This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
Eğer Gustave Flaubert ölümünden sonra yayınlanan kitaplarının başarısını görebilmiş olsaydı,
kuşkusuz, burjuvaların budalaca konuşmalarıyla, değişmez doğrulara dönüşen beylik sözleri,
büyük bir zevkle yazdığı sDictionnaire des Ideas reçues» (Basmakalıp Düşünceler Sözlüğü),
«Madame Bovary* başlıklı özel bir bölümü de içerirdi. Pek az roman vardır ki, eşini aldatan
taşralı bir kadının bu basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara, eleştirilere, . övgü ve
kınamalara neden olsun. Mutsuz Emma da unutulmaz Joconde gibi aynı terslikle karşılaşmıştır.
Her iki kahramanın da tek başlarına kazandıkları ün, yapıtların bütünlüğünün gözden
kaçmasına neden olmuştur. Madame Bovary'yi tüm önsözlerinden arındırarak, tüm uzman ve
eleştirmenlerden kurtararak ona yayınlandığı ilk günkü tazeliğini verebilmek düşüncesi ne
güzeldir! Eğer-1857 yılında yaşıyor olup daha ün kazanmamış bir yazarın yeni bitmiş kitabını
açarak şu satırları okuyabilmek olanağım bulmuş olabilseydim: "Okulun çalışma salonundaydık,
kapı açılıp içeri Müdür girdi, arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de, koca
bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu". Bugün bir müzeye girer gibi bir titreme ve saygıyla
okuyabildiğim bu cümle belki o gün ilgimi çekmeyecekti. Belki de eserin daha sonraki
bölümlerini sevmeyecektim. Bütün bunlara inanmam gerçekten olanaksız. Bana öyle geliyor ki,
anlatımın-' daki sıcaklık, gözlemlerindeki doğrulukla böylesine bir öykünün, ön yargıdan biraz
olsun uzaklaşabilmiş her kitap severi etkileye-memiş olabilmesi mümkün değildir.
Kuşkusuz hiçbir yazar yoktur ki, yazmak istediği konuyu Flaubert kadar tam tamına isteğine
uygun bir biçimde kaleme almış olsun. Bu istek, Madame Bovary'yi yaratma düşüncesi kendini
sarmaya başladığı 1849 yılında daha da çarpıcıdır; Flaubert yirmi sekiz yaşındadır ve o zamana
dek hiçbir şey yayınlamamıştır. Daha güzeli o dönemde Flaubert, romantikliğinin doruğunda-'
dır ve «Tentation de Saint Antoine» (Ermiş Antonius)m ilk kitabını yeni bitirmiştir; yapıtını,
konusunun gözüpekliği ve dilindeki zenginlik karşısında şaşıracaklarına inandığı
arkadaşları Louis
6
MADAME BOVARY
Bouillet ve Maxime du Camp'a okumak istemiştir. Oysa hemen son satırın ardından Bouillet
düşüncesini üzgün bir şekilde: "Bunu ateşe atmak ve üzerinde konuşmamak gerekir" diyerek
belirtir. Flaubert üzülür, karşı çıkar ve sonunda çok zengin bir konunun karşısında başının
döndüğünü kabul eder. "Lirizme karşı konmaz bir eğilim duyduğun şu sırada seçefceğin konu,
seni denetleyen, arzularına gem vuran ve içinde lirizmin gülünç olacağı türden olmalıdır",
demekteydi Maxime du Camp. "Cousin Pons, Cousine Bette gibi, burjuvaca yaşantılarla dolu
olaylardan basit bir konu seç ve bunu doğal, hemen hemen teklifsiz bir anlatımla işlemeye
kendini zorla". Bu sözlere yarı yarıya inanan Flaubert uğradığı düş kırıklığını düşünürken Louis
Bouillet şu fikri ortaya atar:
"Niçin Delamare'm öyküsünü yazmıyorsun?" O anda Flaubert' in kafasında bir şimşek çakar.
Eugene Delamare! Flaubert bir zamanlar koket, savurgan, kendini beğenmiş bir eşi olan bu silik
sağlık memurunu tanımıştı. Kadın kocasını aldattıktan ve mahvettikten sonra kendini
zehirlemişti. Taşra kasabası, tekdüze ve göreneğe bağlı bir yaşam, çiftçi dernekleri, eczacı,
eşini aldatan kadın, dedikodular, ölüm... Flaubert tüm bunları görür gibi olur ve şaşırmış bir
durumda mırıldanır; "Ne düşünce!"
Bununla birlikte Maxime du Camp'la Doğu'ya yaptığı gezide aklı Saint Antoine adlı kitabındaydı.
Mısır'dan Filistin'e, Filistin'den Yunanistan'a yaptığı ve yaklaşık iki yıl süren yolculuğunda
romantik coşkusunu yeniden bulmaya çalıştı. Fakat bu uzak ülkeler onu büyülerken aynı
zamanda düş kırıklığına uğratıyorlardı; söylemeye dili varmadı ama, sabahtan akşama değin
gözlerinin önüne serilen bu özgün ve â*ynı zamanda sefillikle dolu manzaradan yoruldu;
basitliğe, gerçeğe, ölçülülüğe duyduğu tepkiyle Fransa'ya . dönmeye can attı. Şimdi tam
tamına Madame Bovary'yi yazacak kıvama gelmişti.
Her şeyden önce Flaubert alışkanlığın verdiği bir davranışla geniş bir biçimde araştırma yaptı,
ortamı inceledi, tanıdığı çeşitli mevkilerdeki insanların sağladığı bilgi kırıntılarıyla
kahramanlarını oluşturdu, planlar yaptı, kendisine malzeme sağlayacak olguları ortaya çıkardı
ve bir düzene soktu. Olayın geçtiği baş yer olan Yonville-1'Abbaye, Dr. Delamare'm yaşadığı ve
çalıştığı Ry kasabasının tam bir kopyasıdır. Günümüzde bile Ry'ye gitmek, Emma'yı ziyaret
etmek demektir. Size hekimin evini, kiliseyi, pazar yerlerini, eczanenin yerini, hanı ve Mme
Delamare'm gömüldüğü mezarlığı gösterirler ve bu yer duygulu kişiler için Mme Bovary'nin
mezarına yapılan bir haç anlamına gelir. Böylesine güçlü bir benzerlik karşısında dikkatli bir
okuyucu kendini, deHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
7
korun kitabı resimlemek için yaratıldığına bile inandırabilir. Romanın kişilerine gelince, hiç
şüphe yoktur ki Flaubert örneklerini gerçek yaşamdan seçmiştir. Delamare çiftinin acı öyküsüne
tanık olan yaşlı hizmetçi Felicite henüz 1905 yılında Dr. Brunon'a, ihtiraslı ve çok güzel bir
kadın olan hanımının nasıl intihar ettiğini anlatmaktadır. "Hangi zehiri aldığını söylemek
istemedi... Herkes ağlıyordu... Nihayet küçük kızı yalvarmak için önünde diz çöktüğünde,
sonunda gerçeği söyledi!.. O kadar zavallı görünüyordu ki!.." Eczacı Homais ise mesleklerini
Forges'da, Yvetot'da, Ry'de Havre'da sürdüren meslektaşlarından alınan çizgilerle oluşturulmuş
bir tiptir. Fakat Flaubert "yarım daire şeklinde tezgâhı, XVI. Louis ve İmparatorluk dönemi stili
kavanozları ve zehirlerin yerleştirildiği raflarıyla" Ry'deki eczanenin dekorunu kendisine örnek
almıştır. Edebiyat tarihçileri, noter yardımcısı Leon'un, taşralı bir kibar kişi olan Rodolphe'un
(gerçekte adı Louis Campion'du.) sayın Lheureux'nun, Flaubert'e esin kaynağı olan gerçek
yaşamdaki kimliklerini ortaya çıkarmışlardır. Bazı edebiyat tarihçileri ise Emma Bovary'nin hiç
şüphesiz Delphine Delamare'ı çok andırdığını söylemekle birlikte yazarın aynı zamanda bir
rastlantı sonucu heykeltraş Pradier'nin çekici ve hafifmeşrep karısı Louise (Lu-dovica)den de
etkilendiğini göstermek isterler. Flaubert'in kâğıtları arasında da Louise'in sadakatsizlikleri ve
savurganlığı yüzünden kendi sonunu nasıl hazırladığını anlatan hemen hemen elli sayfalık bir el
yazmasına rastlanmamış mıydı? Anlatan kişi ise Louise'in bir kadın arkadaşıydı. İşin ilginç yönü
ise bu acıklı öykünün 1851-1856 yılları arasında yani Flaubert romanını yazarken bir sonuca
ulaşmış olmasıdır. Emma Bovary'nin narin silueti arkasında Louise'in hayali Delphine'inkiyle
birleşmektedir. Belki bir süre sonra başka bir yorumcu üçüncü bir kadının mezarını bularak, en
az ötekiler kadar haklı olarak yapıtın kaynağını ortaya çıkardığını ileri sürecektir. Flaubert
sadakatsiz eşlerin düşecekleri durumu sanki önceden görerek, romandaki kadın kahramanın
düşsel bir kişi olduğunu ileri sürmüştür. "Madame Bovary'nin gerçek yaşamla hiçbir ilişkisi
yoktur, der 1857 yılının mart ayında. Bu bütünüyle uydurulmuş bir öyküdür..." Ve, üç ay sonra
da "Hayır bayım, düşüncelerime esin kaynağı olan hiçbir örnek yoktur. Madame Bovary salt bir
yaratım ürünüdür. Bu kitabın tüm kişileri hayali olup, Yonville-FAbbaye diye bir ülke de mevcut
değildir". Sonunda 1870 yılında düşüncelerini yineler ve Mme Hortense Cornu'ye yazdığı
mektupta görüşlerinde ısrar eder: "Madame Bovary'yi yazdığım sırada bana birçok kereler:
'Yarattığınız kadın Mme X midir?' diye sordular. Hiç tanınmamış kişilerden sürüyle mektup
aldım, hatta içlerinden birinde, Reims'den bir bey,
8
MADAME BOVARY
intikamının (bir kadından) alındığını söyleyerek beni kutladı. Aşağı Seine'nin tüm eczacıları
Homais'de kendi kişiliklerini sezince evime gelip beni tokatlamak istediler..."
Roman yazmayı deneyen herkes bilir ki, gerçek yaşamdan alınmış bir kişiyi tüm özellikleri ve
hatalarıyla birlikte edebiyata aktarmak mümkün değildir. Romancı düşündüğü benzerliğe sadık
kalmaya ne kadar çabalarsa çabalasın, anlatının ahengi, dilin güçlükleri, aynntılardaki zorunlu
seçimler yazarın kahramanının görüntüsünü yavaş yavaş bozar. Çoğu zaman bu kahraman,
fiziksel yapıları ve düşünce biçimleri arasında benzerlik olan çeşitli tiplerden ödünç alınan
çizgilerle zenginleşir. Başlangıçta romanın kahramanının yazarla hiçbir ortak yanı olmasa bile,
onun zihninde yaşaması nedeniyle romancının düşüncelerinden etkilenir. Yaratıcı ile yaratılan
şey arasında bir iletişim başlar, biri diğeri olur. Olgun ve yazarlık mesleğini seçmiş bir kişinin,
yarattığı tiplerin gerçekliğine inanması için olağanüstü derecede bir doğallığa gereksinmesi
vardır. (Zaten bu gerçekliğe kendisi inanmazsa okuyucuları inanır mı?). Burada yazarın baş
özelliği aklı değil sezgi-sidir, daha doğru bir deyişle önemli olan, herhangi bir kişinin
düşüncelerini okuyabilmesi, başka biri olabilmesi yani başka birinin yerine geçebilmesidir. Bu
hafifmeşrep bir kadın, titiz bir eczacı veya aldatılmış bir koca olabilir. Flaubert, Madame Bovary'yi yazarken Flaubert olduğunu unutmakta ve tüm sorunları bir kadının bakış açısıyla
incelemektedir. Şu ünlü şakasını bu anlayış çerçevesinde yorumlamak gerekir: "Madame
Bovary benim!" Aslında yarattığı kişilikle özdeşleşebilmek için kendisini fazla zorlamaya gerek
görmemiştir. İbne Bovary, içinde bulunduğu yaşam biçimini reddetmekte, ozanların betimlediği
yaşamı arzulamakta, tatlı sözler karşısında kendinden geçmekte, ölümsüz tutkulara inanmakta
ve kendisini şatolarda yaşıyor görmektedir. Bu kurtulma, başka biri olma, uçup gitme isteği
Flaubert'in de benliğinden koparamadığı bir duygusallıktır. Emma'nın Charles Bovary, Rodolphe, Leon, Homais ve Lheureux'yle kişileşen somut gerçekliğe çarparak sonunu
hazırlamasına karşılık, Flaubert bu gerçekten, sanatının malzemesini yaratarak kendini
kurtarmaktadır. Doğasında bulunan ikilik, sonuçta Flaubert'e, romantizmden tümüyle
etkilendiği halde karışık düşüncelere de açık olabilmesini sağlamaktadır. "Bende iki ayrı edebi
dile sahip iki ayrı kişilik bulunmaktadır", der 16 ocak 1852 tarihli bir mektubunda; "biri laf
ebeliğinin, lirizmin, baş döndürücü uçuşların, cümle ahenklerinin, yüksek düşüncelerin
tutkunudur; öteki ise elinden geldiğince gerçeği araştıran, en küçük olayı da büyük bir olay
kadar gözler önüne
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
9
sergilemek isteyen, ürettiği şeyi size neredeyse maddi olarak hissettirmek isteyen kişiliğimdir".
Zaten Mme Bovary, Flaubert'in kişiliklerine büründüğü kahramanlardan yalnızca bir tanesidir.
Bu gerçeği kuşku ile karşılayanlara birkaç sene sonra Flaubert'in Bouvard ve Pecuchet adında
iki budalayla kendisi arasındaki benzerliği kesin olarak ileri sürdüğünü hatırlatmak yararlı
olacaktır. Çocukluğundan beri Flaubert insanların budalalığına hayran olmuştur. Ona göre insan
"budalalığı görebilmek gibi kötü bir yetiye sahiptir. Görmesine görür ama bağışlayamaz".
Yazar başkaları aracılığıyla edinilen düşüncelerin düzensizliğine atılmayı ,bu kaos içinde
yıkanmayı büyük bir zevk saymaktadır. "Bouvard ve Pecuchet benliğimi öylesine dolduruyorlar
ki, kendimi onlardan biri sayıyorum. Budalalıklarını kendimin yaptığımı düşlüyorum" demektedir
1872 yılının mayısında! Aynı dönemde Salammbo, Matho, Frederic Moreau, Mme Arnoux,
Herodias ve Saint Antoine için de benzeri duygular içerisinde olduğundan hiç kuşkumuz yoktur.
Duygulanımları iyi yansıtabilmek için her şeyi hissetmek ihtiyacı bazen endişe verici örgensel
bozukluklara yol açabiliyordu. Bir düşünceyle dolu olduğu zamanlar artık davranışlarına
egemen olamıyordu. "Açık havada atla çıktıkları gezintide yanların-dayım; birlikte terliyoruz ve
susuyoruz... Kimi kez sabahın altısında yazarken sözcükler canlılık kazanarak beni öylesine
sürüklüyor ki artık olanca gücümle haykırıyor ve öylesine derinlemesine hissediyorum ki,
karımın da doğruladığı gibi kendimden korkarak, masamdan kalkıyor ve sakinleşmek için
pencereyi açıyorum". (23 aralık 1853'te Louise Colet'ye yazdığı mektup.) Daha sonraları
Emma'nın öldüğü bölümü yazarken kahramanının çektiği acıları maddi olarak duyabilmek için
kişiliğini, gerçekten soyutlama denemesine girişmiştir... "Ağzımda arseniğin tadını öylesine
duyuyordum ki, iki kez ardı ardına gerçek mide spazmı hissettim ve bütün yemek boyunca
kustum..." (Taine'e mektup, 1868.)
Sanatı tarafından esir edilen romancı artık yaşamayı bilmeyen bir kişidir. Kendi öz varlığına
rağmen, artık yalnızca yapıtı için yaşamakta, deliliğe varan bir inatla en küçük güncel olayları
ve duyumladığı her şeyi eserine aktarmakta ve onu beslemektedir. Sokakta duyduğu eğlenceli
bir sözü bile yarattığı kahramanlardan biri için saklamakta, masada bir tabak dolusu tatlı su
ıstakozu gördüğü anda: "Hah işte yazmakta olduğum bölümdeki yemek sahnesinde mönü bu
olmalıdır!" demektedir. Güneşin batışını hayran hayran seyrederken sürekli olarak uyanık olan
dikkati ise, gelecek başka bir bölümde kullanılmak üzere bulutların
10
MADAME BOVARY
meydana getirdiği şekilleri not etmektedir. Edebi uğraşlardan uzaklaşmış göründüğü koşullarda
bile özgür olmayıp gözlemlerini, araştırmalarını sürdürmeye devam eder... Bu durum yazarın
olağanüstü bir inceleme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaz. Ayrıntılara karşı duyulan bu
doyumsuz açlık, ancak romanın konusuyla ilgili alanlarda kendini göstermektedir. Üzerinde
çalıştığı eserin konusuyla doğrudan ilgisi olmayan bir ortamda yazarın görüş gücü azalmakta ve
dikkati büyük ölçüde kaybolmaktadır. Romancıyı, yaşamı romana bir malzeme olarak görmeye
zorlayan bu profesyonelce değişim, Flaubert'de çok güçlü bir şekilde hissedilmektedir. Yetkin
bir biçimde yazabilme kaygısı, kimilerince saygısızlık olarak nitelenebilecek bazı konuşmaları,
utanmazlıkları Flaubert'in gözünde haklı kılmaktadır. 1853 yılının haziranında doğa bilimcisi
Pouchet'nin karısının cenaze törenine gitmeden önce Louise Colet'ye yazdığı mektupta şunları
söylüyordu: "Eminim ki yarın çok kötü bir gün yaşayacağız ve bu zavallı bilgin de acınacak bir
durumda olacak. Her şeyden yararlanmak gerek diye düşündüğümüz zaman, orada Bovary'm
için de işe yarar malzemeler bulabilirim. Düşüncelerimi başkalarına açacak olsam, bu
tutkulara kapılan. çılgınlığı sergilerken. iki temel kahraman vardır. Bu sonda hiçbir ahlaki kaygı güdülmez. bütün bir gün boyunca. Kalıcı bir eser ortaya koymak için tüm fedakârlıklara hazır olan Flaubert amacına ulaşmak için. o ana kadar hiçbir şey yayınlamamış olsa da çok yazmış. Bunlardan birincisi (Don Quichotte ve Emma) cömertliği. 12 MADAME BOVARY manini yaşamın basit zorunluluklarına uymayı reddettiği için cezalandırdığı halde. Romanına.. Madame Bovary. yalnızca iyi yazmak isteğinden değil aynı zamanda iyi düşünebilmek arzusundan da kaynaklanmaktadır. sevgiyi tanımış. Flaubert sürekli olarak kahramanlarını derinlemesine yakalamakta.davranışım iğrenç olarak görülebilir ama ben bunda bir kötülük görmüyorum. "Bana güzel görünen şey. Artık kişisel özel yaşamı. dışarıyla hiçbir bağlantısı olmayan. Bir haftada ancak iki sayfa yazıyorum! Bezginliğin çenesini dağıtmak için bundan iyi bir yönHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 11 tem yoktur. O yalnızca sanatını her şeyden üstün tutmakta ve görevini bir papaz gibi yerine getirmektedir. Çalışmasına her gün öğle zamanı başlamakta. başınız iki elinizin arasında. Flaubert kahraI Up*.. . Yazdığı sayfalar.. Oysa Flaubert insanların en iyisi. çizikler. kendi deyişiyle cümleleri "beyaz yağlardan kurtarmak ve salt kaslarıyla ortaya çıkarmak» istemektedir. onun. akşam yemeğinde verilen kısa bir aradan sonra geç vakitlere kadar uğraşını sürdürmektedir. Bouillet. en yüce gönüllüsü ve en sevecenidir. Homais) pratik aklı simgelemektedir. Cervantes'inkinde olduğu gibi. incelediği yerleri haklı olarak olmamış diye nitelendirdi. havada dayanaksız duran yeryüzü gibi yalnızca üslubunun gücüne dayanan bir roman yaratmak isteyişim-dir.. kocasını ve kızını sevebileceğini. serbest yaşamı tanıyan ve mâli sıkıntılar içinde aşkta düş kırıklığına uğrayan bir kadım konu alan bir öyküden daha basiti bulunabilir mi? Flaubert bu olayı çağına göre büyük bir ağırbaşlılık ve şaşırtıcı bir nesnellikle incelemektedir. Bu kitap nerdeyse konusuz veya konusu hemen hemen belli olmayan bir eser olacaktır.. düş sevgisini.Flaubert George Sand'a gönderdiği bir mektupta "Siz. onurunu yitirerek Emma'nın yenilgisi ve "şeref madalyası kazanan" budala Homais'nin zaferiyle noktalanır.. diğeri ise (Sancho Pança. Çağlayanlar oluşturabilmem için çok çalışmam gerekiyor" demektedir. inanmış bir sofunun dünyadan elini eteğini çektiği gibi başlamıştır. bir kelime bulabilmek için kafa patlatmamn ne demek olduğunu bilmezsiniz. Charles . Sözcüklerin seçimindeki güçlüklerden ise mektuplarında bol bol yakınmaktadır: "Bovary'min katı bir dili olmamalı. Madame Bovary'nin ilk satırım yazdığı sırada otuz yaşında.. Bu sözler karşısında ne kadar da acımasız! diyebiliriz. Tersine onun çevresindeki budalalığın ve yavanlığın kurbanı olarak kabul eder. M. Bir taşra kasabasının yeteneksiz küçük bir doktoruyla evlenip. Kaz tüyünden kalemini kurbağa biçimindeki hokkasına batı-rıp. Flaubert'in romanında da. olanakların bayağıca kullanılmasından yana değildir. En güzel eserler az malzemeyle yaratılmış olanlardır". Kanısına göre Emma'nın. Işık saçan penceresi ise Seine'den geçen denizcilere yardımcı bir nokta olmaktaydı. Hemen hemen tüm cümleleri yeni baştan yazmalıyım. konumunun ona sunduğu küçük doyumlarla yetinebileceğini söylemekten de ısrarla kaçınır. madde ve ruh gibi bir bütün oluşturur.. Madame Bovary çoğu kez Don Quichotte ile kar-şılaştırılmıştır. düzeltmeler ve karalamalarla doludur. Bir kişinin gözyaşlarını üslubumun süzgecinden geçirerek başkalarını da atlatabileceğimi sanıyorum". Bu nedenledir ki cümlelerine gösterdiği özen. Sıkışıklığın yaptığı zorlamayla kendisine göre ikinci planda görünen tüm cümleleri dışarda bırakmakta." "Böylesine bir konuyu seçmiş olmam ne kadar da kötü! Böylelikle sanatın boğucu sıkıntısını tanımış olacağım!" Flaubert için biçim ve düşünce. olgunlaşmış bir kişidir. . bir hiç üzerine. Bende ise bu bir su sızıntısı halindedir. tıkıldığı delikte sıkıntıdan bunalarak kendini hayallerle oyalayan. kötü tutumunu haklı gösteren nedenler. açık seçik ortaya koyarak romanının çatısını kurmakta ve konunun akışına güçlü dayanaklar kazandırmaktadır. Sizde düşünce geniş bir şekilde durmadan akan bir nehire benzer." "Bir stile kavuşmak gerçekten çok zor! Bir önceki gün yazdıklarımı tekrar baştan alıyorum. Beş seneden daha uzun bir süre Croisset'deki evine kapanarak içindeki arzularla savaşmıştır. düşüncelerine ve diline egemen olduğundan emin. yarattığı kahramanlara yer açmak için sona ermiştir. ayrıntılarıyla işlemekte.
Hatta bu tutumundan ötürü onu. suçlanan cümlelerin . bu eksikliği nedeniyle bir bileşime gidememiştir". Düşüncesini ilk belirtenlerden biri olan SainteBeuve. Victor Hugo: "Çok güzel bir kitap yarattınız bayım!" demektedir. ustaca ve ateşli bir şekilde yanıt vererek. Leon'un alçaklığı ve Lheureux'nun rezilliğidir..ancak bir özet niteliğini taşıyabileceğini belirterek. Eserin ahlak dışı niteliğinden ötürü harekete geçen imparatorluk yönetimi Flaubert'i 29 ocak 1857'de. çağdaşlarının gözünde ani ve olağanüstü bir başarıya ulaşır. Ceza Mahkemesinin önüne çıkarır. onu köleleştirmez tersine onurlandırır. bizde kötülüğe karşı bir sevgi mi yoksa bir tiksinme duygusu mu uyanmaktadır? Romanda tanık olduğumuz suça layık görülen korkunç ceza. "Sıkıcı. bayağı ve utanılacak bir yapıt". derginin yönetmeni ve basımcısıyla birlikte. (Paulin Limayrac).. v. Kitapçılarda yeni görünmeye başlayan Feydeau'nun Fanny'si. Sanata utanma duygusunu benimsetmek.." Flaubert'in avukatı M. (Veuillot). (Dumesnil). çünkü bu tür anlatıların gerçek yaşamla hiçbir bağıntısı yoktur. Kulağı okşayan sözlerden. "İkinci sınıf bir kitap". genç kadına karşı duyduğu acıma hissini ve onun yitip gitmesine neden olanlara karşı duyduğu nefreti dile getirmekten kendini alıkoyamaz. Flaubert'in zavallı Emma'sımn tersine. Gonzales'in ve Paul Feval'in kitapları çok gözdedir. içinden koptuğu gibi özgürce. Madame Bovary'nin yayınlanmasıyla birlikte kalemlerine sarılırlar.. kalpleri rahatlatan duygulardan. iyi kotarılmış bir çalışmanın tadıyla yaratmıştır. Rodolphe'un hoyratlığı. eserin sonsuza kadar kök salması amacıyla yazıldığını sanmıştır. zaferin yolları kendisine açılmaya başlar.. canlılığa" benzeterek. o kadar soğuk ve gerçektir ki!. . özene. "Karşıtların biliminden habersiz olan Flaubert. Eleştirmenler ise pusudadır.. şu sonuca ulaşmaktadır: "Büyük bir iş başardınız". eserin Revue de Paris'de 1856 yılında yayımının yarattığı skandaldan sonra kavuşmuştur. Anlatılan bu öyküde her şey o kadar katı.Madame Bovary ününe. Yantutmaz görünmekle birlikte.. hayal kurmaya yol açan entrikalardan hoşlanılmaktadır.. Fakat bu sırada Hauteville House'dan Flaubert'e gönderdiği bir mektupta. en az sevdiği kahramanları karikatürize ettiğinden (örneğin M.". Satışı fazla olmayan Artiste gazetesinden Baudelaire adlı biri de yazarın üslubunu "basit bir kanaviçenin taşıdığı özgünlüğe.. mahkemeHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 13 de kanıt olarak alman bölümlerin kınanması gereken düşünceleri de içermesine karşılık. (Texier). Senard. Edmond About'nun. söylemek istediği şeyleri ortaya koyabildiğim" yazar. en kışkırtıcı bölümlerden seçtiği alıntılarla romanın konusunu anlatarak. böyle bir anlayış elbiselerinin tümünden arınmış bir kadının durumuna benzer. Madame Bovary'nin kendisine Paris'te ve taşrada yandaşlar bulmaya başlaması yavaş yavaş ve gizlice olmuştur.Bovary'nin yeteneksizliği. Kitabı okumaya başladıkları zaman sıkıntıya benzeyen bir tedirginlik duymaktadırlar. Flaubert. Ünleri fazla olmayan eleştirmenler ise daha sert bir tutum takınırlar: "Bu kitap okuduğum eserler arasında ahlaktan en uzak olanıdır". "Bir kitabın sönüp gitmesinin nedenlerini kavramak için Fanny'nin okunmasına gerek var" der Andre Gide. anlaşılmamış ve bezgin hissettiği sırada. yapıtın bütünü göz önüne alındığı zaman bu tülden yerlerin fazla olmadığı gerekçesiyle. Homais) dolayı kınamak bile gerekebilir. sanat sayılmaz.. aşırı derecede öfkelenerek yaptığı konuşmada. Paris'te Adalet Sarayı'nm 6. Silik bir kişiliğe sahip olan savcı Pinard. açık olmayan bazı yanlarına karşın yapıtın bir "bütünlük ve tutarlılık gösterdiğini" ayrıca "yazarın veya daha doğru bir deyişle sanatçının. Bu yeniler kendisi gibi . erdem duygusunun doğmasına yor açmamakta midir?" Flaubert çeşitli gerekçelerle mahkemece serbest bırakılır: "Roman edebi açıdan üzerinde çok çalışılmış bir eser izlenimi verdiğinden. romanın başından sonuna varıncaya dek. Flaubert'in çalışmassnın yetkinliğinin nedenini tam olarak kavrayamayan kamuoyu ise. oysa yazar eserini böyle bir amaç gütmeden. Eserin neden olduğu skandaldan dolayı meraklanan ve ürken okuyucu hâlâ tereddüt içindedir. Bu olaydan sonra roman birdenbire ün kazanır. eserin bütününün geleneklere yapılan bir hakaret olduğunu iddia eder ve şu sonuca ulaşır: "Kuralsız sanat. Okudukları zaman tüyleri diken diken olmaktadır! O sıralarda Octave Feuillet'nin. savcı tarafından okunan bölümlerin belli amaçlarla seçildiğini gösterir ve eserin en dokunaklı bölümlerinden seçilip. şu önemli soruyu mahkeme heyetine yöneltir: "Bu tür bir kitabı okuduktan sonra. Romanı âdeta uçsuz bucaksız bir arazide her yönden kolayca görülebilen bir anıtı andırır. Ne olursa olsun Madame Bovary'yi beğenilmek veya eleştirebilmek düşüncesiyle yazmadığı kesindir. Çağın son çeyreğinde yeni romancılar ortaya çıkarak kuramlarım tanıtmaya ve yaymaya çalışırlar.b. yaşamının sonbaharında kendisini terkedilmiş.
geniş bir çevre tarafından çabuk okunabilmek için hızlı yazan ve böylece çabuk unutulan romancıların çoğaldığı dönemimizde. bir araya geldiğimiz zaman. Alman ve Japon kadınları onun varlığında kendilerini görmektedirler. okuyucu yığınlarının büyük bir kesimi Flaubert'in romanına duydukları sevgiyi özenle korumaktadır. Rahmetli dostum. Rus. Sonradan. Bunun için. Ben onu daha «Nurullah Ata Bey» iken tanımıştım. Henri TROY AT Fransa Akademisi Öyesl i BİRKAÇ SÖZ Rahmetli Ataç dostumdu. . Maupassant ve Bourget'dir. onu bir usta olarak kabul etmeyenlerin itirazlarını boğmaktadır. Çevirisi Ayda Bir mecmuasında tefrika olarak çıkıyordu. Flaubert hâlâ izlenmekte ve rüzgâr. onun gibi gerçeği çarpıcı bir biçimde anlatmak istemektedirler.üslup sorunu üzerinde fazla durmuyorlarsa da. ikimizin imzasını taşıdığı halde. Brunetiere "Madame Bovary'nin çağdaş edebiyat tarihinde bir baş yapıt olduğuna inanabiliriz" der. değişik iklimler altında acı çeken ve yaşamını yitiren bir kadın kahramandır. özellikle bayan okuyucuları. İngiliz. bitmiş bir yapıtla ilgilendikleri zaman. Madame Bovary'ye çeken nedenlerin başında acaba. fakat arkası gelmemişti. halkı uyuşukluğundan kurtarır. filmleri birbirini izlemekte. günümüzün eleştirmenleri ise yazarın dili üzerinde durmaktadırlar. okuma zevki öylesine sönüktü ki. Nurullah Ata. Madame Bovary'yi dilimize çevirmeye başlamıştı. Gerçi o tarihte İstanbul'da otururdu. Zola. karşı karşıya oturup birlikte yaptığımız bir çalışmanın ürünü değildir. "Ölümsüz Madame Bovary ise Shakespeare ve Balzac'inkiler de dahil olmak üzere tanıdığım en gerçek ve kusursuz kadın kahramandır". memlekette veya Fransa'da çıkan kitaplardan söz açar. Sonra. gözden düşecekleri inancı içerisindedirler. geçmiş bir dönemin yazarı izlenimini yaratmaktadır. Taslaklara karşı büyük ilgi duyan günümüz eleştirmenleri her şeyiyle yetkin. üzerinde böylesine titiz çalışılmış bir dile karşı çıkmaktadırlar. edebî dedikodular yapar. Fakat her zaman görüldüğü gibi yapıtın sürekli artan başarısı bazı gelişmiş kafalarda yeni soruların uyanmasına neden oldu. Bence. çıkmış olan bölümler. bazı keskin eleştirilerin varlığına karşın. bugün elinizdeki Madame Bovary çevirisi. ahlak anlayışına ve düşüncelerine ilgi göstermekteydiler. çeviri de yanda kaldı. bağıntısız yapılarda. 1880 yılında ölmesine karşın hâlâ üzerinde tutkuyla tartışılan bir yazardır Flaubert. Daudet. Ataç olup Ankara'ya gitti ve oraya yerleşti. Evrenselleşen Emma. Sık sık buluşup görüştüğümüz halde. Amerikalı. dünyaca tanınan ünlü yıldızlar bu küçük taşralı kadını canlandırmak için birbirleriyle yarışmaktadırlar. bu kişiler. Buluşmalarımız da artık yalnız tatil aylarına kaldı.. Lanson ise Flaubert'i "çağın en sağlam ve dengeli yapıtlarını veren romancı" olarak selâmlamaktadır. tüm ülkelerde yaşayan. fakat çeviri piyasası öylesine dar. Yaşlı ustanın çevresinde görülen bu canlılık. Okuyucuları. Bilim yuvaları da genel okuyucunun düşüncelerine destek sağlar. şunun bunun çeviri yanlışları üzerinde konuşurduk. ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık onan insanüstü yetkinliğinden kaynaklanmaktadır. pro-. anlaşılmaz sözlerde bulunabileceğini düşünerek. bütün dilleri konuşan. fesyonel bilinci. Flaubert hırslı çalışması. Emile Faguet'ye göre ise: "Flaubert Fransız yazınının en büyüklerinden biri"dir. Mecmua 1936' da kapanınca. Bu açıdan Croisset'nin yanlız adamının kaygılanmasını gerektiren bir neden yoktur. tümü. Bu yeni romancüa14 MADAME BOVARY rın adları. baHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 15 zılarmın da ileri sürdükleri gibi. Ataç'ın vakitsiz ölümüyle çevirinin tamamlanması imkânsızlaşmca. onun anlayışına yönelmemiz zorunlu bir hale gelmektedir. Böylelikle geç de olsa binlerce okuyucu Flaubert'in yapıtıyla tanışır. yapacağımız çalışmalardan değil. bize birlikte çalışıp iş çıkarmak kısmet olmadı. okumuş olanlara. kendi duygusal yaşamlarından bazı parçalar bulabilecekleri umudu mu gelmektedir? Bu tür bir neden böylesine geniş bir olgunun yanıtı olamaz. Sanki olağanüstülüğün yalnızca belirsizlikte. Flaubert'in zamanındaki eleştirmenler onun işlediği konulara. daha İstanbul'da iken. Sinema bu öyküye dört elle sarılmakta. Ne yazık ki.. Bereket versin. keskin zanaatçı davranışlarıyla onlar üzerinde. yeniden elden geçirildikten sonra Remzi Kitabevi'ne verilmiş.
Asabi. benim gözümde bile umulmadık bir değer kazandı. sanki dersine dalmışken birdenbire gürültü duyup şaşalamış gibi ayağa kalktı. sizin belagat ve iyiliklerinizin derecesine hiçbir zaman varamayacak olan saygı ve gönül borcumu lütfen kabul buyurunuz. 12 Nisan 1857 Gustave Flaubert BİRİNCİ KISIM I Okulun çalışma salonundaydık. Paris. 1935-1936 yıllarına kaMB 2 18 MADAME BOVARY dar geriye götürüp değerlendirmek insafını göstereceklerinden eminim. Çalışması. Gustave Flaubert'i sevenleri. Ölmez eserlerinden Salambö. onun hatırasına saygı göstermekti. insanların özellikle budalalıklarını seyretmekten. Uyukla-yanlar gözlerini açtı ve herkes. büyükler arasına. Eserim. Onun için. yaşayan tipleri tespite çalışan Flaubert'in eseridir. hatta hastalıklı bir sanatkâr olan Flaubert. Madame Bovary ise tarihi sahneleri canlandırmaya değil. çünkü. iki çeviri arasındaki üslup ayrılığını elimden geldiği kadar ortadan kaldırmak amacıyle.Remzi Kitabevi'nin isteği üzerine. onun yayınlanmasını her şeyden önce size borçluyum. Sabri Esat SİYAVUŞGİL Esentepe. benim için en güzel ödül olur. Böyle bir yazarın eserini çevirmeye kalkmanın bir kendini bilmezlik olduğunu bilirim. Nurullah ATAÇ (uuıto MARIE-ANTOINE-JULES SENARD'a PARİS BAROSU ÜYESİ MİLLET MECLİSİ ESKİ BAŞKANI VE İÇİŞLERİ ESKİ BAKANI Aziz ve ünlü dost. dilimize İsmail Hakkı Alişan tarafından çevrilmiştir. Ataç'la aramdaki bu işbirliğini. dedi. Okuyucuların. kocasıyle geçirdiği silik hayattan nefret edip daha ince bir yaşama isteğiyle kendini birtakım kuklalara. sizin o eşsiz savunmanızdan sonra. o romanı yeniden çevirmeye özendirirse bu. Tam tersine. İki çeviri arasındaki. Monsieur Roger. ne kadar büyük olursa olsun. koca bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu. gözünün önünde geçen hayatı. bu zaman uzaklığını kapatmaya çalışırken. Fakat kitabın asıl konusu bu değildir: Madame Bovary. Beşinciye giriyor. Hiçbir büyük eser bir defada kusursuz olarak çevrilemez. Madame Bovary'de dünyanın en unutulmaz budalalarını betimlemiştir. bunlarla kendini zehirlemekten hoşlanırmış. merhumla benim Gustave Flaubert'e karşı beslediğimiz birlikte hayranlıktı. günlerce çalıştığı söylenir. taşra çapkınlarına kaptıran kadının hikayesidir. arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de. Bu kitabın başına ithaftan önce adınızı yazmama izninizi dilerim. Fakat yine de bu romanın çevrilmesi gerektiği kanısındayım. O roman Gustave Flaubert'in romantik tarzının en güzel eseridir. kendini. Benim çevirimde bulunacak kusurlar. emeğinin eserine hiç el sürmedim. . Gustave Flaubert en titiz sanatkârlardandır. ahlakı ile kendini beğendirirse. 1966 Gustave Flaubert ve MADAME BOVARY Gustave Flaubert yalnız Fransa'nın değil. Müdür oturmamızı işaret etti. sonra etüt öğretmenine dönüp yavaş sesle: — Bu efendiye göz kulak olursunuz. çabamı artıran diğer bir konu da. bu işi yapmak bana düştü. bölümü ortalarına kadar yürüttüğü çeviriye ben bıraktığı yerden devam ettim ve onun aziz hatırasına saygısızlık etmemek için. yaşına göre bir sınıfa çıkarırız. kapı açılıp içeri Müdür girdi. kendi dilimi onunkine benzetmeye çalıştım. Çünkü bence önemli olan. Rahmetli dostumun ikinci kısmın VIII. bütün dünyanın en tanınmış romancılarındandır. aziz dostumun çevirisine başladığı bir eseri tamamlamak suretiyle. Madame Bovary'yi benim çevirmem değil. Her cümlesi üzerinde saatlerce. ne kadar uğraşsam Madame Bovary çevirisine aslındaki güzellikleri veremem. Asıl ününü sağlayan da belki bu kitabıdır. içinde yaşadığı çevreden üstün gören.
hemen gidip kürsünün dibinde. kimimiz havlıyor. tekrar tekrar okutturarak. dirseğine dayanmaya bile cesaret edemiyordu. serguçlu kalpaktan tutun da miğfere. duvara çarpıp da toz koparsın diye. — O miğferi bir yana bıraksamza! dedi. yoksa başına mı giysin. aralarına kırmızı kurdele dikilmiş. ayak ayak üstüne atmaya. Başımıza yağmur gibi yağan cezalar sınıfın düzenini yerine getirdi. heceleri birbirine karıştırarak bir isim söyledi. çivili kunduralar vardı. yere mi bıraksın. Yeniydi. kol ağızlarından gözüken kırmızı bilekler de herhalde çıplak durmaya alışıktı. bunun ucunda da. Bir anda sınıfı saran gürültü. üç burma şeritle başlıyordu. ama kimse işitemedi. Yumurta biçimindeydi ve içi tel çubuklarla tutturulmuştu. bizim bağnşmala-rımızdan onun sesi büsbütün işitilmez olmuştu. çekingen gözlerini etrafında gezdirerek sıkıla sıkıla: — Kaske. sonra yine bir durakladı. içeriden mukavva ile gerilip yol yol şeritlerle süslenmişti. Hocamız sakalı sözden hoşlanır bir adamdı. alnına yatırılarak düz kesilmişti. Öğretmen: — Ayağa kalkın da adınızı söyleyin. biz duamızı bitirdikten sonra bile. bir türlü kestiremiyordu. kötü boyanmış. okulun modası böyleydi. kasketi düştü. tutulmaya çalışılan bir kahkahanın iyice sönmemiş bir fişek gibi patlayıverdiği bir sırada. yine heceleri karıştırarak tekrar etti. boyu da hepimizinkinden uzundu. kulak kesildi. bir köy uşağıydı. etüt öğretmeni kendisine seslenmek zorunda kaldı. baklava baklava kesilmiş kadife ve tavşan derisi parçaları sıra-. Bû. O zavallıya. bunların üzerinde torbamsı bir şey vardı ki.. altın tellerle yapılmış bir küçücük haç. hecelettirerek. Çocuk yerinden kımıldadı.. uslu. uzun konçlu mavi çorapları. saat ikiye gelip de zil çalınca. ellerimiz boşalsın diye. söz dinler ve pek tutuk bir çocuğa benziyordu. 24 MADAME BOVARY Bunun farkına mı varmadı? Yoksa ona uymayı göze mi alamadı? Her ne hal ise. o yeni öğrencinin adının Charles Bovary olduğunu sonunda anlayabilmişti. kasketlerimizi yere atardık. — Bir daha söyleyin! O. 6. dilsiz çirkinliklerinde bir budalanın yüzünde olduğu gibi. kasketini elinde mi tutsun. O. zavallı çocuk o kadar şaşala-mıştı ki. dedi. O. güneşliği parlıyordu. Omuzlan öyle geniş değildi ama. sıraların altına fırlatırdık. incecik bir şeride bağlanmış. dedi. hani bazı şeyler vardır. yuvarlak şapkaya. Bir gürültü daha kopacaktı ama öğretmenin öfkeyle: . kimimiz tepiniyor. nefesinin olanca kuvveti ile şu kelimeyi fırlattı: Şarbovari. bizimle birlikte sıraya girmesi için. tembeller sırasına oturmasını emretti. işte böyle bir şey. daha kapının eşiğinde. Saçları köy kilise ilahicilerininki gibi. fakat yine de. Yerine oturdu. yeşil çuha setrenin koltuk altlarına dar geldiği belliydi. Kalktı.Kapının arkasında bir köşeye büzülmüş durduğu için pek de iyi seçilemeyen bu yeni öğrenci. derin bir belagat bulunur. lutr kaskete. tiz seslerle en üst perdelere yükseldi. her milletin her çeşitli başlığına çalan bir külahtı. bunun arkaya düşen kısmı. kimimiz: Şarbovari! Şarbovari! diye bağrışıyorduk) sonra tek MADAME BOVARY 25 sesler halinde dalgalandı. Eğilip yerden aldı. Bütün sınıf gülmeye başladı. bin zorlukla dindirildi. birdenbire canlanıyordu. Yanında oturanlardan biri dirseği ile vurup yine düşürdü. Ayaklarında iri iri. sonra. öğretmen yazdırtarak. acele acele. Yeni öğrenci. Askısını pek çektiği için. diyebildi. Kalkıp derslerimizi anlatmaya başladık. Hoca: — Daha yüksek söyleyin! Sesinizi biraz daha çıkarın! dedi. takkeye kadar. Yeni öğrenci. son bir çaba göstererek ağzını alabildiğine açtı ve birine seslenilmiş gibi. tekrar eğilip kaldırdı. on beş yaşında kadar vardı. Öğretmen: — Kalkınız. Sınıfa girer girmez. yeni'nin kasketi hâlâ dizinin üstündeydi. püskül gibi sarkıyordu. siyah düğmeli. kilisede dinsel öğüt dinliyormuş gibi. Öğretmen: — Ne arıyorsunuz? diye sordu. lanıyordu. sarımtırak pantolonunun altından meydana çıkıyordu. dizlerinin üzerine koydu. (Kimimiz uluyor. Sınıfı bir kahkahadır aldı.
evde ütü ütüler. işçilere nezaret eder. sinirli olmuştu. arası çok geçmedi. domuzlarının yağı ile av çizmelerini parlattı. Babası M. merak etmeyin. Avukatları dolaşır. yaşlandıkça. rastıklı bıyıkları favorileriyle birleşmişti. fakat kendini kul köle ederek sevmesi. atlarını işe göndereceğine bineğe kullandı. denizler tanrısının: «Şimdi ha!» demesi ile sinen dalgalar gibi tısıverdik. Ama basmadan anlamadığı gibi tarımdan da anlamıyordu. sabahları geç kalktı. dedi. o kerhane senin. tasalı. herkese örnek olabilecek bir vaziyette oturdu. eteğini çekti. biraz para batırdı ve toprağı altın etmek için köye çekildi. yeni efendi de. Yüzünü eliyle siliyor ve gözleri eğik. konuşkan. Charles-Denis-Bartholome Bovary. daha kırk beşinde. konuşkan. herkesi kıskanır bir adam olmuştu. şefkatli olan kadıncağız. yaygaracı. bir kral çocuğu gibi şımartıldı. yeni efendi. Sınıfın sessizliği geri gelmişti. Baktık. orduda cer-rahbaşı yardımcılığı etmiş. insanoğlundan iğrendiğini. hiç kımıldamadan duruyordu. dikiş diker. geçimsiz. bu parayı getiren tuhafiyeci kız. elini işten esirgemiyordu.— Hepiniz beşer yüz dize kopya edeceksiniz! diye bağırması üzerine. kendisine ara sıra kalem ucuyle atılan yuvarlanmış kağıtlar gelip de yüzünü mürekkeplemesine rağmen. porselen pipolar içti. çünkü kuralları oldukça bellemişti. Akşam çalışma salonunda çekmesini açıp kolluklarını geçirdi. kahvelere dadandı. yan çiftlik. kelimeleri birer birer sözlükte arıyor. Bovary. ağzı leş gibi kokarak gelmesine. yıllığı iki yüz franga. Siz de. her akşam tiyatroya gidip eve geç döndü. tam iki saat. Pays de Caux ile Picardie sınırlarında küçük bir köyde. daha aşağı sınıfa indirilmedi. Ailesi masraftan çekinip onu okula mümkün oldui (1) «Ben gülüncüm» demek. sesini çıkarmadan içlenirdi. Bir çocukları olunca sütnineye vermek gerekti. 1812'de..bir şey kalmadı. bu meyhane benim sürtüp eve geç vakit bezgin. özene özene çalışıyor. elma şarabını satacağına şişelere koyup kendi içti. Annesi-onu reçelle beslerdi. artık rahat etmek istediğini söyleyerek dünyadan elini. onların puslalannı öderdi. kürsünün üzerine koyduğu başlığının içinden mendilini çıkarıp alnını kurulayarak: — Hiç rahat duramaz mısınız? dedi. babası yalınayak koşturur ve filozofluk satayım diye: «Hayvan yavruları gibi çırılçıplak dolaşsa da olur» derdi. Sonra gururu ayaklandı. küllere tükürerek çubuğunu içer ve. gidip alacaklıdan vadelerinin uzatılmasını isterdi. Evlendikten sonra iki üç yıl karısının parası ile geçindi. o zaman da. «kişisel üstünlükleri» nedeniyle altmış bin franklık bir drahoma ele geçirmişti. Sonra daha tatlı bir sesle: — Kasketiniz de bulunur. Oğlan eve dönünce. dikkatle. ama anlatımında hiçbir incelik yoktu. Kayınpeder ölünce çok . yirmi kere ridiculus sum (1) fiilini yazacaksınız. Başlar defterlere eğildi. çamaşır yıkar. bağrı dolgun. 26 MADAME BOVARY ğu kadar geç gönderdiği için. kaderine sessizce katlanıp öfkesini ölünceye dek karnında sakMADAME BOVARY 27 ladı. yeni asker toplama işlerinde birtakım dalaverelere adı karıştığından istifasını vermek zorunda kalmıştı. kümesinin en iyi hayvanlarını kesip kesip pişirdi. oğlunu da buna . zenginlik peşinde koşmayı bırakmanın daha hayırlı olacağını kendi de anladı. açık kalan şarabın bozulup sirkeleştiği gibi. Annenin gösterdiği eğilimlerin aksine olarak M. hem de bir ticaret tellalının inandırma yeteneği vardı. Böyle istek gösterdiği için olacak. senetlerin ödenme tarihini düşünür. kocasını bir kat daha soğutmuştu. Onda hem bir yiğit görünüşü. köyün şırfıntıları peşinde koşmasına. Beyefendi ise hiçbir işi üzerine almaz. O zaman sustu. feleğe küskün. onun boyuna poşuna vurulmuştu. Artık hep iş üstündeydi.. Gençliğinde şen. Yakışıklı. yarı konak denecek bir ev buldu. damat buna içerleyip dokumacılığa girişti. ilk Latince derslerini köyün papazı gösterivermişti. en göz alıcı renklerden elbiseler giyerdi. çocukların erkekçe büyütülmesi fikrini kafasına koymuştu. ufak çizgiler çizdi. mahkeme reisine gider. çalımlı bir adamdı. küskününü dikip ocağın başına oturur. Hocanın çok canı sıkılmıştı. Önceleri kocasının. kimse çal-mamıştır. parmaklarına yüzükler takar. ancak karısını haşlamak için gözlerini açardı. boğazına iyi baktı. Bir zamanlar karısı onun için deli olmuştu.
artık bir başına kalacağı için. 28 MADAME BOVARY Böylece bir meşe gibi büyüdü. Gezmeye çıktığı günler. Madam Bovary dudaklarını ısırıyor. yani bir masa ile iki iskemle buldu. Bovary bütün bunlara: «Zahmete değmez!» diyordu. olanca ağırlığıyle asılarak bir bi yana. Bir hafta sonra dönerken oğluna. . İsparta-lılar gibi sert bir terbiyeden geçmesini istiyordu. Olanca dikkatiyle çalışması sayesinde daima sınıfın ortalarında kalabildi. daha şimdiden onu büyümüş. ona bir oda tuttu. Saint-Romain panayırı vaktinde. nehir boyunca gezip gemileri seyre gönderir. ona kadeh kadeh rom içmeyi. O. akşam yediyi bulmadan tekrar getirip yemeğe yetiştirirdi. karşılıklı yerleşirlerdi. bütün hülyalarını kırıp savurmuştu. karşı koymaksızın razı oldu.göre yetiştirmeye çalışıyor. Valde Hanım dayattı. veya Ana(1) Kilise zinetlerinin ve papaz elbiselerinin saklandığı yer. kendi gibi bir köy uşağı olan hademeyle konuşurdu. her perşembe akşamı annesine kırmızı mürekkeple mektup yazıp balmumu ile üç kere mühürlerdi. ekimin sonlarına doğru. babası kendi eliyle götürdü. Peder Bey de utanıp. bakalorya sınavını kendi kendine yapabileceğine güvenen ailesi. daha doğrusu yorulup. oğlunun ereceğini ummaya başladı. bir vaftiz ayini ile bir cenaze ayini arasında biraz boş vakit bulunca çocuğu sacrisde'den (1) okutur veya akşam duasından sonra bir yere çıkmayacaksa eve çağırtırdı. büyük bayram günleri zangoca yalvarıp çan çalardı. babasının yüzünü pek ağartamı-yordu. (2) Can çekişenlere yutturulan okunmuş ekmek. tanıdığı bir boyacının evinde. az sonra ağzı açık horlamaya başlardı. Elleri iri iri. Okuma öğretti. Fakat ilme. akıllı uslu olmasını tekrar tekrar öğütledi. kağıttan oymalar yapar. ders bırakılırdı. sonra oturup tarih defterini temize çeker. Rouen Col-lege'ine gönderildi. Ama. hüzünlü neşelerle dolu bitmez tükenmez sözler söyleyerek güya onunla konuşurdu. Sıcaktan çocuk uyur. yanakları al al. On ikisine gelince annesi. dördüncü katta. çocuk da köyde kararsız ve şaşkın dolaşıp duruyordu. yatakhanede iyi uyuyup yemekhanede karnını sıkıca doyuran. sohbeti hoş bir mühendis veya bir hâkim olmuş gibi görüyordu. biçim zamanı ot kurutur. çalışma saatlerinde çalışan. Charles. köye adam gönderip yaban kirazından eski karyolayı getirtti. köyün papazını görevlendirdiler. Fakat dersler o kadar kısa ve o kadar düzensizdi ki büyük bir hayrı dokunamazdı. mumun etrafında küçük sinekler. Çiftçilerin peşinden gider. Yemek işini konuşup yoluna koydu. yavrucağını ısıtsın diye bir dökme soba ile odun aldı. Onu odasına çağırtır. Çocuğun ilk kez kilisede cemaate katılması için bir yıl daha beklenildi. gürbüz olsun diye. masallar anlatır. bir süre dinsel öğütten sonra bu uygun durumdan yararlanarak bir ağaç dibinde fiil çektirirdi. ya bir tanıdık geçer. MADAME BOVARY 29 harsis Gezi Yazıst'mn çalışma salonunda sürüklenip duran eski püskü bir cildini açar okurdu. Bu iş için. yanma çağırır. onu okuldan alıp tıbbiyeye verdiler. Annesi onu yanından ayırmazdı. Hendekler boyunca dut koparıp yer. Fakat o sırada ya yağmur yağar. pervaneler uçuşurdu. Şimdi birimizin bile onun hiçbir halini hatırlaması kabil değildir. Çocuğu yüksek okullara göndermeye. Velisi. eşya. irfana pek aldırış etmeyen M. ticaret için sermaye vermeye paraları yetecek mi? Hem. kendinin eremediğine. dükkânını kapattıktan sonra onu okuldan alır. hatta bir kere de tabiat bilgisinden ikinci çıktı. papaz gene de öğrencisinden memnundu. teneffüslerde oynayan. bu adam ayda bir pazar günü. oldu. Onun yüksek mevkilere geçeceğini kuruyor. Fakat üçüncü sınıfı bitirince. ne olursa olsun hayatta başarılı olur. Bazen de civardaki hastalardan birine viatique (2) yutturmaktan dönerken Charles'ın kırlarda haylazlık ettiğini görür. onu. kendi halinde bir çocuktu. hatta evdeki köhne piyanoyu açarak iki üç küçük şarkı bile belletti. yağmurlu havalarda kilisenin revakı altında seksek oynar. Annesi. ona bir memuriyet almaya. Onun yattığı odada ateş yaktırmaz. Papaz. Fakat yaradılışından yumuşak huylu olan çocukcağız. Bu eşsiz dostsuz hayat. Ganterie sokağında bir hırdavat toptancısıydı. artık okutturulmasma babasını razı etti. cüret gösteren bir adam. Altı ay daha geçti. kargalara kesek atıp uçururdu. dini alaylar geçerken küfür savurmayı öğretirdi. diller döküp okşayarak. hatta delikanlının hafızasının kuvvetli olduğunu söylerdi. eline bir sırıp alıp hindi güder. bir bi yana uçmak pek hoşuna gittiği için. dinç. nihayet ertesi yıl Charles. Charles bu kadarla kalamazdı. papaz da elleri karnının üstünde kendinden geçer. ders dinleyen. yakışıklı.
. Gözleri bağlı dolap beygiri. klinik. Rouen'in bu mahallesine ¦ bayağı bir Venedik hali veren ırmak. ılık sokakların boşalıp hizmetçi kızların kapı önlerinde volant (1) oynadıkları saatte. ayrıca da sağlık ve tıp bilgisi. Charles nereye yerleşecekti? Tostes'a. bir tek muayeneyi kaçırmıyordu. Oldukça iyi bir numara ile kazandı. ona" bir de kadın bulmak lazımdı. Bu hazırlıkları sayesinde. tomurcuk açmış fidan gibi sivilceli olmasına rağmen Madam Dubuc'ü isteyenler hiç de eksik değildi. köye varmadan önce bir yerde durup annesini çağırttı. tabanını duvara vura vura. ciltli defterleri vardı. bununla karnını doyururdu. hekim diye Tostes'a yerleştirmekle iş bitmiyordu. ne iş yaptığını bilmeden nasıl dönüp durursa. Annesi için bu. papazlardan arkası olan bir sucukçunun emeklerini bile boşa çıkardı. botanik. Tavan aralarından uzatılmış sırıklar üzerinde pamuk yumakları kururdu. damların ötesinde. sıhhiye memurluğu imtihanında döndü. yasak zevkler âlemine girmiş oluyordu. haz duyar gibi olurdu. kavrayamıyordu. dominoya düştü. eczacılık dersi. Annesi onu da buldu: Dieppe'li bir mübaşirden dul kalmış. Karşıda. kendi gözünde itibarını artıran bir hareket gibi geliyordu. yılda bin iki yüz frank geliri olan bir kadın. mor. Babası ile annesi. boyu uzadı.Charles tıbbiyenin ilan tahtasında ders programını okuyunca sersem gibi oldu. yüzüne âdeta ilgi çekici hüzünlü bir hal geldi. Orası kim bilir ne güzeldir? Akgülgenlerin altı kim bilir ne serindir? Köyün kokularını. suda kollarını yıkardı. tedavi dersleri.Akşam. kıpkırmızı sobanın karşısında ıslak elbisesinin dumanı tüte tüte oturup çalışırdı. kırk beşinde. ne kadar dinlese boştu. elini kapının tokmağına koyunca şehvani bir. anatomi dersi. Ama yine de çalışıyordu. Kenara çömelmiş işçiler. ona özgür olduğunu gösteren. Charles. Kadın. bu başarısızlığı hocaların haksızlığından bilip oğlunu affetti ve işi düzeltmeyi kendi üzerine alarak ona biraz güven verdi. Charles. Sonra derslere. İşi ihmale vurup o eski kararlarından tabiatıyle birer birer dönmeye başladı. hastaneye koşmak. . tertemiz geniş gök. sanki hepsi de. Orada hekim olarak ancak bir ihtiyar vardı. ona her şeyi anlattı. Ama oğlanı okutmak. hem kendi dölünden gelmiş bir adamın budala olmasına ihtimal veremezdi. bütün sorulan ezberledi. Her derse gidiyor. hayli ustalık gösterdi. kimya. 30 MADAME BOVARY açıp dayanırdı.. O zamana kadar içinde gizli kalmış birçok şeyler birer birer uyandı. adamcağız daha piliyi pırtıyı toplamadan. çalı otu gibi kara. Meyhaneye dadandı. Zayıfladı. Bir gün muayeneyi. ev sahibinin verdiği yavan bir lokmacık yemeği yedikten sonra odasına çıkar. Güzel yaz akşamları. onu o akşam evde bekliyorlardı! Charles yaya olarak yola çıktı. punch yapmasını öğrendi ve nihayet aşkın ne olduğunu da tattı. ertesi gün bir dersi kaçırdı ve tembelliğin tadını alıp yavaş yavaş bir daha hiç uğramaz oldu. anfilere. Madam Bovary çoktan beri onun ölümünü bekliyordu. artık bu tarihe karışmış bir iş! Sesini çıkarmadı. batan kırmızı güneş. şarkılar öğrenip oyun arkadaşlarını karşılarken söyledi. Charles yeniden çalışmaya başladı. mavi suları ile akıp giderdi. insanın içine yücelik veren karanlıklarla dolu birer tapmağın kapılarıydı. aşağıda. o da her günkü işceğizini öylece yapıyordu. ne saadetti! Büyük bir ziyafet verdiler. sarı. Çirkin. M. birçok sokaklardan geçerek tekrar eve dönmek sırası gelirdi . sabahları hastane dönüşü. kendine kadar gelemeyen bu kokulan duymak için derin derin nefes alırdı. içeri girerken. bunların hiçbirinin ne demek olduğunu bile bilmiyordu. Bovary gerçeği ancak beş yıl sonra öğrendi. Bir şey anlamadı. köprüleri ve kafesleri arasından. Beranger için coşkunluk gösterdi. Sanki bununla dünyanın sırlarından kısmetini almış. üzerleri siyah benekli küçük koyun kemiklerini mermer masalara çarpmak. tıp tahsil ettirmek. başını kaldırmaksızm MADAME BOVARY 31 sınava hazırlandı. pathologia dersi. mürüvvetini kutlulamak için. Her akşam pis bir kahveye kapanıp. penceresini <1) Ucu tüylü bir çeşit mantar top. Annesi ona masraf ettirmemek için her hafta emanetçi ile bir parça fırınlanmış dana eti gönderirdi. ona halef diye gidip karşısındaki eve yerleşmişti. Maksadına ermek için Madam Bovary'nin onları birer birer saf dışı bırakması lazım geldi.
hayvan bunların başına gelip de kendiliğinden durunca. yatağın ucuna oturup kederlerinden söze başlardı: «Beni unutuyorsun. kansı oldu. karısının keyfince giyinmesi. onu her işinde kolluyor. bir kırık bacak sarmak için hemen Bertaux çiftliğine gelmesi rica ediliyordu. tavan arasının penceresini açtı ve aşağıda. başka birini seviyorsun! Bana mutsuz olacağımı söyledilerdi ya!» derdi. Charles üç saat sonra. M. o gece. Charles yastığa kolunu dayayıp okumaya başladı. Bir mavi balmumu ile mühürlenmiş olan bu mektupta M. Sıhhiye memuru. çubukları üzerinde kaydığını ve karısının uyuduğunu duyuyordu. bitmez tükenmez özenler göstermek lazımdı. ona verilecek bir mektubu olduğunu söylüyordu. bir taraftan. evlekler boyunca delikler kazıp etrafını dikenle kuşatırlar. Charles ara sıra gözlerini açıyordu. duygularının yeni teessürlerini hatıralarından ayırt edemeyip MADAME BOVARY 33 kendini. Hanım. Şimdi yanında yalnız kızı vardı. Ayak sesinden rahatsız olurdu. Hizmetçi kadın. Bovary'den. yanına gelseler bu. . Bu adam hekimi götürmeye geldiğini. Charles'in herkesin içinde şunu deyip bunu dememesi. sabahın dördüne doğru. kafasında kırağının yeşil kokusu ile karışıyor. şurasından. gözün alabildiğine uzayıp gidiyor ve birbirinden hayli aralı çiftlikler etrafındaki ağaç kümelerinin bu geniş boz yüz üzerinde meydana getirdiği kara mor lekeler. ikileşmiş gibi hissediyordu. yorganın altından sıska kollannı çıkarır. öldüğünü görmek içindi. Herif atını bıraktı ve hizmetçinin arkası sıra içeri daldı. sırtını çevirmişti. yatağın yanında. para vermeyen müşterileri mektupla boyuna sıkması lazım geldi. Yağmur kesilmişti: Ortalık ağarmaya yüz tutmuştu. bir taraftan üniversite öğrencisi. bırakıp gitseler yalnızlığa dayanamazdı. Charles. bir taraftan evli. saat on bir sularında. Karısı onun mektuplarını açıyor. Nas-tasie titreye titreye merdivenleri indi. Madam Bovary. karyola perdelerin-deki demir halkaların. Fakat evin asıl efendisi. daha serbest olacağını. bir taraftan da. göğsünden. utancından sokaktan yana dönmüş. Hiç durmadan sinirlerinden. 32 MADAME BOVARY II Bir gece. otların üzerine oturmuş bir çocuk gördü.. sabahın serin rüzgârından korunmak için tüylerini kabartıyorlardı. göğün kasvetli rengine karışıp kayboluyordu. Kül rengi püsküllü takkesinin içinden.. kadın. tam kapılarının önünde duran bir at gürültüsü ile uyandılar. ay doğunca yola çıkacaktı. Lon-gueville ve Saint-Victor yolundan gidilince. onun boynuna dolar. komşularından birinin evinde Epiphanie (1) ziyafetinden dönerken bacağını kırmıştı. önden koşmaya başladı. ameliyat olmuş hastalar koğuşundan geçiyor. bol bol altı fersah tutar. Vassonville'den geçerken'bir hendek kenarında. Charles uyanarak sıçrıyor. sokakta dikilip bekleyen bir erkekle bir konuşmadır başladı. Ona çiftliğin yolunu göstermek ve çit kapılarını açmak için karşıcı bir çocuk çıkarılmasını da tembih ettiler. sonra zihni yorulup uyku bastırıyor. eskiden olduğu gibi. Nastasie. ili (1) Sofu Katolikler cumaları perhiz yaparlar. sürmesini çekti. hemen aklına kırık bacak geliyor ve bildiği bütün kırıkları hatırlamaya çalışıyordu. burasından yakınıp duruyordu. nihayet ondan bir reçete yazmasını. kendisini biraz daha sevmesini isterdi. lapaların sıcak kokusu. Karısı iki yıl önce ölmüştü. Her sabah çikolatalı sütünü hazırlamak. cumaları et yememesi (1).Charles evlenmekle halinin iyileşeceğini ummuş. Tarlalarda. Uykunun harareti ile hâlâ uyanamamış olduğundan. yapraksız elma ağaçlarının dallarında kıpırdamadan duran kuşlar. içeride kadın hasta olunca kulağını duvara verip dinliyordu. yatağında yatıyor. hemen bir uyuşukluğa tutuluyor. Gece zifirî karanlıktı. bildiği gibi hareket edip parasını istediği gibi harcayacağını sanmıştı. Bunun için seyisin önden gitmesine karar verildi. hayvanın rahvan yürüyüşü ona beşik gibi geldi. Tostes ile Bertaux arası. ışık tutuyordu. kapının kilidini açtı. Akşam Charles eve dönünce. demincek olduğu gibi. çarıkları elinde. paltosuna sıkıca bürünüp Bertaux yolunu tuttu. hiç kuşkusuz. bir beze sarılı bir mektup çıkardı ve terbiyeli terbiyeli Charles'a uzattı. eve de küçük hanım bakıyordu. kocasının basma bir kaza gelmesinden korkuyordu. Çocuk: — Hekim siz misiniz? düye sordu. Rouault. Charles'dan aldığı cevap üzerine. Rouault'un hali vakti pek yerinde bir çiftçi olduğunu öğrendi. kendisine yol gösteren çocuğun sözlerinden M. ufukta. Düz kır.
