COVID-19 salgını, benzeri görülmemiş bir insan ve sağlık krizine neden oldu. Virüsü kontrol altına almak için gereken önlemler ekonomik bir gerilemeyi tetikledi. Bu noktada, şiddeti ve uzunluğu hakkında büyük bir belirsizlik var. En son Küresel Finansal İstikrar Raporu , finansal sistemin şimdiden dramatik bir etki hissettiğini ve krizin daha da şiddetlenmesinin küresel finansal istikrarı etkileyebileceğini gösteriyor.
Pandeminin ortaya çıkmasından bu yana, risk varlıklarının fiyatları keskin bir şekilde düştü. Son elden çıkmanın en kötü noktasında, risk varlıkları 2008 ve 2009’da yaşadıkları düşüşlerin yarısını veya daha fazlasını yaşadı. Örneğin, birçok hisse senedi piyasası – büyük ve küçük ekonomilerde – dip noktasında yüzde 30 veya daha fazla düşüşe maruz kaldı. Özellikle düşük dereceli firmalar için kredi marjları sıçradı. ABD doları için küresel piyasa da dahil olmak üzere büyük kısa vadeli fonlama piyasalarında da stres işaretleri ortaya çıktı.
Pazar gerginliği
Salgının ekonomik etkisine ilişkin belirsizliğin ortasında, oynaklık bazı durumlarda en son küresel mali kriz sırasında görülen seviyelere yükseldi. Volatilitedeki ani artışla birlikte, piyasa likiditesi, ABD Hazine piyasası gibi geleneksel olarak derin görülen piyasalar da dahil olmak üzere, önemli ölçüde kötüleşti ve ani varlık fiyat hareketlerine katkıda bulundu.
Küresel finans sisteminin istikrarını korumak ve küresel ekonomiyi desteklemek için dünya çapındaki merkez bankaları ilk savunma hattı olmuştur. Birincisi, politika faizlerini düşürerek para politikasını önemli ölçüde kolaylaştırdılar – gelişmiş ekonomiler durumunda tarihi düşüklere. Yükselen piyasalardaki ve düşük gelirli ülkelerdeki merkez bankalarının yarısı da politika faizlerini düşürdü. Faiz indirimlerinin etkileri, merkez bankalarının para politikasının gelecekteki yoluna ilişkin yönlendirmeleri ve genişletilmiş varlık satın alma programları aracılığıyla güçlendirilecektir.
İkinci olarak, merkez bankaları, açık piyasa işlemleri de dahil olmak üzere finansal sisteme ek likidite sağlamıştır.
Üçüncüsü, bazı merkez bankaları, takas hattı düzenlemeleri yoluyla ABD doları likidite teminini artırmayı kabul etti.
Son olarak, merkez bankaları küresel mali kriz sırasında kullanılan programları yeniden etkinleştirdi ve şirket tahvilleri gibi daha riskli varlıkları satın almak da dahil olmak üzere bir dizi yeni geniş tabanlı programlar başlattı. Merkez bankaları, bu piyasalarda “son çare alıcıları” olarak etkin bir şekilde devreye girerek ve kredi maliyeti üzerindeki yukarı yönlü baskıları kontrol etmeye yardımcı olarak, hanehalklarının ve firmaların uygun bir fiyata krediye erişmeye devam etmelerini sağlıyor.
Bugüne kadar merkez bankaları, likidite tedariklerini – krediler ve varlık alımları dahil – en az 6 trilyon $ artırma planlarını açıkladılar ve şartlar gerektirdiğinde daha fazlasını yapmaya hazır olduklarını belirttiler.
Salgının neden olduğu sonuçları kontrol altına almaya yönelik bu eylemler sonucunda yatırımcı duyarlılığı son haftalarda istikrar kazandı. Bazı piyasalardaki gerginlikler bir şekilde azaldı ve risk varlık fiyatları, önceki düşüşlerinin bir kısmını geri kazandı. Ancak duyarlılık kırılgan olmaya devam ediyor ve küresel finansal koşullar yılın başına kıyasla çok daha sıkı.
Sonuç olarak, COVID-19 salgınından bu yana küresel finansal koşulların keskin bir şekilde sıkılaşması – ekonomik görünümdeki dramatik kötüleşme ile birlikte küresel büyümenin bir yıl öncesindeki dağılımını büyük ölçüde sola kaydırdı. Bu, büyüme ve finansal istikrara yönelik aşağı yönlü risklerde önemli bir artışa işaret ediyor.
Şu anda küresel büyümenin yüzde -7.4’ün altına düşme olasılığı yüzde 5 (her 20 yılda bir gerçekleşen bir olay) var. Karşılaştırma için, bu eşik Ekim 2019’da yüzde 2,6’nın üzerindeydi.Sıklıkla finansal sıkıntı zamanlarında olduğu gibi, en ağır yükü gelişmekte olan piyasalar riske atıyor. Aslında, gelişmekte olan piyasalar, rekor düzeyde en keskin portföy akışının tersine çevrilmesini deneyimlemişlerdir – yaklaşık 100 milyar dolar veya GSYİH’larının yüzde 0,4’ü – daha savunmasız ülkelere büyük zorluklar çıkarmıştır.
