Uyanık liderlik, bencilliğin getirdiği hüsrandan, hırs temelinden ve geçtiğimiz on yılın akılsız liderlik icraatlarından doğmuş, “yeni çağ”ın çeşitli liderlik tarzlarından biri olarak etiketlenebilir veya ona bütünlüklü bir varoluş şekli olarak da bakılabilir.
Sizin ona nasıl bakmaya karar verdiğinize bakmaksızın, ister kişisel veya profesyonel, ister küçük, orta veya büyük ölçekli, ya da ister kendiyle veya diğerleriyle ilgili olsun her ortamda, liderliğin sorumluluklarının üstesinden gelmek için oldukça kullanışlı bir yol olarak kalıyor. Peki, onu bu kadar kullanışlı kılan nedir? Ana neden şudur: uyanık liderlik düşünce mahsulüdür. Bir şeyler hakkında kafa yorduğunuzda, onları farklı bir açıdan ele alırsınız ve onlar hakkında yüzeysel bir fikirden çok, derinlemesine düşünürsünüz veya her ikisi de. İşiniz, pozisyonunuz, iş ilişkileriniz, ilgili olduğunuz sektör, hatta performansınızın amacı, özel veya sosyal ilişkileriniz, söylediğiniz şeyler, yaptığınız şeyler ve söylemekten, yapmaktan kaçındığınız şeyler: yukarıda ifade edilenlerin hepsi, kendinizi daha iyi anlamanıza yardımcı olur ve bundan sonrasında sizi daha düşünceli biri yapar.
Kendinize yapacağınız en büyük iyiliklerden biri, yaptıklarınızı neden yaptığınızı ve yaptığınız eylemlerin kimleri etkilediğini anlamanızdır. Özellikle önemli bir karar vermenin eşiğindeyken, mesela işçi sayısını azaltırken, yeni bir üretime veya hizmet ağına başlarken veya ona son verirken, yeni bir ilişki içine girerken veya eski bir ilişkiye son verirken, algılanan etkiyi not düşmek sizin için yararlı olabilir. Önemli adımları göz önünde bulundururken, genellikle bu adımlardan hayatları etkilenecek olan ilgili tarafların sayısını göz ardı ederiz. Birkaç dakika durun ve yazmaya başlayın. Etkilenen taraf grupları genellikle baştaki düşüncelerinizin sizi inandırmak istediğinden beş kat daha fazladır.
Uyanık liderlik, uyurgezer liderliğin zıddıdır. Öncelikle uyurgezer liderlik nedir? Şunları göz ardı ederek karar alma eğilimidir:
1) Her şey değişir ve dün gibi bugün de önemsizdir, bu yüzden aynı sonuçları elde edeceğinizi umarak, dün aldığınız kararları bugün almaya devam edemezsiniz.
2) “Gerçeklik”i sizin nasıl gördüğünüzle, başkalarının nasıl gördüğü aynı şeyler değildir. Sizin gerçekliğiniz; yetiştirilme tarzı, kültür, karakter, nesil, eğitim, değerler ve diğer birtakım faktörler tarafından şekillendirilmiştir. Bu nedenle, diğerlerinin bakış açınızı anlayacağını ve takdir edeceğini düşünemezsiniz.
3) Geleneksel kalıplar veya alışkanlıklar sizi otomatiğe bağlamaya itmenin en yaygın yollarıdır; uyurgezer mod da öyledir: Eğer bugün bu kalıplar sizin hayatınızda bir anlam ifade ediyorsa, kesinlikle düşünmeden bu kalıpları izlersiniz veya bu alışkanlıkları düşünmeden uygularsınız. Akılsızca, yinelenen kalıplara ve alışkanlıklara boyun eğmek bizi lider değil, takipçi yapar.
4) Detaylar üzerine çok fazla odaklanmanız, bir şeylerin daha büyük amacını gözden kaçırmanıza sebep olur. Detayları çalışmalarının amacı haline getiren insanlar, detayların içinde kaybolabiliyor ve bu onların, büyük resmin izini tümüyle kaybetmelerine neden oluyor.
5) Akılsız liderlik, bizi küresel ekolojik krize soktu ve şu andan itibaren -bireysel olarak ya da kitlesel olarak- giriştiğiniz her plan, adım, karar ve eylem, ya olumlu geriye dönüşün bir aracı olacak, ya da bizim, insan türünün geçtiğimiz yüzyılda neden olduğumuz problemleri daha da çoğaltacak.
Yukarıda şart koşulanlarla, aşağıdaki davranışsal yol haritası aracılığıyla uyanık liderlik kolaylıkla anlaşılabilir. Uyanık liderlik, düşüncelerinizde, eylemlerinizde ve iletişimlerinizde sürekli farkındalık olmasıdır; böylelikle:
1) Kararlarınızı, geçmiş tecrübelerinizden öğrendiğiniz dersleri derinlemesine düşünerek ancak daha çok da gelecek için isteklerinizi ve kararlarınızın bu dilekler üzerinde oluşacak etkilerini derinlemesine düşünerek almalısınız.
2) Diğerlerinin bakış açılarını göz önünde bulundurmalısınız ve anlayışınızı, içgörünüzü ve sonuç olarak ilerleyeceğin yolu zenginleştirebileceği için olası farklı fikirlere karşı açık görüşlü olmalısınız.
3) Yerleşik kalıp ve prosedürlerin çoğu oluşturulduğunda; zaman, beklentiler, şartlar, amaçlar ve zihniyetler bütünüyle farklı olduğundan, onları sorgulamalı, hatta onlardan şüphe etmelisiniz.
4) Şunu unutmayın: her şeyde kaliteyi korumak için detaylar önemliyken, yine de büyük resmi aklınızda tutmak zorundasınız. Böylece uzun vadede gerçekten neyin önemli olduğuna odaklanabilirsiniz.
5) Akıllı liderliği yeni alışkanlığınız yapmalısınız. Aklınız harika bir enstrümandır ancak yakaladığı her fırsatta sizi yanlış yola saptırma eğilimindedir. Şimdi, farkındalıkla yeniden başlamanın ve aklınızı hareket ettiren emirlerin kontrolünü geri kazanmanın zamanıdır.
Önceliklerinizi doğru sırayla yeniden düzenleyin ve kendiniz de dahil olmak üzere her şeyin geçiciliğinin farkına varın. Eğer bu dünyayı karşılaştığınızdan daha iyi bir yer olarak bırakmak istediğiniz gerçeğinin farkındaysanız, uyanık liderlik yolunda önemli bir adım atmış olursunuz.
Joan Marques, P.h.D, Twenty-first Century: The Art of Successful Job Transition kitabının “Courage” bölümünün yazarıdır. Woodbury Üniversitesi İşletme Bölümü Dekan yardımcısı ve İş İdaresi Lisansı ve Yönetim Bölümü başkanıdır.