Kemik erimesi olarak da bilinen osteoporoz yaygın bir hastalıktır. Özellikle kadınları etkileyen hastalığın belirtileri çoğunlukla fark edilmez. İşte osteoporoz belirtileri:
Araştırmalara göre 60 yaş üstü kadınların yüzde 45’i, bu yaş grubundaki erkeklerin ise yüzde 17’si etkileniyor.
Hastalık oluştuğunda kemiklerin yoğunluğu azalır ve kalitesi de bozulur. Kemikler gözenekli hale gelir ve daha kolay kırılır. Etkilenenlerin çoğu hastalıkları hakkında hiçbir şey bilmiyor.
Osteoporoz genellikle başlangıçta ağrıya neden olmaz. Etkilenenler genellikle bunu ancak hastalık kemiklerin kırılacağı kadar ilerlediğinde fark ederler. Ve o zaman bile osteoporoz her zaman doğru şekilde tanınmıyor veya tedavi edilmiyor.
Osteoporoz Belirtileri: Ana Belirtiler
Osteoporoz yanıltıcıdır çünkü genellikle başlangıçta semptomsuz ortaya çıkar ve bu nedenle uzun süre fark edilmez.
En geç kemik kırıldığında dikkat etmelisiniz. Osteoporozlu kişilerde kırıklar genellikle çok fazla kuvvet uygulanmadan meydana gelir; uzmanlar bunlara spontan kırıklar veya kırılganlık kırıkları adını verir.
Bir kırık genellikle acı verir. Ancak omur gövdeleri fark edilmeden ve acı vermeden kırılabilir. Ancak bunun sonucunda etkilenenlerde sıklıkla kalıcı sırt sorunları ortaya çıkar.
Femur boynu kırıkları ve yarıçap kırıkları da osteoporozda çok tipiktir: Mesela ciddi bir düşme olmadan bilek kemiği bile kırılabilir.
Aşağıdaki belirtiler osteoporoz belirtisi olabilir:
- Bir yıl içinde dört santimetreden fazla boy kaybı
- Tipik vücut şekli: kambur, osteoporozlu karın (şişkin alt karın) ve çukur sırt
- Kaburga-pelvis mesafesinin azaltılması
- Dengesiz yürüyüş
- Kalıcı sırt ağrısı
Osteoporoz Nedenleri
Kemikler, kalsiyum ve fosfor minerallerinin depolandığı bir protein yapısından oluşur; onlara sertlik veren şey budur.
Ancak yetişkinlerde bile tam olarak büyüyüp bitmemişlerdir, sürekli değişmektedirler.
Kemik dokusundaki yeniden yapılanma çalışması, hormon kontrollü özel hücreler (osteoblastlar ve osteoklastlar) tarafından gerçekleştirilir.
Yaşamın ilk yılında kemik yoğunlaşması ön plandadır ve bunu kemik kaybı takip eder. Osteoporozda, kemiği parçalayan hücreler (osteoklastlar), kemiği oluşturan hücrelerden (osteoblastlar) önemli ölçüde daha aktiftir: Parçalanma çok hızlı gerçekleşir ve kemik gözenekli hale gelir.
Osteoporoz için risk faktörleri
En önemli iki risk faktörü cinsiyet ve yaştır: hastalık çoğunlukla yaşlı kadınları etkiler. Erken menopoza girdiyseniz bu olasılık artar. Ek olarak, tip 1 ve tip 2 diyabet ve hipertiroidizm gibi bazı metabolik hastalıklar da osteoporoz riskini artırır.
Kronik inflamatuar bağırsak hastalığı veya romatoid artrit de daha yüksek kemik kaybı ve kırık riski ile ilişkilidir.
Aynı durum Parkinson veya Alzheimer gibi nörolojik hastalıklar için de geçerlidir. Kortizon veya mide asidi blokerleri gibi belirli ilaçları alan herkesin de osteoporoz ve bunun sonuçlarına yakalanma olasılığı daha yüksektir.
Ancak üzerinde kontrol sahibi olduğunuz risk faktörleri de vardır: Alkol ve sigaranın kemik metabolizması üzerinde olumsuz etkisi vardır. Aynı şekilde zayıflık ve kilo kaybı da.
Osteoporoz Tanısı: Kemik yoğunluğu ölçümü
Osteoporoz genellikle tesadüfi bir bulgudur; yani başka nedenlerle röntgen çekildiğinde ve doktor kemik kırıkları bulduğunda ortaya çıkar.