Charles birinci kata. Ateş gürül gürül yanıyordu. kestane rengi olmalarına rağmen. Charles bundan daha kolayını aklına bile getiremezdi.ağzına götürüp emiyordu. kirpikleri onları kara MADAME BOVARY 35 gibi gösteriyordu ve insana samimiyetle bakışında. O akşam ziyafet verilip içinde bir tane kuru bakla. gitmeden önce bir lokma bir şey yemeğe davet etti. zincirlerini çekerek havlıyorlardı. zahire (1) 6 ocakta yapılan haçı suya atma yortusu. kimi küçük kaplarda çiftlik halkının yemeği hazırlanıyordu. Pays de CauX kümeslerinin ziyneti beş altı tavus kuşu yemliyordu. iki kişilik sofra kurulmuş. Bovary'yi kapıdan karşıladı. kız hiç cevap vermedi. üstü sayvanlı koca bir karyolanın önüne küçük bir masa konmuş. dört sapan vardı. yepyeni yemliklere başlarını daldırmış. M. rahat rahat karın doyurdukları gözüküyordu. yorganların altında kan ter içinde kalmış. kısa boylu. arabalığa gidip birkaç lata getirdiler. Charles. Binalar boyunca serilmiş gübre yığınından bir duman yükseliyor. ellerin uzunluğu da fazlaydı ve kenarlarında öyle yumuşak yumuşak bükülen hatlar yoktu. kulaklarına da küpe takmıştı. biraz ötede üç basamak taş merdivenle çıkılan ambarda yer kalmadığı için buraya getirilmişti. Bertaux çiftliğine girince Charles' in hayvanı ürküp şaha kalktı. Bunlar. ocağın camlardan süzülen ilk güneş ışıkları ile karışmış pembe alevi vuruyordu. buğday ambarı yüksekti. mutfağa aldı. Sundurmada kamçılan. cerrahların bu okşamaları. gümüş el tasları çıkarılmıştı. M. Bu şişman. Bu tırnaklar parlak. ellilik erkek. Küçük. sofranın kralı olur ve bir daha sefere ziyafeti o verir. sanki saf. uçları sivri. O bakla veya boncuk kime çıkarsa o. Ağıl uzun. Burada. kızın tırnaklarının beyazlığına şaştı. sarıklı. bütün takımları ile iki yük arabası. Mavi badanalı küherçile altında dökülmeye başlayan duvarın ortasında bir çiviye. Bertaux çiftliğine varmışlardı. duvarları el ayası gibi düz. bir taraftan hizmetçi kız çarşafları kesip sargı hazırlıyor. mavi gözlü. hamutları. badem biçimi kesilmişti. parça parça kesip bir cam kırığı ile perdahladı. Pencereye tam karşı gelen yüksek meşe dolaptan bir susen çiçeği ve nemli çamaşır kokusu geliyordu. Kızın asıl güzel yeri. Rouault. duvarlar boyunca asılı çeşit çeşit mutfak takımlarına da. . sonra parmağını. şalvarlı insan resimleri ile donatılmış bir alaca bez örtülü. perdahlı çelik gibi parlıyor. Dieppe'in fildişi işlerinden daha temiz. Halbuki eline güzel denemezdi.Tekerlek izleri gitgide genişliyordu. hekimi. Charles aşağı katta geniş bir odaya alındı. yahut boncuk ve emsali şey bulunan bir çörek yenir. maşa ve körüğün ağzı. Gitgide yükselen bahçede ağaçlar muntazam aralıklarla dikilmişti. temiz bir cüretkârlık vardı. Kırık tahtası yapmak için. iri iri çift beygirlerinin. Arkasına merinos yününden üç volanlı fistan giymiş bir taze. ' MB 3 34 MADAME BOVARY ambarlarından dökülen ince tozla kirlenmişti. başının önü dazlak. gözleriydi. beyaz tenli. Dört köşeye buğday çuvalları sıralanmıştı. uşak bir çitin aralığından sokulup kayboldu. Charles dalların altından başını eğerek geçti. Hocalarının yaralılar başında takındığı vaziyetleri hatırlayıp hastasını türlü türlü tatlı sözlerle teselli etti. tavuklarla hindiler arasında. bir iskemle üzerinde duran Fransız -rakısından ara sıra bir kadeh doldurup yürek tazeliyordu. Hepsi de koca koca olan kürek. fakat dikişini dikerken ikide bir iğneyi parmaklarına batırıyor. Charles bunlardan birini seçti. üzerinde. hastayı görmeye çıktı. Yanında. Burası çekili düzenli bir çiftlikti. Bacağın sarılması bittikten sonra M. Otlar ıslak olduğundan atın ayağı kayıyordu. İğneliği hayli aradığı için babası kızıp söylendi. havuz başından da bir kaz sürüsünün keyifli keyifli bağrışmaları duyuluyordu. belki rengi gerektiği kadar donuk değildi. bunların mavi yün örtüleri. fakat hekimi görünce heyecanı yatıştı ve on iki saatten beri savurduğu küfürleri bırakıp hafiften inildemeye başladı. pamuk takkesini başından çok uzağa fırlatmıştı. Ahırların açık kapıları üzerinden içeriye bir göz atılınca. biraz sonra bahçenin bir ucundan gözüküp kapıyı' açtı. Kırık basit bir şeydi ve sonradan bir kötülük çıkarmasına da imkân yoktu. parmakları da kuru kuruydu. Rouault yatıyordu. Kimi büyük. Mademoiselle Emma da küçük küçük yastıklar dikmeye çalışıyordu. Ocağın içinde ıslak elbiseler kuruyordu. Kulübeye bağlı çoban köpekleri. neşterlere sürülen yağı andırır.
kulakların ancak memesini meydanda bırakarak başın arkasında birbirine karışıyor. Birbirlerine Allaha ısmarladık demiş oldukları için artık bir şey söylemezlerdi. Charles yatağın üzerini. Rouen'in bile en meşhur hekimleri gelse. Saçları. Rouault babaya. beyaz bir yaka takmıştı. söz verdiği gibi üç gün sonra değil. Köy hekimi saçların böyle dalgalı hatlar çizmesini ömründe görmemişti. ahırlar da onun içine. Ama hayatının tatsız tuzsuz meşgaleleri arasında Bertaux'ya hasta bakmaya gitmenin gönül açicı bir istisna teşkil etrilesi sade bunun için miydi? O günler sabahleyin erkenden kalkar. önünde eğilmiş olan kızın sırtına değdiğini hissetti. sustuğu zamanlar hafif hafif ısırmayı âdet edindiği dudakları biraz açılıyordu. şakaklara doğru dalga dalga dökülüyor. M. aşağı odaya döndüğü zaman kız. Onu önce Mademoiselle Emma gördü. sonra inip ayaklarını otlara siler ve içeri girmeden siyah eldivenlerini giyerdi. karakalem bir Minerva başı asılmıştı. «Allaha ısmarladık» demeye çıktı. Charles'a omuzunun üzerinden bakarak sığır siniri kırbacını uzattı. Charles'ın Bartaux çiftliğine gitmeye başladığı ilk günlerde karısı hastanın halini sorardı. kapı arkalarını. hastanın iyileşmesi. ceketinin iki düğmesi arasından bir bağa gözlük sarkıyordu. buzların çözüldüğü bir sırada. önlüğünün birer kağıt şerit gibi kıvMADAME BOVARY 37 ranan püsküllerini kalçası üzerinde oynatırdı. bahçedeki ağaçların kabuklarından sû sızıyor. — Kırbacımı bulamadım da. Charles'ın önünden yürürken adımlarını hızlaştınr. Boynuna kıvrık. Mademoiselle Emma'mn yeni yıkanmış mutfak kirlenmesin diye giydiği takunyeler. Zaten her şey yolunda gidiyordu. gür bir topuz teşkil ediyordu. Rouault için temiz bir sahife açmıştı. ensesinde topuza giremeyen saçları tel tel havalandırıp karıştırır. Düşünmüş bile olsa. Erkek gibi. uşakların kendisini karşılamak için koştuğunu görünce içine bir ferahlık gelirdi. Bertaux çiftliğine. sonra havadan. beni bundan çabuk iyileştiremezlerdi» diyordu. at daha getirilmemişse durup beklerdi. gergin hareli kumaşın üstüne su damlalarının birer birer düştüğü duyuluyordu. ferahlık veriyordu: «Beni siz kurtardınız» diye avuçlarını okşayan Rouault baba. Bo-vary'yi değeri büyük bir adam saymaya başladılar. böyle gayret göstermesini hiç şüphesiz.. Charles. Gotik harflerle: «Sevgili babama» diye yazılmıştı. Charles. nezaket icabı. Rouault baba: «Yvetot'nun değil. Oda serince olduğundan.devrilmiş fasulye sırıklarına bakıyordu. ya kâr ümidinden bilirdi. bahçeye. kırk altı gün sonra Rouault babanın. Emma onu yolcu etmek için daima merdivenin başına kadar gelir.odayı süslesin diye. Emma eşikte durmuştu. iskemle altlarını araştırmaya başladı. Mademoiselle Rouault köyde. ayakta. gününü şaşırmış gibi. yüzünün beyaz derisine oynak ışıklar serpiyordu. hatta muzaaf usule göre tuttuğu defterde. Yüksek ökçelerle boyu biraz uzayan kız. o. kıpkırmızı olmuştu. Arasından güneş süzülen kumru göğsü ipek şemsiye. Emma doğruldu. hele çiftliğin bütün işlerine bakmak kendi üzerine düşe-liberi. saçaklarda karlar eriyordu. rüzgârdan. rüzgâr kızı sarar. hemen atıldı. atım dörtnala sürer. o iki parça tel tel değil de yekpareymiş gibi gözüküyordu. Bertaux çiftliğine uğramaktan niçin bu kadar hoşlandığım hiç düşünmedi. kitapların söylediği seyri takip etti. duvarın üstünde horozun öttüğünü duyunca. Bir gün. Fakat onun bir de . duvarla çuvalların arasına düş36 MADAME BOVARY müştü. kafata-sını takip ederek hafifçe arkaya kıvrılan ince bir çizgiyle ortadan ayrılmış kara saçları o kadar düzdü ki. Charles'a gelince. Kızın elmacıkları pembe pembeydi. kırbaç yere. hiç beklenilmediği zamanlarda da gözüktüğü oluyordu. bir taraftan da kolunu uzatmış olduğu için. kunduranın köselesine çarpan takun-yelerden hafif bir tıkırtı duyulurdu. Kız bu tatlı sıcaklığa gülümsüyor. alnı cama dayalı. yaldızlı çerçeve içinde. Bahçeye girip de tahta perdenin kapısı kapanırken omuzuna çarpınca. geceleyin tarlalara inen kurtlardan bahsedildi. Döndü: — Bir şey mi aradınız? diye sordu. Charles. gitti şemsiyesini getirip açtı. ara sıra. hiç de eğlenemiyordu. göğsünün. kız yemek yerken titriyor ve bunun için. odasında yürüme denemeleri yaptığını görenler M. Önce hastadan. ya kırığın vahametinden. Buğday ambarları da. buğday çuvallarına doğru eğildi. hemen ertesi sabah geldi. her şey onun içine ferahlık veriyordu.. şiddetli soğuklardan. sonra her hafta iki kere uğradı. bunun altına.
kuşkulanıp işin aslını öğrenmek istedi. ama Charles anlamadı. takır takır vücuduna kın geçirir gibi giydiği kısacık elbiseler. Münakaşalar. noterdeki paranın tutarını Tanrı'dan başka bilen yoktu. Meğer Dieppe'teki evin temel direkleri bile ipotek altında imiş. babanın kızı bir şehir hanımı! değil mi? diyordu. dul aldığı karı sıska bir şeydi. yaz demez. Rouault iyileşmiş. bir hayli hıçkırmalardan ve öpüşmelerden sonra. Sonra sözlerine. kadın yana yakıla sitemlere başladı. coğrafya ve resim bildiğini. Her gördüğüne şarap ikram etmek nene lazım? İnat edip de giymemekten maksadın ne?. kavgalar oldu. Orada işi açtılar. Babası ile anası kızıp gittiler. Ona. Mezarlık işini bitirip de eve döndüğü zaman Charles. Charles'ın annesi ara sıra onları görmeye gelirdi. türlü türlü sözler ve itirazlarla başının etini yerlerdi. Demek ki hanımcağız yalan söylemişti! Bunları öğrenince ihtiyar M. kendine bırakılmış ne kadar para varsa hepsini yanma alarak çekip gitti. Bunu görünce masasına dayandı. büyük 38 MADAME BOVARY bir aşk feveranı anında ona. Dul Madame Dubuc'un servetine de o bakardı. tesadüfenmiş gibi birtakım rumuzlu düşünceler karıştırdı. öfkesinden bir iskemleyi yere vurup paramparça etti: «Oğlumu.' Kadıncağızın zihni altüst oldu! İçinden: — Ya. Bertaux'ya gitmez oldu. Kalkıp Tostes'a geldiler. yağmurdan bozulur diye korkmadan yeni yeleğini giyiyor! Ah o karı! Ah o karı! Kadınlık duygusu ile Emma'ya kin bağladı. elini kitabı bastırarak bir daha oraya uğramayacağına yemin ettirmişti. arkasından fırtına kopar korkusuyla bunları da cevapsız bıraktı. ben de onu severim işte!» dedi. kış. Heloise ağlayarak kocasının boynuna atıldı.. nakış işleyip biraz da piyano çaldığını söylediler. hareketindeki pısırıklığa isyan ediyordu. Hadi canım! Büyükbabaları çobanmış. MADAME BOVAKY 39 ğı katta kimseyi bulamadı. dedi.kızı olduğunu duyunca. Charles itaat etti. fakat birkaç gün sonra gelin onu kendine uydurur ve artık Charles tahta. arkasına aldığı kara atkının ucu kürek kemiklerine kadar inerdi. Hem. nihayet. para sözü ettiği de yok. konuşmasını. maruf tabiri ile güzel bir terbiye görmüş olduğunu. Önce telmihlerle içini dökmek istedi. herhalde dans. bönce bir mürailik eseri olarak içinden: «Mademki onu görmemi yasak ediyorlar. Birinci kata. o halde Charles ne diye hâlâ Bertaux'ya gidip durur? Anlamayacak ne var? Orada bir kadın var da ondan. Heloise. Mademoiselle Rouault'un Ursulines rahibeleri okulunda okumuş. onlar burgu. pazar günü kiliseye Comte karılan gibi ipekliler giyerek gitmeye lüzum yok. fakat duyduğu arzudaki cüret. geceliği hâlâ karyolanın ucunda asılı duruyordu.. Babasının zenginliği de laf! Geçen yıl kolza bol olmasaydı taksitlerini bile veremeyecekti. tahsil terbiye görmüş bir kız. Zavallı. «Senin bu kadar çok yemen iyi değil!. uzun uzun dişleri vardı. M. Bovary'nin kan beynine çıktı. Gerçi HĞloise'in bir gemide altı bin frank tahmin edilen bir hissesi ile Saint-François sokağındaki evi duruyordu. O kadar avurt zavurta. Charles. Sekiz gün sonra kadın bahçede çamaşır asarken ağzından kan geldi ye ertesi gün Charles'ın. demek bunun için oraya giderken yüzü gülüyor. Ama ok hedefe değmişti. ayak bilekleriyle kül rengi çoraplar üzerine kavuşturduğu kundura bağlarını meydana çıkarırdı. koşumu derisi kadar da etmez böyle kocamış bir kısrağın yanına koştun da felakete sürükledin» diye karısına çattı. fakat pek göklere çıkarılan bu zenginliklerden evin içine birkaç eşya ile birkaç pırtı girmişti. dövüş işinden az kaldı mahkemelik oluyordu. gergef işlemesini bilen. aşa. akşama kadar öyle durup elemli düşüncelere daldı. Charles böylelerini sever: ona şehir hanımları lazım! Madame Movary: — Rouault. akrabalarından biri de bir kavga. kocası onu nasıl yatıştıracağını bilemiyordu. Charles bu münakaşalardan bezdi. odasına çıktı. ba-babasına. ne olduğunu biliriz. Ölmüştü! Hep şaşıp kaldılar. pencereyi kapatmak için arkasını döndüğü bir sırada: «Aman Allahım» diye bağırıp bayıldı.» Baharın ilk günlerinde bir hadise oldu: İngouville'li bir noter. kayıktaki hisse de üç bin frangı aşmıyordu. Ne de olsa bu kadın onu sevmişti! III . anasına karşı onu koruması için yalvardı. İşin aslını bir araştırmak lazım geldi. Charles ondan yana çıkacak oldu.
kız içmek için başını arkaya devirmişti. gidip geliyor. Hekimin kederli olması dolayısıyle M. yalnız kafasının içinde kanının vurduğunu. yaz gidip sonbahar oldu. kış geçip bahar geldi. "boynu gerilmiş. bunlardan birini doldurup ötekine bir iki damla koydu ve tokuşturup ağzına götürdü. yalnızlığı artık eskisi gibi çekilmez bir şey saymıyordu. gümüş yetmiş beş frank ile bir de hindi. Orada her şeyi bir gün önceki. Başına gelen felaketi duymuştu. sopamı yere vurur dururdum. mutfağa girdi. Kapının altından gelen rüzgar. Köy âdetine uygun olarak Charles'a . bir ağaç dibine yığılır. onlara sarılmış oldukları aklıma geldikçe. bacağının iyileştirilmesi ücretini kendi eli ile getirdi. Şimdi yemek saatlerini değiştirmek. Karısının ölmesinin ona mesleğinde de faydası dokunmuştu. Omuzuna vurarak: — Ne olduğunu bilirim! dedi. hepimizin başına gelecek. ge-bersem de kurtulsam derdim. Masanın üstünde kirli bardaklara tırmanan sinekler elma şarabı artıklarına düşüp vızıldayarak boğuluyordu.. Armut ağaçları artık çiçek açmıştı. dikiş dikiyordu. Monsieur Bovary. mesela krema veya armut hoşafı yapılmamış diye kızar gibi oldu. çünkü bir ay onun sözünü edip: «Zavallı delikanlı ne felaket!» demişlerdi. arkasına ipek atkısını almadığı için çıplak omuzları üzerinde küçük ter taneleri gözüküyordu. ölmüşlerini bir daha düşünmez oldu. Rouault ona elinden geldiği kadar nezaket göstermeyi kendine vazife saydığından şapkasını çıkarmamasını rica etti. Tahtanın yarıklarından giren güneşin taşlara çizdiği ince çizgiler eşyalara çarpıp kırılıyor. fakat Emma'yı hemen göremedi. karınlarında böcekler kaynaşan köstebeklere benzemek ister. artık bizi unuttu diyor. Charles dalıp gülümsedi. Hikayeler anlattı. çiftliğe daha bir canlılık veriyordu. konuşmuyordu. çünkü ne de olsa bir şeyler kalıyor. âdeta deli olmuştum. kahveye gitmek aklıma gelse iğreniyordum. Başına buyruk olmanın verdiği zevki. biraz eğlenmiş olursunuz. belirsiz bir saadet vardı. hiçbir tad duymadığına gülüyor. yani beş ay önceki gibi buldu. ölenle ölecek değiliz ya!. Charles'ın da söz söylediği yoktu. Emma. bir de bahçede. gitti. Kadeh hemen hemen boş olduğundan. ince dişleri arasından dilinin ucunu çıkarıp kadehin dibini yalıyordu. Ama işte günler akşam oldu. Bertaux'ya gitti.Bir sabah Rouault Baba. taşlara biraz toz serpiyordu. Yerine oturup tekrar işini eline aldı. hem artık Ber-taux'ya da gönlünün istediği gibi gidiyordu. dallara asılmış.. müşterileri artmıştı. Emma ara sıra avucunu yanaklarına . Rouault Baba da şimdi ayaktaydı. benim de başımdan geçti! Rahmetli bizim hanım öldüğü zaman bir başıma kalayım diye tarlalara giderdim. pencerenin tahta kanatları kapalı idi. maden levhaya bulaşmış kuruma bir kadife hali. bu da geçer! Bize bir uğ-rasanıza! Kızım ara sıra sizin sözünüzü ediyor. Gidip dolaptan bir şişe Küraso ile iki küçük kadeh çıkardı. ayna önüne geçip favorilerini tararken yüzünü daha tatlı buluyordu. dilinin döndüğü kadar teselliye çalıştı. yemekten kesilmiştim. nasıl söyleyeyim.. kederim de geçti. dudakları uzamış. Charles tozun yerde sürüklenmesini seyrediyor. Kendine nazlı nazlı baktı ve eşin dostun teselli sözlerini dinledi. Charles onun öğüdünü tuttu. ağlar. tavanda oynaşıyordu. Onun reddetmesi üzerine ısrar etti ve en sonunda. yanlarına karıcıklarını almış. Allah'ı imdadıma çağırır.bir şey içmesini teklif etti. Ocaktan giren ışık. kendimizi çürütecek. parça parça. ona saçma sapan şeyler söylerdim. Charles'a. ta uzaklarda yumurtlayan bir tavuğun bağırmasını işitiyordu. hiçbir sebep göstermeden eve girip çıkmak. bu yeni zevki tattıkça. Kahveler içildikten sonra. sanki çöp çöp aktı bitti. inanmazsınız. daha doğrusu dibe indi. Adı yayılmış. kendisi ile beraber bir kadeh likör içmesini söyledi. sizinle tavşan avına çıkarız. Yalnız yaşamaya alıştıkça karısı da yavaş yavaş aklından çıktı. Bahar geliyor. Sanki insanın yüreğinin üstüne bir taş oturuyor! Ama ne yapalım. Çalışırken başı öne eğikti. beyaz pamuk bir çoMADAME BOVARY 41 rabm söküklerini dikiyordu. O anda başkalarının. Kendinizi bir toplayın. soğuk küllere bir mavilik veriyordu. pencere ile ocağın arasına oturmuş. gülerek. İçinde ne olduğunu kestiremediği bir ümit. herkes tarlalara çıkmıştı. pek yorgun olduğu zamanlar yatağına. kollarını bacaklarını uzatarak geniş geniş serilmek elindeydi. hatta onun için her zamankinden daha ha40 MADAME BOVARY fif bir şey. Bir gün çiftliğe üç sularında vardı. bir hasta ile konuşur gibi yavaş sesle söz söyledi. Fakat karısını hatırlayıp yine kederlendi.
iyi yemek. toprak işleri ile uğraşsın da ne yapsın!» diyordu. Kızın odasına çıktılar. Emma nota defterlerini. çünkü pazarlıkta usta olmasına. Sonra annesinden. çukur bir yoldan yürüyorlardı. Rouault baba. Charles. Kızının yanında Charles'in elmacıklarının al al olduğunun farkına varınca. kendi kendine söylendiği zamanlar âdeta bir fısıltı oluyordu. hiç de kızmayacaktı. bir dolabın alt gözüne atılmış meşe yaprağı taçlarını gösterdi. tahsil. ama belki köy hayatı-asıl yazm uzun günlerde can sıkıyordu. Gece uyuyamadı. İçini çekti: Rouault Baba çok zengin. rahibeler okulundan bahsetti. mesleğin kurnazlıklarından hoşlanmasına rağmen. ama hekimin. hayatının o kısmını zihnen kavramak istiyordu. gök baştan başa yıldızlarla kaplıydı. kime varacağını düşündü. sonra ellerini tekrar soğuşun diye büyük ızgaraların demir topuzuna dayıyordu. mükâfat diye aldığı kitapları. Son günü de. dedi. zaten el adamı iyi iş. —söylediğine göre sesi kâh yumuşuyor. Rouault Baba ise malı'mn yirmi dört acre' ını satılığa çıkaracaktı. ilk gördüğü günkü. yatağından kalkıp yüzünü yıkadığı güğümden su içti. dudaklarını birbirine yapıştırıyordu. Zaten toprakla uğraşmak da Allah'ın lanetlemesi bir iş değil mi? Onunla kimin milyoner olduğu görülmüş? Adamcağız para kazanmak şöyle dursun. ahlakı temiz. Başını Bertaux'dan yana çevirdi. kızı da pek güzeldi! Fakat Emma'nın yüzü hep gözlerinin önüne geliyor ve kulaklarının içinde. çiftliğin dahili idaresi hiç de onun harcı değildi. boğazı sıkılıyor gibiydi. biraz sonra ayrılacaklardı. Yemeklerini mutfakta tek başına ateşin karşısına oturup yerdi ve küçük sofrasını önüne. kızın bütün cümlelerini birer birer düşünüp olduğu gibi hatırlamaya. Akşam evine dönerken Charles. bir topaç homurtusu gibi yeknesak bir şey uğuldayarak: «Ya sen evlensen! Ya sen evlensen!» deyip duruyordu. susamıştı. sıcak bir 42 MADAME BOVARY rüzgâr esiyordu. bunun yakında Emma'nın isteneceğine alamet olduğunu anlayıp işi önceden ince ince düşündü. Fakat şimdiki bahçıvanları hiç işinin ehli değildi. Ellerini öyle canı çeke çeke ceplerinden çıkarmaz. duvarcıya. doğrusu umduğu damat böyle değildi. para tutar.mi görür! Hiç olmazsa kışın olsun gidip şehirde oturmak istediğini söyledi. için için gülerek: — Anlatın. rahat döşek isteğinden keyfi için hiçbir masraftan çekinmezdi. evinde hiçbir işe yaramayan kızını başından alsalar. Akşama doğru Rouault Baba Charles'i çiftlik kapısına kadar uğurladı. manalarını tamamlamaya çalıştı. her şeyini düzeltip öyle getirirlerdi. bir fırsat düşer düşmez kızı istemeye karar verdi. Sonra kızın evlenince ne olacağını. Fakat onu. deniz banyosunun yarayıp yaramayacağını sordu. mezarlıktan söz açtı. Charles'i çalımsız buluyordu. Eylül sonlarına doğru Charles. Rouault Baba. tiyatroda olduğu gibi. sonra göz kapaklarını yarı indirip gamlı gözlerle bakarak o düşünceden bu düşünceye dalıyordu. Charles susuyordu. Charles da kendi okulunu anlattı. Charles: — Maître Rouault. MADAME BOVARY 43 Durdular. iyi ısınmak. Charles: «Ucunda ölüm yok ya» diyerek. Emma'nın kendisi ile tanışmadan önce geçirdiği günler hakkında bir fikir edinmek. kâh tizleşiyor veya birdenbire bir dermansızlıkla dem çeker gibi bir hal alıyor. asıl ekim biçim işleri. ilk ikisi gibi. İçinden: «Kızı isterse veririm» dedi. Koyu elma şarabına. tam sırasıydı. sözü açmayı hep bir çeyrek saat sonraya bırakmakla geçirdi. terbiye gördü. Rouault Baba. söz sözü açtı. bakalım neymiş? dedi. fakat her fırsat düştükçe münasip sözleri bulamamak korkusu. uzakta köpekler havlıyordu.götürüp serinlemeye çalışıyor. kanlı kanlı et yemeklerine. Mevsim başlangıcından beri baş dönmeleri duyduğundan şikâyet etti. hatta her ayın ilk cuması annesinin kabrine götürdüğü çiçekleri bahçenin hangi bölümünden kopardığım gösterdi. nihayet çiti geçtiler. drahoma için de fazla bir şey istemeyeceği şüphesizdi. saraca hayli borcu vardı şarap mengenesinin baskısını da yenilemek lazımdı. pek bilgili bir adam olduğu söyleniyordu. size bir söyleyeceğim var. Ben sanki hepsini bilmiyor muyum? . veya demincek ayrıldıkları zamanki halinden başka bir halde göz önüne getirmeye bir türlü muvaffak olamadı. çitin köşesine gelince söyleyecekti. çiftliğe gelip üç gün kaldı. iyice doğulmuş kahveyi likörle içmeye bayılırdı.— bazen neşelenip saf saf gözlerini açıyor. Kızm elinden bir iş gelmemesine içinden hak da veriyor: «O. her yıl kaybediyordu.
On fersah uzaktan. müstakbel damadını kucakladı. gece yarısı meşalelerle gelin olmak isterdi. saçlarına güllü pomatlar sürünmüş. tanıdıklarından modeller alıp kendi dikti. kimi de renkli küçük bir atkı alıp.. onun için. iki tekerlekli brikler. etekleri rüzgârda sallanan redingotlar. siz çite eğitirseniz arkadan görebilirsiniz. yakaları silindir biçimi kesilmiş. düşmemek için yan tahtalarına tutunmuş. tahta kanat açılmıştı. Sonra para işlerini nasıl yoluna koyacaklarını konuşmaya başladılar. Gerçi kız da benim gibi düşünür ama bir de onun fikrini sormalı. dargın dostlarla barışılmış. körüksüz kabriyollar. boynunu arkadan açık bırakacak surette sırtından iğnelemişti. dedi. yemek tam on altı saat sürdü ve ertesi sabah yeniden başladı. Kış böylece bekleme ile geçti. ama daha vakit vardı. Kimi sağdan. hiç sesleri çıkmayan. altın köstekler takınmışlardı. hatta bazıları. yani gelecek yılın baharından önce düğün yapmak ayıp olurdu. cepleri torba gibi geniş. sonraki günler de sofradan misafir eksik olmadı. Emma böyle değil. hem kız da pek sıkılır. sıkıldığını belli etmemek için de biraz gülmeye çalıştı. ziyafetin hangi odada verileceği konuşuluyor. kimisi redingot. kimisi ceket. İki ailenin de bütün akrabaları çağırılmıştı. al yanaklı. kimisi de kısa ceket giymişlerdi.' arkalarında iki göz gibi bir çift düğme bulunan ve sanki dülgerin keseriyle bir vuruşta kesilmişe benzeyen ceketler. Siz hele bekleyin.derse. Halbuki. Ara sıra çitin arkasından doğru bir kamçı sesi duyuluyordu. Ama sizi meraktan kurtarmak için pencerenin tahta kanadını duvara doğru iterim. kırk üç kişilik bir ziyafet hazırlandı. Rouault Baba ayrılıp gitti. sırtı kırmalı ve beli ta aşağıdan dikilmiş bir kemerle sıkıştırılMADAME BOVARY 45 mış yabanlık bulûzları ile de gelenler vardı ama. bunlar. ta merdiven başına kadar dörtnala gelip duruveriyor. Mademoiselle Rouault çeyizi ile uğraştı. Kolalı gömlekler göğüslerde birer zırh gibi kabarık duruyordu. Saçlar yeni kesilmiş. tıraşlar perdahlıydı. Charles çiftliğe geldiği günler düğün hazırlıklarından bahsediliyor. orada bekledi. Normanville'den.Charles kekeleyerek: — Rouault Baba. kelle kulak yerinde. eldivenleri kirlenecek diye içleri titreyen. Başı hotozlu hanımlar. ama Rouault Babanın aklı kızının bu düşüncesine pek yatmadı. ta Goderville'den. içindekileri boşaltıyordu. sarsıla sarsila geliyorlardı. o günün şerefine olmak üzere. hayvanları tırısa kaldırmış. Koşup keçi yoluna çıktı. 44 MADAME BOVARY IV Davetliler erkenden tek atlı yaysızlar.. kaç çeşit yemek olacağı. Tıpkı babaları gibi giyinmiş çocukların yeni elbiseler içinde rahatsız olduğu belli idi (hatta çoğuna. her zamanki gibi güneşliğine bakır çember geçirilmiş kasketiyle beraber giyilen kaba çuhadan ceketler. çünkü Charles'in matemi bitmeden. yanlarında da -«-şüphesiz ya kuzinleri. ben eve döneyim. O da evet. Cany'dan gelenler oldu. ya ablaları olacak— on dört. en yakın köylerin delikanlıları da yük arabalarına sıra sıra dikilmiş. demiri hâlâ sallanıyordu. çok kısa. daha güneş doğmadan kalktıkları için sakallarını . ömürlerinde ilk defa olarak birer çift çizme alınmıştı). Emma gömleklerini ve gecelik hotozlarını. Charles atını ağaca bağladı. bütün bir ailenin saygıyla baktığı. geriniyordu. kimi bir pelerine sarınıp ucunu kemerinin önüne sıkıştırmış. elâlemden çekinirim. Çiftçi sözüne devam etti: — Ben çoktan razıyım. on altı yaşlarında. çoktan beri aranıp sorulmayan tanıdıklara bile mektup yazılmıştı. Rouault Baba. Ertesi sabah saat dokuzda Charles çiftliğe damladı. Birdenbire duvara çarpan bir şeyin gürültüsü duyuldu. sonra Charles on dokuz dakika daha saydı. O içeri girince Emma kızardı. Eşyanın bir kısmını Rouen'e ısmarladılar. Sosyal durumlarına göre kimisi setre. sözüme alınmayın. içeri giren bir yaysız. eve gelmeniz münasip olmaz. biraz sonra tahtaperdenin kapısı açılıyor. şehirde gördükleri gibi roplar kuşanmış. premiere communion için dikilen beyaz elbiselerini bu düğün için uzatarak giymiş. Rouault Baba. Ahır uşakları araba atlarını çözmeye yetmediğinden efendiler de kolları sıvayıp işe girişmişlerdi. Yarım saat geçti. Yakası omuzlarına devrik. şaşkın bakışlı kızlar görülüyordu. kimi soldan atlayanlar dizlerini uğuşturuyor. önce hangisinden başlanacağı düşünülüyordu. dolaptan ancak düğün ve bayram günleri çıkarılan setreler. meşin tenteli uzun arabalarla çıkageldi-ler. hiç şüphesiz sofranın en alt başına oturacaklardı.
Düğünün öbür davetlileri işlerinden bahsediyor veya. şaha kalkıyor. ne karşılık vereceğini bilemiyordu. atları gemi azıya alıp dörtnala gittiği için hendeklerde sıçrayan. kuru üzüm. gülle kaldırıldı. salıncağın iki direğinin tepesine. şimdiden neşelenmek için. metrelerce çakıl taşı üzerinden atlayan. sarışın bir köy tazesine meyhane ağzı iltifatlar savuruyordu. akrabalar. onun arkasından gelinle güvey geliyordu. Önce herkes bir arada olduğundan alay. kulak verilince. sonra tempoyu şaşırmamak için. fındık kabuğundan gemilerin. sıra gözetmeden gelişigüzel dağılmışlardı. bilek bükme müsabakası yapıldı. . çifte atıyor. Akşama kadar yemek yenildi. Köşelere rakıyla dolu sürahiler dizilmişti.iyice görememişler. sofraya oturuyorlardı. Köyün çalgıcısı. dostlar. çikolatadan bir salıncağa binmiş bir küçük Aşk Tanrısı görülüyordu. Turtalarla nugaları yapmak için ta Yvetot'dan adam getirilmişti. ağız ağıza şarap doldurulmuştu. çalılıklara takılan yay sızlar. alayın arkada kaldığını görünce durup bir nefes alıyor. özene bezene çalışmıştı. mermer çamurundan heykelcikler konulmuştu. sundurmaya kurulmuştu. bütün bardaklara da daha yemeğe oturulmadan. kayaların süslediği bir yeşil çayır olan yukarı sahanlıkta.elleri boş. efendileri ya küfür savuruyor. tıka basa yulaf yemiş hayvanlar. kadınlara sarkıntılık edenler oldu. kimse görmeden aralarında oynuyorlardı. üç koyun budu. yaldızlı kağıttan yıldızlarla donatılmış oyuklara. yılankavi dar keçiyolu boyunca dalgalanan bir hamaylıyı andırıyordu. yulaf sürgünlerinin çiçeklerini koparıyor. çalgının sesini ta uzaktan duyup kaçışıyorlardı. koşumları kırıyorlardı. iki sahici gül koncası oturtulmuştu. kilisede nikâh kıyıldıktan sonra da yine yaya dönüldü. yolda gelirken açık hava yaraları tahriş etmiş. Çocuklar tahta kanepelerin altında uyumuşlardı. dana tencere kebabı. dilim dilim portakaldan mini mini istihkâmlar yapılmıştı. Bunun kaidesi olan mavi mukavva. asker terzisi elinden çıkma tek sıra düğmeli bir redingotla gelmiş. reçelden gölcüklerin. arabaların okları arasına zorla sığdılar. keyfinden yılışan bütün bu beyaz yüzlerde pembe damarlar peyda etmişti. koluna güveyin annesini almıştı. kimi konuşarak yavaş yavaş giden parçalara ayrıldı. badem. sırtına kol ağızlan ta parmaklarının ucuna kadar inen siyah bir setre giymiş olan Rouault Baba. Fakat kahveler gelince herkes dirildi. o bitirsin diye bekliyordu. sofranın her sarsılışında dalgalanan sarı kremanın üzerine. Şişelere konan tatlı elma şarabının koyu köpüğü tıpalardan sızıyordu. bunun da etrafına melek otundan. bütün gece o civarın yollarında. mutfakta içmekle geçirdiler. çocuklar en arkada kalmış. Bertaux çiftliğinde kalanlar geceyi. ya gülüyordu. 4£ MADAME BOVARY altı sığır yahnisi. sert otları. yük arabalarını sırtlamaya kalkışanlar. Üzerine dört sığır filetosu. sütunları ve revakları ile bir mabed resmediyordu. kız ara sıra durup onu kaldırıyor. Emma'nın gelinliği pek uzun olduğundan eteği biraz yere sürünüyordu. hayranlık sesleri ile karşılandı. en öndeydi. ağzına su doldurup anahtar deliğinden üflemeye kalkıştı. Başına yeni ipek bir şapka. ortaya da etrafı kuzukulaklı dört koca sucukla donatılmış bir süt domuzu rostosu konmuştu. küçük küçük harflerden arabesklerle yeni gelin güveyin markaları yazılmıştı. maharetler gösterildi. birbirleriyle şakalar ediyorlardı. Küçük kuşlar. yemeğin sonunda kendi eliyle getirdiği resim biçimi tatlı. Ama akrabalarından bir balıkçı (bu adam düğün hediyesi diye bir çift dil balığı da getirmişti). Bo-vary ise. Kadıncağız selam veriyor. kızarıyor. âdet olduğu üzere kendisi ile şakaya kalkışılmaMADAME BOVARY 47 ması için babasına rica etmişti. dizginleri yakalamak için kapıdan sarkan kadınlar görüldü. O civarda daha ilk defa iş alan bu pastacı. sonra yine gelip. açık saçık hikaye anlatanlar. Yeni gelin. ikinci katı ise Savoie pastasından bir kaleydi ki. kırda çalıp duran çalgıcının cızırtısı işitiliyordu. Sona doğru bazıları uyuyup horladı. eldivenli parmakları ile birer birer ayıklıyordu. renk renk kurdelelerle donatılmış kemanı elinde. Sofra. Charles ise . fakat sonra uzadı. kemanın sapını indirip kaldırarak yürümeye başlıyordu. teller daha ziyade gıcırdasın diye yayına reçine sürüyor. Çiftlikle belediye dairesi arası ancak yarım fersah kadar tuttuğundan yaya gidildi. Çalgıcı. Oturmaktan yorulanlar gidip bahçede dolaşıyor veya ambarda bouchon oynuyorlar. Doğrusu bütün bu insanları içinden pek hor gören ihtiyar M. Akşam dönmek vakti gelince. yeşil buğdaylar arasında. şarkılar söylendi. Koca koca tabaklara konmuş. kimi hızlı. birer gülle gibi. burunlarının altını çetele çetele çizip çenelerinin derilerini parça parça soymuşlardı. deve dikeni iğnelerini.
ona. tekerlekleri toz duman içinde dönen arabanın uzaklaştığını görünce derin derin içini çekti. kendi de Varsonville'e kadar beraber .gitti. fakat içinden: «Rouault Baba amma da kibirlenmiş!» dedi ve bir köşede oturmuş. bir koluna da sepetini almıştı. herkese onun nerede olduğunu soruyor. yolun üzerinde bir şeyler göremedi. onunla senli benli konuşuyor. bezi iyice gergin olmadığından havalanıp -duruyordu. bir an. Charles ile Emma Tostes'a. şefkat hatıraları kara düşüncelerle karıştığından. omuz başında. hem de oturulan oda vardı. kırlar bembeyazken yapılmıştı. daha doğrusu yolun tam üstündeydi. Kadın bir kolu ile ona tutulmuş. Rouault Baba onları arabasına bindirdi. selamladı. yani hem yemek yenen. En kurnazlar bile bu işe akıl erdire-mediler. İçinde. Balıkçı bu sebebi güç belâ kabul edip vazgeçti. Kadın. İhtiyar Madame Bovary bütün gün ağzını açıp bir çift söz etmemişti. hekimlerinin yeni karısını görmek için pencerelere çıkmışlardı. ¦ Evin tuğla cephesi sokağın. Pays de Caux kadınlarına mahsus başlığın dantellerini uçuruyor. geçmiş zama48 MADAME BOVARY mm. İhtiyar hizmetçi kadın geldi. öyle bakıyorlardı. bir yandan da. Bütün bunlar ne eski bir zamana aitti. eşyası boşaltılmış bir evin hüznünü duyuyordu. akşam yemeği henüz hazır olmadığı için özür diledi. bol içkinin dumanları ile donuklaşmış beyninde sevgi. Fakat Charles'in gizlediği bir şey yoktu. terkiye bindirip babasının evinden kendi evine götürdüğü gün ne kadar neşeliydi! At. erkenden çıkıp gitti. sabaha kadar onları tüttürdü. içine kiraz rakısı karıştırılmış groglar içiyordu. bazen getirip dudaklarına sürüyordu. Düğünden iki gün sonra gelinle güvey kendi evlerine gittiler: Charles hastaları olduğu için daha fazla kalamadı. üç iskemle ve bir koltuk konulmuştu. Orada kızını son bir defa daha kucakladı. rüzgâr. zihinleri işin aslını aramakla meşgul. ne de ziyafetin tertibinde. Sağ tarafta salon. kilise tarafına doğru şöyle bir gitmeyi düşündü. başı ile elbisesinin yakasını buruşturduğu görülüyordu. Tıp . Tavana yakın kısmı açık renk çiçeklerle süslü kanarya sarısı duvar kağıdı. karlar içinde tırıs gidiyordu. gelinin ise bir şeyler sezdirecek ne bir sözü. ne de bir hali vardı. Daha çorbaya başlar başlamaz. Ertesi gün bilakis bambaşka bir adam olmuştu. şakacı tabiatlı bir adam değidli ve düğün sofra-sındaki hali hiç de parlak olmamıştı. yumurta biçimi karpuzlar altına konulmuş bir çift şamdanın arasında. Komşular. akşam altı sularında vardılar. ağaçlar altında kolunu onun beline dolayıp. o da karısını. indi ve yola düzüldü. Charles. «Karım» diye bahsediyor. Sanki bir gün önce asıl kız oydu.Rouault Baba tam vaktinde yetişip damadının vaziyetinin böyle münasebetsizliklere gelemeyecek kadar nazik olduğunu anlatarak buna mani oldu. birkaç kere tesadüfen kendilerine etin en kötü parçaları düştüğü için gördükleri muameleden şikayetle ev sahibini çekiştiren ve kapalı sözlerle onun fakir düşmesine dua eden dört beş kişinin arasına karıştı. Hippokrates hekim heykelli bir MADAME BOVARY 49 çalar saat âdeta kuruluyordu. pencereler boyunca birbirine kavuşuyordu. Kapının arkasına kısa yakalı bir palto. Sofanın öbür ucunda Charles'in muayene odası vardı. bir vazife imiş gibi ona yağdırılan nüktelere. Oğullan sağ olsaydı şimdi otuzuna basacaktı! O zaman Rouault Baba dönüp arkasına baktı. Hanım'a sofra vaktine kadar evi bir dolaşıp öğrenmesini söyledi. tahminen altı ayak genişliğinde olan bu küçük odaya bir masa. bazen parmaklarını ısıtmak için ellerini onun koynuna sokuyordu. cinaslara pek cevap yetiştiremedi.' bir köşeye atılmış ve çamuru henüz temizlenmemiş bir çift çamurluk da yerde sürünüyordu. orada bulunanlar bu içkiyi bilmediklerinden ona karşı itibarları bir kat daha arttı. çünkü onun düğünü Noel yortusu zamanında. kara meşin bir kasket asılmıştı. kenarına kırmızı zıh dikilmiş beyaz pamuk bezinden perdeler. Sonra kendi düğününü. bazen de alıp bahçeye götürüyor. hotozunun altın arması altında sessiz sessiz gülümseyen karısının pembe yüzünü görüyordu. Rouault başını döndürünce yanında. şöminenin dar süve pervazı üzerinde. Emma yanlarından geçerken. onu her tarafta arıyordu. bol yiyecek. Kendisine ne gelinin giyimi hakkında danışılmıştı. Yüz adım gitmiş gitmemişti ki durdu. karısının ilk gebeliğini hatırladı. bir dizgin. Ama oraları görmekle kederinin büsbütün artmasından korkup doğru evine gitti. Kocası onunla beraber döneceğine Saint-Victor'a adam gönderip puro sigaraları aldırttı. üzerine yarı eğilmiş.
Salça kokusu duvardan işler. bodur çam ağaçları altında. daha büyümüş gibi gözüküyordu. Baş başa bir yemek. cılız yaban gülleri ile donatılmış dört çiçek tarhı. onun içinde. Emma yatak odaları katına çıktı. Şamdanların karpuzlarını çıkardı. yeni fenerler.İlimleri Sözlüğü'nün ciltleri. kafası dinç. kapıda hareketsiz bekleyen ihtiyar beyaz kısrağın tüylerine takılırdı. Ta dipte. ağaçların eğilip beşikler teşkil ettiği patikalarda. İlk günlerini. güneş saatinin etrafına tahta kanepeler koydurdu. ağzı ile bir çiçek veya ot parçası koparıp ona doğru üflerdi. kadının saçlarını eliyle kaldırması. Nihayet kalkardı. bir girinti (alcove) içinde maun bir karyola vardı. evde yapılacak değişiklikleri tasarlamakla geçirdi. acaba onu ne yaparlar?» diye düşünüyordu. Charles'ı sürekli bir saadet içinde yaşatıyordu. Emma. ahırın bulunduğu avluya bakan ocaklı büyük bir oda daha vardı ki bu şimdi odunluk. Uzun toz kurdelesini gözün alabildiğine yayan büyük yolun üzerinde. pencereyi kapardı. parlak meşinden çamurluklar takılınca araba. hele uyanıp da gözkapaklarını arka arkaya birkaç defa açtığı zaman. boş fıçılar. saadetini sanki tekrar tekrar tadardı. fakat kan kocanın yattığı ikinci odada. birkaç he-' kim eline düşüp satıldıkları için hayli yıpranmışlardı. eşyaları açılıp yerleştirilirken bir koltuğa oturmuş. önemli bitkilere ayrılan bölmeyi mütenazır bir surette kuşatıyordu. İlki döşeli değildi. çam tahtasından kütüphanenin alt rafını da doldurmaya aşağı yukarı kâfi gelmişti. Ortada. Bu. Boyu eninden fazla olan bahçe. başına sardığı ipek mendili. burun deliklerinde sabahın' taze havası. hasılı bir zevk vereceğini şimdiye kadar hatırına bile getirmediği birçok şeyler. Kocası onun araba ile gezmeyi sevdiğini bildiğinden elden düşme. iki ıtır saksısı arasında pervaza dirseklerini dayardı. üstü açık bir MB 4 50 MADAME BOVARY araba aldı. minimini bir resmini görürdü. bahçeye. havada bir kuş gibi yarım daireler çizer. kadının gecelik hotozu ile yarı örtülmüş sarışın yanaklarının ayva tüyleri içinde güneş ışığının oynamasını seyrederdi. balıklı bir havuz yap-tırabilsem diye içi titredi. âdeta bir tilbury'ye benzedi. öbür yanı tarla olan bir diken çite kadar gidiyordu. Sabahleyin yatakta. bir mukavva kutuya koyduğu kendi gelinlik buketi hatırına gelmiş: «Ya ben de ölüverirsem. artık hazma başladıkları leziz yemeklerin hâlâ tadını çiğner gibi çenelerini oynatır dururlar. ışıkta lacivert olan bu gözlerin sanki. entarisinin yarı açık yakası ile omuzlarına kadar kendi hayalini. buğdayların diz boyuna çıktığı keçi yollarında. gönlü gecenin zevkleriyle dolu. kagir bir kaide üzerinde. dipte koyu. . Onun yanında. ikisinin de başı yastıktayken. omuzlarında güneş. bir sürahi içine. gölgede kara. üzerlerine kayısı ağaçlan dayatılmış. yukarı çıktıkça . kiler ve ambar vazifesini görüyordu.berraklaşan kat kat renkleri vardı. tıpkı onlar gibi. Emma da yukardan onunla konuşur. Böyle yakından bakıldı mı. kendinMADAME BOVARY 51 . iki tekerlekli. samanlı harçla örülmüş iki duvar arasında. sayfaları henüz açılmamış olmakla beraber. vücudu rahat. köhne demir parçaları. Hani bazı kimseler vardır. pencerenin yanındaki masanın üzerine de. Charles'ın gözü ise bu derinliklere dalar. artık işe yaramaz tarım aletleri ve ne oldukları bir türlü anla-şılamayacak bir yığın tozlu öteberi ile doluydu. lüzumsuz eşya da buraya konurdu. alçıdan bir papaz dua kitabını okur dururdu. muayene saatlerinde hastaların öksürmesi. Charles farkına vardı ve alıp tavan arasına götürdü. büsbütün yere düşmeden önce. Charles sokakta ayağını binek taşma koyup mahmuzlarını bağlar. Charles da yola düzülürdü. o da eli ile bir Allahaısmarladık işareti yapar. Charles bahtiyardı. kadının gözleri. arduvaz taşından bir güneş saati vardı. Deniz kabuklarından yapılmış bir kutu komodini süslüyordu. Charles hayvanına atladıktan sonra karısına bir öpücük gönderir. dünyada hiçbir şeyi tasa etmiyordu. Şimdiye kadar hayatta iyi denecek ne görmüştü? Ne zaman yüzü bir gülmüştü? Dört yüksek duvar arasında. beyaz saten kurdelelerle bağlanmış bir limon çiçeği buketi konmuştu. hatta fıskiyeli. Emma kocasının gitmesini seyretmek için pencereye geçerdi. merdiveni boyattı. yanları sarkan gecelik fistanı. duvarlara yeni kağıt yapıştırdı. onun bir pencere sürmesine asılmış hasır şapkasını görmek. öteki kadının buketiydi! Emma baktı. durur. bu kitaplar. Bu yeşil yaprak biraz uçar. dertlerini anlatması mutfaktan işitilirdi. arkasında. bir gelin buketi. akşam üzeri şehir dışında birlikte bir gezinti.. sofradan kalktıktan sonra.
Charles'ın nazannda evren. kamışlardan yapılmış kulübe. Fakat kırları. anzalı manzaralar peşindeydi. Düşünüyor. yüreği çarpa çarpa merdivenleri çıkardı. kitaplarda okuyup pek güzel bulduğu bu kelimelerin hayatta acaba neyin. ruhunun ta derinliklerinde umulmadık hazlar uyandırırdı.Yüreği'ne. ya kalp inceliklerini. VI Paul et Virginie'yi okumuş. • On üçüne gelince babası onu. Günah çıkarmaya gittiği günler gölgede ellerini kavuşturup yüzünü kafese dayayarak papazin fısıltısını daha uzun müddet dinleyebilmek için birtakım küçük günahlar icat ederdi. Mütemadiyen onun tarağına. zihin dinlendirsin diye. pazar günleri de. Şimdi ise bütün hayatını beraber geçireceği. Emma'mn ipek etekliğinin etrafından ibaretti. ihtiras. bilakis. Genie du Christianisme'den parçalar seçilirdi. zenci Dingo. rahip Frayssinous'nun conferences'ı açılırdı. ya saray hayatının ihtişamını överek anlatıyordu. Emma. yarı gülümseyen.den daha zengin. bazen de parmak uçlanndan başlayıp ta omu-zuna kadar öpücüklerle kaplardı. Emma'yı odasında.yoktu. onun atkısına el sürmekten kendini alamıyordu. Saint-Gervais mahallesinde bir hana indiler. İçinden: «Yanılmış olacağım» diyordu. yan rahatsızlık gösteren bir tavırla başından savmaya çalışırdı. bize ekseriya yazarların kaleminden intihal eden tabiat sevgisi hislerine kalbini kaptırabilirdi. Hıristos suyu çanaklarının serinliğinden. hasta koyun'a. hemen eve döner. Mademoiselle de La Valliere'in sergüzeştini anlatan resimli tabaklarda yedi52 MADAME BOVARY ler. Kadın bir çığlık kopanrdı. kendisini eğlensin diye okulun küçük kilisesine (buradan uzun bir koridorla yemekhaneye geçilirdi) götüren rahibelerin sohbetinden pek hoşlandı. Akşam duadan önce. Denizi ancak fırtmalan için sever. o zaman belki. onun şivesine gülüp. kendine çeki düzen vermekle meşgul bulurdu. kendisini hasredecek kutsal bir amaç arıyordu. onu göreceği geliyordu. Duaları takip edeceği yerde . taparcasına sevdiği güzel bir karısı vardı. çarmıha gerilmeye giderken düşen İsa'ya gönül vermişti. ilk zamanlar ne kadar candan dinlemişti! Çocukluk yıllan bir esnaf mahallesinin dükkân arkası odalarında geçmiş olsaydı. bahtiyarlık. derslerde daha kuvvetli. Sakinlerine alışık olduğundan. annelerinin manşonları içinde getirip konuşma salonunda verdiği pastaları yiyen arkadaştan içinde yapayalnız geçirdiği okul yıllarında mı? Tıp tahsil ettiği sırada. sürülerin meleyişinin. yeşillikten ancak. bıçakların yer yer kazıyıp bozduğu yazıların hepsi de ya dindarlık faziletlerini. Ancak bir nevi şahsi kâr çıMADAME BOVARY 53 . semavî dost ve ebedi nikâh gibi istiareli sözler. harabeler arasına parça parça serpilmiş olursa hoşlanırdı. Evlenmeden önce gönlünde aşk uyandığını sanmıştı. yavaşça yürüyerek girer. sütten yapılan azıklann. onu hülyalara daldırmıştı. kendinden geçme gibi sözlerin. İlk zamanlar sıkılmak şöyle dursun. Toprak ve edebiyat konularında yine kendi kendini aksettiren romantik hüznün bu ahenktar figanını. Teneffüs zamanlarında pek az oynar. köpek Fidel. zevç. bazen yanaklanndan şa-pur şupur öper. Nefsine azap etmek için bütün bir gün aç oturmaya kalktı. sivri oklarla delinmiş Tanrı .. din dersini iyi anlar. süzülen huşulu rehavete o da kapıldı. sapanların ne olduğunu pek iyi bilirdi. onu ensesinden öperdi. okulun çalışma salonunda dini kitaplar okunurdu. Bayağı günler özet bir din tarihi veya. yatakta ayaklan birer buz parçası gibi soğuk olan o dul kadınla yatmıştı. hangi halin adı olchığunu düşünüp duruyordu. Resimlerin etrafında. onu kâfi derecede sevmiyor diye üzülüyor. Vaızlarda boyuna geçen nişanlı. fakat bu aşkın neticesi olması lazım gelen saadetten bir eser . değişikli. köyleri fazlasryle tanırdı. elbiseleri ile olay eden. papaz muavini efendinin sorduğu zor sorulara hep o cevap verirdi. rahibeler okuluna yazdırmak üzere şehire kendi eli ilegötürmüştü. bir işçi kızını dansa götürüp kendisine metres etmeye bile parası yetmediği günlerde mi? Sonra on dört ay. orada akşam yemeğini.kitabının gök mavi çerçeveler içindeki mukaddes tarih resimlerine bakardı. onun yüzüklerine. kilise şamdanlarının ışıltısından. hele —sizin için gidip çan kulelerinden daha yüksek ağaçlardan kırmızı yemişler toplayan veya size bir kuş yuvası getirmek için kumda yalınayak koşan— bir küçük erkek kardeşin tatlı sevgisi. Emma. Sınıfların ılık havası içinde ve bakır haçlı teşbihler taşıyan o beyaz tenli kadınlar arasında yasaya yasaya mihrap buhurlarından. musallat olan bir çocuğa çıkışır gibi onu.
gönül endişelerinden. büyük bahçelerde dolaşırdı. Bu kitaplarda hep aşktan.karmasına hizmet edebilecek hallere ehemmiyet verirdi. dikişini dikerken yavaş sesle onları söylerdi. gavur cengaverleri. daha on beşinde. yuvarlak hasır şapkaları altından insana berrak gözlerle bakan sansın. Hikayeler anlatır. bir yanda da diz çökmüş develer bulunan manzaralar. Kızlar ekseriya gidip onunla konuşmak için. bir balkon parmaklığı arkasından doğru uzanıp. karanlık ormanlardan. sağında kaplanlar. siyah örtüler içinde sedirlere oturmuş. hıçkırıklardan. kendilerine isim günü hediyesi diye. Aziz Louis ile meşesi. silah odaları. çamları bir arada gösteren. Okula her ay gelip sekiz gün çamaşırhanede çalışan bir ihtiyar kız vardı. şato şato dolaşan saz şairleri doldurdu. yağız atını dörtnala sürerek gelecek beyaz sorguçlu süvariyi beklemekle geçiren uzun elbiseli şato hanımları gibi. gülümseyen yüzleri omuzlarına yatmış. Müzik dersinde öğrendiği şarkılar. Heloise. Arkadaşlarından bazıları. ya bir Vicomte olan yazarların isimlerine gözü kamaşa kamaşa bakardı. Resimlerin üstünden titreye titreye üfleyerek kaldırdığı kağıt. Saint-Barthe'lemy gecesinin bir iki sahnesi.. Xl'inci Louis'nin birkaç vahşeti. Yaradılış itibariyle sanatkâr değil. bunlar daha gölgede kalıyordu ve aralarında hiçbir ilişki yoktu. önde Romalılar tarafından kurulmuş bir şehrin harabeleri. bu da hayli zor bir işti. artık benzeri görülmeyen derecede erdemli. verilen kitapları getirirlerdi. yanlarında zarfı yeni yırtılmış bir mektup. birer kuzu gibi yumuşak huylu. çalışma salonundan kaçarlardı. yalnız bunlardan söz edilirdi. ağaçlıklarda feryada gelen bülbülden. İşte böylece. şairane iklimlerin manzaraları: hurma ağaçları. Bunları gizlemek lazımdı ki. kızlann şehirden ısmarladıkları öteberiyi alır. bunlar zararı dokunmaz şeyler sanılırdı ama. birer aslan gibi yiğit. O semada. veya. Gece yatakhanede okurlardı. can çekişen 54 MADAME BOVARY Bayard. Türk kılıçları. Bütün bun- . Jeanne d'Arc. Emma'nın ellerine kiralık romanların yağlı tozu sürüldü. Ag-nes Sorel. dilber Ferroniere ile Clemence İsaure. sevdalıdan. her sayfada bir iki taneâi çatlatılan atlardan. rüyalarını. beyaz pantolonlu iki genç seyisin sürdüğü ve önünde kıvrak bir tazı koşan arabalara yayılmış.. En safları. deniz kenarına yakın gölcüklerden. her konak yerinde bir iki tanesi öldürülen sürücülerden. yeminlerden. güftenin manasızlığını ve bestenin acemiliği arasında. gotik bir kafesin çubukları arasında bir kumru ile ağız ağıza öpüşür. eski burçlarda yaşamayı hayal ederdi. göz yaşlarından. tarihi vakalara merak sardı. solunda bir aslan. O vakitler Marie Stuart'ı dindarcasına severdi. hülyalarını artık hep hurçlar. Bazıları da. yalnız altın kanatlı meleklerden. karnını doyurup yukan. haberler getirir. dirsekleri taşa. ıssız köşklerde bayılıp kalan işken: ce görmüş kadınlardan. tarihin uçsuz bucaksız karanlık semasında. yarı kıvrıldıktan -sonra usulca öbür sayfaya kapanıverince meydana. Bâaralı'nın (IV'üncü Henri) çalımlı yiğitliği ve XlV'uncu Louis'yi öven resimli tabakaların hatırası da daima vardı ama. Meryem Ana'dan. İhtilal zamanında malı mülkü mahvolmuş bir eski kibar aileye mensup olduğu için piskoposluktan himaye görür. hiçbiriniz bu resimlerde eksik değildiniz. Hele sizler. Yonca biçimi kemerler altında. mehtaplı gecelerde yüzen sandallardan. yemekhanede rahibelerin sofrasına alınır. kıvırcık saçlı İngiliz hanımları çıkardı. ufukta Tatarkârî minareler. büyük öğrencilere gizlice verirdi. Sonradan Walter Scott'u okudu. okula. gondollardan bahsederdi. yanaklarında bir damla göz yaşi. çardaklar altında. onun için. gemi burnu pabuçlar gibi ucu yukarı kalkık sivri tırnaklı elleri ile yaprak yaprak papatya koparırlardı. kalbinin derhal coşmasına yardım edemeyecek her şeyi lüzumsuz bulurdu. Emma onların saten ciltlerini itina ile açarak. Geçen yüzyılın birçok zendost şarkılarını ezbere bilir. işinin başına çıkmadan önce de onlarla bir süre konuşurdu. bütün günlerini. kemerine ipek kese takmış bir kızı kucaklayan kısa mantolu bir delikanlı veya. hissi bir kız olduğundan ve manzaralardan ziyade heyecanlar aradığından. Ve sizler. Kadınların bazıları. daima tertemiz giyinip kuşanmış ve çağlayanlar gibi ağlayan beyler'den. öpüşlerden. beyazlar giymiş. yarı açık pencereden ay ışığını seyrederek hülyalara dalardı. daima önlüğünün cebinde taşıdığı ve iki iş arasında uzun uzun birkaç bölümünü birden okuduğu romanları. hissi hakikatların insanı cezbeden hayalini sezdiriyorlardı. birer kuyruklu yıldız gibi parlıyordu. eserlerinin altına imzalarını atan ve çoğu ya da bir Comte. Kahramanlıkları veya çektikleri acıyla isim bırakmış kadınlara gönlünde coşkun saygı hisleri beslerdi. kırların ta ötesinden. Yunan külahları. çeneleri ellerine dayalı. Hint rakkaselerinin kollan arasında kendinden geçmiş uzun çubuklu sultanlar. sevgiliden.
bayağı kimselerin hiçbir zaman varamayacağı o hale. rahibeler onun gitmesine hiç de esef etmediler.. hayatta öğrenilecek. balta girmemiş. hani şu balayı denilen zamanı işte bu!» derdi. önce alışkanlıkla. müziği hissi güfteleri. mavi ipek perdeler arkasında. Güneş batarken koylar kenarında limon ağaçlarının rayihası koklanır. dik yollar ağır ağır çıkılır. gösterilen dikkat ve ihtimamlara onun artık uymadığını farkedince hayli hayret ettiler. şimdi de içinde yaşadığı bu sükûnun hayal ettiği saadet olabilmesini aklı bir türlü almıyordu. Babası gelip 56 MADAME BOVARY onu okuldan aldığı zaman. bütün yapraklann dökülmesini. Onun bütün tadını çıkarmak için. artık bütün vehimlerden uyanmış. yaradılışına pek aykırı gelen sıkı düzene sinirlendiği gibi. yıldızlara bakarak. belki de o adamı görmekten duyduğu asabiyet. dağda keçilerin çanlarına. VII Bazen kendi kendine düşünür: «Hayatımın en güzel. solgun.. gelecek günler için hülyalar kurulur! Emma'ya öyle geliyordu ki. villaların taraçalarında. o zajmana kadar şairane semaların parıltısı içinde uçan pembe tüylü bir kuş gibi gördüğü o harikulade ihtirası nihayet ele geçirdiğini sanmasına kâfi gelmişti. bütün can veren kuğuların şarkılarını. kolluklar takmış bir koca. arabacının. çağlayanın derinden gelen sesine karışan şarkısı dinlenir. tam baş ucuna asılmış gaz lambasının ışığı altında. yatakhanenin sessizliğini ve geç kalmış bir arabanın uzak caddelerden koşup giderken çıkardığı sesi dinleyerek.. ancak bir toprağa mahsus ve başka yerde tutamayan fidanlar gibi. başına sivri bir şapka giymiş. Bundan iç sıkıntısı duymuyor değildi ama itiraf etmek istemedi. bir gün kendisinin de o mezara gömülmek istediğinden bahsetti. Mademoiselle Rouault'nun din duygusundan çok şeyler ummuş olan iyi kalpli rahibeler. vücudunu hor görüp ruhunun selametine çalışsın diye öğütler vermek hususunda o kadar cömert davranmışlardı ki. Annesi ölünce ilk günler hayli ağladı. adları kulağa bir şarkı gibi gelen memleketlere. dişleri arasından kurtuldu. fakat tertemiz bir orman ve güneşin dikine düşüp titrediği suyun çelik mavisi aynası üzerinde beyaz yırtıklar gibi gözüken kuğular. yani durdu ye gemi.saadet yetiştirmek de dünyada yalnız bazı memleketlere vergidir. hissedilecek bir şeyi kalmamış insanlardan sayıyordu. dinin anlaşılmadan inanılacak hakikatlerine de isyan etti. dokuz gün perhizleri tutturmak. dünyadan çekilmek arzusu aşılamak. hiç şüphesiz.' birinin parmakları ötekinin parmaklarına dolaşmış. ancak gerçek şeylere eğilim göstermiş. Rahmetlinin saçlan ile yürekler parçalayacak bir tablo yaptırttı ve Bertaux'ya yolladığı. Kendini Lamartine'in şiirlerindeki dolambaçlı hislere bıraktı. yahut bıkkınlığını İskoçya'da bir küçük kır evi içinde gizlemek. daha yeni eve döndüğü sıralarda. niçin ona da nasip olmuyordu? MADAME BOVARY 57 . Emma. İsviçre şalelerinin balkonlarına dirseklerini dayamak. Rahibeler ona dua ettirmek.MADAME BO. sonra akşam. kız. kadın erkek baş başa. gözünün önünden birer birer geçip bütün dünyayı anlatan bu resimleri seyrederdi. göğe çıkan bakireleri ve vadilerde insanlara uzun uzun sözler söyleyen Lemyezel'in sesini dinledi. kiliseyi çiçekleri. dizgini pek fazla çekilen bir at gibi hareket etti.. edebiyatı ihtirasları coşturduğu için sevmiş olan bu genç kız ruhu.VARY 55 ların etrafından da. alnında kınşık olmadığı gibi gönlünü de kedersiz bulunca şaşıp kaldı. Heyecanlarına rağmen yine. vaızlar vermek. son zamanlarda cemaate karşı onun pek fazla saygısızlaştığına kaniydi. böyle bir hamlede erebilmiş olduğuna içinden pek seviniyordu. hazin ruhlu insanların hayallerinde özene bezene kurdukları hale. göllerde çalınan harpları. Emma. Charles'ın Bertaux'ya ilk geldiği zamanlarda. Zavallı babası onu hasta sanıp görmeye geldi. ayaklarına yumuşak çizmeler. içi hayat hakkında kederli düşüncelerle dolu mektupta. yanında da arkasına uzun yırtmaçlı siyah kadife ceket. düğünden sonraki günlerin en hoş tembellikler içinde geçtiği yerlere gitmek lazımdı! Posta arabalarında. sonra vazgeçmeyi kibrine yedireme-yerek devam etti ve nihayet kendini sükûna kavuşmuş. Emma. kız kendini. Bunlar niçin. uşaklara. Fakat yeni bir halin verdiği endişe. velilerle din uğrunda ıstıraptan kaçmamışlara karşı sonsuz bir saygı duysun diye telkinlerde bulunmak. Hatta başrahibe. köy hayatından tiksinir oldu ve manastır günlerini aradı.. emir vermekten hoşlandı ama arası çok geçmedi.
Belki' bütün bunları bir kimseye açmak isterdi. Fakat bulutlar gibi değişen, kasırga gibi
kararsız, dönüp dolaşan bir keyifsizlik nasıl anlatılır ki? Ne kelimeler dilinin ucuna geliyor, ne
fırsat ele geçiyor, ne de içinde cüret buluyordu.
Ama Charles isteseydi, sezseydi, bakışı bir kerecik olsun onun düşüncesini arasaydı, Emma'ya
öyle geliyordu ki, o zaman, olgun yemişlerin el değer değmez düştüğü gibi, kendinin de gönlü
coşuverecekti. Fakat birbirlerini tanıdıkça, aralarındaki teklifsizlik derinleştikçe, içinde, kendisini
kocasından uzaklaştıran bir soğukluk hissediyordu.
Charles'ın konuşması bir sokak kaldırımı gibi dümdüzdü, beylik fikirler oradan her zamanki
kıyafetleriyle geçer durur, ne bir heyecan veya bir gülüşe neden olur, ne de bir hülya
uyandırırdı. Charles, söylediğine göre, Rouen'de iken merak edip tiyatroya, Paris'H aktörleri
görmeye gitmemişti. Yüzmek, kılıç kullanmak, nişan almak gibi şeyleri bilmezdi; karısı bir gün
romanda gördüğü bir binicilik terimini sorunca, onun da ne olduğunu söyleyemedi.
Halbuki bir erkeğin her şeyi bilmesi, birçok sahalarda elinden iş gelmesi, kadına ihtirasın
kudretlerini, zarafet içinde yaşamayı, bütün sırların inceliklerini öğretmesi lazım değil mi?
Bunun ise bir şey öğrettiği, bir şey bildiği, hayatta bir şey istediği yoktu ki! Karısını mutlu
sanıyordu: karısı da ona bu kökleşmiş sükûnu, bu tasasız ağırlığı, ona* kendisinin verdiği
saadet yüzünden garez kesilmişti.
Emma bazen resim yapardı; orada ayakta durup onun kartonu üzerine eğilmesini, yaptığı işi
daha iyi görmek için gözlerini kırpmasını veya parmaklarında ekmek içi yuvarlamasını
seyretmek Charles için büyük bir eğlenceydi. Piyano çalarken de, onun parmakları ne kadar
hızlı giderse Charles o kadar hayran olurdu. Emma tuşlara yukarıdan doğru şiddetle vurur ve
bir baştan bir başa, hiç durmadan, bütün klavyeyi dolaşırdı. Telleri uğuldayan köhne çalgı,
böyle sarsılınca, pencere açıksa sesi köyün öbür ucundan duyulur, caddeden başı açık,
ayaklarında terliklerle geçen icra memuru kâtibi .elinde kağıdı durup dinlerdi.
' Emma diğer yandan evini idare etmesini de bilirdi. Hastalara, güzel cümlelerle yazılmış ve hiç
de fatura kokusu olmayan mektuplarla hesaplarını gönderirdi. Pazar günleri sof58
MADAME BOVARY
rada bir misafir varsa, aynabakar eriklerini bağ yaprakları üzerine ehram gibi dizmesini, reçel
hokkalarını olduğu gibi tabağa devirmesini bilirdi; hatta sofraya, el ağız yıkamak için billur
fincanlar almaktan bile bahsediyordu. Bütün bunlar Bovary'nin saygı görmesine yarardı.
Böyle bir karısı olduğu için Charles'm kendi kendine de saygısı artıyordu. Onun kurşunkalemle
çizdiği iki resmi, gayet geniş çerçeveler yaptırıp, uzun, yeşil kaytanla salonun duvarına asmıştı;
bunları gösterirken göğsü kabarırdı. Pazar günü kilise dönüşü evinin önünden geçenler, onu,
ayaklarında işlemeli cici terlikleri, kapısının önünde oturduğunu görürlerdi.