COVID-19’un küresel yayılımı, daha sert ve daha uzun süreli sınırlama önlemlerinin uygulanmasını gerektirebilir – bu eylemler, küresel finansal koşulların daha şiddetli ve uzun süreli bir gerileme ile sonuçlanması halinde daha da sıkılaşmasına yol açabilir. Böylesi bir sıkılaştırma, son yıllarda son derece düşük faiz oranlarının olduğu bir ortamda inşa edilen mali kırılganlıkları ortaya çıkarabilir. Bu, COVID-19 şokunu daha da kötüleştirebilir. Örneğin, büyük çıkışlarla karşı karşıya olan varlık yöneticileri, düşen piyasalara satış yapmaya zorlanabilir ve böylece fiyat düşüşleri yoğunlaşabilir. Buna ek olarak, kaldıraçlı yatırımcılar başka marj talepleriyle karşı karşıya kalabilir ve portföylerini gevşetmeye zorlanabilir; bu tür mali kaldıraç, satış baskılarını ağırlaştırabilir.
Firmalar sıkıntıya düştükçe ve temerrüt oranları yükseldikçe, kredi piyasaları, özellikle yüksek getiri, kaldıraçlı kredi ve özel borç piyasaları gibi riskli segmentlerde aniden durabilir. Bu piyasalar küresel mali krizden bu yana hızla genişleyerek küresel olarak 9 trilyon dolara ulaşırken, borçluların kredi kalitesi, yüklenim standartları ve yatırımcı korumaları zayıfladı. Mart ayının başından bu yana, özellikle hava yolculuğu ve enerji gibi pandemiden en çok etkilenen sektörlerde, son zamanlarda yaşanan düşüşlere rağmen, yüksek getiri spreadleri hızla arttı. Benzer şekilde, kaldıraçlı kredi fiyatları keskin bir düşüş gösterdi – küresel mali kriz sırasında bir noktada görülen düşüşün yaklaşık yarısı. Sonuç olarak, derecelendirme kuruluşları spekülatif dereceli temerrüt tahminlerini durgunluk seviyelerine doğru revize ettiler ve piyasanın ima ettiği temerrütler de keskin bir şekilde yükseldi.
Bankalar geçmişe göre daha fazla sermayeye ve likiditeye sahipler ve son yıllarda stres testlerine ve daha fazla denetim incelemesine tabi tutuldular, bu da onları küresel mali krizin başlangıcından daha iyi bir konuma getirdi. Buna ek olarak, merkez bankalarının birçok ekonomide bankalara likidite sağlamaya yönelik önemli ve koordineli eylemi de potansiyel likidite sıkıntısını hafifletmeye yardımcı olmalıdır.
Bununla birlikte, bankaların dayanıklılığı, şu anda tahmin edilenden daha şiddetli ve uzun sürebilecek ekonomik faaliyette keskin bir yavaşlama karşısında test edilebilir.
Nitekim, Ocak ortasından bu yana banka hisse senedi fiyatlarında yaşanan büyük düşüşler, yatırımcıların karlılık ve bankacılık sektörünün geleceği konusunda endişeli olduklarını gösteriyor. Örneğin, piyasa fiyatlarına dayalı banka kapitalizasyonu ölçüleri artık birçok ülkede 2008 küresel mali krizinden daha kötü. Kaygı, bankaların ve diğer finansal aracıların, krizin daha da derinleşmesi durumunda güçlendirici olarak hareket edebilmesidir.
İleriye bakmak
Merkez bankaları, küresel finans piyasalarının istikrarını sağlamak ve ekonomiye kredi akışını sürdürmek için çok önemli olmaya devam edecek. Ancak bu kriz sadece likidite ile ilgili değil. Öncelikle ödeme gücü ile ilgilidir – küresel ekonominin büyük bölümlerinin tamamen durduğu bir zamanda. Sonuç olarak, maliye politikasının oynayacağı hayati bir rol vardır.
Para, maliye ve finans politikaları birlikte, COVID-19 şokunun etkisini hafifletmeyi ve pandemi kontrol altına alındığında istikrarlı, sürdürülebilir bir iyileşme sağlamayı amaçlamalıdır. Hassas ülkeleri desteklemek, piyasa güvenini yeniden sağlamak ve finansal istikrar risklerini kontrol altına almak için yakın, sürekli uluslararası koordinasyon elzem olacaktır. IMF, öncelikle dünyanın en savunmasız ekonomilerinin korunmasına yardımcı olmak ve uzun vadede nihai toparlanmayı güçlendirmek için kaynaklarının tüm ağırlığını ortaya koymaya hazır.