En önemli stres hormonları kortizol, glukagon ve prolaktindir, bununla birlikte fiziksel ve zihinsel işlevi değiştirmeyi en çok etkileyen kortizoldür. Öte yandan östrojen, progesteron ve testosteron gibi üreme hormonları ve ayrıca stres durumlarında da modifiye edilen büyüme ile ilgili hormonlar vardır.
Stres, anksiyete, sinirlilik veya hayal kırıklığı duygularına neden olan herhangi bir durumdan veya düşünceden gelebilecek fiziksel veya duygusal bir gerilim hissidir. Bir insan stresden muzdarip olduğunda, sadece psikolojik değişikliklere maruz kalmaz, aynı zamanda bir dizi değişikliğe ve fiziksel değişikliklere uğrar.
Bu makalede, bu fiziksel değişikliklerin nasıl yapıldığı hakkında konuşacağız ve stres hormonlarının işleyişini açıklayacağız.
Stres nedir?
Stres, zaman içinde uzayan bir gerginlik ve endişe hali olarak kabul edilir, bu da acı çeken kişide bir dizi değişiklik ve rahatsızlık hissine neden olur. Bir insan, bir durumun kendisinden ne istediğini anlayamadığı hissine kapıldığında stres yaşar.
Tıp stresi açısından, dolaşımdaki glukokortikoidlerin ve katekolamin seviyelerinin yükseldiği bir durum olarak adlandırılır, stres terimine ilk yaklaşımlarla iki net şeyi görüyoruz:
- Bir yandan, stres vücudun fiziksel işleyişinde bir dizi değişikliğe neden olan psikolojik kökenli bir değişikliktir.
- Stresinde, doğrudan bir şekilde vücut değişikliklerine neden olan farklı hormonların aktivitesi söz konusudur.
Vücuda stres halinde ne olur?
Kortizol, stres hormonu olarak mükemmel kabul edilir, çünkü vücut acil durumlarda üretebilir, problemlerle başa çıkmamıza yardımcı olur ve hızlı ve etkili bir cevap verebilir. Bu şekilde, vurgulandığımızda kortizol salınımı kopar.
Normal durumlarda (stressiz) vücudumuzun hücreleri, enerjinin% 90'ını tamir, yenileme veya yeni dokuların oluşumu gibi metabolik faaliyetlerde kullanır.
Bununla birlikte, stresli durumlarda, beynimiz adrenal bezlere mesajlar gönderir, böylece daha fazla miktarda kortizol salgılarlar.
Bu hormon, kaslara daha fazla enerji göndermek için (dokularımızı daha iyi aktive etmek için) glikozun kana salınmasından sorumludur; bu şekilde, stres altındayken, kortizol yoluyla daha büyük bir glikoz salımı gerçekleştiririz.
Ve bu ne anlama geliyor? Belirli stresli durumlarda, bu gerçek organizma üzerinde olumsuz bir etkiye sahip değildir, çünkü acil durum bir kez sona erdiğinde hormonal seviyeler normale döner.
Bununla birlikte, düzenli olarak strese girdiğimizde, kortizol seviyeleri sürekli olarak tetiklenir, bu nedenle kandaki glikozu serbest bırakmak için çok fazla enerji harcarız ve geri kazanım, yenileme ve yeni dokuların yaratılma işlevleri felç olur.
Bu şekilde, stres hormonal bir düzensizliğe sahip olacağımız için sağlığımız üzerinde olumsuz bir etki yaratabilir.
Uzun süre boyunca yüksek kortizol seviyesine sahip olmanın ilk belirtileri, mizah duygusu eksikliği, huzursuzluk, öfke duyguları, kalıcı yorgunluk, baş ağrısı, çarpıntı, yüksek tansiyon, iştahsızlık, sindirim problemleri ve ağrı veya kas kramplarıdır.
glukagon
Glukagon, karbonhidratların metabolizması üzerinde etkili olan ve pankreas hücreleri tarafından sentezlenen bir hormondur.
Başlıca işlevi, vücudumuzun bu maddenin düşük seviyelerine sahip olması ve düzgün çalışması için daha fazlasına ihtiyaç duyması durumunda karaciğerin depoladığı glikozu serbest bırakmasıdır.
Aslında, glukagonun rolü insüline aykırı olarak düşünülebilir. İnsülin, glukoz seviyelerini çok fazla düşürürken, glukagon çok düşük olduğunda onları arttırır.
