Enerji dengesinin temel prensibi, vücudun enerji deposundaki (yağ miktarındaki) değişim yani alınan ve harcanan enerji arasındaki farkdır. Fark pozitifse yağ birikmeye, negatifse eksilmeye başlar. Bunun yanında, fazla kilo ve şişmanlığa kalıtımsal yatkınlık; çevresel ve davranış faktörleri, yaşlanma ve hamilelik gibi nedenlere bağlıdır. Şişmanlık her zaman sadece lezzetli gıdalara duyulan aşırı ilginin ve fiziksel aktivite eksikliğinin bir sonucu olarak tanımlanmaz. Hormonlar, genetik faktörler, stres ve ilaçlara bağlı farklılık ve değişimler kilo almayı etkiler.
Enerji dengesini en fazla etkileyen ve değiştirilebilir olan iki önemli faktör beslenme ve fiziksel aktivitedir. Araştırmalara göre, dünyada şişmanlık sorununun yaygınlaşmasında en fazla etkisi olan iki neden yüksek yağlı ve enerji yoğunluğu yüksek gıdalarla beslenme alışkanlığı ve hareketsiz yaşam koşullarıdır. Diyetisyenler, kalıcı kilo kaybı için kalorisi azaltılmış bir beslenme tarzı ve artırılmış fiziksel aktiviteyi önermektedir. Kalori alımını çok düşüren veya bazı gıda gruplarının tüketimini yasaklayan mucize diyetler çoğunlukla önemli besin maddelerinin vücuda girişini azalttıkları için bunlardan uzak durulması önerilmektedir. Bunun yanında bu tür diyetler kişiye sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırmadığı için “yo-yo diyeti” olarak adlandırılan sürekli kilo alıp verme ile sonuçlanan sürece neden olabilir. Bu durum, uzun vadede fiziksel ve ruhsal sağlığı kötü yönde etkileyebilir. İlk kilonuzun %10’u kadar bile bir kilo azalması, sağlık açısından fark edilebilir derecede büyük faydalar sağlayacaktır.