Dört Kız Yönetmen, Filmin Nasıl Bir Araya Geldiğini Anlatıyor – The Hollywood Reporter
İlk başta Kaouther Ben Hania ne olduğunu anlayamadı Dört Kız gerektirmelidir. Yönetmenin memleketi Tunus’ta yaşayan ve iki genç kızı evden kaçıp çarpıcı bir radikalleşme eylemiyle IŞİD’e katılan bir anne olan Olfa Hamrouni hakkındaki haberleri gördükten sonra 2016 yılında film üzerinde çalışmaya başlamıştı. Ben Hania geleneksel bir belgesel yapacağını düşünmüştü ama Hamrouni ile vakit geçirdikten sonra hikayenin bunun için fazla karmaşık olduğunu fark etti. Bu yüzden duraklatma tuşuna bastı ve 2020 dramasını yaptı Derisini Satan Adam (uluslararası uzun metraj dalında Oscar adaylığı kazandı) ve yeni bir fikirle geri döndü: Hamrouni’nin kayıp çocukları da dahil olmak üzere aileyi canlandırmak için aktörler tutacaktı. Çekimler boyunca anıları yeniden sahnelediler ve Hamrouni ve iki küçük kızıyla birlikte ailenin geçmişini tartıştılar.
Sonuçta tür çizgilerini bulanıklaştıran derin bir meditasyon ortaya çıkıyor. Dört Kız büyük kızların Hamrouni’nin aşındırıcı ebeveynlik tarzının büyüsünü yitirdiği ve isyanın korkunç bir versiyonunu benimsediği meta sahneler aracılığıyla aileyi oyunculara koçluk yaparken buluyor. Ben Hania, tasvir edilen bazen üzücü olayları değerlendirmek için deneklerinin dördüncü duvarı kırdığı projeyi Brecht tiyatrosuna benzetiyor. Yönetmene ikinci Oscar adaylığını kazandıran film, Hamrouni’nin şu anda komşu Libya’da cihatçı olarak hapsedilen kızlarının yargılanmasını sağlama arayışına yeniden dikkat çekiyor. O konuştu TR filmin nasıl bir araya geldiğini ve Hamrouni’nin gerçeklikle hesaplaşmasını izlemenin nasıl bir şey olduğunu anlattık.
Film için tasarladığınız cihazı açıkladığınızda Olfa ve kızlarının tepkisi ne oldu?
Onlar mutluydu. “Çekim yaptığınız şeyin iyi olmadığını biliyorduk. Yalnız olduğumuz için evimizde oturup ağlamak iyi değil.” Şimdi, aktrisleri işe alarak, özellikle de anneyi oynayan aktrisi [Hend Sabry, who is] Mısır sinemasının çok tanınmış bir yıldızı, “Artık konuşabiliriz” diyor.
Olfa ve kızların yönetmen rolünü üstleneceğini bilerek mi oyuncuları işe aldınız? Derme çatma bir aile olarak yeniden canlandırmak için hazırladığınız şeyi bir araya topladıklarını ve mükemmelleştirdiklerini görüyoruz.
Kesinlikle. Filmde de görebileceğiniz gibi onlar doğuştan hikaye anlatıcılarıdır. Bunu tanımlayacak doğru kelimelere sahipler ve bunlar onların anıları. Benim işim, oyuncuların yardımıyla bu iç gözlem yolculuğunu yaşayabilmeleri için onlara güvenli bir alan yaratmaktı.
Ailenizle vakit geçirdikten sonra canlandırmaların senaryosunu siz mi yazdınız?
Hiçbir şey senaryolaştırılmamış. ben oyuncu seçtim [the actors] kişilikleri için çünkü bana göre filmde kendilerini ifade edecekler. Ailenin bana anlattığı tüm anıların madde işaretleri vardı ve her gün bir anıyı çekiyorduk. Sete vardık ve Olfa’dan ve bazen de iki kızından bu anıyı iki oyuncuya anlatmalarını ve ardından bir sahnede oynamalarını istiyordum. Daha sonra oyuncular sorular soruyor ve aileyle etkileşime geçiyordu. Her sahnenin içinde oyuncuların sözleri yer alıyor. Bir bakıma bu belgeselde herkes bir karakter, oyuncular da dahil.
Bu yeniden yaratımlarda gerçekten büyüleyici olan şey, bazen oyuncular için deneyimi canlandırmanın, aile için onu yeniden yaşamaktan daha zor görünmesidir. Bu seni şaşırttı mı?
Bu filmdeki oyunculara önerdiğim şey onların alışık olduğu şeyler değildi. Oyuncu olmak, bir karakteri kağıda yazdırıp, motivasyonlarını yazar ve yönetmenle tartışmaktır. Burada gerçek bir hikayesi olan gerçek insanlar var, dolayısıyla hiç de rahat oldukları bir bölgede değiller. Filmde Olfa’yı oynayan aktrisi görüyorsunuz; başlangıçta Olfa’nın gelmesini beklerken strese giriyor ve sonra Olfa’ya “Kendimi nasıl koruyacağımı biliyorum” diyor. Aktörlerin kurguda sert gerçeklikle nasıl başa çıktıklarını görmek çok ilginç.
Bu konuya girersek, Olfa’nın, büyük kızlarını evi terk etmeye ve kendilerini bu aşırılığa kaptırmaya iten şeyin ne olduğu hakkında konuşurken savunmasız kalması gerektiğini bildiğini varsayıyorum. Başarılı bir belgesel yapmak için gereken duygusal yatırıma onu hazırlarken nasıl konuşmalar yaptınız?
