III. Napolyon iktidarda otoritesini kaybediyordu. Napolyon süreci tersine çevirebilmek için, Prusya’yla (Bismarck Almanyası ) yapılacak bir savaşı fırsat olarak kulanmak istedi. Bu amaçla 1870’te Prusya’ya savaş ilan etti. Ne var ki Fransız birlikleri kısa zamanda Prusya ordusu tarafından ezildi. 28 Ocak 1871’de onur kırıcı bir ateşkes anlaşması imzalandı. Bu gelişmeler Fransız halkında öfke patlamasına neden oldu. Komün Fransa’nın Bismarck Almanyası’na yenilmesini içlerine sindirememiş Paris Halkının hükümete karşı yapmış olduğu devrimdir. Almanya yenilgisinden sonra, 18 mart 1871'de Hotel de Ville'de toplanan milli muhafizlarin havaya açtigi ateşlerle Paris Komünü ilan edildi. 2 ay süren iktidarları boyunca bazı reformlar yapıldı.
Tarihte ilk kez sermayeye karşı savaşın ilan edildiği bir durumdu. Burjuvazinin artık yönetemediği ama proletaryanın da yönetecek durumda olmadığı bir dönemdi, 18 Mart 1871’de Komün kurulmuştu. Komün bayrağı dünya cumhuriyetinin bayrağı olarak kabul ediliyordu. Komüncüler sadece Paris’te değil, tüm dünyada emeğin kurtuluşu için mücadele ettiklerine inanıyorlardı. Bundan dolayıdır ki, bir bütün olarak Avrupa burjuvazisi ve onun borazanlığını yapan basın, Komün’e büyük bir nefret ve kin kusuyordu. “Kızıl bayrağı”, 20. yüzyılın tüm devrimlerinin, kendilerini, öyle veya böyle, 1871 Paris ayaklanmasının vârisi olarak görmek istemişlerdir. Paris Komünü dünya tarihinin olağanüstü bir olayı idi. İnsanlık tarihinde ilk kez proleter bir devrim gerçekleşmiş, işçi sınıfı iktidarı ele geçirmiş ve 72 gün boyunca onu elinde tutmayı başarmıştı.
1871 Komününde Paris, bir toplumsal fizik deneyinin laboratuvarı olmuştur; Engels “Paris Komün’ü proletarya diktatörlüğüydü.” Derken Marx, Komünü, “imparatorluğun antitezidir” “Komün’ün temel eseri, onun bizatihi varoluşudur.” Diyerek yorumlar.
Komün’ün gündelik yaşam incelenmesi çok daha verimli olacaktır. Devrimin olmazsa olmazı şenlikler ve şenlik ritminde bir gündelik yaşam. Komünleşmiş Paris kendisine şenlikler edinmişti. 28 Mart’ta Komün’ün ilanı şenlikti
Komün 20. yüzyıldaki bir ikinci devrim dalgasının başlangıcı mıydı? Sonradan gelen bütün devrimci sosyalist hareketler onda bir tür ideolojik ve tarihsel meşruiyet aradılar. 1871, aynı anda demokratik ve toplumsaldı, tıpkı gerçek bir cumhuriyetin olması gerektiği gibiydi.
Komün olağanüstü yetkilerle donatılmış bir belediye miydi, yoksa sözünü ettiğimiz hayali Paris Cumhuriyeti’nin hükümeti miydi? Orası belirsizdir. Komün, 57 oturum süresince, el yordamıyla, bu sorunun cevabını aramıştır. Edouard Vaillant, “Biz,” diyordu, “küçük, geveze bir meclisten başka bir şey değiliz.
Komün Neler Yaptı:
-Vadesi geçmiş kiraların ödeme zamanı Ekim’den Nisan’a kaydırıldı
-Ödenmemiş senetler, 12 Nisandan itibaren üç yıl taksitlendirildi.
-Askerlik yoklaması yürürlükten kaldırıldı...
-Ruhban sınıfının özgürlüğe karşı monarşi ile yapmış olduğu suçortaklığı göz önünde tutularak (...) ibadet bütçesinin kaldırılmasına ve Kilise ile Devlet’in birbirinden ayrılmasına karar verildi. kilise mallarinin milli emlaka devredilmesi,
-Kente veya devlete ait birçok girişim çoktan komünalleştirildi Tütün Mamülleri, Ulusal Basımevi artık çalışanların idaresi altındaydı. fabrikalarin isçilere devredildi.
-Devrimin en önemli amacı emeğin özgür kılınmasıydı, tekellerin ve ayrıcalıkların, bürokrasinin, vurguncu ve kapitalist feodalitenin kaldırılmasını gerçekleştirebilmenin bir yolu olarak, komün grubunun kendi siyasi örgütlenmesini oluşturması için mutlak hak olarak gördü.
- Giyotin makinası yakıldı.
12 Mayısta Versailles güçleri Paris’e girdi, Komüne karşı uzun süre kanlı biçimde savaştı ve şehir 28 Mayıs’da ele geçirildi. Savasta 20.000 devrimci ve 700'den fazla Versailles'li öldürülmüştür. Komün üyesi yaklaşık on bin kişi İngiltere’ye, Belçika’ya, İsviçre’ye sığındı.43 bin 522 tutuklandı, Satory Kampı’nda toplandı, dört yılı aşkın bir süre boyunca yargılandıar. Tutuklular arasındaki masumların sayısı, kuşkusuz, çok fazlaydı.
Kısa sürse de, sonucu başarısız olsa da Paris Komünü olağanüstü bir olay olarak Dünya tarihinin sayfalarında yerini aldı. İnsanlık tarihinde ilk kez işçi sınıfı iktidarı ele geçirmiş ve 72 gün boyunca onu elinde tutmayı başarmıştı. Böylece insanın insan tarafından sömürülmesine son verilebileceği de gösterilmiş oldu. Sosyal hayatımıza kattıkları yönünden ilginç bir tarihsel olaya giriş için bu kitaptan başlanılabilir, ancak ileri okumalar gerekir.