Strese girdiğimizde, pankreasımız vücudumuza daha fazla enerji sağlamak için daha fazla miktarda glukagon salgılar, böylece hormonal fonksiyonumuz serbest bırakılır, özellikle diyabet hastası olanlar için tehlikeli olur.
prolaktin
Prolaktin, laktasyon döneminde kadınların süt salgılanmasını uyarmaktan sorumlu beynin ön hipofiz bezinden salgılanan bir hormondur.
Bu şekilde, bir kadın laktasyon döneminde iken, hormon salınımı yoluyla süt üretebilir. Bununla birlikte, bu durumlarda, yüksek stresli dönemlerde acı çekmek hiperprolaktinemiye neden olabilir.
Hiperprolaktinemi, kandaki prolaktinde, farklı mekanizmalar yoluyla östrojeni sentezlemekten sorumlu olan hipotalamik hormon üretiminin hemen inhibe edilmesine neden olan bir artıştır.
Böylece, prolaktin seviyelerini artırarak, kadın cinsiyet hormonlarını sentezleyen hormon, yumurtlama eksikliğine, azalmış östrojen ve adet yetersizliği gibi adet sonuçlarına neden olarak inhibe edilir.
Bu nedenle, prolaktin sayesinde, yüksek düzeyde stres, kadınlarda cinsel işleyişin bozulmasına neden olabilir ve adet döngüsünü değiştirebilir.
Cinsiyet hormonları
Stres ayrıca üç cinsiyet hormonunun çalışmasını da engeller: östrojen, progesteron ve testosteron.
östrojenler
Stres, kadınların cinsel işlevlerini değiştirebilecek östrojen sentezini azaltır. Bununla birlikte, östrojen ve stres arasındaki ilişki çift yönlüdür, yani stres östrojen oluşumunu azaltabilir, ancak östrojen de stres koruyucu bir hormon olabilir.
progesteron
Progesteron, yumurtalıklarda sentezlenen ve diğer şeylerin yanı sıra, kadınların adet döngüsünü düzenlemekten sorumlu olan ve östrojenin etkilerini kontrol eden ve bunların hücre büyümesini uyarmalarını aşmayacakları bir hormondur.
Stresin uzun süreler boyunca yaşanması, bu hormonun üretimini azaltabilir ve cinsel istek azalması, aşırı yorgunluk, kilo alma, baş ağrısı veya ruh hali değişiklikleri gibi çeşitli semptomlara neden olabilecek bir progesteron dengesizliği üretebilir.
testosteron
Testosteron, erkek üreme dokusunun büyümesini sağlayan erkek cinsiyet hormonudur. Aynı şekilde, yüz ve vücut kılları veya cinsel ereksiyonlar gibi ikincil cinsel özelliklerin büyümesine de izin verir.
Bir insan düzenli olarak stres yaşadığında, vücut enerjisini kortizol gibi diğer hormonların üretimine yatırmayı seçtiği için testosteron seviyeleri düşer.
Bu şekilde stres, iktidarsızlık, erektil disfonksiyon veya cinsel istek eksikliği gibi cinsel sorunların ana nedenlerinden biri haline gelir.
Benzer şekilde, bu hormonun seviyelerindeki azalma, sık görülen duygudurum dalgalanmaları, sürekli yorgunluk hissi ve düzgün uyuyamama ve dinlenmeme gibi diğer semptomları da üretebilir.
Stres ve hormonal değişiklikler
Stres cevabının ana bileşeni nöroendokrin sistem ve özellikle de bu sistemin hipotalamik-hipofiz-adrenal eksenidir.
Söylediğimiz gibi, stresli olaylar karşısında (veya stresli olarak yorumlanır), sempatik sinir sistemi devreye girer ve bu da nöroendokrin sistemin adrenal bezlerinin aktivasyonunu derhal tetikler.
Bu aktivasyon, hipotalamus-hipofiz ekseninde vazopressin salınımını uyarır. Bu maddenin varlığı, hipofiz bezini, kortikotropini başka bir hormonun vücudun genel dolaşımına salması için uyarır.
Buna karşılık kortikropropin, glukokortikoidlerin, özellikle kortizolün sentezini ve salımını indükleyen adrenal bezlerin korteksine etki eder.
Bu nedenle, hipotalamik-hipofiz-adrenal eksen, stresli bir olayın varlığında, vücutta daha fazla glukokortikoid salınımı ile sonuçlanan bir hormon kaskadı üreten bir yapı olarak anlaşılabilir.
Bu nedenle vücut fonksiyonlarını değiştiren ana stres hormonu kortizoldür, ancak glukagon, prolaktin, östrojen, progesteron ve testosteron gibi üreme hormonları ve büyüme ile ilgili hormonlar gibi diğer hormonlar da stres durumlarında değiştirilirler.