GALİKO - GALLİCO - GALLEGO
M. Franco, Fransa’nın henüz bir Roma eyaleti olduğu dönemde adının Gallia olarak anılmasından hareketle bu soyadının ‘Fransız asıllı’ anlamına geldiğini ifade eder. Bir başka kaynak da 14. yüzyılda Roma’da yaşayan bir Fransız asıllı ailenin bu soyadını taşıdığını belirtir.
Ancak, Galiçya Özerk Bölgesi kökenlilerin İspanyolca ‘Gallego’ olarak anılması, Ebro nehrini besleyen önemli kollarından birinin ‘Gallego Irmağı’ olması, yöreye özel ‘Gallego balığı’ gibi deyimler bu soyadının İber kökeni olasılığını güçlendirmekte.
Kaynaklar: M. Franco, Histoire des İsraélites de l’Empire Ottoman, 285; Dan Rottenberg, Finding our Fathers, 223; en.wikipedia.org/wiki/Gallego (16.05.2020).
KORDOVA - CÓRDOBA
İspanya Endülüs (Andalusia) Özerk Bölgesinin tarihi ili Kordova (Córdoba, Osmanlıcası Kurtuba) Fenikeliler tarafından Guadalquivir Nehri kıyısında kurulmuştu. Romalılar ve Vandallardan sonra Tarık bin Ziyad tarafından 711 yılında fethedilmiş ve koruması kentte yaşayan Yahudi toplumuna emanet edilmişti. Kent Emevi Halifeler döneminde Endülüs Emevi Devleti’nin başkenti olarak gelişerek 400 bin kitaplı bir kütüphaneye sahip bir kültür merkezi seviyesine ulaşmıştı. 1236 yılında Kastilya-Leon Kralı III. Fernando tarafından İspanyol egemenliğine geçirilen şehirde başlayan Yahudi karşıtı olaylar ve kısıtlamalar, 1391 olayları ve 1483 kararları sonrası Yahudiler kenti peyderpey terk etmişti.
Yahudi Mahallesi artan yerleşik nüfusuyla 800’lü yıllardan sonra kuzeyde Bab el Yahud (Yahudi Kapısı) olarak anılan yörede, Almodavar Kapısı, Mezquita (Kurtuba Camii) Surlar, Alkazar arasındaki bölgede gelişmişti. İspanya’da Orta Çağ’dan kalma üç sinagogdan biri olan Kordova Sinagogu da günümüzde adı Tiberias Meydanı olan yerdeydi. 1138 yılında Kordova’da doğan filozof, Talmud bilgini ve hekim Maimonides’in (Moses ben Maimon veya Rambam veya İbn Meymûn) heykeli de gömülü olduğu Tiberias kentinin adını taşıyan bu alana 1964 yılında dikilmişti. Araştırmacılar zamanında kentte başka sinagogların da mevcut olduğu kanaatindedir.
Eskiden Fonsario de los Judios diye anılan Yahudi Mezarlığı surun diğer tarafında halen Huerta del Rey (Kralın Bahçesi) olarak bilinen yerdeydi.
Soyadı olarak, lisanına göre C veya K ile yazılan Kordova, Kordovi, Kordevero, Kordua gibi değişkenlerine rastlanır.
Arjantin’de Cordova isimli bir kentin ve Vancouver’de aynı adlı bir caddenin bulunduğu notunu da ekleyelim.
Kaynaklar: Beit Hatfutsot/family names; Lacave. 109-117; Thomas B. İrving, ‘Kurtuba’, TDVİA İnternet Sitesi.
KORONYO - COROÑO
İspanya’nın Atlantik kıyısında Galiçya İline bağlı bir liman kenti olan Corunna veya Coruña’da bulunan mezar taşlarından 11-12. yüzyıllarda yörede Yahudilerin ikamet ettiği anlaşılır. Özellikle Coruña ile Kastilya ve Aragon limanları arasında deniz ticaretinde uzmanlaşmış bu kişiler 15.yüzyılda yüksek bir ekonomik seviyeye ulaşmış, ancak 1492 fermanıyla ülkeyi terk etme sorunluğunda kalmışlardı.
Kentte Sinagog Sokağı adıyla bir sokak halen mevcuttur.
Barbaros Hayrettin Paşa’nın İspanyol seferlerinde kendisini destekleyen Coruñalılar komşu Vigo şehri halkı tarafından dışlanarak Türkler olarak adlandırılmıştı. Bu rekabet halen futbol sahasında sürmekte, kentin takımı Desportivo Coruña maçlarında seyirciler Türk Bayrağı açarak desteklemekteler.
1486 yılında Coruña’da tamamlanan tezyinli el yazması bir Tevrat (Kennicott Tevratı Oxford Bodleian Kütüphanesinde mevcuttur.
Kaynaklar: Haim Beinart, “Corunna”, EJ. 2008, Gale Group; facebook.com/DeporElTurco.