Güncel jeopolitik ve ekonomik etkiler
Üretim maliyeti. Jeopolitik gerilimler nedeniyle (3. Dünya Savaşı veya 2. Soğuk Savaş yorumları yapılan) şu anda karşı karşıya olduğumuz enerji krizinin ardından, Rusya-Ukrayna işgalinin başlamasından bu yana enerji maliyeti artmaya devam ediyor. AB ve ABD, Rusya'nın ithalatına büyük ölçüde bağımlı olan Batılı ülkeler için büyük bir acı olan Rusya yaptırımlarını getirirken, ve Çin ihracatının belirleyici olduğu ABD açısından da yeni boyutlu jeopolitik gerilimler, yeni sorunlar getirebilir.
Rusya-Ukrayna etkisi. Rusya dünyanın 3. petrol üreticisi, 2. doğal gaz üreticisi ve en büyük 5 çelik, nikel ve alüminyum üreticisi arasında yer alıyor. Aynı zamanda dünyanın en büyük buğday ihracatçısıdır (küresel ticaretin neredeyse yüzde 20'si). Ukrayna, mısır (6. en büyük), buğday (7.), ayçiçeği (1.) ana üreticisidir ve şeker pancarı, arpa, soya ve kolza tohumu için ilk on üretici arasındadır. Bu yaptırımlar, üretim maliyetini doğrudan etkileyen emtia fiyatlarının artmasına neden oldu. Daha yüksek üretim maliyeti = daha yüksek mal maliyeti = artan TÜFE = daha yüksek enflasyon.
-Otomobil: Kriz, çeşitli kıtlıklar ve yüksek emtia ve hammadde fiyatları nedeniyle zaten gergin olan otomotiv sektörünü açıkça etkiliyor: metaller, yarı iletkenler, kobalt, lityum, magnezyum. Ukraynalı otomotiv fabrikaları Batı Avrupa'daki büyük otomobil üreticilerine tedarik sağlıyor. Avrupa'daki fabrikalar, dünyadaki diğer fabrikalar talaş kıtlığı nedeniyle şimdiden kesintiler planlıyor.
-Havayolları ve Deniz nakliye maliyetleri: Havayolları ve deniz taşımacılığı şirketleri de yüksek yakıt fiyatlarından zarar görecek ve en çok risk altında olan havayolları olacaktır. İlk olarak, yakıtın toplam maliyetlerinin yaklaşık üçte birini oluşturduğu tahmin edilmektedir. İkincisi, Avrupa ülkeleri, ABD ve Kanada, Rus havayollarının kendi bölgelerine girişini yasakladı ve buna karşılık Rusya, Avrupa ve Kanada uçaklarının hava sahasından çıkmasını yasakladı. Bu, havayollarının daha uzun rotalar alması gerekeceğinden daha yüksek maliyetler anlamına gelir. Sonunda, pandeminin etkisi nedeniyle daha düşük gelirlerle karşı karşıya kalmaya devam ettikleri için havayollarının artan maliyetler için çok az yeri var.
-Tarım: Bir diğer konu da gübre fiyatlarının çok yüksek olması. Bu, tarımsal üretimi ve dolayısıyla ürün fiyatlarını doğrudan etkiler.
Çin faydaları. Öte yandan Putin'in eylemlerine destek veren Çin, bu tür tedariklerde güzel bir indirim yaptı ve bu da üretim maliyetlerinde indirime yol açtı. Sonuç olarak, Çin ekonomisinin ABD ve Batı Ülkeleri gibi diğer ekonomilere kıyasla daha da hızlı büyümesi bekleniyor. Bununla birlikte, Çin'in karşı karşıya olduğu ve büyüme potansiyelini yavaşlatan bir diğer konu, işletmeleri ve ekonomiyi beklemeye alan covid karantinalarıdır.
Dünya çapında bir çatışma çıkarsa ne olur? Bugün itibariyle, ana aktörler:
-Rusya-Ukrayna
-Çin-Tayvan
Eğer bir çöküş yaşanacaksa, aşağıdaki iki takım arasında bir savaş hayal edebiliriz:
-akım 1, saldırganlar
-Rusya
-Çin
-İran (ABD ve İsrail tarafından düşman olarak görülüyorlar, Rusya tarafından destekleniyorlar, bu yüzden kesinlikle Rusya ile müttefik olacaklar)
-Kuzey Kore (Çin ve Rusya ile müttefik, Güney Kore'yi ele geçirmek istiyorlar)
-2. Takım, savunanlar
-ABD
-Dört ana güç ile NATO yükümlülükleri nedeniyle AB
-Fransa
-İtalya
-Almanya
-Tayvan
-Japonya
-Güney Kore
-İsrail (ABD ile müttefik olarak + tüm İsrail düşmanları 1. takımdadır)
-Suudi Arabistan (İran'ın düşmanları ve düşmanlarınızın düşmanları sizin müttefikinizdir)
-Kanada (Avrupa ile eşit demokratik ülke)
Bu ekipler tamamen özneldir, Kanada gibi bazı ülkelerin uluslararası çatışmada yer almaması ve diğer ülkelerin yardım yükümlülüğüne tabi olmaması muhtemeldir. Erdoğan'ın Türkiye'sinin Putin ile ilişkisinin ne kadar büyük olduğunu görünce savaşa katılıp katılmayacağı da çok merak edilecek bir konu. Umarız Türkiye olduğu yerde kalır ve savaş sırasında faaliyetlerini sınırlar, en önemlisi 2023 için Türkiye seçimleri planlanıyor ve kritik bir ekopolitik sürece giriliyor.
