

SOHBET ODASI


Türkiye savaşmayacak
DERYA SAZAK
Körfez Savaşını Baba George Bushla yöneten ABD eski Ulusal Güvenlik Danışmanı BRENT SCOWCROFT, Iraka düzenlenecek olası operasyona Türkiyenin katılmayacağını söylüyor
Sayın Scowcroft siz Körfez Savaşında Başkan Bushun ulusal güvenlik danışmanıydınız; Irakın Kuveytten çıkarılması planını birlikte yönetmiştiniz, 11 yıl sonra 11 Eylül nedeniyle Saddam dosyası yeniden açıldı; yakın zamanda bir askeri operasyon bekliyor musunuz?
Görüşlerimiz değişmedi
Başkan George W. Bush ve ekibi, Irakla ilgili seçenekleri görüşüyor. Bence yakın zamanda bir askeri harekat olmayacak. Hesapsız atılacak her adım, Afganistan operasyonu nedeniyle oluşturulan koalisyona ve bölgedeki müttefikimiz Türkiyeye zarar verebilir. Saddamdan kurtulma düşüncesini benimsemekle birlikte, terörle Irakın geleceği meselesini birbirine karıştırmamak gerekir. Üstelik Saddamın 11 Eylülle bağlantısını kanıtlanmadı.
Olası Irak harekatında Türkiyenin rolü ne olur? Başbakan Ecevitin Beyaz Sarayı ziyaretinde Başkan Bush, askeri bir girişim halinde Ankaraya danışılacağını söyledi. New York Timesta William Safire ısrarla Türk tankları Bağdata girecek diye yazıyor. Ne diyorsunuz?
Safireın neye dayanarak bunları yazdığı hakkında bir fikrim yok. Kendi görüşümü açıklayayım: Türkler savaşmayacak. Türkiyenin Kuzey Irak konusunda haklı çekinceleri var. Biz 1990da Körfezde savaşırken Türkiyenin bu itirazlarını dikkate aldık. Kuzeyde Kürt oluşumunu istemedik. Görüşlerimiz değişmedi. Bir savaş çıkarsa Kürtlerin Iraktaki statüsünün değişmesi karşısında Türkiyenin kaygıları olacağı açıktır.
ABD ve Rusya birleşirse...
Başbakan Ecevit bir mektup yazarak Saddam yönetimini BM denetçilerine izin vermesi konusunda uyardı. Sizce Bağdat silah denetimine yaşanır mı?
Buradaki önemli açı şudur: ABD, Rusyayı BM Güvenlik Konseyinde yanına alıp yaptırımlara destek bulabilecek mi? 11 Eylül terörü ve Afganistan operasyonu ABD ve Rusyayı birbirine yaklaştırdı, Başkan Bush, Putine şunu diyebilir: Bakın siz bizim Irakla savaşmamızı istemezsiniz, o halde gelin birleşelim, BM Güvenlik Konseyinde karar çıkartıp, silahların denetimini sert yaptırımlara bağlayalım. Akılcı yol budur.
İsteseydik Bağdata girerdik ama...
İsteseydiniz 1991 Şubatında Bağdata girerek Saddamın işini bitirebilirdiniz.
Amacımız, Irak ordusunu Kuveytten çıkartmaktı. Hedefimize ulaştık. İstesek Bağdata girebilirdik. Fakat Arap ülkeleri bizi desteklemezdi, koalisyon dağılırdı. ABD tek başına bunu yapsaydı bir Arap ülkesini işgal etmiş olacaktı. Batağa saplanabilirdik.
Vietnam gibi mi?
Evet aynı Vietnam gibi... Saddamdan sonra başa geçireceğimiz herhangi bir hükümet daha ilk anda şüphe uyandırırdı.
En büyük yanılgınız Saddamın ayakta kalamayacağını düşünmek oldu?
Hepimiz yanıldık. Turgut Özal dahil herkes bize Saddamın yenilgiden sonra iktidarda kalamayacağını söylemişti. Başkan Bush ve bizler Saddamın savaşı kaybedip rezil olduktan sonra yıkılacağını varsaydık. Ama hiç öyle olmadı.
Saddamı daha sert uyarmalıydık
11 Eylülle Saddam arasında bir bağlantı kuşkusu duydunuz mu? 1990da Saddam, ABD Büyükelçisi April Glaspieye "ABDye çıkarma yapamayız ama Araplar bireysel olarak bir gün sizi vurabilir" demiş. Glapsienin notunda bu tür bir tehdit yer alıyor muydu?
Hatırlamıyorum. Glapsie, Saddamla tek başına görüşmüş, aklında kalanı yazdı. Böyle bir şeyi söylediğinden şüphe duyarım. Savaş bitiminde Saddamın bazı radikal grupları harekete geçirip ABDye saldırabileceğini düşünmüştük. Olmadı. 11 Eylülle bağlantılı bir şey de şu ana kadar bulunamadı.
Glapsie görüşmesinin asıl tartışılan yönü Saddama Kuveyti işgal konusunda yeşil ışık yaktığı suçlaması olmuştu?
Saddamı daha sert uyarmalıydık. Ancak Özal hariç, özellikle Ortadoğulu liderler Üzerine gitmeyin dediler.
Cheney savaş habercisi değil
Başkan George W. Bush, Kongrede yaptığı konuşmada Irakın yanı sıra İran ve Kuzey Koreyi de kapsayan "kötülükler ekseni"nden söz etti. Nasıl yorumladınız?
