunde ise d?s hizmet ar?s? olarak; nektar (bal ozu), salg?, polen, su ve propolis toplarlar. Buradan c?kar?lacak birinci sonuc isci ar?lardaki gorevin “yasa” gore programland?g?d?r. Pratik anlamda ikinci ve onemli sonuc ise ana ar? ve ar? sutu uretiminde genc isci ar?lara ihtiyac duyulurken bal ve polen uretiminde d?s hizmet ar?s? olarak gorev yapan daha yasl? isci ar?lara ihtiyac duyuldugudur. Ancak kolonideki tum islerin eksiksiz yap?labilmesi bak?m?ndan kolonide ayn? anda ve belli bir denge icinde, hem kovan ici hizmetle gorevli genc hem de kovan d?s? hizmetle gorevli yasl? isci ar?lara ihtiyac duyulur.
Erkek Ar? :
Yeni yetistirilen ana ar?larla ciftlesmeleri d?s?nda herhangi bir gorevleri olmay?p haz?r tuketici konumundad?rlar. Bu yuzden gorevleri geregi ilkbaharda (ozellikle ogul doneminde), ana ar? ve isci ar?lar?n aksine, ana ar?n?n dolsuz yumurtlamas? sonucu yumurtadan yetiskine 24 gunde olusurlar. Ogul mevsiminin bitmesine muteakip gorevleri de bitmis olacag?ndan, yaz?n ve erken sonbaharda isci ar?lar taraf?ndan kovan d?s?na at?larak olume terk edilirler. Erkek ar?lar zehir bezi ve igne gibi organlara sahip olmad?g?ndan kendilerini savunamazlar.
ARICILIK MALZEMELERI
Teknik ve basar?l? ar?c?l?g?n bir diger onemli unsurunu uygun ve standart malzemelerin kullan?lmas? olusturmaktad?r. Bu malzemeler icinde kovanlar beklide en onemlisidir. Bugun icin Dunya uzerinde profesyonel ar?c?l?kta en cok kullan?lan kovan turu ahsap Langstroth kovanlar?d?r. Bolgeler duzeyinde degisik yoresel kovan tipleri bulunsa da ahsap Langstroth kovanlar?; uygun havaland?rmas?, saglaml?g?, kuluckal?k ve ball?k cerceveleri (petekleri) aras?nda yer degistirebilmesi,kovanlar aras? petek al?s-verisi, hastal?k durumlar?nda purumuzle yak?labilmesi, kolay tas?nabilmesi ve rutubet emici ozellikleri nedeniyle profesyonel ve gezginci ar?c?l?g?n vazgecilmez kovan turleridir. Standart Langstroth kovan? dip tahtas?, kuluckal?k, ball?k, ortu tahtas? ve ortu kapag? olmak uzere 5 bolumden olusur. Kovan yap?m?nda kullan?lacak kerestenin igne yaprakl? agaclardan (cogunlukla cam turleri) ve kurutulmus olmas? kovan kalitesini art?rmaktad?r. Unutulmamal?d?r ki, kovan malzemesinin yap?s? ve geregi veya havaland?rman?n yeterli olmay?s? sonucu, kovandan at?lamayan fazla rutubet hastal?k ve zararl?lar?n olusmas? yonunden koloni icin bir tehlikedir.
MEVSIMSEL UYGULAMALAR VE BAKIM ISLERI
Kolonilerin Mevsimsel Muayeneleri :
Ar?c?l?k cal?smalar?, erken ilkbahardan gec sonbahara kadar bir butunluk gosterir. Ozellikle hava s?cakl?g?n?n kritik oldugu erken ilkbaharda kontrol s?ras?nda kolonilerin uzun sure ac?k tutulmas? sonucu usutulmeleri ar?lar?n gerekli s?cakl?g? tekrar saglayabilmesi icin kolonideki bal tuketimini art?r?r ve hastal?klar icin uygun ortam olusturur. Bu donemde yap?lacak seker surubu beslemesi koloninin h?zl? gelismesine katk?da bulunur. Anas?z ve zay?f kolonilerin birlestirilmesi, her donemde oldugu gibi yeterli havaland?rman?n saglanmas?, ar?l?k yak?n?nda temiz su kaynag?n?n bulunmas?, ogul kontrollerinin yap?lmas?, gerektiginde bolme yap?lmas?, ana ar?lar?n genclestirilmesi, flora takibi, zirai mucadele ilac uygulamalar? ile hastal?k ve zararl?lardan korunma, ilerleyen aylarda kolonilere petek ve ball?k verme ilkbahar ve yaz aylar?n?n baz? uygulamalar?d?r.
