B- SUÇA İŞTİRAK
255- SUÇA İŞTİRAK ŞEKİLLERİ:
Bir kişi tek başına suç işleyebeliceği gibi birden fazla kişiler de ortaklaşa suç işleyebilirler ve suça her biri belli bir oranda katkıda bulunurlar. Yahut bir suçu işlemek konusunda birden fazla kişiler yardımlaşırlar. Suçu paylaşma veya yardımlaşma şekilleri ne kadar değişik olursa olsun iştirak dört kategoride incelenir.
a) Suçlu suçun maddi unsurunu oluşturan fiili yapma konusunda başkalarıyla ortaklaşla hareket eder.
b) Suçlu suçun maddi unsurunu oluşturan fiili yapmak hususunda başkaları ile ittifak eder.
c) Suçlu suçu işlemeye teşvik eder.
d) Suçlu suça iştirek etmeksizin muhtelif vasıtalarla suçun işlenmesine yardımcı olur.
Bu dört şıktan herbirisi suçun maddi temelini oluşturan fiile ister bizzat iştirek etsinler, ister etmesinler suç ortağı olarak kabul edilirler.
Suçun maddi temelini oluşturan fiile bizzat iştirak edenle etmeyen arasını tefrik etmek için suça fiilen iştirak eden mübaşereten (direkman) ortak suça fiilen iştirak etmeyene teşebbüben (suça sebeb olarak) ortak adı verilir. Mübaşereten suça iştirak eden kimsenin fiiline mübaşereten suçlu. Teşebbüben iştirak eden kimseye teşebbüben suçlu veya mübaşir olmayan bir tarzda suça iştirak adı verilir. Bu ayırımın temeli ise birincisinin suçun madi esasını tatbik ederek suçu işlemesidir. Yani, o mübaşereten suç ortağıdır. İkincisi ise suçlu ile birleşerek, yahut onu teşvik ederek, yahut ona yardımcı olarak sebeb olmakta ama, suçun maddi temelini uygulama alanına koyma hususunda fiili bir iştiraki bulunmamaktadır: Binaenaleyh buna teşebbüben suç ortağı adı verilir.
Bu ayırımın muhtelif şekilde suça iştirak edenlerin durumunun karışıklığını 254 önlemesi bakımında yapılmış olması düşünülebilir. Zira suça iştirak edenlerden hepsini suç ortağı olarak adlandırıp fiilen suça karışmış olanla, fiilen karışmamış olup yardım veya teşvik ederek iştirak etmiş olanın birbirinden ayrılmasıyla karşılık izale edilir. öyle sanıyoruz ki bu karışıklıktan zahmet çeken Mısır hukukçularıdır. Zira Msırlı hukukçular suça tesebbüben veya mübaşerete iştirak etmiş olanların hepsine suç ortağı adını vermekle iktifa etmektedirler.
(254) Şerhi Zurkanı, C: 8, S: 10.