BİTKİLERİN BESİN ALMASINA ETKİ EDEN ETKENLER
Besin alınmasını özellikle etkileyen bu önemli etkenleri kısaca açıklayalım.
Potasyumun aşırısı protein sentezini durdurur.
Nitratın aşırısı amonyumun alınmasını etkilemez.
Amonyumun aşırısı nitratın alınmasını etkiler.
Öneri; Yıllık bakımda azot gübresi için potasyum sülfat az, mağnezyum nitrat daha çok kullanılmalıdır.
5- pH derecesi; Mu toprağı asidik, yani pHsi 7den küçük olmalıdır. Bunu sağlamak için taban gübresine yeterince kükürt katmalıyız. Bu kükürt uzun süre sonra aside dönüşür. Toprağı kısa sürede asitlendirmek için sulama suyuna nitrik asit katılmalı. Nitrik asit ile sulanırsa;
Topraktaki kireç karbondioksite dönüşür.
Karbondioksit gübrelemesi sağlanmış olur.
Bitkilerin azot alımı artar.
pH derecesi 6dan az olursa;
Potasyum ve amonyum alınması azalır.
Fosfor ve nitrat alınması artar.
6- Toprağın yapısı; Muz serasının yapımı ve taşınması oldukça pahalı olduğundan sera toprağımızı çok iyi kullanmak durumundayız. Sera toprağından uzun süre iyi ürün almak için;
Kompost gübreler ile bünyesini güçlendirmeliyiz.
Yeterince organik gübre katmalıyız.
Toprağı havalandırarak güneşlendirmeliyiz.
Sulama (salma) suyu ile tuzluluğunu gidermeliyiz.
Zaman zaman bol humuslu mil katmalıyız.
7- Bitkinin büyüklüğü ve çeşidi; Besin alınması bitkilerin hem cinsine, hem de büyüme durumuna bağlıdır. Muz bitkisinin başlangıçta kökleri ve yaprakları küçük olduğundan az miktarda besin alır. Bu nedenle taban gübrelerinin miktarını belirlerken bir uzmana danışmalıyız. Başlangıçta daha çok toprağın işlevselliğini artıran organik gübreler kullanmalıyız. Organik gübreyi en az 5 ay önce alarak iyice yanmasını sağlamalıyız.
BİTKİ KÖKLERİ
Bitkiler besinlerinin büyük bir kısmını kökleri ile alır. Çok az kısmını ise gövde, dal ve yaprakları ile alırlar. Bitki köklerinin önemli işlevleri şunlardır.
1- Bitkiyi toprağa bağlarlar.
2- Bitkilerin topraktan besin ve suyu almasını sağlar.
3- Alınan besinleri ve suyu gövdeye iletir.
4- Gerekli organik maddelerin oluşmasını sağlar.
Bitkilerin gelişmesinde su ve besin alınımı hayati önem taşır. Bu önemli işlevi sağlayan köklerin köklerin büyümesine etki eden önemli 6 etkeni açıklayalım.
1- KARBONHİDRATLARIN KÖKLERE AKTARILMASI
Bitki yapraklarında oluşan fotosentez ürünlerinin (Karbonhidratların) ortalama % 30u köklere aktarılır. Bu % 30luk ürün miktarı bitki çeşidine ve büyüme durumuna göre değişir. Her gün köklere iletilen % 30luk bu karbonhidratlar ile yeni kökler oluşur ve gelişir. Bu nedenle fotosentez ile oluşan toplam karbonhidrat miktarı çok önemlidir. Karbonhidrat miktarı azalırsa gövdeye göre kök gelişimi daha çok olumsuz etkilenir.
Karbonhidrat miktarının artması için;
Seramız bolca ışık almalıdır.
Sera havasında yeterince karbondioksit gazı bulunmalıdır.
Toprağımız gevşek ve nemli olmalıdır.
2- BESİN MADDELERİNİN ETKİSİ
Köklerin oluşmasında ve gelişmesinde birinci derecede AZOT, ikinci derecede FOSFOR elementi etkilidir. Mağnezyumun etkisi azot ve fosfora göre daha azdır. Diğer elementlerin etkisi önemsenmemektedir. Azot için nitrat (NO3) veya Amonyum (NH4) içeren gübreler kullanılmalı. Fosfor için fosfat (PO4) içeren gübreler, örneğin di veya tri amonyum fosfat kullanılırsa hem azot hem de fosfor gereksinimi sağlanmış olur.
3- HAVALANDIRMANIN ETKİSİ
Topraktaki yararlı mikroorganizmalar için oksijen gazı gereklidir. Bu gaz toprak boşluklarındaki havadan sağlanır. Bitki kökleri karbondioksit gaz salgılar. Toprakta biriken karbondioksit gazı kökleri iş görmez hale getirir. Bu durumu gidermek için toprak çapalama ile gevşek hale getirilerek hem karbondioksidin toprak içinde birikmesi önlenir, hem de oksijen alması sağlanır. Ayrıca toprak iyi havalandırılırsa kök bölgesinde oluşan zehirli H2S gazı da havaya karışmış olur.
4- NEMİN ETKİSİ
Kuru topraktaki besinler, bitkiler tarafından uzun sürede çok az miktarda alınır. Oysa suda çözünen besinler daha kısa sürede ve daha çok miktarda alınmaktadır. Bitki kökleri çok sulu ortamda hava alamadığı için az gelişir. Bu nedenle özellikle büyüme döneminde toprak hafif nemli ve gevşek olmalıdır. Su stresine giren bitkilerde yapraklardaki karbonhidratlar daha çok kök bölgesine taşınır. Bunun sonucu kökler, gövdeye göre daha iyi gelişir. Şüphesiz kökleri iyi gelişen bitkiler daha iyi ürün verir.
5- SICAKLIĞIN ETKİSİ
Topraktaki besinlerin hareket hızı sıcaklık ile artar. Sıcak ve nemli topraktaki besinler çok hareketli olduğundan kökler tarafından alınmaları kolaylaşır. Aynı zamanda biyokimyasal olayların oluşum hızı sıcaklık arttıkça artar. Ancak yüksek sıcaklıkta enzimler iş görmez. Bu nedenle toprağın sıcaklığı en çok 20 oC olmalıdır.
6- TOPRAK YAPISININ ETKİSİ
Bitkiler hafif kumlu topraklarda killi topraklara göre;
Daha ince
Daha çok yan dallı
Daha derine inen
Kökler oluştururlar. Muz kökleri killi ve taşlı topraklarda yeterince gelişemez. Kısaca muz toprağı;
Humusça zengin,
Geçirgen ve gevrek,
Taşlardan temizlenmiş
Taban suyu içermeyen
Bir şekilde olmalıdır.
Kemal KILIÇÇÖTE Kimya Öğretmeni - Muzcu