…doğal yaşamı nasıl etkilediğini öğrenmiştiniz. Bu nedenle ülkeler atık yönetimi ve kontrolü yaparak atıkların azaltılması, yeniden kullanılması, geri dönüşümünün sağlanması ya da enerjiye dönüştürülmesi için politikalar geliştirmektedir. Çevreyi ve doğal kaynakları korumak, böylece kaliteli bir yaşam sürdürmek için çalışmak herkesin sorumluluğudur. Peki, bunun için neler yapabilirsiniz?
➢ Gerektiği kadar tüketip israf etmemelisiniz.
➢Yeniden kullanmanın yollarını aramalısınız.
➢ Geri dönüşüme katkı sağlamalısınız.
Evsel Atıkların Hangileri Geri Dönüştürülebilir?
Evlerinizde neleri çöpe attığınızı düşününüz. Yediğiniz meyve ve sebzelerin kabukları, satın aldığınız ürünlerin ambalajları, kullanılmış kâğıtlar, eskimiş bir terlik ya da kazak, bozulmuş oyuncaklar vb. çöpe atılan tüm bu katı atıklar, çöp alanlarına gönderilmeden değerlendirilebilir mi?
Geri dönüşüm, katı atıklar içinde değerlendirilebilir olanların çeşitli işlemlerden geçirilerek tekrar kullanılabilir bir ham maddeye dönüştürülüp üretime dâhil edilmesi sürecidir. Evlerde oluşan katı evsel atıkların değerlendirilebilir olanları geri dönüştürülebilir. Bu sürecin ilk aşaması, atığın oluştuğu kaynakta cinslerine göre ayrılarak toplanmasıdır.
Geri dönüştürülebilen evsel atıklar şunlardır:
Cam ambalajlar: Cam, defalarca geri dönüşüme uğrayabilen değerli bir maddedir. Evlerde atık durumuna gelmiş depozitosuz cam şişeler ve kavanozlar belediyelerin hazırladığı cam toplama kutularına atılmalıdır. Seramik ya da porselen biblolar, fincanlar vb. eşyalar cam gibi geri dönüştürülemez. Bu tür eşyaların az hasar görmüş olanları hemen çöpe atılmadan yeniden kullanılabilir. Örneğin seramik bir fincan, kaktüs saksısı olarak iş görebilir.
Atık kâğıt ve kartonlar: Eski gazeteler ve dergiler, her iki yüzü kullanılmış kâğıtlar, kese kâğıtları, kartonlar ve diğer kâğıtlar geri dönüştürülerek yeniden kâğıt elde edilebilir. Bu nedenle biriktirilen kâğıt ve kartonlara yiyecek artıkları bulaşmamasına ve bunların yağlanmamasına dikkat edilmelidir. Atık kâğıt ve kartonları kâğıt kumbaralarına atabilirsiniz.
Metaller: Alüminyum içecek kutuları, alüminyum folyo, konserve kutuları; çaydanlık, tencere, çatal ve bıçak gibi mutfak gereçleri; sıvı yağ tenekeleri geri dönüştürülebilir. Atık ambalaj kumbaralarına bıraktığınız bu tür atıklar da geri dönüşüm sonucu yeniden metal ambalaj ya da eşya üretiminde kullanılır.
Plastikler: Plastikten yapılmış evsel atıklar tekrar plastiğe dönüştürülebilir. Plastik ambalajlar, oyuncaklar, mutfak gereçleri, diğer çeşitli eşyalar ve daha birçok plastik atık çöpe atılmamalıdır. Geri dönüşüme gönderilmek üzere ayrıştırılmalı ve atık kumbaralarına bırakılmalıdır.
- Cevap: Bu sayfada soru bulunmamaktadır.
Kompozit (bütünleşik) ambalaj atıkları: Kompozit ambalajlar kâğıt, karton, plastik, alüminyum gibi farklı malzemelerden en az ikisinin katmanlar hâlinde bütünleştirilmesiyle elde edilir. Kompozit bir ambalaj olan meyve suyu kutusunun içini inceleyecek olursanız içinin dışından farklı olduğunu görebilirsiniz. Karton süt kutuları, sıcak içecekler için kullanılan bardaklar, hazır çorba ve tatlı ambalajları, kahve, çay, çikolata ambalajları da kompozit ambalajlara örnektir. Bu evsel atıklar da işlemlerden geçirilir, ham madde olarak kullanılmak üzere geri dönüştürülebilir.