Veya yukarıda bahsettiğimiz spontan kırıklar meydana geldiğinde.
Ancak osteoporozu spesifik olarak teşhis etmek için kullanılabilecek bir prosedür de vardır: Kemik yoğunluğu ölçümü.
Kemiklerdeki mineral tuz içeriği, özel bir X-ışını yöntemi (DEXA veya DXA olarak da bilinir, İngilizce “Dual Energy X-Ray Absorpsiyometri” adının kısaltmasıdır) kullanılarak ölçülür.
Bu, kemiklerin stabilitesi hakkında sonuçlara varılmasını sağlar.
Işınlar femur boynuna veya lomber omurgaya yönlendirilir. Normal röntgen muayenelerine göre daha zayıftırlar. Beş ila on dakikalık inceleme sırasında kemikler ne kadar fazla radyasyona maruz kalırsa kemik yoğunluğu o kadar düşük olur.
Sonuç bir T değeri olarak verilir. 0 ile -1 arasındaki T değeri kemik yoğunluğunun normal olduğunu gösterir. -1 ile -2,5 arasındaki bir T değeri, kemik yoğunluğunun azaldığı (osteopeni) olarak kabul edilir. -2,5 veya daha düşük bir T değeri osteoporozu gösterir.
Zaten bir veya daha fazla kırık varsa buna belirgin osteoporoz denir.
Osteoporozun kesin tanısı her zaman tıbbi geçmişi, laboratuvar testini (kan ve idrar), görüntüleme testlerini (röntgen) ve fiziki muayeneyi içerir.
Osteoporoz Tedavisi
Osteoporoz tedavisinin iki bileşeni vardır: diyet ve egzersiz önerilerini de içeren temel tedavi ve spesifik ilaç tedavisi.
Temel tedavi yalnızca osteoporozun tedavisi için uygun değildir, aynı zamanda osteoporoz riskini de azaltabilir.
Osteoporoz için beslenme: kalsiyum, D vitamini ve protein
Osteoporoz için yeterli kalsiyum alımı önemlidir. Doktorların tedavi sırasında takip ettiği yönergelere göre günde 1000 miligram önerilir.
Kalsiyum pek çok gıdada, özellikle az yağlı süt ürünlerinde, ayrıca kabuklu yemişlerde ve tohumlarda, lahana veya brokoli gibi yeşil sebzelerde, meyvelerde, kivide ve kurutulmuş meyvelerde, ayrıca soya ürünlerinde ve kalsiyum açısından zengin maden sularında bulunur.
Kalsiyumun vücut tarafından iyi bir şekilde emilebilmesi için D vitamini önemlidir. D vitamini besinlerden yeterli miktarda elde edilemese de vücudumuz bunu doğal UV ışığının etkisi altında kendisi üretebilir, hatta karaciğerde D vitamini rezervlerini bile depolayabilir.
D vitamini diyetle veya güneş ışığına maruz kalma yoluyla günde en az 800 IU miktarda sağlanmalıdır. Diyet ve güneş ışığına maruz kalma ile yeterli miktar elde edilemiyorsa takviye alınmalıdır.
Ayrıca kırık riski yüksek olan 65 yaş ve üzeri kişiler, proteinden zengin beslenmeye dikkat etmelidir (Her gün vücut ağırlığının kilogramı başına bir gram)
Kemik kaybı için egzersiz: Gücü ve koordinasyonu geliştirin
Egzersiz sağlıkta merkezi bir rol oynar ve aynı zamanda osteoporozda da çok önemlidir: Uzmanlar kas gücünü, denge duygusunu, reaksiyon hızını ve koordinasyonu geliştirmek için düzenli egzersizi – aynı zamanda bir önlem olarak – önermektedir.
Kuvvet antrenmanına ek olarak titreşim plakası veya denge antrenmanı da faydalı olabilir.
Osteoporozun ilaçla tedavisi
Temel tedavinin yeterli olmadığı durumlarda özel ilaçlar da kullanılabilir. Şimdiye kadar kemik kaybını önleyen, yani antirezorptif etkiye sahip aktif maddeler kullanıldı.
Bunlar arasında bifosfonatlar olarak adlandırılan maddeler ve osteoklastların oluşumunu, işlevini ve hayatta kalmasını bozan bir antikor yer alır.
Bu şekilde kemik kaybı durdurulabilir ve hatta bir miktar da olsa tersine çevrilebilir. Özellikle ağır vakalarda artık doğrudan kemik yapıcı etkisi olan (osteoanabolik) ilaçlar kullanılmaktadır.