Anlayamadım, üç ülkeyle mücadele aynı şekilde yapılamaz. Eğer Iraka karşı bir şey yaparsak bu askeri bir harekat olur, ama İranda bu olmaz. Başkanın konuşmasının teması, terörle savaşımın uzun soluklu olacağı şeklindeydi. Kötülükler ekseni nitelemesi metin yazarlarının konuşmaya kurnazca sıkıştırdığı bir şey.
ABD Başkan Yardımcısı Dick Cheneynin marttaki Ortadoğu turu, Ankarayı da kapsıyor. Niye geliyor?
Cheneynin savaş haberciliği yapmaya gittiğine inanmıyorum. Müttefiklere durumu açıklayacak, bilgi verecek ve teröre karşı koaliyonu canlı tutmaya çalışacaktır.
Saddam yalancı!Körfez Savaşı öncesinde ABDnin Bağdat Büyükelçisi olan JOSEPH WILSON "Saddam, Kuveyti işgal etmeyeceğine söz verdi ama bu sözü tutmadı" diyor...
Glapsienin 25 Temmuz 1990da Saddamla görüşüp, Kuveyt işgaline bir hafta kala Irakı terk etmesinin ardından ABD Büyükelçisi sıfatıyla 8 Ağustosta Irak lideriyle görüşen son ABDli diplomatsınız. Glapsienin Saddamla görüşme tutanaklarında yeşil şık anlamına gelen sözler var mıydı?
Hayır, "Kuveytle aranızdaki sorunları diplomatik yoldan çözün" demesinden başka şey yoktu. Glapsie - Saddam görüşmesi sırasında Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarekten telefon gelir ve Irak lideri Kuveyti işgal etmeyeceği yönünde güvence verir. Saddam yalan söyledi. 6 Ağustosta işgalden sonra Irak Dışişleri Bakanı Tarık Azizle görüştüm ve Saddamın Glapsieye verdiği sözü hatırlattım. Aziz dedi ki, Kuveytle devam eden görüşmelerdeki uzlaşmaları ışığında Saddam bunu söyledi, aksine gelişmeler Irakın hakları içinde yer alıyordu. Kendisine İran - Irak savaşını anımsatıp pazarlıklar sonunda görüşmeler kesilmediği için barış sağlandığını anlattım.
Günah keçisi...
Tutanaklar Dışişlerine ve Beyaz Saraya gönderilmiş miydi? Saddam sonradan Bush yönetiminin, Glapsie görüşmesinin notlarını okumaya tenezzül etmediğini öne sürdü.
Evet, gönderilmişti. Fakat bu tutanakları anlamak için Amerikan diplomatik yazışma stilini bilmek gerekir. Bu sistemde büyükelçinin, görev yaptığı ülkenin başkanına söylediği değil, başkanın o diplomata söylediği yazılıdır. Washingtondan bakıldığında Glapsienin zayıf görünmesindeki neden, Saddama söylediklerinin bilinmemesidir. Bir de şu var, Amerikan politikasının klasiği günah keçisi aramaktır. Kuveyti kim kaybetti? diye sorulduğunda Bağdattaki ABD Büyükelçisi günah keçisi olmuştur. Bana göre Glapsie, Saddama işgale yeşil ya da sarı ışık yakmak anlamına gelecek sözler söylemedi.
Tutanakta tehdit yok
Peki, Büyükelçinin, işgale bir hafta kala izne çıkması, Washingtona dönmesi tuhaf değil mi?
Glapsie, Bağdatı rahatlıkla terk etti çünkü Saddam kendisine ve Mübareke Kuveyte karşı bir askeri operasyona girişmeyeceği konusunda güvence vermişti. Ayrıca öteki Batılı büyükelçiler de yaz tatili nedeniyle ülkelerine döndüler. Onlar görülmedi bile. Glapsie gitti ama elçiliğin ikinci adamı olarak ben oradaydım. Nitekim 8 Ağustosta Saddam Hüseyinle görüştüm.
Siz, Glapsie görüşmesinin tutanaklarında Saddam Hüseyinin 11 Eylülü çağrıştıran "Araplar bir gün sizi bulabilir, vurabilir" sözüne hiç rastladınız mı?
Hayır. Görüşmede değildim ama notları okudum, böyle bir ifade hatırlamıyorum.
En az 100 bin asker lazım... Afganistan operasyonu Irak açısından ne ölçüde cesaret verici?
ABD önce BM kararlarını uygulatmak yönünde Saddama baskı yapmalı, ambargo askeri malzemelerle sınırlı olacak şekilde gevşetilmeli, çünkü bu yaptırımların zararını halk görüyor.
Güç kullanılırsa ne olur?
Saddamın ordusunu dağıtmak için en az 100 bin askere ihtiyaç var. Bunun sağlanabilmesi için Iraktaki rejim karşıtlarına, Suudi Arabistan ve Türk askerlerine de ihtiyaç duyulacaktır. Bence Irak Afganistan gibi görülemez. Operasyondan önce Saddamın 11 Eylülle bağlantısının kanıtları bulunmalı. Şu an için böyle bir ilişki yok.
Sizce uygulanabilir askeri senaryo nedir?
Irakın kitle imha silahları denetim altına alınamazsa o zaman askeri güç kullanılarak bunların bulunduğu yerler bombalanabilir.
SİYASET
SOHBET ODASI
Bak şu sahte savcının işine
Erdoğan: "Yanlış anlaşıldım"
SAYFA BAŞI