Olfa çok açık sözlü. O hiç pişmanlık duymuyor. Hiçbir şeyi gizlemiyor ve kendini yargılayabiliyor: “Ben berbat bir anneyim, şiddet yanlısı bir anneyim.” O kadar muhteşem bir karakter ki onu ikiye bölmem gerektiğini düşündüm. Bu yüzden oyuncuyu ona getirdim, böylece ona bir ayna verebilirim ve onlar da bu karmaşıklığı tartışabilirler. Ailenin en güzel yanı kameralardan etkilenmemeleri. Olfa ile iletişime geçtiğimde kızları hakkında Tunus’taki gazetecilerle konuşuyordu. Kamera önünde utangaç olmayacak.
Büyük kızlarının yakın geleceğinin nasıl olacağını umuyor veya bekliyor?
Adil yargılanmaları için Tunus hükümetine baskı yapmaya çalışıyoruz. Özellikle Oscar adaylığı konusunda Dışişleri Bakanlığı ile görüşüp elimizden geleni yapıyoruz.
Sosyal veya politik konularla ilgili belgeseller yapan pek çok film yapımcısı, kameralar artık çalışmadığında ne kadar yatırım yapacaklarını merak ediyor. Kendinizi ne kadar süre ailenize ve onların davasına sadık kalacağınızı düşünüyorsunuz?
İnsanların hayatına girdiğinizde asla dışarı çıkamazsınız. Çok yoğun şeyler paylaştığınız için aile oluyorlar. Herkesin başka bir rol oynamaya başladığı kurgu yapmaya benzemiyor. Bu onların gerçekliği, bu yüzden onların hayatına girdiğimi ve filmi yaptıktan sonra dışarı çıkmayacağımı en başından beri biliyordum. Olfa’nın en küçük kızlarını çok seviyorum. Onlara çok yakınım ve onlara her zaman tavsiyelerde bulunuyorum. Sorunları olduğunda beni arıyorlar.
Olfa ve kızlar için ilk kez filmin gösterimi nasıldı?
Çok stresliydim. Olfa bana şöyle diyordu: “Korkunç olduğumu biliyorum. Bana filmi gösterme.” Cannes Film Festivali galasında izleyeceğini söyledi. Ben de kendisine ‘İlk defa 2000 kişiyle hayatını izlemeyeceksin’ dedim. Bu yüzden kızlarını filmi izlemeye gönderdi ve onlar bundan gerçekten çok memnun kaldılar. “Aman Tanrım, filmde çok güzeliz” dediler çünkü anneleri etraftayken pek konuşmuyorlar. İlk defa onlara söz sahibi olma imkanı verdik. Annelerine “Gel” dediler. Korkunçsun ama sadece bu değil. Önemli değil.” Olfa daha sonra şöyle dedi: “En azından neden korkunç olduğuma dair bir miktar ışık var.” O zamandan beri filmle birlikte seyahat ediyorlar. İki hafta önce sinema gösterimi için Almanya’daydılar.
Olfa’nın kendisini bu şekilde tanımladığını duymak ilginç. Bu filmi yapma sürecinin ona, kendini görebilmesi için anlattığınız aynayı verdiğini düşünüyor musunuz?
Başladığımda sürecin tedavi edici yönünü düşünüyordum ama emin değildim. “Belki de işimi abartıyorum” dedim. Ama Olfa’nın yüzünün değiştiğini gördüm. İlk kez bir şeyleri anlıyor ve kızlarına bir şeyler söylüyordu. İlişkileri daha iyi hale getirdi ve bence Olfa’yı da daha iyi bir insan yaptı. Çok ama çok zor bir mahallede büyüdü. Çevresi umursamaz, kaba ve şiddet yanlısı insanlarla çevriliydi. Yani kızlarına karşı bir yargı vardı ve onun için bu filmi kızlarıyla birlikte yapmak yargılamamanın bir ifadesiydi. Onun için çok önemli bir deneyimdi.
Kızları IŞİD’e sürükleyen şey aşırı bir gençlik isyanı olarak sunuluyor. Neden olduğuna dair önyargılı bir anlayışla mı bu konuya girdiniz, yoksa bu size ailenizle yaptığınız konuşmalar aracılığıyla mı geldi?
Bu filmi yapma arzum, o iki kızın neden bu hastalıklı yola girdiğini anlamaktı. O zamanlar bir cevabım yoktu. Tüm insanlar gibi benim de sadece önyargılarım vardı; bunun nedeni cehalet ve yoksulluktu. Klasik gençlik isyanı ve özgür olma arzusu – ki bu mantık dışıdır – benim için akıllara durgunluk veren bir şeydi. Hikayedeki noktaları birleştirdiğimde, bu kızların sadece özgür olmak istediklerini ama çok istismara uğradıklarını, sevilmediklerini, fakir olduklarını ve kötü kadınlara dönüştüklerinden şüphelenildiklerini fark ettim. Bütün bunlar onları oraya gitmeye hazır hale getirdi çünkü filmde de gördüğümüz gibi sonunda anneleri üzerinde biraz güç sahibi olabiliyorlar. Sonunda kendilerini önemli hissedebilirler çünkü onlara ders veren insanlara ders verebiliyorlar. Bu güç değişimi benim için çok etkileyiciydi.
Bu hikaye ilk olarak The Hollywood Reporter dergisinin Şubat ayındaki bağımsız sayısında yayınlandı. Dergiyi almak için abone olmak için burayı tıklayın.