Yukarıda sıralanan evsel atıklarla birlikte nelerin geri dönüştürülebileceğini araştırmak amacıyla aşağıdaki etkinliği yapınız.
- Cevap:
AYRIŞTIR, GERİ DÖNÜŞTÜR
Araştırma Sorusu: Evsel atıklarda geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen maddeler nelerdir?
- Cevap:
➢ Geri Dönüştürülebilen Evsel Atıklar: Hammaddesi kağıt olan gazete ve kitap gibi atıklar geri dönüştürülebilir. Plastik, cam ve metal ürünler de geri dönüşümü mümkün olan atıklardandır. Ayrıca pil, akü ve bataryalar da geri dönüştürülebilir. Bunların yanı sıra elektrikli aletler, mobilya ve tekstil ürünleri de geri dönüşüme uygundur.
➢ Geri Dönüştürülemeyen Evsel Atıklar: Tek kullanımlık ürünler geri dönüşüme uygun değildir. Bebek bezi, naylon, ayna, seramik, yağlı kağıt ve ampul gibi atıklar da geri dönüştürülemeyen atıklardandır.
*****
Araştırma Yöntemi
• Öğrendiklerinizle birlikte başka hangi evsel atıkların geri dönüştürülebileceğini bilimsel yayın, dergi ve genel ağdan araştırınız. Genel ağdan araştırma yaparken “edu, gov, org” uzantılı güvenilir adreslerden yararlanınız.
• Araştırma verilerinizi kullanarak bir hafta boyunca her gün evinizde oluşan atıklardan geri dönüşüme gitmesi gerekenleri ayrıştırınız. Nelerin çöpe atıldığını gözlemleyiniz. Bir tablo oluşturarak ayrıştırılanları ve çöpe atılanları yazınız.
• Oluşturduğunuz tablodaki verilerinizden yararlanarak evsel atıklardan geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen maddeleri gösteren bir şema hazırlayınız.
• Geri dönüşüm için evsel atıkların ayrıştırılmasının çöp miktarına olan etkisine ilişkin gözlemlerinizi açıklayan bir paragraf yazınız.
Sonuç ve Paylaşma
Çalışmanızı arkadaşlarınızla paylaşınız ve onların çalışmalarıyla karşılaştırınız.
- Cevap: Geri dönüşüm için evsel atıkların ayrıştırılmasının çöp miktarına olan etkisine ilişkin gözlemlerinizi açıklayan bir paragraf örneği: Geri dönüşüm insanlık için çok çok önemlidir. Çünkü hem doğa korunmuş olur hem de tasarruf sağlanmış olur. Bundan ötürü de gelişmiş ülkeler bugün geri dönüşüme çok büyük önem vermektedir. Bizler de vatandaş olarak geri dönüşümün bilincine varmalı hiç bir şeyi ziyan etmemeliyiz.
Atık yağlar: Evlerde bitkisel sıvı yağların kullanılması sonucu atık yağlar oluşur. Bu yağların lavaboya, çöpe ya da toprağa dökülmesi kirliliğe neden olur. Oysa atık yağlardan geri dönüşümle bir yakıt çeşidi olan biyodizel elde edilebilmektedir. Ayrıca çeşitli işlemlerden geçirilmiş atık bitkisel sıvı yağlardan sabun ve hayvan yemi üretilmektedir. Evinizde bir hafta boyunca açığa çıkan atıklardan hangilerini çöpe attınız? Attıklarınız tamamen işlevini yitirmiş ve hiçbir işe yaramayacak maddeler miydi? İyi bir ayrıştırma yaptıysanız sebze, meyve ve yumurta kabukları, yağlı peçete veya kâğıt havlu, kirli ve yağlı kumaş parçaları, mutfakta kullanılan şeffaf streç film gibi çeşitli maddeleri çöpe atmış olabilirsiniz.