Geç.vakit, saat onda, bazen gece yarısı eve dönerdi. Yiyecek ister ve hizmetçi kadm yatmış
olduğu için kendisine karısı hizmet ederdi. Sofrada daha rahat olur diye arkasından redingotunu
çıkarırdı. O gün kimleri gördüğünü, hangi köylere gittiğini, yazdığı reçeteleri birer birer anlatır
ve kendi kendinden memnun, kalan yahniyi bitirir, peynir doğrar, bir elma yer, sürahideki
şarabın hepsini içer, sonra gidip yatağına girer, sırt üstü yatar horlardı.
Uzun zaman geceleri pazen takke giydiği için, şimdi başına sardığı mendil kulaklarından
kayıyordu; bunun içindir ki, sabahleyin saçları darmadağın yüzüne gözüne dökülürdü; gece
yastığın bağları çözüldüğünden, saçlarının arasına beyaz kuş tüyleri karıştığı da olurdu. Daima
koca koca çizmeler giyerdi; topuğun üstüne gelen kısımda, ayak bileklerine doğru iki kalın
kıvrım bulunur, konçları da sanki birer tahta bacağa geçirilmiş gibi dümdüz dururdu. Charles,
«köy için böylesinin de pekâlâ olduğunu» söylerdi.
Bu tutumluluğunu annesi de pek beğenirdi; ihtiyar Madame Bovary, evinde sertçe bir fırtına
koptu mu, yine eskisi gibi oğlunu görmeye gelirdi, ama gelinine bir hıncı var gibiydi. Onun
«gidişini, para vaziyetlerine kıyasla aşırı» buluyordu; odun, şeker, mum «büyük konaklardaki
gibi çarçur ediliyordu»; mutfakta yakılan kömür ise, yirmi beş tencere kaynatmaya yeterdi!
Gelinin çamaşırlarını dolaplara yerleştirir ve ona, eti getirdiği zaman kasabı kolaçan etmeyi
öğretirdi. Emma bu dersleri dinler, Madame Bovary de bu hususta cömertlik gösterirdi; bütün
gün, dudaklarını hafif hafif büzerek biri, «Kızım», öteki
MADAME BOVARY
59
«Hanım anne» der ve ikisi de, öfkeden titreyen bir sesle, bir-birbirlerine iltifatlar yağdırırlardı.
Madame Dubuc'un zamanında, yaşlı kadm en çok kendisinin sevildiğini hissederdi; fakat şimdi,
Charles'm Emma'ya sevgisini gördükçe buna, artık kendi şefkatinden kaçılıyormuş, haklarına
tecavüz ediliyormuş gibi manalar veriyordu; varını yoğunu kaybetmiş bir adam, bir zamanlar
kendinin olan evde masanın başına oturanlara camlar ardından nasıl bakarsa, o da oğlunun
saadetini öyle hüzünlü bir sükûtla seyrediyordu. Ona, geçmiş günlerin yadigârı diye, kendi
çektiği ıstırapları, katlandığı fedakârlıkları hatırlatır ve bunları Emma'nın aldırışsızlığı ile
karşılaştırarak oğlunun, her sevgiyi unutup yalnız ona tapmasının akıl kârı olmadığı neticesine
varırdı.
Charles ne diyeceğini bilemezdi; annesini sayar, karısını da son derece severdi; birinin
düşüncesinde, görüşlerinde yanıl-madığma kaniydi, ama ötekini de kusursuz buluyordu.
Madame Bovary köyüne döndükten sonra Charles, annesinden işittiği tenkitlerin en
ehemmiyetsizlerinden, bir ikisini, ondan duyduğu sözlerle, çekine çekine tekrara kalkardı ama
Emma, yanıldığını bir kelime ile ispat edip onu hastalarının yanına savardı.
Emma, doğruluğuna inandığı birtakım kuramlara uymak için, kocasına âşık olmaya çalıştı.
Mehtaplı geceler bahçede, ez-berindeki bütün ateşli şiirleri ona okur veya içini çekerek, ağır,
hüzünlü şarkılar söylerdi; fakat kendisini yine önceki gibi sakin bulur, bunların Charles'a fazla
bir sevda, bir parça heyecan olsun veremediğini gprürdü.
Böylece, bir zaman kalbine ateş vermeye çalışıp bir kıvılcım koparamayınca, zaten
hissetmediğini anlamaktan olduğu kadar, kendilerini alışılmış şekillerde göstermeyen şeylere de
inanmaktan âciz olan bu kadın, Charles'ın ihtirasında artık aşırı bir şey kalmadığına kolayca
inamverdi.
Köcasınfh muhabbet hisleri göstermesi artık bir düzene girmişti; hangi saatler kucaklayıp
öpeceği belliydi. Bu da âdetler içinde bir âdet, yemeğin yeknesaklığından sonra beklenilen bir
soğukluk veya bir tatlı gibi bir şey olmuştu.
«Efendi»nin ciğer iltihabından iyileştirdiği bir korucu, «Hanım'a» bir küçük İtalyan tazısı hediye
etmişti; Emma gezmeye çıktığı zaman onu da yanma alırdı; çünkü artık yalnız
60
MADAME BOVARY
kalmak, gözlerinin önünde o hiç değişmeyen bahçe ile tozlu yolun manzarasından kurtulmak
için bazen gezmeye çıktığı oluyordu.
Banneville'in akgürgen korusuna kadar, duvarın tarlalar tarafındaki ucundan, artık içinde
kimsenin oturmadığı köşkün yanına kadar giderdi. Kapısının önündeki hendekte, otlar arasında,
yaprakları keskin uzun sazlar vardı.
Önce etrafına- bir göz gezdirir, geçen gelişinden beri bir şey değişmiş mi diye bakardı.
Yüksükotlarını, sarı şebboyları, iri çakılların etrafını çeviren ısırgan kümelerini, her zaman kapalı
duran ve paslı demir çubukları çürüyüp- parça parça dökülen pancurlarıyle üç pencereyi boylu
boyunca kaplayan yosunu, her şeyi yerli yerinde bulurdu. Kırda koşup daireler çizen, sarı
kelebeklere havlayan, bir buğday tarlası kenarında gelincikleri ısırarak sivri sıçanlar avlayan
tazısı gibi fikri de, bir zaman, oradan oraya dolaşırdı. Düşünceleri sonra yavaş yavaş bir
noktaya takılır, çimene oturmuş, şemsiyesi ile otları karıştıran Emma, içinden: «Yarabbi ne
yaptım da evlendim?» diye tekrar eder dururdu.
Talih başka türlü cilve edip onun karşısına başka bir kısmet çıkaramaz mıydı? O
gerçekleşmemiş olaylar, o bambaşka hayat, o tanımadığı erkek acaba nasıl şeyler olurdu?
Emma bunları düşünür, bunları göz önüne getirmeye çalışırdı. Bütün erkekler Charles gibi
olmaz ya! Öbür koca, önüne çıkamayan o kısmet, güzel, sohbeti hoş, kibar, cazibeli bir adam
olabilirdi; rahibeler okulundaki eski arkadaşları şüphesiz öylelerine varmışlardı. Acaba o kızlar
şimdi ne yapıyorlardı? Şehirde, sokakların gürültüsü, tiyatroların uğultusu, baloların ışıkları
içinde elbette ki, gönüle ferahlık veren; hisleri geliştiren bir hayat sürüyorlardı. Oysa kendisinin
hayatı, penceresi kuzeye açılan bir tavan arası odası gibi soğuktu; iç sıkıntısı, o sessiz örümcek,
karanlıkta gönlünün her tarafına ağını kuruyordu. Ödül dağıtımı günlerini, kazandığı taçları
almak için hocaların oturduğu yüksek yere doğru çıktığı günleri hatırlıyordu. Örgülü saçları,
beyaz elbisesi, üstü açık kara mandola iskarpinleri ile ne şirin bir hali vardı! Yerine dönerken
beyler eğilip onu tebrik ederlerdi; okulun avlusu o günler araba ile dolar, bunlar giderken
kapılarından çıkan eller ona veda işaretleri gönderir, elinde keman
MADAME BOVARY
61
kutusu ile müzik hocası selam vererek geçerdi. O günler ne kadar, ne kadar uzaktı!
Emma, Djali'yi yanına çağırır, dizlerinin arasına alır, parmaklarını onun ince, uzun tüyleri
arasında gezdirerek:
— Sen gam, tasa nedir bilmezsin; öp bakalım hanımını! derdi.
Sonra, ağır ağır esneyen bu endamlı hayvanın gamlı yüzüne bakıp içlenir, onu kendisiyle
mukayese ederek, teselli edilen kederli biriymiş gibi yüksek sesle onunla konuşurdu.
Bazen bir rüzgâr çıkar, denizden meltemler eser ve bir hamlede bütün Pays de Caux yaylasını
kaplayıp tarlaların en uzaklarına kadar tuzlu bir serinlik serperdi. Yerde sazlardan bir ıslık
kopar, kayın ağaçlarının yapraklan ani bir ürperişle hışırdar, tepeleri de durmadan sallanarak
uğuldar dururdu. Emma atkısına sıkı sıkı bürünür kalkardı.
Ağaçlı yolda, dallardan 'süzülüp serilen yeşil ışığın aydınlattığı kısacık yosunlar, Emma'nın
ayakları altında çıtır çıtır bir ses çıkarırdı. Güneş batar; dalların arasından gözüken gök kızarır;
dümdüz sıralanmış ağaçların hep birbirine benzeyen gövdeleri, yaldızlı bir zemin üzerinde
beliren bir dizi kara sütunu andırırdı. Emma'nın içine bir korku düşerdi; Djali'yi çağırır, hemen
caddeden Tostes'a döner, bir koltuğa yığılır ve bütün akşam bir söz bile söylemezdi.
Fakat eylülün sonuna doğru, yaşantısında olağanüstü bir şey oldu; Vaubeyssard'a, Marquis
d'Andervilliers'lere davet olundu.
Restauration devrinde nazırlık etmiş olan Marquis, siyaset âlemine dönmeye niyet etmiş,
mebusluğa adaylığını bir an evvel hazırlamaya başlamıştı. Kışın fakir fukaraya odun dağıttırır;
seçim dairesi meclisinde, vilayete yeni yollar yapılması için ateşli nutuklar söylerdi. Sıcağın en
şiddetli günlerinde, ağzında bir cerahat 'kesesi toplanmış ve bundan, Charles'ın tam zamanında
vurduğu bir neşterle, âdeta mucize kabilinden kurtulmuştu. Bu ameliyatın ücretini vermek için
Tostes'a giden kâhya, akşam dönünce Marquis'ye, hekimin bahçesinde iri iri kirazlar gördüğünü
anlattı. Vaubeyssard'da ise iyi kiraz yetişmezdi; M. le Marquis, Bovary'den birkaç çelik istetti,
bunlar için bizzat gidip teşekkür etmeyi kendine borç bildi. Emma'yı gördü, boyunu poşunu,
köylü kadınlarınkine hiç de benzemeyen selam vermesini beğendi; o kadar ki, genç karı kocayı
köş62
MADAME BOVARY
ke davet etmenin aşırı bir alçakgönüllülük olmayacağına kanaat getirdi. Hem bu, herhalde işine
de yarayabilirdi.
Bir çarşamba günü saat üçte, Monsieur ve Madame Bovary, arabalarına binip Vaubeyssard
yolunu tuttular. Arabanın arkasına bir koca sandık bağlanmış, çamurluğun önüne de bir şapka
kutusu yerleştirilmişti. Bundan başka, Charles'ın dizleri arasında da bir kutu vardı.
Şatoya sular kararırken, bahçede yol göstermek için fenerler yakıldığı saatte vardılar.
VIII
Yeni - Zaman işi olan İtalyan tarzındaki şato, çıkıntılı iki kanadı ve üç taş merdiveni ile,
üzerinde birkaç inek otlayan koca bir çimenliğin eteğinde, öbek öbek uzun ağaç kümeleri
arasına yayılmıştı; kumlu, kıvrılan yolun üzerinde de, katmerli zakkum, yabani yasemin ve
kartopu fidanları irili ufaklı yeşil kubbeler meydana getiriyordu. Bir köprü altından bir ırmak
geçiyordu; hafif meyilli, üstleri korularla kaplı iki küçük tepenin çevrelediği çayıra serpilmiş,
saman örtülü binalar, akşam karanlığında hayal meyal seziliyordu; arka tarafta, sık ağaçlıklar
arasında, karşı karşıya sıralanmış arabalıklarla ahırlar vardı ki, bunlar yıkılan eski şatodan
kalmıştı.
Charles'ın arabası orta merdivenin önünde durdu, hemen uşaklar çıktı; Marquis de geldi,
hekimin karısını koluna aldı ve hep birden avluya girdiler.
Burası mermer döşeli, gayet yüksek bir yerdi; ayak patır-dıları, konuşulan sözler orada, bir
kilisedeymiş gibi akisler uyandırırdı. Tam karşıda düz bir merdiven vardı; sol tarafta, bahçeye
bakan bir koridordan geçilip gidilen bilardo salonunda, fildişi yuvarlakların birbirine çarpıp
çıkardığı ses, ta kapıdan duyuluyordu. Emma, salona girmek için o koridordan geçerken
masanın etrafında, yüzleri vekarlı, gerdanları yüksek yakalar üstüne oturtulmuş, hepsi de
rütbeli nişanlı, istekaları dürterken sessiz sessiz gülümseyen adamlar gördü. Duvarın koyu
tahta kaplaması üzerine asılmış yaldızlı büyük çerçevelerin altlarında, siyah harflerle yazılmış
isimler vardı. Emma bunlardan birini okudu: «Jean-Antoine d'Andervilliers d' Yverbonville,
MADAME BOVARY
63
Saçlarını. Emma. bu. kraliçelerin koynuna girmişti! Buzlu şampanya getirdiler. donuk bir buğu kaplamış kesme billur kadehlerin pırıltıları birbirine aksediyordu. O. piskopos başlığı biçimi konmuş peçetelerin iki katı arasına birer beyzi francala yerleştirilmişti. gümüş yemiş kâseleri üzerine alevler uzatıyordu. omuzları güzel. hanımlardan biri (Konağın hanımefendisi) ayağa kalkıp Emma'yı karşıladı. âdeta kutsi bir şeymiş gibi bakıyordu. Marquis kapıyı açtı. Charles'ın pantolonu göbeğini sıkıyordu. Ömründe ne nar görmüş. Sofranın ta üst başında.» Birini daha okudu: «Jean-Antoine -Henry-Guy d'Andervilliers de la Vaubyessard. servetinin altından girip üstünden çıkmış ve bütün ailesinin gözünü korkutmuştu. ve bütün o yaldızlı. Fransa amirali ve Saint-Michel nişanı chevalier'si. berberin öğütlerine göre düzeltti. Erkekler avluya kurulan büyük sofraya. o sarkık dudaklı ihtiyara ikide bir gözlerini çevirmekten kendini alamıyor ve ona harikulade. Şamdanlar-daki mumlar. de Coigny'den sonra ve M. geniş kenarlı tabakların içine. Kırk sularında. Comte d'Artois'nın en candan ahbabıydı. dolu tabağına doğru eğilmiş. burnu kemerli. ağır ağır. Marquis de Conflans'ın şatosunda ava çıktığı zamanlar. İstakozların kırmızı kırmızı bacakları tabaklardan dışarı çıkıyor. tabağa aktarıveriyordu. Emma. kadın kaçırmalarla dolu bir sefahat hayatı sürmüş. kendini sıcak bir havanın sardığını hissetti.. Sonra hanımlar. mesela u. Marquis ve Marquise ile beraber. beyaz boyunbağı. Düellolar. kulağına eğilip bağırıyordu. çünkü bilardonun yeşil çuhası üzerine indirilmiş lambaların ışığı. — Dans ederken supyelerim rahatsız edecek. Emma. hazır kesilmiş yemekleri misafirlerin omuzları arasında dolaştırıyor ve herkesin beğendiği parçayı. Toz şekerini bile. bunun ucunu çapraz-vari arkasına atmıştı. vaktiyle Vaudreuil'de. Madem Bovary. Gözleri çapak çapak olan bu adam. bütün tenini bir ürperme kapladı. dumanlan tütüyordu. Emma. kırmızı elbiselerin pudra dökülmüş omzu üzerine yayılan perukalar veya etli. Marquis' nin kayınbabası Due de Laverdiere'di. düzenli bir sesle konuşan bir kadındı. Sandalyesinin arkasında bir uşak duruyor ve onun kekeleyerek. de Lauzun'den önce. ancak cilanın çatlaklarına değince ince hatlar teşkil edebiliyordu. — Öyle ya! MADAME BOVARY .Vaubyessard Comte'u ve Fresnaya baron'u. odalarına çıktılar. geniş odayı dalga dalga saran gölgeyi giderememişti. uzun arkalıklı bir iskemlede sarışın bir taze oturuyordu. hanımlardan birkaçı eldivenlerini bardaklara sürmediklerine dikkat etti. parmağı ile işaret ettiği yemekleri. ağzında o soğuğu hissedince. M. Kraliçe Marie-Antoiriette'in âşığı olduğu da söylenirdi. iyi cins çamaşır. 29 mayıs 1692'de Hougue-Saint -Vaast savaşında yaralanıp 23 ocak 1693'de Vaubyessard'da ölmüştür. bahse girişmeler. onlardan azlık olan kadınlar ise. sofranın boyunca çiçek demetleri konmuş. ufki levhaları kaplayan karanlığı biraz hafifletiyor. baloya hazırlanmak için.» Sonrakiler pek iyi seçilemiyordu. Bakır çemberli bir çini sobanın üzerinde. göğülerine çiçek takmış beyler. yemek odasında küçük sofraya oturdular. kaşığının bir değmesi ile. Emma: — Dans mı diyorsun? diye sordu. Yanında. iki kişilik bir kanepeye yanına oturttu ve sanki çoktan ahbabıymış gibi onunla dostça konuşmaya başladı. çenesine kadar tüllere bürünmüş bir kadın heykeli. insana bakan bir çift göz. sarayda yaşamış. Işık. bütün o kadınlar içinde yapayalnız. yuvarlak bir baldırın yukarısında bir dizbağı tokası görülüyordu. şöminenin etrafında hanımlarla konuşuyorlardı. dedi. bıldırcınların tüyleri üzerindeydi. parçalanıyor. ajurlu sepetlerde iri iri yemişler kat kat yükseliyordu. kısa külotlu. ne de ananas yemişti. bir çocuk gibi peçesini arkadan bağlatmış ağzından salçaları akıta akıta yemek yiyen bir ihtiyar oturuyordu. içeri girince. bu insan dolu salona hareketsiz bakıyordu. sahneye ilk defa çıkan bir aktris özeni ile giyinip kuşandı.. çiçek. et ve kuzu mantarı kokularının birbirine karışmasından oluşan bir şeydi. gömleği işlemeli. ipek çoraplı.uk bir alın. o akşam başına sadece bir dantel örtü örtmüş. başka yerlerdekinden daha beyaz buldu. barej elbisesini karyolaya yayıp öyle başından geçirdi. bir hâkim p*W 64 MADAME BOVARY gibi vakarlı maltre d'hötel. 20 ekim 1587'de Coutras çenginde ölmüştür. Saat yedide yemeğe çağınldılar. siyah çerçevelerdeki resimlerin yalnız açık renk boya vurulmuş kısımları.
inciden mücevherle süslenmiş uçuk benizli bir taze ile konuşuyordu. çiçek demetleri yüzlerin gülümsemesini yarı örtüyor. çıplak kollarda şıngırdıyordu. Uslu uslu yerlerinde oturan anneler. Elbiseleri herkesinkinden daha iyi dikilmiş. bir aşağı. Ceneviz güllerini. somurta somurta bakıyorlardı. Açık safran rengi elbisesine. pistonlu kornenin sesi tiz perdeden yükseliyordu. Ayaklar yine tempoya uyuyor. Tivoli'yi. yumuşak tavırları arasında. ortalık biraz boşaldı. boynunu hafif sallıyordu. bir an önce önünüzde eğilen gözler bir an sonra yine gözlerinizin içine bakıyordu. İtalya'dan bahsediyor. lacivert bir parıltı saçıyordu. başlarına sarık gibi kırmızı örtüler sarmış. kâh ayrılıyorlardı. üstümü buruşturacaksın. tırnakların şekli bile belli olan ellerde. yapraklarının ucundaki yapma su damlaları ile. salkım salkım veya dal dal. Emma. sevda çiçekleri. tatlı bir koku çıkaran mendillerine siliyorlardı. pırlantah broşlar. Kulaklarına doğru hafif hafif kabaran saçları. eteklikler kabarıp birbirine değiyor. dudaklarını. satenlerin hareleri. Parmaklarının ucu kavalyesinin elinde sıraya girmiş. içeride kumar masasının üzerine atılan altınların şıkırtısı duyuluyor. Dantel süsler. topuzuna iliştirdiği gül. bilekleri sıkan beyaz eldivenlerin altında. şakaklarına doğru kıvrılan saçlarına sürdükleri pomatlar bile herkesin kullandığından daha iyi gibiydi. bir yukarı dolaşıyor. Kadriller başlamıştı Davetliler geliyor. iki şamdan arasında görüyordu. Bir hafta önce Miss Arabelle ile Romuljus'u mağlup etmiş ve İngiltere'de bir hendek . Emma'nın hazır olmasını bekliyordu. hekim kısmına yaraşmaz. nar çiçekleri. Otur oturduğun yerde. yaseminler. Bir keman ezgisi ve boru sesleri duyuldu. Kadının kara gözleri daha karalaşmış gibiydi.65 — Sen deli mi oldun? Herkesi kendine güldürürsün.. Castellamare'yi. lacivertler giyinmiş bir bey. en genci yirmi beş. Dans edenler arasına dağılmış veya kapı önlerinde durup konuşan. Coliseum'un mehtabını methediyorlardı. güzel eşyanın cilası ile bir kat daha göze çarpan ve çok lezzetli yemeklerden bile ölçülü yemek sayesinde sağlığın korunduğunu gösteren o beyaz renk vardı. kendilerini kalabalıktan ayıran bir halleri vardı. Kontrdans bitince. dedi. nazik. Cassines'i. Önden kâkül kâkül kesilmiş. kumaşı her-kesinkinden daha yumuşak gibi gözüküyordu. Emma hemen merdivenden indi. Charles sustu. dans edenler kâh el ele tutuşup. herkes birbirini itiyordu. en ihtiyarı kırkında birkaç kişi (on beş kadar) vardı ki bunların yaş. Oturan kadınlar sırasında renk renk yelpazeler sallanıyor. Onu arkadan. orkestranın ahengine uyup sallanarak öne doğru kayar gibi gidiyor. dans etmek için yayın ilk vuruşunu. Emma'dan üç adım ötede. üzerine iri markalar işlenmiş. aynada. yeşil yapraklarla süslü üç gül buketi takmıştı. başaklar veya peygamber çiçekleri takılmıştı. hepsi aynı ailedenmiş gibi.beklerken Emma'nın yüreği biraz çarptı. oynak bir sap üstünde titriyordu. Emma'nın dudaklarında bir tebessüm beliriyordu. madalyonlu bilezikler buluzlar-da titriyor. öteki kulağı ile de. Fakat az sonra heyecanı geçti. alçak -yakalar içinde rahat rahat hareket ediyordu. sonra bütün çalgılar birden başlıMB 5 ' 66 MAUAMtBUVAKİ yor. İhtiyarlamaya yüz tutanlarda bir genç hali. ellerinde büyük tepsiler gezdiren formalı uşaklarla doldu. Yüzlerinde zenginliğin rengi: hani şu porselenlerin uçukluğu. — Bırak. kıyafet veya çehre farkları ne olursa olsun. taç biçimi. sonra yine grup grup ayakta konuşan' beyler. Emma kapının yanına bir uzun kanepeye ilişti. Sonra: — Zaten. Vesuve'ü. aşüftelerle düşüp kalkmak gibi kuvveti işleten ve gurura bir eğlence olan yarı kolay işlerin verdiği o bir nevi sertlik de beliriyordu. gençlerinde ise bir olgunluk vardı. anlamadığı kelimelerle dolu bir konuşmayı dinliyordu. Saint-Pierre kilisesi sütunlarının iriliğini. göğüslerde parlıyor. Charles gelip onu omzundan öptü. Bazen öbür çalgılar susup da tek başına çalan kemancının bir inceliği oldu mu. İlgisiz bakışlarında. günü gününe tatmin edilmiş ihtirasların sükûnu görülüyordu. koşmamak için kendini zor tutuyordu. cins atlan idare etmek. altın tıpalı şişeler dolaşıyordu. enseden burulmuş saçlara. Boyunları.
Yağmur serpeliyordu. sıralarda oturanlar azaldı. Bey. valse davet için. fakat bu sefer yavaş yavaş. Biri. birazdan bırakıp gitmeye mecbur olacağı bu tantanalı hayatın vehmini bir parça daha uzatmak istedi. her şey. Bir uşak iskemleye çıkıp iki cam MADAME BOVARY 67 kırdı. O zaman Bertaux'yu hatırladı. salonun ortasında iskemlede oturan bir hanımın önüne üç erkek. dedi. çamurlu havuzu. Vicomte onu yerine getirdi. Oyun masasının başında beş saat dikilip hiçbir şey anlamadan whist seyretmişti. Şimdi balodaydı. Fakat vals edenlerden biri. Fakat eski hayatının o zamana kadar berrak kalan hatırası. yer. Kanepelerde. başını bir an erkeğin göğsüne dayadı. Sonra yine dönerek. ' . Emma vals etmeyi bilmezdi. te-rafında dondurulmuş et suyu titreyen tabaklarda türlü türlü sövüşler yenildi. mil üzerine konulmuş bir daire gibi dönüyordu. Gece kapkaranlıktı. kadın bir baş işareti ile teşekkür edip elindeki çiçek demetini koklamaya1 başladı. ikisinin bacakları birbirine karışıyordu. Bilardo salonuna üşüşüldü. çalgıcılar parmaklarının ucunu dillerine değdire değdire serinletiyorlardı.-onun şapkası içine genç hanımın. diz çökmüşlerdi. az kalsın düşüverecekti. balık suyuna çorbalar. gözka-paklannı serinleten nemli havayı derin derin içine çekti. Sabahın üçünde kotiyon başladı. O kadın Emma gibi değil. Bir müddet daha sohbet edildi. Emma gözlerini kaldırıp ona bakıyordu. fenerlerin ışığının karanlıkta kayıp gittiği görülüyordu. Balonun havası ağırlaşmış. ikisi de bir geçiyor. Dönüyorlardı. oyun için kalan birkaç kişi daha vardı.atlayarak iki bin altın kazanmış bir deikanlının etrafını almışlardı. duvarların tahta kaplamaları. Hep onlara bakıyorlardı. pudding â la Trafalgar. «oh!» dedi. çenesi eğik. —gayet açık yeleği göğsüne yapışık gibi duran bu adama teklifsizce Vicomte deniliyordu— bir ikinci defa gelip Madame Bovary'yi kaldırmak istedi ve: — Ben sizi idare ederim. sonra arabalar birbiri arkasından gitmeye başladılar. süthanede parmağını daldırıp süt çanaklarının kaymağını aldığı eski hali. Ağır ağır başlayıp sonra hızlandılar. Kadın orada. Charles tırabzana asılarak çıkıyor. pekâlâ olur. ayağından çizmelerini »çıkarınca ferahlayıp bir. bunların gürültüsünü duyunca Madame Bovary başını çevirdi ve pencereye dayanmış bakan köylü suratları gördü. Muslin perdenin bir kenarım kaldırıp bakılınca. elma ağaçları altında mintanıyle dolaşan babasını. Yanında bir hanım elinden yelpazesini düşürdü. Sol elinde. şimdi geçirdiği saatin göz alan parıltıları arasmda siliniyor ve Emma âdeta onu yaşamış olduğundan şüphe ediyordu. başka her şeyi kaplayan bir karanlık vardı. Durdu. heyecanından nefes alamaz bir halde. lambalar. gece şatoda yatacak on iki» kadar misafirden başka kimse kalmamıştı. Emma omzuna bir atkı aldı. kolunu uzattı. Çiftliği. Kadın Vicomte'u seçti ve keman yeniden başladı. Kadının vücudu dimdik. uyumamak. sonra geceler. etrafla68 MADAME BOVARY nnda her şey. yelpazeyi alıp saygıyla hanıma uzattı. daha doğrusu sabahlar hayrolsun denilip şatonun misafirleri odalarına çekildiler. Emma ayılır gibi duvara dayandı ve eli ile gözlerini kapadı. eşya. pencereyi açıp dayandı. Balonun müziği hâlâ kulaklarında uğulduyordu. görürsünüz. kendi kendini de görür gibi oldu. lambalar kararmaya başlamıştı. Hanım: — Yelpazem şu kanepenin arkasına düştü. bütün vücudunu bir uyuşukluk sardı. Vi-cömte'un gözleri Emma'ya eğiliyor. subyeler içildi. ağzı önde. lütfen alır mısınız? dedi. maraskinolu dondurma yiyordu. Mademoiselle d'Andervilliers ile Marquise de dahil olduğu halde herkes valse kalkmıştı. kaşığı dişleri arasında. muska gibi bükülmüş beyaz bir şey attığını gördü. Emma. Gece yemeğinde şişe şişe İspanya ve Rhin şarapları açıldı. Charles. Bir bey geçiyordu. sonra yine dönüyorlardı. bir başkası da atının adını anlaşılmaz bir hale sokan dizgi yanlışlarından yakınıyorlardı. Gözlerini tekrar açtığı zaman baktı. eli belinde. balonun dışında ise ancak gölge. erkek hep aynı vaziyette. Vi-comte onu daha seri bir hareketle sürükleyerek beraberce dehlizin ta öbür ucuna götürdü. Kapıların yanından geçerken Emma'nm etekliği kalkıp erkeğin pantolonuna dolanıyor. «sanki bacakları vücuduna girecek gibi» olduğunu söylüyordu. semiren koşu atlarından. gözleri yarı" kapalı. arkası bir kanepteye dayalı. yarı uyumuştu. Bey eğildi. göğsü gergin. vals etmesini biliyordu! Öbür dans edenlerin hepsini yordular. Emma. altın suyuna batmış gümüş bir fincan tutuyor.
Charles o kızcağızı biraz severdi. sessiz sessiz oturmuş.. dedi. gem sulukları duvar boyunca dizilmişti. Nastasie terbiyesizce karşılık verdi. uyuyan Charles'a sokuldu. kollan iki yana doğru açık. Marquis. Ta uçta. yerinde bir asabileşi-yordu. Emma tabakayı alıp hemen dolabın ta dibine atı-verdi. Madame öfkelendi. — Ara sıra. Vaktiyle karısı ölüp de yanlız. Emma: — Sen tütün içer misin? diye sordu. evin içinde kollan böğründe kaldığı zaman ona Nastasie can yoldaşlığı etmişti. Arabayı merdiven başına getirdiler. tabakayı cebine koyup hayvanı kamçıladı. Charles. Emma şatonun pencerelerine uzun uzun baktı. Sepet biçimi yemliklerin üzerine çini levhalar asılmış. dedi. . dakikada bir tükürerek) her nefeste bir kere geri çekilerek içiyordu. bir yere benzemez! Nastasie'nin ağlaması duyuluyordu. Koşumluğun döşeme tahtası. koşumları son bir defa gözden geçirirken yerde. ağızlarına kadar dolu yılan yuvaları gibi. Hayvanlardan her biri. Emma. MADAME BOVARY 69 Fakat soğuk ta içine işlemiş. Charles sigarasını içmeye başladı. 70 MADAME BOVARY hayvanın bacakları arasında bir şey görüp aldı. paketler yerleştirildi. kenarlarından birbirine sarılmış uzun yeşil lifler sarkan. ortası bir konak arabası gibi armalı bir tabakaydı. koşup tulumbadan bir bardak soğuk su içti. tavana asılmış saksılar altında diken diken tüylü tuhaf bitkiler. Onların nasıl yaşadıklarını bilmek. Emma: — Çıkın dışarı. O şehirde İlk tanıdığı. önlerinden. gemler. Charles. Charles. küçük beygir de kendine pek geniş gelen oklar arasında tırıs tırıs gidiyordu. Eve geldikleri zaman akşam yemeği daha hazır değildi. bu. birkaç atlı gülüşerek geçtiler. genç kadın eğlensin diye. Nihayet: — Sen onu gerçekten mi kovdun? diye sordu. — İçinde iki puro sigarası da var. o gece gördüklerinden her birinin hangi odada yattığını keşfetmeye çalıştı. atların adları kara harflerle yazılmıştı. arabayı sürüyor. Charles sigarasını bıraktı.Ortalık ağardı. Emma hafifseyen bir tavırla: — Rahatsız olacaksın. bir salon parkesi gibi parlıyordu. hayatlarına girmek. arkasına dönüp baktı. kimi çıkan başların hareketinden başka bir şey göremedi. arabanın arkasına • bağlanmış olan kutu da boyuna küt küt vuruyordu. özengiler. kopan çeki kayışını iple bağlayı-vermek için durmak lazım geldi. titriyordu. kanepenin bir ucuna ilişmiş. o hayata karışmak istiyordu. Ortada müteharrik iki sütun üzerine araba koşumları yığılmış. akşam yemeğinden sonra içerim. Sabah kahvaltısında hayli adam vardj. ilk müşterisi o kız olmuştu. — Elbette! Kim karışırmış ki? Sonra odaları hazırlanırken oturup mutfakta ısındılar. kat kat ehramlar meydana getiriyordu. Gevşek dizginler sağrıya çarpıp ter köpüklerine bulanıyor. tırıs veya dörtnala giden. dedi. seyislerin birinden arabasını koşmasını rica etti. dedi. büzüldü. Bo-varyler de Marquis ile Marquise'e saygıların^ sunduktan sonra Tostes yolunu tuttular. francala artıklarını topladı ve hep bir arada limonluğa gittiler. fıskiyeli havuzdaki kuğulara atmak üzere. kenarı yeşil ipekli. likör çıkarılmamasına hekim hayli şaştı. Emma onlardan birini Vicomte'e benzetti. burada. ağızlarında puro sigaraları. üstü örtülü portakal bahçesinden konağın kahve ocağına (uşakların oturduğu yer) geçilirdi. ahırları gezdirmeye götürdü. Charles.. yanından damak şaklatarak geçilince.hayvanların birbirine pek uymayan yürüyüşüne göre kimi batan. Thibourville tepelerine henüz varmışlardı ki. Sonra Mademoiselle d'Andervillers. bir fırsat düşerse. Charles keyifle ellerini uğuşturarak: — İnsanın. Sofrada ancak on dakika kalındı. sizi kovuyorum! Yemekte soğanlı çorba ile kuzu kulaklı dana eti vardı. Bir çeyrek fersah ötede. kırbaçlar. evi başka şey. Soyunup yatağa girdi. siz haddinizi bilmiyorsunuz. tekerleklerin dönmesini seyrediyordu. Dudaklarını uzatarak.
Emma bahçesinde dolaştı. güzel elbisesini. bir kelime atlamadan okur. çardağın. Paris. yeni açılan mağazalarla alakadar olurdu. sanki dindarca bir saygıyla.. Vaub-yessard'a gitmek de Emma'nın hayatında öyle bir delik açmıştı. fakat hasret gönlünde yer etti. kadının hülyası bundan öte geçemezdi. Balzac'ın. Eugene Sue'nün romanlarından salonların nasıl döşendiğini öğrendi. uşakların elbiselerini. alçı papaz heykelinin önünde duruyor. götürmüştü.Ertesi gün. mine çiçeği ve tütün kokusu sinmiş astarı kokladığı bile olurdu. Ama yine de katlandı. romanlardaki şahısları bir yönden ona benzetirdi. şehirden çıkıp da toprak yollarda boğuklaşıncaya kadar dinlerdi: 72 MADAME BOVARY — Yarın oraya varacaklar!. hatta saten iskarpinleriMADAME BOVARY 71 ni. konsoluna kaldırdı. Emma'nın gözleri önünde pırıl pırıl yanıyordu. kayan parkenin mumu ile sararmıştı. bir türlü bitmek bilmedi. Kadınlara mahsus Corbeille gazetesi ile Sylphe des Salons'a abone oldu. Hayalinden onların ardı sıra gider. büklüm büklüm yumuşak saçlarını değdirmiştir.. ondan da geniş bir şey olmuş. derdi. balodaydım!» Sonra yavaş yavaş hafızasına çehreler birbirine karıştı. altın ve gümüş yaldızlı bir havaya bürünmüş. onun çehresinden ayrılıp daha uzaklara yayıldı. minimini bir pelesenk gergefte işlenmiştir.. yük arabalarına binmiş. kulaklarında bir katedral çanı gibi uğul-dayan. bunun üzerinde parmağını gezdirerek başkentte uzun uzun dolaştığı olurdu. Her çarşamba. Belirsiz bir uzaklıktan daima ne olduğunu bilinmedik bir yere gelir. IX Çok vakit. Charles bir işe gitti mi Emma da kat kat çamaşır altına sakladığı yeşil ipek tabakayı dolaptan çıkarırdı. İskarpinlerin pençeleri. bakar. Balo ona ne kadar uzak bir zamanda gibi gözüküyordu! Evvelki günün sabahı ile bugünün akşamını kim birbirinden bu kadar ayırmıştı? Hani fırtına bazen dağlarda. Fakat merkezini Vicomte'un oluşturduğu daire gitgide genişledi ve taşıdığı hale. Marjolaine şarkısını söyleyerek evin önünden geç'erken Emma uyanır. çiçek saksıları ile Pompadour saatler arasında dururken. Bois de Boulogne'a ne gün gidileceğini bilirdi. yıldızlar altında kırlardan geçerdi. acaba kimin tabakasıydı?. Kitabını sofrada bile elinden bırakmaz. Gece vakti balıkçılar. her köşede. aynı yollardan gidip gidip geliyor. geniş süveli şömineler üzerinde. kadının birçok başka hülyalarına ışık verdi. bir gece içinde büyük yarıklar açıverir. bazı noktalar böyle silinip gitti. pek iyi bildiği bu eski şeylere hayretle bakıyordu. George Sand'ın eserlerini okuyup şahsi arzularını. Her okuduğunda Vicomte'u hatırlatan bir şey bulur. on beş gün oldu. Okyanus'tan da büyük. demirli tekerleklerin gürültüsünü. düşünceli düşünceli çalışan kadıncağız buna kim bilir kaç saat göz nuru dökmüş. Caddelerden çıkar. Kaneviçenin deliklerinden bir aşk esintisi geçmiş. Vicomte'un olacak. ya bir hatırayı iliştirmişti. Piyeslerin ilk temsili. Opera'ya. balolar hakkında yazılanları. Ama o hayhuy içinde kaynaşan . «bugün sekiz gün oldu. tabakayı almış. Son modayı.. acaba neler konuşulmuştu?. yani orada? Paris kim bilir nasıl bir yerdir? Adı bile insana ne sonsuz hayaller veriyor! Emma. salonları. müsamereler. Açar. evleri gösteren dört köşe beyaz lekeler önünde dururdu. Charles konuşarak yemek yerken. O. Belki de sevdiği kadının bir hediyesidir. sokakların çizgileri arasında. sahneye yeni çıkan bir kadın artistle. Emma'nın gönlü de onlar gibiydi. tiyatroların direkli avluları önünde yayılan arabaların basamaklarını görürdü. birbirine dolanmış bu ibrişimler hep aynı sessiz ve ateşli aşkın sürüp gitmesi değil miydi? Sonra bir sabah Vicomte gelmiş.. çıkıp inerek bayırlar aşar. Emma bir romanın sayfalarını çevirirdi.. sabahleyin uyanınca: «Ah!» derdi. odaları iyice göz önüne getiremez oldu. Emma için bir meşgale oldu. koşular. Nihayet yorulan gözlerini yumar. heveslerini hiç olmazsa hayalen tatmine çalıştı. her batırılan iğne bu kumaşa ya bir ümit. Herkesten gizli. Böylece o balonun hatırası.. pomata çanaklarının üzerindeki yazıya varıncaya kadar her yerde gördüğü o ışıldayan adı kendi kendine yavaşça tekrar etmekten bir haz duyardı. karanlıklarda sokak fenerlerinin burkulduğunu. çiçek tarhlarının. iyi terzilerin adresini. dansların havasını unuttu. Zenginliğe sürtünmüş olmak onda da silinmez bir iz bırakmıştı. üç hafta oldu. Bir Paris planı aldı. Emma Tostes'ta Vicomte ise şimdi Paris'te.
nar rengi küçük terliklerinin. yukarı katta. özel bir ısı gerekli değil miydi?. Dünyanın bu hayata karışmayan bölümüne gelince o. sonra satırlar arasında bir hülyaya dalıp dizine bırakıverirdi. itiyatlardaki zarafetle his inceliklerini birbirine karıştırıyordu. Bunlardan yalnız ikisi üçü Emma' nın gözleri önünde canlanıyor. bir kalem. iç sıkan köy. Emma'nın nazarında kaybolmuştu. fırtınalar içinde geçen ulvi bir şeydi. belirli bir yeri hatta varlığı yoktu. gözün alabildiğine uzayan bir mutluluklar ve sevgiler diyarı vardı. Her sabah gelip kısrağı tımar eden posta seyisi. Zaten eşya kendine ne kadar yakın olursa. içeri girmeden kapıyı vurmayı. kestirme yollardan hayvanını sürerdi. duvarları ayna kaplı. çünkü Charles akşam dönünce hayvanı ahıra kendi götürür. gayet yüksek ihtirasları vardı. Orada etekleri yerlerde sürünen elbiseler. bir söz söylerken üçüncü şahısla hitap etmeyi (1). yatağında duasını ettikten sonra kendi kendine yerdi. Mektup yazılacak kimsesi olmadığı halde bir sünger kağıdı. halısına ayak gömülen salonlardan. bir hayli kirli çamaşır ellerdi . 74 MADAME BOVARY Tostes'ten iki gözü iki çeşme ayrılmış olan Nastasie'nin yerine Emma. kolunu nemli yataklara sokar. Emma. bırakılıveren ellere akan göz yaşlarını. Bunların hayatı ötekilerden üstün. İçindeki arzuya kapılıp ziynet ve ihtişamın verdiği maddi zevkle gönül neşelerini. tam ayak bileği yerinde. onu kendine bir oda hizmetçisi yapmak istedi. Hint bitkileri gibi aşk için de hazırlanmış bir toprak. eyeri çözüp yuları takardı. bunun altından. Felicite. dairesinde otururdu. etajerin tozunu siler. kısa pantolonlu uşak diye işte bu adamla yetinmeye zorunluydu!. Beline iri püsküllü bir kuşak sarardı. hallerine bakılırsa sade hava ve heveslerine tâbi sanılmakla beraber hepsinin de takdir edilmemiş bir kabiliyeti. her akşam bir miktar şeker çıkarır. etrafa yayılan kurdele bir püskül vardı. meziyetleri bulunan erkekler her eğlencede atlarını çatlatır. elinden geldiği kadar. şamdanlar altında.. yerle gök arasında. budala budala orta halli insanlar. on dört yaşında. içlerinde özgür bir yaşam sürülen büyük şatoların balkonundan. hem de Paris'te yaşasam diye dua ederdi. yazarlarla aktrislerden oluşan alacalı bir kalabalık keyfeder dururdu. uzun uzun kucaklaşıp öpüşmeleri. Yeni hizmetçi. Sefirler âleminde herkes. Öğleden sonra bazen gidip karşıdaki posta seyisleri ile konuşurdu. kovulmamak için. yüksek kerevetler üzerine kurulmuş karyola^ lardan. döşeme tahtası cilalı salonlarda. Ona. kırkına doğru uslanır. içi dolu çiçekliklerden. hepsi de birer biçare melek olan kadınMADAME BOVARY 73 larm eteklikleri altından İngiliz dantelleri gözükürdü. kar demez. Gece yarısından sonra yemek yenen lokantaların özel odalarında. kordonlu formalar giymiş uşaklardan ayırmaya imkân yoktu. aynaya bakar. tebessümler altında gizlenen heyecanlar. koridordan iri iri çarıkları ile geçerdi. ötekilerin hepsini gizliyor ve bütün insanlığı yalnız onlar temsil ediyordu. leğenlere bakar. büyük büyük sırlar. Coşup çeşit çeşit garip hülyalara kapılırlardı. onun dışında ise. Ay ¦ ışığında iç çekmeleri. pamuklu hotoz giymeyi menetti. bu-lüzün şal yakası arasından. Hanım da.-Asıl etrafını çeviren şeyler. Bunlar birer kral gibi cömertti. birbirinden ayrı tablolara bölünmüştü. mintanı delik deşik. elmas pırıltılarından. içine kendisinin de nasılsa düştüğü ayrı bir âlemdi. Herif. kalçınları içinde ayaklan çıplaktı. kadife örtüleri sırma saçaklı oval masalar etrafında yaşıyordu. bunu. tatlı yüzlü bir öksüz kız tutmuştu. yağmur demez. Arkasına tamamıyle açık bir robdöşambr giyer. Charles. şefkatin verdiği rehavetleri. kendi giyinirken hizmet etmeyi öğretti. Sonra Duchesse'ler çevresi geliyordu: Orada benizler uçuktu.. eline bir kitap alır. perdeleri ipek. kolalamayı. kırmalı gömleği görünürdü. bütün bu bayağı hayat Emma'nın nazarında.kalabalık hayat yine de kısım kısım ayrılmış. saat dörtten evvel uyanılmazdı. Çiftlikler sofrasında omletle karnını doyurur. yaz mevsimini gidip Ba-den'de geçirir. ütü ütülemeyi. Hem ölsem. bir zengin kızı bulup evlenirlerdi. Seyahate çıkmak veya tekrar rahibeler okuluna dönmek isterdi. düşüncesi onlardan o kadar uzaklaşırdı ki. göğüs hırıltılarını dinler. bütün gün bir daha eve uğramazdı. homurdanmadan itaat ederdi. hacamatla akan ılık kanın yüzüne sıçramasına ses çıkarmaz. hanım büfenin anahtarını ekseriya üzerinde bıraktığından. tasalar vardı. hizmetçi kız da bir demet saman getirir. bir kere işi bitti mi. vücudu kavrayan ateşleri. yemliğe koyardı. kağıt. üç altın düğmeli. su getirirken bardağın altına tabak koymayı. zarf almıştı.
bunları Charles kendi için sanırdı ama hiç de öyle değildi. Darda kalmış gemiciler gibi.. Ama ta gönlünün içinden beklediği bir şey vardı. Emma bazen onun fanilalarının kırmızı kenarını yeleğinin içine sokar. ocağa attığı kütüklere. beygirden kan alır gibi. Kibirli olmadığından köylüler onun için çıldırırlardı. Bu hangi rastlantının belirtisi olacak? Onu kendine kadar hangi rüzgâr getirecek? Onunla hangi kıyılara gidecek? Bu bir şalupa mı. Charles'ı döveceği geliyordu.. ona âdeta hakaret etmişti. fakat odanın sıcaklığı ile hazım rehaveti bir araya gelir. kendini etrafa iyice tanıtmıştı. Charles yaşlandıkça tavrı. akşam bu vakayı anlatınca Emma o hekime hayli içerleyip ağır sözler söyledi. ona okuduğu şeylerden bahseder. gayet basit bir ye(1) Frenklerde uşaklar. hareketleri de âdileşiyordu. Akşam yemeğinden sonra onu biraz okur.. dudaklarını ısırarak içinden: . taze bir koku yayan karısını bulurdu. bir müddet sonra da yüksüğü altın suyuna batmış bir dikiş takımı istedi. Fakat Emma utancından yerler geçiyor. Artık se-mizlenmeye başladığından. cicili bicili şeyler takmalarını gördü. vardıran bin bir incelik vardı. saçları bir yele gibi lambanın ayağına yayılmış. bu kokunun nereden geldiğini bilmez. beş dakika geçmeden uyûyuverirdi. bir romanın. La Ruche Medicale'e abone oldu. Hastalarını öldürmekten pek korktuğu için. ufkun sisleri arasından çıkıverecek beyaz bir yelkenli araştırırdı. kendinin de taşıdığı o adın meşhur olmasını. Emma. Emma. giymeye kalktığı soluk eldivenleri bir kenara atardı.fakat her akşam kendini karşılayan alazlı bir ateş. onlardan kendi de aldı. Bari kocası şu az söyler. Charles müteessir oldu. son lokmasına kadar keyifle göçürürdü. Sıhhati yerinde. elmacıkların şişkinliği ile şakaklara doğru çekilir gibi bir hal almıştı. «Fennin ilerlemelerinden haberdar olmak için». geceleri kitaplar içinde çalışır. bunlar da onun üzerine kum gibi serpilmiş altın tozuydu. daima dinlemeye. onaylamaya hazır bir muhataptı. zaten küçük olan gözleri. asma saatin rakkasına bile dert yanası gelirdi!. «Siz» demez. bol bol hacamat ederdi. yüzü terütazeydi. orada Öylece kalırdı. hastalarını. İçindekileri tazı köpeğine de anlattığı olurdu! Öyle zaman olurdu ki. hatta: «Acaba gömleğe derisinden mi geçiyor!» diye düşünürdü. Rouen'de hanımların Saat kösteklerini. elbisesinin bir volanını değiştirmesi. saygı sırasında. «Ayaklarınızı suya koyun» der veya sülük tavsiye ederdi. Emma ona bakıp omuzlarını silkerdi. diş çekmek hususunda bir «Bir cehennem zebanisi» bileği vardı. MADAME BOVARY 75 ineğe pöhpöhlü bir ad takıvermesi kâfi gelirdi. ocağının tadını artırıyordu. yemek yendikten sonra boş şişelerin tıpalarını kesiyor. çenesi iki eline dayalı. Emma'da Charles'ın ağzını kulaklarına. kravatını düzeltir. Doğrusu cerrahlıktan da çekinmezdi. hastanın yanında soy sop toplanmış olduğu bir zamanda. altmışa gelip romatizmalar çağma girince biçimi bozuk siyah setrelerine bir sıra nişan sıralayan adamlardan olsaydı!. sofaya çıkıp 76 MADAME BOVARY pencereyi açtı. Onlar hayatın zevkini. hazır bir sofra. uzaklarda. Bazen de. meyhaneye ayak basmaz ve zaten ahlakı ile herkese güven verirdi. yahut Madame ne buyuruyor? Şunu ister mi? diye söz söyler. Charles ancak teskin edici ilaçlar verirdi. yeni piyeslerden birinin bir parçasını veya yüksek sosyeteye dair gazetede gördüğü bir hikayeyi anlatırdı. Charles. hizmetçiler. kitapçı dükkânlarma yayılıp gazetelerde tekrar edilmesini. bazen de kusturucu bir ilaç yazar. — Ne zavallı adam!. sükûn bulmak için serin havayı derin derin içine çekti. hizmetçi kız o yemeği iyi pişirememişse bile Charles. şamdanlara kendi icadı kağıt çanaklıklar takıver-mesi. sırf kendini düşündüğü için. çünkü Charles ne de olsa bir insan. Çocukları okşar. Gözleri yaşarıp karısını alnından öptü. örneğin. Ne zavallı adam!» diyordu. Nihayet. Ama Charles'ın öyle yukarılarda gözü yoktu ki! Geçenlerde beraber konsültasyona gittiği Yvetot'Iu bir hekim. çorba içerken her yudumda gurk gurk diye sesler çıkarıyordu. dilber. Zaten ona gitgide sinirleniyordu. Monsieur. Şöminenin üzerine koymak için iki tane mavi cam saksı. yumuşak koltuklar ve zarif giyinmiş. Sanki ömrü küçük bir patika. Charles bu zerafetleri anlamadığı nisbette onların cazibesine kapılıyordu. Bovary adını. sinirine dokunduğu için yapardı. gözlerini hayatının yalnızlığı üzerinde ümitsizce gezdirir. yoksa üç güvertelf bir gemi . diliyle dişlerini temizliyor. bütün Fransa'da tanınmasını isterdi. En çok nezle ve göğüs hastalıkları tedavisinde basan gösterirdi.
Demek ki günler. hiçbir zaman etrafında hayranlık fısıltılarının kalbine ferahlık veren bir rüzgâr gibi estiğini duymayacak olduktan sonra çalışıp öğrenmek neye yarar? Resim defterlerini. ziynet namına. ne kadar yavan olursa olsun. yerinden sıçrar. nefes darlıkları çekti. Damda bir kedi. berberin dükkânı üzerine tabela diye asılmış. belediye dairesi ile kilise arasmda tasalı tasalı gezinerek müşteri beklerdi. donuk camlardan süzülür gibi. onların arasından geçen ışık. korucu da bulüzüne bağlı kılıcı ile geçerdi. Gelecek. üçer üçer sokaktan geçirilip gölden su içmeye götürülürdü. İlk sıcaklar başlayıp da armut ağaçlan çiçek açınca. Çitin yanında. Fakat bütün eylül ayı geçti. üstü saman örtülü çardak. günün birinde bir hadise çıkması ihtimali vardı.. Emma sonra yukarı çıkar. sonra. utancı mani olurdu. uzun parlak iplikleri birinden öbürüne 78 MADAME BOVARY uzanan bir sırma işleme gibi parlardı. Dikiş dikmekten sinirleniyor: — Her şeyi okudum. Rouen gibi bir büyük şehirde. belirli aralıklarla sürüp gider. ne bir mektup geldi. Orasını bilmezdi. yoksa lombarlarına kadar mutlulukla mı doludur?. ne de bir davetçi. hiçbir şey olacağı yoktu. dipte kapısı sımsıkı kapalı. herkes evlerine dönerlerdi. bazen uzakta bir köpek ulur-du. ama buna kibri. örneğin. onların önlerinde sıçrayan başı açık çocuklar. Nihayet halk kiliseden çıkardı. Aşağıya inip hizmetçi kızla konuşmayı gönlü isterdi. Her gün. saçları sapsarı yarım kadın heykeli vardı. aynı saatte. heykelin suratını cüzzamlıya döndürmüştü. karanlık.. Akşamın dördü olur olmaz lambayı yakmak lazım gelirdi. Marquis d'Ander-villiers Vaubyessard'da belki yine bir balo verir diye düşünüyordu. Temmuzun daha başlangıcından başlayarak ekime kaç hafta kaldığını parmakları ile saymaya başladı. Müziği bıraktı. Neye yarar? Neye yarar?. Yaz tekrar geldi. «bouchon» oynarlardı. kilisede akşam çanı çalınırken içine ne kadar hüzün çökerdi! Çanın birer birer vuran çatlak seslerini dikkatli bir şaşkınlıkla dinlerdi. Allah öyle emretmişti!. yaklaşıldığı zaman üzerinde birçok ayaklı tespihböceklerinin süründüğü görülen duvarın sivri tepesine bir hasta yılan gibi sığınmış asma.mi olacaktı?. pencerelerden birine yapıştırılmış bir eski fistan modeli ile bir de. okulun hocası. beyazımtırak bir renk alır. . dükkân açmak hülyaları kurup bütün gün. diyordu. rüzgâr olduğu zaman da. Kim dinleyecek? Arkasında kısa kollu bir kadife elbise ile bir konser salonunda bir Erard piyanosu başına oturup fildişi tuşlar üzerinde parmaklarını hafifçe koşturamayacak. küçük bakır leğenlerin çifte çubukları üzerinde gıcırdadığı duyulurdu. lahanalar üzerinde. O dükkânda süs. onun gelmemesine şaşardı. Kuş sesi duyulmazdı. hanın büyük kapısı önünde. güneş batınca hüznü biraz daha artar: «Ah! Bir yarın olsa!» derdi. sonra köylere dağılıp kaybolurdu. alçısı da dondan pul pul dökülmüş. daracık bir dehlizdi. Amerikan çamlarının âltinda dua kitabını okuyan üç köşe şapkalı papazın sağ ayağı kırılmıştı. Her sabah pencereler buz tutmuş bulunurdu. birbirini izleyip duracak ve bir şey getirmeyecekti! Başkalarının hayatında ise. MADAME BOVARY 77 O ümidi de kırıldıktan sonra kalbi yine boşalıverdi ve artık sıra ile yine aynı günler başladı. rüzgâr. nakışlarını dolaba kaldırdı. geleceğinin mahvolduğundan yakınır. her şey uykuda gibiydi. Sabah akşam posta atları. şehir dışındaki yoldan toz kopa«p getirir.. O yıl kış soğuk oldu. dekor değişiverir. Beş altı kişi de —Her hafta aynı adamlar— ortalık iyice kararıncaya kadar.. Çalgı çalıp da ne olacak?. kömürleri yayar ve ocağın sıcaklığı ile vücudu gevşeyip üzerine iç sıkıntısının daha bir ağırlığı çöktüğünü hissederdi. bir taraftan da çanm o monoton sesi. rıhtımda veya tiyatro yanında. her patırdıyı dinler. Halbuki Emma için bir şey. Berber de eğilimini istediği gibi geliştiremediğinden. Kırağı.. Oturup saç maşalarını kızdırır veya yağmurun yağmasını seyrederdi. Acaba bin çeşit tasa ile mi. Boyanmış çarıklı kadınlar. Bir maceradan bazen bitmez tükenmez sonuçlar doğar. Pazar günü. Havanın'güzel olduğu günler Emma bahçeye inerdi. Fakat her sabah uyanınca onu o gün için umar. hepsi birbirinden farksız. bazen bütün gün hiç değişmezdi. başında siyah kadife takkesi ile çıkıp evinin kepenklerini açar. yeni mintanlarını giymiş köylüler. ağır ağır yürüyerek güneşin solgun ışıkları ile sırtını ısıtıp kabartır. kapısını kapatır. Ara sıra bir meyhane kapısının açılırken çalan çıngırağı.
Charles hastalarına gittiği için onunla asıl Emma konuştu. çalgıya uyup sıçrar. davranışları. köylü ana babadan doğup onların nasırlı ellerinin katılığını ruhlarından bir türlü gideremeyen insanların çoğu gibi sert yürekli olmasına. pembe hotozlu hanımlar. Emma bundan yakasını kurtaramayacak mı?. başında takkesi. Emma bir iki fındık geveler veya bıçağı ile muşambaya çizgiler çizerek eğlenirdi. ve XVIII. daha birtakım böylesine sözlerle kaynanasının ağzını kapıyordu. Adamcağız. Şubatın sonlarına doğru Rouault baba. Zaten artık kulağına nasihat masihat gireceğe hiç benzemiyordu. bazen garip garip fikirler yürütmeye. BaMADAME BOVARY 79 zen sınır taşına doğru koyu sarı bir tükrük fırlatır. Bazen öğleden sonra. pencereleri açıp incecik elbiseler giyerdi. boylan parmak kadar oyuncular. o kadar ki. ziraat. Hemen bir vals başlar ve çalgının üzerine kurulmuş ufacık bir salonda. beyaz dişlerini göstererek tatlı tatlı gülümseyen bir erkek başı belirirdi. . 80 MADAME BOVARY Emma geçimsiz. Tostes'tan çok hoşlandığını söylüyor. siyah favorili. kümes ve belediye meclisi sözü etti.Madame Bo-vary gözlerini her kaldırışında onun. ocağın ızgaralarına tükürdü. ruhunun ta derinliklerinden. sanki hayatın bütün acılığı önündeki tabağa dolar ve haşlama etin dumanı burnuna geldikçe. pek memnun olduğunu. dönerken. bir hülyadan bir hülyaya. yüzü güneşten kararmış. Zengin olmadıkları için masraftan kaçmak lazım geldiğini. kül rengi pamuk çoraplar giyiyor.. güzel bir hindi getirdi ve Tostes'ta üç gün kaldı. zemin katındaki sobası tüten. hiç üstüne bakmıyor. <1) XVII. Eskiden pek titiz. büyük perhiz günlerinin bir kısmını Tostes'ta geçirmeye gelen ihtiyar Madame Bovary bu değişikliğe hayli şaştı. kapısı gıcırdayan. duvarları sızan. kâh hazin ve ağır kâh neşeli ve akıcı olan havalar. bir şey oldu mu. pırıl pırıl avizeler altında dans edilen havalardı ve dünyanın Emma'ya kadar gelen yankılarıydı. hanımına borç olduğunu söylemeye kalkışan Madame Bovary'ye öyle öfke ile ve öyle soğuk bir gülümseme ile cevap verdi ki. Ama asıl yemek saatlerinde. bir hüzünden bir hüzne geçerdi. uzun ceket giymiş Tyrol delikanlıları. Artık evin işine bakmaz olmuştu. hatta bir gün. Kendi için ayrı yemekler pişirtip elini bile sürmüyor. başka yerlerde. sonra nefesine darlık gelir. kasketine atılan beş on kuruşu aldıktan sonra çalgısını bir eski mavi yün battaniyeye sarıp omuzuna atar. salonlarda söylenen şarkılar. Bunlar. Bu sefalet böyle sürüp gidecek mi?. hizmetçilerin dinine diyanetine göz kulak olmanın. köşelerinden birine yaldızlı kağıtla birleştirilmiş ayna parçaları onları birkaç misli çoğaltırdı. ağır ağır yola düzülürdü. örneğin tiyatrolarda çalınan besteler. başkalarının halinden öyle kolay kolay anlamamasına rağmen. kendini şaşırtan bir memnuniyetle kapadı. bir halının çiçekleri üzerinde rakseden bir Hint çengisi gibi. arkasında lasting ceketi ile. Kafasının içinde bitmez tükenmez zarabandalar (1) uyanır ve aklı. o gidince arkasından Emma kapıyı. siyah setreli maymunlar. Çok vakit inat edip evden dışarı çıkmaz. kesesin-deki bütün ufaklığı fukaraya attığı da olurdu. bir hayli azarlayıp hakaret ettikten sonra hediyeler verir veya gidip komşularla çene çalmasına müsaade ederdi. hafifsediği bir kimse. kanepeler. Charles'ın yemek yemesi uzun sürerdi. günü gününe uymaz bir kadın oluyordu. döşeme taşları nemli küçük odada oturmaya dayanamıyordu.. evin efendisine. Odada tütün içti. pencerelere bakarak manivelayı çevirir dururdu. Emma da gözleriyle arkasından onu seyrederdi. oturma odasının penceresi önünde. iyileşmesinin hatırasını kutlamak için damadına kendi eli ile kocaman. bu hissini gizlemeye çalışmazdı. birtakım başka. bir gün sade süt. herkesin övdüğünü kötüleyip. askısı omu-zunu yoran çalgıyı dizinden biraz kaldırırdı. böyle pek mutlu. ahlaksızlık sayılan şeyleri övmeye kalkardı. bunları duydukça kocasının gözleri faltaşı gibi açılırdı. koltuklar. nöbet tutarmış gibi dolaştığını görürdü. ertesi gün de on on iki fincan çay içiyordu. kutunun arabeskli bir bakır kafesle örtülü pembe canfes bir perde altından uğuldayarak dağılırdı. Adamcağız sağına. sohbetleri çok daha bayağıydı. şimdi gün oluyor. yüzyıllarda moda olan bir dans. dana. konsollar arasında döner. Mutlu yaşayan kadınlardan aşağı kalan nesi vardı ki! Vaubyessard'da gördüğü nice Duchessele-rin vücutları kendisininkinden çok daha hantal. inek. kısa pantolonlu beyler. Zaten beğenmediği. soluna. kadıncağız bir daha o sözü açayım demedi. yavan» tatsız kokular yükselirdi. lamba yerine mum yakıyordu. pek zarif olan Emma. Hizmetçi kıza.
basık tepeciklerin meydana getirdiği tümseğin eteğinde uzayıp arkaya dönünce Bray diyarı otlakları ile birleşir. oranın Leh mültecilerinden olan hekimin bir hafta önce kaçıverdiğini haber aldı. doğu tarafında ise.» Tostes'tan kalkıp gitmek Charles için doğrusu ağır bir şeydi. Yonville-PAbbaye'ye varmak için. Küçük mukavva yemiş taneleri patlıyor. yere serilmiş. Çayır. küstahça eğlenceleri: «Bunlar elbette insana benim hiç bilmediğim çılgınca zevkler tattırır!» diye kıskanırdı. sobanın tepesi boyunca birer kara kelebek gibi uçuştu. Andelle nehrine dökülmeden önce. Emma onun yanışını seyretti. Rengi soluyor. çayırların rengi ile evleklerin rengi arasında beyaz bir çizgi gibidir. Oraya buraya baş vurduktan sonra. vadi ayaklarınızın altındadır. ekin de hayli paMADAME BOVARY 83 . Böyle zamanlarda kollarına bir şişe dolusu kolonya dökülürse canlanırdı. Charles onun hastalığını memleketin havasına. insanlarının dilinde de bir hususiyet bulunmayan. karşınızda. civarda akan bir yığın çelikli maden sularından ileri gelir. ta ufukta. bu coşkunluk nöbetlerinden sonra ise. sonra boruya girip kayboldu. yağmurların bıraktığı izlerdir. daha birkaç noktayı öğrenmek için. Bazı günler çenesi açılır. yukardan aşağı irili ufaklı çizgiler taşıyan dik dik yarlarını görürsünüz. parmağına bir şey battı. Buket bir saman parçasından daha çabuk tutuştu. ne idüğü belirsiz bir bölgedir. âdeta bir konuşma hastalığına tutuluyordu. O küçük ırmak. gürültülü yaşantıları. Irmak. Emma sirke içip zayıfladı. Neuf châtel peynirlerinin en kötüleri orada yapılır. Emma. Madame Bovary gebeydi. Limon çiçekleri tozdan sararmış. MB 6 İKİNCİ KISIM I Bir zamanlar bir Kapüsen rahipleri manastırı bulunduğu için (Şimdi onun harabeleri bile kalmamıştır) adına Yonville -l'Abbaye denilen büyücek köy. Başını duvarlara dayayıp ağlar. Rieule ırmağının suladığı vadinin ta bitimindedir. kaçan hekimin yılda ne kazandığını. sağ taraf sürülmüş toprak. ne yapıp yapıp kuru bir öksürük peyda etti ve iştahı büsbütün kesildi. kadife yakası sırma şeritli büyük bir mantoyu andırır. o çevre böylece. bu çizgiler. sol taraf çayır. maskeli geceleri. Dört yıl oturduktan sonra. kül rengi dağın üzerinde beliren ki-• remidi lekeler de. aldığı cevabı beğendi ve Emma'nın sıhhatinde bir iyilik gözükmezse bahara doğru göçmeye karar verdi. Argueil ormanının meşeleri ile Saint-Jean tepelerinin. Bir sinir hastalığıy-mış. Neuf-Châtel'e bağlı Yonville-l'Abbaye adında oldukça büyük bir kasaba bulunduğunu.Bunları düşündükçe Tanrının adaletsizliğine karşı bir nefret duyardı. Rouen'dan sekiz fersah uzaklıkta. birdenbire bir uyuşukluk başlar. Leux tepesine kadar dümdüz giden yolu tutarsınız. manzarasında bir özellik olmadığı gibi.. Abbaville yolu ile Beauvais yolu arasında. Oraya vardınız mı. ağzını açmaz. «Tam işlerinin yoluna girdiği bir zamanda. en yakın meslekdaşın yerini. Sonra küllerin üzerinde yavaş yavaş yanıp eriyen kıpkırmızı. yürek çarpıntıları çekiyordu. kıpırdamaz olurdu. MADAME BOVARY 81 Durmaksızın Tostes'tan şikâyet ettiği için. oraya varınca. Mart ayında Tostes'tan hareket ettikleri zaman. Charles. Fakat ne tecrübe edilse onun sinirlerini bir kat daha bozuyordu. yakındaki yolculuğu düşünerek çekmeyi düzelttiği bir gün. Ama öyle lazım geliyorsa ne denir? Karısını Rouen'a götürüp eski hocasına gösterdi. Bunun üzerine. hava değiştirmek lazımmış. yavaş yavaş yükselen ova gitgide genişler ve artık gözün alabildiğine sarışın başaklı tarlalar görürsünüz. büzülüp katılaşmış kağıt yapraklar. suyuna yordu ve gidip başka bir yere yerleşmeyi ciddi olarak düşündü. Emma kaldırıp ateşe attı. Boissiere'de büyük caddeden ayrılır. çalıya benzer bir şey gözüktü. vadiyi görünüşleri bambaşka iki bölgeye ayırır. sırma zıhlı saten kurdeleler kenarlarından iplik iplik akmaya başlamıştı. Çimenin kenarından akan su. Charles «Va-leriane» içirip onu kâfurulu banyolara soktu. oranın eczacısına bir mektup yazdı. üç değirmen işletir. pirinç teller kıvrılıyor. Düğün buketinin teliymiş. Burası Normandie ile Picardie ve İle-de-France'ın birleştiği. şerit eriyordu. pazar günü çocukların olta ile tutup eğlendikleri birkaç alabalık bulunan ağzında. Nüfusunun ne kadar olduğunu.
