Genel Bakış
Demir eksikliği anemisi, kanda yeterli miktarda sağlıklı kırmızı kan hücresinin bulunmadığı yaygın bir anemi türüdür. Kırmızı kan hücreleri, vücut dokularına oksijen taşır.
Adından da anlaşılacağı gibi, demir eksikliği anemisi vücutta ki demir düzeyinin azalmasından kaynaklanmaktadır. Demir yetersizliği sonucunda kırmızı kan hücrelerinde oksijen taşınmasına yetecek kadar hemoglobin üretilemez. Sonuç olarak, demir eksikliği anemisi yorgunluk ve nefes darlığına sebep olabilir.
Genellikle demir eksikliği anemisi demir takviyesi ile düzeltilebilmektedir. Bazen demir eksikliği anemisi için ek testler veya tedaviler gerekli olabilir.
Belirtiler
Başlangıçta, demir eksikliği anemisi hafif seyrettiği için fark edilemeyebilir. Ancak vücutta demir eksikliği arttıkça belirti ve bulgular yoğunlaşır.
Demir eksikliği anemisi belirtileri:
- Aşırı yorgunluk
- Zayıflık
- Ciltte soluk görünüm
- Göğüs ağrısı, hızlı kalp atışı veya nefes darlığı
- Baş ağrısı, baş dönmesi
- Soğuk eller ve ayaklar
- Dil iltihabı veya ağrısı
- Kırılgan tırnaklar
- Buz, toprak veya nişasta gibi besin değeri içermeyen maddeler için olağandışı yeme isteği
- Özellikle demir eksikliği anemisi olan bebeklerde ve çocuklarda iştahsızlık görülebilir.
Ne zaman doktora görünmeli?
Demir eksikliği anemisi belirti ve bulgularını gözlemlediyseniz mutlaka doktorunuzla paylaşınız. Demir eksikliği anemisi, kendi kendinize teşhis veya tedavi edebileceğiniz bir şey değildir. Vücudun aşırı demir ile yüklenmesi tehlikeli olabilir çünkü aşırı demir birikimi karaciğere zarar verebilir veya başka komplikasyonlara neden olabilir. Bu nedenle, demir takviyesini doktorunuzun önerisiyle almalısınız.
Nedenleri
Demir eksikliği anemisi, vücutta hemoglobin üretmek için yeterli demirin bulunmaması sonucu ortaya çıkar. Hemoglobin, kana kırmızı rengini veren ve akciğerler ile alınan oksijenin kan içerisinde taşınarak dokulara ulaşmasını sağlayan kırmızı kan hücrelerinin bir parçasıdır.
Yeterince demir içeren besinleri tüketmiyorsanız veya çok fazla demir kaybediyorsanız, vücudunuz yeterince hemoglobin üretemez ve sonunda demir eksikliği anemisi gelişir.
Demir eksikliği anemisinin nedenleri:
Kan kaybı: Kanda bulunan kırmızı kan hücreleri demir içerir. Kan kaybedilmesi durumunda biraz da demir kaybedilir. Menstrüasyon dönemleri ağır geçen kadınlar, bu dönemde kan kaybettikleri için demir eksikliği anemisi riski altındadır. Vücutta yavaş ama kronik olan peptik ülser, kolerektal kanser, mide fıtığı ve kolon polipi gibi durumlarda kan kaybı demir eksikliği anemisine neden olabilir. Gastrointestinal kanamalar, reçetesiz satılan bazı ağrı kesicilerin düzenli kullanımından kaynaklanabilir.
Diyette demir eksikliği: İnsan vücudu yediği besinlerden demir alır. Demir içeren besinlerin az tüketilmesiyle demir eksikliği yaşanabilir. Demir açısından zengin yiyecekler arasında et, yumurta, yeşil yapraklı sebzeler ve demir açısından zenginleştirilmiş besinler bulunur. Doğru büyüme ve gelişmenin sağlanması için bebekler ve çocukların da diyetlerinde demire ihtiyaçları vardır.
Demir emilim bozukluğu: Yiyeceklerdeki demir, ince bağırsaklardan kan dolaşımına emilir. Çölyak hastalığı gibi bağırsağın emilim yeteneğini etkileyen bir hastalık, demir eksikliği anemisine yol açabilir. İnce bağırsağın bir kısmı cerrahi olarak bypass edilmiş veya çıkarılmışsa bu, demir ve diğer besin maddelerini emme yeteneğinizi etkileyebilir.
Gebelik: Demir takviyesi almayan birçok hamile kadında demir eksikliği anemisi görülür. Bunun sebebi demir depoları büyüyen fetüs için hemoglobin kaynağı olur ve kendi artan kan hacmi demire ihtiyaç duyar.
