Kızıl cüce yıldız Proxima Centauri, uzaydaki en yakın komşumuzdur, bu nedenle bizden sadece yaklaşık dört ışıkyılı uzaklıkta olan iki gezegeni, gelecekteki yıldızlararası uzay görevlerinin ilk hedefleri olabilir. Ama şimdi doğrulandığı gibi, yıldızı sakin olmaktan başka bir şey değil: Gökbilimciler Mayıs 2019’da Proxima Centauri’den aşırı bir radyasyon patlaması gözlemledi. Sadece birkaç saniye sürdü, ancak radyasyon biçiminde muazzam miktarda enerji açığa çıkardı. Radyo ve milimetre aralığında, bu yıldızın şimdiye kadar tespit edilen en güçlü patlamasıydı. Bununla birlikte, bu Proxima Centauri çevresindeki gezegenlerin yaşam dostu olması için daha az iyi bir haber.
Yıldız Proxima Centauri bizden sadece yaklaşık dört ışıkyılı uzaklıkta. Gökbilimciler buna göre, başarılı bir şekilde gezegenleri aradılar. Komşu yıldızımızın iki gezegeni olduğu artık açık. Dış gezegen Proxima Centauri c, yıldızın yaşanabilir bölgenin dışında yörüngesinde dönen, dünyanın kütlesinin yaklaşık yedi katı olan bir süper dünyadır. Bu, iki gezegenin iç kısmı olan Proxima Centauri b ile farklıdır. Yeryüzünün büyüklüğüyle, yıldızının yaşanabilir bölgesinde yörüngesiyle ilgilidir ve ayrıca sıvı suya sahip olabilir. Bu bakımdan, bu dünya benzeri gezegen muhtemelen hayat dostu bile olabilir. Proxima Centauri b, yıldızına Dünya’nın güneşe olduğundan çok daha yakındır, ancak kırmızı bir cücedir – güneşimizden önemli ölçüde daha küçük ve daha soğuk olan bir yıldız. Güneş bölgesindeki tüm yıldızların dörtte üçü bu spektral türe aittir.
Tüm kanallarda yıldız salgını
Ancak sorun, birçok kırmızı cücenin çok aktif olması ve genellikle güçlü radyasyon patlamaları oluşturmasıdır. Bu, potansiyel olarak yakındaki gezegenlerde yaşam için ölümcül olabilecek yüksek enerjili radyasyon patlamaları açığa çıkarır. Böyle bir gezegenin atmosferi, zamanla radyasyon ve parçacık fırtınaları nedeniyle de incelebilir veya parçalanabilir. Bu nedenle gökbilimciler uzun zamandır kızıl cücelerin etrafındaki dış gezegenlerde yaşamın oluşup oluşmayacağını tartışıyorlar. Bu aynı zamanda Proxima Centauri için de geçerlidir. Komşu yıldızımızdan, üzerinde düzenli radyasyon patlamaları olduğu bilinmektedir – bazen günde birkaç kez. Washington DC’deki Carnegie Institute for Science’tan ortak yazar Alycia Weinberger, “Proxima Centauri güneşimiz kadar eskidir, bu yüzden muhtemelen gezegenlerini milyarlarca yıldır yüksek enerjili parlamalarla dövüyor” diye açıklıyor.
Colorado Üniversitesi’nden Meredith MacGregor liderliğindeki bir gökbilimci ekibinin gözlemleri, Proxima Centauri’de radyasyon patlamalarının ne kadar şiddetli olabileceğini gösterdi. Araştırmacılar, Hubble ve TESS uzay teleskopları ve Atacama Büyük Milimetre Dizisinin (ALMA) radyo antenleri de dahil olmak üzere, yörüngeye yerleştirilmiş dokuz dünya tabanlı teleskopla komşu yıldızımızı hedef aldı. 2019 ilkbahar ve yazında, paralel olarak pek çok farklı teleskopla ilk kez bir parlamayı yakalayabilmek umuduyla, bu teleskopların optiklerini Proxima Centauri’ye doğrultmaya devam ettiler. 1 Mayıs 2019’da zaman geldi: “Yıldız, ultraviyole ışıkta aniden 14.000 kat daha parlak hale geldi,” diyor MacGregor. Radyo ve milimetre dalga aralığında bile, kırmızı cücenin parlaklığı aniden bin kat arttı. MacGregor, “Geçmişte, yıldızların patladıklarında milimetre aralığında da parladıklarını bilmiyorduk” diye açıklıyor. “Bu kadar geniş bir spektral aralıkta ilk kez bir yıldız patlaması gözlemledik.”
Nedeni neydi?
Radyasyon patlamasının tamamı on saniyeden az sürdü, ancak bu süre zarfında, özellikle UV ve radyo dalgası aralığında büyük miktarda enerji açığa çıkardı. Gökbilimciler, “Spektrumun milimetre ve uzak UV aralığında, bu Proxima Centauri tarafından şimdiye kadar gözlemlenen en güçlü parlamadır” diyor gökbilimciler. Buna karşılık, teleskoplar, görünür ışık aralığında parlaklıkta sadece hafif bir artış kaydederken, TESS değerleri yalnızca yaklaşık yüzde 0,9 arttı. Ek olarak, görünür ışıktaki radyasyon darbesi yalnızca bir dakikalık bir gecikmeyle zirveye ulaştı. MacGregor ve ekibi, “Bu özellikler böylesine cüce bir yıldızda daha önce hiç gözlemlenmemişti – bu da burada yepyeni bir tür olay gördüğümüzü gösteriyor,” diye yazıyor MacGregor ve ekibi. Tipik olarak, manyetik alan çizgileri kendilerini yıldızın yüzeyinde aniden yeniden şekillendirdiğinde yıldız ışınlarının patlamaları meydana gelir. Proxima Centauri’de de gökbilimciler salgını manyetik alan çizgilerinin yeniden bağlanmasına ve bunun sonucunda elektronların hızlanmasına bağlıyor. Öte yandan, hafif bir gecikmeyle yayılan optik radyasyon, manyetik döngülerin dibindeki ısıtılmış plazmadan kaynaklanıyor olabilir – yani varsayım. En güncel bilim haberleri Dırdırcı.net’te!
Bununla birlikte, komşu yıldızımızın etrafındaki iki gezegen için bu tür aşırı radyasyon patlamaları iyi bir haber değil. MacGregor, “Proxima Centauri’nin iç gezegeninde yaşam olacak olsaydı, dünya hakkında bildiğimiz her şeyden çok farklı görünmesi gerekirdi” diye açıklıyor. “Bir insan bu gezegende oldukça kötü bir hal alır.” Ek olarak, 1 Mayıs 2019’da kaydedilen bu kadar şiddetli bir radyasyon salgını, Proxima Centauri gibi kırmızı cücelerde kesinlikle nadir değildir. MacGregor, “Proxima Centauri etrafındaki gezegenlere bu tür alevlenmeler yalnızca yüzyılda bir kez değil, muhtemelen günde birkaç kez olmasa da en az bir kez vuruluyor” diyor.
Kaynak: Meredith MacGregor (Colorado Üniversitesi, Boulder)