çarıklarla basıldıkça gıcırdayan bir döner merdivenle çı-1 kılan. Paris'ti bir mimarın planına göre yapılmış belediye dairesi. Ta uzaktan görülür. Ev yukarıdan aşağıya kadar. Büyük mihrabın üzerinde.bırakılmıştır. İonia üslubunda üç sütun. üzeri: «Burası falanın yeridir» yazılı paspaslar mıhlanmış sıraları yandan aydınlatır. Yonville'e gitmek için araba yolu yoktu. sonra. kapıda. bir pencere altında. köprüyü geçtikten sonra başlayan. duvar boyunca dizilmiş ve kimisine. Sonra. Kilise. vs. kimi düz. taktirhane gibi binalarla dolu bahçeler ortasındadır. kollarını masasına dayamış eczacıyı. Homais'nin eczanesidir! Hele akşam vakti. dört şamdan arasında. sargılar. Ahalisi. başına pullu bir tül örtülmüş. kapısında sokağı işgal eden iki üç yeni yük arabası bulunan arabacı ustasının dükkânı gelir. Daha ötede. eşiğe kadar gelip. bir parmaklık arasından. görürsünüz. göbekli camlarının ortası şişe dibi gibi düğümlü basık pencerelerinin üçte ikisini örter. Kapının üzerinde. Yonville-l'Abbaye. «Bu yeni çıkışlara» rağmen. parmağını ağzına götürmüş. kiminin dallarına oltalar ve oraklar asılmış sık yapraklı ağaçlar altında oraya buraya dağılmış. kimi yuvarlak. kimine merdiven. şaraphane. «Kutsal Aile» tablosunun bir kopyasıdır ki> bunun da altında «İçişleri Bakanının Hediyesidir» cümlesi yazılıdır. Abbaville yolunu Amiens yoluna birleştiren ve Rouen'den Flandres'a giden arabacıların bazen faydalandıkları bir kasaba yolu yapıldı. bir süpürge sapına asılmış bir demet eğreltiotunun sallandığı görülür. burası noterin evidir ve kasabada bundan güzeli yoktur. tam meydana çıkılan yerdedir. Çaprazvari kara takozlu alçı duvara bazen cılız bir armut ağacı abanır. arabalık. Kilise. Yirmi kadar direk üzerine çatılmış. lapalar. yere serdiler mi. evler sıklaşır. tarımı düzeltmeye çalışacaklarına hâlâ. sıhhi çikolata. M. kan temizleyici murab-balar. bunun üzerindeki kubbeye de. Koroya ait yerin çam tahtasından iskemleleri boyasız. Altın Aslan Oteli'nin yanında. zemin katlarının kapısına da. binanın daraldığı yerde. Onun etrafını çeviren ve ancak göğüse kadar gelen bir duvar içine alınmış küçük mezarlık o kadar 84 MADAME BOVARY doludur ki. Grek tapmaklarını andırır bir binadır. Tepenin eteğinde.» gibi türlü ilanlarla kaplıdır. Kilisede görülen bundan ibarettir. erganunların bulunması lazım gelen yerde. nalbandın ocağı önünden geçilir. çitler kaybolur. darcet hapları. Ama. erkeklere mahsus bir mahfil vardır. bir ayağını Özgürlük Ya-sası'na basmış. havai fişeğini andıran o ışıklar arasından bir bakın. «Vichy. sokağın öbür tarafında. çifte cereyanlı gaz lambası yanıp da. Zemin katında. iki tarafına akçakavak fidanları dikilmiş şose. saten fistan giydirilmiş. muntazam. X'uncu Charles'ın saltanatının son yıllarında yeniden yapılmıştır. dökme demirden birer saksı vardır. parıl parıl yanan armalı levhalar asılıdır. kara ekmek kırıntılarını yiyen civcivlerin içeri girmesine mani olmak için. Fakat göze en çok çarpan şey. doğru kasabanın ilk evlerine götürür. dört köşe öbekler meydana getirmiştir. Bareges suları. camekânı süsleyen kırmızı. yaldızlı . birinci katta tam kemerli divanhane ' vardır. Her yanı çitlerle çevrilmiş olan bu evler. otlar orada kendiliğinden. İçerlere doğru gittikçe bahçeler darlaşır. eczacının evinin yanındaki köşededir. Yonville'in büyük meydanının hemen hemen yarısını kaplamıştır. sükûta çağıran bir aşk heykeli ile süslü yuvarlak bir çimenlik arkasından beyaz bir ev görünür. Ahşap kubbe tepesinden çürümeye yüz tutmuş. yirmi adım ötede. günah çıkarma yerinin karşısında. ırmak kenarına uzanmış hali ile. mış bir inek çobanını andırır. Gözlere kadar geçirilmiş birer kalpağı andıran saman örtülü saçaklar. bir ayağında da adalet terazisini tutan bir Gaule horozu oturtulmuştur. kimi matbaa işi taklidi harflerle yazılmış. olduğu gibi kaldı. mavi boyası da yer yer koyulaşıp sararmıştır. ovadan ayrılıp kendiliğinden ırmağa doğru büyüyüp gitmiştir. elma şarabına batırılmış. Dükkânın genişliğine büyük tabelada da. 1835 yılma kadar. Arabistan unları. Düz renk camlardan giren ışık. elmacık kemiklerine Sandwich adalarının kadın mabudu gibi allık sürülmüş bir Meryem Ana heykeli vardır. yere düz düz konuvermiş beyaz taşlar birbirine bitişik gibidir. Seltz. çayır yetiştirmekte inat ederler. su başında öğle uykusuna yat-. Raspail ilacı. fakat o yıllarda. yeşil kavanozlar o iki renk ışıklarını uzağa. Regnault macunu. fiyatların düşmesine bakmaz. alçak.halıya mal olur. kimine yemiş sırığı dayanmış. çünkü bu kum ve çakıl dolu gevrek toprağı verimli kılmak için bol bol gübre lazımdır. tembel köy. bir tarafından itilince dönen birer tahta perde konulmuştur. kiremit örtülü bir damdan ibaret olan sebze hali. taş merdivenin iki tarafında.
çorba ve kahve pişirmek lazımdı. Bilardo salonundaki göç şirketi adamları yine kıyamet koparıyor! Arabalarını da büyük kapının altına bıraktılar. Şimdiden etleri kesip tavukları te86 MADAME BOVARY mizlemek. kendiliğinden yetişiyor!. içki getirilmesi için bağırıp duruyorlardı. kadife takkeli. mutfağın masası üzerine. Yeşil meşin terlikli. biraz çalı çırpı topla. mezarlığa varılır. demekten sıkılmıyor. Eczacı devam etti: MADAME BOVARY . tezgâhın .. hem pek çok. Monsieur Homais. onu bile kestiremedim! Aman Allahım!. Beklediğiniz misafirlere yemekte tatlı diye ne vereceğiz. Ertesi gün kasabada pazar kurulacaktı. böylelikle her cenazede iki katlı kazancı olan bekçi. siyah zemin üzerine yaldızlı harflerle. Dul kadın haykırır gibi: —v Ne? dedi. çok sürmez.. üç acre toprak daha satın alınmışsa da. yolu döndünüz mü kesiliverir. küçük salondaki üç değirmenci. Asıl işinden başka mezarcılık ve kilise hademeliği eden. mezarlığı büyütmek için duvarlardan biri kısmen yıkılmış. eczacının dölütleri. onlara uzaktan bakarak: — Bir şey değil. memlekette bir salgın olunca bekçi. her zamanki müşterilerinin. Homais adı bir daha yazılmıştır. başı ucunda asılı saka kuşu. İnan olsun. Ama küçük tarlası yıldan yıla darlaşıyor. Homais: — Ne çıkar? dedi. kendi halinden memnun olmaktan başka hiç bir ifade yoktu. yoksa mezarlar çoğaldı diye keder mi etsin. fakat Lestiboudois. doktorla karısının ve hizmetçinin yemekleri hazır edilecekti. Kilisenin çan kulesi üzerinde tenekeden üç renkli bayrak dönüp duruyor. odun alaz alaz yanıyor. bunun içindir ki.. M.. Artık bileğe bakan kalmadı. dedi. üzerinde ıspanak kıyılan kütüğün sarsıntısından boyuna titriyordu. fino tüyünü andıran kıvırcık yelesini yolculara hâlâ gösteriyor.. Dükkânın dibinde. Yani bir bilardo mu alayım? — Görüyorsunuz ki bunun tutar yeri kalmamış. Eczacı yazılıdır. Şimdiki oyuncular köşe deliklerinin dar. tuhafiyecinin kapısına asılı. Lestiboudois! dedi. çuhayı yırtacaklar.. Tellier'ye baksanıza. bir camlı kapının üstünde «Laboratuvar» kelimesi okunur. tencereleri başında uğraşırken alnından iri ter damlaları akıyordu. Yonville'de görülecek başka bir şey yoktur. Kümesten de. Kolera salgınında. çabuk ol!.. size kaç kere söyledim. yenisini alırsınız. Anlatacağımız hadiselerden beri Yonville'de hiçbir değişiklik olmamıştır. yine de söyleyeyim: Siz bundan zarar göreceksiniz. iki tarafında birkaç dükkân bulunan sokak (Kasabanın biricik sokağı). sırtını ocağa vermiş. çiğ et parçaları arasına yığılmış tabaklar. istekaların ağır olmasını istiyor.. eskisi gibi. Bundan başka.. o otelin sahibi dul Madam Lefrançois o kadar telaş içindeydi ki. sürahileri doldur. hizmetçinin boğazlamak için tutmaya çalıştığı tavukların bağrışmaları duyuluyordu. cenaze sıklaştı diye sevinsin mi. bilemiyor.. mezarlar.. çamur rengi ispirtonun içinde çürüyor ve otelin büyük kapısı üzerinde. ısınıyordu. İnsan zamanına ayak uydurmalı. yağmur yiye yiye solmuş altın aslan. Bovarylerin Yonville'e varacakları akşam. Bir kurşun atımı uzunluğunda. patates ekmeğe hâlâ devam ediyor ve: — Ne yapayım. her şey değişti.. Bir gün papaz dayanamadı: — Siz ölülerin sırtından geçiniyorsunuz. alaca bezinden iki flama.. Otelci kadın öfkesinden kıpkırmızı kesildi.. bilardo başından kahkahalar geliyordu. kömür çatırdıyor. değil mi? Kırlangıç gelince devirip bir yanını kırar! Sen Polyte'i çağır da arabalığa çekiversin.üzerine mıhlanmış büyük terazilerin arkasında. birer beyaz kav yumağı gibi. Bu kapının ortasında. kapıya bir küme halinde devam ettikleri için bu kısım boş kalmıştır. sırma püsküllü hafif çiçek bozuğu bir adam. Onu sağda bırakıp Saint-Jean tepeleri eteği takip edilince... boş topraktan istifade edip patates ekmiştir. Madame Lefrançois. Elinde kevgiri.MADAME BOVARY 85 harflerle: Homais. kamış kafesinde ne kadar kay-gusuzsa bu adam da hayatta o kadar tasasıza benziyordu: İşte Yonville-l'Abbaye'nin eczacısı. rüzgâr estikçe sallanıyor. Üzüntü veren bu söz onu düşündürdü ve bir süre işine engel oldu. Yüzünde. sabahtan beri belki on beş parti oynayıp sekiz testi elma şarabı içtiler!. Otelci kadın: — Artemise! diye bağırıyordu. rakı getir.
87
— Ne derseniz deyin, onun bilardosu sizinkinden iyi; birinin aklına gelip de, olur a, ya Polonya
veya Lyon'da evi barkı su altında kalanlar yararına vatani bir bilardo müsabakası tertip edilse...
Otelci kadın iri omuzlarını silkerek M. Homais'nin sözünü kesti:
— Biz öyle çulsuzlardan mı yılarız?.. Hadi hadi! Monsieur Homais, Altın Aslan sağ kaldıkça,
müşterisi eksilmez. Bizim sırtımız yere gelmez, ama bir sabah, hem de pek yakında, Cafe
Français'yi kapanmış, kepengine de koca bir yafta asılmış görürseniz hiç şaşmayın!..
Kendi kendine söylenir gibi devam etti:
— Bilardoyu değiştirmeliymiş... Çamaşır katlayıp ütülemek için ne kadar işime yarıyor; hem
av vakti, onun üstünde altı kişi yatırdığım bile oldu... Hivert miskini de nerede kaldı?
Eczacı sordu:
— Beylerin yemeğini çıkarmak için onu mu bekleyeceksiniz?
— O beklenilir mi?.. M. Binet'yi ne yaparız? Görürsünüz, saat altıyı çalar çalmaz, kapıdan girer.
Her işini saat gibi yapmakta eşi emsali yoktur. Daima da küçük salonda yeri hazır olmalı!
Kafasını kesseler başka yerde yemez! Her şeye de bir bahane bulur. Öyle elma şarabını
beğenmez. M. Leon da aksine; onun yedilere yedi buçuklara kadar gelmediği olur; önüne ne
verilse bakmadan yer. Ne iyi delikanlı! Bir kere olsun ağzından sert bir söz duymadım.
— Elbette! Terbiye görmüş bir adamla vergi tahsildarlığı eden bir jandarma emeklisi bir olur
mu?
Saat altıyı vurdu. Binet kapıdan girdi.
Arkasındaki lacivert redingot, zayıf vücudunun etrafına hiçbir buruşuk oluşturmadan dümdüz
düşüyor, tepeden şeritle bağlanmış kulaklıklı meşin kasketin yarı kalkık güneşliği altında,
miğfer giye giye ezilmiş gibi, dazlak alnı gözüküyordu. Siyah çuha yeleği, kıl yakalığı, gri
pantolonu vardı; ayaklarına da kış yaz, parmakları çıkıntılı olduğundan, iki yanı şişkin, pırıl pırıl
boyalı çizmeler giyerdi. Çene kemiğinin altından dolaşıp, ufacık gözlü, kemerli burunlu, donuk
uzun yüzünü bir tarh çevresi gibi kuşatan sarı sakalının bir kılı bile çizgisinden taşmıyordu.
Kağıt oyunlarının hepsinde usta ve iyi bir avcı olan bu adamın
88
MADAME BOVARY
inci gibi de yazısı vardı; evine bir torna almıştı, vakit geçirmek için peçete halkaları yapar, bir
sanatkâr kıskançlığı ve bir «bourgeois» cimriliği gösterip bunları dağıtmaz, evini bunlarla
doldururdu.
Küçük salona doğru yürüdü. Fakat önce oradan üç değirmenciyi çıkarmak lazım geldi; tabağı,
kaşığı, çatalı getirilinceye kadar Binet sobanın yanındaki yerinde ağzını bile açmadan durdu;
sonra âdeti üzere kapıyı kapatıp kasketini çıkardı.
Eczacı, otelci kadınla yalnız kalınca:
— Şu adamın ağzından hiçbir zaman gönül okşayan bir söz çıkmaz! dedi.
Otelci kadın cevap verdi:
— O hep böyledir... Geçen hafta buraya iki yolcu inmişti; kumaş komisyonculuğu
ediyorlarmış. Tatlı dilli, tuhaf iki delikanlı; akşam oturup bir yığın hikaye anlattılar; gülmekten
gözlerimden yaş geldi. İnanmazsınız, M. Binet karagöz balığı gibi, ağzını bile açmadı.
Eczacı:
— Öyle, dedi; herifte hayal yok, dokunaklı bir söz yok, hasılı insanı meclis adamı yapan
özelliklerden hiçbiri yok.
Otelci kadın:
— Ama, dedi, imkânları olduğunu söylüyorlar. M. Homais parladı:
— İmkânları mı?.. Onda ne imkân olur?.. Sonra biraz sakinleşip:
— Belki, dedi, kendi mesleğinde bir değeri vardır. Olur a!.. Biraz durup ilave etti:
— Birçok önemli işleri olan bir tüccarın, yahut bir hukukçunun, bir tabibin, bir eczacının,
zihninin pek meşgul olmasını anlarım; tarih kitaplarında bunun çok örneği vardır. Belki öyle
adamlar kafalarının içinde bir şeyler düşünür. Mesela benim kaç defa başımdan geçti: Bir
etiketin üzerini yazmak için kalemimi masanın üstünde ararım, ararım, bir de bakarım ki
kulağıma iliştirmişim.
Madam Lefrançois o sırada kapıya çıkıp Kırlangıç geliyor mu diye baktı: Ürperiverdi. Karalar
giyinmiş bir adam birdenbire mutfağa girdi. Akşam şafağının son ışıkları içinde, al al yanaklı,
pehlivan yapılı olduğu farkediliyordu.
MADAME BOVARY
89
Otelci kadın, şöminenin üzerine sıra sıra dizilmiş, mumları dikilmiş bakır şamdanlardan birini
alıp:
— Buyurun, rahip efendi, dedi; bir emriniz mi var?.. Ne içersiniz?.. Biraz frenk üzümü şurubu,
bir bardak şarap...
Papaz gayet nezaketle reddetti. Geçen gün Ernemont Manastırında unuttuğu şemsiyesini
aramaya gelmişti; onu akşam evine göndermesini Madam Lefrançois'dan rica ettikten sonra
kiliseye gitmek üzere çıktı; Angelus de (1) çalıyordu.
Ayak sesleri meydandan uzaklaşıp işitilmez olunca eczacı, papazın deminki hareketinin büyük
bir münasebetsizlik oldu-; ğunu söyledi. Onun, sunulan bir kadeh içkiyi reddetmesini, en çirkin,
en pisinden bir iki yüzlülük sayıyordu; M. Homais'ye bakılırsa papazlar kimseye göstermeden
kafayı çekiyor ve yine: «dîme» (2) günlerini getirmeye çalışıyordu.
Otelci kadın papazı savunmaya kalktı:
— Ama o, sizin gibi dört tanesini dizi üzerine kıvırıverir. Geçen yıl bizim samanı boşaltanlara
yardım etti; altı demeti birden kaldırdığı oluyordu, o kadar kuvvetli.
Eczacı:
— Aferin, dedi, siz de kalkıp kızlarınızı böyle güçlü, kuvvetli heriflere gönderin de günahlarını
çıkarsın! Ben, hükümetin yerinde olsam, papazlardan ayda bir kan aldırtırım. Evet, Madam
Lefrançois, her ay, şöyle bol bol bir hacamat, inzibat ve ahlak namına!
— Susun, Monsieur Homais! Siz kâfirin birisiniz. Ne dininiz var, ne imanınız!..
Eczacı cevap verdi:
— Neden olmasın, benim de dinim var, hem benimki, o türlü türlü hokkabazlıklar,
maskaralıklar eden heriflerin hepsi-ninkinden ileri... Bilakis, ben Allah'a taparım. Bizi, vatandaş
ve aile babası vazifelerini görelim diye bu dünyaya getiren, adı ne olursa olsun, bir Yüce Varlık,
bir Yaradan bulunduğuna inanırım. Ama, kiliseye gidip gümüş tabaklar öpmeye, bizden iyi yiyip
içen birtakım soytarıları kesemden beslemeye gereksinme duyamam; çünkü insan Allah'a
saygısını bir ormanda, bir tarla(1) Kilisenin duaya çağıran çanı.
(2) İhtilalden önce kiliseye ve derebeylerine verilen aşar vergisi.
90
MADAME BOVARY
da, hatta eski-zaman adamları gibi, gök kubbeyi seyretmekle de gösterebilir. Benim Allah'ım
Sokrat'm, Franklin'in, Voltaire'in, Beranger'nin Allahıdır., Ben Savua Papazının Amentüsü ile 89
ihtilalinin ölmez prensiplerine taraftarım. Yoksa, bahçesinde elinde bastonu ile dolaşan,
dostlarını balinaların karnına yerleştiren, bir feryat koparıp ölen ve üç gün sonra yeniden dirilen
bir Tanrı kabul edemem. Bunlar, aslında manasız, üstelik fizik kanunlarının hepsine aykırı
şeylerdir; sırası gelmişken söyleyeyim, papazların öteden beri kendileriyle birlikte halkı da
sürükleyip bulanık suda boğmaya zorladıklarına, ne korkunç bir bilgisizlik içinde çürümekte
olduklarına bu da bir delildir.
Sustu; gözleri etrafında bir dinleyici kalabalığı arıyordu; çünkü eczacı, galeyana gelip bir an
kendini, belediye meclisi toplantısında sanmıştı. Ama otelci kadının artık onu dinlediği yoktu.
Onun kulağı, uzaktan gelen bir gürültüdeydi. Toprağı döven gevşek nal şakırtılarıyle karışık bir
araba sesi işitiliyordu; nihayet Kırlangıç kapının önünde durdu.
Bu, tente hizasına kadar çıkıp yolcuların etrafı seyretmesine mani olan ve üstlerini başlarını
kirleten iki koca tekerleğin taşıdığı san bir sandıktı. Dar pencerelerinin küçük camları, araba
kapalıyken, çerçeveleri içinde zıngırdıyordu. Üstlerinde belki kırk yıllık bir toz tabakası vardı ki,
bunun şurasında burasında kalmış çamur lekelerini artık sağanaklar bile temizleyemi-yordu.
Arabaya, en öndeki tek başına, arkadaki ikisi yan yana giden üç hayvan koşulmuştu; inişlerde
arabanın dibi sarsıla sar-sıla yere çarpıyordu.
Yonville ahalisinden birkaçı meydana gelmişti; hep bir ağızdan konuşup haber, izahat istiyor,
sepetlerini soruyorlardı. Hivert hangisine cevap vereceğini bilemiyordu. Köyle şehir arasında
emanetçiliği o yapardı. Dükkânlara gider, kunduracıya kösele, nalbanta demir, hanımına bir fıçı
ringa balığı getirir, terziden ısmarlanmış hotozları, berberden kıtık saç alırdı; dönüşte yol
boyunca, paketleri bahçelerin çitlerinden atarak dağıtır, bunun için ikide bir yerinden doğrulur
ve hayvanları durdurmadan avazı çıktığı kadar bağırırdı.
Başlarına bir iş gelmiş, geç kalmışlardı: Madam Bovary'nin tazısı kaçmış, tarlalar arasında
kaybolmuştu. Tam bir çeyrek saat, belki daha fazla, hayvanı ıslıkla çağırmışlardı. Hatta Hivert,
her dakika onu gördüğünü sanıp, yarım fersah geri dönMADAME BOVARY
¦91
müştü; nihayet yola devam ettiler. Emma ağlamış, kızmış, bu felâketi Charles'dan bilmişti.
Onunla beraber arabada bulunan kumaşçı M. Lheureux, böyle kaybedilmiş köpeklerin uzun
yıllardan sonra efendilerini bulup tanıdıklarını birçok misallerle anlatarak kadını avutmaya
çalıştı.
— Bir tanesi, dedi, İstanbul'dan Paris'e kadar gelmiş. Bir tanesi de dört ırmağı yüzerek geçip
elli fersahlık yoldan dönmüş; babamın da bir tüylü finosu vardı, kayboldu; tam on iki yıl sonra,
babam bir akşam ziyafete giderken köpek onu tanıyıp sokakta sırtına atılmasın mı!..
II
Arabadan önce Emma atladı, arkasından da sıra ile Felicite, M. Lheureux, bir emzikli kadın indi;
karanlık basar basmaz, oturduğu köşede derin bir uykvuya dalan Charles'ı zorla uyandırdılar.
M. Homais karşılamaya çıkıp kim olduğunu bildirdi; Hanımefendiye ve Doktor Beye saygılarını
sundu, onların hizmetinde bulunabilmiş olmaktan zevk duyduğunu söyledikten sonra ahbapça
bir eda takınıp kendini davete cesaret ettiğini, zaten karısının Yonville'de olmadığını anlattı.
Madam Bovary, mutfağa girince sobanın başına gitti. İki parmağının ucu ile elbisesini dizkapağı
hizasından tuttu, topuklarına kadar kaldırdı ve siyah potinli ayağını, kızaran koyun butunun
üzerinden aleve doğru uzattı. Ateş onu baştan ayağa kadar aydınlatıyor, berrak bir ışık halinde
elbisesinin dokusuna, beyaz teninin düz gözeneklerine, hatta arada bir kırpıştırdığı gözlerinin
kapaklarına doluyordu. Yan açık kapıdan rüzgâr estikçe kadının üzerinden büyük bir kırmızı
renk geçiyordu.
Sobanın öteki tarafmda, san saçlı bir delikanlı Emma'ya sessiz sessiz bakıyordu.
Noter Guillaumin'in yanında kâtiplik ettiği bu Yonville'de pek sıkıldığı için M. L6on Dupois (Altın
Aslan Oteli sürekli müşterilerinin ikincisi işte bu gençti), belki akşam konuşulacak bir yolcu
iniverir ümidiyle yemek vaktini uzatırdı. İşini bitirdiği günler, ne yapacağını bilmediğinden, tam
saatinde gelip çorbadan peynire kadar M. Binet ile baş başa oturmaya çaresiz katla92
MADAME BOVARY
nırdı. Otelci kadın, o akşam yemeğe yeni gelenlerle beraber oturmasını teklif edince M. Leon
sevinçle kabul etti. Büyük salona geçtiler; Madame Lefrançois şatafatlı olsun diye, dört kişilik
sofrayı oraya kurdürmuştu.
Homais, nezleden korktuğu için, takkesini çıkarmamasına müsaade istedi. Sonra yanına oturan
Emma'ya dönüp:
— Hanımefendi hiç şüphesiz biraz yorgundur, dedi. Bizim Kırlangıç'ta insan öyle fena sarsılır
ki!
— Öyle ama, dedi, yolculuk her zaman hoşuma gider; yer değiştirmeyi pek severim.
Noter kâtibi içini çekerek:
— Mıhlanmış gibi hep bir yerde kalmak, dedi, ne kadar sıkıcıdır.
Charles atıldı:
— Siz benim gibi hep at sırtında dolaşmaya mecbur olsaydınız...
Leon, Madame Bovary'ye hitap ederek:
— Bana öyle geliyor ki, dedi, dünyada bundan tatlı bir şey olmaz. Ama elimizde olursa... diye
ilave etti.
Eczacı:
— Zaten, diyordu, tababet icrası bizim buralarda öyle pek ağır değildir; zira yollarımız araba
kullanmaya uygun olduğu gibi, çiftçilerimizin hali, vakti yerindedir, ücreti esirgemezler. Sıhhi
durum açısından bağırsak iltihabı, bronşit, safra hastalıkları vesaire gibi alelade
vakalardan başka hasat vakti ara sıra sıtma nöbetleri gözükürse de öyle tehlikeli, kayda değer
özel bir şey yoktur; ancak birçok sıraca vakaları vardır ki, bunların da sebebi, hiç şüphesiz,
köylerimizdeki evlerin sıhhi koşullar açısından pek acı bir halde olmasıdır. Bir de şunu
söyleyeyim ki, Monsieur Bovary, hayli batıl itikatlarla mücadeleye mecbur olacaksınız; ilminizin
gayretleri karşısına her gün, alışıklık, görenek mahsulü birtakım inatlar çıkacak; çünkü hâlâ,
hekime veya eczacıya müracaat lazım geldiği yerde dokuz gün tövbelerine, kutsal emanetlere,
fazla değil! —Gerçekten. o zaman görürüm. nihayet sıcak memleketlerde olduğu gibi birtakım sıhhate zararlı miyasmoslar hasıl edebilir. bir de Tuvache ailesi vardı ki. — Bence güneşin batışı kadar hayranlığa değer hiçbir şey yoktur.. birer dev gibi duruşu akla hayale sığmaz diyor. böyle olmakla beraber bu harareti. — Şüphesiz Alman müziğini. azami yirmi dört. hayli dert çıkarıyordu. Noterin servetinin neye bağlı olduğunu kimse bilmiyordu. gelecek yıl hukuk tahsilimi bitirmek üzere Paris'e gideceğim. dedi. fakat M. kitabımı açar. yani azot. hislerimiz daha serbestçe açılıyor. fakat cesaret edemedim. Sizi laboratuvanmdan dinledim. bir aktör gibi tane tane söylüyordunuz. Leon: — Ah! dedi. Bazen pazar günleri oraya gider. Homais. ona Yonville'in başlıca sakinlerinden bahsediyor. göllerin şiiri. ibadete. güneşin batışını seyrederim. ırmağın neşrettiği su buharı ve çayırlarda birçok hayvan bulunması yüzünden— malumunuzdur ki o hayvanlar bir hayli amonyak. bütün bu tebahhuratı birbirine karıştırıp bir huzme halinde toplayarak ve bir yandan da kendiliğinden havâ-yı nesimîde bulunması muhtemel elektriğe karışarak. Emma sordu: — Hangi müziği tercih edersiniz?. Ne diyorsunuz. Kadın sordu: — Siz müzikle meşgul olur musunuz? — Bir şey çalmam. Ev sahibinin bu iltifatına kızardı. çağlayanların letafeti. hatta yörede doksanına ermiş birkaç kişimiz var. Küçük dağın tepesinde.A. başka bir deyişle Fahrenheit'te. Madame Bovary. karlı dağların o heybetli. Termometre (gözlemleri kendim yaptım) kışın dörde kadar iniyor. Madame Bovary cevap verdi: — Seyretmesi bile ruhu yükseltip insana sonsuz ideal fikirleri ilham eden o sınırsız uzaklık üzerinde zekâmız. . M. malumat veriyordu. ikinci katın meydana bakan bir odasında otururdu. hidrojen ve toprağın türabı nebatisini kendine çekerek. hayalini daha çok coşturmak için gidip muhteşem bir manzara karşısında piyano çalarmış. rüzgârlar. Bu Reaumur-de". bizi bir yandan Argueil ormanı kuzey rüzgârlarına.papaza başvuranlar oluyor. ancak birkaç bileşim bıraktım. ormanın kenarında Otlak denilen bir yer var. Leon gerçekten eczacının evinde. Rusya meltemleri gibi estikleri olur (1).). dedi. insanı mest ediyordu. — Daha bilmiyorum. Bununla beraber. azizim! Geçen gün odanızda Ange Gardien'l (Koruyucu Melek) bir söyleyişiniz vardı.. ' . yani İngiMADAME BOVARY 93 üz ölçüsünde elli dört eder. en sıcak mevsimde yirmi beş. ama bilhassa deniz kıyısından seyredilmeli. alçakgönüllülüğünden öyle söylüyor. Madame Bovary. öbür yandan Saint -Jean tepesi batı rüzgârlarına karşı muhafaza eder. size de öyle gelmiyor mu? — Dağ manzaraları da öyledir. yani güney tarafından güneydoğu rüzgârları tadil eder ki. Böyle manzaralar herhalde insanı coşturur. isteyerek bırakılmıştır. buna hiç hayret etmem. civarda gezilecek yerler var mı? — Pek az. Sellerin ortasında inanılmayacak kadar büyük çam ağaçları. tabağına eğilerek delikanlının sözünü kesti: — Onun sözüne bakmayın. Homais.. daha doğrusu gelmesi icap ettiği taraftan. uçurumlar kenarında asılı kulübeler. insanı hülyalara daldırır. — Theatre des Italiens'i bilir misiniz?. (N. bulutlar (1) Homais'nin ukalaca nutuklarını tamamıyle eski dile çevirmek belki daha doğru olurdu. onların hakkında hikayeler anlatıyor. Akrabamdan biri geçen sene İsviçre'de seyahate çıkmıştı. hekime dönmüştü. ben denize bayılırım. 94 MADAME BOVARY açılınca da ayaklarımızdan bin kadem aşağıda boydan boya vadiler gözükürmüş. mamafih bu ısı. Seine nehrinde kendiliklerinden serinleşir ve bize bazen birdenbire. vecde sevkeder! Bir müzisyenden bahsederler. doğrusu buraların iklimi hiç de fena değildir. delikanlı ile konuşmasına devam ederek: — Bari. Son cümlelerin karışıklığı.. otuz dereceye yükseliyor. ama pek severim. geldiği. aslında olduğu gibi.
Hayatta çok rasgelinen alelade şahısları.. İki buçuk saattir sofradaydılar. kilerli mutfak. dedi. bütün kütüphanem emirlerine amadedir. ona kaç kez biraz jimnastik yapması söylenildi ama odasına kapanıp kitap okumayı tercih ediyor.. ılımlı duygulan anlatan romanlardan nefret ediyorum. görür gibi olduğunuz ülkelerde dolaşırsınız. dedi.. Buchy. dedi. Emma: — Ama. masraftan kaçmaz bir adamdı! Bahçenin bir ucunda havuz başına. saf sevgilere. düşüncemizi sûylu yaratılışlı insanlara. . Voltaire. akşam rüzgâr pencereye vurur. Delille. lamba yanarken ateşin başına oturup bir kitap açmaktan daha tatlı ne var ki? Emma. yahut serüvenlerin çevresini izler. Leon: — Ben de öyleyimdir. diyordu. dedi. Yanoda keyfini bilir. yazın oturup soğuk bira içmek için bir de kameriye yaptırdı.Eczacı: — Şu kaçan Yanoda zavallısından bahsederken muhterem zevcinize de anlatmıştım. bunların arasında.. bunun için ben daima. Rousseau. kira ile kitap veren bir kütüphaneye abone oldum. sanatın asıl amacından ayrılmış oluyorlar. bilardo salonunun kapısını boyuna yarı açık bırakıp mandalın duvara çarpmasına sebep oluyordu. korku veren öyküleri seviyorum. insanı daha çok ağlatıyor. Yonville bucakları ve civarı muhabiri olmakla onur duyduğum gündelik Ruen Feneri de vardır. çünkü hizmetçi Artemise. Charles: MADAME BOVARY 95 — Bizim hanım öyle şeylerden hoşlanmaz. Hiç kımıl-damaksızın. ama insan Yonville'de okunacak çok bir şey bulamaz ki!.. dedi. biricik eğlencem bu. hülyamızı inciten bin bir hali arasında. hiçbir şeyi aklı almıyor. Bazen insan bir kitapta kendinin de aklından geçmiş bir fikre. dedi. Noter kâtibi: — Hakikaten. dedi. yemiş kileri. Leon devam ediyordu: — İnsan bir şey düşünmez. hanımefendi bahçe işleri ile uğraşmasını severse. dedi. kimse görmeden girip çıkmaya müsait bir kapısı bulunmasıdır. onların elbiseleri altında kendi kalbiniz çarpıyor sanırsınız. eski çarıklarını taşlar üzerinde avare avare sürükleyerek tabakları birer birer getiriyor. Hayatın. en iyi yazarların eserlerinden meydana gelmiştir. — Bunun içindir ki ben bilhassa şairleri severim. en ince hissinizi anlatıyor sanırsınız. bundan başka çeşitli günlük yayınlar da vardır ki.. ağaçlıklı bir yola açılan. Leon: —Bilmem size de hiç oldu mu?. Bu son sözleri duyan eczacı: — Hanımefendi kabul etmek lütfunda bulunurlarsa. onun yaptığı delilikler sayesinde Yonville'in en rahat evlerinin birinden istifade edeceksiniz. Emma: — Çok doğru!. dedi.. saatler akıp geçer. Forges. Şiiri nesirden daha kalbe yakın buluyorum. o eserler kalbe tesir etmediği için. 96 MADAME BOVARY Emma: — Burası da şüphesiz Tostes gibi. sonunda insanı yoruyor. Neufchâtel. vb. bana öyle geliyor ki. düşünceniz hayalle sarmaş dolaş olarak ayrıntılar içinde oynar. oturma odası. şahıslara karışır.. her şey. iri iri kara gözlerini ona dikerek: — Değil mi?. mutluluk tablolarına bağlayabilmek ne kadar tatlıdır. Evin bir hekim için en büyük iyiliği. Zaten bir ailenin hoşuna gidecek her şey var: Çamaşırlık. Walter Scotte. şimdi ben bilakis bir solukta okunan hikayeleri. her şeyi unutuyor. Çok doğru!. Emma: — Onu ben de hissettim. tâ derinden hatıra gelen silinmiş bir hayale rastgelir ki bu. L'Echo des Feuilletons. Burada hayattan uzak yaşayan benim biricik zevkim.
onlar böylece yan yana. Hayal meyal ağaç tepeleri ve daha ötede. sık sık çocukları gezmeye götürmek nezaketini gösterdiği için de Madame Homais'nin sevgisini kazanmıştı. otelden ancak elli adım ötede olduğundan. birtakım meziyetleri de vardı: Suluboya resim yapar. dördüncüsü de bu. nota okumasını bilir. Daima üstleri başları berbat. ahşap basamaklar gıcırdıyordu. ay ışığı vurdukça ırmak boyunca bir buhar tabakası yükselen çayır gözüküyordu. birbirini açan sözlerin dönüp dolaşıp ortaklaşa bir yakınlığın değişmez merkezine götürdüğü çeşitli konularda bir sohbete dalmışlardı. yeni kadriller. eczacı çırağı Justin de dadılık ederdi. dimdik tutuyordu. uşaklık da ederdi. Emma'nm başı ile yaptığı hareketlere göre yüzünün alt kısmı. yere büyük gölgeler seriyordu. Kadının boynunda mavi ipek bir boyunbağ vardı ki bu. Le"on o gün akşama kadar saatin altıya gelmesini bekledi. Yonville'de onun edebi. Kendisi henüz gecelik elbisesi ile idi. hiz-* metçiden başka. \ Emma. evlerine götürmek üzere. politika bahsinde taş-MıB 7 98 MADAME BOVARY kınlık etmezdi. Evin ortasında karmakarışık konsol çekmeceleri. Birinci kattaki odaya. bilmedikleri kibarlar âlemi. olayların ayn yerlerde aynı biçimde olabileceğine inanmıyordu. Hem. Eczacı. mademki hayatının geçen kısmı fena olmuştu. Bilgisi ile M. Homais'nin saygısını. ayağını Madam Bovary'nin oturduğu iskemlenin çubuklarından birine dayamıştı. fitilli bir patiska yakayı. şimdi bulundukları Yonville. kendi elma şarabı aldığı adamı özel olarak çağırttı. perdesiz pencerelerden beyazımtırak bir ışık giriyordu. Madame Bovary'ye. Homais'nin uzaktan akrabasıydı. alışveriş edeceği dükkâncılar hakkında bilgi verdi. Duvarlar yeniydi. Birincisi rahibeler okuluna girdiği gün. Eskiden o kadar iyi söyleyemeyeceği şeyleri nasıl olmuş da ona. bunların her biri de hayatında sanki yeni bir safhanın başlangıcı olmuştu. hiç farkına varmadan. Pazar yerinin direkleri. bununla dördüncü defa olarak bilmediği bir yerde yatıyordu. az sonra da sofradan kalkıldı. elinde bir fener. Emma selamı çabucak iade edip pencereyi kapadı. genellikle. Charles ile eczacı konuşurlarken. Emma. Kasaba uykudaydı. roman isimleri. Emma. Fakat otele girdiği zaman sofra başında yalnız M. hemen vedalaşıp ayrılmak lazım geldi. III Ertesi sabah uyanınca noter kâtibini. MADAME BOVARY 97 Fakat hekimin evi. doğrusu iyi bir komşu olduğunu gösterdi. tereyağının . yarı sis içine gömülmüş. sol bacağından topallıyordu. yemeğin sonuna kadar her şeyi gözden geçirip her şeyden bahsettiler. Binet'yi gördü. tavla uşağı da. Leon başını kaldırıp selam verdi. Kahve getirildikten sonra Felicite" yeni evde odayı hazırlamaya gitti. O. evin önündeki meydanda gördü. yaldızlı değnekler. o zamana kadar bir hanım'la durmaksızın iki saat konuştuğu hiç olmamıştı. anlatabilmişti?. Emma'nın oturmuş olduğu Tostes. Paris'in tiyatroları. bir genç için ne güzel şey. M. Justin. terbiyesi yerinde bir insan olduğu söylenirdi. hem de öyle bir dille. tatlı bir eda ile o yakaya gömülüyor veya hafifçe meydana çıkıyordu. şişeler. dükkândaki işinden başka. üçüncüsü Vaubyessard'da. eve acıdıkları için almışlardı.Leon konuşurken. şarabı tadıp iyisini seçti ve fıçının bodrum katına yerleştirilip yerleştirilmediğine baktı. Öteki eline de papazın şemsiyesini aldı ve yola düzüldüler. ikincisi Tos-tes'a vardığı zaman. Sanki bir yaz gecesiymiş gibi toprak gıpgriydi. seve seve edebiyat sözü ederdi. bundan sonrakinin daha iyi olacağından kuşkusu yoktu. yan hislerini saklama isteğinden gelen bir çekingenliği vardı. Yaşlı kimselerin ileri sürdüğü düşünceleri dinler. perde demirleri. sıvalann soğukluğunun omuzlarını nemli bir havlu gibi kapladığını hissetti. ve akşam yemeğinden sörira kağıt oynamayacaksa. eşyayı getiren iki hamal her şeyi gelişigüzel bırakıvermişlerdi. sandalyelere yığılmış şilteler. o pek arsız ve biraz da anaları gibi hantal çocuklara. Monsieur Bovary ile hanımını bekliyordu. Madam Lefrançois küllerin başında uyuyakalmıştı. utangaç bir çocuktu ve yan sıkılganlıktan. yere konuvermiş leğenler vardı.. Bir gün önceki yemek onun için mühim bir hadiseydi. Kızıl saçları arasına saman çöpleri karışmıştı. kapıdan girer girmez.
adını Georges koyacak. hanımın elbiseleri ve göç için o kadar masraf olmuştu ki. Hem bir külçe gibi hareketsiz. koltuğunda yorgun argın vaziyetler takındığını gördükçe sevincinden çıldı-rıyordu. çoluğunu çocuğunu göz yaşları içinde perişan. Eczacının bu kadar yakından ve dostça paralanması sadece başkalarına bir hayrı dokunmak ihtiyacından gelmiyordu. devamlı bir his peyda olacaktı. korse-siz kalçalarının etrafına yumuşacık gevşek etlerin doluşunu seyrettikçe. Aralarında yeni bir ilişki belirip vücutlarını yaklaştıracak ve sanki daha girift bir birlik bağı. ayakta kabul etmişti. serbesttir. Fakat istediği gibi masraf edip pembe ipek cibinlikti sepet beşik. Krallık savcısının huzuruna çağırılmıştı. Böylece. analık denen şeyin ne olduğunu anlamak için kurtulmayı arzu etti. Vakit geçirmek için evinde ırgatlık etti. Fakat belediye reisinin ona kini vardı. mahkeme saatinden önce oluyordu. «annecik» der. gönül ferahlığı ile oturuyordu. sonra. her şeyden korkulurdu. eczaneyi bir süre bırakıp hekimle yarenlik etmeye giderdi. dansettirmek ister ve yarı güler. Bir yere oturup saatlerce hiç konuşmadan öyle duruyor. kanunun . kilitlenen kapı gürültülerine benzer sesler duyuluyordu. Hizmetinde bulunup M.ucuza alınması için çare öğretti. Şimdi hiçbir eksiği yoktu. aklı başına gelsin diye bir kahveye girip bir kadeh rom ile Seltz suyu içmek zorunda kaldı. dünyaya getireceği çocuğun bit erkek olması fikri. Tostes'taki tamirat. onu köyün işçi kadınlarından -birine ısmarlayıp kendisi bir çöpüne karışmadı. annelerin şefkatini iştahlandıran o hazırlıklarla gönül eğlendirmedi. Bunun içindir ki her sabah Homais. ne de olsa. o kadar ki. ta başlanbıcından bir derece sönükleşti. yine eskisi gibi. şişeleri. Oğlan istiyordu. Emma önce büyük bir şaşkınlık duydu. Erkek kısmı. artıyordu. Homais. beynine kan hücum edip ölecek sandı. Eczacının kulakları çınlamaya başladı. bunun için. esmer olacak. vücudunun rehaveti. iki kolunu dayayıp. ihtirasları ve memleketleri dolaşır. diplomasız şahısların hekimlik yapmalarını yasak eden birinci maddesine aykırı hareket etmişti. o anda aklına gelen türlü türlü tatlı. muayene odasına kapanıp uyuyor veya karısının dikişini seyrediyordu. bu yüzden birtakım gizli ihbarlar üzerine Rouen'a. heyecanı geçsin. Charles kederliydi. arkasında kalın kürklü cüppesi. üç bin ecu'dan fazla tutan drahoma. ev sahiplerinin isteğine göre gündelikle veya götürü olarak Yonville'in başlıca bahçelerine bakan Lestiboudois ile pazarlık etti. tavan arasının duvarlarını süslemeye kalktı. hatta kaybolmuştu. Hasta gelmiyordu. çocuk takımı ile uğraşmaktan vazgeçti. en uzak saadetlere dişlerini geçirebilir. Baba olacağını düşündükçe haz duyuyordu. Homais'yi özel odasında. Yerinden kalkar. Karısının uzaktan tembel tembel gelişini. gürbüz. M. eczaneyi satılmış.. Kadının ise önüne her zaman engeller çıkar. hem de kolay eğilip bükülen bir yaratık olan kadının başında. yarı ağlar bir eda ile. başında serpuşu ile. Fakat para meseleleri zihnini işgal ediyordu. işlemeli takkeler yaptıramadığı için hüzne kapıldı. elleri ile yüzünü okşar. iki yılda eriyivermişti. kavanozları dağıtılmış bir halde görür gibi oldu. zangoçluk ve mezarcılık vazifelerinden başka. 19 Ventöse XI tarihli kanunun. bunların altında kendisinin de bir çıkarı vardı. sabahleyin. hatta boyacıların bıraktığı bir parça boya ile. daha uzaktan da. Koridorda. Yavaş yavaş bu ihtarın hatırası zayıflamış. Hem Tostes'tan Yon-ville'e taşınırken bir sürü eşya hasara uğramış. belki de sevgisi. İnsan hayatını boydan boya biliyor ve hayat sofrasına. Kadının kurtulması yaklaştıkça Charles'm da sevgisi. mesMADAME BOVARY 99 lektaşları da çekemiyorlardı. kendini rutubetli zindanlara atılmış. Bu. dükkânın iç odasında ufak tefek hastalıklara bakmaya başlamıştı. engellerden atlar. arabanın fazla sarsıldığı bir sırada Quincampoix kaldırımına düşüp tuzla buz olan alçı papaz da caba!. kadına sarılır. şakacı sözler söylerdi. ona gazete'yi götürür ve çoğu zaman da. sanki geçmişteki aczlerinin intikamını aldıracak bir ümitti. Bovary'yi kendine çekmekle onu minnettar etmiş ye sonradan işin farkına varırsa söz etmesini önlemiş olacaktı. bu tatlı tasa unu avuttu. 100 MADAME BOVARY Fakat Charles her yemekte çocuktan bahsettiği için Emma da onu devamlı bir surette düşünmeye başladı. öğleden sonra. O yüksek adliye memuru M. karşı karşıya oturup ona doyasıya baktıkça. Çok şükür ki karısının gebeliğini düşünmek. jandarmaların koca çizmeleri ile dolaştıkları.
Eczacı: -----. Leon'la konuşuyorduk. sanat vadisindeki hayranlıklarına engel olmaz ve düşünürlüğü. Charles: — Kız!. seher vakti.. kafalar kızıştı. bir büyük adamı. Emma razı olmuyordu. nihayet Bovary baba. bir kavanoz dolusu nişasta peltesi. hassaslığını boğ-mazdı. yani altı kutu hünrlap. Charles'ın babası Yonville'de bir ay daha kalıp sabahları. Fakat Charles'ın annesi kızıp böyle günahkâr kadın (2) adının lafını ettirmedi. Napoleon şan ve şerefi. Böylece. Böyle mukaddesatın alaya alınması. fakat papaz alayının o parçalardan kendi melanetleri için faydalandıklarını düşündükçe yüreğini üzüntü kaplardı. öyle ki. dedi. Likörlere sıra gelince M. ama At-halie. vaftiz analığı etmiş olan ihtiyar Madame Bovary de İmparatorluk zamanından kalma bir şarkı okudular.Geçen gün M. İradesi. dedi. her rüzgârın etkisi ile çırpınır. Hediye olarak müessesesi matahlarının hepsinden birer parça. Louisa. Çocuğu görmek istedi ve onu vücutça iyi bulduğunu söyledi. ayrıca da. Bir pazar günü. önce bir günahkâr kadındı. M. çocuğun getirilmesini istedi ve onu. (1) Takvimlerde her gün azizeden birinin yortusu olarak gösterilir. o da. M. sonra İsa. Örneğin. Onun başlıca güzel parçalarını okudukça heyecana kapılır. yarı bıraktığı kahvesini içmeye başladı. hiçbir şey olmamış gibi. Charles kızma anasının adını koymak jstedi. Emma kızına bir isim bulmak için hayli uğraştı. Çünkü. şimdilik birkaç kutlama sözü ile yetindi. başından aşağı bir bardak şampanya dökerek vaftiz etti. Eczacı. Madame Homais ile Altın Aslan oteli sahibi Madame Lefrançois koşarak göz aydına geldiler. Franklin de hürriyeti temsil ediyordu. çocuğun adını Madeleine koymayışınıza hayret ediyor. Emma başını çevirip bayıldı. eserin ruhuna lanet ediyorsa da bütün ayrıntıları alkışlar. aralık kapıdan. Homais'den rica edildi. hayal ile taassubu birbirine ka-rıştırmazdı. elâ-leme danışıldı. Leon bir Venedik havası. vaftiz babası olması M. Fransız tiyatrosunun en ölmez usta işine karşı bir anmaydı. hem Racine'e iki eli ile taç giydirmek. Önce Clara. ama Yseult veya Leocadie'yi daha iyi buluyordu. Nihayet Emma. daima sürükleyen bir arzu ve yine daima engel olan bir ahlak düşüncesi vardır. Homais İyilerin Tannsı'm tutturdu. papaz da gelmişti. İçkiye de pek 102 MADAME BOVARY . şimdi o isim moda oldu. Athalie tragedyasındaki fikirleri kınamakla beraber üsluba hayrandı. şahıslara öfkelendiği halde onların nutukları ile coşardı. rahip Bournisien'i öfkelendirdi. (2) Maria-Magdelane. saat altıda doğurdu. Amanda. Atala gibi sonu İtalyan isimlerine benzeyenleri birer birer düşündü. kararsız. Homais araya girdi ve papazı yerine oturttular. saygılı bir adam olduğundan. Çok geçmedi. Ayin gününün akşamı bir ziyafet çekildi. Vaubyessard şatosunda Marquise'in bir tazeyi Berthe diye çağırdığını hatırladı. Galsuinde hoşuna gitmişti. dört çocuğuna da bu usûl üzere ad koymuştu. ama. artık bu ada karar verildi ve Rouault Baba gelmeyeceği için. M. Takvim (1) baştan aşağı gözden geçirildi. şapkasının bir şeritle tutturulmuş tülü gibi. hanımlar yalvanyorlardı. Homais'nin ise. ruhunu saran bu birbirine aykırı hisler arasında. hem de onunla şöyle bir çeyrek saat tartışmak isterdi. MADAME BOVARY 101 ünlü bir olayı veya yiğitlik gösterir bir kavramı hatırlatan isimlere sevgisi vardı. farklar gözetmesini bilir. Irma belki sadece romantizme bir tavizdi.emrettiği itaatler gibi düşmanları vardır. üç hokka hatmi murabbaı. meydanda çubuğunu içmeye giderken giydiği gümüş şeritli asker külahı ile köy halkının gözlerini kamaştırdı. Bovary baba Tanrılar Savaşı'ndan bir parça okuyarak karşılık verince papaz gitmeye kalktı. Nekahat günleri sırasında. bir dolaptan bulup çıkardığı altı çubuk nöbet şekeri verdi.'kenr dişini tövbekar ve Hıristiyan yaptı. Homais'nin felsefi inançları.
boyun atkıları güzel koksun diye gelininin bütün kolonyalarını harcadı. Evi. hizmetçisine. çakmak taşları. Pis bir su akıp otların üzerine yayılıyordu. yan yana. İkisi. Çitlerin delikleri arasından bakılınca. Dikenli çite dayanmış çalı demetleri. Bir eli ile de. hiç şüphesiz bir lavanIf . yoksa bir yere girip otursam mı diye bir düşündü. yüzü gözü çıban içinde. bağlı inekler görülüyordu. Sütninenin evine varmak için. Tahta perde kapısının açıldığını duyunca sütnine. eve mi dönsem. merdivende olsun. Emma onunla konuşmaktan hiç de sıkılmıyordu. Leon'a dayanıyor. Ağır bir rüzgâr esiyordu. Gelip kadını selamladı ve Lheu-reux'nun dükkânı önünde.. fakat şimdi bir yorgunluk duyduğunu anlattı. bahçede olsun: «Charles. belediye reisinin karısı Madame Tuvauhe. Emma yürürken kendinde bir halsizlik hissediyordu. Sütnine: — Buyurun. tozlu şöminenin üzerine. subaylık zamanından. Strasbourg'dan. hem nazik. Belki daha ciddi endişeleri de vardı. yaban gülleri. sokağa doğru ilerleyen tentenin gölgesi altına girdi. oğlunun hesabına yazdırtırdı. camlarından biri kırıldığı için. Damı kara kiremit örtülü bu basık evin çatı deliğinden aşağı bir soğan hevengi sarkıyordu. bulunduğu ziyafetlerden bahsediyor. mavi göğün sert ışığı altında parıl parıl yanan arduaz taşlarından damların tepesinde. metreslerinden. karışmam ha!. Madame Bovary kızını görmek üzere yola çıktığını. Emma. pencerelerin tahta kepenkleri kapatılmıştı. kaldırımın çakılları ayaklarını zedeliyordu. O zaman ihtiyar Madame Bovary. diye sordu ve kâtipten aldığı «hayır» cevabı üzerine. Herif dünyayı dolaşmıştı: Berlin'den. diye söze başladı. Leon da adımlarını kadınınkine uyduruyordu. sizin çocuk içeride uyuyor. duvara dayalı perdesiz geniş bir karyola vardı. Öğle vaktiydi.. Evin. hoş sohbet gözüküyor. Tam o sırada M. fundalıklardan yükselen böğürtlenler hep çiçek açmıştı. Viyana'dan. hatta bazen. M. yere ekili birazcık marul. dağın eteğinde. Leon. Rouen'li bir şapkacının oğlu olan bu çocuğu. Leon: — Arzu ederseniz. Bovary hiçbir şeyden çekinmeyecek adamlardandı.. Rollet'nin evine doğru yürümeye başladı. Marangoz köyün ta ucunda. «Madame Bovary'nin kendini lekelemekte olduğunu» söyledi. doğramacının karısına. mezarlığa gidermiş gibi sola sapmak ve basık evlerle bahçeler arasında. cılız. babası ile anası. kırmızı basmadan bir gömlek asılıydı. Kapının arkasındaki köşede. iki tarafında kurtbağrı ile dolu bir küçük yolu tutmak lazımdı. bir gün Emma onu birdenbire özledi ve kırkı çıkıp çıkmadığını hesaplamadan. ısırganlar.düşkün olduğundan sık sık hizmetçi kızı Altın Aslan'a gönderip bir şişe Fransız rakısı aldırtır. sütnineye verilmişti. dedi. ticaretle-riyle fazla meşgul oldukları için. lavanta çiçeği ve sırıklarında çiçek açmış bezelyenin etrafını çeviriyordu. önüne gölge salan bir koca ceviz ağacından tanıdılar. etrafta ne olduğu pek anlaşılmaz birkaç pırtı. Kurtbağrılar. yavşan otları. Çocuk. sanki kıvılcımlar çatırdıyordu. Emma: — Bir işiniz var mıydı?. ağzına tavuk tüyü takılmış zeytinyağı şişesinin yanına parlak çivili pabuçlar dizilmişti. bulaşık musluğunun taşı altında. zemin katında bulunan biricik odanın dibinde. Bu odada bulunan lüzumsuz şeylerin sonuncusu da. oğlunun saadeti yıkılacak diye kaygılandı ve böyle devam ederse. kucağında meme emen bir çocukla çıkıp geldi. üzerine yuvarlak bir mavi kağıt yapıştırılmış pencerenin önünde bir hamur teknesi duruyordu. mum ve kav parçaları arasına bir Mathieu Laensberg atılıvermişti. gübrede yuvarlanan bir domuz veya boynuzlarını ağaç gövdelerine sürten.. araba yolu ile çayırlar arasında otururdu. sıcak havada uğulda-yarak uçuyordu. küçük bir oğlanın elinden tutmuştu. ama devama cesaret edemedi. önlerinde bir sürü sinek. köye bırakmışlardı. genç kadının fikirleri üzerinde kötü bir etkisi olmasından korkarak bir an önce köye dönmeye karar verdi. yavaş yavaş yürüyorlar. MADAME BOVARY 103 Daha o akşam Yonville'de bunu duymayan kalmamıştı. koltuğunun altında bir tomar kağıtla. orada bir kapıdan çıktı. çitin üzerine de Amerikan bezinden bir yatak örtüsü serilmişti.» diyerek kadını belinden yakalıyordu. el örtüsü çorap. kulübelerin önünde. . sokak geçildikten sonra. kocasının. kendisine yoldaş olmasını rica etti.
bütün civarda. dedi.. Allaha ısmarladık. M. şöhret sembolü bir kadın resmiydi. Emma'nın çocuğu. Leon'un koluna girdi. Emma: — Peki. bir görseniz!. benim rahatsız etmemden kurtulursunuz. diyordu. Yaralan göğsünde fena fena sızılar bıraktı. Arka arkaya gelip birbirini çatlatan dalgaların mavi kabarcıklarına güneş doluyor. kocasının işinden kazandığı. Bakkal Camus' ye lütfen söyleyiveriniz de lazım oldukça bana biraz sabun versin. Sonra Emma. Yonville'e. ayaklarının hep bir sesle toprağa . gözleri ile bir terbiyesizlik etmiş olmaktan korkarak başını çevirdi.de yamaç daha genişlediği için. Sizin için de daha iyi olur. düz ve güzel taranmış saçları omuzlarına doğru iniyordu. kamışların ucuna veya nilüfer yaprak-. Sütnine yerlere kadar eğilerek: — Söyleyeyim. ötede. —Bir kez daha selam verdi— gönlünüzden ne zaman koparsa —(gözleri yalvanyordu)— bir testicik Fransız rakısı gönderiveriniz. Kadıncağız bahçe kapısına kadar beraber gitti.. arkasına Nankin kumaşından elbise giymiş o -güzel hanımı bu sefalet manzarası içinde görmek ona bir tuhaf geliyordu. Sıcak mevsîm. fakat birkaç adım ilerlemişti ki bir takun-ye sesi duyup başını çevirdi. bir kamış beşikte uyuyordu. Leon odada dolaşıyordu. erkekler. Emma: MADAME BOVARY 105 — Vereceğiz dedik ya!.. Su. kendilerini iten akıntıya göre eğiliyor ve suyun berraklığı üzerinde bırakılıp yayılmış. kadife yakalı bir redingot giymiş olan delikanlının omuzuna dikildi. dedi. Madame Bovary. yüzbaşının da yılda verdiği altı frankla. Madame Rollet. Sütnine. yerde. dedi.. Leon. bütün günüm onu temizleyip kurulamakla geçiyor!. Köylü kadın Emma'yı bir kara ağacın altına çekti ve kocasından bahsetmeye başladı. Elma şarabından zayıflıyorum. sütnineden kurtulduktan sonra yine M. Leon'un kestane rengi...104 MADAME BOVARY tacı ilanından kesilip altı kundura çivisiyle duvara mıhlanmış. Artık can sıkıyorsunuz! — Ah hanımcığım.. Emma. Ayaklarını eşikte silerek dışarı çıktı. yazı takımında özel bir makas bulunduruyordu. Bir süre hızlı hızlı yürüdü. bunun içindir ki genç kadınla yol arkadaşı yürürken.. Emma: — Kısa kesin. b:r ay idare eder. Madame Bovary kızardı. o kadarla kalmaz ki!. bilirsiniz ya. dil gibi yumuşacık ayakları var.. Sütnine hemen koştu ve: «Yer etmez.. sandalyenin üzerinde uyuyakalıyorum. bana yarım kilo çekilmiş kahve bıraksanız. dallan düşmüş ihtiyar söğütler. diyor. sabahları sütle içerim.. koşar gibi akıyor ve bir serinlik hissi veriyordu. ırmağa kadar inen birkaç basamak merdivenleri bulunan bahçelerin duvarları. Bazen. bilmem istediğim pek çok mu oldu?. sonra yavaşladı ve etrafa gezdirdiği gözleri. her kelimede bir içini çekerek: — Peki. sessiz. ırmak boyundan döndüler. dedi. ne olur. çayır sanki bomboştu. lan üzerine.. diye tekrar ediyordu. peki. uzun ince otlar.. ta temellerine kadar görülüyordu. belli bile olmaz!» diyerek yakayı silmeye başladı. hatta bunun için. — Ne var?. onunla çocuğun ayaklarını uğarım. istediğiniz ne ise çabuk söyleyin. Annesi onu yorgana sarıp kucağına aldı ve iki tarafına sallayarak ninni söylemeye başladı. O saat çiftliklerde yemek vaktidir. Tırnaklarına bakmak kâtibin başlıca işlerinden biriydi.yakasına kusmuş olan çocuğu tekrar yatırdı. işlemeli. sabredip kadının teşekkürlerini de dinledikten sonra yürüdü.. yeşil bir saçı andırıyorlardı. — Çabuk olun. boru çalan. incecik ayaklı bir böceğin konup yürümesi görülüyordu. Madame Rollet. — Bana daha neler ediyor. sabahlan benim yalnız başıma kahve içtiğimi görünce içlenir diye korkuyorum. habire gece kalkmanın ne kadar zahmetli olduğundan bahsediyordu: — Bazen öyle takatsiz düşüyorum ki. yine sütnine geliyordu. Emma onun tırnaklarına da dikkat etti: Yonville'de kimseninki o kadar uzun değildi. suya kül rengi gövdelerini yansıtıyorlardı.
Yeni duydukları bu tatlılığın şaşkınlığı içinde. Kendi kendine: — Ne kadar sıkılıyorum!.. gözü telaşlı. IV . Emma: — Gidecek misiniz?.. bilmem mümkün olacak mı? Birbirleriyle başka bir konuşacakları yok muydu?. ağızlardan çıkan fısıltıyı örtüyordu. bir yandan da hemen hemen imkânsız saydığı daha içli dışlı bir yakınlık isteği arasında kalmış. beli eğilmiş. belediye reisi M. evinde her şeyi gelişigüzel bırakan. Guillaumin. Fakat bu insan yüzlerinin meydana getirdiği bayağı zemin üzerinde Emma'nın yüzü tek olarak kendini gösteriyordu. Leon yazıhaneye döndü. son derece bağnaz. bu. sohbetleri çekilmez insanlardı. yan yana iki odada yatmalarına ve her gün görüşmelerine rağmen. hayvan ayakları altında dövüle dövüle çökmüş. Argueil tepesine. Ama ikisi de kendilerini tatlı bir gevşekliğin kapladığını hissediyordu. babasını.. şemsiyenin saçaklarına takılıp bir süre ipeğin üzerinden sarkıyordu.. başkalarının felaketine ağlayan. onun bir kimseye kadınlık edebileceğini. dar kafalı. hali tavrı o kadar bayağı ve o kadar söz bilmez bir insandı ki. çocuklarını. özlerindeki gevşekliği güzel kokulu bir meltem halinde yayar ve bu sarhoşluk içinde kendinden geçen insan. anasını. Leon. Bazen Emma bir dakika durup ayağını basacak bir yer arıyor ve titreyen taşın üzerinde sendeliyor.. sürekli bir fısıltı vardı ki. bütün vilayetin belki en iyi kadınıydı: Koyun gibi halim selim. Ah! Ne kadar sıkılıyorum!. nihayet şapkasını alıp çıktı. sıcak ülkelerin kıyıları gibi. fakat o kadar ağır canlı. İstiyorum ama. kendilerinden önceki genişliğe. ama yine de hepsinden uzak gibiydi. iki üç meyhaneci. Gelecek mutluluklar. Eczacının karısına gelince o. diye sordu. Yakında Rouen tiyatrosuna geleceği söylenen İspanyol dans topluluğundan bahsettiler. akrabasını candan seven. Charles onunla dost olmaya pek istekli gözükmemişti. Madame Bovary geçerken açık şemsiyesinin ucu ile dokunup onların kuru çiçeklerinin birkaçını ufalayıveriyor-du. MADAME BOVARY 107 Bu köyde. suratları asık. Tuvache ile iki oğlu. ne yapacağını bilemiyordu. sonra bir kalem yonttu. kırmızı favorileri beyaz kravatı üzerine dökülen M. ilk zamanlar kâtibin gözlerini kamaştıran İngilizvari sahte tavırlarına rağmen. korseden nefret eden bir kadıncağız. Noter orada değildi. Binet. topraklarını kendileri ekip biçen. Halbuki gözleri daha bir sohbetle doluydu. evraka bir göz attı. bunlar da zengin. bunun için Leon. birbirine söyledikleri sözlerden ve Emma'nın vücudu etrafında hışırdayan elbisesinin sürtünmesinden başka bir şey duymuyorlardı.çarpmasından. Başka da kim vardı ki?. dirsekleri havada. papaz. merdiveni koşarak çıkıp kayboldu. ruh inceliklerinden bir şey anlamazdı. ormanın başlangıcındaki otlağa gitti. nedenini araştırmayı hiç düşünmüyorlardı. söz kesilmesin diye gelişigüzel cümleler bulmaya çalışıyorlardı. Kulaktan atma altın gözlük takan. Bir yerde toprak. görünmeyen ufku merak etmeyi bile aklından geçirmez. sanki ruhları arasında derin. Tuğlaları arasında sarı şebboylar bitmişti. 106 MADAME BOVARY Sivri tepelerine şişe parçaları dikilmiş bahçe duvarları. birkaç dükkâncı. onun otuz ve kendisinin yirmi yaşında olmalarına. bir limonluk camekânı gibi sımsıcaktı. sofralarına kimseyi çağırmayan. Homais'den başka dostu olmadan M. Bahçenin önüne varınca Madame Bovary küçük tahta kapıyı itti. çamlar altında uzandı ve parmakları arasından göğe baktı. bazen de duvarlardan sarkan bir hanımeli veya bir filbahar dalı. diyordu.. ikisi de bu histen bahsetmeyi. suya düşüvermek korkusuyle gülüyordu. İlk zamanlar eczacı ile beraber birkaç defa onun evine gitmişti. bir yandan saygısızlık etmek korkusu. Guillaumin' in emrinde yaşadığını düşündükçe haline acıyordu. bir çukur meydana gelmişti. çünkü Leon onunla kendisi arasında ne olduğu tayin edilmez uçurumlar hissediyordu. orada çamurun içinde birbirinden uzak taşlara atlayarak geçmek lazım geldi. onda elbisesinden başka kadınlara özgü bir hal daha bulunabileceğini hiç düşünmemişti. konuşması o kadar sıkıcı.
Mesela pazar akMADAME BOVARY 109 samları Madame Homais. tatlı likörleri kaynatmakta ustaydı. Emma ta uzaktan onun geldiğini işitir. Önce birkaç parti otuz bir oynanır. dinleyerek eğilirdi. . burası alçak tavanlı. âşıkane parçalarda büsbütün baygın. 108 MADAME BOVARY Leon. sirkeler. Fakat ortalık karardıktan sonra. kabarık bir halde iskemlenin iki yanına düşer. Sonra masa başına. dal dal bir ahtapot yuvası duruyordu. Yukarıya doğru toplanılmış saçlarından sırtına doğru inen esmerlik gitgide açılır ve yavaş yavaş gölgede kaybolurdu. köy halkının kaldırımdan geçmesini seyrederdi. Justin'in daha büyük bir kusuru vardı. ellerini iskemlenin arkalığına dayar. O zaman M. Sonra elbisesi. adam çekiştirmesi ve siyasi kanaatleri. günün o saatinde. yazıhaneden Altın Aslan oteline giderdi. gerek hariçte cereyan etmiş ferdi felaket hadiselerini. daima konuşulanları dinlerdi. dirsekleri masaya dayanmış. Homais o oyunda çok ustaydı. günde iki defa. can çekişir gibi bir eda takınırdı. arkasında hep bir biçim elbise. türlü reçeller. kıvrımlar teşkil eder. Homais akşam yemeği yendiği sırada gelirdi. Fakat domino gürültüsünden rahatsız olurdu. Fakat şikâyetle anlattığına göre. Zaten eczacının evindeki pazar akşamı toplantılarına çok gelen de olmazdı. Sonra «Gazetede olanların» sözü açılırdı. derdi. gerek Fransa'da. M.İlk soğuklar basar basmaz Emma odasını bırakıp salona yerleşti. Leon kadının arkasına geçer. Leon'un yanma oturur. şöminenin üzerinde de. karı ile koca arasındaki yerine oturur. saygıdeğer birkaç kişinin oradan ayaklarını kesmesine sebep olmuştu. Saat sekizde Justin gelir. bozulmaya yüz tutan şaraplara bakmak sanatlarını da bilirdi. Homais. yemeklerin kokusundan. Charles da ne kadar tedavi ücreti alınması gerektiğini ondan öğrenmeye çalışırdı. en iyi parçayı işaret eder veyahut hizmetçiye dönüp salçalı yemeklerin nasıl pişeceğini ve baharatın ne miktarda sağlığa dokunmayacağı hakkında salıklar verirdi. Charles'a ilklik verir. Homais Emma ile «ecarte»ye başlardı. bana öyle geliyor ki sizin hizmetçiye abayı yakmış!. etin özünden.. onu bir daha dışarı çıkarmak kabil olmazdı. Emma iskambili atmak için her kımıldanışında fistanının sağ tarafı kalkardı. Illustration'u karıştırmaya başlardı. Kadife takkesi elinde. sofrada gördüğü yemekler hakkında fikir beyan etmeye başlardı. eczaneyi kapamak için efendisini çağırır. ona alaylı alaylı bakardı. Ama noter kâtibi o toplantılan hiç kaçırmazdı. hekime hastalarının halini sorar. M. uzunlamasına bir yerdi. delikanlı da. — Bizim oğlanın aklından bir şeyler geçiyor. Bazen Emma ondan şiir okumasını rica ederdi. Bazen Leon çizmesinin ona değdiğini hisseder ve birine basmış gibi hemen çekilirdi. az kömür sarf eden maltızları bildiği gibi. Zaten kafasının içi ilaç ve yemek tarifeleri ile kavanoz dolu dükkânından kalabalık olan Homais. Fakat bu konu da ku-ruyuverince eczacı. peynirleri muhafaza etmek. Emma pencerenin yanındaki koltuğa oturur. kimseyi rahatsız etmemek için sessiz adımlarla girer ve daima: «Herkese akşamlar hayır olsun!» diye selam verirdi. hele Felicite de odada ise. atkısını alır. sonra M. usareden. beraber resimlere bakarlar ve biri sayfayı bitirince ötekinin de bitirmesini beklerdi. gazeteyi hemen ezbere bilir. kadının topuzuna taktığı tarağın dişlerine bakardı. başladığı kaneviçe işi dizlerinin üstünde etrafa bakan Emma. birer birer anlatırdı. Kapı çalınır çalınmaz hemen Madame Bovary'yi karşılamaya koşar. yere kadar yayılırdı. çenesi sol avucunun içinde. aynaya dayalı. günahına girmeyelim ama. Homais. jelatinden bir bahsedişi vardı ki göz kamaştırırdı. Hatta bazen yerinden yarı doğrulup hanıma nezaketle en yumuşak. yazı sahibinin düşüncelerini de unutmadan. monoton bir sesle okur. birdenbire süzülen o gölge belirince bazen ürperir ve hemen kalkıp sofranın kurulmasını emrederdi. çırağının hekimin evine gelmekten pek hoşlandığını sezmişti. Kendisi de moda gazetesini getirmiş bulunurdu. Kağıt oyunu bitince eczacı ile hekim dominoya oturur. kadının karlı havalarda ayakkapları üzerine giydiği iri çuha terlikleri eczanenin masası altında bir kenara yerleştirirdi. Ayakta durur. en yeni icat olunmuş. Leon baygın. başını çevirmeden perdenin arkasından süzülür geçerdi. ona oyun öğretirdi. koltuklarda uyuyup pek bol basma yüzlerini sırtlanyle sürte sürte indiren çocukları alıp götürsün diye Justin'i bir kere salona çağırdı mı. Emma da yerini değiştirip.