Sonbahar donemi, son bal hasad?n?n yap?lmas? ve k?slatma haz?rl?klar? yonunden yine aktif bir donemdir. Son bal hasad? s?ras?nda kolonilerin k?s ihtiyaclar? icin yeteri kadar bahar bal? b?rak?lmal?d?r. Cam bal? k?s besini olarak ar?lar icin uygun degildir. K?slatma icin kolonilerde yeterli bal yoksa koloniler mutlak surette beslenmelidir. Aksi halde acl?ga bagl? olarak k?s olumleri kac?n?lmaz olur. Basar?l? k?slatman?n bir diger kural? k?sa mutlak surette genc ar?larla girilmesi ve k?s mevsimi boyunca kolonilerin rahats?z edilmemesidir. Unutulmamal?d?r ki k?s olumlerinin as?l nedeni soguk degil acl?kt?r. Baz? mevsimsel uygulamalar asag?da konular? icinde verilmistir.
<strong>Kolonilerin Kabart?lm?s Petek Ile Desteklenmesi :</strong>
Balmumu, ic hizmette gorevli 13-18 gunluk yasl? genc isci ar?lar taraf?ndan uretilip koloni icinde petek yap?m?nda kullan?l?r. Ancak, mum salg?layan ar?lar bu is icin onemli miktarda bal tuketmek ve zaman harcamak zorundad?rlar. Degisik arast?r?c?larca degisik miktarlar bildirilmesine kars?n ortalama 1 gr. balmumu uretimi icin 10 gr bala ihtiyac duyulur. Bu noktadan hareketle, bal hasad?ndan sonra, bal? suzulmus peteklerin, kullan?lacag? zamana kadar uygun sartlarda saklanarak tekrar kullan?lmas?, bu yolla daha k?sa zamanda daha fazla bal?n uretilmesi teknik ar?c?l?g?n onemli bir kural?d?r. Bu gercegi bilen ar?c?lar, ballar?n? “petekli bal” olarak pazarlamak yerine “suzme bal” olarak pazarlamakta ve bal? suzulen petekleri yeniden kullanarak bal uretimlerini art?rmaktad?rlar. Bununla birlikte, ozellikle erken ilkbaharda k?s c?k?s? sonras?, kolonide stok olarak yeterli bal bulunmamakta ve ayn? zamanda dogal bitki ortusunde de yeteri kadar ciceklenme ve nektar (bal ozu) salg?lama olmamaktad?r. Koloni gelisimini s?n?rlay?c? pek cok faktorun var oldugu bu donemde, koloni gelisimini saglamak ve h?zland?rmak uzere kabart?lm?s petek kullanman?n ayr? bir onemi vard?r.
<strong>Kolonilerin Gezdirilmesi (Flora Takibi) :</strong>
Profesyonel ve teknik ar?c?l?kta flora (bitki ortusu) takibi ve buna bagl? olarak kolonilerin gezdirilmesi onemli bir kurald?r. Gezginci ar?c?l?k yap?lmadan sabit bir ar?c?l?ktan gelir saglamak mumkun degildir. Turkiye, bulundugu iklim kusag? yonunden olsun, nektar ve polen ureten dogal ve kultur bitkileri zenginligi yonunden olsun ar?c?l?k yapmaya cok elverislidir. Flora takibi ve gezginci ar?c?l?k iyi planland?g? ve bilgili hareket edildigi taktirde ar?c?ya cok buyuk gelir saglar. Bu is icin her seyden once, kolay tas?nabilir, cok iyi havaland?rmaya sahip modern kovanlar?n kullan?lmas? sartt?r. Gunumuz sartlar?nda kolonilerin tas?nmas? gezginci ar?c?l?g?n en buyuk maliyet unsurunu olusturmaktad?r. Bu yuzden gezginci ar?c?l?k icin belirli bir say?n?n uzerindeki koloni varl?g? ekonomik olabilir veya az say?da koloniye sahip ar?c?lar nakiller icin ortakl?k yaparak nakil masraflar?n? dusurebilirler.
