Tanım
Allan-Herndon-Dudley sendromu, orta ila şiddetli zihinsel engellilik ve hareket sorunlarına neden olan nadir görülen bir beyin gelişimi bozukluğudur. Sadece erkeklerde görülen bu durum, doğumdan önce gelişimi bozmaktadır. Etkilenen erkeklerin konuşma bozukluğu ve sınırlı iletişim yetenekleri olmasına rağmen, diğer insanlarla etkileşimden hoşlanıyor gibi görünürler.
Allan-Herndon-Dudley sendromlu çocukların çoğunda zayıf kas tonusu (hipotoni) vardır ve kasların birçoğunun gelişimi (kas hipoplazisi) azdır. Allan-Herndon-Dudley sendromlu bireyler yaşlandıkça, genellikle kontraktür olarak adlandırılan ve belirli eklemlerin hareketini kısıtlayan eklem deformasyonları geliştirirler. Anormal derecede kas sertliği (spastisite), kasların güçsüzlüğü, kolların ve bacakların istem dışı hareketleri de hareketliliği sınırlayan faktörlerdendir. Bunun sonucunda, Allan-Herndon-Dudley sendromlu birçok kişi bağımsız bir şekilde yürüyemez ve yetişkinlik döneminde tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyarlar.
Sıklık
Allan-Herndon-Dudley sendromu nadir görünen bir hastalıktır. Bu hastalıktan etkilenen bireylerin bulunduğu yaklaşık 25 aile dünya çapında rapor edilmiştir.
Nedenler
SLC16A2 geninde olan mutasyonlar, Allan-Herndon-Dudley sendromuna neden olur. MCT8 olarak da bilinen SLC16A2 geni, sinir sistemi gelişiminde önemli bir rol oynayan bir protein yapmak için talimatlar sağlar. Bu protein, Triiyodotironin veya T3 adı verilen bir hormonu gelişen beyindeki sinir hücrelerine taşır. T3 hormonu, tiroid adı verilen ve boynun alt kısmında bulunan kelebek şeklinde bir bez tarafından üretilir. T3 hormonu, sinir hücrelerinin normal oluşumu ve büyümesinin yanı sıra hücreden hücreye iletişimin gerçekleştiği sinir hücreleri (sinapslar) arasındaki bağlantıların gelişimi için kritik görünmektedir. T3 ve diğer tiroid hormonu formları da diğer organların gelişimini düzenlemeye ve vücuttaki kimyasal reaksiyonların oranını (metabolizma) kontrol etmeye yardımcı olur. Gen mutasyonları, SLC16A2 proteininin yapısının ve işlevinin değişmesine neden olur. Bunun sonucu olarak, bu protein T3’ü sinir hücrelerine etkili bir şekilde taşıyamaz. Beynin belirli bölümlerinde bu kritik hormon olan T3 hormonunun eksikliği, normal beyin gelişimini bozarak zihinsel engelliliğe ve hareket sorunlarına yol açar. T3 sinir hücreleri tarafından alınmadığı için fazla miktarda T3 hormonu kan dolaşımında dolaşmaya devam eder. Kandaki artan T3 seviyeleri bazı organlar için toksik olabilir ve Allan-Herndon-Dudley sendromunun belirti ve semptomlarına katkıda bulunabilir.
Kalıtım Modeli
Bu durum, X’e bağlı resesif bir modelde kalıtılır. Sendroma neden olan mutasyona uğramış gen, iki cinsiyet kromozomundan biri olan X kromozomunda bulunuyorsa, durum X’e bağlı olarak kabul edilir. Erkeklerde (yalnızca bir X kromozomuna sahip olan), her hücrede genin değiştirilmiş bir kopyası sendroma neden olmak için yeterlidir. Kadınlarda (iki X kromozomuna sahip olan), sendroma neden olmak için genin her iki kopyasında da bir mutasyon bulunmalıdır. Erkekler, X’e bağlı resesif sendromlardan, kadınlardan çok daha sık etkilenir. X’e bağlı kalıtımın bir özelliği, babaların X’e bağlı özellikleri oğullarına geçirememesidir. X’e bağlı resesif kalıtımda, her hücrede genin bir değiştirilmiş kopyasına sahip dişi, bir taşıyıcı olarak adlandırılır. Mutasyona uğramış geni aktarabilir, ancak genellikle sendromun belirti ve semptomlarını yaşamaz. SLC16A2 mutasyonlarının taşıyıcıları normal zekaya sahiptir ve hareketle ilgili problem yaşamazlar. Bazı taşıyıcılara, genel popülasyonda nispeten yaygın olan bir durum olan tiroid hastalığı teşhisi konmuştur. Bu vakalarda tiroid hastalığının SLC16A2 gen mutasyonlarıyla ilişkili olup olmadığı belirsizdir.
Hastalığın Diğer İsimleri
- Allan-Herndon sendromu
- MCT8 (SLC16A2) -spesifik tiroid hormonu hücre taşıyıcı eksikliği
- Hipotoni ile X’e bağlı zihinsel gerilik
- Monokarboksilat taşıyıcı 8 (MCT8) eksikliği
Editör: Meryem GÖKOĞLU