Justin de. hediye olarak. bir gün Binet sert sert: — Bana ne?» dedi. omuzuna şemsiyeleri yüklenmiş. arabaya binip kendisiyle beraber civardaki bir hastaneye kadar gitmeyi teklif ederdi.. göklerden düşüp hayatı altüst eden. M.eve dönünce. Charles'a isim günü. Homais'yi. evlerin taraçalarında oluklar tıkalı ise. herkes o örtüyü görmek istedi. başka kimse duymadığı için. fakat Emma ile karşılaşınca kararından vazgeçerdi. mavi boyalı güzel bir kafa geldi. yarı yün bir masa örtüsü buldu. hemen bir mektup yazardı. Ateş sönüp kül olur. Bovary ile Madame Bovary. o zamanlarda bir romancının kitabı «yağlı bitkiler» merakını moda haline soktuğundan. Rouen'da bir işi olun* ca gidip onu da yapardı. Ona. bir taraftan bu kadar korkak olduğu için kendi kendinden utanır. frenoloji bilimine göre yapılıp. Leon da hanıma verilmek üzere alıp Kırlangıç'ta kucağında getirmiş. başka bir güne bırakır. üzerine arabalara binmiş pierrot'lar. Charles'ın peşi sıra giderdi. iradelerimizi birer yaprak gibi söken. bir gün. Bunu noter kâtibi göndermişti. Leon hemen razı olup hanımı selamlar. susup uyumuş dinleyicilerini işaret ederdi. koyu zemin üzerine açık yaprak işlemeli yarı kadife. sürekli bir kitap ve şarf 110 MADAME BOVARY ki notası alışverişi başladı. çocukları. Zaten onun hekime sevgi ve saygısının daha başka belirtileri de vardı. Noter kâtibi de kendine böyle bir «asılı bahçe» edindi. onların sert tüylerine dokunup parmaklarını kanatmıştı. Eczacı. fakat bunu yırtar. Emma'ya gelince o. bir taraftan onun fenasına gitmekten çekinir. Homais ile Leon hep bir arada. o sırada Charles eve döner.yine de yenerdi. hekimin karısı kâtibe ne diye böyle hediyeler veriyor. Leon'u sevip ¦ sevmediğini hiç düşünmedi.. Hemen Madame Homais'yi. Bir akşam Lepn. Böylece aralarında bir çeşit birlik. tavan arasının penceresi önünde M. şimşek parıltıları ve gök gürültüleri ile kendini birdenbire gösterir. duvarda bir çatlak olduğunu seziverdi. Emma onu dinler. Böylece kalbi huzur içinde yaşayıp gidecekti ama. Bilmiyordu ki. . kendilerine daha tatlı gelirdi. o kadar ki. Onun sandığına göre aşk. Öğleden sonra M. Bazen her şeyi göze almayı tasarlayarak yola çıkMADAME BOVARY 111 tığı olurdu. Leon hâlâ okurdu. M. o gün gelince de süreyi yine uzatırdı. buna hiç aldırış etmiyordu. her sabah pencereden birbirlerinin çiçekle uğraşmasına bakarlardı. gürültüsü ta Altın Aslan otelinden işitilen tornası başında çalıştığı görülürdü. bu iki his arasında kararsız.. ta göğse kadar işaretli.üç oyundan sonra ikisi de ocak başına uzanırlar ve arası çok geçmez. hava açık olduğu zaman her gün öğleden sonra.. istek ve üzüntü ile kıvranır dururdu. onun. beraber geliyordu. Napoleon ile Athalie'yi de. o zaman yavaş yavaş konuşmaya başlarlar ve söyledikleri. hafif yağmurdan da göller hâsıl olur. böyle cömertlik gösteriyordu? Bu herkesin tuhafına gitti ve nihayet: «Herhalde sevgilisidir de ondan!» dediler. Ama köyün pencereleri içinde bir tanesi vardı. ellerinde terazileri ile ip cambazları resmedilmiş tül abajurunu eli ile çevirir dururdu. Ben onun evine gidip gelenlerden değilim ki!. Binet'nin. Leon. ondan notere de bahsetti. Justin'i. Yonville'den yarı fersah ötede yeni kurulan bir iplik fabrikasını gezmeye gitmişlerdi. Emma'nın kocası da Emma'nın bir parçası demek değil miydi?. Leon'un sözleri de bu zannı kuvvetlendiriyordu: Boyuna onun letafetinden. uykuya dalarlardı. bütün kalbi uçuruma sürükleyen bir kasırgaya benzerdi (1). Leon'a. ahçı kadını çağırdı. çaydanlık boşalır. «aşkını ilan» için ne yapacağını düşünüp içi içini yerdi. Sonra gayrete gelip kararını verir. Emma 'nınki kadar boş kaldığı olmazdı: Pazar günleri'sabahtan akşama kadar. Bovary kıskançlık nedir pek bilmediği için. Emma saksılarını koymak için pencerenin önüne parmaklıklı bir tahta taktırttı. zekâsından bahsediyordu. bir yandan da lambanın.. Bunu şubatın karlı bir gününde farketti. odasında. yürümek jimnastik yerine geçer diye yanına almıştı.
Herkesin görelim diye koştuğu o yerde, hiç de görülmeye değer bir şey yoktu. Kocaman boş bir
arsa, karmakarışık kum ve çakıl yığınları, şimdiden paslanmış birkaç çark; orta yerde de küçük
küçük bir sürü penceresi olan dört köşe bir bina... İnşaat henüz tamamlanmamıştı, damın
payandaları arasından gökyüzü hâlâ gözüküyordu. Çatının putreline asılmış, başakla
(1) Böyle «benzerdi» gibi teşbih ıstılahları kullanmanın, Flubert'in üslubuna ne kadar aykırı
olduğunu biliyorum. O, hemen daima istiare ile düşünür. Fakat, onun her istiaresini yeni bir
istiare ile çevirmeye, Türkçenin selikasını bozmadan, Türkçe cümleye bir yabancılık kokusu
vermeden, imkân olmadığını sanıyorum. Herhalde benim elimden gelmiyor; bunu ancak
Flaubert gibi bir sanatkâr yapabilecektir. (N.A.).
112
MADAME BOVARY
karışık bir demet saman, üç renk (1) kurdelelerini rüzgârda şaklatıp duruyordu.
Homais'nin ağzı açılmıştı. Topluluğa bu kuruluşun gelecekteki önemini anlatıyor, taban
tahtalarının dayanıklılığını, duvarın kalınlığını hesaplıyor, M. Binet gibi kendisinin de sırf şahsi
işlerinde kullanılmak üzere yanında bir metre taşımadığına üzülüyordu.
Onun koluna girmiş olan Emma biraz omuzuna yaslanmış, uzakta, hafif bir sis içinde, göz
kamaştırıcı solgunluğunu etrafa yayan güneşin yuvarlağına bakıyordu. Birden başını çevirip
Charles'ı gördü. Kasketini kaşlarına kadar geçirmişti; kalın dudaklarının hafifçe titremesi
yüzüne bir de alıklık çöktürüyordu; sırtı bile, o sakin sırtı bile insanı sinirlendiriyordu; Emma
kocasının bütün bayağılığını redingotunun üzerine apaçık serilmiş gibi görüyordu.
O, öfkesinden bir çeşit iğrenç zevk tadarak kocasına bakarken Leon bir adım ilerlerdi. Benzini
sarartan soğuk, sanki yüzüne daha tatlı bir baygınlık vermişti; kravatı ile boynu arasında
gömleğinin bolca yakasından teni gözüküyordu; uzun saçları altından kulağının memesi
meydana çıkmıştı; Emma onun bulutlara dikilmiş mavi gözlerine baktı ve onları dağların göğü
aksettiren göllerinden daha berrak, daha güzel buldu.
Eczacı birdenbire:
— Seni hınzır seni, diye bağırıp oğlunun yanına koştu; çocuk, kunduraları beyaza boyansın
diye bir kireç yığınının içine girmişti. Babasından işittiği azar üzerine Napoleon ağlamaya
başladı; Justin de bir tutam saman almış, kunduraları temizliyordu. Ama bunun için bir bıçak
lazımdı; Charles kendisinin-kini verdi.
Emma içinden:
— Hele bak!., dedi. Köylü gibi cebinde bıçak taşıyor!.. Kırağı yağmaya başlamıştı, Yonville'e
döndüler.
O akşam Madame Bovary komşulara gitmedi; Charles'ı uğurlayıp da kendini yapayalnız
hissedince sabahki mukayese, gözünün önündeki iki şeyi karşılaştırıyor denecek kadar bir
açıklıkla yeniden başladı; hem bu sefer eşyaya, hatıranın verYani, Fransız bayrağının üç rengi.
MADAME BOVARY
113
diği boyut genişliği de katılmıştı. Emma yatağına uzanmış, ateşin parlak ışığına bakıyor ve
Leon'un bir eliyle uslu uslu bir buz parçası emen Athalie'yi tutarak, bir eliyle de ince bastonunu
yere bastırıp eğmesini görür gibi oluyordu. Onu pek cana yakın buluyor, bunu düşünmekten
kendini alamıyordu; Leon'un başka günlerdeki başka hallerini, tavırlarını, söylediği sözleri,
sesinin ahengini, hâsılı her şeyi göz önüne getiriyor, öpecekmiş gibi dudaklarını uzatarak tekrar
ediyordu:
—¦ Çok cana yakın, çok cana yakın!..
Sonra:
— Acaba bir sevdiği yok mu?., diye düşündü. Ama kimi sevecek?.. Beni!
Leon'un kendisine âşık olduğunun bütün delilleri o anda hep birden aklına geldi, yüreği oynadı.
Şöminenin alevi tavana neşeli bir ışık halinde aksetmiş, titriyordu; Emma kollarını gererek
sırtüstü yattı.
O zaman bitip tükenmeyen yakınma başladı: «Felek isteseydi... Niçin kabil olmasın?.. Engel
olan mı var?..»
Charles gece yarısı eve dönünce Emma, uykusundan uyanmış gibi bir hal takındı ve kocasının
soyunurken gürültü etmesi üzerine baş ağrısından yakındı, sonra ilgisiz bir tavırla, o akşam
neler olduğunu sordu.
Charles:
— M. Leon erkenden odasına çıktı, dedi.
Emma gülümsemekten kendini alamadı; gönlünü yeni bir büyü kaplamıştı, böylece uyuyüverdi.
Ertesi gün ortalığın karardığı saatte, tuhafiyeci M. Lheu-reux, Emma'yı ziyarete geldi. Bu
dükkâncı doğrusu işini bilir adamdı.
Gaskonya'da doğup Normandiya'da .yerleşmiş, güneylilere özgü gevezeliğine Pays de
Caux'lularin kurnazlığını da katmıştı. Yağlı, gevşek ve sakalsız suratı açık bir meyankökü suyu
ile boyanmışa benziyor, beyaz saçları da küçük kara gözlerinin parlaklığını bir kat daha
artırıyordu. Vaktiyle ne iş gördüğünü iyice bilen yoktu; bazıları ayak satıcılığı, bazıları da
Routot'da sarraflık ettiğini söylerdi. Muhakkak olan bir şey varsa, o da Lheureux'nun çok karışık
hesapları zihninden yapabildiğiydi; bu hususta Binet'nîn bile gözünü korkutmuştu. Fazlasıyle
nezaMB 8
114
MADAME BOVARY
ket gösterip daima birini selamlar, yahut davet eder gibi yarı eğilmiş bir vaziyet alırdı.
Krepli şapkasını kapıya astıktan sonra, elindeki yeşil mukavva kutuyu masanın üzerine koydu
ve bin bir türlü saygı sözleriyle Madame Bovary'ye, o güne kadar güvenini kazanmamış
olmasından dert yandı. Onunki gibi küçük bir dükkân, zarif bir hanımın dikkatini nasıl
celbedebilir ki?.. «Zarif bir hanım» derken sesine daha bir kuvvet veriyordu. Ama gerek dikiş
malzemesi ve çamaşır, gerek şapka ve tuhafiye hususunda ne istediği olursa getirtebilirdi; her
ay aralıksız dört kere şehre giderdi. En büyük ticarethanelerle ilişkisi vardı. Onu bir kere Üç
Kardeşler, Altın Sakal, Büyük Vahşi ticarethanelerine soruverin; bütün o efendiler Lheureux'yu
pek iyi tanırlar!.. Bugün, pek ender düşen bir fırsatla eline geçmiş birkaç parça şeyi göstermek
için hanımı rahatsız etmişti. Kutudan yarım düzine kadar işlemeli yaka çıkardı.
Madame Bövary yakalara baktı, sonra:
— Şimdilik bir şey lazım değil, dedi. Bunun üzerine M. Lheureux kutudan büyük bir özenle üç
Cezair hamaylısı, birkaç paket İngiliz iğnesi, bir çift hasır terlik ve kürek mahkûmları tarafından
Hindistancevizinden oyulmuş dört kafesli rafadan yumurta fincanı çıkardı. Sonra iki elini
masaya dayadı, boynunu uzattı, belini kırdı, ağzını açtı, Emma'nın o eşyaları kararsız kararsız
gözden geçirmesine bakıyordu. Ara sıra, boydan boya açılmış hamaylıların tozunu almak ister
gibi, tırnağı ile vuruyordu, bu darbe ile ipekliler titreyip sarı pulları, akşam şafağının mavimtırak
ışığı içinde pırıl pırıl yanıyordu.
— Bunlar kaça?..
— Sudan ucuz, dedi, sudan ucuz; ama acelesi yok; ne zaman isterseniz o zaman verirsiniz; biz
Yahudi değiliz ya!..
Emma bir zaman düşündü ve M. Lheureux'ye yine bir eksiği olmadığını söyledi; bunun üzerine
tuhafiyeci:
— Başka bir sefer anlaşırız, dedi; ben hanımlarla daima anlaşırım, bir benimki ile anlaşamam,
o kadar!..
Emma gülümsedi.
Lheureux o latifeden sonra babacan bir tavırla:
— Para için bir düşünceniz olmasın, dedi... Lazımsa ben size bulurum.
Emma hayretle baktı. Lheureux hemen sesini alçaltrp:
MADAME BOVARY
115
— Hem bulmak için öyle uzun uzun aramaya da lüzum yok, dedi; ben söz verdim mi
güvenebilirsiniz!..
Sözü değiştirdi ve M. Bovary'nin o günlerde bakmakta olduğu Cafe Français sahibi Tellier
Babanın nasıl olduğunu sormaya başladı:
— Tellier Babanın da nesi var Allah aşkına?.. Öyle bir öksürüyor ki bütün evi sarsıyor; bilmem
ama iyi görmüyorum, yakında ona fanila gömlek değil, çam tahtasından bir palto giydirmek
gerekecek!.. Gençliğinde vur patlasın, çal oynasın eğlendi!.. Vallahi, hanımefendi, bu adamlar
düzen, tertip nedir, bilmezler!.. İçini ispirto ile yakıp kömür etti!.. Ama insan bir tanıdığın
ölmek üzere olduğunu görünce, ne de olsa tasa ediyor.
Bir taraftan eşyayı toplayıp kutuya yerleştirirken bir taraftan da hekimin müşterileri hakkında
nutka girişmişti. Pencerelere bakıp somurtarak:
— Bütün bu hastalıklar hep havalardan, değil mi?., dedi. Doğrusu ben de kendimi pek iyi
hissetmiyorum; sırtımda bir ağrı var, bugünlerde gelip beyefendiye bir göstermek istiyorum.
Müsaadenizle, Madame Bovary; bir emriniz olursa minnettar edersiniz.
Kapıyı yavaşça kapattı.
Emma yemeğini tepsiyle odasına getirtip ocak başına oturdu; karnını doyurması hayli uzun
sürdü; her şeyi beğendi. Hamaylılar hatırına geldikçe:
— Doğrusu almadığıma çok iyi ettim!., diyordu.
Merdivenlerden bir ayak sesi işitti; Leon geliyordu. Hemen kalktı; kenarı bastırılmak üzere
konsolun üzerine konulmuş toz bezleri vardı; en üsttekini alıp oturdu; L6on göründüğü vakit
Emma çok meşgul gözüküyordu.
Konuşmaları hiç de hararetli olmadı, Madame Bovary ikide bir susuveriyor, Leon da ne
diyeceğini pek bilemiyordu. L6on, şöminenin yanında alçak bir iskemleye oturmuş, parmaklan
arasında fildişi kutuyu çeviriyor, Emma da ya dikiyor, veyahut bezin kenarını kırıp tırnağı ile
bastırıyordu. Bir şey söylemiyordu; Leon da onun, konuşmasına olduğu gibi sükûtuna davurgun susuyordu.
Kadın içinden: «Zavallı çocuk!» diyor, delikanlı da: «Acaba neyimi beğenmiyor?..» diye'
düşünüyordu.
116
MADAME BOVARY
¦
Nihayet Leon, o günlerde noterliğin bir işi için Rouen'a gideceğini söyledi.
— Sizin nota aboneniz bitti; onu da yenileyeyim mi?..
— Hayır.
— Neden?..
— Çünkü...
Dudaklarını ısırdı ve iğnenin ucundaki gri tireyi yavaş yavaş çekti. Bu dikiş işi Leon'u
sinirlendiriyordu. Emma'nın parmak uçları zedelenir gibi oluyordu; delikanlının aklına zarif bir
kompliman geldi, ama cesaret edip söyleyemedi:
— Neden?., dedi, bırakıyor musunuz?.. Emma birden anlâmayıp sordu:
— Neyi?.. Ha, müziği, değil mi?.. Ne yapalım, Öyle olacak. Ev işleri ile uğraşmak, kocama
bakmak lazım; daha birçok şeyler var... Bunların hepsi müzikten önce düşünülecek vazifeler!
Saate baktı. Charles geç kalmıştı. Emma onu merak eder gibi gözüküp iki üç defa tekrar etti:
— Çok, çok iyi adamdır.
Kâtibin M. Bovary'ye saygısı vardı. Fakat ona böyle bir sevgi gösterilmesi, hoşa gitmeyen bir
hayret uyandırdı üzerinde; ama yine de onu övmekte devam etti:
— Zaten, dedi, herkes kendisini övüyor, özellikle eczacı... Emma tekrar etti:
— Doğrusu çok temiz kalpli insandır. Kâtip de karşılık verdi:
— Elbette.
Sonra Madame Homais'den konuşmaya başladı. Çoğu zaman onun sözü açılınca kılığı ile alay
ederlerdi. Emma, Leon'un sözünü keserek:
— Ne çıkar?., dedi. Ailesine düşkün bir kadın tuvalet düşünmez ki!
Yine sustu.
Ertesi günler de hep böyle geçti. Emma'nın sözleri, hali, tavrı, her şeyi değişti. Ev işlerine daha
büyük bir ilgi göstermeye, kiliseye muntazaman gitmeye ve hizmetçisine daha sert
davranmaya başladı.
Berthe'i sütnineden aldı. Eve misafir gelince Felicite çocuğu getirir, Madame Bovary de onu
soyup vücudunu gösterirdi.
MADAME BOVARY
117
Çocuklara bayıldığını iddia ediyordu; çocuk onun tesellisi, gönlünün eğlencesi, delice ihtirasıydı.
Onu severken heyecana gelip, Notre-Dame de Paris'deki Sachette'i hatırlatacak ateşli sözler
söylerdi!.. Ama Yonville'de Hugo'nun romanını okumuş yoktu ki Sachette'i hatırlasın.
Charles eve dönünce terliklerini ısınsın diye ocak ba'şına konmuş bulurdu. Artık yeleklerinin
astarı, gömleklerinin düğmesi eksik olmuyor, pamuklu gecelik takkeleri bile dolaba kat kat istif
o ince belli kadının da koltuğun arkalığı üzerinden eğilip kocasını alnından öptüğünü görünce. Leon. O adam için mi böyle uslu . hem son derece halim.cismani güzelliklerden ayırdı. benzi soldu. Emma'nın o kadar namuslu ve öyle elde edilmez bir kadın olduğuna inandı ki kalbinden en küçük ümidi bile uzaklaştırdı. alnında ulvi bir kaderin yazısını taşıyor-muşcasına bir hal yok muydu?. O düz kırmalı fistanın altında huzurunu kaybetmiş bir kalp gizliydi. insan. Leon yemekten sonra Charles'ın. bu düşünmeyle gösterdiği güven de âdeta nankörlüktü. Emma'yı tutan hiç şüphesiz ki ya tembelliği. düz burnu. ya korkusu. derdi. hiç sesini çıkarmadan boyun eğdiği emirlerini anlamamakla beraber onun her dediğine razı oluyordu. öyle ki. o pek afif dudakları. Emma'nın. alamadığı kadifeyi. Gidip onun odasını görmeye bir bahane bulmak için bütün bir hikaye uydururdu. biraz da utancıydı. yalnızlığı araması da onu düşünüp haz duymak içindi. Siyah saçları. iri gözleri. hayalin verdiği zevki bozuyordu. yanağı hazmın verdiği hararetle kızarmış. içinden: — Ne delilik. Bazen düşünüyor. Leon'u kendinden pek uzaklaştırmış olduğunu. Onu çileden çıkaran şey. iki eli göbeğinde. onunla bir çatı altında yattığı için mutlu sayıyordu. Gayetle mahzun ve gayetle sakin. onun yanında da sanki donduran bir büyüye kapılıyordu. yüzü uzadı. Eczacı bile: 118 MADAME BOVARY — Cidden yüksek bir kadın. Bu. hülyalarının pek yüksek. ama: «Ben iffetli bir kadınım» diyebilmenin* ayna karşısında boynu bükük tavırlar takınmanın verdiği gurur ve zevkle biraz teselli buluyordu. ıstırabı özlüyor. hastalar nezaketine. Onun cazibesinden yalnız Leon değil. onu kaybetmekten meydana gelecek acının yanında hiç kalır. Ona erişmek için ne yapsam ki? Böylece Leon. Fakat Emma aşkını ne kadar kuvvetle hissederse onu belli etmemek. çektiği işkenceyi Charles'ın fark i MADAME BOVARY 119 bile etmemesiydi. gözleri saadetle nemli ateş başına kurulduğunu. eskisi gibi onun bahçede gezmek teklifine yüzünü ekşittiği olmuyordu. hayata ancak belli belirsiz dokunarak geçer gibi. fakirler de insaniyetine hayran oluyordu. halini yüzünden okumaya çalışırdı. hem de son derece çekingen. Onu gözünde.. gönlün ıstırabını anlatmıyordu. bir kuşunkini andıran yürüyüşü ve şimdi daimi olan sessizliği ile o kadında. Emma bu düşünceden silkinmeye bakacağı yerde ona sımsıkı sarılıyor. Eczacının karısını. «Bourgeois» kadınları onun ev idaresine. Fakat onun içini hırs. Altın Aslan otelinin güvercinleri pembe ayaklarını. öfke ve kin kemiriyordu. Böylece bir fedakârlık etmiş olduğuna kaniydi. artık vaktin geçip hiçbir ümit kalmadığını sanıyordu. iki ayağı ızgaralara dayalı. bunu kolaylaştıracak rastlantılar. çocuğun yerde kilim üzerinde yuvarlandığını. Emma onun işlerini merak eder. Onun kendisini görmek. evinin çok dar olduğunu düşünüp inlerdi. diyordu. eremediği saadeti. azaltmak için o kadar şiddetle kalbinin derinliklerine atıyordu. sonra karşısına çıkınca heyecanı geçip en sonunda hüzne dönen bir büyük hayretten başka bir şey duymazdı. Emma'nın nazarında Charles'ın. karısını mesut ettiğini sanması budalaca bir hareket. onu bir an daha sokakta görmek için arkası sıra yerinden kal-kıverdiğini bilmezdi. kendisine bir faydası dokunmayacak olan bütün. Emma'mn evinden üzgün çıktığı günler. uçup o kalpten ayrılıverecek gibi oluyordu. Emma' nm düşünceleri de hep o evin içinde dolaşıyordu. hayatla ilişiği olmayan ve ender oldukları için çiçek gibi bakıp yetiştirdiğimiz saf hislerden biridir. bir kaza merkezine de gitse yaraşır. felaketler hayal ederdi. başkaları da kurtulamıyordu. ona kavuşmanın vereceği zevk. Sofraya getirilen yemekte bir kusur gördü veya bir kapıyı yarı açık buldu mu sinirleni-verir. sevda çekmenin verdiği hüzün kaynaşıp tek bir gönül acısı oluverdi. Vücudu saran istekler. Leon'un farketmesini ister. Fakat bu feragati ile Emma'yı görülmedik bir mertebeye yükseltmiş oluyordu. Emma zayıfladı.ediliyordu. para hırsı. beyaz kanatlarını oluklara sokup ıslatmak için nasıl o eve gidiyorlarsa. Emma onun kalbinde daima yükseliyor ve sanki tanrılaşacak. kiliselerde çiçeklerin mermer soğukluğuna karışan kokusu ile titrediği gibi. kadının da. Leon'un ayak seslerini duyunca yüreği çarpar. Emma Leon'a âşıktı. her şeyi buna fırsat biliyordu.
. göz yaşları dökerdi. VI Bir akşam açık pencerenin kenarına oturmuş. artık beni sevmiyor ki! Benim halim neye varacak? Ben kimden bir yardım. Emma: — Ama. çuha çiçekleri açmaya başlamıştı. kara başlıkları. gümrük memuru kola çıkınca onu taşların üzerinde bülurmuş. havalarda huzur içindeki iniltisine devam ediyordu. Pazar günleri ayin esnasında başını kaldırınca. kız oraya yüzükoyun yatar. Siz de tıpkı onun 120 MADAME BOVARY onun gibisiniz. çayırda akıp otların 'üzerinde girintili çıkıntılı. çan da hâlâ durmamış. derdi. Bazı günler.. hep sinirden geliyor. Kendi içîn duyduğu şefkat. karanlıklarla kaplı bir uçurum açılıverirdi. derdi. Ruhunu eğebileceği. Pollet'de balıkçılık eden Gue'rin Babanın bir kızı vardı. evin eşiğinde dikilip durduğunu görenler. bir teselli umayım? Kim benim derdime derman olur? Âdeta soluğu kesilir. sonra üzülür. ne de papazın duası. sanki dallarına takılıvermiş bir bürümcükten daha soluk. bah-tiyarmış gibi gözükmeye. Mihrabın üzerinde çiçek dolu saksılardan. her birini. kocasından gördüğü muhabbet günahkârca arzulara sevkediyordu. türlü sıkıntılarının neticesi olan kinini hep kocasının üzerine yükledi. yağ eğlencelerine hazırlık için kendilerine çekidüzen veriyordu. Aklına gelen yürek parçalayıcı ihtimallere bazen kendi de şaşıyordu. kendi de pek MADAME BOVARY 121 farkına varmadan. başı boş hatlar çizdiği görülüyordu. Zangoç Lesti-boudois'nın şimşirleri budamasını seyrederek dalmıştı.. Akşam buharı kavakların arasından geçiyor.. Derdini sorarsanız.. ağlarmış. kasırgaya kapılmış bir kuş-tüyü gibi kimsesiz. öyle içliydi ki. herkesi buna kandırmaya mecbur olmak!-. bir daha denemek arzuları duyardı ama. yığılıvermiş gibi oturur. Kendi kendine: — Zaten. hanımcığım. ırmağın. taze kadın çocukluk ve okul zillerinin hatırasına kapıldı. Uzakta inekler yürüyordu. birdenbire Angelus çalındığını duydu. derdi. Charles'dan nefrete. adına La Gue"rine derdik. Emma:' — Bir şey değil.oturuyordu? Halbuki her saadete engel olan o değil miydi? Her sefalet onun yüzünden çıkmıyor muydu? Emma'yı her yanından kıskıvrak bağlayan karmakarışık kayışın sivri toka dili o değil miydi? İşte böylece Emma. çünkü boşa giden bu zahmet de öbür üzüntü sebeplerine katılarak ayrılığın genişlemesine hizmet ediyordu. böylece. yine de güler yüz göstermeye. küçük küçük sütunlu kuddas sandukasından daha yüksek uzun şamdanlar gözünün önüne geldi. Onun bu buhran anlarında içeri giren hizmetçi: — Beyefendiye niçin söylemiyorsunuz? diye sorardı. intikam almaya daha ziyade hak kazanmak için: «Ah! Bana bir el kaldırsa!» dediği olurdu. Öyle içli. ne hekimlerin ilacı kâr etti. buhurun dalga dalga yükselip dönen mavimtırak dumanı içinde Meryem-Ana'nın tatlı yüzünü görürdü. kendini.. içinde isyan duyguları uyandırıyordu. İçine bir gariplik çöktü. orada tanıdım. ben buraya gelmeden önce Dieppe'deydim. Nisan ayj yeni girmiş. Bu kini azaltmak için harcadığı her emek bilakis bunu çoğaltmaktan başka bir şeye yaramıyordu.. Ama bu iki yüzlülükten kendi de tiksiniyordu. kapının önünde asılmış bir kefen sanırlardı. Bu bir durup yine" başlayan sesi duyunca. Kocaya vardıktan sonra geçmiş diyorlar. Sıra sıra dizilmiş beyaz duvaklı kızlar. ortasında da dua rahlesine eğilmiş rahibelerin sert. onları düşünmek. sessiz hıçkırır. Kameriyenin çubukları arasından ve ondan öte bütün civara bakınca. onların arasına karışıp kaybolabilseydi. perişan. ağaçlar da sanki birer kadın olmuş. ben bu derde kocaya vardıktan sonra tutuldum. . Felicite: — Peki. Evinde hayatın bayağılığı onu lüks fantezilere. takatsiz' hissediyordu. Leon'la beraber ta uzaklarda bir yere kaçıp da talihi. bütün hayatı silip unutturacak herhangi bir ibadete hazırdı. Derdi pek fazlalaştı mı. bir başına deniz kenarına giderdi. Ah! Emma yine. ruhunda hemen ne olduğu bilinmez. sakın beye söyleyeyim deme. ılık bir rüzgâr tarhları okşayarak geçiyor. kilisenin yolunu tuttu. kendi ağzı ile mutlu olduğunu iddiaya. ama ayak sesleri de böğürmeleri de işitilmiyordu. sanki kafasının içini sis kaplamış gibi bir şeymiş. daha şeffaf lacivert bir gölgeye bü-rüyordu. derdi.
mezarlığın taşları üzerinde bilye oynuyorlardı. yağın üzerinde titreyen beyazımtırak bir lekeye benziyordu. kırçıl sakalın sert kılları arasına karışıp kayboluyordu. dünya ilaçlan değil ki! Fakat papaz ikide bir kiliseye. uzaktan. Geniş göğsünde küçük düğmeler boyunca giden yağ ve tütün lekeleri. sanki sırf kendileri için döşenilmiş bir parke üzerinde gibi koşuyor. çok geniş bir delik içinde duran turnikeyi sarsıp oynuyordu. Batan güneşin ışığı tam yüzüne vurmuş. diz çökmüş çocuklarının birbirine omuz vurup iskambilden askerler gibi devrilmelerine bakıyordu. Sacriştie'nin ağır anahtarını hâlâ iki parmağı arasında sallıyordu.Köyün meydanında. Birkaçı da duvara çıkıp ata biner gibi oturmuş. başladığı işi bırakıp bir ikincisine seğirtmeyi. Papaz ağzının içinden: —Bu yumurcaklar işte hep böyle! diye söylendi. Kırlangıçlar hafif hafif bağrışarak geçiyor. Papaz: — Ben de öyle! dedi. Çok geçmedi. dedi. kiliseden dönen Lestiboudois'ya rast-geldi. bak kulakların ne oluyor. Bunun ışığı. öyle ki... Seni haylaz seni! Sonra Emma'ya dönüp anlattı: — Bizim dülger Boudet'nin oğlu. papazın evinin kapısının gıcırdadığı duyuldu ve rahip Bournisien gözüktü. hepimiz dünyaya ıstırap çekmeye geldik. çocuklar çil yavrusu gibi kaçıp kiliseye girdiler. 122 MADAME BOVARY Fakat Madame Bovary'yi görür görmez: — Affedersiniz. bacaklarını sallıyor. diye söze başladı. anasının babasının hali MADAME BOVARY 123 . ıstırap içindeyim. ilk sıcaklar bastı mı insana bir gevşekliktir çöküyor. Din dersi kitabını cebine sokup durdu. iyisiniz inşallah? diye sordu.. sonra yine birincisine dönmeyi tercih ederdi.. Kilisenin ön tarafını kaplayan uzun bir güneş ışını. Bovary ne diyor? Emma. Kilisenin ta dibinde bir lamba. eğilip kaldırdı ve: — Günah nedir bilmezler ki! dedi. Ne yapalım. eteği didiklenmiş yün cüppeye soluk bir renk veriyordu. Papaz öfkeli bir sesle bağırdı: — Hele bir geleyim de. dedi. yani tavana asılmış bir şişe içinde ufacık fitilli bir kandil yanıyordu.. Riboudet. Ta kulenin tepesinden sarkıp bir ucu yerde sürünen kalın halatın titreşimi hafifledikçe uğultu da kesiliyordu. günün hiçbir saatini kaybetmemek için. son kabirlerle duvar arasında yetişmiş iri ısırganları çarıkları ile biçiyorlardı. aşağı tarafların köşelerini büsbütün karartıyordu. kanatları ile havayı bıçak gibi kesiyor ve hemen. bağrışmaları da çanın uğultusu arasından duyuluyordu. din dersinin saatini haber vermek gibi bir faydası da vardı. — Nasılsınız.-ne zaman işine gelirse o zaman çalardı. Akşam yemeğini yeni yemiş. Sizin rahatsızlığınıza M. Emma: — Size sormak istiyordum. Adamcağız şaşkın şaşkın sordu: — Size bir ilaç yazmıyor mu?. Zaten vaktinden önce çalmanın. zangoç. Emma: . birden tanıyamamıştım da. Emma: — Bana lazım olan. Ayaklarına kalçınlar giymiş çocuklar orada. ona: — Papaz nerede? diye sordu. Mezarlıkta yalnız orada yeşillik vardı. üst tarafı hep taş dolu ve kilisenin süpürgesi bulunmasına rağmen daima ince bir tozla kaplıydı. soluyordu. küçümseyen bir hareketle: — O ne diyecek ki! dedi. — Hiç iyi değilim. dirsekleri parlak. .. Angelus'ü1. derisindeki sarı deri benekler de.. duvarın kırmızı kiremitli çıkıntısı altındaki san yuvalarına giriyorlardı. Çocuklardan biri. Madame Bovary. dedi. köyün çocuklarına. Ama Saint-Paul'ün buyurduğu gibi. Çocukların birkaçı gelmiş. Ayağı bir din dersi kitabına çarpmıştı. katmer katmer kırmızı gerdanın yayıldığı beyaz yakadan uzaklaştıkça daha sıklaşıyordu. Çocuk: — Şimdi gelir. dedi.
Madame Bo vary.. muhakkak ki bu kasabanın en çok işi olan iki adamıyız. — Kışın ateş bulamıyor diyeceksiniz. — Demin elinizle alnınızı oğuşturdunuz da gözleriniz karardı sandım. günah çıkarma odasına kadar sokuldukları oluyordu. güldüler. içinde ham şeker eritilmiş soğuk su da çok iyidir. Neydi? Pek hatırlamıyorum. Emma'da rüyasından uyanmış bir insan hali vardı.. bir insana başlıca lazım olan şeyler.. iki diz üstü oturtuyordu.. papaz efendi. Nihayet papaz: — Kusura bakmayın. melek gibi kadınlar. ben ruhların hekimiyim. — Niçin?.. — Affedersiniz arria onların içinde de ne namuslu. Emma duymamış gibiydi.. Kaba bir gülümseme ile ilave etti: — Ama. sahibi işin içinde büyü var diyor. — Elbette. Mont-Riboudet! (1). Çocuklara derslerini verip hepsini evlerine göndermek lazım. hani Maromme yolundaki tepe yok mu. Hoş değil mi? Mon Riboudet. mesela şehirdeki işçiler. Baudet... 124 MADAME BOVARY demli aile kadınları var! Evliya gibi. Çocuklar o sırada ilahicilere mahsus rahlenin etrafına toplanmış. ayaklarının ucuna basarak. Madame Bovary! Daha bu sabah beni ta Bas-Diauville'e götürdüler. — Onları demek istemedim. Bana öyle geliyor ki. Madame Bovary. Zavallı yavrucaklar! Onları Tanrı . Türkçeye çevrilmesi imkânsız bir cinaslı söz. inekleri hep birer birer. Emma. değil mi? dedi. bir ineğin karnı şişmiş. Geçen gün bunu piskopos efendimize de anlattım. Hemen eve gidip bir fincan çay için.. değil mi? — Ondan ne çıkar? — Nasıl ne çıkar? İnsanın karnı tok. siz her derde dermansınız. ne er(1) Mon-Benîm. Papaz devam etti: — Hiç şüphesiz daima meşgul. çok akıllı şey! Ben bazen şaka olsun diye ona: «Riboudet derim. Hiçbir şeyden bahsedecek değildim! diye tekrar etti. sırtı pek olunca.M. Bir dakika müsaade buyurun! Hey Longuamarre. Bu gidişle korkarım ki çocukları iyice hazırlayamayaca-ğız! Bunun için Ascension yortusundan sonra her çarşamba dersi bir saat uzatacağım. kadının biraz evvelki sözlerini hatırlayıp: — Bana bir şeyden. Emma: — Hiç. ne yaparsa ses çıkarmıyorlar. (Emma söz söylerken ağzının iki köşesi büzülüyordu) öyleleri de var ki ekmek buluyor da... işte onun gibi. — O bahsi hiç açmayın. Papaz merak etmiş gibi ilerleyerek: — Neniz var? dedi. Fakat papaz birdenbire yetişip şamarlan savurmaya başladı. Hatta mon Riboudet derim. ama ekmek bulamadıkları gün oluyor. o vücutların hekimi.. — Ama. Mont-Dağ.. tepe. bir köşesini dişleri arasına sıkıştırdı ve: — Doğrusu. Emma'nın yanına dönünce alaca enfiye mendilini boylu boyunca açtı. dedi. birbirlerine bir şey söylemeden bakıyorlardı. sanki onlar birer ağaçmış da kilisenin taşlarına dikmek istiyormuş gibi hızla yere kakıyor. Bovary nasıl?. çiftçilerin hali acınacak şey! Emma: — Acınacak daha neler var! dedi. Yakalarından tutup havaya kaldırıyor. dedi. sıralara tırmanıyor. Yakında «Premiere Communion»lar başlayacak. bazıları da. çünkü vazife her şeyden öncedir. Ama istese çabuk öğrenecek. dedi. siz daha rahat durmayacak mısınız? Bir sıçrayışta kiliseye daldı. Karşı karşıya durmuşlar. Emma: — Hay Allahım! Hay Allahım! diye içini çekiyordu.. papaza yalvaran gözlerle baktı: — Evet. dua kitabını karıştırıyordu. . Bilmem nedendir. Gülmek lütfunda bulundular.. Sonra.vakti yerinde. bir sıkıntı mı geldi? Hiç şüphesiz hazım zamanınız olacak. Etrafta gezdirdiği gözleri yavaş yavaş eğilip o cüppeli ihtiyara dikildi... bahsediyordunuz.. değil mî? Onunla ben.
fazla merhamet göstermiş olduğuna kanaat getridi. vaftiz olduktan. önlüğün ipek kumaşına doğru iplik gibi salya akıtıyordu. çocukların ince sesi hâlâ kulağına geliyor. Fakat küçük Berthe. beye de benden çok çok selam edersiniz. Güle güle. dedi. toprakları bol olsun. iri mavi gözünü annesine dikti. odasına varınca da kendini bir koltuğa attı. Bunun üzerine.. Berthe'in hıçkırması artık kesilmişti.. Kız biraz sonra yine gelip dizlerine daha ziyade sokuldu. başı biraz omuzu üzerine eğilmiş... Kadın büsbütün sinirlendi: — Rahat bırak! diye tekrar etti. hiç üzülme. Emma içinden: — Tuhaf şey! dedi.. Charles işten dönüyordu. Bunun üzerine. vaftiz olduktan sonra. Mübarek Oğlunu elçi edip. Berthe konsolun önüne doğru yuvarlanıp başını bakır topuza çarptı. bir mil üzerine konup vaziyeti değiştirilen bir heykel halinde. Çocuk onun bakışından korkup bağırmaya başladı..yoluna ne kadar erken sokarsak o kadar iyi olur. Sonra. çukur gözbebeği gö. onun göğüslüğündan aşağı bir kürek dolusu kor döküvermişti. yanağına yapıştırılan yakı. Pencerelere demir parmaklık. . Şimdi nefesi. Emma merdivenin basamaklarını tırabzana tutunarak çıktı. Charles: «Merak edilecek bir şey yok. kalıp gibi topukları üzerinde döndü. pamuk battaniyeyi belli belirsiz kımıldatıyordu. Yemek vakti olmuştu. pencere ile dikiş masasının arasında dur-'muş. onun arkasından devam ediyordu: — Siz Hıristiyan mısınız?. — Evet Hıristiyanım. yavaş yavaş yokoldu. karıcığım. Emma.» deyip talyon yakısı almaya gitti. süve . Kiliseye girdi ve eşikten ayağını atar atmaz hemen bir kere diz çöktü.. kendi içinde bu kadar çöküntüler varken. rünen gözkapaklarının yanında iri iri yaşlar durup kurumuştu. döşeme tahtalarına hiçbir zaman cila vurulmazdı. — Hıristiyan kime derler?. yara önemli değil. MADAME BOVARY 125 Emma onun. evinin yolunu tuttu. ağır ağır yürüyerek iki sıra beyaz rahleler arasında kaybolmasına baktı. Madame. — Hıristiyan vaftiz olduktan sonra. saat hâlâ işliyordu... yeri hâlâ duruyordu. eşyada görünen bu durgunluğa âdeta şaşar gibi bakıyordu. annesiyle babası türlü türlü tedbirler almışlardı. derisini yana doğru germişti. Camlardan süzülen beyazımtırak ışık dalga dalga dökülüyordu. Emma durgun bir tavırla: 126 MADAME BOVARY — Bak. içinde kalan merak da. tam dövünmeye başlayacağı sırada içeri kocası girdi. Yerli yerinde duran eşyayı sanki her zamankinden fazla bir hareketsizlik kavramış. dudağından aşağı. yanağını kesti. dirseklerini dayadı. Madame Bovary sofraya inmedi. Fakat papazın kalın sesi. dedi. acele ile zilin ipini kopardı.. yarı açık elleri yanlarına sarkmış. Madame Bovary onu kaldırmak için hemen koştu. çocukların uğrayabilecekleri tehlikelerden. yemekten sonra eczaneye geri vermeye giden Charles. bu kadar küçük bir şey için telaş etmekle budalalık ettiğine. etrafını gölge karanlık bir okyanus gibi çevirmişti. sendeliye sendeliye annesinin yanına gelmek. onun önlü-ğündeki kurdelelerin ucunu yakalamak istiyordu. Ocak sönmüş. çocuk oynarken yere düşüp yüzünü kanattı. saat on birde eve dönünce karısını beşiğin başında buldu. kendini hasta edeceksin! Eczacının evinde hayli kalmıştı. zaten Tanrı da. ayağında yün örgüsü patikleri.. Onu alnından öperek: — Dedim ya! Kaygılanacak bir şey yok. Onun uyumasını seyrederken. Yarı aralık kirpikleri altından bir çift fersiz. kan aktı. Mesela evlerinde bıçaklar katiyen bilenmez. Öyle pek telaş etmemesine rağmen Homais ona metanet vermeye çalışmış. Madame Homais'nin kendi başına gelmişti de iyi bilirdi: Küçüklüğünde aşçı kadın. hizmetçilerin dikkatsizliğinden konuşmaya başladılar. Emma onu dirseğiyle iterek: — Eh! sana rahat bırak diyorum! dedi. hizmetçiyi var kuvvetiyle çağırdı. Kadın onu eliyle savarak: — Rahat bırak! dedi. kocacığım. «Yüreğini pek tutmasını» öğütlemişti. bize öyle buyurmuş. çocuğunu bir başına beklemek istediğini söyledi. bu kız ne kadar da çirkin! Yakıdan kalanı.
bulamadı. çok geçmedi. Hayalinde apartmanına koyacağı'eşyayı da seçti. beş yaşına kadar. neler yapacağını önceden kararlaştırdı. kalın takkeler giydirilirdi. ama yanılıyordu. tabağına konulan yemeğin çoğunu bıraktığını görüp merak ediyordu. niçin derhal gitmesin? Bir mani olan mı vardı? Hemen içinden hazırlıklara başladı. hani 128 MADAME BOVARY insan. babacan bir adam diye baktığı eczacıya da tahammül edemiyordu. Önceleri ürpererek aklına getirdiği bu ihtimal. ayrıntılı . Paris'i daha ileriye bırakıp Rouen'da bir ikinci kâtiplik aradı. M. Homais'nin çocukları. şiddetli bir arzu halini aldı. Madame Homais'nin bir buluşuydu. gözlerinin önünde canlanmaya başladı. ince bir sevgi eseri göstermek. İşin zor tarafı annesini razı etmekti. böyle bir basıncın. zihin organlarına zarar vermesinden korkup içinden üzülür. Leon hemen her hafta şehre gittiği için bu işe de bakıvermesi büyük bir zahmet olmazdı. bazı evleri görmek onu sabredilmeyecek derecede sinirlendiriyordu. aklına türlü türlü şeyler geliyordu. hem de karşısındakini küçümsediğini gösteren bir kurumla: — O da doğru ya! derdi. __ Ama arkadaşının hali ona da bir tuhaf geliyordu. nihayet annesine uzun. içinden: «Acaba bir şeyin mi farkına vardı?» diyordu. derdi. Charles birkaç defa sözü kesmeye çalışmıştı. her zamankinden daha üzgündü. Bunları düşündükçe şimdiden hayran oluyordu. gitar dersi alacaktı! Bir robdö-şambrı.. dört yaşına. Rouen'a gittiği zaman. Leon ne diye ikide bir Rouen'a giderdi? Homais «bu işin içinde bir delikanlılık. hiçbir şeyden umudu kalmayınca hayatın her gün değişmeyen tekrarı altında ezilir gibi olur. boylu boyunca bir resmini hediye etmek niyetindeymiş. mavi kadifeden bir çift terliği olacaktı! Şöminenin üzerine çaprazvari bir çift meç asıp ortalarına bir kuru kafa yerleştirecek. Leon. babalan onlara türlü ilaçlar içirir. ama arkalarından bir bakan olmayınca yerlerinden bile kımıl-danamazlardı. ama bir türlü muvaffak olamamıştı. onun. karısına. Maskeli balolarının mızıkası. Fakat bir kere. biraz nezle olsalar. kendilerine karışan yok gibi görünürlerdi. bazı kimseleri. madeni levha üzerine iyi bir resmin kaça çıkacağını öğrenmesini rica etti. başlarına içi pamuklu. LĞon. arkaya doğru yığılan bir beresi. — Ne gibi eğlencem olsun? — Ben sizin yerinizde olsam bir torna alırdım! Noter kâtibi: — «İyi ama ben torna kullanmasını bilmem ki. Yanında çalıştığı noter bile ona. kocası. duygularını okşayacak bir sürpriz yapmak. Yonvillelilerden o kadar sıkılıyordu ki. hatta bazen dayanamayıp: I MADAME BOVARY 127 — Senin elinde bu çocukların. Leon merdivende onun önüne düştü. grisette'lerinin şakrak sesiyle o ta uzaklardaki Paris. Leon'nun çapkınlıkta gözü yoktu. gitarını da en üste. Mademki hukuk tahsilini orada bitirecekti. çünkü ikide bir Leon'un iskemlesine devrilip kollarım da iki yanına sarkıtarak karmakarışık sözlerle hayattan şikayet ettiği oluyordu.pervazlarına kalın çubuk takılırdı. Nihayet Charles kapıyı kendi eliyle kapattı ve Leon'dan. merhamet edilmez. derdi. bir kadın dalaveresi» bulunduğundan şüphe ediyordu. hiçbir şeye karşı ilgisi.. Madame Lefrançois. Yüreği çarpıyor. Amerika vahşilerinden farkı kalmayacak! derdi. dedi. asacaktı. Leon da kendinde işte öyle bir hal hissetmeye başlıyordu. hiçbir sonuca etmeksizin sevmekten bezmişti. «Bunun kaça mal olacağını» bilmek istiyordu. Bunun üzerine Binet çenesini kaşır. Orada bir sanatkâr hayatı sürecek. mesleğinde ilerlemek için bir başka noterlikte de çalışmayı tavsiye ediyordu. Belki işin aslını öğrenirim diye bir kere de vergi tahsildarına sordu. ama kendi aklı pek yatmıştı. Böyle zamanlarda tahsildar ona: — Hiç eğlenceniz yok da ondan. hem duyduğu kıvancı. Odadan çıkarken noter kâtibinin kulağına yavaşça: — Size bir söyleyeceğim var. O. Bu. Binet suratını asıp: — Ben ne bileyim? Polis hafiyesi değilim ya! diye cevap verdi. insaf. gönlüne hoş geldiği kadar içine de korku veriyordu. Ama bir gün yeni bir işe girip başka bir hayata karışması ihtimali. Yonville' den.
Leon içini çekerek: — Artık Allaha ısmarladık! dedi. duvarlara. onun için Yonville'den Rouen'a. Bir daha tekrar etti: — Evde değil. hafif hafif dizlerine çarpıyordu.bir mektup yazıp hemen Paris'e gidip orada oturmasını gerektiren nedenleri anlattı. Sarılıp vedalaşmak saati gelince Madame Homais ağladı. Leon'u arabasına bindirip Rouen'a götürecek olan noterin kapısına kadar kendi elinde taşımak istiyordu. Leon: — Doktor evde değil mi? dedi. bavullar. ocağa ayrı ayrı. alıp götürmek istiyordu. kısacası. hizmetçi de Berthe'i getirdi. yüzüne kan çıkıp saçlarının dibinden ta boynuna kadar derisi pespembe kesildi. Rouen'dan Yonville'e sandıklar. paketler taşıdı.. Madame Bovary arkasını dönüp yüzünü pencereye dayamıştı. odasındaki üç koltuğu doldurmak. Leon kasketini elinde tutuyor. çarpan iki göğüs gibi. birbirini sımsıkı kucaklamıştı. Leon kendisine elbiseler diktirmek. Leon'un bütün varlığının özü. Emma: — Götürün çocuğu! dedi. Sonra. O içeri girince Madame Bovary hemen ayağa kalktı. Birbirlerine bakıyorlardı. Homais. Omuzunu duvarın tahta kapısına dayamış. kaşlarına kadar. Allaha ısmarladık. Leon: — Berthe'i bir görüp öpmek isterdim. ayakta duruyordu. Emma: Yağmur yağacak. Emma silkinerek başını kaldırdı. dünya gezisine çıkacak bir yolcudan fazla hazırlıkta bulunmak işini bitirdikten sonra da hareketini hep bir haftadan öbür haftaya bıraktı. . aziz dostunun paltosunu. nereye bakıyor? O anda içinden neler düşünüyordu? Anlamak zordu. Emma birkaç basamak inip Felicitd'yi çağırdı. — Evet. güle güle! Birbirine doğru ilerlediler. uzun uzun baktı. Leon acele etmedi. en sonunda annesinden. Delikanlının M. sarkan bir fırıldak vardı. Leon onu boynundan tekrar tekrar öptü: — Allaha ısmarladık yavrucuğum! Allaha ısmarladık cicim! Allaha ısmarladık! Annesinin kucağına verdi. dedi. çenesini eğmişti. İkisi de sustular. — Evde değil. — Paltomu yanıma alıyorum. bir an önce yola çıkmasının uygun olacağını bildiren bir ikinci mektup aldı. Bovary'ye ancak ayak üstü bir Allaha ısmarladık diyecek kadar vakti kalmıştı. İngiliz usulü vedalaşalım! dedi ve o da elini uzattı. — Sizin geldiğinizi anlamıştım! Kadın dudaklarını ısırdı. parmakları arasında sıcaklığını hissettiği o nemli avuca akıyor gibiydi. lustin hıçkırıyordu. çocuğun elinde. bir sürü boyun atkısı almak. Leon yalnız kalınca etrafına.. duruverdi. raflara. Emma hemen geldi. sanki hepsini içine sindirmek. üzünMADAME BOVARY 129 tüsünü belli etmedi. Merdivenin üst başına varınca o kadar yüreği çarpıyordu ki. Emma ufukta neye. bir mermer üzerinden akar gibi kayıyordu. öne doğru uzattığı alnının üzerinden ışık. aynı yürek çarpıntısı içinde birleşen fikirleri. — Ya! MB 9 130 MADAME BOVARY Kadın döndü. gülmeye çalışarak: — Evet. delikanlı elini uzattı. Leon: — Ben yine geldim! dedi. dedi. kadın bir an tereddüt etti. ipe bağlanmış. Bütün bir ay her gün Hivert. tatilden önce imtihanını vermek istediğine göre. Kadıncağız razı oldu. Yalnız kaldılar. metin bir erkek olduğundan.
oyuncu kızlarla neler yaptığını bilmezsiniz!.. hıçkırıkların kestiği bir sesle. Gittiler. Guillaumin konuşuyor.. yuvarlanır gibi batıya. Paris'te nasıl yaşayacak? Oraya alışabilecek mi? Madame Bovary içini çekti. gözleri bir kere daha birleşti ve Leon çıkıp gitti. dedi. dedi. M. . Paltonuzu getirdim. Eczacı hemen onun sözünü kesti: — Hakkınız var! dedi! İşte o da madalyanın ters tarafı! İnsan Paris'te elini hep cebine götürmek zorundadır. dedi. "gezmeye gitmişsiniz. birer kara sütun halinde. Homais hemen: 132 MADAME BOVARY — Ben de sanmam. hatta faubourg Saint-Germain (1) hanımları içinde onlara gönül verenler oluyor. Homais çamurluğa doğru eğildi. Leon. Guillaumin: MADAME BOVARY 131 — Akşamınız hayrolsun! diye cevap verdi. Homais her zamanki gibi saat altı buçukta yemek yenirken geldi. Lokantalarda kadınlarla baş başa yemekler! Maskeli balolar! Şampanyalar! Hiç tasa etmeyin. müzikten anladılar mı hemen en kibar konaklara davet edilir. aman üşütmeyin. Bovary karşı çıktı: — Öyle kendini koyuverecek çocuğa benzemez. Odada pencerenin arkasında bir gölge görür gibi oldu. Eczacı. Hekim: — Ama. Charles: — Zavallı Leoncuk! diyordu. Zaten Paris'te üniversite öğrencisi pek gözdedir. Mesela bir bahçeye.. hayvanı tutuyordu. kimsenin dokunmadığını göstermek ister gibi topuzundan kurtulup uzun. Bir parçacık olsun sanattan. gönlü üzgün. kumun üzerinde birikmiş sular. erkeklerinkinden çok gevşek oluyor. dostum. havaya asılmış bir silah takımının altın oklarını andırıyordu. Bunlar. sonra adı softaya çıkar. dört yeşil panjuru ile o beyaz evi son bir defa daha seyretmek için bîr direk arkasına gizlendi. Leon koşmaya başladı. bulutlara bakıyordu. Homais de evine döndü. çünkü onların sinir yapısı. korkarım ki Leon orada. arkalarında da güneşin uzun çizgileri. Kendinize iyi bakın! Sakıntısız davranmayın! Noter: — Haydi. arkasına kaba bezden elbise giymiş bir adam. göğün boş kalan kısmını da bir porselen beyazlığı kaplamıştı. akasyanın kırmızı çiçeklerini de sürükleyerek akıp gidiyordu. Delikanlılar sonradan onların sayesinde zengin kızlar bulup evleniyor. fakat perde. Sonra yine güneş çıktı. Rouen'a doğru kümeleniyor. Siz o çapkınların Quar-tier Latin'de. Bilirsiniz ya! Kadın kısmı her şeye üzülüverir! Hele benimki!. arabaya! dedi. ancak şunu söyleyebildi: — Hayırlı yolculuklar! M. O zaman bir şey söylemek de doğru değil. arabanın yanında durmuş. Uzaktan. hatta yakasına nişan rozeti takmış. M. Sandalyesine otururken: — Bizim delikanlı bizleri bırakıp gitti ha? dedi. gözleri dolu dolu olmuş: — Gelin bir kucaklaşalım. Ama ne de olsa etrafındakilere uyması lazım. öyle şeye herkes alışır. diplomat sanacağınız bir adam yanınıza gelir. Fakat bir bora çıkıp kavakların başlarını eğdi ve birden. sonra iskemlesinden dönerek sordu: — Sizde ne var ne yok? — Ne olacak? Yalnız bugün bizim hanım biraz heyecana kapıldı. eğri kıvrımlarını kıpırdattı. ** Madame Bovary bahçe tarafındaki pencereyi açmış. Eczacı damağını şaklatarak: — Alışmaz olur mu? dedi. tavuklar bağrıştı. noterin kabriyolesini gördü. birden yayılıp dümdüz. Emma: — Kim bilir şimdi ne kadar uzaktadır! diye düşündü.Sonra elini açtı. bakarsınız kılığı kıyafeti yerinde. Homais ile M. yolun üzerinde. hareketsiz alçı bir duvar halini aldı. Hekim: — Öyle olmuş! diye Cevap verdi.. yeşil yapraklar üzerinde çatırdayarak yağmur boşandı. onu bekliyorlardı. Çarşı meydanına varınca durdu. Haydi hayvanı bırakın. ıslak çalılıklarda serçeler kanat çırpıyor.
gittikçe daha sokulur. MADAME BOVARY 133 lışmalı!. onun dudaklarına susadı. yemeklerimi orada profesörlerle yerdim. baş başa ne tatlı anlar geçirmişlerdi!. yegâne saadet ümidi olan o adam gidivermişti!. bir havaya bürünmüş gibiydi. . Bunu yine konuşuruz. alıştığımız her hareketin durmasından. Justin gelip hazırlanacak bir ilaç için onu çağmncaya kadar devam etti. Irmak hâlâ akıyor. taşralı öğrenci ona çabuk tutuluyor. kaçmaya kalkınca niçin iki eli ile. iki dizi ile cna sarılmamıştı?. Oralarda. daha hayalleşmiş görünüyordu. İnsanı çift beygiri gibi kan ter içinde uğraştırıyorlar!. size enfiye ikram eder. kuru çubuklardan yapılmış bir iskemleye ilişir. Ondan ayrılmış olmasına rağmen. arzularına bir de esef katarak onların bir kat daha şiddetlendiriyordu. «Ben geldim. yüksek sesle kitap okurdu. Emma. daha güzel. onun yürümüş olduğu bu halılardan. hâlâ oradaydı. O günden sonra Leon'un hatırası. uyuşuk bir yeise tutulmuştu. O. Seine-İnferieure çiftçileri. ama benim aklıma daha ziyade hastalıklar gelmişti. bırakıp gitmemişti. kırdan esen serin rüzgâr sayfaları hışırdatır. Zahmet etmeyin.» demek için içi titriyordu. Leon'u sevmediğine dövündü. o gün Emma işte o hale uğramıştı.. Justin fener getirmiş. Etrafında ne varsa. Ah! Hayatının biricik büyüsü. eşyanın üzerinde hayal meyal dalgalanan kara. onun oturmuş olduğu şu boş iskemlelerden. haberiniz var mı? — Neden? Homais kaşlarını kaldırıp en ciddi tavrını takınarak: — Bu yıl.. devamlı bir titreşimin kesilivermesinden doğan bir ıstırap vardır. VII Ertesi gün Emma için iç sıkıcı bir gün oldu.. Emma ne yapmıştı da bahtiyarlığı. örneğin tifo. size şaraplar içirir. Bir an bir yere gitmeye gelmiyor!. yolcuların bir Rus stepinde unuttukları ateşten daha çok parlıyordu. ben seninim!. Böylece genel sorunlar hakkındaki düşüncelerini. ıssız şatolara dolan kış rüzgârı gibi. o salçalı baharlı etler. dedi. Bugünkü gazetede de< buna dair birkaç satır vardı. küçük dalgalarını kaygan sahil boyunca sürüp duruyordu.. birçok kimselerle tanıştırır. neleri sevip nelerden hoşlanmadığını anlatmaya başladı ve bu. Koşup onun yanına gitmek. Emma'yı saran can sıkıntısının merkezi oldu. kameriyenin latin çiçeklerini titretirdi.. Fakat böyle bir hareketin güçlüğünü düşünüp onu göze alamaması. Öğleden sonra. hazin ulumalarla doluyordu. dedi. bu hatıra. Dostluğu ilerletirsiniz. sen. 134 MADAME BOVARY başı açık. gölgelikte oturup. yüzde sek. Eczacı devam etti: — Yemeklerinin değişmesi bünyede karışıklığa sebep olur da onun için. Emma ürperdi.. bir dakika rahat yok. şimdi de duyduğu şırıltıyı dinlemişlerdi!. O. kollarına atılmak. Homais: — İllallah! dedi. evin duvarlarında hâlâ onun gölgesi vardı. tarım işlerini konuşmak için Yonville-l'Abbaye'de toplanacaklarmış. Bütün bunlar. hani her olup bitmiş işten sonra bizi saran bir yorgunluk. ruhunun uçurumuna dalan keder. Hani bir daha geri gelmeyecek şeylere hülyamızın bir kapılması vardır. yerden şapkanızı alır. Henüz son karar verilmemiş ama pek muhtemel olduğu söyleniyor. dedi... önüne geldiği zaman yakalayıvermemişti?. Charles: — Doğru. görüyorum. Doğru çıkarsa bizim kaza için son derece önemli bir şey olur!.Konuşmaya başlarsınız. daha sıhhidir. paranızı aşırmak veya sizi tehlikeli işlere sürüklemek içindir. Ben daima ev yemeğini tercih ederim. köşküne davet eder. koltuklardan gözünü ayıramıyordu. yosun tutmuş çakıllar üzerinde kaç defa beraberce gezip suların şırıltısını. yine gamlı bir durgunluğa. Ne güzel güneşli günler görmüşlerdi!. Ne çekilmez çile! Kapıya kadar gittikten sonra: — Unutuyordum. o üzüntünün ortasında. daha şirin. Hem Paris'in suyu.. Leon şimdi ona daha uzun boylu. ne derlerse desinler.. Bunun içindir ki Rouen'da eczacı okuluna giderken bir pansiyona girmiştim. Emma. insanın evinde pişen çorbanın yerini tutamaz. lokantaların yemeği. Vaubyessard'dan dönüp de kafasının içinde kadril kasırgaları uğuldadığı günlerde olduğu gibi. sizi kahveye götürür. hep ırgat gibi ça(1) Paris'te en soylu ailelerin oturduğu mahalle. bahçenin bir köşesinde...
