

Cevap: Karagöz ve Hacivat
Karagöz tiplemeleri bazı sanat tarihçileri ve araştırmacılar tarafından kategorilere ayrılarak da incelenmiştir. Örnek olarak bu konuda çok geniş araştırmalar yapmış olan Metin And oyunlardaki tiplemeleri 11 sınıfta incelemiştir.
- Eksen Kişiler (Karagöz, Hacivat)
- Kadınlar (Zenneler, Kanlı Nigar, Salkım İnci, Karagöz'ün karısı, Hacıvat'ın Kızı vs.)
- İstanbul ağzıyla konuşanlar (Çelebi, Tiryaki)
- Anadolulu kişiler (Lâz, Bolulu, Kayserili, Kürt, Kastamonulu)
- Anadolu dışından gelen kişiler (Arnavut, Arap, Acem)
- Müslüman olmayan kişiler (Rum, Ermeni, Yahudi)
- Kusurlu ve ruhsal hasta olan kişiler (Kekeme, Kambur)
- Kabadayılar ve sarhoşlar (Matiz, Tuzsuz Deli Bekir, Sarhoş)
- Eğlendirici kişiler (Köçek, Çengi, Cambaz, Hokkabaz)
- Olağanüstü kişiler ve yaratıklar (Cazular, Cinler, Canan)
- Geçici, ikincil kişiler ve çocuklar (Çeyiz taşıyıcaları, Satıcılar vs.)
Türk Gölge tiyatrosu olarak bilinen Karagöz-Hacivat oyunları dört bölümden oluşur.
Bunlar:
- I. Mukkaddime (Giriş, Öndeyiş veya Prolog): Bu başlangıç bölümünde kamıştan yapılmış Nareke adı verilen düdüğün çalınması eşliğinde göstermelik adı verilen ve genellikle bir ev ya da bitki benzeri bir manzara tasviri Küşteri Meydanı adı verilen perdenin aşağısından ağır ağır yukarıya doğru yükseltilir. Önce perdeye Hacivat gelir ve bir semai okuyarak Karagöz'ü davet eder. Karagöz de bu daveti kabul ederek Hacivat'la atışmaya başlarlar.
- II. Muhavere (Söyleşi veya Diyalog): Bu bölümde Hacivat'la Karagöz birbirlerine bilmeceler sorarlar. Başlarından geçen bir olayı ya da gördükleri bir düşü gerçekmiş gibi anlatırlar.
- III. Fasıl (Oyun): Karagöz oyunlarının ana bölümü budur. Asıl konunun geliştiği bu bölümde oyunun konusuna göre diğer karakterler de oyuna dahil olurlar. Bu bölümün müzikleri arasında gazeller de önemli bir yer tutar. Karagözü yaratan kişi olarak bilinen "Şeyh Küşteri"yi Pirleri olarak kabul eden Karagözcüler bu nedenle Karagöz perdesine de Küşteri Meydanı adını vermişlerdir. Perde gazellerinin hemen hepsinde de bu kişinin adını geçirirler. Örneğin Hazret-i Sultan-i Orhan rahmetullahtan beri/Yadigar-ı Şeyh Kuşteri becadır perdemiz gibi.
- IV. Bitiş (Final, Epilog): Çok kısa olan bu bölümde konu bitmiş, olaylar çözülmüştür. Hacivat'ın Karagöz'e hitaben Yıktın perdeyi eyledin viran/Varayım sahibine haber vereyim heman şeklindeki repliği duyulduğunda seyirciye oyunun bittiği ilan edilmiş olur. Diğer görüntüler perdeden çekilirken en sonunda çengi gelir müzik eşliğinde oynar.
