Tatlandırıcı Nedir?
Tatlandırıcılar gerçekten masum mu? Tatlandırıcı çeşitleri ve özellikleri nelerdir?
Şekerin bir alternatifi olması için üretilen tatlandırıcı, şekerden daha tatlı olmasına rağmen daha enerji içeren bir maddedir. Günümüzde tatlandırıcı kullanımına ilişkin insan sağlığına nasıl etki ettiğine dair çalışmalar devam etse de gerekli standartları karşılayan tatlandırıcılar, kalori ihtiyacını dengelemek için kullanılırlar. Tatlandırıcılar, yüksek yoğunluklu veya toplu olarak sınıflandırılır. Yüksek yoğunluklu tatlandırıcılar tatlı bir tada sahiptir, ancak kalorisizdirler, esas olarak gıdaya kütle sağlamazlar, şekerden daha fazla tatlılığa sahiptirler ve bu nedenle çok düşük seviyelerde kullanılırlar. Öte yandan, toplu tatlandırıcılar genellikle karbonhidratlardır ve yiyeceğe enerji (kalori) ve hacim sağlarlar. Bunlar şekere benzer bir tatlılığa sahiptir ve karşılaştırılabilir seviyelerde kullanılır.
Doğal tatlandırıcılar besleyici ve lezzetlidir ve bu nedenle hem yiyecek hem de tatlandırıcı olarak kullanılabilir. Bununla birlikte, şeker, fruktoz ve mısır şurubu gibi diğer besleyici tatlandırıcılar sağlık sorunlarıyla ilişkilendirildiğinden kullanımı kısıtlanmalıdır.
Tatlandırıcı Ne İşe Yarar?
Tatlandırıcılar, kullanıldığı ürüne şekerden daha tatlı bir tat vermesi için kullanılır. En büyük faydası, şekerin aksine insan sağlığına olan etkileridir. Tatlandırıcılar, kullanıldığı ürüne, şekerin verdiği tadı vermesi için kullanılır.
Tatlandırıcı Çeşitleri Nelerdir?
Tatlandırıcı çeşitleri şunlardır:
Aspartam ve asesulfam
Sakarin
Sukraloz
Stevia
Şeker alkollerinden yapılan tatlandırıcılar
Aspartam ve asesulfam
Aspartam ve asesülfam, azaltılmış veya düşük kalorili yiyecek ve içeceklerde ilave şekerlerin yerini almak için yaygın olarak kombinasyon halinde kullanılan besleyici olmayan tatlandırıcılardır. Gıda endüstrisi, gıdaları tatlandırmak için aspartam, asesülfam gibi yapay tatlandırıcıları sıklıkla kullanır. Aromalı yoğurtlara, az şekerli atıştırmalıklara, hazır yemeklere ve daha birçok işlenmiş gıdaya eklenebilirler. Aspartamın dünya çapında yaklaşık 6000 gıda ürününde bulunduğu tahmin edilmektedir. Bu düşük kalorili veya kalorisiz tatlandırıcıların yaygın kullanımı, deneysel ve epidemiyolojik çalışmalardan elde edilen karışık sonuçların da etkisiyle son yıllarda sınırlandırılmaya çalışılmaktadır.
Sakarin
Sakarin, mevcut tatlandırıcılar içinde en uygun maliyetli düşük kalorili tatlandırıcılardan biridir. Gıda endüstrisinde sıfır kalorili şeker ikamesi olarak meyve suları, şekerlemeler, reçeller, jöleler ve kurabiyeler gibi düşük kalorili işlenmiş gıdalarda tatlandırıcı olarak kullanılır. Sakarin, mesane kanserine neden olduğu anlaşılan 1970’li yıllara kadar oldukça popüler tatlandırıcılardan biri olmuştur. Daha sonraki yıllarda farklı çalışmalar, sakarin alımını vücut ağırlığının kilogramı başına 2,3 miligramın altında tutma şartı ile zararlı olmadığını ortaya çıkarmıştır.
Sukraloz
Sukraloz, kalori içermeyen bir tatlandırıcı türüdür. Düşük kalorili yiyecek ve içeceklerde şekerin yerini almak için bir bileşen olarak kullanılır. Sukraloz şekerden 600 kat daha tatlıdır, bu nedenle şekerle aynı seviyede tatlılık sağlamak için sadece çok küçük bir miktar gereklidir. Sukraloz kalorisizdir, şeker ise gram başına yaklaşık dört kalori içerir. Sukralozun tüketilmesi güvenlidir. Birçok ülkede gıda endüstrisinde kullanılması için onay almayı başarmıştır.
Stevia
Stevia, stevia bitkisinin yapraklarından yapılan bir tatlandırıcıdır. Sofra şekerinden yaklaşık olarak 100 ila 300 kat daha tatlıdır, ancak karbonhidrat, kalori veya yapay içerik içermez. Bazı insanlar bu tatlandırıcıyı acı bulurken, bazı insanlar mentollü bir aromaya sahip olduğunu söyler. Stevia, diğer şeker ikamelerinin aksine doğal olduğu için tercih edilir. Önde gelen soda şirketleri “sıfır şeker” olarak piyasaya sundukları diyet meşrubatları stevia ile tatlandırmaktadır.