Mektup yazıp annesini çağırttı. Charles'ın da budalalık edip: «Yapamazsın!» demesi üzerine rakıyı diki-verdi. Bir gotik MADAME BOVARY 135 dua iskemlesi aldı. bir hastaya çağırıldığını sanıp dili dolaşarak: — Geliyorum. bunu sabahlığının üzerinden beline bağlar. Rouen'a yazıp mavi kaşmirden bir fistan getirtti. soluk semasına al bir renk vermiş olan yangın parıltısı perde perde kararıp kaybo-luverdi.. rüzgâra kapılmış birer kuru dal gibi kınlan saadet tasavvurlarını. ne çıkar ki?. eline derhal geçen fırsatlar gibi en uzak hatıraları. düşmüş ümitlerini. Nereye gitse hep benzi uçuk. belki de pek büyük olduğu için gitgide alevler yatıştı. nakışları yarıda bırakıp dolaba tıktığı gibi kitabın da birine başlar. içine işleyen müthiş bir soğuk içinde kendini kaybetmişe döndü. Charles'ın telaş ettiğini görünce: — Adam sen de! dedi. erkek saçı gibi yandan ayırıp ensesi üstüne topladı. Emma'nm hali hakkında uzun uzun konuştular. birçok kadınlar gibi ekmeğini kendi kazanmaya mecbur olsa siniri miniri kalmaz. hepsini alıyor. çünkü artık kederin ne olduğunu öğrenmiş. sönmek üzere olan o ateşi usulca karıştırıyor. Öyle buhran anları oluyordu ki. kocasına karşı duyduğu iğrenme hislerini ruhunun aşkına doğru bir atılışı. kinin açtığı yakıcı yaraları şefkat ateşinin tekrar canlan-. İtalyanca öğrenmek istedi: Bir iki sözlük. Tostes'taki kötü günler yine baş gösterdi.. kendi kendine kuruntu edinmesinden geliyor. sevda yanıp kül olduğu. Bazen gece yarısı Charles sıçrayarak uyanır. hiçbir güneş doğmadığı için her tarafı büsbütün gece kapladı ve Emma. alış'ıklık kederi yavaş yavaş boğdu. Hatta bir gün ağzından kan geldi. fakat fırtına esmekte devam ettiği. bir-başkasına geçerdi. hiçbir yardım gelmediği. 136 MADAME BOVARY Neye karar vereceklerini bilemiyorlardı. diyordu. Şakaklarında üç tane ak tel buldu diye ihtiyarlık sözü etmeye başladı. masasının başında koltuğa oturup iki kolunu dayadı. Aşk. Charles gidip muayene odasına kapandı. o kıyafetle bir kanepeye uzanıp yatardı. gözleri insana dalgın bakardı. ondan hiç. el işlerine! O da. bazen de örerdi. Yonville'in ev kadınlarının tabiri ile: «Terelelli» olmasına rağmen Emma'da hiç de keyifli bir hal yoktu.. her şeyi topluyor. işte ona benzer bir şey. Bir gün kocasına. burnunun derisi aşağı doğru çekilir. kendini zorla bir işe vermeli. O. Fakat okuması da nakış işlemesi gibiydi. bir yığın beyaz kağıt aldı. Bu kadar büyük fedakârlıklara katlanmış bir kadın.Emma ona doğru atılıyor. bir süre de. derdi. panjurları kapatır. Yığın belki kendiliğinden tükendiği. . etrafında onu daha ziyade canlandırabi-lecek şeyler arıyordu. Lheureux'un dükkânına gidip hamaylıların en güzelini aldı. çoğu zaman dudaklarının kenarında hareketsiz bir kasılma gözükürdü: Hani evde kalıp ihtiyarlamış kızlarla. geliyorum. çılgınca işlere sürüklemek pek kolaydı. hiç kurtulamayacağını anlamıştı. yarım bardak dolusu Fransız rakısını içebileceğini iddia etti. duvar gibi bembeyazdı. ayrılıkîa yavaş yavaş söndü. kısır faziletini. Gerçi şuurunu kaplayan uyuşukluğun tesiriyle. İkide bir saçlarının biçimini değiştiriyordu: Bazen Çin ka-dınlarınınki gibi toplar. bazen kâkül bırakır. ona sığınıp büzülüyor. gönlünün çektiği ufak tefek şeylerden de mi kaçınsın?. nefsinin tatmin edilmeden dağılan arzularını. o zamanlarda onu. Emma şimdi kendini eskisinden de mutsuz buluyordu. kocalı bir kadın olmak boyunduruğunu. Buna sebep de-Emma'nm lamba yakmak için kibrit çakması olurdu. Emma hekim tedavisine razı olmadıktan sonra ne yapılabilirdi ki? İhtiyar Madame Bovary: — Bilir misin ki karına ne lazım?. çökmüş muhterislerin yüzlerini kırıştıran bir büzülme vardır. Tarih ve felsefe kitapları gibi ağır eserler okumaya kalktı. Sık sık halsizlikler geçiriyordu. Bütün bunlar işsizlikten. gerçekten başına gelenler gibi ancak hayalinde geçenleri. eline bir kitap alır. tırnaklarını temizlemek için bir ay içinde on dört franklık limon harcadı. Leon'un hediye ettiği kafanın altında hüngür hüngür ağladı. bir gramer. ması sandığı da oluyordu. kederini kızıştırmak için hepsinden faydalanıyordu.
arkasından da başı öne eğilmiş. Bu adam. oğlum. M. iş görmüyor değil ki!. Bunun üzerine Emma'nın roman okumasına engel olmaya karar verildi. Bu zatın kendini La Huchette'li diye tanıtması. yumurta ehramlarıyle içlerinden yapışkan saman parçaları gözüken peynir sepetleri arasında. İhtiyar Madame Bovary bir çarşamba günü hareket etti. Hepsi de ona bütün hekimlerden daha büyük bir hekim diye bakarlardı. öyle bir toprağı olduğu için koltuk kabartmak istemesinden değil. kira ile roman veren kitapçıya uğrayacak ve Emma'nın abonelikten vazgeçtiğini söyleyecekti. hekimin evine doğru ilerliyordu. bir insanda din iman olmazsa namus da kalmaz. ben korkmam! diye cevap verdi. — Uğraşıyor da ne yapıyor? Birtakım romanlar. bir uçları havada dalgalanan kurdeleler satılıyordu. Justin'i evin uşağı sanmıştı: — Kendilerine La Huchette'li M. Öbür tarafa da yelken bezinden barakalar kurulmuştu. Rodolphe Boulanger gelmiş dersiniz. dedi. Sonra. Bir arada geçirdikleri üç hafta içinde. kendi işletiyordu..a Huchette'li» demek olduğu gibi. Çarşamba günleri eczane hiç boşalmazdı: halkın birbirini iterek oraya girmesi ilaç almaktan ziyade hastalıklar hakkında danışmak içindi: Homais'nin hekimliği civar köylere o derece ün salmıştı. kapının eşiğinde Felicite ile konuşan Justin'e: — Doktor beyi görebilir miyiz? dedi. Bu iş. kim olduğunu iyi bildirmek içindi (1). kıç üstü devrilip okları yukarı dikilmiş arabalarla dolmuştu. ayaklarında kalın dizlikler olmasına rağmen ellerine sarı eldivenler takmıştı. hal hatır sormadan başka iki çift lakırdı bile etmemişlerdi. O sırada. hayvan.hurda bakırlar seriliydi. Köylü. Kaynana: — Sen onu bana bırak! dedi.. derdi.. Sonra. yeşil kadifeden redingot giyinmiş bir bey gördü. Köylü: (1) Burada. buğday övütme makineleri yanında. Bu ısrar üzerine Bovary bir sargı ile bir leğen getirdi ve Justin'den leğeni tutmasını rica etti. Charles: — Leğeni beri getirsene! diye bağırdı. yassı kafeslerde gıtgıtla-yan tavuklar başlarını çubukların arasından çıkarıyordu. düşünceli düşünceli yürüyen bir köylü geliyordu. papazlar aleyhinde Vol-taire'den alınmış sözlerle dolu. âdet yerini bulsun diye edilen sözlerden. bir kişizadelik iddiası da olabilir. Çünkü Fransızcada «de La Huchette». Kaynana ile gelinin vedalaşmaları pek soğuk oldu. Köylü: . köşkü ve iki çiftliği ile beraber orayı satın almıştı. Türkçede gösterilemeyecek bir «nuance» var.. bütün söylenenlere: — Hafifliktir!. çiftlikleri öyle pek sıkıntıya düşmeden. eczanenin MADAME BOVARY 137 camlarını kırmasından korkulduğu zaman oluyordu. Emma penceresine çıkmıştı (bunu daima yapardı: taşrada pencere mesire ve tiyatro yerini tutar). Yonville civarında bir «Malikâne»nin adıydı. Meydan. Sana söyleyeyim. bir babayiğit tavrı takınıp iri kolunu uzattı. kötü kötü kitaplar okuyor. Rodolphe Boulanger. o gün Yonville'de pazar kurulmuştu. diyordu. kiliseden otele kadar evler boyunca dizilmiş. Neşterin batması ile kanın fışkırıp aynayı bulaştırması bir oldu. çoraplar. erkenden. Bekâr olarak yaşıyordu. Hep bir yere üşüşüp oradan kımıldamak istemeyen halkın. şenlik bilmez heriflerin itişip kakışmalarını seyrederek eğleniyordu. yün battaniyeler. Onun yılmak bilmez cüretkârlığı köylülerin aklını çelmişti. «L. hiç de kolaya benzemiyordu. Yerde.. dedi. yüzü sapsarı kesilmiş köylüye: — Korkmayın!. La Huchette. sofrada buluşulduğu zaman veya akşam yatmaya giderken. yuları. «Yılda hiç olmazsa on beş bin frank geliri» olduğu söylenirdi! Charles odaya girdi. hepsi de din aleyhinde. Onların her birinde pamuklular. Boulanger adamını gösterip «bütün vücudu karıncalandığı» için kan aldırmak istediğini söyledi. 138 MADAME BOVARY — Siz işinize bakın. Rouen'den geçerken. O bey. bunun sonu hayır değildir. O herif: «Benim işim budur» diye zehir saçmakta devam ederse polise başvurmaya da hakları olmaz mıydı?.Charles: — Uğraşmıyor.
gayet nazik. Boulanger ise Justin'i kucaklamış.. Bovary. Aman Allahım!. hanımefendiyi de rahatsız ediyorsun! Zaten çarşamba. Seni merak ettim.. MADAME BOVARY 139 boyu uzun.. tabancalar doldurulurken çıkan gürültüden bayıldığını gördüm. hafif hafif üflüyordu. Gerçekten budalasın! Kelimenin tam ma-nasıyle budala! Bir hacamat da büyük bir şey mi? Hem de senin gibi hiçbir şeyden korkmaz. Gömleğinin kordonları kördüğüm olmuştu.. Sonra onun etfa-fında dönmeye başladı. dedi başkalarının kanını görmeye hiç aldırmam. elinde çevirip durduğu neşter muhafazasını bırakıverdi. Boulanger: — Bir hanım için doğrusu fevkalade bir şey! dedi. Sen hele bir daha ağzını açıp da övün bakayım!. M. dedi.. Boulanger uşağına artık eve gitmesini kafasına koyduğu işi nihayet yaptırdığı için gönlünün rahatlamasını söyledi. Şimdi evde tam yirmi kişi var. odanın döşeme taşlarına çarpıp etrafına yayıldı. Telaş arasında hizmetçi ona da haber yetiştirmişti. git bakalım! Koş! Beni bekle. telaş etmeyin! diyordu. hâkimlerin vicdani kanaatini aydınlatmak üzere mahkeme huzuruna çağırabilirsin. Mesela ben bir düelloda. günleri sana daha çok ihtiyacım oluyor. bununla yavaş yavaş Justin'in şakaklarını ıslatıyor. günün birinde... şöyle yukardan aşağıya bakıp: — Budala! dedi. değil mi?. Omuzları şiddetle silkinip iskemleni arkalığını gıcırdattı. Homais. fakat Justin'in baygınlığı hâlâ devam ediyor. güçlü kuvvetli bir delikanlı için!. bardakta şeker eritirken eczacı da içeri girdi. her şeyi yüzüstü bırakıp geldim. masanın üzerine oturtup arkasını duvara dayamış. Heyecanından baskıyı bir türlü yerleştiremiyordu. Eczacı: — Ben. Şapkası başından düştü. fikir selameti ile düşünüp bir erkek olduğunu göstermen lazıftı. 140 . bir taraftan da sakin sakin: — Bir şey yok. yaptığı eğilme hareketiyle fistanı (bu.— iş! dedi. Ama bazı kimseler de pek zayıf yürekli oluyor. Kadın koşarak merdivenlerden indi... şahitlerden birinin. Justin'in elindeki leğen sallanmaya başlamıştı. Eczacı olacak bir adam için güzel bir mizaç. bu sözleri duyunca. çırağının gözlerinin açıldığını görünce derin bir nefes aldı. Eczacı devam etti: — Hem senin burada işin ne? Daima doktor beyi de. Sonra gidip bir sürahi su getirdi. Madame Bovary Justin'in kravatını çözmeye başladı. parmağın: damara yapıştırıp: — Ben böyle olacağını biliyordum!. ama kendi kanımın aktığını biraz düşünsem kendimi kaybedebilirim. Doktor: — Bazen. Justin cevap vermiyordu. dedi. M.. doğrusu! Sen. şişelere de göz kulak ol! Justin giyinip gittikten sonra bir müddet bayılma bahsi açıldı. Köylü. masanın altına koymak üzere leğeni aldı. etekliği geniş bir yazlık elbiseydi). sonradan bayı-lıverir. dizleri titriyordu. gözbebekleri —süte atılmış mavi çiçekler gibi— uçuk akın içinde kayboluyordu. hele böyle güçlü kuvvetlilerde çoğu zaman öyle olur. Emma birkaç dakika hafif parmaklarını delikanlının gerdanında dolaştırmaya mecbur oldu. Charles: — Emma! Emma! diye çağırdı. Madame Bovary ömründe bayılmamıştı. san renkli. insan önce bir şey duymaz. M. insanın gözünü karartacak kadar yükseklere çıkıp ceviz devşirir. vahim neticeleri olabilecek bir işde. rengi uçmuştu. sonra patiska mendiline sirke döktü. orada soğukkanlılığını muhafaza etmen. Emma çömelip kolunu uzatırken biraz sendelediği için kumaşın şişkinliği de yer yer inip göğsünün kıvrımlarını belli ediyordu. Arabacı ayıldı. Madame Bovary. dört volanlı. Bu oğlanın sincaptan farkı yoktur. İkisi birden. Hadi. çeşme gibi be! Kanım amma da kırmızıymış! Öyle olması iyilikten gelir. yoksa herkesin nazarında bir aptal olursun!. Kocası: — Çabuk sirke getir! diye bağırıyordu. Charles: — Aman bunu görmesin! dedi.
Herifin tırnakları pis. bunun içindir ki onu da. elbette Madame Bovary de gelir. kocasını da düşünüyordu: — Herif çok budalaya benziyor. hem de cüretkârlık göstererek.. İşe başlarız. diye ilave etti.. Emma onu çayırdan geçerken gördü: Ro dolphe Boulanger kavaklar altında yürüyor. Sopasını hızla vurup yerdeki bir keseği parçalayarak: — O. evlerinin kapısı önüne çıkmış. belediye dairesinin saçağı. en emin yol odur. Emma yine hekimin odasındaki hali. kundurasına kırbaç gibi vuran otların hep biteviye hışırtısından ve uzakta. hiç şüphe yok! Hem de ne şefkat gösterir! Ne dilber olur!. onlara av eti. Tören günü daha sabahtan köy halkı. hekimin karısı hakçası şirin bir kadın!. Düşünüyordu: — Nerede buluşuruz?. Benzi de ne uçuk!. sonra başımdan nasıl atarım?. Vergi tahsildarı ile albay arasında öteden beri bir rekabet devam . valinin geldiğini haber vermek. gelişigüzel bir selam verip çıktı gitti.. Rodolphe etrafında. O içinden: — Şirin kadın! diyordu. O. Bırak sen de! dedi. bir çayıra. Güzel dişleri. Rouen'lı bir aktrisi «Kapatmıştı». Ara sıra evlerine uğrar. kilisenin önündeki meydanın ortasına da. Neşesi. her akşam dans etmek ister! Zavallı kadıncağız! Mutfakta masanın üzerine konan sazan balığının nasıl su diye içi titrerse onun da aşk diye içi titrer. sarmaşıkla donatılmıştı. madalya kazanan çiftçilerin adlarını bildirmek için bir bombard konulmuştu. benim olacak!. adım adım kalkıp inen bacaklarında toplanmıştı. Kır bomboştu. Çok vakit kaybetmeli! Sonra tekrar başladı: — Ama gözleri de burgu gibi insanın tâ yüreğine giriyor. Binet o gün her günkünden de dik bir yaka takmıştı.: Ben ki uçuk benizli kadınlara bayılırım. kara gözleri.. O.. hindi gönderirim. Kadın hiç şüphesiz ondan bıkmıştır. Az sonra ırmağın öte tarafını bulmuştu (La Huchette'e oradan gidilirdi). her cinsten bir türlü sıkıntı.. o kadar hareketsizleşmişti ki. Benim olacak! diye bağırdı ve hemen meselenin icra tarafını tetkike başladı. Buchy milli muhafız kıtası da (Yon-ville'de muhafız kıtası teşkil edilmemişti) gelip Binet'nin idaresindeki itfaiye bölüğüne katılmıştı. mizacında hoyratlık. Rodolphe Boulanger otuz dört yaşındaydı. zarif ayaklan var. dert var. Virginie doğrusu pek semirdi. hem de çok daha taze. VIII O pek beklenilen tarım şenlikleri nihayet başladı. Onunla sevişmenin rast gelebileceği engelleri böyle uzaktan düşünmek aklına metresini getirdi. Nasıl buluşuruz? Çocukla dadısı» sürekli başımızda olacak. Orası öyle ama. sakalı da en aşağı üç günlük. hastadan hastaya dolaşırken karısı da evde oturup çoraplarına yama vurur. o elbisesi ile MADAME BOVARY 141 gözünün önüne geliyor ve Rodolphe onu hayalen soyuyordu. Emma'yı güzel bulmuştu.. Endamı da Paris kadınlarınmki gibi. tavuk. Sonra masanın bir köşesine üç frank bıraktı. dedi. görürüm. onları iyice öğrenmişti. bir düşüncesi varmış gibi ikide bir duruyordu. onları bize davet ederim. yulaflar arasına saklanmış cırlakların gürültüsünden başka hiçbir ses duymuyordu. dost olurum. hazırlıklardan söz ediyorlardı. keyfi de insana usanç veriyor. Argueil yokuşunun tepesine vardığı zaman kararım vermiş bulunuyordu: — Artık fırsat kollamak lazım!. gerekirse kendimi hacamat ettiririm.MADAME BOVARY — Bu sayede sizinle tanışmak şerefine nail oldum. bir tek hareketle yavaş yavaş usul üzere. hatırasından bile bıkkınlık getirdiği o hayalle bir an oyalandıktan sonra içinden: — Madame Bovary ondan elbette çok daha güzel. Sahi! diye ilave etti. Bu cümleyi söylerken Emma'ya bakıyordu. yakında tarım toplantıları dolayısıyle şenlikler var. Hem komşular var. Acaba nereden buralara düşmüş? O koca herif bu kızı nereden ele geçirmiş? M.. Karides yemeğe de ne kadar düşkün. bütün kişiliği. Şöyle nazikçe üç kompliman yapsan insanı çıldırasıya sevecek. sımsıkı forması içinde bedeni o kadar kaskatı kesilmiş. zaten kadınlarla hayli düşüp kalkmış. ziyafet için bir çadır kurulmuş. zekâsında oldukça keskinlik vardı. Elbette içi sıkılır! Şehirde yaşamak. kocası var.
Şişman dul kadın nereye gittiğini sorunca: — Size garip geliyor. bundan başka. Madame Lefrançois küçümseyen bir tavırla: — Haa! Oraya mı gidiyorsunuz? dedi. sorarım size. dedi. gübrelerin bileşimi. Ben ki daima la-boratuvarımda otururum. belediye dairesinin dört sütununa dayanmış. ben eczacı.. çeşitli cisimlerin yoğunluğunu. kılcallığını bilmek lazımdır! Daha ne bileyim? Binaların yapılışını.» dördüncüsüne de: «Yaşasın Güzel Sanatlar» yazılmıştı. kardan daha beyaz gözüküyor. kolalı başlıklar. yarı açık pencerelerden üç renkli bayraklar sarkıyordu.mendilleri yerlerinde bırakıp bir uçlarını dişleriyle tutmakta devam ediyorlardı.» ötekine: «Yaşasın Tarım.ma bugün. oraya gidiyorum. af buyurun acele işim var. renk renk atkılar. sıvıların mayalanması. arazinin niteliğini. MADAME BOVARY 143 — Allah ömürler versin! dedi. sonra gülümseyerek cevap verdi: — Öyleyse başka! Ama tarımdan size ne? Siz ondan da anlar mısınız? — Elbette anlarım. Herkesin en çok hayran olduğu şey.. Bu hiç durmuyor. miyasmaların etkisi gibi şeyler. süslüyorlardı. altın haçlar. ağaçlı yollardan boyuna insan taşıyor. Sokakçıklar-dan. Homais devam etti: — Siz bir insanın tarım uzmanı olması için bizzat toprağı sürmesi. böyle bir münasebetle. Homais: — Hiç! Hiç! dedi. Otelci kadın: — Ne peyniri? diye sordu.» -üçüncüsüne: «Yaşasın Sanayi. uşakların yemeğini incelemek. havanın etkilerini. Madame Lefrançois. maden filizlerinin durumunu. doğadaki bütün cisimlerin birbiri üzerine etkilerini araştırmak olduğundan. Fakat bütün yüzlerde bir çiçek gibi açılan sevinç. Madame Lefrançois. basık bir şapka geçirmişti. sonra göğüslükle142 MADAME BOVARY rin geçtiği görülüyordu. şapkalarını korumak için üzerlerine örttükleri . suların özelliklerini. kocaları ise. toprağın. şairin peynire soktuğu fareden de daha münzeviyim. gerekirse bu konularda . kara redingotlarla mavi bez ceketlerin monotonluğunu. mutfak merdiveninin basamaklarında durmuş. gazların çözümlenmesi. baldırı çıplak alayı için!. ara sıra da. değil mi?. Civar çiftliklerden gelen kadınlar. Ben danışma komisyonunda üye değil miyim ya! Madame Lefrançois onu birkaç saniye süzdü. her birine yeşilimsi bir bayrak asılıp üzerine sarı sırma ile yazılar işlenmiş dört tane sırık vardı. gidip şenliği "görmek için evlerden çıkan keten eldivenli hanımların arkasından kapı tokmaklarının çarptığı duyuluyordu. madenlerin. bütün meyhaneler doluydu. saçılmış karışık renkleriyle. kümes hayvanları beslemiş olması mı lazımdır sanıyorsunuz? O işlerden ziyade. caddeye köyün iki ucundan geliyordu.. Madame Lefrançois: Her zaman dükkânıma kapanır otururum. Birbiri arkasından bidüziye kırmızı apoletlerin.edegeldiğinden her ikisi de emirleri altındaki adamları ayrı ayrı talim ettiriyorlardı. lekelenir diye korkup bellerine kaldırdıkları fistanlarını tutan iğneleri attan inince çıkarıyor. söz konusu maddelerin yapısını. büyük memurların oturacağı parmaklıklı tribünün iki tarafına dikilmiş. boyuna yeniden başlıyordu! Bu kadar şatafat asla görülmemişti! Köy. Sadece şunu söylemek istemiştim.. Bunların birine: «Yaşasın Ticaret.. cambazlar gibi çadır altında yemek yemekten hoşlanır mı sanıyorlar? Böyle işgüzarlıkların adına «Memlekete hizmet» diyorlar! Ta Neufchâtel'den pis bir aşçı getirmeye değerdi ya! Hem de kimler için! Bir alay inek çobanı. Nankin pamuklusundan pantolon. hava güzel olduğu için. otelci Madame Lefrançois'yı kederlendirmişe' benziyordu. yani kimyager değil miyim? Kimyanın konusu da. kunduz derisinden kundura giymiş. kendi kendine homurdanıyordu: — Ne budala herifler! Öyle bezden baraka yaptılar da iyi haltettiler! Bir vali. doğrudan doğruya kimya değil de nedir? Otelci kadın cevap vermedi. güneşin berrak ışığında parlıyor. halkının çoğu evlerini bir gün önceden temizlemişlerdi. her zamankinin tersine olarak da başına bir şapka. Siyah bir setre. A. ¦ Eczacı oradan geçiyordu.. bunun sonucu olarak tarım da onun alanına dahil demektir! Hem. hayvanların yemini. Eczacı hayretle cevap verdi: — Evet. Halk. üzerlerine fenerler asılmış iki uzun porsuk ağacıydı.
eczacı devam etti: — Ah! Bizim tarımcılarımız birer kimyager olsa. arkasında rüzgâra kapılıp dalgalanan kara setrenin etekleriyle hayli yer kaplıyordu. kısacası broşürleri. dedi. onun «Yüze gülüşü. Eczacı. hiç olmazsa bilimin öğütlemelerini dinler kimseler olsalar! Mesela ben geçenlerde büyükçe bir risale. Boulanger'nin koluna girmiş. yılan gibi» olduğunu söylüyordu. her zaman uyanık davranıp ıslahatı göstermek lazımdır. Otelci kadın.karar vermek. Belki içeride... Böyle pis bir aşçı dükkânı!. anlaşılır şey değil. hızla yürümeye başlamıştı. ve nezakete bakmayarak: — Şu şişman heriften kaçınmak istiyordum da onun için. gibi sözler söylüyordu. nerede tutmaz? Bütün bunları bilmek. ayırdetmek. imal tarzı. Lheureux de onlarla beraberdi ve ikide bir.-. sağına soluna selamlar dağıtıyor. Madame Lefrançois üç basamak merdiveni indi ve eczacının kulağına eğildi: — Nasıl? dedi.. Guillaumin'in uşağı Thedore'dan öğrendiği bu işi anlatmaya başladı. Kadın: — Hele şunlara bakın!. sütunlar altında bir yer bulursak memnun olur. hangileri yararlıdır? Hangi-leri verimsizdir. Yün örgü ceketinin ilmiklerini göğsüne doğru çeken omuz silkintileri ile iki elini kaldırıp rakibinin meyhanesini gösteriyordu. kendisi şurada. Onu senetlerle katletti. bir şey anlamak kabil olmuyordu. sadece dikkat etmesini ihtar içindi. Burun zarını pembe bir renk kaplamıştı. Elma şarabı.-dudakları arasından da dişlerinin sedef gibi parlayan uçları gözüküyordu. hangileri besleyicidir? Hangilerini yok etmeli. Lheureux dava açıp eşyasının satılmasını istemiş. çünkü. Tellier'den nefret etmesine rağmen bu hususta Lheureux'yu ayıpladığını. Madame Lefrançois! Anlıyor mu144 MADAME BOVARY sunuz? Hangileri sağlığa zararlı. ağaçları. Homais hayretle geriledi. Kıvrık iri kirpikli gözleri önüne bakıyor ve iyice açık oldukları halde. sizin haberiniz yok mu? Bu hafta haciz koyacaklar. fakat Madame Bovary'nin vsoluğu kesildi: Rodolphe da adımlarını ağırlatıp gülümsedi. Akla. otları tanımak gereklidir. Ben hemen gidip kendisine saygılarımı sunayım. Fakat. tesirleri ve bu hususta bazı yeni düşünceler diye ad koymuştum. Madame Bovary'nin bacanda yeşil bir şapka var. Homais: — Madame Bovary mi? dedi. artık çok sürmez. Emma başını omuzuna eğmişti. onlara: — Hava doğrusu enfes!. hangilerini etmemelidir? Falan ağaç ya da ot nerede tutar. dedi. dudaklarında gülümseme.. O sırada oradan şarkı sesleri yükselmekteydi. diyordu. Herkesler dışarıda!. Otelci kadın gözlerini Cafe Français'nm kapısından ayırmıyordu. Emma'nm öyle dirsek vurması. M. Rüzgâr doğudan esiyor. M. — Zaten. sohbete girişmek ümidi ile olacak. Pazar yerinde: Madame BoMADAME BOVARY 145 vary'yi selamlıyor. . Rodolphe: «Acaba benimle eğleniyor mu?» diye düşündü. Uçuk renkleriyle birer saz yaprağını andıran kurdelelerin süslediği oval siyah şapka. Rodolphe kendi kendine: «Bu da ne demek?» diye düşündü ve yürümesine devam etmekle beraber kadını göz ucuyle süzdü. Böyle yandan bakılınca kadının yüzü o kadar sakindi ki. biliyorsunuz ya? Şu eczacı. onları biraz elmacıkların altına çekilmiş gibi gösteriyordu. dergileri okuyup bilimin ilerlemesinden haberdar olmak. yetmiş iki sayfalık !bir muhtıra kaleme almış.. İşte benim o eserim basılıp yayılsaydı. Rodolphe onu uzaktan görmüş. sekiz güne varmaz her şey biter. ince derisinin altında hafif hafif vuran kam. hızlı hızlı uzaklaştı. — İşte. Rouen'deki Tarım Derneği'ne gönderdim. tafsilat vermek için çağıran Madame Lefrançois'yi dinlemeden. tutulan yolu eleştirebilmek için sağlık bilgisi kurallarını da çok iyi bilmek gerekir! Bundan başka Botanik biliminden de anlamak. Madame Lefrançois zihnen o kadar dalgın görünü-1 yordu ki eczacı durmak zorunda kaldı.. dedi. o çehrenin beyazlığını bir kat daha belirtiyordu. bu sayede derneğin tarım bölümü yemiş ağaçlan koluna üye olmak şerefine erdim. hayale gelebilecek her türlü hal1 ve fırsata uygun cümleleri olan eczacı: — Ne korkunç felâket! dedi. Emma ona dirseği ile vurdu.
Yeniden çiçek açmış birkaç papatya gördüler. ama başkan uzaklaşır uzaklaşmaz. sonra birbirlerine yavaş yavaş fikir danışıyorlardı. bazen de birkaç sivri boynuzun veya koşan birkaç insan başının yükseldiği görülüyordu.. Üstü başı lime lime bir çocuk onu bir iple tutuyordu. Rodolphe hemen geleceğini söyleyerek özür diledi. — Allaha ısmarladık. İnşallah yine görüşürüz!. Emma'ya: — Doğrusu. dedi. Monsieur Lheureux! diye bağırdı. ta akçakavaklardan ziyafet çadırına kadar.Madame Bovary'nin de. Madame Bovary'yi de beraber sürüklemişti.. Rodolphe'un da hemen hiçbir cevap vermemelerine rağmen M. Uykusu gelmiş domuzlar burunları ile toprağı deşiyor. yeleleri sarkmış. ağır ağır geviş getiriyor ve etraflarında vızıldayan küçük sineklerden korumak için gözlerini kırpıyorlardı. çocukları ile gelmiş kadınlar insana çarpıyorlardı. Lheureux. Sonra ilave etti: — Birkaç tane koparayım mı? Ne dersiniz?. Kolları sıvalı arabacılar. Rodolphe: — Şu koyun gözlerine de bakın! dedi. yolu çi-MB ıo 146 MADAME BOVARY te kadar takip edeceğine birdenbire bir patikaya saptı. yüzleri ipten tarafa çevrilmiş. tayları da onların gölgelerinde yatıyor veya bazen meme emmeye geliyorlardı. Bu zat. . mademki bugün sizinle bulunmak bahtiyarlığına erdim. hem de elindeki deftere bir şeyler kaydediyordu. — Başımıza başkalarını musallat etmenin yeri var mı ya! Hem. gitmeye hiç de niyetim yok: Sizin yanınızda olmayı. sakin sakin duruyor. Çayır artık kalabalıklaşmaya başlıyor. çiftçiler. onun yanında olmaya tercih ederim. hakem heyeti azalan ağır ağır dolaşmaya başladılar. boylu boyunca bütün çayıra serpiliyorlardı. bizi huzurunuzdan mahrum mu edeceksiniz. şaha kalkmış aygırları zaptediyorlardı..— Herifi nasıl da savdınız! dedi. burnuna demir halka vurulmuş kocaman kara bir boğa vardı ki sanki tunç-tanmış gibi hiç kımıldamıyordu. başları uzanmış. ağzı bağlanmış. uzun bir dizi halinde yürüyor ve böylece.. Rodolphe sözünü tamamlamadı. Nalbandın evi önüne vardıkları zaman Rodolphe. Sahadan yüz adım kadar ötede. Ayaklarına mavi çoraplar. hatta güzel bir hayvan gördü mü. her hayvanın önünde durup bakıyor. Derozerays de la Panville'di. Bu bir araya tıkıştırılmış vücutların meydana getirdiği dalga boyunca. Kısraklar.. Bunlar^ el ele vermiş. sepet-j leri. bir dizlerini kıvırmış inekler karınlarını da çimene yaymış. oraya girmeye başlamışlardı. Emma kızardı. Rodolphe: — Orasını Allah bilir! diye cevap verdi. Hayvanlar orada. hakem heyeti başkanı M. topuksuz pabuçlar giyip parmak-J larma gümüş yüzükler takınmış. daha rahat dolaşabilmek için jandarmalara mavi kartını gösteriyor.. böyle çayır çimende yürümenin zevkinden bahsediyordu. Artık hayvanları tetkik zamanı da gelmişti: kazıklara bağlanmış uzun bir iple koşu meydanı gibi bir yer ayrılmıştı. danalar böğürüyor. ne güzel! Köydeki] sevdalı kızların hepsinin de falına bakmaya yeter. onların en küçük bir hareketlerini görünce: «Ne emir buyurdunuz?» diye yaklaşıp elini şapkasına götürüyordu. ya alçak gelen sağrıları ile karmakarışık dizilmişlerdi. Rodolphe. birbiri arkasından. yanlarından geçilince süt ko kan hizmetçi kızlara ikide bir yol vermek gerekiyordu. Monsieur Boulanger? dedi. kısraklar tarafında burunlarını aça MADAME BOVARY 147 aça bakıp kişneyen.ayrıca bir yerde. Emma biraz öksürüp: — Sizin de bir sevdiğiniz var mı?. Tarım Kurulu toplantılarına hiçbir önem vermemekle beraber. Artık havanın güzelliğinden. koyunlar meliyor. Emma gülerek: . birbirinin-kinden ya yüksek. İki sıra arasında. hem yürüyor. İçlerinde en önemlileri gibi gözüken biri. rüzgâra kapılan bir yelenin bir bayrak gibi havalandığı. Rodolphe'u görür görmez hemen yanına gitti ve nazik bir tavırla gülümseyerek: — Nasıl. iri şemsiyeleri.
durup bakıyordu. onu bile anlamaz. -sanat hevesine esir olmanın ve toplum kurallarını daima hafifsemenin bir belirtisi sanarak. serbestsiniz. dedi. avamdan kimseler bunu. her şeyi alt eder. diyordu.. bir elbisesinin biçimi. üst üste konmuş bir sürü iskemle taşıyan bir adam yüzünden.. Beyaz şapkalı bir arabacının boyuna kırbaç savurduğu iki sıska beygir arabayı çekiyordu. elini ceketinin cebine sokar. uzaklaşmak zorunda kaldılar.. yalnız tahta kunduralarının burnu ile. alt kısmı vernikli. ben de günden güne kendimi hüzne daldırıp gidiyorum. Rodolphe: — Bunun içindir ki. alelâdelikle özenip bezenmenin bir araya gelmesinden hasıl olan bir karmakarışıktık vardı. Sonra taşranın bayalığından. Emma: — İyi giyinmek zahmete değmez.. dedi. orada sönüp giden emellerden. öne doğru uzattığı kollarının ucu görülüyordu. Rodolphe: — Öyle mi sanıyorsunuz? — Ne de olsa.. meydanın ucunda bir büyük kira landosu gözüktü. Örneğin. Emma hayretle: — Siz mi? dedi. külrengi toz bezden yeleği içinde kabarır.. yanlış bir işaretti. koncu Nankin bezinden potinleri gözükürdü. — Evet. mehtapta bir mezarlık görünce. garip bir surette yaşamanın. O zaman içimdeki bütün enerjiyi harcar. hep yapayalnız.. Nihayet. Ben sizi neşeli bir adam sanıyordum. — Çok doğru! Bu adamlardan hiçbiri.. onun boğduğu hayatlardan. Binet: «Silah başına!» diye bağıracak . Madame Bovary. sıcaktan bunalan kasabalılar. dikişi nedir. Fikri de para getiriyordu. Fakat Madame Bovary'nin böyle şeylerle ilgilendiği yoktu. Bunlara o kadar vernik 148 MADAME BOVARY vururdu ki ayna gibi parlatırdı. hasırı buhur kokan bu iskemleleri kapışıyorlar ve kilise mumlarının damlalarıyle kirlenmiş kocaman arkalıklarına bir nevi saygıyla yaslanıyorlardı. Tarım Komisyonu toplantılarından faydalanmanın çaresini bulmuştu. ya dostlarınız ne olacak? Onları hiç düşünmüyor musunuz? — Dostlarım mı? Peki hangileri? Dostum. oturumu açmak mı. Rodolphe: — Benimle alay etmeyiniz. çünkü herkesin önünde yüzüme bir alaycı maskesi takmasını bilirim. hülyalardan bahsettiler.var mı benim? Kim beni düşünüyor ki? Bu son kelimeleri söylerken sesi dudaklarından âdeta ıslık gibi çıkıyordu. ya hoşlanır. bir top sesi gümbürdedi. itişe kakışa kasabaya doğru yollanmaya başladı. Nitekim. Adam öylesine yüklenmişti ki. Rodolphe'un giyiminde. kendisi üstüne başına pek bakmadığı için özür diledi. o. Rodolphe onlarla at pisliklerine basar. birini bulsaydım. dedi. Vali Bey henüz gözükmemişti. rüzgâr estikçe. kendi kendine konuşuyormuş gibi devam etti: MADAME BOVARY 149 — Evet.. Bu. — Ah. Rodolphe'un kollukları pastalı patiska gömleği. gidip orada uyuyanlara katılmanın daha iyi olup olmayacağını kendi kendime sormuşumdur. ya da sinirlenir. dedi. çayırda baksanız otların aksettiğini görürdünüz. şapkasını yan giyerdi. kalın çizgili pantolonunun altında da. Rodolphe'un kolunu tekrar yakaladı. Bu. pek tuhaf hisler beslemenin. Ama kaç kere. — Zaten. birbirlerinden. Emma alay etmediğine yemin ederken. yoksa biraz daha beklemek mi lazım geldiğini bilemiyorlardı. Tereddütle ilave etti: — Zenginsiniz. Ah. müşteriden baş alamaz olmuştu. Rodolphe bunu sezince. kilisenin iskemlelerini kalabalıktan oradan oraya taşıyıp duran mezar kazıcısı Lestiboudois'di. bir sevgiye rastgelseydim. hayatta bir gayem olsaydı. insan bunu düşündükçe. Yonville hanımlarının tuvaleti ile alaya başladı. Herkes. birçok şeylerden mahrum kaldım. her şeyi silip süpürürdüm! Emma: — Ama hiç de acınacak bir halde değilsiniz gibi geliyor bana. Arkalarında. ama görünüşte öyle. Kendi çıkarları söz konusu olunca kafası pek güzel işlediği için. Jüri azası sıkıntılı bir duruma düşmüşlerdi. insan köyde oturunca..
başının arka tarafında bir yumak saç. yay gibi eğilmiş. Belediye Konağının birinci katına. birbirine girdi. hafif tırısla. üç köşeli siyah şapkasını göğsüne bastırarak muhatabını tekrar tekrar selamlarken M. fiyongosu iyice gerilmiş beyaz kravatların tuttuğu katı yakalıklardan taşıyordu. gemlerini kırıta kırıta çekerek. sütunlar arasında bulunuyorlar. yerine oturmak üzere önünden geçen eczacıya: — Bana kalırsa. Binet bağırdı: — Hizaya gel! Albay haykırdı: — Dur! Sola saf bağla! Namlu bileziklerinin merdivenlerden tekerlenen bir bakır kazan gibi ses verip gittiği bir selam dur vaziyetinden sonra bütün tüfekler tekrar yere indirildi. Bu alışverişiyle ortalıkta öyle bir tıkanıklığa sebep oluyordu ki. albay da onu taklit etti. Homais: — Şüphesiz. Tuvache da. Kendisi Vilayet Meclisi Üyesindenmiş. güneşten hafifçe yanmış kumral ve gevşek yüzleri tatlı elma şarabı rengi bağlamıştı. çayırdan sırtlayıp getirdiği bütün iskemleleri oraya yerleştirmiş. ucunda yumurta biçimi. Orada bir sürü köylü toplanarak arabaya bakmaya başladılar. arabacının beygirlerini dizginlerinden yakaladı ve küt ayağı ile topallaya topallaya Altın Aslan'ın sundurması altına götürdü. etraflarında Jüri Üyeleri. kalabalığa bakarken yarı yarıya kapatıyor. Adam. methalde. kekeliyor. Hanın uşağı Hippolyte. Herkes iki elini kalçaları üzerine dayıyor. Madame Tuvache'ın iğreti verdiği kırmızı Utrecht kadifesi kaplı koltuklara oturdular. tam milli muhafızlarla itfaiyeciler trampet çalarak sert adımlarla saf tutmaya geldikleri anda. akikten birer mühür sallanan uzun bir kurdele bağlıydı. Tuvache iltifatlarla mukabelede bulundu. Fakat vilayet arabası bu karışıklığı tahmin etmişe benziyordu. İleri gelenlerin hanımları arkada. Herkes silah çatılarına doğru koşuştu. Kerevetin üstünde bir kıpırdama. gümüş sırma işlemeli kısa bir frak giymiş. top gürledi ve beyler birbiri peşi sıra kerevete çıkarak. Lestiboudois. Kabarık favorileri. MADAME BOVARY 151 M. beriki bundan pek mahcup olduğunu bildirdi. devrik yakalıydı. Krallığa olan bağlılığını ve Yonville'e lütfedilen şerefi belirtmeye çalışıyordu. Nihayet Vilayet Meclisi Üyesi ayağa kalktı. O zaman.zamanı ancak bulabildi. arabaya koşulmuş iki sıska beygir. Ama ne yaparsınız! Her şeye Belediye Başkanı el attı. Hani göze pek güzel görünürdü. uçuk be150 MADAME BOVARY nizle. kalabalığın büyük kısmı ise karşıda ayakta duruyor veya iskemlelere oturuyordu. gülümsüyor. Hele sanat dehası denilen şeyden büsbütün mahrumdur. Bu arada Rodolphe. kocaman çizmelerin meşininden daha çok parlayan çuhadan yapılmış pantolonlarının apış aralarını ihtimamla aralıklıyordu. Lheureux. hâlâ gidip kiliseden iskemle getiriyordu. Belediye Meclisinin ve kasabanın ileri gelenleri. belediye binasının önüne vardılar. Salon bomboş olduğu için Rodolphe. uzun fısıldamalar. Bazıları yakalarını bile unuttu. Belediye* Başkanını hamailinden tanıdı ve valinin gelemediğini söyledi. dedi. Tranpet çaldı. şuraya iki Venedik direği dikmek lazımdı: Yenilik olarak biraz ciddi ve zengin şeylerle donatarak. Bütün bu insanlar birbirine benziyordu. Vilayet Meclisi Üyesi Bey. Şu zavallı Tuvache'ın pek zevki yoktur. dedi. Böylece her ikisi. tam hükümdarın büstü altında bulunanlardan üç tabure aldı ve pencerelerden birine yaklaştırdı. alın tarafı dazlak. söyleyecek söz bulamıyor. pek halim selim görünüşlü bir zatın arabadan indiği görüldü. toplantı salonuna çıkmış bulunuyordu. henüz apresi olduğu gibi kaldığı için. Bütün saatlere. Milli Muhafız Kıtası ve halk olduğu halde. Bütün yelekler kadifeden ve geniş. İkisi de taburelere yan yana oturdular. Yumurta biçimi büyük masanın etrafından. pek kocaman ve kalın gözkapaklarıyle örtülü gözlerini. sonra özür diledi. adının Lieuvain olduğu artık öğrenilmişti. İsmi ağızdan ağıza kalabalık . kerevetin basamaklarına çok güçlükle vanlabiliyordu. alınları birbirine değercesine karşı karşıya kaldılar. müzakereler oldu. aynı zamanda sivri uçlu burnunu yukarıya dikiyor ve içeriye gömük ağzına bir gülümseme konduruyordu. manzarayı oradan rahatça seyredebileceklerini söylemişti. Madame Bovary ile birlikte.
Böylelerine hem hülya. Emma: — Doğrusu. dedi. hem de en coşkun keyifler lazımdır.arasında dolaşıyordu. büyük imalat merkezlerimiz tekrar faaliyete geçmekte.» Rodolphe: — İnsanlık bakımından belki de bu haklı ve yerinde bir şey.) arzettiğim gibi müsaade ediniz de. harikulade memleketleri gezip dolaşmış bir yolcuyu seyreder gibi baktı ve: — Biz zavallı kadınların. Kötü şöhretim malum. köylerde yaşayan çiftçiler ve işçiler. Emma: — Ne gibi? — Ne gibisi var mı? Kaplarına sığmayan insanlar bulunduğunu bilmez misiniz?. Hükümete.. O zaman ufuklar aralanır. hem hareket. amme ve fert refahının hiçbir şubesi nazarlarından uzak kalmayan. dedi. beyler. her şeyinizi vermek. ansızın. en azından on beş gün müddetle herkese dert anlatmak zorunda kahrım sonra. Sizler. evet. çılgınlığa kendini kapıp koyuverir. bu hususta benimle hemfikir olduğunuzdan eminim.» Rodolphe: — Saadete rastgelinir bir gün. diye cevap verdi. din daha çok kuvvet bularak gönüllerimizde gü-lümsemekte. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Şayet hafızamdan bu karanlık levhaları defedip nazarlarımı güzel vatanımızın bugünkü vaziyetine çevirecek olursam. — Fakat saadet bulunur mu hiç? Rodolphe: — Evet. beyler!» Rodolphe: — Belki aşağıdan beni görürler. saadete rastgelinir bir gün. — Hayır. sanayii. «Evvelâ müsaade ediniz de (bugünkü toplantının mevzuu hakkında söze başlamadan önce. ticareti. limanlarımız dolup taşmakta. her şeyi feda etmek ihtiyacını duyarsınız! Karşılıklı uzun uzadıya .. Hükümdarımıza. hatta bizzat amelenin. mülk sahibinin. sanki «İşte o!» diyen bir sestir bu. böyle bir eğlencemiz bile yok! — Hazin eğlence. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Sizler de zaten bunu anlamış bulunuyorsunuz. tam ümitsizliğe düşüldüğü bir günde. yemin ederim. baştan başa medeniyet olan bir eserin barışsever akıncıları! Sizler. O kimseye içinizi dökmek. her yerde yeni münakale yollan. adım pek kötüye çıkmıştır. kendinize iftira ediyorsunuz. fırtınalı bir denizin bin bir muhatarası arasında Devlet gerdunesini metin olduğu kadar da hakim bir elle sevk ve idare eden Sevgili Kralımıza minnet ve şükranlarımızı sunayım.. geceleri huzur içinde uykuya dalarken birdenbire yangını haber veren çan seslerinin gürültüsüyle uyanmaktan titrediği. terakki ve ahlaklılığın mücahitleri! Artık anlamış bulunuyorsunuz ki.» Rodolphe: — Biraz geri çekilelim. ziraatı ve güzel sanatları da saydırmasını bilerek. dedi. çünkü insan bu eğlencede saadet bulamaz. itimat yeniden doğmakta ve nihayet Fransa rahatça nefes almaktadır!. devletin bedeninde'yeni kan damarları gibi çoğalarak yeni irtibatlar kurmakta. politika fırtınaları atmosferdeki karışıklıklardan hakikaten çok daha tehlikelidir. sulhu. en yıkıcı sözlerin büyük bir cüretle memleketi temelinden çökerttiği günler artık mazi olmuştur. Böylece insan her çeşit fanteziye. — Niçin? 152 MADAME BOVARY Tam o sırada Vilayet Meclisi Üyesinin sesi görülmemiş bir şiddetle yükseldi: «Vatandaşlar arasındaki çekişmelerin sokak ve meydanlarımızı kana buladığı. Bir iki kağıdı sıraya koyup daha iyi görmek için gözlerine uygun bir mesafeye getirdikten sonra söze başladı: «Beyler. MADAME BOVARY 153 Bu söz üzerine Emma. hem en temiz ihtiraslar. Şevketmeaba. dedi. harp gibi. ne görürüm? Her yerde ticaret ve zenaat yeşermekte. ona. diye tekrarladı.. Yüksek İdare Makamlarına. dedi. hayır. tüccarın.
bundan fazla vatanseverlik. durmadan değişen ve yüksek perdeden atıp tutan. birbirinizin içindekileri sezersiniz.» Rodolphe: — Ah. kıvılcım saçar.» Kimsenin dikkatini çekmesine gerek yoktu. coşkunluğun. iyi işlenmiş bir toprağın bütün nimetlerini birbiri peşi sıra saymak lazım gelse. karnımızı nasıl doyururduk? Hem sonra. keten. parıldar. vazife diye. koskoca sürülerini merada otlatıp semirten de çiftçi değil midir? Tarım olmasaydı. ama vazife. yataklarımıza yumuşak yastıkları.. Anladık. cümlesine pandomima da kattı. inanmaya cesaret çdihnez. bacaklarının arasında oğlu Napoleon. siyasi daMADAME BO VARY vaya bundan fazla bağlılık. beyler. müziğin. ötede kolza. her şeyden önce faydalı gayeler peşinde koşmaya kendini adamış derin ve ölçülü zekâyı. — Hayır. Fakat öbürü. sonra Em-ma'nın eline bırakıverdi. o keten ki. hayır! Ne diye ihtirasların aleyhinde nutuk vermeli? Şu dünyada tek güzel şey. ama yine de. son yıllarda büyük bir gelişme göstermiştir. nihayet her şeyin kaynağı değil mi o ihtiraslar? Emma: — Ama.kalabalığın ağzı bir karış açıktı. şurada gördüğünüz budala toplantısı gibi.. tarımla geçinen ahalinin zihniyetini yanlış anlasın. Derozerays. Gerçekten. beyler. kafası geçmiş zamanın peşin hükümleri içine gömülmüş (evet. avucunu açarak kulağına götürmüş.. M. Kadın elini çekti. şiirin. yine. karşınıza gelir. sanatların. cebinden çıkardığı mendile ağzını silmişti. Bu kelime harap ediyor beni. insanın gözleri kamaşır. Daha ötede eczacı. oradan şehirlere götürülüyor. biri. dedi. hatibi dinlerken gözlerini dört açıyordu. durmamacasma kafamızı şişiriyor vazife. Rodolphe sözlerini bitirirken. fırıncının eline geçiyor. o buğday da. güzel olanı candan sevmektir. çıkarcıların ahlakı. göreneğe kaçanı. şuracığa. beyler? Ancak. dedi.. eli tespihli bir alay sofu karı. Ama Vilayet Meclisi Üyesi hep devam ediyordu: «Bundan kim hayrete düşer. o satıhta kalan zekâyı. vazife. Yün fanilalı bir sürü bunakla ayağı tandırh.) Nihayet. Madame Bovary itiraz ediyordu: — Ama yine. kahramanlığın. gayet hünerli cihazlar sayesinde öğütülüp toz haline getiriliyor ve değirmenden un adiyle çıkıyor. Yanında duran Tuvache. Sanki başı dönmüş gibi elini yüzüne götürdü. tekrar söze başladı: «Burada size tarımın lüzumunu ispdt etmem mi lazım. devlete muin olmaya çalışmak suretiyle. sırtımıza ne giyerdik. Ama yine de tereddüt edilir. bunun sonu gelmez. kanunlara saygı ile vazifelerin ifasından doğan zekâyı kastediyorum. aylak kafaların o lüzumsuz süsünü değil. M. ebedi ahlak. nutkun bir hecesini dahi kaybetmemek için. etrafımızı saran peyzaj ve bizi aydınlatan mavi gökyüzü gibi. bir kelime ile. o da ondan. hep vazife. o kadar aranılmış olan bu hazine. daha ileride peynirin türlüsü. birbirinizi rüyalarda görürsünüz. ammenin kemaline. üzerine bilhassa dikkatimizi çekmek isterim. soframıza o lezzetli eti ve yumurtalarını temin eden? Tıpkı cömert bir ana gibi çocuklarına her şeyi veren. büyük olanı hissetmek. söylemekten çekinmiyorum) iyice gömülmüş bulunmalı ki. sanki karanlıktan birdenbire ışığa çıkmış gibi. beyler.konuşmazsanız.de. çünkü sözlerini yutacakmış gibi . vakit vakit gözlerini hafifçe yumuyordu. Elbiselerimiz için. beyler. MADAME BOVARY 155 Toprağın o bereketli sapan izlerine gayretli bir elle tohum saçarak buğdayı yetiştiriyor. (Bunu söylerken kadına bakıyordu. fakat herkesin hayrına. fakir kadar zengin için de lüzumlu bir gıda imal ediyor.. yoksa toplumun sırtımıza yüklediği bayağılıkları ile birlikte bütün göreneklerini kabullenmek değildir.. Burada bağ vardır. küçüğü. çepeçevre ve yukarda bulunan ahlak. herkesin kanaatine biraz uymak ve ahlak kurallarına boyun eğmek de lazım. saman altından su yürüten. beyler? Kim karşılıyor bizim ihtiyaçlarımızı? Varlığımızı kim doyuruyor? Çiftçi değil mi? Çiftçi. . Lieuvain. bundan fazla zekâ ve anlayış köylerden başka nerede bulunur? Zekâ deyince. misal bulmak için bu kadar uzaklara gitmeye lüzum var mı? Kümeslerimizin süsü olan o mütevazi hayvanın ehemmiyetini sık sık düşünmeyen var mıdır içimizde? O hayvancık değil midir. Yine. Rodolphe: — Fakat iki türlü ahlak vardır. insanların ahlak dediği şey. keteni unutmayalım! O keten ki. başka yerde meyvesinden elma şarabı yapılan elma ağaçları. insanın gözü kör.
Bunlardan galip çıkan. dönüyordu. hayvanlarını ta oraya kadar sürmüşlerdi. Jürinin diğer azalan. kalabalıktan gelen iskemle gıcırtılarının yer yer kestiği cümle kırıntıları halinde kulağa erişiyordu. buran kanatlarını hızla açıp kapadı. koyun ve domuz cinslerini geliştirmeye dikkat ve himmet ediniz! Bu tarım yarışmaları sizler için birer er meydanı olsun. şakaklarının zonklaması arasından kalabalığın uğultusunu ve cümlelerini dua okur gibi sıralayan Vilayet Meclisi Üyesinin sesini duyuyordu. bu saçlar gibi etrafa aynı vanilya ye limon kokusu yayılıyordu. Gayri ihtiyari.dinliyordu. Eldivenlerini çıkarıp ellerini kuruladı. süngülerine dayanarak dinleniyorlardı. Fakat iskemlesinin üzerinde dikilerek yaptığı bu hareket sırasında. arada bir böğürüp duruyorlardı. Emma. siyah gözbebeklerinin etrafına çizik çizik yayılan küçücük altın ışınlar farkediyor. eczanenin camekânı önünde. valste dönüyor sandı. kafasına öyle kocaman bir miğfer geçirmişti ki. tam karşısında görür gibi oldu. pencereden. altı ayda. M. ufkun ta ötesinde. kanat çırpacaklar. . Sonra. Tuvache efendinin küçük oğlu olan muavininin miğferi çok daha mübalağalıydı. o miğferin altında çocuksu bir tebessümle tatlı tatlı gülümsüyor. yorgunluk ve uyku ifadesi beliri-yordu. Diyordu ki: «Devam ediniz! Sebat ediniz! Ne göreneğin telkinlerini. hatta saçlarına parlaklık veren pomadın kokusunu duyuyordu. hâlâ kendini avizelerin parıltısı altında. Sessizliğe rağmen. damla damla terleyen kü156 MADAME BOVARY 1 çük. Meydan. Rbdolphe'un gözlerinde. sütun başlıklarını saran sarmaşıkların serinliğini içine çekmek için. kokuyu daha iyi içine çekmek için gözlerini yarı yarıya yumdu. iyi gübre kullanmaya. yahut köşe başlarında birbirlerine cevap yetiştiren koyunların melediği duyuluyordu. ama iki zavallı gönül birbirine kayacak olursa. Justin'in. Birçok kere. yeleklerine gömülmüş gerdanlarını hafifçe oynatıyorlardı. mendili ile yüzünü yelpazeledi. Ne yaparlarsa yapsınlar. arkasında uzun bir toz bulutu bırakarak Leux yamacından yavaşça aşağıya inmekte olan eski yolcu arabası Kırlangıç'ı gördü. sonunda. Sesi.'kötüleniyor. birbirlerini seveceklerdir. yahut kapılarda ayakta duran insanlar görülüyordu. alçak sesle. L6on hep bu san arabaya binerek ona gelirdi. Onlar. — Topluluğun bu komplosu sizi isyan ettirmiyor mu? Onun mahkûm etmediği bir tek duygu var mı? En soylu içgüdüler. Lieuvain'in konuşması havada kayboluyordu. sığır. en temiz sempatiler hırpalanıyor. sonra her şey birbirine karıştı. dirseklerini gererek. Vaubyessard'da kendisini valse kaldırmış olan Vicomte hatırına geldi. kerevetin aşağısında. er geç. ve Binet. Bilhassa toprağı ıslah etmeye. Kollarını dizleri üstünde kavuşturmuş duruyor. bir daha dönmemek üzere yine o MADAME BOVARY 157 yoldan geçip gitmişti! Onu. o arzular. çünkü birbirleri için yaratılmışlardır. Üzerine bir rehavet çöktü. ama miğferinin ta burnuna kadar inen viziyeri yüzünden hiçbir şey görmesine" imkân yoktu. bulutlar geçti. Leon uzakta değilmiş de hemen gelecekmiş zannetti. kavuşmamaları için her türlü oyunlar oynanıyor. Bu sırada. zahmetli mesailerini hiçbir hükümetin nazarı itibara almadığı saygıdeğer hizmetkârlar. elini mağluba uzatıp daha iyi bir başarı temennisiyle onunla canciğer olsun! Ve sizler. sonra. ansızın. solgun yüzünde keyif. Belki nutku işitiyordu. mütevazı çiftlik uşakları. ruhuna yayılan bu kokunun harikulade nefesiyle dönüyor. hiç durmadan sallanıyor ve başına doladığı basma sargının bir ucu aşağıya sarkıyordu. Rodolphe. Emma'ya yaklaşmıştı. çünkü alın yazılan "budur. yüzünü Emma'ya çevirerek ona yakından sabit bakışlarla bakıyordu. dimdik duruyordu. İnekler burunlarına kadar sarkan yaprakları dilleriyle kopararak. yine de deneyecekler. Sığırtmaçlarla çobanlar. birbirlerini çağıracaklardır. beygir. Bu duygunun tatlılığı. on yılda bir araya gelecekler. baktığı şeyin temaşasına dalmış gibi bir hali vardı. arka taraftan bir öküzün uzun uzun böğürdüğü. Vicomte'un koluna girmiş. eski arzularının içine siniyor ve üzerinden rüzgâr esen kum taneleri gibi. ne de pervasız bir ampirizmin fazla aceleci nasihatlerini dinleyiniz. ta evlere kadar hıncahınç dolmuştu. İtfaiyeciler. ama yine de Rodolphe'un başını hep yanında hissediyordu. ta uzakta. hızlı hızlı söylüyordu: . onaylama anlamında. gelin de o sessiz . Oğlan. kılıcının ucu havada. onun da sakalından. Dirseklerini pencerelere dayamış.
Başkan: «Mükemmel ürün ödülü!. biz.. hayır. «Sassetot . ya elini kurtarmak istediğinden.. değil mi? «Domuz cinsi. devlet bundan böyle. sapanı ile tafla süren Cincinnatus'u. kaldım.oturdu. buna karşılık. Ve kadının elini yakaladı. yahut bu tazyike cevap verdiğinden. insanlığın hayrına olmuştu. birbirine kavuşmak için akan iki nehir gibi. diyordu. Rodolphe de manyetizme bahsinden yavaş yavaş yakınlıklar bahsine geçmiş. manyetizmadan söz açmışlardı. acaba bu keşifte faydadan çok zarar yok muydu? M.» Rodolphe artık konuşmuyordu. din ve tarım bahsi daha uzun sürüyordu.. esaslı düşünceler içeriyordu. parmaklarını oynatır gibi oldu. belki üyeninki kadar süslü değildi.» — Hayır.kanal açma. «Givry-Saint-Martin'den M. hayatınızda benim de bir yerim olacak. Kurumuş dudakları dayanılmaz bir arzu ile titriyordu ve parmakları.uzun vadeli icarlar. rüyalardan. «Nerede Catherine Leroux?» deyip duruyordu. — Mesela az evvel size geldiğim zaman. toprağı çizik çizik etmişler.» MADAME BOVARY 159 — Ama unutursunuz beni. Fakat kadın. Derozerays bu meseleyi ele almıştı. . bir gölge gibi silinir giderim. asma dikmişlerdi. tarlalara tohum atarak yeni yılı açan Çin İmparatorlarını zikrederken.Guerriere'den Catherine . — Nitekim. «Notre-Dame'dan M. sizi himaye etmektedir. Bu bahiste din ile tarım arasındaki ilişkiler. Rodolphe haykırdı: — Ah teşekkür ederim! Beni reddetmiyorsunuz! Ne kadar iyi kalplisiniz! Anlıyorsunuz ki ben sizinim! Bırakın da sizi göreyim. Belot'ya.hizmetkârların emeği.Size refakat edeceğimi biliyor muydum? «Yetmiş frank!» — Hatta yüz kere kalkıp gitmek istedim. aşağıda köylü kadınların bütün o kocaman başlıkları. Bizet'ye.. yakalanmış da tekrar havalanmak isteyen bir kumru gibi sımsıcak ve titremeler içinde olduğunu hissediyordu.faziletlerinizin mükâfatım alın ve emin olun ki. lahana yetiştiren Diocletien'i. birbirlerine kenetlendi. Haklı taleplerinizi karşılayacak ve elinden geldiği kadar meşakkatli fedakârlıklarınızın yükünü hafifletecekti!» M. iki birinci mükâfat: M. kendiliklerinden. fakat daha olumlu bir üslup niteliği taşıyordu. her ikisinin nasıl uygarlığa el birliğiyle hizmet etmiş olduğu anlatılıyordu. genç kadına. sizi takip ettim. Rodolphe ile Ma158 MADAME BOVARY dame Bovary ise. bir altın madalya!» — Çünkü kimsede bu kadar tam bir cazibe ve güzellik görmedim. «Fışkılar. . gözlerini size dikmiş. nutukta hükümetin övgüsü daha az yer tutuyor. Nutku. Sonra.keten üretimi. o elin. Başkan: «Yağlı tohum küspelerinin kullanılışı» diye devam ediyordu. Lieuvain artık. toplumların meydana çıktığı tarihe kadar çıkarak..» -r. Derozerays kalkıp başka bir nutka başladı. Mesela. neden birbirimizle tanıştık? Hangi raslantı bunu istedi? Hiç şüphe yok. Bu. bir gümüş madalya!» Vilayet Meclisi Üyesi.Nicaise Elisabeth Leroux'ya. altmış frank!» Rodolphe kadının elini sıkıyor. bu dayanılmaz cazibelerin nedenini çok daha önce yaşanmış hayatlarda aramak lazım geldiğini anlatıyordu. Sonra bu insanlar hayvan postlarını terk etmişler. Sayın Başkan. Leherisse ile M. sizi seyredeyim! Pencerelerden giren bir rüzgâr. beyaz kelebeklerin çırpman kanatları gibi hafifçe havalandı. insanların ormanlar içinde meşe palamutlarıyle karın doyurduğu o hoyrat zamanları tasvir ediyordu. yani daha özel bilgiler veı daha.» — Bu akşam.» diye bağırdı. yarın. M. Caron'a. birbiri ardından sıraladı: «Flaman gübresi. Birbirlerine bakıyorlardı.. «Bir merinos koçu için. . diğer günler ve bütün hayatım boyunca kalacağım gibi! «Argueil'den M. önsezilerden.la . düşüncenizde. tatlı bir gevşemeyle.. ikimizin de üstünden kayıp gittiğimiz inişler bizi birbirimize doğru itti. . aradaki mesafeye rağmen. yirmi beş frank kıymetinde. Hatip. Bain'e!» — Nitekim hatıranızı hep gönlümde saklayacağım. aynı çiftlikte elli dört yıl müddetle hizmet gördüğü için. Cullembourg.. masanın örtüsünü buruşturdu ve meydanda. .. «Quincampoix'dan M. Emma elini çekmedi. sizi desteklemekte. kumaştan elbise giymişler.
uğultunun artmasına rağmen. Kadehine şarap koyuyorlardı. Kapıda birbirlerinden ayrıldılar. O zaman yüzünde saadetle dolup taşan bir tebessüm belirdi ve giderken şöyle homurdandığı duyuldu: — Namıma ayin yapsın diye bizim köyün papazına vereceğim bunu. tavana asılmış gaz lambaları arasında.. Sıra yerine geçen daracık tahtalar. Ambarların tozu. beyazımtırak bir duman dalgalanıyordu. Eczacı. trampetler. O kadar izdiham vardı ki. notere eğilerek: — Ne kaba sofuluk bu. Bütün alınlardan damla damla ter akıyor. dedi.. cevap bile vermiyordu. O da kendisini evine kadar götürdü. Kâh elindeki kağıda.Kadın bir türlü meydana çıkmıyordu. milli muhafızlar. Arkasında. madalyayı eline alınca. Bu solgun bakışı kederli veya içli hiçbir şey yumuşatmıyordu. onların dilsizliği ve vurdum duymazlığı kendisine de geçmişti. bir sonbahar sabahı nehirden yükselen buğu gibi. Hayvanlarla düşe kalka. Toplantı sona ermişti. belediye binasının birinci katına çıkmışlardı. diye tekrarladı. Bol bol yeyip içtiler. hiçbir şey işitmiyordu. neşe ile açılıp saçılan o burjuvaların karşısında işte böyle kalakalmıştı. Tuvache. Artık nutuklar okunmuş. yaklaşın. herkes dirseğini güçlükle kımıldatıyordu. herkes. Yüzü. sanki çekilmiş bin bir meşekkatın mütevazı deliliymiş gibi hep yarı açık duruyordu. Şölen uzun sürdü. çimen üstünde uşaklar kirli tabakları istif ediyorlar. bitmişti. Yüzünün ifadesinde bir nevi manastır sertliği vardı. Rodolphe. — Yaklaşsa ya! O zaman. yoksa kaçmak mı lazım geldiğini.-çizik çizik etmişti ki. ziyafet saatini bekleyerek. Rodolphe'un koluna girdi. gürültülü ve düzensiz geçti. iyice baktı.. kâh ihtiyar kadıncağıza bakarak. siyah elbiseli beyler ve Şehir Meclisi Üyesinin göğsündeki nişanla içinden ürkmüş. mafsalları boğumlu iki uzun el çıkıyordu. sofranın üstünde. . az kalsın davetlilerin ağırlığı altında kırılacaktı. sırtını çadırın bezine dayamış. Rodolphe. babacan bir tavırla: — Yaklaşın. müsabakanın gamsız galiplerini dövüyorlardı. çamaşır yıkamaların sodası. koltuğundan sıçrayarak: — Sağır mısınız kuzum? dedi ve kulağına bağırmaya başladı: — Elli dört senelik hizmet! Bir gümüş madalya! Yirmi beş frank! Bunlar" hep sizin. her şey eskisi gibi olup bitiyordu: Efendiler uşakları azarlıyor. dudaklarının biçimini hayalinden geçiriyordu. onlar da. Bu yarım asırlık kölelik. sihirli bir aynadaymış gibi. ne budala kadın! 160 MADAME BOVARY Tuvache seslendi: — Nerede kaldı bu kadın! — İşte geliyor!. yapağının kiri o elleri öylesine sıvamış. boynuzlarında yeşil çelenklerle ahırlarına dönen. Herkes yine eski mevkiine dönüyor. Madame Bovary. fısıltı halinde sesler geliyordu: — Gitsene! — Sola! — Korkma! — Ah. düşüncesine tam bir sessizlik çökmüştü. Emma'nm söylediklerini. ziyafet için ver* diği paranın acısını çıkarmaya bakıyordu. süngülerine geçirmiş oldukları çöreklerle. kalabalık dağıldı. Ayaklarında tahtadan kocaman galoşlar. pek fakirane elbisesi içinde büsbütün büzülmüş gibi görünen ufak tefek bir ihtiyar kadıncağızın ürkek ürkek kerevete yaklaştığı görüldü. Bununla beraber. öylesine Emma'yı düşünmeye dalmıştı ki. yanındakiler boyuna konuşuyor. Bayraklar. Hayatında ilk defa böyle bir kalabalığın ortasında bulunuyordu. Başkanın elinden kazananların listesini almış olan Şehir Meclisi Üyesi: — Yaklaşın pek sayın Catherine-Nicaise-Elisabeth Leroux. halkın kendisini neden ortaya ittiğini. Kırmızı gömleğinin yenlerinden. fakat o. çayırda tek başına gezindi. MADAME BOVARY 161 Kadın. jüri üyelerinin kendisine niçin gülümsediklerini kestiremeyerek olduğu yerde dimdik duruyordu. katılaştırmış. ilerlemek mi. dedi. buruşukluklarla suyu çekilmiş bir elmadan daha fazla kırış kırış olmuştu. Taburun trampetçisi şişe ile dolu bir sepet getirmişti. belinde de büyük bir mavi önlük vardı. Kenarı işlemesiz başlığının çerçevelediği sıska yüzü. temiz suda bol bol yıkanmış olmasına rağmen yine de kirli görünüyor ve hizmet göre göre.
