ABD Büyükelçisi Raymond Hare idamlara 15 gün kala gizli bir mesaj gönderdi.. O günlerde Ankara'ya yine darbe bulutları çökmüştü.. Washington kaygılıydı. Türkiye kargaşaya mı sürükleniyordu? Hare'ın 2 Eylül 1961'de saat 11.00'de gönderdiği gizli mesajı okurken içim karardı. Kim? Nasıl darbe yapacak? Ordu bölündü mü?.. İdamlardan sonra halk ayaklanması olur mu? Ordu nasıl bastırır mı? Mesajı aynen aktarıyorum: "Darbenin başarı şansı aşağıdaki faktörlere bağlıdır: 1- Ordu zirvesinde bölünme olması gerekiyor. Kontrolü tutan güçler arasında prensiplerde birlik var. Birlik sürdükçe etkin bir darbe de zor olur. 2- Ordu ve halkın çoğunluğu, özgür seçimlerle sivil hükümete dönülmesini istiyor. Ancak askerlerle siviller seçimlerden sonra ordunun oynayacağı rolde anlaşamayabilirler. Ama bugün için darbe genel yaklaşıma ters düşer. Birçokları mahkeme ve seçim sonuçlarından kaygılı olsa da organize bir darbe için zemin görünmüyor.
TÜRKEŞ'İN GÜCÜ...
3- Türkeş'in gerçek gücünü bilmiyoruz. Ama etrafında kilit noktalardaki subaylar yok. Sadece genç subaylar var. Aksini varsaysak bile, önemli komuta kademelerindeki liderlerin katılmadığı anlaşılıyor. Yurtdışından darbe yapmak da kolay değil.. 4- (Bir satır siyaha boyanmış.) Ve genç subaylar rahatsız. Duruşmaların çok uzayıp gerekli cezaların verilmediğine inanıyorlar. Hükümetin yeniden 'yozlaşmış' siyasetçilere devredilmesinden önce, daha çok reform yapılmasını da istiyorlar. Ama organize değiller ve Türkeş'i desteklemediklerini düşünüyoruz. Yine de bu atmosfer Türkeş'in felsefesine uygun bir zemin oluşturabilir. Ama yakın bir gelecekte, Türkeş'in başarılı bir darbe yapma ihtimali yok. Mahkeme ve seçim sonuçları da bunu değiştirmeyecektir." [3] ABD Büyükelçisi, mesajında idamlardan ve seçimlerden sonraki tüm olasılıkları şöyle değerlendiriyor: "Seçimlerden sonra tablo daha kötüye giderse, Türkeş ve destekçilerinin ordudaki pozisyonları kuvvetlenir. Bu da başarılı bir darbe şansını doğurur. O zaman darbenin zamanlaması önem taşıyacak. Ordu ve hükümet önceden harekete geçerse darbe şansı azalır. Orduyla hükümet gelişmeleri seyrederse genç subayların başarı şansı artar. Ama şimdilik rahat olabiliriz. Genç subayların rahatsızlıklarının yanı sıra siyasi partilerle halkın beklentileri arasında da bir gerginlik var. Mahkeme sonuçları bir çalkantı yaratırsa, ordu bir sivil ayaklanmayı bastırmaya gönülden katılır mı? Kuşkularımız var. Subayların arasında sorun olmasa bile, ordunun bugüne kadarki gibi durumu kontrol altında tutmaya devam etmesini umuyoruz.. Toplumdaki tepkilerin de korkulan kadar şiddetli olmayacağı anlaşılıyor. Sonuç olarak yakın gelecekte yeni bir darbenin olmayacağı bir sürece giriyoruz. Türkiye önümüzdeki birkaç ay içinde kritik bazı dönemeçlerden geçecek. Olayların seyrini ise hükümet güçleriyle halkın karşılıklı tepkisi belirleyecek."[ 4]
[1] TC Çanakkale Valiliği
[2] Yazar Yavuz Donat 14 Ocak 2007 Sabah Gazetesi
[3] Telegram from Embassy in Turkey to Department of State Ankara September 2,1961,11 a.m
[4] Telegram from Embassy in Turkey to Department of State Ankara September 2,1961,11 a.m
YARIN:
İDAMLARDAN 37 GÜN SONRA... 27 MAYISÇI ULAY KAHKAHA ATARAK İSMET PAŞA'YA NE DEDİ?