Şeker alkollerinden yapılan tatlandırıcılar
Polioller olarak da bilinen şeker alkolleri, tatlandırıcılar ve hacim arttırıcı maddeler olarak kullanılan bileşenlerdir. Gıdalarda doğal olarak bulunurlar ve meyveler gibi bitkisel kaynaklardan elde edilirler. Bir şeker ikamesi olarak, normal şekerden daha az kalori içeren şeker alkolü tatlandırıcıları, glikoza daha yavaş dönüştürülmeleri ve metabolize olmak için çok az insülin gerektirmeleri nedeniyle kan şekerinde ani değişimlere neden olmaz.
Yaygın şeker alkolleri arasında mannitol, sorbitol, ksilitol, laktitol, izomalt, maltitol ve hidrojene nişasta bulunur. Şeker alkolleri, evlerde kullanılmaktan öte daha çok işlenmiş gıdalarda bulunur. Sert şekerler, kurabiyeler, sakızlar, alkolsüz içecekler ve boğaz pastilleri dâhil olmak üzere "şekersiz" olarak etiketlenen gıda ürünleri genellikle şeker alkollerinden üretilir.
Tatlandırıcının Kullanım Alanları Nelerdir?
Tatlandırıcılar genellikle gıda sektöründe kullanılır. Düşük kalorili içecekler, kuru karışımlar, sakızlar, jelatinler, tatlı miksleri, pudingler ve dolgular, donmuş tatlılar, bazı yoğurtlar, vitamin destekleri ve öksürük şuruplarının yapımlarında kullanılır ve ürüne daha tatlı bir tat vererek, insanlar tarafından kolay bir şekilde tüketilmesini amaçlar.
Tatlandırıcı Nasıl Kullanılır?
Tatlandırıcılar, gıda endüstrisinde kullanılabilecek şekilde üretilir. Evinizde kendi çabalarınızla yaptığınız yemeklere tatlandırıcı ekleyebileceğiniz gibi gıda endüstrisinde fabrika üretimlerinde de tatlandırıcı kullanımı yaygındır.
Tatlandırıcının Faydaları Nelerdir?
Tatlandırıcı kullanımının faydaları şunlardır:
Sofra şekerinden farklı olarak kan şekerinin ani değişimine neden olmaz.
Doğal tatlandırıcılar vücuda enerji sağlar.
Çoğu tatlandırıcılar kolay sindirilebilirdir.
Doğal tatlandırıcı grubuna giren bal, en sağlıklı tatlandırıcılardan biridir.
Ksilitol ve sakarin gibi yapay tatlandırıcıların kullanımı diş çürüklerini önler.
İnsülin seviyesinin dengelenmesi için kullanılır.
Stevia, bağırsaklardaki sağlıklı bakteri sayısının artmasına yardımcı olur.
Tatlandırıcının Zararları Nelerdir?
Tatlandırıcı kullanımının zararları şunlardır:
İştah açıcı olduğundan yüksek kilo ve obezite sorunlarına yol açabilir.
Aspartam, fazla kullanımda unutkanlığa yol açabildiği için Alzheimer sorununa neden olabilir.
Fazla tatlandırıcı, mesane kanseri oluşumuna neden olabilir.
Çeşitli araştırmalar, aspartamın bazı insanlarda baş ağrısına neden olabileceğini, migrenden mustarip olan insanların tatlandırıcıya daha duyarlı olduğunu göstermiştir.
Tatlandırıcı Hakkında Bilinmesi Gerekenler Nelerdir?
Tatlandırıcılar, hazır yemeklerden pastalara, sakızdan diş macununa kadar binlerce ürünün içinde bulunabilir. Ülkelerin birçoğu, onaylanmamış olan tatlandırıcıların gıda endüstrisinde kullanılmasına izin vermez. Avrupa Birliği'ndeki ülkeler, tüm tatlandırıcıları, yiyecek ve içeceklerde kullanılmadan önce Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) tarafından sıkı bir güvenlik değerlendirmesine tabi tutar. Şekere oranla çok daha sağlıklı olduğu için diyabet hastalarının şekere alternatif olarak tatlandırıcıları kullanmalarına izin verilir.
Tatlandırıcı Kilo Aldırır mı?
Bu sorunun kesin bir yanıtı olmasa da tatlandırıcıların karbonhidrat emilimini hızlandırdığı ve bu nedenle iştah seviyesini artırdığı düşünülmektedir. Bundan dolayı bazı bilim insanlarına göre tatlandırıcı kullanımı, kilo alımına neden olabilir.
Diyabet Hastaları Tatlandırıcı Kullanabilir mi?
Diyabet hastaları, aşırıya kaçmamak kaydı ile tatlandırıcıları kullanabilir. Çünkü tatlandırıcı, şekerden farklı olarak kan şekerini yükseltmez.