Ne olursa olsun. böylece. tatlı bir bakışla ve alçak bir sesle: — Hem de ne kadar güzel. ağzı bir karış açık. dostlarının yanına dönünce: — Müsterih olun. hepsinin adlarını teker teker o listeye yazmalı. dedi. Ama özür dilerim!. aşırı bir ihtiyatkârlıkla. dedi. bu girlantlar neye? Hararetini. ölümsüz saflarımızın kalıntıları olup da trampetlerin erkek sesini duyar duymaz hâlâ yüreklerinizin çarptığım hisseden yaşlı aile babaları» dediği dazlak kafalı ihtiyarlar unutuluyordu. sonra aksi istikamette yollarına devam ettiler. şu bayram günü de pek güzel geçti işte. Eczacı. sonra başını kaldırıp kapkaranlık gökyüzünde fişeklerin ışıklı yolunu takip etmeye başladı. dedi. yıldızlar yandı.» Sonra Vilayet Meclisi Üyesinin kasabaya girişini anlatırken. Homais: — Acaba iyi olmaz mı. Nitekim. hararetle kaleme almıştı: «Bu örgü örgü yeşillikler. mademki hiçbir şey yok! Eczacı. Vakit vakit zavallı bir Roma şamdanı havaya yükseliyor. elbisesinin kıvrımları duvarlar boyunca iniyor ve yaşanacak aşk günleri istikbalin panoramasında sonsuzluğa kadar uzayıp gidiyordu. havada kuyruğunu ısıran bir ejder şekli çizmesi gereken en bellibaşlı fişek de tamamıyle güme gitti. geceleyin. hemen ertesi gün. M. bu çiçekler. köylülerin hayat şartlarından bahsediyordu. sessiz. «Ne milisin cengâver tavrını». Emma. sürülmüş topraklarımıza saçan tropikal bir güneşin selleri altında. ne de «orada bulunan ve bazıları. Homais'nin Tarım Derneği'ne elma şarabı hakkında bir muhtıra göndermiş olduğunu da bir . sarhoşlukla adamakıllı mücadele etmeli! Bence her hafta belediyenin kapısına bir liste aşmalı ve o hafta' içinde kendilerini alkolle zehirlemiş ne kadar kimse varsa. Fenerler de birer ikişer söndü. eczacı M. benim de uykum var.. ne «Kasabanın en şen kadınlarını». arabanın körüğü üstünden. bir sola yıkıldığı görülüyordu. bütün vücudunun sarsıntılara uyarak bir sağa. bir uğultudur koparıyordu. gerine gerine esneyerek: — Doğrusu. birdenbire uyuklamaya başladı. istatistik bakımından da. o şenlik hakkında uzun bir makale çıktı. Onu. «Cesaret! diye bağırıyordu hükümete. Bu uğultuya. artık gidelim de yatalım. onları da yapalım. Yere birkaç damla yağmur düştü. Tam o sırada. daha binlerce ıslahata lüzum var. rutubet alan barut pek ateş almıyordu. İki gün sonra. havaya karışıp giden fişekleri tehlikeli buluyor. eşarbını şapkasız başına bağladı. iki fenerin arasında. Tuvache'ın adresine gönderilmiş olan donanma fişekleri. Madame Homais. hatta. karanlıktan Öte berileri çimdik-lenen kadınların çığlığı da karışıyordu. Madame Homais ve eczacı ile beraberdi. Bu sebeple. bu kalabalık böyle nereye koşuyor?» Arkasından. Uzaktan. endişe ediyordu. MB il 162 MADAME BOVARY İkide birde yanındakilerden ayrılıp Binet'ye tavsiyelerde bulunmaya gidiyordu.asker serpuşlarının madeni tokalarında parıldıyor. tornasına kavuşacaktı. Haydi. Binet bana bütün tedbirlerin alınmış olduğuna dair teminat verdi. Şüphesiz. Rouen Feneri gazetesinde. Rodolphe. dedi. doğru yıllık rakamlar elde edilmiş olur ve icabında. donanma fişekleri atılırken tekrar gördü.. Zaten. fakat kocası. Tahsildar: — Beni rahat bırakın. Adamakıllı sarhoş olan arabacı. Yeniden yüzbaşıya doğru koştu. Yerlere bir tek kıvılcım MADAME BOVARY 163 bile düşmeyecek. dedi. Jüri üyelerini sayıp dökerken kendi adını da baş tarafta zikrediyor. hükümet elinden geleni yapıyordu. mahzene yerleştirilmişti. Bunu Homais. o zaman halk. tulumbalar dolu. ama bu kâfi değildi. dedi. Birbirlerini selamladılar. gazaba gelmiş bir denizin dalgalan gibi... Vilayet Meclisi Üyesinin kira arabası handan çıktı. Eczacı: — Doğrusunu söylemek lazımsa. Yüzbaşı evine dönüyordu. M. adamlarınızdan birini gön-derseniz veyahut bizzat kendiniz gitseniz?. Rodolphe yanmakta olan kağıt fenerlerin ışığında kadını seyrediyordu. yavaşça kocasının omuzuna yaslanmıştı. Emma.
vaktin geç olduğunu düşündü.. O Ma sizin bileceğiniz iş. bilmem nasıl bir kuvvet beni size doğru itti! İnsan ilâhi kaderle mücadele edemiyor. Fakat aslında bu sizin isminiz değil. Al-laha ısmarladık!. affedersiniz!. Herhalde din adamları terakkiyi bambaşka bir tarzda anlıyor olmalılar. gerçek bir opera dekoru diyesi geliyordu. Rodolphe devamla: . Uzaklara. yanlış bir iş yapmış oluruz. M. (1) Cizvit tarikatım kurmuş olan Ignace de Loyola kastedilmektedir.. geldi ki. Rodolplhe: — Benim. De Loyola beyler!» (1). MADAME BOVARY 165 Rodolphe. kulübesinin gösterişsiz duvarlarına asacaktı. bu sözlerin sıcaklığı karşısında. Asıl buraya gelmek istemedim de ondan. sonra şöyle muhakeme etti: — Şayet beni ilk günden sevmişse. baştan başa gevşiyordu. ruhumu dolduran ve ağzımdan kaçırı-verdiğim bu ismi söylememi bana yasak ediyorsunuz! Madame Bovary!. küçük kasabamız. tapılmaya layık olan şeye kapıp koyuveriyor.. sihirkâr. Lieuvain Kralın. Emma. Homais. — Mühim bir hastalık mı? yv Rodolphe. işim çıktı. Bir akşam. M. Yemek tam bir dostluk ve samimiyet havası içinde yendi. iki kardeş olan Sanayi ve Güzel Sanatlar. bayramın bellibaşlı tertipçileri 164 MADAME BO VARY toplanmış bulunuyordu. mühim değildi. Leplichey ıslahat şerefine kadeh kaldırdı. Rodolphe. ayakta durdu. kendini herhalde bir Bin Bir Gece rüyası içinde sandı. İçlerinden bir çoğu. kardeş kardeşi.. Emma'nın yanma. durmamacasma sizi düşünüyorum!. evine ve sevgili karısının yanma dönünce de o madalyayı. Ama ne de olsa. Camlar boyunca küçük muslin perdeler. Liegeard'ın çayın üstünde kurulan ziyafet "sçfrasında.. hayatında ilk defa böyle sözler duyuyordu. M. kazandığı mütevazı madalyayı gururla herkese gösteriyordu. koca karışım öpüyordu. gururu. dedi. bu o kadar dik bir bakıştı ki.. M. tekrar görmek sabırsızlığı içinde. M.. methiyeye kaçan bir üslupla tasvir ediyordu. aynaya ateşler aksettiriyordu.. Herkes size bu isimle hitap ediyor!. Hafta sonunda da ava gitti. bir daha benden bahsedildiğini duymayacaksınız-!. Tu-vache Valinin.O halde devam edelim! Emma yalnızdı. bir başkasının ismi! Tekrarladı: — Bir başkasının! Elleriyle yüzünü kapadı: — Evet.. IX Aradan altı hafta geçti. üstüne bir güneş ışını düşmüş barometrenin yaldızı. dedi. onun hatır sormalarına zar zor cevap verdi. baha daha da çok tutulmuş olmalı. Hatıranız beni ümitsizliğe düşürüyor! Ah. görüyorsunuz ki buraya gelmemekte haklıy-mışım. kendisinden biraz uzaklaşarak: — Efendim! dedi.. kazananların sevincini. çünkü bu ismi. parlak bir donanma şenliği havayı ışığa boğdu. Gece. gözyaşları içinde.notla hatırlatıyordu. bugün. Hiç şüphe yok. Akşam oluybrdu. Kadın.. Ödüllerin dağılışına gelince. süs bitkisinin aralıklarından. An . M. İnsanın bu manzaraya hakiki bir ha-yalnüma. — Neden? — Neden olduğunu tahmin etmiyor musunuz? Yüzüne tekrar baktı. alaca karanlığı koyulaştınyor. gidiyorum. Derozerays Tarım. nihayet meydana çıktı: — Hemen gidip ğorünmeyelim... o kadar uzaklara gideceğim ki. Avdan dönüşte. Emma kızararak başını eğdi.. Bu aile toplantısını hiçbir üzücü hadisenin ihlâl etmediğini de belirtmek isteriz». Ve ilâve ediyordu: «Yalnız kilise mensuplarının bayrama katılmayışı dikkati çekti. Rodolphe tekrar söze başlamak istedi: — Emma. meleklerin tebessümüne dayanamıyor! Kendini güzele. «Baba oğlunu. Hasta oldum. melankolik bir sesle: — Ah! dedi. Emma. «Saat altıya doğru. Rodolphe görünmedi.. bir tabureye oturarak: — Doğrusu.
hepsi bundan ibaret! Siz de bundan şüphe etmiyorsunuz zaten. — Yaptır kendine bir tane... Beraber geliriz. aman. Charles. göz görmez. ben size gönderirim onu. Arzusu. ona doğru döndü: —¦ Ah! Ne kadar iyisiniz! — Hayır. eczacı da yerinden kalkıp çıktı. Boulanger'nin o pek kibarca teklifini kabul etmedin? Emma dargın bir tavır takındı. fakat kadın reddedince. atla gezintiye çıkmanın iyi gelip gelmeyeceğini sordu. hayır. kendini azar azar tabureden yere bırakıyordu. yatağımdan kalkıyor. Sonra. tedbirli olun! . Boulanger'ye bir sürü tembihte bulunuyordu: — Aman dikkat edin! Kaza gelir. beyaz triko külot pantolonu ile sahanlık üzerinde göründüğü zaman Emma da kılığına bayıldı. ona: — Bonjur. her ikisi de ayağa kalktılar. annesi de ona kırbacının ucuyla cevap verdi. Emma'nın. Madame Bovary bunda bir mahzur görmeyince. Ertesi gün. Ah! Orada. Kostüm hazır olunca. ay ışığında parlayan çatıya. fakat mutfaktan bir tahta kundura gürültüsü duyuldu ve o anda farkına vardı ki. sizi çevreleyen her şeyi bol bol seyrettim. Fevkalade bir fikir! Hemen tatbik etmelisin. kendisine biraz çeki düzen verdi: — Madam bana sıhhati hakkında malumat veriyordu. yerinde çark ederek: — O bana vız gelir.. Emma. Küçük Berthe'i oyalamak için. evi öğrenmek istiyordu. Haksızsın. yaltaklanmalara daldı. evinize.— Fakat gelmediysem. — Öyleyse mükemmel. Bu beklenmedik unvanla gururu okşanan hekim. karısının hafakanları yeniden başlamıştı. Bunun üzerine Rodolphe. Rodolphe hemen emrine bir tane ayıracağını söyledi. beriki de bundan faydalanarak. dedi. Rodolphe yerinden kalkarken: — Bir arzumu yerine getirmek lütfunda bulunur muydunuz. Her şeyden evvel sıhhat meselesi bu. Tedbirli olun. Bunu söyleyin bana. hiç değilse.. Baş başa kalır kalmaz da: MADAME BOVARY 167 — Neden. dedi. M. Gerçekten. Bovary: — Gider. sizi görmediysem bile. kendisini bekliyordu. yumuşak çizmeler giymişti. M. M. Zaten hazırlanmış. Geceleri. buraya kadar geliyor. Atlardan birinin kulaklarına pembe ponponlar takılmıştı.. karısının artık emrine amade olduğunu ve lütufkârlığına güvendiğini mektupla bildirdi. M. parmaklarıyle camlan tıkırdatıyordu. — Peki. ama ata nasıl bineyim. Justin. alâ!. uzun kadife frağı. sözünü kesti. öğle vakti. tam bu sırada Charles içeriye girdi. Rodolphe iki binek atiyle Charles'ın kapısı önüne geldi. Charles. bahçenin. Rodolphe uzun. salonun kapısı da kapalı değildi. Kadın razı oldu. karanlıkta pırıldayan küçücük lambaya. dedi. pencerenizde sallanıp duran ağaçla166 MADAME BOVARY rina. Boulanger'ye. Teşekkür ederim. ziyaretine bir sebep göstermek için. hakikaten çok endîşe ediyordu. Emma'yı görmek için eczaneden sıvıştı. Doktor. hacamat olan arabacısının hâlâ başı döndüğünü anlattı. Charles. sırtında ise geyik derisinden bir kadın eyeri vardı. Böylesini Emma'nın o zamana kadar hiç görmemiş olduğunu düşünmüştü herhalde. dedi. boğazında bir hıçkırık. bir kelime ile! Bir tek kelime ile! Bir tek kelime ile! Rodolphe. atlan olmadığı itirazı karşısında. bilmem. sizi seviyorum . binici kıyafetim yok ki. bir zavallı insanın bulunduğunu nereden bilecektiniz. o da ısrar etmedi. — Elbette! Mükemmel. — Hayır. sizden o kadar uzak ve size o kadar yakın bir yerde. Belki atlarınız azgındır! Emma başının üzerinde bir gürültü duydu. Çocuk uzaktan bir öpücük gönderdi. dedi. görürüm. Rodolphe. camların gerisinde. bin bir bahane aradı ve sonunda bunun belki herkese garip geleceğini söyledi. Felicite. evi gezmekti. her gece. onun pırıltısına bakıyordum. sizin için daha kolay olur. Homais: — İyi gezintiler! diye bağırdı.
başını eğmiş ayağının ucuyle yerdeki kıymıkları iterek onu dinliyordu. Genç ağaçların balta ile devrildiği daha genişçe bir yere geldiler. Rodolphe etrafına göz atıyor. 168 MADAME BOVARY Bayırın altında Rodolphe dizginleri gevşetti. . Tam ormana dalacakları sırada güneş yüzünü gösterdi. Fakat şu cümleye: — Artık kaderlerimiz müşterek değil mi? — Hayır. Eteğinin kuyruğu yukarıya iliştirilmiş olmasına rağmen. Emma. Bazen de dallan aralamak için kadının yanından geçiyor. Rodolphe: — Allah bizi koruyor. — Nereye gidiyoruz? Rodolphe cevap vermedi. rüzgârla kımıldayan kum yığınlarını andırıyordu. Çoğu zaman. su kıyısındaki bahçeleri. Zaman zaman bir iki kelime konuşuyorlardı. kızılımtırak. dizinin bacağına değdiğini hissediyordu. ciddi ve melankolik bir tavır takındı. Emma'nın atı toprak kokusunu alır almaz. dörtnala kalktı. Bazen. fazla uzun elbisesi ayaklarına dolaşıyordu. Yanda. Emma. Yolun kenarındaki uzun eğreltiotları Emma'nın üzengisine takılıyordu. Kırın üstünde sis vardı. yukarda atlar birdenbire durdu. güneş ışığı içinde. Rodolphe da. arkasından yürürken. Ufukta. ikisi birden. Hep çiçek açmış fundalıklarla kaplı geniş alanlar vardı. bütün vadi. Bulundukları yükseklikten. Rodolphe hayvanları bağladı. yükseliyor. çalıların altından hafif bir kanat çırpıntısının kaydığı veya meşeler arasında uçuşan kargaların boğuk ve tatlı haykırışı duyuluyordu. bu siyah kumaşla siyah potin arasında. Emma kendi evini seçebilmek için gözlerini yan yarıya yumdu. ilerlerken. Rodolphe ile Emma. yanı sıra. kadının çıplaklığından bir şeyler hayal ettiren beyaz çorabının zarafetini seyrediyordu. atını sürmekle beraber. Ekim ayının ilk günleriydi. duvarları ve kilisenin çan kulesiyle Yonville'in çatıları görünüyordu. hayvanların ayak seslerini boğuyor. Rodolphe kadına. uzakta. tepelerin kenar çizgileri üzerinden buğular uzanıyordu. Rodolphe. atını koşturuyordu. Atlardan indiler. Tütün kırıntısı gibi kızılımsı bir renk bağlamış olan toprak. Yapraklar kımıldamaz olmuştu. önde. o zaman da. çimen üstünde ılık havanın içinde esmer bir ışık dolaşıyordu. Emma'nın büyük mavi tülü yere düştü. — Acaba?. diye cevap verdi. Sonra. Atlar koşmaya başladılar. peşpeşe sıralanışı içinde sıkıntı veren çam gövdelerinden başka bir şey göremez oluyordu. aşkından bahsetmeye başladı. avluları. Emma durdu: — Yoruldum. buhar olup havaya karışan solgun ve geniş bir göle benziyordu. Kadın. eyerlerin meşini gıcırdıyordu. Evvela. kayboluyordu. Emma. bazıları da yırtılıyor. imkânsız bu. Emma. eli yukarda. bir sıçrayışta ileri atıldılar. bu gölden simsiyah kayalar gibi sivriliyor ve kavakların sisi aşan üst kısımları. Emma. sağ kolunu açmış. Siz de biliyorsunuz. iltifatlara boğarak. Yer yer ağaç kümeîeri. bıyıklarını ısırıyordu. yahut yaldız sarısı renginde ağaç kümeleriyle menekşe dolu düzMADAME BOVARY 169 Kikler peşpeşe geliyordu. yere düşmüş çam kozalaklarını nallarının ucuyla itiyordu. bulutların aralığından. — İlerleyelim. içinde yaşadığı bu zavallı köy kendisine hiçbir zaman bu kadar küçük görünmemişti.. yüzü biraz eğik. çamların arasında. kadının ürkmesini önledi. Yapraklarının çeşidine göre boz. kendini eyerin üzerinde sallantının temposuna bırakmıştı. otları çekip üzengiden ayırıyordu. Gökyüzü masmavi kesilmişti. tekerlek izlerinin arasındaki yosunlara basa basa yürüyordu. ilerleyelim! Dilini şaklattı. Yere yatmış bir kütüğün üstüne oturdular. dedi. korunun kıyısını takip ettiler. Rodolphe. Rodolphe'la göz göze gelmemek için başını çeviriyor. kesik kesik soluyordu. atlar. arada eğiliyor. Atlar soluyor. Sakin.Onlann uzaklaşmasına bakarak elindeki gazeteyi salladı. dedi.
duruyordu. At üstünde ne kadar sevimliydi! Narin endamıyle dimdik. Pencerelerden kendisine bakıyorlardı. kadının elini yakalayarak öpüyordu. dişleri arasına bir yaprak sigarası sıkıştırmış. Kolunu uzatıyor. Rodolphe'u sevgi dolu ve buğulu gözlerle birkaç dakika süzdükten sonra birdenbire: — Ah. gizlenmek için sıçramaya başladılar. dirseği tabağının yanına dayalı. Fakat. canı sıkılmış ve öfkelenmiş gibi göründü. Çamur üstünde atlarının yan yana bıraktığı izleri. Rodolphe yürürken kadına böyle destek oluyordu. Kadın tir tir titreyerek geri çekildi. Neden? Anlayamadım.. Herhalde yanlış anladınız. ağzında tuhaf bir gülümseme. elleriyle yüzünü kapayarak kendini bırakıverdi. kabahatliyim. şurada burada. — Emma! . akşam kızıllığı içinde yüzü açık havadan pembeleşmişti. Siz benim gönlümde. Emma. üstünü. öbür tepelerden upuzun ve ne olduğu belirsiz bir haykırma. Onu. kollarını açarak kadına doğru yürüdü. uzun bir titremeyle sarsıla sarsıla. Rodolphe: — Biraz daha. gözbebekleri..Gitmek için yerinden kalktı. yapraklar üzerinde veya yerde. kaidesi üstünde duran bir meryem gibisiniz. jcs duydu. Rodolphe'un gözlerini kamaştırıyordu. Derhal saygılı. Kadın tekrarladı: — Nerede atlar? Nerede atlar? O zaman.. atını kaldırımlar üzerinde şaha kaldırıp çark ettirdi. Ufka yaslanmış güneşin dallar arasından geçen ışıkları. yüksek. fakat gezinti hakkında bilgi isteyince. kardeş. ötede. sonu bir türlü gelmeyen bir MADAME BOVARY 171. Kekeleyerek: — Ah! Beni korkutuyorsunuz. Oynayan sinirlerinin son titreşimlerine bir müzik gibi karışan bu sesi sükût içinde dinledi. Yaprakları yiyen iki atın gürültüsünü duydular. dedi. sağlam ve tertemiz bir mevkide. sesinize. diyordu. Kalın. Aynı yoldan geçerek. erkeğin omuzuna yaslanarak yavaşça: — Ah! Rodolphe. Akşam yemeğinde kocası. diyordu. sabit. Elbisesinin kumaşı. Yonville'e döndüler. Sizi dinlemekle delilik ettim. Kadın: — Kabahatliyim. — Niçin?. koluna girdi. halini iyi buldu. bu bahsi kapatalım artık. Yonville'e girerlerken Emma. Rodolphe. sazlar arasında hareketsiz. Atlar nerede? Dönelim. Akşam karanlığı çöküyordu. düşüncenize ihtiyacım var. dişleri kenetlenmiş. sanki sinek kuşları uçarken tüylerini serpmişler gibi. dağların yerinden oynamasından beter bir şeyler gelmişti. kadının belini sarıyordu. Etraflarında hiçbir değişiklik yoktu. Rodolphe onu bileğinden yakaladı. Emma ise gevşek gevşek kurtulmaya çalışıyordu. mahcup oluverdi. Kadın. 170 MADAME BOVARY Rodolphe'un yüzündeki ifade değişti: — Mademki öyle. frağının kadifesine takılıyordu. Solmuş nilüferler. dedi. gözyaşları içinde. Bana yâr. Emma! Emma! Kadın. duruyordu.. O anda. çarpıntısı yeniden başlayan kalbini ve kanının vücudu içinde bir süt nehri gibi dolaştığını hissediyordu. Emma işitmemezlikten geldi. Üzüyorsunuz beni. su mercimeklerinin bir yeşillik gibi kapladığı bir küçük göle doğru götürdü. melek olunuz. Yanan iki şamdanın arasında. Gidelim. Rodolphe. bir hıçkırıkla gerilen beyaz boynunu arkaya attı ve âdeta bitkin. Rodolphe: -— Ne oldu size. ağaçlardan tatlı bir şey yayılıyor gibiydi. ışıklı lekeler titreşiyordu. ormanın ötesinden. Fakat yaşamak için size muhtacım! Gözlerinize. Hemen gitmeyelim. dizi atının yelesi üzerinde bükülmüş. Rodolphe. Emma'nın başına.durdu. otlarda aynı taşları yeniden gördüler. Emma'nın etrafında. Otlar üzerindeki ayak seslerini duyan kurbağalar. dedi. kırık dizginlerden birini çakısı ile tamir ediyordu. Döndüler. dedi. vakit vakit eğiliyor. okşayıcı. Kadın. Her yer sessizdi.
Herkes daha uykudayken. birbirlerine Allanın günü mektup yazmaya başladılar. yollar. Sanki..— Ne var? — Şey. günlük hayat bu yüceliklerin aralığından. coşkunluk. Kulübenin duvarları samandandı. tavanı o kadar basıktı ki. Bu Rudolphe'du. Emma mektubunu. okuduğu kitapların kahramanı olan kadınlar geldi. Çiftlik avlusundan sonra. Bir yandan da. hiç. kendisine küçük adiyle hitabetmesini ve sevdiğini tekrarlamasını söylüyordu. Aleksandr'a uğradım. Çektiği ıstırap kâfi değil miydi? Ama şimdi zafer onundu. Ertesi gün yepyeni bir tatlılık içinde geçti. karanlıklar içinden görünüyordu.. Emma'ya. ona üzüntülerini anlattı. pekâlâ. Kocalarını aldatmış bu kadınların lirik alayı. Bir sabah. arkasına bakmaksızın hızlı adımlarla yürüyordu. Nasıl gelebil-din? Ah. Demek o aşk sevincine. yapraklar ürperir. ayaktayken eğilmek gerekiyordu. Emma'ya daima pek kısa geliyordu. Fakat gözü aynaya ilişince. sayıklama olduğu harikulade bir âlemin içine dalıyordu. dedi. hayvanı peyledim. kollarının vücuduna sanlısını hâlâ hisseder gibi oluyordu. düşüncesinin ışığı altında kıvılcımlamyor. Bir çeyrek saat sonra da sordu: — Bu gece çıkıyor musun? . intikam almanın zevkini duyuyordu. elbisen de ıslanmış! Emma. öpücüklerle sözünü-kesiyor. Her şeyin ihtiras. o kadar zaman. yüzü kendisine bir4uhaf geldi. ırmak kenarındaki taraçanm bir yangına bırakıyor. onu bambaşka bir şekle sokmuştu. Rodolphe' unkiler. Emma. Rodolphe gelip mektubu alıyor ve yerine kendi mektubunu koyuyordu. Büyük bir merdiven dosdoğru koridora çıkıyordu. az sonra kendisini çayırın ortasında buldu. Eminim. o yaklaştıkça duvarlar kendiliğinden ikiye aynlı-yormuş gibi. bir nalıncının kulübesi içindeydiler. ancak uzakta. Emma. Charles'ın daha şafak sökmeden evden çıktığını görünce. Gün ağarmaya başlamıştı. odanın dibinde bir adamın uyumakta olduğunu gördü. orada bir saat kalınır ve tekrar Yonville'e dönülebilirdi. O günden sonra.. hemen gidip Rodolphe'u görmek hevesi geldi. . o kadar imrenmiş olduğu bu tip sevdâlı kadınlardan biri yerine koyarak. Emma bir çığlık kopardı. Charles'den kurtulur kurtulmaz. Vicdan azabı. Acaba iyi mi yaptım? Söyle bana. kırlangıç kuyruğu biçimindeki iki çatı fırıldağının koyu lekesinden.. bahçenin ucunda. hayalinde canlanan bu âlemin gerçek bir parçası oluyor. gençliğinin o uzun hülyasını gerçeğe çeviriyordu. Kendi kendine: «Bir âşığım var. Emma. Bizzat kendisi de. dostum. nenüz güzelliği yerinde bir kısrağı var. sazlar ıslık çalarken. kollarını onun boynuna dolayarak: — Seni seviyorum. bütün bütüne gönlünden fışkırıyordu. İlâve etti: —. yalnız dizinin derisi biraz sıyrılmış. sevinçle fıkır-fıkır. Bu fikir aklına gelince. mavimtırak bir genişlik kendisini sarıyor. endişe ve telâş duymaksızın bunun tadını çıkarıyordu. Huchette'e koşa koşa giMADAME BOVARY 173 dilir. Bu düşünce.ki. niye sordun? — Hiç. ağaçlar. böylesine 172 MADAME BOVARY derin olmamıştı. kendisini büyüleyen sırdaş sesiyle şarkı söylemeye başladı. Birbirlerine yemin ettiler. Yani satın aldım. Rodolphe. Emma ise. sanki yeniden bulûğa ermiş gibi kendisine haz veriyordu. Varlığına sinen harikulade bir şey. bugün öğleden sonra M.Hoşuna gideceğini düşünerek. gidip odasına kapandı. Bir kuru yaprak yığını üstünde karşı karşıya oturmuşlardı. böylesine siyah. ümidini kesmiş olduğu o saadet hummasına nihayet kavuşacaktı. Dün olduğu gibi bugün de. Evvelâ sersemler gibi oldu. Emma bir kapının mandalını kaldırdı ve birdenbire. aşağılarda. âşığının... fecrin solgunluğu önünde beliren evini uzaktan tanıdı. bir âşığım var!» deyip duruyordu. Aklına. kendini. onu. hafızasında. içinde tuttuğu aşk duygusu. yüz ekü kadar bir paraya satar.. duygunun zirveleri. ormanda. gözkapakları yan açık seyrederek. hemen içeriye daldı. iştahla soludu. hendekler. Hiçbir zaman gözleri böylesine iri.— Evet. Rodolphe: — Sensin ha! Sensin ha! deyip duruyordu. iyi yaptığını bir baş işaretiyle bildirdi. Rodolphe gözlerinin önüne geliyor. şato olması gereken ayrı bir bina vardı.
Başarıyle neticelenen bu ilk cüretkârane hareketten sonra, Emma artık Charles'm evden her
erken çıkışında çabucak giyiniyor, ırmak kenarına varan samanlıktan ayaklannın ucuna basa
basa iniyordu.
Fakat ineklere köprülük eden kalas çekilip alınmışsa, ırmak boyunca sıralanan duvarları takip
etmek gerekiyordu. Kıyı kaygandı, Emma suya düşmemek için, elleriyle, çiçekleri düşmüş
şebboy kümelerine sarılıyordu. Sonra sürülmüş tarlaların içine dalıyor, incecik potinleri ile
çukura bata çıka, sarsıla, sen-deliye, gidiyordu. Başına bağladığı eşarbı, otların arasında
rüzgârla dalgalanıyordu. Öküz görünce ürküyor, koşmaya başlıyordu. Nefes nefese, yanakları
kızarmış, bütün vücudunda taze bir usare, yeşillik ve açık havayı saça saça şatoya varıyordu.
Rodolphe o saatte henüz uyanmamış bulunuyordu. Emma ile birlikte odasına bir bahar sabahı
giriyordu.
Pencereler boyunca sarı perdeler, içeriye yavaşça, koyu bir sarışın ışık sızdırıyordu. Emma,
gözlerini kırpa kırpa, el yorda-mıyle ilerliyor, saç kümelerine takılmış çiğ damlaları, yüzünü
sanki sarı yakuttan bir hâle gibi sarıyordu. Rodolphe, gülerek onu kendine çekiyor, bağrına
bastırıyordu.
Sonra, Emma daireyi gözden geçiriyor, dolapların çekmece174
MADAME BOVARY
lerini açıyor, tarağı ile saçlaruıı tarıyor, tıraş aynasında kendini seyrediyordu. Hatta sık sık,
komodinin üstünde bir sürahinin yanında, limon ve şeker parçaları arasında duran kocaman bir
pipoyu dişlerinin arasına sıkıştırıyordu.
Birbirlerine veda etmeleri bir çeyrek saatten az sürmüyordu. O an gelince Emma ağlıyordu;
Rodolphe'u bırakıp gitmek hiç istemiyordu. Dayandığı bir kuvvet, onu hep Rodolphe'a doğru
itiyordu. Nihayet bir gün Rodolphe, onun tekrar habersiz çıkageldiğini görünce, sanki bir şeye
canı sıkılmış gibi suratını astı.
Emma:
— Nen var? diye sordu. Hasta mısın? Söyle bana?..
Rodolphe, sonunda, ciddi bir tavırla, bu ziyaretlerin ihtiyatsızlık olduğunu ve dile düşeceğini
söyledi.
Rodolphe'un bu endişeleri yavaş yavaş Emma'ya da geçti. Aşk onu başlangıçta sarhoş etmişti;
aşktan ötesini düşünemez olmuştu. Fakat şimdi Rodolphe'un varlığı kendi hayatı için öylesine
zorunluydu ki, ondan bir |eyler kaybetmekten, hatta sadece Rodolphe'un keyfi kaçmasından
korkuyordu. Âşığının evinden dönerken, etrafına endişeli endişeli bakıyor, ufuktan geçen her
şekli, kendisini görebilecek her çiftlik penceresini gözetliyordu. Adımlara, haykırmalara,
sapanların gürültüsüne kulak veriyor, başının üstünde sallanan kavak yapraklarından daha
solgun, daha titrek, durakalıyordu.
Yine bir gün böyle dönerken, birdenbire, bir karabinanın uzun namlusunun kendisine nişan
aldığını sezer gibi oldu. Namlu, bir hendeğin kenarında, yarı yarıya otlara gömülmüş bir küçük
fıçının üstünden çaprazlamasına yükseliyordu. Emma korkudan nerdeyse bayılacaktı; yine de
ilerledi ve fıçının içinden, kutu şeytanı gibi bir adam ayağa kalkıverdi. Ayağında dize kadar
düğmeli tozluklar vardı, kasketini gözleri üzerine indirmişti. Burnu kıpkırmızı, dudakları
titriyordu. Bu, yabani ördek avlamak için pusuya yatmış, yüzbaşı Binet'di.
— Daha uzaktayken seslenseydiniz ya, diyordu. İnsan bir tüfek gördü mü haber vermeli.
MADAME BOVARY
175
Tahsildar, bu sözlerle, az önce geçirdiği korkuyu gizlemeye çalışıyordu. Çünkü, vilayetin bir
emriyle kayıktan başka bir yerde yabani ördek avlamak yasak edildiği için, M. Binet, kanunlara
karşı sayjılı olmakla beraber, nizama aykırı hareket etmiş oluyordu. Bu yüzden her dakika kır
bekçisi ile burun buruna geleceğini zannediyordu. Fakat bu korku, keyfini büsbütün artırıyor ve
fıçısının içinde yapayalnız, kendi kendine, talihi ve kurnazlığıyle övünüyordu.
Emma'yı görünce, yüreğinin üstünden bir ağırlığın kalktığını hissederek, hemen lafa girişti:
— Hava hiç de sıcak değil, insana buz gibi batıyor! Emma hiç cevap vermedi. O, devam etti:
— Siz de 'amma erken çıkmışsınız dışarıya? Emma, kekeler gibi:
— Evet, diye cevap verdi, çocuğumun kaldığı sütninenin evinden geliyorum.
— Çok iyi, çok iyi! Bana gelince, işte gördüğünüz gibi, tanyeri ağardığından beri buradayım.
Hava öyle kötü ki, insanın vücudunda nah bu kadar tüyler olmayacak olursa...
Emma, arkasını dönerek adamın sözünü kesti:
— İyi akşamlar, Mösyö Binet. Adam, donuk bir sesle:
— Hürmetkârınızım Madam, dedi. Tekrar fıçısının içine girdi.
Emma, tahsildarı böyle birdenbire bırakıp gittiğine pişman oldu. Kim bilir, aleyhinde ne kötü
şeyler düşünecekti. Hele süt-nine hikayesi, mazeretlerin en kötüsüydü; Yonville'de herkes,
küçük Bovary'nin bir yıldan beri, ana-babasmın evine dönmüş olduğunu biliyordu. Sonra, o
civarda oturan da yoktu; bu yol yalnız Huchette'e çıkıyordu. Binet, herhalde nereden
döndüğünü tahmin etmiş olmalıydı; hiç şüphe yok, susmayacaktı gevezelik edecekti! Akşama
kadar, gözlerinin önünde hep o av çantalı budalanın hayali, akla gelebilecek türlü yalanlar
tasarlayarak, kafa patlattı durdu.
Charles, gece, yemekten sonra, onu böyle düşünceli görünce, açılsın diye eczacılara götürmek
istedi. Eczanede ilk gördüğü kimse de, yine tahsildar oldu. Tezgâhın önünde ayakta duruyor,
yüzüne kırmızı kavanozun ışığı vuruyordu:
176
MADAME BOVARY
— Lütfen, bana yarım once (1) kadar kezzap. Eczacı:
— Justin, diye bağırdı, bize asit sülfiriği getjr!
Sonra, Madame Homais'nin dairesine çıkmaya davranan Emma'ya:
— Yok, dedi, zahmet etmeyin, şimdi inecek. O geledur-sun, sobaya yaklaşıp ısının... Özür
dilerim... Bonjur, Doktor (Eczacı, bu doktor kelimesini söylemekten pek hoşlanıyordu, sanki
başkasına doktor deyince, bu kelimeye sinmiş şatafatın bir parçası da kendi şahsına gelip
konacakmış gibi)... Sakın ha, havanları devireyim deme! Git de küçük salondaki iskemleleri
getir; salonun koltuklarının yeri değiştirilmez, bilirsin.
Homais, koltuğunu tekrar yerine koymak için tezgâhtan fırlayacağı sırada, Blnet, kendisinden
yarım once'lık şeker asidi istedi.
Eczacı, küçümseyen bir eda ile:
— Şeker asidi mi, dedi, tanımıyorum, bilmiyorum! Sakın asit oksalik olmasın? Oksalik değil mi
istediğiniz?
Binet, çeşitli av takımlarının pasını temizlemek için, kendi hazırlayacağı bir mahlule katmak
üzere aşındırıcı bir maddeye ihtiyacı olduğunu izah etti. Emma ürperdi. Eczacı gülmeye başladı:
— Hakikaten, havalar da pek münasebetsiz hani, öyle rutubetli ki.
Tahsildar, kurnaz bir tavırla:
. — Öyle ama, dedi, rutubete hiç aldırmayanlar da var. Emma, boğulacak gibi oldu.
— Bir de şey verin...
Emma:
'
-— Bu adam defolup gitmeyecek mi? diye düşündü.
Yarım once kadar sarı reçine ile terebantin, dört once balmumu, üç yarım once da kemik
kömürü lütfen, bizim takımların vernikli meşinlerini temizlemek için.
Eczacı balmumunu kesmeye başlarken, Madame Homais de kollarında Irma, yanında Napoleon,
ortaya çıktı. Athalie de
(1) Vaktiyle Fransa'da kullanılan bir ağırlık ölçüsü. Bir once 30 gramdan biraz fazla gelirdi.
MADAME BOVARY
177
peşinden geliyordu. Gitti, pencerenin altında, kadife kaplı sıraya oturdu, oğlan bir tabureye
tünedi, ablası ile, babacığının yanında hünnap kutusunun etrafında dört dönüyordu. Eczacı,
hunileri dolduruyor, şişeleri tıpalıyor, etiketler yapıştırıyor, paketler imal ediyordu. Etrafında
kimse konuşmuyordu; yalnız vakit vakit ağırlıkların terazi kefelerini tınlattığı ve çömezine
talimat veren eczacının pes perdeden bir iki kelime söylediği duyuluyordu.
Madame Homais ansızın sordu:
— Sizin küçük ne âlemde?
Müsvedde defterine rakamlar yazan kocası:
— Susalım! diye seslendi.
Madame Homais, sesini alçaltarak yeniden sordu:
— Onu neden getirmediniz?
Emma, parmağıyle eczacıyı göstererek:
— Hişt, hişt! dedi.
Fakat Binet, kendisine uzatılan hesaba dalmıştı, herhalde hiçbir şey duymadı. Nihayet, çıkıp
gitti. O zaman Emma, sıkıntıdan kurtuldu, rahat bir nefes aldı. Madame Homais:
— Ne kadar derin nefes alıyorsunuz, dedi. Emma:
— Burası pek sıcak da ondan, diye cevap verdi.
Ertesi gün, Emma ile Rodolphe artık nerede buluşacaklarını konuştular. Emma, hediye vermek
suretiyle hizmetçisini bu işte kullanmak istiyordu; fakat en iyisi Yonville'de kimsenin gözüne
çarpmayacak bir ev bulmaktı. Rodolphe böyle bir jTer arayacağını vadetti.
Bütün kış mevsimi, haftada üç-dört defa, gece karanlığında bahçeye geliyordu. Emma, mahsus,
parmaklığın anahtarını kaldırmıştı; Charles anahtarın kaybolduğunu sanıyordu.
Rodolphe, geldiğini haber vermek için, pancurlara bir avuç kum atıyordu. Emma da hemen
yerinden fırlıyordu; fakat bazen beklemek gerekiyordu; çünkü, Charles'ın ocak başında
gevezelik etmek âdetiydi, lafın sonunu bir türlü getiremiyordu.
Emma, sabırsızlıktan kabına sığamıyordu; eğer iş gözlerine kalsaydı, kocasını çoktan
pencereden aşağı fırlatır, atardı. Nihayet yatmak üzere yıkanıyor ve geceliğini giyiyordu; sonra
bir kitap alıyor, okuduğu şeylerden pek zevk alıyormuş gibi, MB 12
178
MADAME BOVARY
rahat rahat okumaya dalıyordu. Yatağa girmiş olan Charles, gelip yatmasını söylüyordu:
— Gel artık, Emma, vakit geldi, diyor.
Emma da:
•
— Evet, geliyorum, diye cevap veriyordu.
Bununla beraber, gözleri mum ışığından kamaşan Charles, duvar tarafına dönüyor ve uykuya
dalıyordu. O zaman da Emma, yarı çıplak, çarpıntılar içinde, dudaklarında tebessüm nefesini
tuta tuta sıvışıyordu.
Rodolphe'uh geniş bir paltosu vardı. Kadını o palto ile sarıp sarmalıyor, kolunu beline sararak,
hiç konuşmaksızın, bahçenin dip taraflarına götürüyordu.
Kameriyeye, vaktiyle Leon'un yaz geceleri kendisini aşk dolu gözlerle seyrettiği, o tahtaları
yürümüş sıraya gidiyorlardı. Emma'nın artık Leon'u düşündüğü yoktu.
Yaprakları dökülmüş yasemin dalları arasından yıldızlar parıldıyordu. Arkalarında ırmağın
aktığını ve zaman zaman, kıyıda kuru sazların çatırdadığını duyuyorlardı. Şurada burada gölge
yığınları karanlıkta kabarıyor, bazen hepsi aynı anda ürperiyor, sanki onları sarmak için
ilerleyen muazzam siyah dalgalar gibi kâh yükseliyor, kâh eğiliyorlardı. Gecenin soğuğu
yüzünden birbirlerine sımsıkı sarılıyorlar, dudaklarından çıkan solumalar daha gürültülü oluyor,
karanlıkta ancak seçebildikleri gözleri, onlara daha büyük görünüyor ve sessizliğin ortasında
yavaşça fısıldanmış sözler, bir billur şıkırtısı ile ruhlarına siniyor ve çoğalan titreşimlerle devam
edip gidiyordu.
Yağmurlu gecelerde, arabalıklarla ahır arasındaki muayenehaneye sığınıyorlardı. Emma,
kitapların arkasına sakladığı mutfak şamdanlarından birini yakıyordu. Rodolphe, oraya kendi
eviymiş gibi yerleşiyordu. Kütüphanenin, yazı masasının, nihayet bütün dairenin manzarası onu
neşelendiriyordu. Charles hakkında, Emma'yı bir hayli sıkan bir sürü şakalar yapmaktan kendini
alamıyordu. Emma, âşığını daha ciddi, hatta dramatik görmek istiyordu. Mesela, bir defasında,
bahçe yolunda gittikçe yaklaşan ayak sesleri duyar gibi olmuştu.
— Geliyorlar, dedi. Rodolphe mumu söndürdü.
— Tabancaların yanında mı?
— Ne yapmak için?
MADAME BOVARY
179
— Şey... kendini müdafaa etmek için.
— Kocana karşı mı? Bırak şu biçare çocuğu! Rodolphe, sözünü «bir fiskede onu ezerim»
manasına gelen bir el işaretiyle tamamladı.
Emma, bu cesarete hayran oldu, ama bunda bir nezaketsizlik, safiyane bir kabalık sezerek, bir
tuhaflaştı.
Rodolphe bu tabanca hikayesi üzerinde epey durdu. Düşünüyordu ki, Emma tabancadan ciddi
olarak bahsettiyse, bu, gülünç, hatta çok çirkin bir şeydi; çünkü, kendisinin o zavallı
Charles'dan nefret etmesine hiçbir sebep yoktu. Kıskançlıktan yanıp tutuşmuyordu ki. Hatta
Emma'nın, kendisine bu mevzuda etmiş olduğu yeminleri pek hoş karşılamış değildi.
Bahçede. Emma'nın kendi burjuva sağduyusuyle hor gördüğü coşkunluğunu. ne eskisi gibi. bahar geldiği zaman.Zaten Emma. yalnız. pek ince eleyip sık dokumaz oldu. bana hayır dedi. aksine . sevgili evlâtlarım. zevahir her zamankinden daha sakindi. Allaha ısmarladık. Ama Emma o kadar güzeldi ki! Rodolphe. Kızım. sevgili evlâtlarım. yapmacık sözlerle teselli etmeye kalkıyordu. Üstelik eli de uzundu. âdeta devamlı bir baştan çıkarılma haliydi. Onun nazarında. Hediye daima bir mektupla birlikte gelirdi. bizim arabalığın başına bir felâket geldi. geçen gün bir çoban tutmak için gittiğim Yvetot panayırında nezleye yakalandım. ebedi bağlılıklarının bir nişanesi olmak üzere. Fakat ahırda iki hayvan görmüş. torunum için bir erik ağacı diktim. Benim sevgili torunum Berthe Bovary'i bugüne kadar hiç görmediğime o kadar üzülüyorum ki. Kadın da bundan korkuyordu. bundan anladım ki. zamparalıktan pek farklı olan bu aşk. Bovary gayet sıkı çalışıyormuş. hem de şehvetini okşuyordu. Bu mektubumun sizi sıhhat ve afiyette bulacağını ümit ederim ve gönderdiğim hediye de makbule geçer. Rodolphe'un annesinden söz açıyordu. saçlarından perçim-ler kesmişlerdi. şehvetin ılımlaştırdığı bir kin haline geliyordu. birbirlerinin karşısında. Tavırları. rüzgârın sıkı estiği bir gece. yatağı tarafından emilen bir nehrin suyu gibi. değişiklik olsun diye. evi bırakıp gitmem o kadar zor ki!» Adamcağız kalemi bırakıp bir müddet hayale dalmış gibi. Bizim çobanı kovdum. çünkü bu coşkunluğun muhatabı kendisiydi. Emmacığım. torunumu iki yanağından öperim. Sizi ne zaman gelip göreceğimi bilmiyorum. o başka. kendi annesinden. lütfen sepeti geri gönderin. hatta aya bakarak bazen: — Eminim ki. tabir caizse. mektubu sepete bağlayan ipi kesti ve aşağıdaki satırları okudu: «Sevgili evlâtlarım. Ne mutlu size. Bu kış sizin o taraflarda dolaşmış. Bu haydut soyuyla başımız dertte. vücudunun altında azalır. «Bana gelince. içinden gayet hoş buluyordu. kolay alışkanlıklarından ayırıyor. İyileşen bacağının hatırası olarak. bizim aşkımızı haklı buluyorlar. 180 MADAME BOVARY Emma. tam senin odanın altına.onu daha mı çok sevmek istediğini bilemiyordu. Rodolphe'un annesi öleli yirmi yıl olmuştu. gelecek sefer. size bir horoz göndereceğim. kayıtsızlığını gittikçe daha az gizler oldu. Reçelleri geldiği zaman yesin diye dolapta saklayacağım. Artık. Cenabı Hak sizlere her türlü saadeti nasip eylesin. Emma'ya. iyiyim. sevildiğinden emin. hissedilmez bir şekilde değişti. Emma yine de âşığını. Kendini zayıf hissetmekten duyduğu zillet. Onu. Bu. evlilik muhabbetini rahatça devam ettiren bir karı -kocadan farksızdılar. nehir yatağının çamurunu farketti. Fakat. içine dalıp yaşadığı o büyük aşk. Buna şaşmadım. Ama. bundan önceki iki sepetle beraber. Rodolphe'a sık sık akşam çanlarından ve tabiatın sesleri'nden bahşediyor. Yalnız yaşadığımdan beri. Rouault babanın hindi gönderdiği günlerdi. Artık. çünkü. Birbirlerine minyatür resimler alıp vermek icabetmişti. Bana çektirdiği dişi gösterdi. yoksa. diyordu. kimseye el dokundur^ muyorum. Buna inanmak istemiyordu. tükenir gibi geldi ve kadın. bana biraz daha körpe. hakiki bir nikâh halkası istiyordu. artık bir bağlılık değil. Emma. şimdiye kadar böylesine saf ve masum bir kadına pek az sahip olabilmişti. . sevgisini artırdıkça artırdı. Seni görüp görMADAME BOVARY 181 mediğini sordum. gittikçe daha hassas oluyordu. satırlar arasında bir boşluk kalmıştı. hem seni. öksüz kalmış bir damlacık çocukmuş gibi. Emma'yı ağlatan tatlı sözler. Bu yılki mahsul de hiç parlak değil. Rodolphe. Rodolphe bu zina hayatını keyfine göre sürdürmesini becerdiği için. Altı ay sonra. Rodolphe ile Emma. Rodolphe ise. yepyeni bir şeydi. ona teslim olmaktan pişmanlık mı duyduğunu. Öyle ki. hatta bir dişini de çektirmiş bir seyyar satıcıdan öğrendim ki. ama balık isterseniz. boğazına fazla düşkün olması sebebiyle. onlar şimdi gökyüzünde. burada. karşılıklı birer kahve içtik. yalnız ona reçel yaptırmak için toplatacağım. biraz daha okkalı gibi geldi. Emma'yı hükmü altına alıyordu. Emma şimdi de bir yüzük. işler yolundg. aynı zamanda hem gururunu. yulaf eriği dedikleri cinsten. kam de damadımı kucaklar. ne de onu çıldırtan ateşli okşamalar kalmıştı. çatısı ağaçlar üstüne tıçtu.
Gerçekten. tırmık geçiriyordu. kalakaldı. hizmetçiyi çağırarak sıcak su getirtti. hastanın acıdan ve çirkinlikten kurtulması. babasının maşayı yakalamak için ocağa eğilmesini görür gibi oldu. benim küçük yavrum. ocağın külleriyle kurutulmuştu. gece. o da. çünkü mektuptan elbisesinin üzerine birazcık külrengi toz döküldü. kahkahalarla gülen çocuğunun sesini duydu. gün bembeyazdı. Yonville'in de diğer kasabalardan geri kalmaması için. yavrusunun kulak memelerinin birazcık kirli olduğunu görünce.. O zaman da Emma. Emma'ya: . Kederli iç çekmelerini. THEODORE ROUAULT» Parmakları arasında o kalın kağıt. Bir ot yığınının üstüne yüzükoyun yatmıştı. koşardı. Fakat kim kendisini bu kadar mutsuz etmişti? Hangi gö182 MADAME BOVARY rülmemiş felâket onu böyle altüst etmişti? Başını kaldırdı. — Bunda ne zarar ederiz. Emma. onu her zamankinden fazla ciddi buldu. O günlerde ne mutluluk vardı! Ne hürriyet! Ne ümit! Ne hayal bolluğu! Şimdi bunlardan hiçbiri kalmamıştı. dedi ve koşarak çocuğunu öptü. aşkta harcamış. çarpınca sıçrayan altın mermiler gibi. birkaç dakika. Dadısı. ne seviyorum seni! Sonra. birazcık da ağlayarak. çoraplarını.Selâmlarıyle sizi seven babanız. temizledi. Penceresinin altında bir kovan vardı ve bazen arılar. Ne seviyorum seni. zenginliğinden bir parçasını yolculuk boyunca rastladığı hanlara bırakıp giden bir gezgin gibi. onu etekliğinden tutuyordu. Emma. Emma. bu aşırı sevgi karşısında şaşakalmış olan dadıya teslim etti. strephopodie ameliyatlarına burada da başlanması gibi vatanseverce bir fikir kafasında doğdu. . hayatı boyunca hepsini bir bir elden çıkarmıştı. bakirelik zamanında. kurutulmakta olan otların ortasında yuvarlanıp duruyordu. Güneşle dolu yaz akşamlarını hatırladı. Kendi kendine: — Geçer. birbirini kovalayan türlü koşullar içinde. hatta yukardan baktı. yaptığına pişman oldu! Hatta neden Charleş'dan bu kadar tiksindiğini.. hatta çıkardığı mendili farketmemiş gibi davrandı. küçük kız. Mektupta imla yanlışları birbiri içine girmişti. şekerim. terliklerinin altında halının yumuşaklığını hissetti. Düşünün bir kere (girişimin yararlarını parmakları üzerinde bir bir sayıyordu): Hemen hemen kati bir başarı. elindeki değneğin ucunu çıtırdayarak yanmakta olan sazların aleviyle yaktığı günler ne kadar geride kalmıştı!. ocağın karşısındaki arkalıksız iskemleye oturmuş. onu seve-bilmenin daha doğru olup olmadığını düşünmeye başladı. kendisine soğuk davrandı. Kendileri önünden geçince taylar kiş-ner ve dörtnala koşar. evlilikte. çamaşırını. kapristir. Önün yanıbaşında. dedi. Ve arka arkaya üç randevuya gelmedi. camlarına vururdu. Tekrar meydana çıktığı zaman. tıpkı. ruhunun bütün maceralarında. satırlar boyunca bir dikenli çit içine yarı yarıya saklanmış bir tavuk gibi gıdaklayan tatlı düşüncenin peşine takıldı. kendisine bu kadar acı çektiren sebebi arıyormuşçasma. Lestiboudois.. operatörün derhal şöhret kazanması. diyordu. iki kolunu havada sallayarak eğiliyordu. hava ılıktı. — Boşuna vakit kaybediyorsun. Annesi: — Getirin onu bana. ayakkabılarını değiştirdi. Emma. Etajerdeki porselenler üzerinde bir nisan ışını hareleniyordu: Ocakta ateş yanıyordu. Kendisi ilerleme yanlısı olduğundan. sıhhati hakkında bin bit* şey sordu ve sonra. ışık içinde döne döne uçarken. çocuğu bir kez daha öperek. ötede. Niçin kocanız. Rodolphe. nasıl şifaya kavuştuğunu gelip geçen bütün yolculara anlatmaktan geri kalmaz tabii. adam yaklaştıkça. Fakat kocası. eczacı tam zamanında imdadına yetişti. küçük kız. Sonra (Homais sesini alçaltıyor ve etrafına . çimenin üstünde. mesela şu Altın Aslan'daki zavallı Hippolyte'i bu dertten kurtarmasın? Unutmayın ki. bütün onları. bu duygu dönüşlerini destekleyecek halde değildi. bir fedakârlık hevesiyle bocalayıp dururken. Yazı. MADAME BOVARY XI 183 Son günlerde küt ayakların tedavisinde kullanılan yeni bir usule dair övücü bir yazı okumuştu. sanki seyahatten dönüyormuş gibi. etrafına bakındı.
tahta. adale uçları kuru. ameliyat için gerekli avadanlığı tedarik etmeyi kendi üzerine aldı. aptal aptal gözlerini döndürüp duruyordu. Onun. —. Eczacının öğütleriyle. dört kilo kadar ağırlığı olan bir çeşit kutu yaptırdı. Âdeta hizmet ede ede. öyle ki.. Charles. her akşam. şöhretini ve servetini artıracak bir teşebbüse sevketmekten kendisi de büyük bir memnunluk payı çıkaracak-tı. saç.bakmıyordu) bu olaya dair gazeteye küçük bir yazı göndermekten beni kim menedebilir? Ya. Başkalarının işine karışmak âdeti olmayan Binet. Madame Lefrançois. üst tarafa kalkma) harıl hani öğrenip dururken. Ben senin iyiliğin için söylüyorum! Sadece insanlık duygusuyle! Senin bu çirkin topallıktan kurtulduğunu görmek istiyorum da. Hippolyte! Homais. Bovary bu işi başarabilirdi. fakat bu. nasihata boğdu. utandırdı.. Mademki bu uca basan bir ayaktı. herhalde. Emma'nın elinde kocasının becerikliliğinden şüphe etmesi için hiçbir delil yoktu. buna razı oldu. meşin. be mübarek? Asker olup da bayrağının altında dövüşmen icabetseydi. sonra da içe çarpıklığı gidermek için. Sonunda çığ gibi büyür! Kim bilir! Kim bilir? Gerçekten. herkes üzerine çullanmıştı. at tırnağı kadar geniş. küt ayağının ne cinsten olduğunu bilmek gerekiyordu. diyordu. uşak daha çok o sakat bacağına dayanıyordu. ahır uşağı salak salak gülümsüyordu. Homais. karısının bir melek olduğunu söyleyerek. marangozla ona yardım eden çilingire. vida. ameliyattan sonra kendisini ne kadar dinç ve çevik hissedeceğini anlattı. bunu söyledikten sonra. Zavallı adam. Çünkü. ne yapacaktın? Ah.. işe üç defa yeni baştan başlayarak. ya duymayacaksın. eczacının ve kendi karısının teşviki ile bu işe razı oldu. bacağına hemen hemen dik bir çizgi teşkil ediyordu. yani strephoctopodie'yi. onu gururundan yakalamak istedi: — Sen erkek değil misin. Bovary. Adamın ayağı. fakat asıl ona kararını verdiren şey. siyah tırnaklan nal mıhlarını andıran bu uca basan MADAME BOVARY 185 ayakla han uşağı. ameliyatın bedava olacağıydı. . içeriye doğru çarpık olmasına mani olmuyordu. makale dediğiniz şey ortalıkta dolaşır. bir taraftan M. kalçalarının böylesine sallanması. derisi pürtüklü. nihayet razı oldu. cıvata. kocaman parmaklı. içe veya dışa doğru türlü iğrilmelerini) ve strephypopodie ile strephanopodie'yi (başka bir deyimle. Bu cömertlik asıl Emma'nın aklına gelmişti. hafifçe içe çarpık bir ayaktı. Charles da içinden. Fakat. onu. Homais. uzaklaşıyordu. hatta iyi tanımadığı daha mühim bir kısma neşter dokundurmak korkusuyle titriyordu. sabahtan gece yarısına kadar. işini görmekte sana çok zarar veriyordur. Çünkü hekim. iç tarafa basanları. Bu kutuda demir. Rouen'dan Doktor Duval'ın kitabını getirtti. Hatta bu sakat bacak ötekinden daha gürbüze benziyordu. Bunu söylerken. ta Belediye Reisi Tu-vache'a kadar herkes adamcağızı zorladı. Sonra. Herkes ondan bahseder. okumaya daldı. dış tarafa basanları. iğne batmış da bir yerin azıcık kanamış gibi olacak. yok yoktu. geyik gibi dörtnala koşturup duruyordu. ondan dostum. bin bir dereden su getirerek han uşağını ameliyat olmaya zorluyordu. Sen istediğin kadar aksini söyle. evvela Achille adale bağlantısını kesmek. ilmin nimetlerini tepmek nankörlüğüne akıl erdiremediğini ilâve ederek. O. Eczacı: — Alt tarafı senin bileceğin iş. aynı zamanda iki ameliyatı birden yapmayı göze alamıyordu. başını elleri arasına alarak. Artemise. nasır çıkartmaktan çok daha hafif bir şey. komşular. Hippolyte'in hangi adale ucunu kesmek lazım geldiğini tespit etmek için. meydanda ötekine benzemeyen dayanağını ileri uzatarak. ayağın aşağıya. kendisine ağırca bir iş gösterildiği zaman. aralıksız.. hatta kadınların çok daha hoşuna gideceğini çıtlattı. alt tarafa kıvrılma. arabalar arasında sıçradığı görülüyordu. bu ayak.Belki azıcık bir acı ya duyacaksın. sabır ve enerji gibi manevi meziyetler edinmiş olacaktı ki. baldır kemiğinin ön veterine el atmak icabediyordu. bu inatçılığa. strephendopodie'yi ve strephexopodie'yi (yahut daha iyi anlatmak için.Aşktan daha sağlam bir şeye dayanmaktan başka da bir şey istediği yoktu zaten. 184 MADAME BOVARY Hippolyte düşünürken. Bununla beraber. elbette. bir taraftan tırnağına basanları. Hemen sonra.
dedi. ameliyat bitmişti. eli titrek. M. aynı zamanda yüksek bir insanseverlik olayı olan bir cerrahi tecrübeye sahne oldu. herkes belki anlamazdı. katiyen! Ne münasebet!. Kalabalığın gözünü kamaştırmak kadar kendine de o vehmi vermek için. şöhretinin yayılacağını. Ameliyat edilen kimse. Charles tıka basa kamını doyurdu. mumlu iplikler. Emma. karısının daima kendisini seveceğini görür gibi oluyordu. Her şey.. ameliyat da göz açıp kapayıncaya kadar tamamlandı. ameliyat neticesini anlatmaya indi. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. kafasından Rodolphe'un hayali geçti. Hemen boynuna sarıldı. Velinimetine karşı minnettarlığını daha sonra gösterirsin. Hippolyte hayretten kendini alamıyordu. Bovary kadar yüreği çarpıntılı. ışık. endişeye mucip alacak hiçbir şey yoktur.Ne Ambroise Pare. aile hayatında yapacakları yeniliklerden söz ettiler. Esasen. Hippolyte'e yaklaşan M. çünkü bilirsiniz. Henüz yatağa girmişlerdi ki. kesik bir şiryanı derhal bitiştirip bağlarken. Hatta yemişten sonra kahve içmek bile istedi ki. derinin üzerinde. O akşam. ne Dupuytren. bir masa üzerinde. Nitekim salı günü. Hastada. merak içinde kendisini kapıda bekliyordu. Bir an. yanında. «M. M. on beş asır aralıkla ilk defa olarak. bir küt ayak ameliyatı yaptı.. refahının artacağını. Charles.. diyordu. gazetede. nihayet kendisini delice seven bu zavallı çocuğa karşı birazcık sevgi duymaktan mutlu oluyordu. dağlar kadan sargı. keyifli . daha güzel. belki de önümüzdeki köy yortusunda Hippolyte'çiğimizin. Teşebbüsün yeniliği ve mevzuun uyandırdığı alâka o kadar ahali celbetmişti MADAME BOVARY 187 ki. Eczacı: — Haydi.. Veter kesilmiş. ne de Gersoul. bütün bu hazırlıkları M. Charles da. kafası ergin değildi.. ancak pazar günleri. evde davetliler varken göz yumduğu bir sefahatti. sohbetler ve birlikte hayal kurmalarla geçen çok 186 MADAME BOVARY sevimli bir akşam oldu.. Okusunlar diye getiriyordu. sakin ol. köylerimize de girmeye başladı... şu ana kadar. Talim meydanında Madame Lefrançois'nın işlettiği ALTIN ASLAN otelinde yirmi beş yıldan beri ahır uşaklığı eden Hippolyte Tautain adlı şahıstı. Rouen Feneri gazetesine göndermek için yazdığı reklam yazısıydı. Sofraya oturdular. Bovary: — Siz kendiniz okuyun.. Sonra. nekahat devresinin kısa süreceği zannını vermektedir. dedi.» «Bir küt ayak ameliyatı yaptı. Okudu: — «Avrupa'nın yüzünü kısmen bir şebeke gibi kaplayan peşin hükümlere rağmen. eğilip Bovary'nin ellerini öptü durdu. Vaziyetinde. — Hayır. Celse'den sonra. yepyeni bir his içinde refaha kavuşmaktan. avluda bekleyen ve Hippolyte'in düzgün yürüyerek meydana çıkaracağını tahayyül eden beş^altı merakhmn yanına. halk yığınlarının. Homais. Hastanelerde olduğu gibi. bizim küçük kasabamız Yonville. elinde neşter. Emma da. Bovary. fakat bakışlarını hemen Charles'a çevirdi: Kocasının hiç de çirkin dişleri olmadığını hayretle gördü. sanatın himmetiyle asi ve-terin nihayet teslim olduğunu ilan etmek üzere ancak birkaç damla kan peyda oldu. devam ediniz. kalın bir beyin tabakasında bulunan bir abseyi açarken. Eczacı: — Baştan başlıyorum. aşçı kadına rağmen. Bovary: — Doğrusu da bu. kuru bir çıtırtı duyuldu. Charles deriyi deldi. Homais ta sabahtan beri tertip etmişti. daha temiz. hastasının ayağım mekanik motora sımsıkı bağlayıp evine gitti. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. elinde daha mürekkebi kurumamış bir kağıtla ansızın içeriye girdi. İlerideki zenginliklerinden. bir yığın bez parçası.» ilmi tabirini kullanmadım. Bovary. müessesenin eşiğinde gerçekten bir izdiham peyda olmuştu. Bu. bu. ilk defa üst çene kemiğini kesip alırken. gariptir (gözümüzle gördüğümüz için söylüyoruz) hiçbir ıstırap alâmeti görülmedi. eczanedeki bütün sargılar vardı.» Heyecandan boğulacak gibi olan Charles: — Bu kadarı da fazla! Bu kadarı da fazla! diyordu. dedi.. bir sürü sargı. Kim bilir.
içine bacağının sokulduğu o mekanik aleti. her dakika geliyordu. yut şunu!. perhiz tavsiye ederek yanından ayrılıyordu. mutfağın yanındaki küçük salona yerleştirdi . eczaneyi bırakıp çıktı. makineyi yeniden çıkardılar ve gördükleri manzaradan afallayıp kaldılar. beş gün sonra. ayağı. Kataplazmaları için bez getiriyor. Hippolyte'in canı sıkılmaya başlamıştı. Madame Bo-vary kendisini görmeye geliyordu. köylüler. yıkacakmış gibi han duvarına küt küt vuruyordu. Lakin şiş biraz iner inmez. sonra. topalların yürüyeceğini ilan etmenin yeri değil midir artık? Eskiden. Yaşasın âlicenap âlimler! Yaşasın hemcinslerini iyileştirmeye veya acılarını dindirmeye gece gündüz demeden çalışan yorulmak bilmez insanİarl Yaşasın. öyle ki. Lefran-çois ana. hana geldi ve merdivenden çıkmakta olan kimselere sormaya başladı: — Bizim sevimli küt ayaklıya ne oldu? Müthiş çırpınmalar içinde kıvranıp duruyordu küt ayaklı. Kendini daha da halsiz düşürme.. üç gün sonra. benzi solmuş. Ah. Kalksana artık.dostlar arasında. deri nerdeyse bütün bütüne çatlayacak gibiydi. Fakat her gün yemeğini orada yiyen tahsildar. fakat kimse aldırmamıştı. O da nefes nefese. Ama senin kabahatin bu. Her saat başında. meydandan geçtiğini gören eczacı da. kurtarın beni!. kazık herif.. merak içinde. leşmiş olan kimselere dair bir sürü hikaye anlatıyorlardı. Nihayet. kıpkırmızı kesilmiş. Adamın ayağı birkaç saat serbest bırakıldı. tütün. neşeli neşeli dans ettiğini ve hepimize. şimdi ilim sayesinde. ama hiç de güzel kokmuyorsun ha! Gerçekten. kangren de gittikçe yayılıyordu. teselli makamında: — Sen kendim fazla dinliyorsun. Bovary bu halden âdeta hastalanmıştı. bütün insanların nasibi oluyor! Okuyucularımızı bu fevkalâde tedavinin bütün safhalarından haberdar edeceğiz. başını sineklerin üşüştüğü kirli yastıkta sağa sola döndürerek. onun etrafında. yalnız kaldığı da yoktu.. bin bir ihtiyatla kutu çıkarıldı ve korkunç bir manzara ortaya çıktı. şarkı söylüyorlar. kaim battaniyelerin' altında inliyordu. Halin pek o kadar parlak değil galiba. daha çabuk iyileşsin diye. böyle yapmalıydın.» Bütün bunlar. Ne halin varsa gör. krallar gibi yatıyorsun boyuna. biraz eğlenip içi açılsın diye onu. Bunun üzerine Hippolyte'yi bilardo salonuna kaldırdılar. böyle bir komşuluktan acı acı şikâyet etti. teselli ediyor. sağırların işiteceğini. Adamcağız orada. . Aklım başımdan gidiyor! diye bağırmasına mâni olamadı. Ne kadar bahtsızmışım! Ne kadar bahtsızmışım!. istekalarla eskrim yapıyorlar. bilardo yuvarlaklarım dürtüklüyorlar. Vaziyet ciddileşiyordu. Omuzuna vurarak: — Nasılsın? diyorlardı. şapkasız. içki içiyorlar. bilhassa pazar kurulduğu günler. Hippolyte. Zaten. sakalı uzamış. Haydi. Lefrançois ana. şikâyet etmekte tamamıyle haksız olmadığını kabul etmek gerekiyordu. üstü söz konusu makinenin sebep olduğu berelerle kaplanmıştı. Hippolyte artık hiç dayanamayınca. Charles Altın Aslan'a koştu. eskisinden daha sımsıkı. tekrar âlete yerleştirmeyi münasip gördüler. onun. bin yaşasın! Körlerin gözleri açılacağını. evvelce de bundan acı duydu188 MADAME BOVARY ğundan şikâyet etmişti. Yer yer içlerinden siyah bir mayiin sızdığı kabarcıklar bulunan kurşuni renkte bir şişkinlik bacağa yayılmıştı. cesaretlendiriyordu. Hekim de her defasında. diyorlardı. Kendisine tatbik edilen tedaviden bambaşka usullerle iyi-. avazları çıktığı kadar bağırıp çağırıyorlardı. Uzvun vaziyetini bozmamak için. konuşması ve hünerli sıçrayışlanyle tamamen şifa bulduğunu ispat eylediğini göreceğiz. gözleri çu-kurlaşmış. Sana kâfi derecede işkence yaptılar zaten. Hippolyte ona dehşet bürümüş gözlerle bakıyor ve hıçkırıklar arasında: MADAME BOVARY 189 — Ne zaman iyi olacağım? diye kekeliyordu. diyordu. Lefrançois ananın telaşlı telaşlı gelerek: — İmdat! Ölüyor adam!. evlâdım. taassubun ancak Tanrının sevgili kullarına vadettiği şeyler. arkasından: — Dinleme onu. her iki âlim. Ayağın biçimi öyle bir şişkinlik içinde kaybolmuştu ki. Şöyle yapmalıydın.
