Çevresel Sinir Sistemi
Çevresel sinir sistemi 12 çift kafa ve 31 çift omurilik sinirinden oluşur. Çevresel sinirler, merkezi sinir sistemi ile duyu organları, kaslar, bezler, organlar arasındaki bağlantıyı sağlar. Organlardan merkezi sinir sistemine mesaj getiren ve merkezi sinir sisteminden organlara emir ileten sinirlerden oluşur.
1) Kafa Sinirleri
Kafa sinirleri beyinden çıkan ve kafatası tabanındaki deliklerden geçerek baş ve boyuna dağılan 12 çift sinirdir. Kafa çiftlerinin numaralandırılması beyne bağlanış sırasına göre yapılmıştır. Önden arkaya doğru numara verilmiştir.
I. Kafa Çifti ( Koku Siniri)
Duyusal bir sinirdir. Koku uyarılarını koku merkezine götürür.
II. Kafa Çifti (Görme Siniri)
Duyusal bir sinirdir. Görme duyusunu taşır. Merkezi gözün retina tabakasıdır. Aldığı görme ile ilgili duyuları görme merkezine götürür.
III. Kafa Çifti (Göz Oynatıcı Sinir)
Motor ve parasempatik lifler taşır. Orta beyinden çıkar. Göz kaslarına motor lif taşır. Gözün,
- Aşağı-yukarı hareketlerini
- içe-dışa hareketlerini
- Göz kapağının hareketlerini sağlar.
IV. Kafa Çifti (Göz Kaslarına Giden Sinir)
Gözün hareketlerini yapmasını sağlayan motor lifler taşıyan sinirdir. Orta beyinden çıkar.
V. Kafa Çifti (Üçüz Sinir)
Karışık bir sinirdir. Hem motor hem de duyu sinir liflerini taşır. Ponstan çıkar. Üç dalı vardır:
- Göz siniri, duyurucu bir sinir lifidir. Göz yaşı bezine, göz kapağı ve alın derisine sinir dalları verir ve duyum alır.
- Maxillaris, duyu lifler taşıyan sinirdir. Üst çene kemiği ve çevresine dallar verir, duyumlar alır.
- Alt çene siniri, duyu ve motor sinir lifleri bulunan karma bir sinirdir. Üçüz sinirin en kalın dalıdır. Motor lifleri çiğneme kaslarını oynatır. Duyu lifler alt çene ve çevresindeki oluşumların duyumlarını alır.
VI. Kafa Çifti (Gözü Dışa Döndüren Sinir)
Motor sinir lifleri taşır. Ponstan çıkar. Gözleri oynatır ve dış yana döndürür.
VII. Kafa Çifti (Yüz Siniri)
Motor, duyu ve parasempatik lifler taşır. Ponstan çıkar. Tat duyusunu alır. Dil mukozası, damak ve tükürük bezlerine parasempatik lifler taşır. Tükürük salgısını arttırır.7
VIII. Kafa Çifti (İşitme ve Denge Siniri)
Duyu lifleri içeren iki kökten oluşur. Ponstan çıkar. Bir kök denge ile ilgiliyken diğer kök işitme ile ilgilidir.
IX. Kafa Çifti (Dil Yutak Siniri)
Motor, duyu ve parasempatik lifler taşır. Bulbustan çıkar. Motor sinir lifleri yutak ve dil kaslarının bir bölümüne, duyu sinir lifleri ise dilin arka kısmı, yutak ve orta kulakta dağılıp duyumlar alır. Parasempatik lifler ise kulak altı tükürük bezlerine gider. Tükürük salgısını arttırır.
X. Kafa Çifti (Serseri Sinir)
Kafa sinirlerinin en uzunu ve en geniş dağılıma sahip olanıdır. Bulbustan çıkar. İç organlara; motor, duyu ve parasempatik lifler taşıyan karışık bir siniridir. Göğüs boşluğunda kalp, akciğerler bronşlar, soluk borusu ve gırtlağa dallar verir. Karın boşluğu içinde ise karaciğer, safra kesesi, yemek borusu, böbrekler, mide, bağırsak ve pankreasa dallar verir.
XI. Kafa Çifti (Kafa Spinal Siniri)
Motor bir sinirdir. Çene, boyun ve omuz kaslarına lifler verir.
XII. Kafa Siniri (Dil Altı Siniri)
Motor bir sinirdir. Dil kaslarına lifler vererek hareketini kontrol eder.
2) Omurilik Sinirleri
Çevresel sinir sisteminin ikinci sinirleridir. Merkezi sinir sisteminin medulla spinalis bölümünden 31 çift sinir çıkar. Bu sinirler omurilikten çıkan ön kök ve arka kökün omurlar arası delikler hizasında birleşmesinden meydana gelir. Arka köklerden duyu, ön köklerden motor sinirler çıkar. Her omurilik siniri omurlar arası deliklerde çıkınca ön ve arka iki dala ayrılır. Arka dallar vücudun sırt derisine duyu dallar, kaslarına ise motor dallar verir. Ön dalları ise birbirleriyle birleşerek sinir ağı oluşturur.
Boyun Sinir Ağı
Boyun sinirlerinin ilk dördünün ön kollarının birleşmesinden meydana gelir. boyun ve diyaframa motor dallar verir. En önemli siniri diyaframı kontrol eden siniridir.
Kol Sinir Ağı
5-8. boyun sinirlerinin ön dalları ile 1. göğüs sinirinin ön dalından ayrılan sinirlerin birleşmesi ile meydana gelir. Üst ekstremite kaslarını ve elde buluna kasları kontrol eder.
Bel Sinir Ağı
İlk dört lumbal sinirin ön dallarının birleşmesinden meydana gelir. Duyu ve motor sinirler çıkar. Karın kaslarına ve derisine, kasık ve kalça bölgesine, genital organlara ve uyluğa dallar verir.
Sakrum Sinir Ağı
5. lumbal sinir ile ilk üç sakral sinirin ön dallarının birleşmesinden oluşur. En önemli siniri siyatik sinirdir. Bu sinir vücudun en uzun ve en kalın siniridir. Uyluğun 1/3 alt bölümünde iki dala ayrılır. Siyatik sinri bacak ile ayağın tüm kaslarını motor, bacağın dış yan ve arka, ayağın duyusal sinir iletimini sağlar.
Edep Siniri
2., 3. ve 4. sakral sinirlerin ön dallarının birleşmesinden oluşur. Dış genital organlara dallar verir.