Nektar ve polen kaynaklar?n?n seciminde; bol miktarda ve uzun sure nektar ve polen ureten bitkilerin bulundugu yoreleri arast?rmak isin esas?d?r. Yonca, korunga, fig, ucgul, kekik, adacay?, geven, karagan (karabas), kus dili, ball?baba, pamukluk, puren, hardal, ogul otu, pamuk, aycicegi, kestane ?hlamur, akasya, okaluptus, turuncgiller, elma, badem ve genellikle Ege Bolgesi k?y? seridinde bulunan basral? camlar ar?c?l?k yonunden onemli bitki turlerinden baz?lar?d?r. Ar?lar?n konulacag? yerler olarak; ruzgar almayan, trafigi yogun ana yollardan ve zirai mucadele ilac uygulanan alanlardan uzak yerler secilmelidir. Gezginci ar?c?l?g?n ve flora takibinin esas?n? olusturan ar? nakilleri s?ras?nda; yeterli havaland?rma saglanmal?, ozellikle s?cak gunlerde taze orulmus peteklerin eski peteklere gore daha kolay k?r?ld?g? unutulmamal?d?r. Nakil s?ras?nda ball? tek bir petegin dahi k?r?lmas? koloninin olumu olacag?ndan ozellikle yaz aylar?nda taze orulmus ball? peteklerle nakil yap?lmamas?, nakil zorunlu ise taze ve ball? peteklerin koloniden al?narak nakillerin mutlak surette geceleri yap?lmas? gereklidir.
<strong>Kolonilerin Beslenmesi :</strong>
Her canl? gibi ar?lar da yasam surekliligi icin besine ihtiyac duyarlar. Dogan?n bir bag?s? olarak ar?lar temel besin ihtiyaclar?n?; nektar (bal ozu), salg? (basra) ve polenden kars?larlar. Ancak kimi zaman bu besin kaynaklar?n?n yeterli olmad?g? durumlarda teknik ar?c?l?g?n geregi olarak ar?lar?n beslenmesi gerekir. Genel olarak, koloniler erken ilkbahar ve sonbahar donemlerinde beslemeye ihtiyac duyarlar. Ilkbahar beslemesi 1/1’lik seker surubu (1 olcek su ve 1 olcek seker) ile yap?l?rken sonbahar beslemesi 1/2’lik seker surubu (1 olcek su ve 2 olcek seker) ile yap?l?r. Erken ilkbahar doneminde yap?lan beslemedeki amac; bu donemde nektar kaynaklar? s?n?rl? oldugundan koloni ihtiyac?n?n kars?lanmas? ve ana ar?n?n yumurtlamaya tesvik edilmesidir. Bu donemde yap?lan seker surubu beslemesi koloninin h?zl? gelismesine buyuk katk?da bulunur. Sonbahar beslemesi ise, ar?lar?n k?s ihtiyac? icin kolonide yeterli besinin bulundurulmas? icin yap?l?r.Seker surubu veya bal yan?nda koloninin diger onemli besin ihtiyac? polendir. Kolonide yeterli polen yoksa; koloni gelisemez, yavrular beslenemez ve isci ar?lar ar? sutu salg?layamazlar. Bu nedenle kolonilerde her donemde yeterli polen stoku bulunmal?d?r. Tabiatta polen kaynaklar?n?n k?t oldugu donemlerde (genellikle erken ilkbahar ve sonbaharda) bu ihtiyac?n takviye edilmesi ve kars?lanmas? yonuyle, en basit olarak; 3 k?s?m soya fasulyesi unu (yags?z) + 1 k?s?m polen + 2 k?s?m seker + 1 k?s?m su ile kek yap?l?p 200-300 graml?k miktarlarda yagl? kasap kag?d? aras?nda 1 cm kal?nl?g?n? gecmeyen paketler halinde yavrulu cercevelerin ustune konulur. Paketin cercevelere bakacak k?sm? 10-20 yerinden civi ucu ile delinmelidir. Ancak, gerek bu is icin gerekse ticari duzeyde polenin bol oldugu donemlerde polen tuzaklar? kullan?larak polen toplanmas? gerekmektedir.
Ilkbaharda seker surubu yerine balla da besleme yap?labilir. Ancak, balla besleme yapmak ekonomik olmad?g? gibi daha h?zl? yagmac?l?ga geden olur. Diger yandan, ozellikle Amerikan yavru curuklugunun sporlar? balda y?llarca canl?l?g?n? muhafaza edebildiginden hastal?klar?n ortaya c?kmas? yonunden balla besleme yapmak risklidir. Ayr?ca kolonilere pekmez ve lokum gibi tatl? maddeler v ermek uygun degildir. Besleme amac?yla en emin ve en dogru besin kaynaklar? seker ve polendir.