Aslında çöpe atılan sebze ve meyve kabukları, yumurta kabukları, çay poşetleri, çay yaprakları ve kahve telvesi, yağlanmamış kâğıt peçete ve havlular, budanmış çiçek dalı ve yaprakları doğal olarak geri dönüşüme uğrayabilir. Eğer evinizin bahçesi varsa bir köşesinde yukarıda sayılan artıkları toprakla karıştırırsanız çürümesini sağlarsınız. Toprakta bulunan ayrıştırıcı mikroorganizmalar ve solucanlar bu artıkları parçalayıp çürüterek verimli bir doğal gübre olan komposta dönüştürür. Evsel atıkların hangileri geri dönüşüm için kullanılamaz?
➢ Yemek artığı ya da makine yağı, boya gibi kimyasal madde bulaşmış maddeler geri dönüşüm için kullanılmaz. Geri dönüşüm için ayrıştırma yapılırken atıklar kirletilmeden ayrı kutularda toplanmalıdır.
➢ Üzeri simli, ince naylonla kaplı kâğıtların geri dönüşümü zordur.
➢ Alışveriş için kullanılan naylon poşetler ülkemizde ambalaj olarak kabul edilmediği için geri dönüşümü de yapılmamaktadır. Bu nedenle alışverişlerde tekrar kullanılabilen bez çantalar tercih edilmeli ve poşetler bir defadan fazla kullanılmalıdır.
- Cevap: Bu sayfada soru bulunmamaktadır.
GERİ DÖNÜŞTÜRELİM
Soru: Evsel katı ve sıvı atıkların dönüşümüne ilişkin neler yapılabilir?
- Cevap: Atık maddelerin hiçbir işlem yapılmadan kullanımıdır. Küçülen eşyaların başkaları tarafından kullanılması, pet şişelerin içerisine tekrar su doldurulması örnek verilebilir.
1. Kağıt ürünleri: Kağıt, karton, gazete, dergi, kitap vb.
2. Metal ürünleri: Teneke kutu, alüminyum folyo, içecek kutuları, kablolar, eski mutfak araç gereçleri vb.
3. Plastik ürünleri: Pet şişe, poşet vb.
4. Cam ürünleri: Cam şişe, kavanoz vb.
5. Piller: Pillerin çok büyük kısmı geri dönüştürülür. Akümülatör (Akü), şarjlı piller, bataryalar
• Atıkların ayrı ayrı toplanmasının yararları neler olabilir?
- Cevap: Geri Dönüşüm zincirinin en önemli halkası evlerden çıkan ambalaj atıklarının, kaliteli bir şekilde ayrı olarak toplanmasıdır. Bu kapsamda ilçe belediyeleri ile ortak olarak yürütülen çalışmalarla, belirli günler ve aralıklarla, ambalaj atıkları konutlardan toplanmakta ve ya Ambalaj Atık Yönetim Planı kapsamında belirlenen noktalara koyulan dış mekan konteynerleri ve iç mekan kutuları ile sisteme dahil edilmektedir. Kullanımı tamamlanan ambalaj atıklarının temiz bir şekilde, organik atıklardan ayrı olarak toplanması, çok daha kaliteli bir toplama sistemi oluşturulmasını sağlar.
• Atık maddelerin geri değerlendirilmesinin aile ve ülke ekonomisine ne gibi yararları olabilir? Arkadaşlarınızla tartışınız.
- Cevap:
➢ Çevrenin korunmasına katkı sunar.
➢ Daha az doğal madde tüketimi olur.
➢ Kaynaklar daha ekonomik kullanılır.
➢ Geri dönüşüm atıklarını toplayanlara ekonomik fayda sunar.
➢ Geri dönüşüm malzemeleri ile ayrı bir ekonomik değer üretilir.
➢ Çevre kirlenmesi azalır.
“7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Yıldırım Yayınları Sayfa 134-135-136-137 Cevapları” beğendiyseniz sosyal medyada paylaşabilir ve aşağıda bulunan emojilerle duygularınızı ifade edebilirsiniz 🙂