Dünya Savaşı'nın yaptığı gibi birçok ülkeyi kapsayacağına inanmıyoruz, çünkü o dönem dünyanın çoğu çatışma halindeki ülkeler tarafından sömürgeleştirilmişti. Bu kez, Güney Amerika, Afrika ve Okyanusya ülkelerinin çatışmanın bir parçası olmayacağı, ancak nükleer hale gelmesi durumunda doğrudan ikincil zarara uğraması ve kesinlikle ekonomik teminat zararlarına uğraması daha olasıdır.
Jeopolitik durum kırılgan olmanın ötesinde, durum, tek bir olayın gerilim patlamasının katalizörü olabileceği 1. Dünya Savaşı'nın nasıl başladığına oldukça benziyor. Bu, ekonomik sorunları anlamsız kılacak büyüklükte bir konu olabilir. Eğer nükleer olursa, bildiğimiz dünya sonsuza kadar değişebilir.
Ekonomik olarak ne olacak? Belli ki savaş sırasında tüm ticaretler duracak ve küresel ekonomi darbe alacak. Ancak savaşın sonucuna bağlı olarak birkaç senaryo öngörülebilir:
-Çin ve Rusya müttefiklere karşı kaybediyor.
a. Ateşkes istiyorlar, ticaret yapmalarına izin veriyorlar, ancak güçleri ve etkileri büyük ölçüde azalacak.
b. Nükleer enerjiyi son çare olarak kullanıyorlar ve bu da küresel felakete yol açıyor.
c. ABD ve müttefikleri, ticaret yapmalarına da izin verecek demokratik bir rejimi yerleştirmek için Rus ve Çin hükümetini dağıtıyor.
ABD ve müttefiklerinin, otoriter ülkelere kıyasla sahip oldukları muazzam güç avantajı nedeniyle kaybetmeleri pek olası değildir. Üstelik savaş alanı, Çin ve Rusya'ya avantaj sağlamaya yakın değil.
Çatışmanın ardından müttefik ülkeler arasındaki bağı güçlendirmesi muhtemel ve bu da muhtemelen otoriter ülkeler için başka bir anlaşmanın imzalanmasına yol açacak. Verimli demokrasiler haline gelirlerse, onlarla ticaret bugün olduğundan daha kolay olur ve yeniden yapılanma döneminden sonra ekonomik bir patlamaya yol açabilir. Dahası, Çin Kuşak ve Yol Girişimi o zaman herkes için gerçek bir varlık haline gelecek ve sadece Çin'in söz konusu yerlere kendi kontrolünü dayatmasının bir yolu olmayacaktır.
Sonuç? Rusya'nın yaptırımları şu artışları getirdi:
-Petrol, gaz, elektrik fiyatları
-Hammadde (çelik, çinko, alüminyum, nikel..) fiyatları
-Yarı iletken fiyatları
-Gübreler, buğday, mısır ve diğer mahsul fiyatları
Bunlar, etkilenen ülkeler (özellikle Batı Avrupa) için TÜFE'de büyük bir artışa yol açtı, ancak Avrupa'nın ana talebi olduğu için Rusya ekonomisine de ciddi bir darbe oldu. Sonuç olarak Rusya, indirimli fiyatlarla ihracatını Çin'e yönlendirdi.
Sevkiyat tarafında, Rusya'nın kara ve hava yollarının geçişi yasak + yakıt ve hammaddeler daha pahalı = uluslararası sevkiyatlar Doğu Asya’ya çok daha pahalı hale geliyor. Bu da ithalat fiyatlarını önemli ölçüde artırıyor. İşin iyi yanı, ithalatçı ülkelerde üretilen malları daha uygun fiyatlı ve çekici hale getirerek GSYİH'yi artırıyor.
Kaynak: Tera Yatırım- Enver Erkan
Hibya Haber Ajansı
https://rhaajans.com/haber/11870477/guncel-jeopolitik-ve-ekonomik-etkiler