<strong>Kolonilerin Guclendirilmesi :</strong>
Guclu kolonilerle cal?sma karl? ve basar?l?g? ar?c?l?g?n ilk kural?d?r. Zay?f koloniler hastal?k ve zararl?lara kars? daha hassas olurken yeteri kadar h?zl? gelisemeyip yeterli bal da uretemezler. Ayn? zamanda zay?f koloniler, teknik ar?c?l?g?n bir kural? olan flora takibinde (gezginci ar?c?l?kta) nakil masraflar?n? art?rarak ar?c?l?g?n karl?l?g?n? dusururler. Ar?lardaki sosyal dayan?sma ve isbolumu geregi soylenebilir ki 5 cerceveli 3 kovana sahip olmak yerine 10 cerceveli 1 kovana sahip olmak daha karl? ar?c?l?ga vesile olur. Benzer olarak, 20 bin yetiskin ar?s? bulunan bir koloni ancak 14 kg bal uretirken 50 bin ar?s? bulunan koloninin 41 kg bal urettigi bulunmustur. Bal basta olmak uzere diger tum ar? urunlerinin ekonomik uretimleri ancak ve ancak guclu kolonilerle yap?labilir. Guclu kolonilere sahip olmak ise; ar?c?l?g?n bilgi ve tecrubesine, iyi bir ilkbahar bak?m?na, genc ve kaliteli ana ar?larla cal?smaya, flora takibine, iyi bir k?slatmaya, hastal?k ve zararl?lara kars? uyan?k olmaya bagl?d?r.
<strong>Kolonilerin Ogul Kontrolu :</strong>
Ogul teknik ar?c?l?kta istenmeyen bir durumdur. Cunku ogul, kolonilerin gucunu zay?flat?r ve bal verimini onemli olcude dusurur. Ayr?ca, pek cok ogulun kacmas? veya ogulun yakalan?p kovana al?nmas? icin ar?c?n?n onemli zaman harcamas? ar?c?l?g? ekonomik olmaktan c?kar?r. Amac koloni say?s?n? cogaltmak ise bolme yaparak dam?zl?k degeri olan haz?r ana ar? kullanmak yine teknik ve basar?l? ar?c?l?g?n bir kural?d?r. Ancak ar?c?lar?m?z?n cogunlugu koloni say?lar?n? dogal ogullarla cogaltt?klar?ndan ar?l?klarda ogul egilimi y?ldan y?la artmakta ve ar?c?l?g?n karl?l?g? azalmaktad?r. Kovan say?s? art?r?lmak istendiginde oguldan faydalanma yerine “bolme” yap?lmas? daha dogru bir islemdir. Dam?zl?k degeri olan genc ana ar?larla cal?s?lmas?, ana ar?n?n yumurtlamas? ve koloninin gelismesi icin yeterli yerin saglanmas? (petek ve kat verilmesi) ve yeterli havaland?rma icin gerekli hassasiyetin gosterilmesi ogul onlemede etkili olabilecek baz? uygulamalard?r.
<strong>URETIM CESITLILIGI VE ARI URUNLERI</strong>
<strong>Uretim Cesitliligi :</strong>
Ulkemiz ar?c?l?g?ndaki temel urunun bal olmas?na kars?n, bal uretimi yan?nda ar? sutu veya polen ya da her iki urunun beraber uretimi ar?c?l?g?n karl?l?g?n? art?rmaktad?r. Diger yandan Ulkemiz kosullar?nda, Bat? Anadolu Bolgesinde ar?c?lar?n cogu, bal uretimlerinin onemli bir k?sm?n? “cam bal?” olarak gerceklestirirler. Ancak, cevre sartlar?na (?s?, rutubet, yagmur) bagl? olarak cam bal? uretim miktarlar?nda y?ldan y?la onemli farkl?l?klar olusur. Ozellikle cam bal? uretimi icin olumsuz kosullarda ar? sutu ve polen uretimi, en az?ndan asgari bir kazanc yonuyle ar?c?n?n sigortas? durumundad?r. Ayr?ca, son y?llarda tuketiciler aras?nda ar? sutu ve polene kars? buyuk bir talebin olusmas? daha karl? bir ar?c?l?k icin uygun bir ortam olusturmaktad?r. K?saca, ar?c?l?kta uretim cesitliligi ve bu urunlerin kaliteli uretimleri hem uretici hem de tuketici yonunden onem arz eder.Dunya genelinde en cok uretilen ve ticareti yap?lan temel ar? urunu bald?r. Bunun yan?nda bal mumu, polen, ar? sutu ve propolis ar? urunleri olarak Dunya ticaretinde onemli yer almaktad?r. Bir diger ar? urunu olan ar? zehrinin uretim ve tuketimi diger ar? urunlerine gore oldukca s?n?rl?d?r.