Geleneksel Türk gölge oyunu olan Karagöz, musiki yönüyle de büyük değer taşımaktadır. Klasikleşmiş Karagöz oyunlarında kullanılan musiki eserleri geniş bir yelpaze oluşturur. Başlıcaları, büyük klasik formlardaki bestekârlardan başlayarak, ağır ve yürük semailer, şarkılar, tavşancalar, köçekçeler, farklı tavır ve yörelere ait türküler ve azınlık dillerindeki çeşitli havalardır. Seçilmiş olan musiki eserinin oyunun özelliğine olduğu kadar, gölge karakterin kişiliğine de çok uygun olması kaidedir. Karagöz musikisine ait başlıca eserler musiki araştırmacısı Etem Ruhi Üngör tarafından titiz bir çalışma ile bir araya getirilerek yayınlanmıştır. Oyun sırasında yeri geldiğinde sallanarak yahut vurularak kullanılan tef de önemlidir, oyuna heyecan ve hareketlilik katar.Oyundaki tefe dayren denmektedir,tefi çalana ise dayrenbaz denilmektedir.
Karagöz ve Hacivat'ta *****grafi
Geleneksel Türk tiyatrosunda belden aşağının çok önemli bir yeri olduğunu belirten tiyatrocu Levent Kırca, "Karagöz ve Hacivat"ta da bu temanın ağırlıklı olduğunu vurguladıktan sonra, Karagözün Hacivatın kafasına vurduğu şeyin eli değil, erkeklik organı olduğunu belirtmiştir. Kırca'ya göre Osmanlıda Hacivat- Karagöz, bir tür 'gece saray *****su'dur.
Yazar Selahattin Duman'ın, 18. yüzyılda İstanbulda bir süre kalıp, seyahat izlenimlerini kitap haline getiren Macar kökenli Fransız aristokrat Baron de Tottun anılarından aktardığına göre, bir yaz gecesi Eyüp sırtlarında bir zengin konağına yemeğe davet edilen Baron, yemekten sonra bahçede kurulan Karagöz perdesinde oynatılan Hamam Sefası adlı oyunu seyrettikten sonra dehşete düştüğünü yazmıştır. Anılarında bu olaydan Hayatımda böyle utanç verici bir şey seyretmemiştim.. diye bahseden aristokrat subay sözlerini şöyle tamamlamıştır: En ağırıma giden şey de perdenin önünde oturan küçük kız çocuklarının oyunu seyrederken arsız arsız gülmesi olmuştu... Duman'a göre Karagöz ve Ortaoyunlarındaki *****grafinin sona ermesi, 1876-1909 yılları arasında saltanat sürmüş olan II. Abdülhamid'in bu oyunları yasaklatmasıyla olmuştur. Guillaume-Antoine Olivier, Gérard de Nerval, Théophile Gauthier, Edmondo De Amicis gibi Türkiyeye gelmiş pek çok yabancı tanık da tıpkı Baron de Tott gibi Karagöz'de hiçbir sansürün olmadığında hemfikir olmuşlar ve nasıl olup da kadın ve çocuklara bu oyunların seyrettirildiğine şaşırdıklarını yazmışlardır.
Sanat tarihi araştırmacısı Metin And "Önemli bir Kültür Mirası: Karagöz" adlı eserinde Karagöz oyunlarının konularında çeşitli cinsel sapıklıkların, lezbiyen ilişkilerin ve zamparalık olaylarının görüleceğini ve phallusun Karagözün ayrılmaz bir öğesi olduğunu vurgulamıştır. Uğur Göktaş da, "Dünkü Karagöz" adlı kitabında "erkeklik organı"nın İstanbul kahvelerinde oynatılan bu müstehcen oyunlarda fazlaca vurgulandığını ve bu tür Karagöz oyunlarına "Zekerli Karagöz" ve "Toromanlı Karagöz" adı verildiğini, oyunlar sadece erkeklerden oluşan seyirci kitlesine oynatıldığında müstehcenliğin dozunun daha da arttığını belirtmişti.
Notlar
- Hacivat'ın asıl adının Hacı İvaz Ağa olduğu söylenir. Hacivat karakteri düzeni temsil eder.
- Oyun Alanı: Oyunun oynandığı alana "Küşteri Meydanı" adı verilir.
- Şu anda kitaplarda: "Şu ana kadar en komik gölge oyunu seçilmiştir" ve gölge oyunlarında akıllı kişi rolünü oynar.