Eleştirel düşünme becerisi, bilgiyi objektif bir şekilde analiz etme ve gerekçeli bir yargıya varma yeteneğini ifade eder. Veriler, gerçekler, gözlemlenebilir fenomenler ve araştırma bulguları gibi kaynakların değerlendirilmesini içerir. İyi eleştirel düşünürler, bir dizi bilgiden mantıklı sonuçlar çıkarabilir. Sorunları çözmek veya kararlar almak için yararlı ve daha az yararlı ayrıntılar arasında ayrımlar yapabilir. Eleştirel düşünme sürecine hangi becerilerin dahil edildiğine dair evrensel bir standart olmasa da, aşağıdaki altı maddeye odaklanmak, iyi bir eleştirel düşünür olma yolunda başlangıç kabul edilebilir.
6 Önemli Eleştirel Düşünme Becerisi
Tanımlama
Eleştirel düşünme sürecindeki ilk adım, durumu veya sorunu ve onu etkileyebilecek faktörleri belirlemektir. Kafanızda net bir resme sahip olmanız gerekmektedir. Bu nedenle herhangi bir yeni durum, soru veya senaryo ile karşılaştığınızda, kafanızda şu sorular belirmelidir. “Bunun olmasının nedeni ne gibi görünüyor?”, “Nihai sonuçlar nelerdir ve bunlar nasıl değişebilir?”. Sonrasında ikinci adıma geçebilirsiniz.
Araştırma
Bir konu hakkındaki argümanları karşılaştırırken, anahtar bağımsız araştırma yeteneğidir. Argümanların amacı genelde ikna etmektir. Bu nedenle kendi lehlerine sundukları gerçekler ve rakamlar bağlam bakımından eksik olabilir veya şüpheli kaynaklardan gelebilir. Bununla mücadele etmenin en iyi yolu bağımsız doğrulamadır. Bu bilginin kaynağını bulmayı ve değerlendirmeyi gerektirir. Tartışmayı ortaya atan kişinin bu bilgiyi nereden aldığını söylemesi önemlidir. Bunun için net bir cevap yoksa, bu kırmızı bayrak olarak kabul edilmelidir.
Önyargıları belirleme
En zeki olanımız bile önyargıları tanımada bazen başarısız olur. Eleştirel düşünmenin özü bilgiyi objektif olarak değerlendirmektir. Bir tartışmanın her iki tarafının iddialarını değerlendirmek istediğiniz için kendinizi bir yargıç olarak düşünün. Ancak aynı zamanda her iki tarafın sahip olabileceği önyargıları da aklınızda tutun. Muhakemeyi gölgeleyebilecek kendi kişisel önyargılarımız olabileceğini de bu esnada unutmamak gerekir. Muhtemelen bu en zor adımdır. Her şeyden önce, önyargının var olduğunun farkında olmalısınız. Bir bilgiyi veya bir iddiayı değerlendirirken kendinize şunları sorun. “Bu kime fayda sağlar?”, “Kaynak, inançlarını veya iddialarını desteklemeyen bilgileri görmezden geliyor mu?”. Sırada 4. adım var.
Çıkarım
Size sunulan bilgilere dayanarak sonuç çıkarma, eleştirel düşünce becerisi konusunda ustalaşmak için en önemli adımdır. Bilgi her zaman ne anlama geldiğini açıklayan bir özetle gelmez. Genellikle verilen bilgileri değerlendirmeniz ve ham verilere dayanarak sonuçlar çıkarmanız gerekecektir. Bu arada tüm çıkarımların doğru olmayacağına dikkat etmek de önemlidir. Çıkarım, eğitimli bir tahmindir ve doğru çıkarım yapma yeteneğiniz, olabildiğince fazla bilgi toplamak için bilinçli bir çaba göstererek gelişir.
Alaka düzeyini belirleme
Eleştirel düşünmenin en zorlu kısımlarından biri, sizin için hangi bilgilerin en önemli olduğunu bulmaktır. Pek çok senaryoda, size önemli görünebilecek bilgiler sunulur. ancak bu, dikkate alınması gereken küçük bir veri noktası olabilir. Alaka düzeyini belirlemede daha iyi olmanın en iyi yolu, anlamaya çalıştığınız konuda net bir yön belirlemektir. Nihai hedefinizi belirlerseniz, neyin alakalı olduğuna dair kararınızı daha kolay verirsiniz. Net bir hedef olsa bile, hangi bilgilerin gerçekten alakalı olduğunu belirlemek yine de zor olabilir. Bununla mücadele için bir strateji, verilerin alaka düzeyine göre sıralanmış bir listesini yapmaktır. Listenin alt kısmında kalanlar muhtemel göz ardı etmeniz gereken veriler olacaktır.
Merak
Arkanıza yaslanıp zahmet vermeden size sunulanı kabul etmek elbette en kolayı. Ancak bu aynı zamanda eleştirel düşünme gerektiren bir senaryoyla karşılaşıldığında felaket için bir reçete de olabilir. Hepimizin doğasında merak duygusu çocukluğumuzdan itibaren vardır. Ve bu soru “Neden?” diyerek başlar. Yaşlandıkça, soru sorma dürtüsünü yitirmeye başlarız. Ancak bu, eleştirel düşünme için doğru bir yaklaşım değildir. Tek yapmanız gereken, günlük yaşamınızda gördüğünüz şeyler hakkında açık uçlu sorular sormak için bilinçli bir çaba göstermektir. Daha sonra da bu soruların cevaplarını bulmak için elbette zaman ayırmak gerekir. Kabul zaman hepimiz için değerli, ama karmaşık konuları ve durumları objektif olarak analiz etme ve değerlendirme yeteneğiniz hayatınızda her zaman faydalı olacaktır. Bu nedenle yukarıda sıraladığımız maddelerin üzerinde çaba harcamak, uzun vadede kaybettiğiniz zamanı size geri verecektir.
Kaynak: 6 Critical Thinking Skills You Need to Master Now; https://www.rasmussen.edu/
Matematiksel