KEMAL KILIÇDAROĞLU
Müşavir Hesap Uzmanı
Belli bir sistemin iyi çalışması için, sistemi oluşturan kurumların ve konan kuralların sık sık gözden geçirilmesi, aksayan yönlerin saptanması ve yeni önerilerin gecikmeksizin getirilmesi gerekir. Kuşkusuz yapılacak gözetleme ve getirilecek önerilerin genel hukuk düzeni ve ülke ekonomisinin yapısı ile ne ölçüde bütünleştiği de araştırılacaktır. Fransa’da, bu tür bir çalışmanın yetkili bir organca yapılması düşünülmüş ve 22 Şubat 1971’de 71-142 no.lu kararname ile “Vergiler Konseyi” (Conseil des Impots) oluşturulmuştur. Önceleri sadece Gelir Vergisi konusunda araştırma yapması ve öneri getirmesi öngörülen konsey daha sonra, tüm vergi sistemini, belli bir ekonomik bütünlük içinde izlemek-araştırmak ve sistemin iyileştirilmesi için yeni öneriler getirmekle görevlendirilmiştir. [1]
Konsey, çalışma sonuçlarını belli aralıklarla bir rapora bağlamakta ve rapor doğrudan Devlet Bakanlığına sunulmaktadır. Devlet Başkanına sunulan rapor ayrıca resmi gazetede yayınlanmaktadır.
Kuruluş Nedenleri
Paul Tedeschi, Konseyin kuruluş nedenini, vergi yükümlüsü sayısının hızla artışına ve buna karşın yeterli gelir sağlanamayışına bağlıyor. O’na göre ”Fransa’da 1959 yılında ortalama 5 milyon yükümlü vardı. 1972’de yaklaşık 11 milyon oldu. Bu rakam öyle görünüyor ki, 1980’de iki katına çıkacak. Güncel rakamlarla (1972 yılı rakamlarıyla) ortalama 5 milyon yükümlü herhangi ir vergi ödemiyor. Gelir Vergisi yükümlülerinin üçte biri verginin % 6,2’sini, diğer üçte biri % 11,8’ini öderken; son üçte bir grup ise verginin % 80,8’ini ödemektedir. [2]
Görülüyor ki, yazar vergi ödemedeki (Gelir Vergisi) dengesizliğe de değinmektedir. Sözkonusu yazara göre 1971 yılında Gelir Vergisinden sağlanan gelir 28 milyar frank iken, Milli Eğitim Bakanlığı bütçesi harcamaları aynı yıl 29 milyar franktır
Önemli boyutlara varan vergi kaçakçılığını ve işlemeyen bir mali sisteme tepeden bakarak irdelemek ve sağlıklı çözüm yolları getirmek amacıyla kurulan Konsey, hazırladığı raporlar ile mali sistemin birçok sorununu gün ışığına çıkarmıştır.
Konseyin Yapısı
Vergiler Konseyinin iki önemli niteliği vardır.
a- Özerk (bağımsızlık) olması,
b- Yalnız kendisine karşı sorumlu olması.
Konseyin özerk bir yapıda oluşturulmasının nedeni, her türlü politik baskıya karşı tarafsız ve gerçek bilgileri derleyip, objektif bir görüşle Devlet Başkanı’na sunmasıdır. Rapor aynı zamanda yayınladığı için, Kamuoyu Konseyin özerk yapısını bildiğinden, Fransız mali sisteminin aksaklıklarını daha sağlıklı bir elden öğrendiğinden emin olmaktadır.
Konseyin yaptığı işler dolayısıyla kendisi dışında hiçbir makama karşı sorumlu olmaması onun özerk yapısını perçinlemektedir. Böylece Konseyin özerkliği gerçek bir statüye kavuşmaktadır. Ancak, Vergiler Konseyi kararnameyle kendisine verilen görevler dışında, Ekonomi ve Maliye Bakanlığınca yapılması istenen etüdleri de yerine getirir. (Türkiye’de bu işlev 4709 sayılı yasayla Hesap Uzmanları Kurulu’nca yerine getirilmektedir.)
Vergiler Konseyi üye sayısı, 1971 tarihli kuruluş kararnamesinde dokuz üye olarak belirlenmişken, 1977 yılında üye sayısı onbire çıkarılmıştır. Konseyi oluşturan üyelerin geldikleri yerler itibariyle dağılımı ise şöyledir.
- 1 Başkan (Vergiler Konseyi Başkanı) Ekonomi ve Maliye Bakanlığınca atanır.
- 2 üye Danıştay’dan (Danıştay 2. Başkanınca belirlenir.)
- 2 üye Yüksek hakimler Kurulu’ndan (Yargıtay 1. Başkanınca belirlenir.)
- 2 üye Sayıştay’dan (Sayıştay 1. Başkanınca belirlenir.)
- 2 üye Genel Maliye Denetçisi (Ekonomi ve Maliye Bakanınca atanır.)
- 1 üye ulusal İstatistik ve Ekonomik İncelemeler Enstitüsü denetçilerinden (Ekonomi ve Maliye Bakanınca atanı ...