Kimlere kurban kesmek vâcibdir?
Mukîm olan, seferde olmıyan, âkıl-bâlig, hür, müslüman erkek ve
kadının, ihtiyaç eşyasından fazla nisâb miktarı malı veya parası
varsa, kurban kesmeleri vâcibdir. Kurban, koyun, keçi, sığırr,
deveden birini, kurban bayramının ilk üç gününde, kurban niyeti ile
kesmek demektir.
Seferî olan zenginin veya durumu müsâit olan fakîrin, kurban
kesmesinde hiçbir mahzûr yoktur. Çok iyi olur, sevâb olur.
Neler ihtiyaç eşyasına girer?
İhtiyaç eşyası demek, kıymetleri ne kadar çok olursa olsun, bir ev,
bir aylık yiyecek, her yıl üç kat elbise, çamaşır, evde kullanılan
eşya ve âletler, binecek vâsıtası, meslek kitapları ve ödeyeceği
borçlarıdır. Bu eşyaların mevcut olması şart değildir. Eğer mevcut
iseler, zekât ve kurban için nisâb hesâbına katılmazlar.
Ticâret için olmayan, ihtiyacından artan eşya, evindeki süs eşyası,
yere serili olmayan halılar, kullanılmayan fazla ev eşyası, san'at
ve ticâret âletleri, kurban için ihtiyaç eşyası sayılmaz. Bunlar,
fıtra ve kurban için, nisâb hesâbına katılır.
Tarlasından aldığı mahsûl veya tarlanın, evin, dükkânın, atelyenin,
kamyonun bir senelik kirâsı, ne kadar çok olursa olsun, bir yılıIk
ev ihtiyacını veya aylık geliri, aylık ihtiyacını ve kul borcunu
karşılamıyan kimse, İmâm-ı Muhammed hazretlerine göre, fakîrdir.
Fetvâ da böyledir.
İmâm-ı a'zama göre ise zengin sayılır. Çünkü, mülkü olan tarlanın ve
bu demirbaş malların değeri, ihtiyacın karşılar ve nisâb kadar da
artar. Bunun, kirâyı her alışta, bir miktar ayırıp, biriktirerek
kurban kesmesi lâzımdır. Ya'nî, büyük sevâba kavuşması lâzımdır.
Fıtra vermez ve kurban kesmezse, imâm-ı Muhammed'e göre, günâhtan
kurtulur.
Aldığı kira ile güç geçinen kimse, nisâba mâlik ise, para
biriktirip, kurban kesmelidir. Etin hepsini kavurma yapıp, birkaç ay
et parasından biriktirerek, gelecek yılın fıtra ve kurban parası
olarak saklamalıdır. Böylece, kurban sevâbından mahrûm
kalmamalıdır.
Bir sığırı en fazla yedi kişi ortak olarak kesebilir. Bunlara,
nâfile kurban, adak veya akîka da ortak edilebilir.
Zenginin satın aldığına, sonradan ortak olmak câiz ise de mekrûhtur.
Hiçbirinin hissesi yedidebirden az olmamalıdır. Sekiz kişinin yedi
sığırı veya iki kişinin iki koyunu ortak satın almaları câiz olmaz.
Çünkü, herbirinin her hayvanda hissesi vardır.
Kurbanlık hayvanda aranan vasıflar ve dikkat edilecek husûslar
şunlardır:
Bir gözü görmiyen, topal olup yürüyemiyen, dişlerinin yarısı yok
olan, gözünün, kulağının veya kuyruğunun çoğu, ön veya arka bir
ayağı kesilmiş olan, çok zayıf olan hayvan kurban olmaz.
Koyunun, keçinin bir yaşını, sığırın iki yaşını geçmiş olması
lâzımdır. Altı ayı geçmiş koyun, iri, semiz ise, câiz olur. Kesilen
hayvandan çıkan yavru diri ise, kesmek lâzımdır. Ölü ise, yenmez.
Satın alırken kusûrlu ise veya kesmeye uygun olarak alınıp sonradan,
kesmeye mâni' bir kusûr hâsıl olursa, zengin kimse bir başkasını
alıp keser.
Adak olan kurban kusûrlu olursa, zengin de, fakîr de onu keser. Adak
ölürse, başka almaları îcâb etmez.
Kurbanını bir hayır cemiyetine vermek istiyen kimse, parasını veya
kurbanını götürüp, bu işle vazîfeli memûra teslîm ederken, "Allah
rızâsı için, bayram veya nezir (adak) kurbanımı almaya, aldırmaya,
kesmeye ve dilediğine kestirmeye ve etini ve derisini dilediğine
vermeye seni umûmî vekîl ettim" demelidir.
Vekâlet, mektupla, faksla veya telefonla da verilir. Kurban parası,
önceden verilebildiği gibi, daha sonra da gönderilebilir.
Vazîfeli kimse, gelen kurbana bir numara başlar. Bu numarayı ve
kurban sâhibinin ismini deftere yazar. Kesilirken, sahiplerinin
ismini söyliyerek kasapları vekîl eder. Ancak böyle kesilen
kurbanlar sahîh olur. Etleri dilediği kimselere ve derileri bir
fakîr vazîfeliye verir.
Bu fakîr, derilerin kıymeti ile, nisâb miktarına mâlik olmadan önce,
elindekileri toptan, dilediğine hediye eder. Bu da satar. Paraları
arzû edilen yere verilir. Fakîrin, kendisine verilen derileri
satması veya hediye etmesi câizdir.