Risk Faktörleri
Bu grupların, demir eksikliği anemisi riski fazla olabilir:
Kadınlar: Kadınlar menstrüasyon döneminde kan kaybettiği için demir eksikliği anemisi açısından daha büyük risk altındadır.
Bebekler ve çocuklar: Özellikle düşük doğum ağırlıklı veya erken doğan, anne sütünden veya mamadan yeterince demir almayan bebekler demir eksikliği riski altında olabilir. Büyüme çağındaki çocukların ekstra demire ihtiyaçları vardır. Çocuğunuz sağlıklı ve çeşitli beslenmiyorsa anemi riski altında olabilir.
Vejetaryenler: Et yemeyen kişiler, demir açısından zengin diğer besinleri tüketmiyorlarsa, demir eksikliği anemisi riski daha yüksek olabilir.
Sık sık kan bağışı yapan bireyler: Kan bağışı demir depolarını tüketebileceğinden, rutin olarak kan bağışı yapan kişilerde demir eksikliği anemisi riski artabilir. Kan bağışı sebebiyle düşmüş hemoglobin seviyeleri demir açısından zengin yiyecekler tüketilerek düzeltilebilir. Düşük hemoglobin nedeniyle kan bağışı yapamayacağı endişesi olan bireyler mutlaka doktora danışmalıdır.
Komplikasyonlar
Hafif düzeydeki demir eksikliği anemisi genellikle komplikasyonlara neden olmaz. Bununla birlikte, erken tedavi süreci göz ardı edilirse, demir eksikliği anemisi şiddetli hale gelebilir ve daha büyük sağlık sorunlarına yol açabilir.
Kalp sorunları: Demir eksikliği anemisi hızlı veya düzensiz kalp atışına neden olabilir. Demir eksikliği bulunan bireylerin kalbi, kanda taşınan oksijen eksikliğini telafi için daha fazla kan pompalamalıdır. Bu, kalp büyümesine veya kalp yetmezliğine yol açabilir.
Hamilelik sırasında sorunlar: Hamile kadınlarda görülen şiddetli demir eksikliği anemisi, erken doğum ve düşük doğum ağırlıklı bebeklerle ilişkilendirilmiştir. Ancak doğum öncesi demir takviyesi alan hamile kadınlarda bu durum önlenebilir.
Büyüme sorunları: Bebeklerde ve çocuklarda şiddetli demir eksikliği anemisi, gecikmiş büyüme ve gelişmeye yol açabilir. Ek olarak, demir eksikliği anemisinin enfeksiyonlara karşı artan duyarlılıkla ilişkili olduğu görülmüştür.
Önleme
Demir açısından zengin besinler tercih ederek demir eksikliği anemisi riskini azaltabilirsiniz.
Demir açısından zengin yiyecekleri seçin
Demir açısından zengin besinler şunlardır:
Kırmızı et ve kümes hayvanları
Deniz ürünleri
Bakliyatlar
Ispanak gibi koyu yeşil yapraklı sebzeler
Kuru üzüm ve kayısı gibi kuru meyveler
Demir takviyeli tahıllar, ekmekler ve makarnalar
Bezelye
İnsan vücudu etteki demiri diğer kaynaklara oranla daha fazla emer. Et yemeyi tercih etmeyen bireylerin, et yiyen biri ile aynı miktarda demirin emilebilmesi için demir açısından zengin, bitki bazlı yiyecekler alımını çok daha artırması gerekebilir.
Demir emilimini artırmak için C vitamini içeren yiyecekleri seçin
Vücudun demir emilimini artırabilmek için C vitamini yönünden zengin besinlerle birlikte demir kaynakları tüketilmelidir. Portakal suyu gibi narenciye sularında bulunan C vitamini, vücudunuzun diyetle alınan demiri daha iyi emmesine yardımcı olur.
C vitamini bulunan besinler:
Brokoli
Greyfurt
Kivi
Yeşil yapraklı sebzeler
Kavun
Portakal
Biber
Çilek
Mandalina
Domates
Bebeklerde demir eksikliği anemisinin önlenmesi
Bebeklerde demir eksikliği anemisini önlemek için bebeğin ilk yıl anne sütü veya demir takviyeli mama ile beslenmesi gerekir. İnek sütü bebekler için iyi bir demir kaynağı değildir ve 1 yaşın altındaki bebekler için tavsiye edilmez. Bebekler 6 aylık olduktan sonra, demir alımını artırmak için günde iki kez demir takviyeli tahıllar veya püre haline getirilmiş etler verilmeye başlanabilir. Çocuklar 1 yaşından itibaren günde 20 onstan (590 mililitre) fazla süt içmemelidir. Çok fazla süt, demir açısından zengin olanlar da dahil olmak üzere diğer yiyeceklerin yerini alır.
Çevirmen: Hilal Bakkaloğlu
Editör: Merve Gül Mert
Yayınlanma tarihi: 18.10.2019
Çeviri tarihi: 28.08.2020