Anlıyorum. küçücük kadehler içinde içki uzatıyor. elli yaşında. Sonra bir punduna getiriyor. Bütün köy halkı. evet anlamında başını sallamakla cevap verdi. benim için. vazifelerini biraz ihmal ediyordun. seni ayinlerde pek seyrek görüyorduk. Hippolyte'in nekahatine zarar veriyordu. size ilaçlar.Ona mükemmel bir et suyu. biraz domuz yağı getirip veriyor. Eczacı. BonSecours'u ziyarete gitmek arzusunu belirtti. dolu bir mukaddes su kabı astı. Nihayet bir gün Charles. onun iddiasına göre. onlar gibi. meşguliyetlerin. Söze evvela derdine acımakla başladı. pratik hekimleriz. Doktor Canivet'nin bacağı kalçadan kesme ameliyatı. ne olur ki? Evet. ondan mağfiret dilediler ve hiç şüphe yok.. Papaz artık her gün geliyordu. neticelerine hiç aldırış etmeden. hatırım için yap. çok geçmeden. reçeteleri ta Yonville'e kadar gelen M. Bunlar. İlaçlar istendiği kadar çeşitlensin. Yapacağına söz veriyorsun değil mi? Zavallıcık söz verdi. toy züppe değiliz. onurunu ticaretinin daha ciddi çıkarları uğruna feda etti. diyordu. Paris icadı! İşte başkentteki beylerin fikirleri! Tıpkı şaşılık. hatta bazen. parlak bir mevki sahibi. Homais bu sözleri dinlerken canı sıkılıyordu ama. Küt ayakları düzeltmek! Küt ayaklan düzeltmek mümkün mü? Bu. sanki adam idam edilecekmiş gibi bir ölüm havası esiyordu. arkasından. Bunda bir zarar yoktu ki. kloroform. bir defa «Sizi selamlarım. Lefrançois ananın çaresizlikten. baba tavrı takınarak: — Çünkü. uygun bir ifade vererek din meselelerine dokunuyordu. Fakat kadıncağızın artık ona aldırdığı yoktu. lütufkâr Meryem». kendinden pek emin bir zat olan bu meslektaş. MADAME BOVARY 191 Bu sebeple Bovary'yi müdafaa etmeye kalkışmadı. M. Kaç yıldır mukaddes sofraya yaklaştığın yoktu. Bizler. tıpkı bîr kamburu dümdüz etmeyi istemek gibi bir şey!. Madame Lefrançois'ya boyuna söylüyordu: — Bırakın şu adamcağızı! Bırakın şu adamcağızı! Sofuluğunuzla maneviyatını bozuyorsunuz! . biliyorum). hastanın başı ucuna. Bu yardımı başarıya ulaşır gibi oldu. o gün. bizler âlim değiliz. bunu düşünmek zamanı geldi. büyük bir şöhret sahibi olan Neufchâtel'li M. Han sahibesiyle konuşuyor. buna mazhar olarak öldüler. ta diz-kapağına kadar kangren olmuş o bacağı görünce. ka-taplaşmalar istendiği kadar değiştirilsin. inat olsun diye. bir de şimşir dalı yerleştirdi. bize iyi örnek olursun. halinin fenalaştığını öğrendi. ilâhi irade böyle tecelli ettiğine göre buna sevinmesi ve fırsattan derhal faydalanarak Cenabı Hak'la barışması gerektiğini söyledi. ayaklardan karına doğru ilerliyordu. Cenabı Hak'kın huzuruna çıkmak üzereyken (sen daha o vaziyette değilsin. Hippolyte'in pek anlayamadığı şakalar ve kelime oyunlanyle karışık fıkralar anlatıyordu. kendisini görmek istediğini haber verdi. Canivet'yi öfkelendirmemek ihtiyacıyle. aşağılayarak gülmekten çekinmedi. nazlı bebek değiliz. yap dediğimi. sen de. sabah erkenden kalktılar. ama Hippolyte bunu ağzına götürmek cesaretini kendinde bulamıyordu. Sonra bacağı kesmek gerektiğini açıkça söyleyerek. adaleler her gün biraz daha kopuyordu. Ca-nivet'yi getirtip getirtemeyeceğini sormasına. İhtiyar. prensiplerini bir yana bırakarak. Papaz Bournisien. Ben öyle ağır günahlar işlemiş kimseler tanıdım ki. bir defa da «Gökyüzündeki Babamız» dualarını okusan. Tababette doktora yapmış. ruhani. hükümetçe yasak edilmesi gereken bir alay canavarlıklar! Ama becerikli görünmek istiyorlar. hasta tedavi ederiz. küt ayaklı. gözünü yumdu. iki tedbir bir tek tedbirden daha işe yarardı. bir dilim but. ruhunun esenliğine özen göstermekten seni alıkoydu. sarsıyor ve eczanenin içinde bar bar bağırıyordu: — Bütün bunlar. Ne zarar edersin ki?. bu kadar usta değiliz. köyde mühim bir olay oldu. cerrahlık kadar din de biçarenin imdadına yetişeceğe benzemiyordu. Hatta. eczacıya gitti ve zavallı bir adamı bu hallere sokan eşekler aleyhinde ağzını açtı. Homais'yi redingotunun düğmesinden yakalamış. Ama yine de ümidini kesme. Tıklım tıklım olan Grande-Rue'de. Ama yine. . Bournisien de bunda bir sakınca 190 MADAME BOVARY görmediği cevabını verdi. biz. iyileşecek olursa. sabah akşam. hatta hiçbir itirazda bulunmadı. M. mesanedeki taşlan kırma ameliyatı gibi. dünya işlerinin girdabı. Böylece.-Ümit ederim ki. Fakat şimdi. tedavi usulleri sokuşturuyorlar. Her şeyin sebebi.. yüzüne. o önü alınmaz çürüme. Papazın dolapları dediği bu hareketlere pek içerliyordu. bir tedbir olmak üzere. çünkü. o idi. sapasağlam bir adama ameliyat yapmayı aklımızdan geçirmeyiz. Bakkalde Hippolyte'in hastalığı tartışılıyordu. sıkıntısını dalkavukça bir gülümseme ile gizliyordu.
kulakları kapıya dikili bekleyen Artemise ile hancının yanında kaldı. Emma: . Hazır mıyız? Haydi. filozofça. salonda. odasında. bunlar ameliyat sırasında kullanılanların aynıydı. akla gelen her türlü tedbiri de almıştı. kâinatta tek canlı insan kalmasa bile. Cerrah. Ne olursa olsun. onu kendisi katletmiş sayılacaktı. dedikodu çıkaracaklardı. Bunun üzerine. ne aksilikti bu». hastalarını ziyarete gelince. Hippolyte. bilirsiniz. evinden kımıldamaya cesaret edemiyordu. Charles. bana. bir aşağı bir yukarı dolaşıyor. — İnsan. cerrahın soğukkanlılığını bir generalin metanetine benzetti. Bunun içindir ki.. Canivet: — Aman efendim. İşin içine mukadderat karışmıştı. alışkanlık!. benim için hiç fark etmez. neler yazacaklardı? Arkasından mesele basma aksedecek. böyle bir adamın hâlâ bir işe yarayabileceğini zannetmiş olmasından ileri geliyordu. her yere yayılacaktı! Kim bilir. kollarını sıvayıp bilardo salonuna geçti.. ha bir Hıristiyanı doğramışım. yulafını yeyip yemediğine baktı. bu ameliyatta hazır bulunamayacak kadar yufka yürekli olduğunu söyledi. yandaki dik yayı. diye düşünüyordu. soranlara bu işi nasıl izah edecekti? Acaba herhangi bir şeyde hata mı etmişti? Arıyordu. denize düşüp de dalgaların üzerinde yuvarlanıp giden boş fıçı gibi. meslektaşları. Canivet.. Fakat kimse buna inanmak istemezdi. hep mutfağınızın içine takılır kalırsınız. hasta ziyaretlerine gittiği zaman. ta Rouen'a kadar yayılacaktı. O da. gözleri bir noktaya takılı duruyordu. Kâh şu tarzda yaşarım. nezle olmam. Bununla beraber. Elbette diyeceğiniz. Herhalde gülecekler. çenesi göğsüne düşmüş. Çünkü. Nihayet. Bovary. ona bakıyordu. Fakat. içinde ateş yanmayan ocağın yanma oturmuş. doktorasız hekimlerin şerefini düşürmesine rağmen. yapım sağlam192 MADAME BOVARY dır.. Altın Aslan'ın kapısından kasırga gibi girerken. Aşağıda. Bu sayede sizin gibi nazik değilimdir. Bu sarsılmaz metaneti kendisine daha da itibar kazandınyordu. MADAME BOVARY 193 bir başka zillet duyuyordu. Bacağı tutacak birini istedi. Kıyamet kopsa da. Bu mukayese. Homais'nin getirdiği sargıları gözden geçirdi. karşısına çıktı. zamanla. bu da sonunda mizacınızı bozar tabii. kendi kullandığı iki tekerlekli arabasıyle çıkagel-di. ha rasgele bir kümes hayvanını. soğuk su ile tıraş olurum (katiyen üşümem). zilletini paylaşmıyordu. eczacı beyler. hareket halindeyken dahi. kâh bu tarzda. Homais. fanila giymem. yüksek sesle bağırarak. daha ziyade inmeye müstait gibi görünüyorsunuz. doktorun iri vücudunun ağırlığı altında çöktüğü için. pencereden kımıldamıyordu. o anlarda. Siz bana bakın: Allahın günü saat dörtte kalkarım. iflas etmiş. sanki zavallılığının yirmi kere bol bol farkına varmamış gibi. konuşmaya giriştiler. «Ne kötü macera. kendisinden: «Ah! M. Kendisini şimdiden. hayvanı arabadan çözmelerini emretti. bulamıyordu. Sonra. Bu sırada eczacı. o. karşısında. M. onların arasında. fazla tesir altında kalır! Hem sonra. Canivet'nin hoşuna gitti ve sanatının icapları hakkında uzun uzun söz söylemesine sebep oldu. Hem zaten buna şaşmıyorum. her ikisi de önlüklerinden daha solmuş.dükkânlarda alışveriş durmuştu. acayip bir adamdır» diye bahsedilirdi. Doktor: — Size güveniyorum. dedi. diyordu. seyirci olarak kalırsa. çizmeleri döşemede gıcırdıyordu. çarşaflar içinde hafakandan terleyip duran Hippolyte'e hiç aldırış etmeksizin. Bir sürü faraziyenin hücumuna uğrayan muhayyilesi. Sonra. kızarıp boz'ararak. gidelim! Fakat eczacı. ellerini kavuşturmuş. Bu dedikodular For-ges'e kadar. Eczacı. diye sözünü kesti. şayet Hippolyte ölecek olursa. Ama en şöhretli cerrahlar bile pekâlâ aldatabilirdi. muhayyile. Neufchâtel'e kadar. araba. Nihayet. benim sinir sistemim öyle. Emma. gazetelerde şuna buna cevap vermek gerekecekti. alışkanlık. mesleğini bir nevi risalet addediyordu. cerrahın gelişini görmek sabırsızlığı içinde. şerefini kaybetmiş. sizler. Canivet. bu beyler. nasıl rast-gelirse. biraz eğiliyordu. alışkanlıklarından bir zerresini dahi'feda etmezdi. bocalayıp duruyordu. mahvolmuş görüyordu. aleyhinde neler.. belediye reisinin karısı Madame Tuvache. Yanında öteki minderin üstünde kırmızı sahtiyan kaplı ve üç bakır tokası ihtişamla parlayan kocaman bir kutu görülüyordu. Lestiboudois'ya gelmesi için haber gönderildi. evvela kısrağı ile ve arabasıyle meşgul olurdu. kendisinden davacı olabilirdi. Sonra ahıra giderek. hastaya döndü.
Eski iffetinden. yepyeni bir vecd ile bu hayale kapılan ruhunu o hatıranın içine atıyordu. Emma öfkeden kıpkırmızı kesilmiş. sonra pencereden Justin'e bir işaret yapıyor. yaralı kırlangıçlar gibi çamura düşen hülyaları. suratı. pişmanlıktan az mı gözyaşı dökmüştü? Derin bir düşünceye dalmış olan Bovary. dedi. gülünç olan adının karısını da lekeleyeceğinden bile habersiz. ür-pererek. düşüncesi üzerine bu cümlenin beklenmedik darbesi ile Emma. boyun atkısıyle alnını silen Doktor Canivet'yi gördü. ameliyat edilen adamın. onun için. Charles'a dikiyordu. sanki ölmek üzereymiş. Charles.. İşte. Charles. rahat rahat duruyordu.. Hatta ekseriya. bir sarhoşun bulanık gözleriyle karısına bakıyordu. ne demek istediğini tahmin etmek istercesine başını kaldırdı. Rodolphe bahçeye geldiği zaman. öylesine kaybolmuş gitmiş. şuracıkta. haykırdı: — Bırak beni! Charles. birbirlerini görmekten âdeta afalladılar. bir başkasına teslim olduğu için. elbisesi. dudaklarını ısırıyor. ! Nasıl olmuştu da (o kadar zeki bir kadın olduğu halde). Onu sevmek için az mı gayret etmişti. büyük bir kırmızı kutu taşıyordu. korkunç bir tavırla: — Yeter! diye haykırdı. bayılacak kadar sarardı. ilk basamağa oturmuş. morarmış. yürek paralayıcı bir feryat havayı delip geçti. yani bütün varlığı. bir cinayetmiş gibi pişman oluyor ve ondan hâlâ ne kalmışsa. Sessizce birbirlerine baktılar. hiçbir şey anlamayan. güpegündüz. kendisini bekliyor buldu. şimdi kendisini öfkelendiriyordu. gururunun azgın darbeleri MB 13 194 MADAME BOVARY altında yıkılıp gidiyordu. Bütün bunlar. bütün mahrumiyetleri. ansızın: — Sakın. Ve. bütün arzu ettiği. Gece. bütün istemediği. Charles. evliliğin bayağılıkları. dedi. Bir gümüş tabağa çarpan bir kurşun mermi gibi. O zaman Charles. evlenmenin. bir pusula yazıyor. koltuğuna yığıldı. Birbirlerine sarıldılar. devamlı fedakârlıklarla kendi hayatını mahvetmesi ne acınacak bir delilikti! Ruhunun bütün lüks içgüdülerini. o da. Arkasında. kar gibi eridi gitti. karısının nesi olduğunu düşünerek. kapıyı öyle şiddetli kapadı ki. bu mahluk için. etrafında uğursuz. Charles kalkıp baktı. salondan kaçarken. önlüğünü çıkardığı gibi. sinirli bir hareketle kaşlarını çattı. niçindi? Kasabayı dolduran sessizlik içinde. bütün hınçları bu öpüşmenin sıcaklığı içinde. perişan. Emma. şuurlarıyle birbirlerinden öylesine uzaktaydılar ki. termometre duvardan fırladı. MADAME BOVARY 195 . Bovary. kaldı. XII Yeniden sevişmeye başladılar. indirilmiş pancurun aralığından. Zafere ulaşmış zinaya ait bütün kötü alayların tadını çıkarıyordu. karıcığım. süs bitkisinden kopardığı bir kırıntıyı parmakları arasında evirip çevirerek korlaşmış gözbebeklerini hemen fırlamaya hazır iki ateşli ok gibi. kendine gel! Biliyorsun ki seni seviyorum!. Niçindi.— Otur yerine. öylesine imkân-sızlaşmış ve hiçleşmiş gibi geliyordu. Homais. hiçbir şey duymayan bu adam içindi. Emma'nın aklına esiyor. ayağı dışa çarpık olmasın! diye haykırdı. Onun her şeyi. bir kere daha aldanmıştı? Sonra. gözlerinin önünde can çekişiyormuş kadar kendisine hayatından kopmuş. anlaşılmaz bir şeyin dolaştığını belli belirsiz hissederek. bütün şahsı. yere düşüp parçalandı. metresini sahanlığın altına. pazar yerinin kenarında. Kaldırımdan bir ayak sesi geldi. Âşığının hatırası baş döndürücü cazibelerle aklına geliyordu. şaşırmış: — Nen var? Nen var? diye tekrarladı. ağlamaklı. halini bir sinir hastalığına yorarak. Her ikisi de eczanenin yolunu tutmuşlardı. tiz çığlıklarla kesilmiş uzun iniltiler halinde sürüp giden feryatlarını dinleyerek. ani bir sevgi ve ümitsizlik içinde karısına döndü ve: — Öpsene beni. canımı sıkıyorsun! Oturdu. Gel! Kadın. bütün elde edebileceği şeyler hatırına geldi. Emma. sakin ol. güneş altında. boğazlanan bir hayvanın uzaktan gelen ulumaları gibi.
Emma göğüs geçirdi: — Gider. Parmakları arasında toz olup dağılan bu çamurun. Bu davetler. başka bir yerde. Felicit6 mutfaktan kımıldayamıyor. düşünceli düşünceli ilave ediyordu: — O da Madame gibi bir hanım mı ki? Fakat Felicite. yüzükler ve kolyelerle dolduruyordu. Rodolphe: — Ne gibi. Anlamadığı nokta. — Darılmayın hemen. diyordu. Kadının. derisine sürdüğü kremi ve mendillerine doldurduğu lavantayı az buluyordu. canının sıkıldığını. Rodolphe ile buluştuktan sonra kocasıyle karşı karşıya gelince. aşağısı gittikçe daralan fistolu donlar gibi kadın eşyasını hırsla süzüyordu. ne olur. dedi. o da istediği gibi har vurup harman savuruyordu. Rodolphe gülerek: — Sen gerçekten çıldırmışsın. Bu işlere burnunu sokmak için.. Ondan altı yaş büyüktü. Ro-dolphe'un geleceği günlerde. ötekinden o nispette nefret ediyordu. Derhal. Emma'nın dolabında bir sürü ayakkabı vardı. kocasının aşağılık bir mahlûk olduğunu. ekseriya yanında kalarak nasıl çalıştığını seyrediyordu. — Ah! İstesen!. Rodolphe bir gün. eşarplar.Huchette'e yollanıyordu. Hep kadınların eteği dibindesin. Emma'nın Hippolyte'e hediye edilmesini münasip gördüğü bir takma bacak için tam üç yüz frank ödemek zorunda kaldı. çünkü Madame. kumaşının havı biraz dökülen ayakkabılarını hemen kendisine verirdi. Elini eteklik kasnağına veya kopçalara sürerek: — Bu neye yarar? diye soruyordu. hiç imkânı var mı? Emma aynı mevzua tekrar dokundu. hem gürbüz. tırnaklarını her zamankinden daha dört köşe. bir güneş ışınında yavaşça havaya yükselmesini seyrediyordu. onu her zamankinden daha sevimsiz. Kollarını. Felicite gülerek: — Sen hiçbir şey görmemiş misin? diyordu. siyah saçları ya-ğızlaşmış alnına doğru bir perçemle dönen o baş. çenende birazcık sakalın olsun. arsız çocuk. Bir mantar tabakasıyle kaplı olan bacakta. tavrını her zamankinden daha adi buluyordu. Nitekim. bekle de. M. bu sevgi. yanıp tutuşuyordu! Tırnaklarını onun için bir kuyumcu özeniyle eğeliyor. iş. etrafında sergilenen pazen eteklikler. Gerçekten. zevce ve iffetli kadın tavrını muhafaza etmekle beraber. dedi. Rodolphe ise anlamamazlıktan geldi ve sözü değiştirdi.ais böyle şeyler kullanmaz mı? — Elbette! Madame Homais! Sonra. kocasına karşı duyduğu tiksinti yüzünden her gün biraz daha artıyordu. Kendisi temizlediği zaman buna hiç aldırış etmezdi. hayatının büsbütün bayağılaştığmı söylemek içindi. ocak pervazının üstünden. hem de zarif o boy bos. F61icite'nin ütü yaptığı uzun tahtaya dirseğini dayayarak. Hizmetçilerin durmamacasına çamaşır yıkaması icabediyordu. gideyim de potinlerini temizleyeyim. bir prens bekleyen fahişe gibi hazırlıyordu. dairesini ve vücudunu.. aşk gibi basit bir işte her şeyin böylesine çetrefil bir hale getirilmesiydi. zemberekli . yere oturmuştu. kü-Çük Justin ise. zekâsını her zamankinden daha hantal. Guillaumin'in uşağı Theodore da kendisine kur yapmaya başlamıştı. yakalıyordu. akıldan yana o kadar tecrübe sahibi olan ve arzuda böylesine coşkunluk gösteren o adam gözlerinin önüne gelince. kalça tarafı geniş. 196 MADAME BOVARY Çocukcağız. sabrını kaybederek: — Ben ne yapabilirim ki. böyle bağlanmasına yardımcılık eden bir sebebi. mavi camdan iki büyük vazosunu güllerle donatıyor. O zaman yine. dedi. bir yerlerde yaşardık. bir yöneticisi olmalıydı. Rodolphe geliyordu. Git de havanda badem ez. etrafında oğlanın böyle dört dönmesine sinirleniyordu. dizlerinin dibine. Charles en küçük bir ihtarda bulunmaya cesaret edemiyor. hâsılı. lemeli yakalar. Kola çanağını yerinden oynatırken: — Rahat bırak beni. Enima'nın çamura —randevuların çamuruna— batmış ayakkabılarını. diyordu. Saçları çözük. Kadın birine ne kadar bağlanırsa.. Sanki senin patronun Madame H'>n. Aşçı kız: — Ayakkabıların hırpalamaktan amma da korkuyorsun. gerdanını bilezikler. bakışları dalgın.
bir sürü kadın öteberisinden konuşuyor./ diyerek çıkıp gitti. Üzerine siyah bir pantolon geçirilmiş. bütün çekmeceleri bomboştu. Ahır uşağı yavaş yavaş eski işini görecek hale geldi. ayrıca. artık gider beyden isterim. tüccar M. Derozerays tarafından gönderilmiş. nihayet Charles'ın vaktiyle yolda bulup da karısının sakladığı. bir sürü hizmet teklifinde bulunduysa da Emma hepsini reddetti. Derozerays'dan gelecek havaleyi sabırsızlıkla bekliyordu. Bu işi sayesinde sık sık gidip Emma'yı görmek fırsatını bulmuştu. Nitekim birçoklarını reddetti. her zamanki. üzerinde kalpte aşk düsturu yazılı bir mühür. böyle güzel bir bacağı Allanın günü kullanmâMADAME BOVARY 197 ya kıyamayarak. Hekim. Sonra. tüccar. Charles'ın merdivenden çıktığını duydu. İstediği para tamamdı. geri alın! — Şaka olsun diye söyledim. parayı daha sonra kocasına iade etmek için. altınları çekmecenin dibine attı ve anahtarı aldı. Siparişle meşgul olan. boyun eğmek zorunda kaldı. Yalnız o kırbaca üzülüyorum. kaldırımlar üzerinde bastonunun takırtısını işitince. düşünürüz. kadın ısrar ediyordu. adamın eline on dött Napoleon sıkıştırarak: — İşte paranız. dedi. Ne yapalım. M. Emma.. dedi. Emma: — Olmaz! Olmaz! dedi. Lheureux'di. Onunla. Emma: — Peki. bu bacağın fiyatını da kesesinden ödedi. M. Şayet mutabık olduğumuz meblağ yerine. düşünürüz. Tüccar serseme dönmüştü. gayet kibar davranıyor. elinde nakit parası kalmamıştı. daha bir sürü takıntıları vardı. uzaktan. Sonra. Charles. evvela Lheureux'yu atlatmaya muvaffak oldu. Lheureux içinden: — Şimdi seni yakaladım! diye düşündü. boyun atkısı olarak kullansın diye bir eşarp. Emma'nın nevri döndü. Paris'ten yeni gelen mallardan. — Size bir teklifim var. Üç gün sonra. İçinde on beş Napoleon altını vardı. Mesela. Bununla beraber bu hediyeler. bütün kaprislerini tatmin etmek hususunda bu kolaylığa kendini bırakıverdi. Emma. onu kendi nazarında küçük düşürüyordu.mafsallar. tam iki yüz yetmiş franklık bir fatura ile çıkageldi. adamın kendisine iade ettiği iki tane beş franklık sikkeyi önlüğünün cebinde birkaç dakika elleyerek olduğu yerde kaldı. Lestiboudois'ya on beş günlükten fazla. asla para bahsini ağzına almıyordu. Fakat Hippolyte. hemen üzerine atlayıp tomarı açtı. kendisinin de alacaklıları peşine düşmüştü.. ucuna vernikli bir çizme takılmıştı. Yine eskisi gibi kasabayı dört döndüğü görülüyordu. 198 MADAME BOVARY Bu işten nasıl yakayı kurtaracağını düşündüğü sırada. çabucak yolunu değiştiriyordu. Rodolphe. Lheureux tekrar çıkageldi. Lheureux. M. Kabzası altın yaldızlı gümüş kırbaçtan başka. Emma. santimler hariç. tıpkı Vi-kontunkine benzeyen bir sigara tabakası hediye almıştı. Fakat ertesi gün. ister istemez. Emma. Emma'ya sattığı bütün malları geri almak zorunda kalacaktı. masraftan kısıntılar yapmaya söz veriyordu. hizmetçi kıza ise altı aylık borçlan. aklında kalacak değil a. ocağın üzerine M. Hayal kırıklığını gizlemek için boyuna özür diledi durdu. kendisine daha elverişli bir bacak tedarik etmesini rica ediyordu. dedi. Bu keşfinden emin. mavi kağıda sarılı küçücük bir tomar bıraktı. Bovary. Rouen'da bir şemsiye mağazasında bulunan pek güzel bir kırbacı ona sipariş etti. alçak. gibi ıslığa benzeyen sesiyle: — Pekâlâ. — Adam sende!. Rodolphe onu müstebit ve fazla yapışkan bulmakla beraber. Rodolphe'a hediye etmek için. Fakat adam sabırsızlanıyordu. Emma'dan. her yıl Saint-Pierre yortusuna doğru para göndermek âdetinde olan M. karışık bir mekanizma vardı. Kendi kendine. şayet eline para geçmeyecek olursa. diye düşündü. çok garip fikirleri de vardı: . ertesi hafta kırbacı getirip masanın üstüne koydu. aşçı kız içeriye girerek... Madame Bovary'den.
.. Emma da bütün metresler gibiydi. Daha birçok şeyler hoşuna gitmemişti. Bazen. o sarhoşlukta boğuluyordu. gayet yumuşak ve zevkine düşkün bir kadın haline getirdi. senden artık vazgeçemeyecek kadap-şeviyorum seni. işin aslını tamamıyle anlamış oldular. Adam. sen kuvvetlisin! . şehvet düşkünü veya satılık kadınların ağzından da buna benzer cümlelerin fısıldandığını duymuştu. evvela Charles. ihtirasın hep aynı şekilleri ve aynı lisanı olan o ezeli yeknesaklığını çırılçıplak ortada bırakıyordu. öyle küstah bir bakışla: — Siz hangi âlemde yaşıyorsunuz? dedi. Bunu duyan Emma gülmeye başladı. bir gece önce. Bu çeşit maceralarda pek pişmiş olan bu adam. Nihayet bir gün. hizmetçilerin de iffetini gözetmek gerektiğini söyledi. ne kanaatlerini. Emma hesabına da şehvetle dolu bir çeşit budalaca bağlılık. gelgeç muhabbetleri gizleyen abartmalı sözlerden büyük bir kısmını hesaba katmamak gerektiğini düşünüyordu. kendini kelime oyunlarıyle müdafaa ederek. ona. ruhun da doluluğu bazen en hoş teşbihlerle dolup taşamaz mıydı sanki? Fakat. Çünkü. hayır. Bu. ne de ihtiraslarını tam ölçüsünde dile getirebilirdi ve insan sözü. şimdi kadınlar ona gülümsüyor. Rodolphe. fakat ihtiyar kadıncağız öfkelendi ve ahlakın hiçe sayılması istenmiyorsa.— Saat gece yarısını çalınca. ifadelerin benzerliği altındaki duygu farklarını seçemiyordu. Rodolphe. Elaleme nisbet v6riyormuşcasına. kadını teselli etmeye çabalıyordu. Kocasıyle pek patırtılı bir münakaşadan sonra. Mademki hiç kimse. Kadına. o da onlara yaklaşıyor. Emma: — Ah! Seni o kadar seviyorum ki. ağlıyor. Eğer tembihini unuttuğunu söyleyecek olursa. beni düşüneceksin. sen zekisin. — Çok mu? — Elbette çok. diyordu. Yeniliğin cazibesi tıpkı bir elbise gibi. bizzat kendi davasını müdafaa edip etmediğini sordu. Bakışları daha cesaretli. halayığınım! Sen benim kralımsın. Ro-dolphe ile dolaşmak yakışıksızlığını bile gösterdi. — Başkalarını da sevmedin mi sanki? Rodolphe gülerek: MADAME BOVARY 199 — Beni bulduğun zaman toy delikanlıya benzer bir halim var mıydı?! diye çıkışıyordu. oğluna sığınmaya gelmiş olan anne Madame Bovary de bu halleri görünce suratı astı. Bazı tenkitlerde bulunmaya kalktı. koridordan geçerken. karısına roman okutmaması hususundaki nasihatlerini dinlememişti. Kendi kendime diyorum: «Nerededir? Acaba başka kadınlarla mı konuşuyor? Hah. mabudumsun! Sen iyisin! Sen güzelsin. kendine karşı hayranlıkla. değil mi? Daha güzelleri var. herhangi bir bağlantıda daima biraz açıkta durmasını bilen tenkit üstünlüğü ile. artık hiçbirinin yeniliği kalmamıştı. kendisini uyuşturan bir saadetti. kıyametler kopuyor ve sonunda da mutlaka o hiç değişmeyen söze sıra geliyordu: — Seviyor musun beni? — Elbette seviyorum. keyfi istediği gibi davrandı. hiçbiri hoşuna gitmiyor. hafif siyah sakallı bir adamla birlikte yakalamıştı. Ruhu bu sarhoşluğun dibine dalıyor ve tatlı Yunan şa200 MADAME BOVARY rabj fıçısının içinde büzülmüş kalmış olan Clarence dukası gibi. aşk öfkeleriyle içimin parçalandığı zamanlarda da hep seni görmek istiyorum. onun. ne ihtiyaçlarını. Gelin hanım. Rodolphe bu sözleri o kadar çok işitmişti ki. diyordu. Kırlangıç'tan indiğini görenler.» Ah. hele bir seferinde Felicite yüzünden adamakıllı bozuştular. elde sigara. Emma. mutfaktan kaçıp gitmişti. biliyor musun. fakat ben hepsinden daha iyi sevmesini bilirim! Ben senin hizmetçinim. Anne Madame Bovary. Bovary anne. Bunların samimiyetine pek az inanıyordu.-. sözleri daha serbest oldu. tıpkı erkek gibi sırtına daracık bir yelek geçirmiş. Her nevi utancın elverişsiz olacağına hükmetti. Felicite'yi kırk yaşlarında. ayak seslerini duyar duymaz. hâlâ şüpheleri kalmışsa. Onu. asla. yıldızları aşka getirmek istediğimiz zaman. Sadece aşk alışkanlıklarının tesiriyle Madame Bovary'nin hali ve tavrı değişti. azar azar sıyrılıp düşerek. ancak ayıları dans ettirecek havalar çalabildiğimiz çatlak bir kazan gibiydi. Dargınlık çık1-ti. sonra evin halini hiç beğenmiyordu. bu aşkta tadı çıkarılacak başka zevkler olduğunun farkına vardı.
birçoklarını uydurarak. Merdivenden indi. üç çeyrek saatten beri bekliyordu ki. sakin ol. aradan pek az zaman geçince . kendini yüzükoyun yatağına attı. ne köylü karısı!. Omuzuna yaslanıyor ve fısıldıyordu: . bir sıçrayışta yerinden fırlayarak: — Çıkın! dedi.. Anne!. zıvanadan çıkmış. bilakis. ikisini yatıştırmak için: — Emma!. Fakat her ikisi de hiddetle kaçıp gitti. Madame. o hadiseden sonraki günlerde. Hiç şüphesiz. Rodolphe'u pazar yerinin köşesinde gördü. dedi. diye çırpınıyordu. Nitekim. Rodolphe ile aralarındaki parolaya göre. su altında alevler gibi kıvılcımlanıyordu. yaşıyordu. pek yakındaki saadetinin önceden çıkardığı tadına dalmış. pancura beyaz bir kağıt parçası asacak.. yalvarırım sana! diye inledi. kaçır beni. dışarıdaydı. hemen kalkıp gideceğini MADAME BOVARY 201 söylüyordu. Yaşlı kadın. Zira Emma bahçeye yollanmıştı. aklını kaçıracak gibi oldu ve: — Ne yapmalı? Ne istiyorsun? diye sordu. Emma nihayet razı oldu: —Öyle olsun! Gidiyorum!. Sonra tekrar odasına çıktı. Emma'nın uzaklaşmasına bakarak: — Ne kadın! dedi. bir markiz vakarıyle kaynanasına elini uzatarak: — Özür dilerim. Rodolphe ile hiç değişmeyen bir sohbet mevzuu olmuştu. Yaşlarla dolu gözleri.. Pencereyi açıp kendisine seslenmek istedi. Charles.biri kaldırımda yürüyor gibi geldi ona. Rodolphe. Bu. başını yastığa gömerek çocuk gibi ağladı. fakat Rodolphe gözden kaybolmuştu. Ümitsizlik içinde kendini tekrar yatağına attı. Öyle ki. Dayanamayacağım artık. Hemen kollarına atıldı. karısının yanına gitti. dedi. Emma: ¦ — Götür buradan beni. Emma işareti verdi. ipsiz sapsız. avazı çıktığı kadar bağırıyordu: — Ne hayasız kadın! Ne beyinsiz kan! Belki de daha beteri!. kurtar beni! Rodolphe'a sımsıkı sarılıyordu. bırakıp gideceği şeylerin buruk tadım daha derinden duymak için miydi? Fakat hiç aldırdığı yoktu. Ve o beklenmedik onamayı bir öpücüğün lezzetinde yakalamak istiyormuşçasına. Charles. Rodolphe: — Etrafına dikkat etsene! dedi. annesine koştu. Eğer öbürü gelip özür dilemezse. Ama. gelininde gördüğü değişiklikten hayrete düştü. olayları büyüterek. o idi. — Haydi. her ikisini de daha iyi aldatmak için miydi? Yahut bir nevi şehvetli çilekeşlikle. Onu çağırıyorlardı. Her şeyi öyle acele acele. sık sık konu dışına çıkarak anlatmaya başladı ki. Rodolphe serseme döndü.. sonra: — Onu da alırız. Hakikaten.sabrediyorum. ne olursa olsun! Rodolphe. Emma: ' — Ah! Ne görgüsüz kadın. diye ter ter tepmiyordu. dedi..Genç kadın. o da. Bovary anne. Bu. — Ne var yine? — Ya kızın? Emma birkaç dakika düşündü. Emma: — Ah! Başıma gelenleri bilsen! diye cevap verdi.. cesaret. Rodolphe: 202 MADAME BOVARY — Ama.. fevkalade bir hal olursa. Bizim aşkımız gibi bir aşk böyle gizli kalmamalıydı! Bana işkence ediyorlar. ıstırap çekiyorum!. avluyu geçti. Rodolphe orada. hiçbir zaman onu böylesine sevmemişti. benim küçük meleğim. razı etmek için yalvarıp yakardı. Charles. hatta hıyar turşusu yapmak için kaynanasından akıl öğrenmeye kadar iltifatı ileri götürdü. sabret! — Ama dört yıldan beri.. göğsü sık sık kalkıp iniyordu. dedi. hemen evin arkasındaki dar sokağa koşup gelecekti. dudaklarına atıldı. Emma çok daha uysal davranıyordu. Yon-ville'de bulunuyorsa. önünde diz çöktü. ah.
Gece yarısı eve döndüğü zaman. Bununla beraber. kabiliyeti olmasını. tıpkı endamı gibi. hisse senetleri satın alacaktı. Porselen idare lambasından tavana titrek ve yuvarlak bir aydınlık vuruyor. Çiftliğin gelirine hiç dokunmayacak. köprüleri. aslında mizaçla hal ve şartların ahengi neticesi. Çanların çaldığı. coşkunluktan. babasına terlikler işleyecek. o başka rüyalara gözlerini açıyordu. Sonra. onu Emniyet Sandığı'na yatıracaktı. tarifi imkânsız bir güzelliği vardı. nihayet açılıp saçılıyordu. onu yine nefis ve dayanılmaz buluyordu. kolları birbirlerine kenetlenmiş. buna güveniyordu. gitarların fısıltı ve çeşmelerin şırıltısıyle birlikte duyuluyormuş. küçük beşiğin kapalı perdeleri. Hırsları. bir yerlerden. Gözkapakları. fıskiyeler altında gülümseyen solgun heykellerin ayakucunda. liman ağacı ormanları ve sivri çan kulelerinde leylek yuvaları bulunan. onları artık bir daha geri dönmeyecekleri yepyeni bir diyara götürüyormuş. kızı yatılı bir okula vermek lazımdı. Gondola binip gezinecekler. Sonra. onların yanında. Daha şimdiden. içinde gözbebeklerinin kaybolduğu uzun âşıkane bakışları için mahsus biçimlenmiş gibiydi. bu da pahalıya patlayacaktı. Zaten müşterileri de artacaktı. Günleri saydığımı biliyor musun?. Varlığının nesi varsa. bana öyle geliyor ki. hastalarını görmeye giderken. zinanın gelişigüzelliğine göre. Berthe'in iyi yetişmesini. Sesi şimdi. ensesindeki saç topuzunun. onu derece derece geliştirmişti. tıpkı onun gibi. birdenbire. gözlerinin önünde canlandırdığı bu istikbalin sınırsız genişliği içinden yepyeni hiçbir şey zuhur etmiyordu. o da kızını mesut edecekti ve bu hep böyle sürüp gidecekti. cilvede usta bir sanatkâr tarafından oraya yerleştirildiği hissine düşebilirdi. yanında uykuya dalarken. Hatta. Orada kayalıklar ve kulübeler boyunca. Ya sen? Madame Bovary asla o günlerdeki kadar güzel olmamıştı. gidiyorlarmış. Çeşmelerin buğusu. seyredecekleri tatlı geceler kadar sımsıcak ve yıldızlı olacakmış. hamakta sallanacaklarmış. Nihayet. balona binmiş de bulutlara doğru yollanmış gibi olacağız. Ekseriya. Sevinçten. 204 MADAME BOVARY kırmızı bluzlu kadınların. her sabah çiftliğe de bir göz atmayı kuruyordu. Deniz kenarında. Emma uyumuyordu. ev işleriyle uğraşacak. Öyle hayal ediyordu ki. zevk tecrübeleri ve her an genç kalan vehimleri. yatağın ¦kenarında karanlıkta şişen bir beyaz kulübeyi andırıyordu. tırısla gidiyormuş orada. daha yumuşak tonlarda beliriyordu. ehram gibi üst üste konmuş yığın yığın yemişleri serinletiyormuş. kederleri. koyu renkli balık ağları rüzgârda kuruyormış. Yolda. onu daha hızlı geliştirecekti. bir körfezin dibinde. Daha sonra. hiç konuşmaksızın. Civarda küçük bir çiftlik kiralamayı. kendisini başgöz etmeyi düşüneceklerdi. uyuyormuş gibi yapıyordu. birazcık koyu ayva tüyünün ışıkta gölgelendirdiği dudaklarının etli köşesi yukarıya doğru kıvrılıyordu. onları kardeş zannedeceklerdi. Dört beygir dörtnala kalkmış. güle oynaya okuldan döndüğünü görür gibi oluyordu. on beş yaşına basınca kim bilir ne kadar güzel olacaktı! Hele annesine benzeyip de.bakınca. gidiyorlarmış.. kolunda sepeti. ne yapmalıydı? Uzun uza-dıya düşünüyordu. bir balıkçı köyüne varıyorlarmış. elbisesinin kıvMADAME BOVARY 203 rımlarından ve ayağının kavsinden içine nüfuz eden harikulade bir şey peyda oluyordu. kendilerine uzattığı demet demet çiçekler varmış. Emma'yı uyandırmaya kı-yamıyordu. gün batarken küçük yeleği mürekkep lekesi içinde.— Değil mi? Yolcu arabasında olduğumuz zaman!. Charles. bir dağın zirvesinden. evliliklerinin ilk zamanlarında olduğu gibi. başarıdan gelme. yerdeki malta taşları yüzünden. kızı geceleri. . Şimdi artık büyüyecekti. kalın bir yığın halinde dolanıyordu. onları her gün çözüp dağıtan. Artık orada karar kılıp yaşaya-yacaklarmış. her mevsim. rüzgârların ve güneşin çiçeklere yaptığı gibi. bir palmiyenin gölgelendirdiği düz damlı basık bir evde oturacaklar-mış. Evlâdının hafifçe nefes alıp verişini duyuyor gibi geliyordu ona. düşünüyor musun? Mümkün mü? Arabanın hareket ettiğini hissettiğim zaman. rasgele. beyaz mermerden katedralleriyle muhteşem bir belde görüyorlarmış. bütün evi tatlılığı ve neşesiyle dolduracaktı. Ah. katırların kişnediği. neresi olursa olsun. yazın kocaman hasır şapkalar giyince! Uzaktan anne ile kızını görenler. Hali vakti yerinde iyi bir delikanlı bulacaklardı. hepsi.. Kocası. yağmurun. Araba. piyano öğrenmesini istiyordu. lamba ışığında çalışacak. bir akşam. kubbeleri. daha sonraları. Hayatları ipek elbiseleri kadar rahat ve geniş. İnsan . gübrenin. onun. sekiz günden beri. Çünkü. Kuvvetlice alınmış bir nefes burun kanatlarını aralıyor. gemileri. Bu saçlar.
beşiğinde öksürmeye başlamıştı. meydanda. Emma. .. Cenova yoluyle seya-hata devam edeceklerdi. ne ise. eczanenin kepenklerini açtığı zaman uykuya dalabildi. Mantoya gelince —düşünür gibi yaptı— onu da getirmeyin. Rodolphe. sonra hasta olduğunu söyledi. hepsi birbirinden muhteşem. Emma'nın da belki hatırına gelmiyordu. Rodolphe. anlıyorum. oraya varınca da bir araba satın alacaklar ve hiç durmaksızın. ahenkli. şehvetli bir gülüşle: — Sahi mi? Seviyor musun beni? Yemin et bakayım! — Seni seviyor muyum? Seni seviyor muyum! Sana tapıyorum. Emma. — Sonra bir de sandık lazım. size güveniyorum. — Seyahate mi çıkıyorsunuz? — Hayır! Ama. güneşle örtülü ufukta sallanıp duruyordu.. Ben de senin için her şey olacağım. Fakat çocuk. kadını kollarına alarak: — Ne kadar güzelsin. sevgi ve şefkatle bakıyordu. neden üzgün olayım? Ama yine de Emma'ya garip bir şekilde. bazı işlerini yoluna koymak için iki haftalık zamana ihtiyaç gösteriyordu. astarlı. hiç olmazsa zincirini alsın diye ısrar etti. alacağınıza mahsup edersiniz. hareketten iki gün öncesi. — Evet. Gelecek ay kaçacaklardı. vatanın olacağım: Sana bakacağım.. taraçanın yanındaki duvarın üstüne gidip oturdular. yahut Bovary her zamankinden fazla horluyordu. uzun yakalı. aradan sekiz gün geçince. kendisine de. M. dedi. sanki dalgalara benziyordu ve hepsi. Rodolphe. Madame Bovary.Günler. Lheureux hemen zinciri cebine koyup yollanırken. dünyada hiçbir 206 MADAME BOVARY şeyim yok! Benim için sen. o da doğrudan doğruya Kırlangıç'a yükleyecekti. Emma. artık mutlak surette 4 eylül pazartesi günü yola çıkmaya karar verdiler. her zamankinden daha erken. — Gidiyorsun diye mi? Sevgilerini. Emma: -— Her şey hazır mı? diye sordu. Lheureux: ' — Bu işin içinde bir bit yeniği var. diye düşündü. birbirlerini tanıyorlardı. büyük bir manto. mantoyu istediğim zaman vermek üzere hazır bulundurmasını söylersiniz. eşyasını evvela Leureux'nun dükkânına gönderecek. şimdi zaten bu boyda yapıyorlar.. yaşayış tarzını bırakıyorsun diye mi? Evet. her şeysin. pasaportlarını alacak. Bîr çiçek tarhının etrafını dolaştılar. buna hacet olmadığını söyledi. sevgilim! . şafak camları ağarttığı ve küçük Justin. Rodolphe bu bahse hiç yanaşmıyor. aşağı yukarı elli üzerine doksan iki santim kadar. evet.Sen üzgünsün. Böylece hiç kimsenin içine şüphe düşmeyecekti. Pek ağır olmasın. seni seveceğim. Dükkâncı. sonra. Emma: -7. Emma. hatta Marsilya'ya kadar arabada yalnız seyahat etmek için Paris'e yazacak. mavimtırak. — Bir de gece çantası. Rouen'a alışverişe gidiyormuş gibi Yonville'den hareket edecekti. yerlerini peyleyecek. Fakat benim. ailen olacağım. uçsuz bucaksız. Değil mi? Hem • de çabuk lazım! Adam eğildi.Rodolphe gece. Emma ancak sabaha karşı. kullanışlı bir şey. dedi. kemerinden saatini çekerek uzattı: — Alın bunu. Emma'yı görmeye geldi. anladım. — Evet. yalnız bana işçinin adresini verirsiniz. Nihayet cumartesi oldu. bütün bu gecikmelerden sonra. Yalnız. yeniden on beş günlük mühlet istedi. Emma arkasından seslendi: — Bütün bu siparişleri dükkânda alıkoyun. daha sonra bir seyahate çıktı. sonra. Ağustos ayı geçti. Lheureux'yu getirtmiş şöyle diyordu: — Bana bir manto lazım olacak. — Hayır. kendisinden şüphe mi edecekti? Ne çocukluk! Fakat MADAME BOVARY 205 Emma. bütün bu hesaplarda çocuğun adı geçmiyordu.
Saat gece yarısını çaldı. Sık sık.. çocuksu bir sesle tekrarlıyordu: — Rodolphe! Rodolphe! Ah Rodolphe. benim Rodolphe' cuğum!. ırmağın dibine kadar. daha tam bir kucaklaşma olacak. Sonra. yer hizasından doğuyordu. boylu boyunca üzerinden erimiş elmas damlaları dökülen dev gibi bir şamdana da benziyordu. yahut duvar boyunca dikili ağaçlardan olmuş bir şeftalinin kendi kendine dalından yere düştüğü duyuluyordu. akan ırmak gibi gür ve sessiz. ¦— Böyle daha ne kadar gecelerimiz olacak. gözleri yarı kapalı. yavaşlayarak. belirli aralıklarla: «Evet. gözlerinden boşanan iri yaşlara rağmen. av peşinde. Hülyalarının içinde öylesine kaybolmuşlardı ki. — Unuttuğun bir şey yok mu? — Hayır. Rodolphe: . Emma.. çayırda hızlı adımlarla yürüyordu. Söylesene. başsız bir yılan gibi kıvranıyordu. Hiçbir şey bize sıkıntı. — Emin misin? — Elbette. dedi. Eski günlerde yaşadıkları aşk. âdeta ışıl ışıl pullarla kaplı. ardından koştu ve çalılar arasından suya doğru sarkarak seslendi: — Güle güle. dedi. her gün daha sımsıkı. etraflarında yayılıyordu. kirpi veya gelincik. çayırın dibinde. Ama neden içim üzgün yine? Meçhulden korkma mı bu? Alışkanlıkları terketmenin tesiri mi. Emma: — Gece yarısı. Tatlı bir gece.. yaprakları sarsıyor. bu hareket sanki firarlarına bir işaret gibiydi. belki pişman olursun. ırmağın üzerine. Sonra Rodolphe'a sokularak: — Başıma nasıl bir felaket gelebilir? Sen yanımda olduktan sonra aşamayacağım ne çöl vardır. ne güzel gece. değil mi? Affet beni! Rodolphe: MADAME BQVARY 207 f — Zamanı henüz geçmedi..» diye cevap veriyordu. baş başa kalacağız. aydınlattığı boş gökyüzünde göründü. esen serin rüzgârı derin derin içine çekiyordu. seyahat iyi gelecek. — Provence otelinde beni bekleyeceksin değil mi? Tam öğle zamanı? Rodolphe başıyle bir işaret yaptı.. ne uçurum. bir gece hayvanı. Rodolphe. Hayır. Emma ellerini Rodolphe'un saçları arasına daldırmıştı. dedi.. o zaman da. Emma. Evet!.. kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi: ¦— Evet. Bu. saadetin fazlalığından! Ne kadar zayıfım. Emma şiddetle: — Hayır! dedi.. 208 MADAME BOVARY Rodolphe karşı kıyıya geçmişti bile. daha melankolik gölgeler aksettiriyordu.. beyazlığının zarafeti içinde. . Emma son bir okşayışla: — O halde.. hiçbir şey bize engel olmayacak. hiç kımıldamayan söğütlerin otlar üzerinde uzanan gölgelerinden daha ölçüsüz. birbirleriyle konuşmuyorlardı bile. Yoksa?. yusyuvarlak. Sonuna kadar yapayalnız. Beraber yaşadıkça. Bu gümüş parıltı. — Ah. Siyah ve delikli bir perde gibi kendisini yer yer gizleyen kavak dalları arasından hızlı hızlı yükseliyordu. bu. Demek yarın oldu! Bir gün daha kaldı! Rodolphe gitmek için yerinden k'alktı. Sonra. birdenbire neşelendi: — Pasaportlar sende mi? — Evet. dedi. bu. kıpkırmızı. ha-nımelleri kokusunun getirdiği yumuşaklıkla yeniden yüreklerinde canlanıyor ve hatıralarına. endişe vermeyecek. Emmâ. cevap versene? Rodolphe. sayısız yıldızlar serpiştiren bir büyük leke düşürdü. yarına. Ve Rodolphe'un uzaklaşmasına baktı.Ay. Dallarla yaprakları tabaka tabaka gölgeler dolduruyordu. arkasına bakmıyordu. iyice düşün.. ne de okyanus.
Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. seyahatlerine ait açıklamalarla dolu. Uzunlarını. Tuvaleti ona iddialı. gevşemiş. bir okul avlusundaki çocuklar gibi. Mendilin yanında. yere yuvarlanmamak için bir ağaca dayandı. aralarına muazzam bir fasıla koymuşçasına. düşünmeye koyuldu.. düşüncesine hep beraber üşüşen kadınlar. bu aşkın bütün zevkle-riyle birlikte gözünde canlandı. birbirine karışmış kuru çiçek demetleri. Emma'nın verdiği bir minyatür vardı. geleceğe inanarak. belleğinde Emma'nın yüz çizgileri azar azar karıştı. Bazıları aşk. beyaz elbisesiyle. sanki canlı yüzle resimdeki yüz birbirine sürtünerek ikisi birden silinmişler gibi. Korkunç bir küfürle: — Ben de ne budala adamım. yavaş yavaş karanlıkta kaybolduğunu gördü. dedi. göz süzüşü ise pek bayağı geldi. birbirlerine engel oluyor. biz ne bahtsızız.. bazı jestleri. Rodolphe. Onları kutunun dibinde bulabilmek için. onlar gibi adını duvara kazımayı bile akıl edemiyordu. bir hayalet gibi. mektupların imlaları kadar değişik olan yazı ve üsluplarını da tetkik ediyordu. — Sonra bir sürü zorluklar. XIII Evine döner dönmez. çocuklardan daha sersem. âdeta iş mektupları gibi kısa. canı sıkılmış. diyordu. Kendi kendine: — Haydi. mendili unutup gitmişti. İlkönce soluk lekelerle benek benek olmuş bir mendil gözüne ilişti. Rodolphe. Fakat. firketeler.Birkaç dakika sonra durdu ve Emma'nın. hatıraları arasında gezinirken. Bu söz. bazıları ise para istiyorlardı. kadın mektuplarını saklamak âdetinde olduğu eski bir Reims bisküvileri kutusunu yatağının yanındaki dolaptan alıp getirdi. masraf. duvarda asılı av ganimeti geyik başının altındaki yazı masasına kendini hızla attı. kapağı açınca kırılıyordu. Emma'nın güzelliği. Bu suretle. dedi. kutunun köşelerine çarpıp duruyordu. hepsini bir boya getiren aynı aşk seviyesinde birbirlerini küçültüyorlardı. Kutudan etrafa rutubetli bir toz ve kuru gül kokusu yayıldı. yüreği öyle hızlı çarpmaya başlamıştı ki.. buraya gelince sağlam bir mazeret bulmak için . çocuğunun yükünü üzerime alamam. eline kalemi alır almaz yazacak bir şey bulamadı. bir siyah maske. ne akılsızız!» Rodolphe. Bu resme baka baka ve modelinin hatırasını canlandıra canlandıra. bazen de hiçbir şey hatırlamıyordu. bin defa hayır! Bu kadar aptallığa lüzum yok. başlayalım artık! Yazdı: «Cesaret. bir defasında gezintide burnu kanamıştı. bir diz bağı. Rodolphe. güven içinde ve çılgınca bir yola çıkıyordunuz. Namuslu bir adamım beti. zavallı meleğim? Mb 14 210 MADAME BOVARY Hayır değil mi? Saadete. saçlar . bunlar. Nihayet mekMADAME BOVARY 209 tuplanndan birkaçını okudu. Kendi kendine metanet vermek için bunları söylüyordu. çünkü zevkler. bu kağıt ve hatıra yığınlarını karıştırmaya başladı. Bazı kelimeleri okuyunca. hayır. Alt tarafı. kutuyu dolaba götürürken içinden: — Bir sürü maskaralık. Emma. diye düşündü. «Verdiğiniz karan iyice düşünüp taşındınız mı? Sizi sürüklediğim uçurumu biliyor musunuz. Yoo. Nihayet. sonra kadına karşı isyan etti.. melankolik olanları vardı. orada hiçbir yeşillik bitmiyor ve oradan kim geçerse... Ellerini kollarını hareket ettirerek: — Alt tarafı. İçlerinde âşıkane veya şakrak. memleketi bırakıp gidemem. Böylece. Az önce verdiği karar. hayır. Onun menfaati uğruna böyle hareket ediyorum.» Rodolphe: — Doğrusu da bu zaten. yüzleri. Bu onun mendiliydi. acele yazılmış mektuplardı. eskiden gönderilmiş olanlarını gözden geçirmek istedi. güzel bir metresti! Derhal o anda. teknik. Ah. Bu birbirine karışmış mektupları avuç avuç yakalayarak sağ elinden sol eline boşaltmakla birkaç dakika gönül eğlendirdi. bazıları kutunun demirlerine takılmıştı. kanaatini açıklıyordu. ses tonlarını hatırlıyor. Evvela içlenir gibi oldu. bütün diğerlerini altüst etti ve elinde olmayarak. iki dirseğini masaya dayayarak.saçlar! Siyah. sşn saçlar buldu. ona uzak bir mazide kalmış gibi geliyordu. Ondan bir şeyler yakalamak için. şakacı. kalbinin üzerinde o'kadar tepinip durmuştu ki. diye söylendi.
Madame Bovary'nin evine götürmesini tembih etti.. yürekte aşk kazılmış mühür geçti: — Bu vaziyette pek uygun düşmeyecek. — Şayet beni soracak olursa. Akıbetleri kestirmeksizin. o çok rastlanan uçan gönüllü kadınlardan biri olsaydınız. bu ateş (insanlık hallerinin akıbetidir bu) azalacaktı! Bize bir bıkkınlık gelecekti. yeniden başlamak gerekir.. bir sepet dolusu kayısı toplattı. dedi. dedi. şunu da ilave edelim: «Bu hazin satırları okuduğunuz zaman. Daha sonra. Size hakaret ha! Ah! Ben ki MADAME BOVARY 211 sizi bir tahta oturtmak isterdim! Ben ki. Nereye mi? Bilmiyorum. Benim de. hiç şüphe yok. sizin için tehlikeli olmayacak bir tecrübeye girişebilirdim.. Hayır.. Ertesi gün..» İki mumun fitili titriyordu. bu ideal saadetin gölgesine uzanmıştım. kim bilir. seyahate çıktığımı söylersin. git. gelecekteki vaziyetimizin ne çürük temellere dayanacağını anlamaktan alıkoydu. ergeç bir gün. bir Allaha ısmarladık daha ilave etti.. Bu cins kadınlara makul söz dinletmek mümkün mü hiç? Düşündü. ya yemiş. kaderden başka suçlu yok!» Kendi kendine: — İşte. İsmimi çocuğunuza öğretin de dualarında beni ansın. Evet. hiçbir zaman tesirsiz kalmayan bir söz. çünkü geç uyumuştu). Şunun üstüne birkaç damla gözyaşı lazımdı. adam sende! Ne zararı var? Bunu da yaptıktan sonra üç pipo içti ve yatmaya gitti. hayır. Mahremiyeti hiçe sayan. — Bütün servetimi kaybettiğimi söylesem? Hayır. yataktan kalktığı zaman (saat iki sularında. ya av eti gönderiyordu. insanlar peşimizi bırakmayacaktı. sorulara. belki de pişmanlığınıza tanık olmak gibi korkunç bir ıstırap duyacak.. baş başa verip serinkanlılıkla eski aşkımızdan söz ederiz. asma yapraklarının altına koydu ve hemen çiftlik uşağı Girard'a. diye düşündü. bir elma ağacının gölgesinde yatar gibi. bir bardağa su koyarak parmağını içine daldırdı ve mektubun üzerine yukardan iri bir damla damlattı. Allaha ısmarladık şeklindeki kelimeyi ikiye ayırarak. pek kibar bir buluş olduğuna hükmediyordu. Beni bir kaya parçası gibi duygusuz zannedecek. Sonra mektubu balmumu ile kapamak isterken. çünkü çıldırmış gibiyim! Allaha ısmarladık! Bana karşı merhametli olun! Sizi elden kaçırmış olan bir talihsizin hatırasını saklayın. İçlenerek: — Zavallı kadıncağız. mevsimine göre. dostunuz?. Sizin kedere düşmeniz fikri bile bana azap veriyor.. eline.durakladı. öyle imzalamalı. Sepeti bizzat onun eline ver. hor görmelere. Emma.» Mektubu bir daha okudu. ama.» — Belki hasislik yüzünden bu işten vazgeçtiğimi sanacak. ben' uzaklarda olacağım. önceleri bu aklınia gelmedi. İyi buldu.. Gelip de beni sıkboğaz etmemesi için. — Şimdi nasıl imzalayacağım? Sizin pek-vefakâr. hem cazibenizin. bir an önce. Nerede olursak olalım. Bunun pek ince. buralardan kaçmak istedim. Rodolphe kalkıp pencereyi kapamaya gitti ve tekrar yerine oturduğu zaman: — Galiba bu kadarı kâfi. sonra ilave etti: «inanın bana. iftiralara. Zaaf yok! Tekrar geleceğim ve belki. pişmanlığınıza sebep olduğum için ben de nadim olacaktım. Fakat. sizi asla unutmayacağım. Ah. ne olursa olsun. Emma! Unutun beni! Ne diye sizi tanıdım? Niçin o kadar güzeldiniz? Kabahat benim mi? Hey Allahım! Hayır. belki de hakaretlere göğüs germemiz gerekecekti. ileride bir gün. dikkatli ol! . Allaha ısmarladık!» Mektubun sonuna. Rodolphe. Haydi. Ama. «Dostunuz. bencillik saikasıyle. dedi. zaten hiçbir şeyi önleyemez bu. çünkü sizi tekrar görmek hevesine kapılmamak için. size daima derin bir bağlılık duyacağım. mürekkebin üzerinde solgun bir leke belirdi. tapılacak kadın olan sizi. hem de azabınızın kaynağı olan o nefis coşkunluğunuz. hatıranızı bir tılsım gibi ruhumda götürüyorum! Size ettiğim kötülüklerden dolayı kendimi sürgünle cezalandırıyorum. elimde değil. olmaz. «Ah. ben ağlayamam ki. Alıp başımı gidiyorum. Mektubu 212 MADAME BOVARY dibe. Adam sen de. sepeti örselemeksizin. bu işi bitirmek lazım! «Bu dünya zalimdir. Emma ile mektuplaşmak için bu usulü kullanıyor ve ona.
sürmeyi çekti. Kıyametin kopmasını isteyerek etrafına bakınıp duruyordu. Aşağıdan yukarıya doğru yükselen ışık çizgisi. sarhoş gibi. korkak olmuştu. mutfağın masası üstünde bir yığın çamaşırla uğraşıyordu. Charles oradaydı.Girard sırtına yeni önlüğünü geçirdi. Gökyüzünün mavisi onu sarıp sarmalıyor. ona sarılıyordu. mektubu buldu. kendinden geçmiş. pek garip bir tarzda çıktı: 214 MADAME BOVARY . İkinci katta tavan arasının kapısı önünde durdu. hiçbir şey duymadı ve nefes nefese. Eve vardığı zaman. Cebinde para ararken. O zaman. Ona öyle geliyordu ki. Acaba kaybetmiş miydi? Onu nerede bulmalı? Fakat zihni o kadar bitkindi ki.. hava. sofra hazır. — Mösyö sizi bekliyor. Lokmalar-onu boğuyordu. sokağın köşesinde. Charles'dan korkuyordu.. kendini koyuvermesi. sanki içine doğmuş gibi.kadar heyecan yaratmasına akıl erdiremeyerek Emma'yı şaşkın şaşkın süzüyordu. kendisine bir şeyler söylüyordu. aheste aheste Yonville'in yolunu tuttu. Felicite orada kalmıştı. Felicite ile birlikte. Tam kenarda. Birdenbire mektubun hatırası kafasından canlandı. kayısıları götürmek içinmiş gibi yemek odasına geçti. tavan arasının oda gibi kapalı yerine kadar sürüklendi. bir evin alt katında tiz perdeden bir gürültü koptu. mektup hatırına geldi. onu işitiyor. kocaman ve altı çivili galoşlarıyle yere zom zom basarak. sanki arkasından korkunç bir yangın patlak vermiş gibi. o her şeyi biliyordu. tam altında. Sonra. soluğunu kesiyordu. fakat cesaret edemiyordu. sofradan kalkmak için hiçbir bahane uyduracak halde değildi. Felicite'ydi. Emma durdu.. vücudunun ağırlığını boşluğa doğru çekiyordu. Tornanın gürültüsü. Emma'nın şakaklarını sıkıyor. görür gibi oldu. aralıksız sürüp gidiyordu. Aşağıda. tornasını işleten Binet'di. dehşet içinde. tamir yerlerini muayene ediyormuş gibi peçetesini açtı ve kendini gerçekten bu işe vermek. koluna bir elin değdiğini hissedince titredi. İlerledi. Madame. onu çağıran bir ses gibi. açtı. Neden bu hayata bir son vermemeliydi? Kim ona mani oluyordu? Serbestti. köylü de böyle bir hediyenin bu . duvar boyunca yükseliyor. köylüye ürkek gözlerle bakıyor. dedi. bezin ipliklerini saymak istedi. etrafı geniş mesafelerle çevrili. Karşıda. Bu. O zaman. Kapıyı itti ve içeriye girdi. bu muhakkaktı! Nitekim. Uşak: — Bunu size bizim efendi gönderdi. — Nerdesin? Gel artık! Ölümden kıl payı kurtulduğu düşüncesi. Gözlerini kapadı. parmakları arasında bir saç levha gibi tıkırdayan o korkunç kağıdı hep elinde tutarak merdivenden çıkmaya devam etti. kaldırıma bakarak: — Haydi! Haydi!. evlerin fırıldakları hareketsiz duruyordu. öfkeden gülerek mektubu yeniden okuyordu. Hem nerede okusundu? Nasıl? Kendisini görürlerdi. taban tahtalarının ucu. boşalmış kafasında dolaşıyordu. birbirinden farklı aralıklarla. bırakıvermesi kâfiydi. Adam nihayet çıkıp gitti. kapı kapalıydı. gittikçe hızlanıyordu. diye düşündü. ağzından şu sözler. köyün meydanı bomboştu. göğsünün altında tos vurur gibi çarpan kalbi. onu az kalsın. Fakat dikkatini ne kadar çok toplarsa. yatak odasına doğru koştu. çatıların üzerinden kır alabildiğine uzanıyordu. Aşağıya inmek icabetti! Sofraya oturmak icabetti! Yemek yemeyi denedi. okuyup bitirmek lazımdı. kendini yatıştırmak istedi. dehşetten bayıltacaktı. kaldırımın taşMADAME BOVARY 213 lan pırıldıyor. sallanan meydanın tabanı. Emma pencerenin pervazına dayanmış. asma yapraklarını kopardı. Arduvaz taşlarından aşağıya dimdik bir sıcaklık dökülüyor. — Burası iyi. Charles: — Karıcığım! Karıcığım!. göz kamaştırıcı bir ışık bir anda içeriye daldı. yalpa vuran bir gemi gibi eğiliyordu. âdeta boşlukta duruyordu. iri adımlarla. Madame Bovary. mendiliyle kayısıların üstünü örttü. dedi. sonra. diye bağırdı. Rodolphe'u görüyor. fikirleri de o kadar karışıyordu. Bu. Emma daha fazla sabredemedi.
Çünkü kendisini sorguya çekmelerinden. Karısının uyumasına bakan Charles: — Evet. etajerin üstüne dağılmış olan kayısıları sepete yerleştirdi. bir şey yok. bütün vücudu çarpıntılarla sarsılan Madamın göğsünü bağrını çözüyordu.— Galiba uzun bir müddet M. hayatın ciddi anlarına yakışan düşünceli bir sessizlik içinde bulunuyordu. kesik kesik: — Hayır. bu sirke ölüyü bile canlandırır. uzun uzadıya düşündükten sonra. Charles. Şimdi yine ağırlaştı! O zaman Homais bu arızanın nasıl meydana geldiğini sordu. yardıma adam çağırıyordu. Huchette'den Buchy'e. zengin. diyordu. Sinir! Otur da yemeğini ye! . Emma yavaşça itti. Kimseyi istemem! dedi. tedaviye kalkışmalarından. üstelik de bekâr olduktan sonra!.. — Oh. Fakat. eczacı ise. Tekrar bayıldı.. Langlois' nm bana anlattığına göre. M. zeytinyağı sürahisi yerlere dökülmüştü. gözleri kapalı. ayıp olmasın diye sustu. kollarını annesine uzatıyordu. Emma.. sonra da tabağına koyuyordu. şimdi biraz istirahat ediyor. Emma bir çığlık kopardı ve kaskatı kesilerek sırtüstü yere yuvarlandı. Gözlerinden ırmaklar gibi yaşlar boşanıyor ve yavaşça yastığa dökülüyordu. Rodolphe. karanlığı şimşek gibi delen fenerlerin ışığında kendisini farketmişti. . Sonra. — Bunda şaşılacak ne var? Vakit vakit. Ansızın. ıspazmoz geçti. içinden bir kayısı aldı ve hemen ısırdı. Charles. Eczacı: — Koşa koşa gideyim de. yanından ayrılmamalarından korkuyordu. Eczacı. bıçaklar. karısının kızarıp bozarmasına dikkat etmeksizin. pek nefis. Charles. senin Charles'ın. Emma'nın boğazına bir hıçkırık geldi. 216 MADAME BOVARY Charles. eğlenmek için böyle ortadan kaybolur. ellerini uzatmış. Rodolphe'u göremeyeceğiz?! Emma titredi: — Kim söyledi bunu sana? Sesin birdenbire böyle yükselmesinden biraz hayrete düşen Charles: — Kim mi söyledi. Al. Zaten. işte küçük kızın da burada: Öpsene onu! Çocuk. hemen koşup geldi. dedi. sepeti getirtti. boynuna sarılmak için. onun sözünü dinleyerek. et yemeği. Charles. dedi. yanında. iki tekerlekli bir mavi araba tırısla meydandan geçti. Charles sepeti birkaç defa karısının burnuna kadar uzatarak: — Kokla şunu: Ne koku! dedi. dedi. Charles: — Konuş bizimle. bizim laboratuvardan kokulu sirke getireyim. ödü kopmuş. Yatağına götürdüler. Girard. tekrar yerine oturdu. bağırıyordu. Karşında ben varım. upuzun yatıyordu. konuş bizimle! Kendine gel. dedi. dedi. ben kendisine hak veriyorum. başını başka tarafa çevirerek. Zavallı kadın!. Elleri titreyen Felicite. Emma: — Boğuluyorum! diye haykırarak bir sıçrayışta yerinden kalktı. Sepeti uzattı. Berthe. yatağın bulunduğu oyuğun dibinde ayakta duruyor. MADAME BOVARY 215 Rouen'e gitmeye karar vermişti. yahut çıkacakmış. evde kopan vaveylayı duyunca. kasabadan geçmek gerekiyordu. balmumundan bir heykel gibi hareketsiz ve rengi uçmuş.. zannediyorum ki şiddetli devreyi atlattı. Salçalar. yediği kayısıların çekirdeklerini avucuna tükürüyor. hovardanın biridir. hayır. seni seven Charles! Beni tanımıyor musun? Bak. karısının kayısı yerden birdenbire bu duruma düştüğünü söyledi. Ağzı açık. Emma. Yonville yolundan başka yol olmadığı için. Sonra: — Bir şey yok. dedi.. dedi. tuzluk. Yemek odasına giren hizmetçi yüzünden. az evvel Fransız Kahveha-nesi'nm kapısında rastladım. Emma'nın şişeyi koklayarak gözünü açtığını görünce: — Emindim zaten. kendini zorlayınca. Dirseğiyle Charles'ı dürterek: — Müsterih olun. Felicite. Doğrusu. Sofra. tadına bak. Gerçekten. bütün tabaklarıyle devrilmişti. Seyahata çıkmış. İnsan.. dostumuz eğlenceye pek düşkündür.
Beriki. Kuvveti yerine geliyordu. tepelerin üstünde. soğuk su kompresleri koyuyordu.Eczacı: Olur şey değil. yani halk deyimiyle kedi otunun bu cins üzerinde şehvet arttırıcı bir tesiri olduğunu bilmez değilsiniz elbette. Bir gün. itiraf etmeliyim ki. terliklerini sürükleye sürükleye. Emma ağır ağır doğruldu. Hayır. hayvanlarda da görülür. elini alnına doğru götürdü: Uzağa. Gece yarısından sonra da gerçekten sayıklamaya başladı. arazı yok etmek bahanesiyle mizacı tahrip eden o sözde ilaçlardan hiçbirini size tavsiye etmem. bundan ibaret! Teskin edici. işte mesele orada! Aslında dava bundan ibaret. kocası koluna girip bahçede dolaştırmayı denedi. yumuşatıcı. onun ilk kez üstüne reçel sürülmüş bir dilim ekmek yediğini görünce ağladı. Rouen'dan eski hocası doktor Lariviere'i getirtti. kendisine bir enfiye kutusu gösterilmeye görsün. sinir sistemini daima aşırı derecede hassas bulmuşumdur. gülümsemeye devam ediyordu. Charles baş ucundan ayrılmadı. çok uzaklara baktı. sinir sisteminde sayısız denecek kadar intizamsızlıklar bulunduğunu ispat eder. Canivet'yi konsültasyona çağırdı. bayılacakmış gibi: — Hayır. dedi. Bahçe yollarının kumu. ekşiliği azaltıcı şeyler! Sonra. aziz dostum. daha anlaşılmaz bir yol tutturarak. Bovary alçak sesle: — Aman. arkası yastıklara dayalı. Kadında bir beyin humması patlak vermişti. son zamanlarda gazetede okuduğum gibi: That is the question! Fakat Emma uyanarak haykırdı: — Ya mektup? Ya mektup? Sayıklıyor zannedildi. kuru yapraklar altında kayboluyordu. öbek öbek yakılan otların dumanından başka bir şey yoktu. Emma'nın bitkinliğiydi. bakmak için. Bovary: — Yorulacaksın. hastalığı .. aralık vermeksizin nabzını yokluyor. Fakat kayısılar da belki sekteye sebep olabilir! Bazı kokulara karşı aşırı derecede hassas bünyeler vardır! Patolojik bakımdan olduğu kadar fizyolojik bakımdan da tetkike değer güzel bir mevzu bu. doğru değil mi? Eczacının sözlerini dinlemeyen Charles: — Evet. Nepeta cataria. Diğerlerine nisbetle bünyeleri daha nazik olan insan cinsinde bu neticeye varmak da zor değildir zaten. çünkü konuşmuyordu. Bridoux'nun (eski arkadaşlarımdan biri. Guillau-me korusundaki köşkünde. Yatağa girdiği yoktu. dedi. M. uydurma ilaca lüzum yok. hatta —vücuduyle ruhu bütün o çırpınmalardan kurtulmuş da dinleniyormuş gibi— acı bile duymuyor gibiydi. Papazlar bunun ehemmiyetini anlamışlardı. Onu en çok korkudan şey. adım adım yürüyor. dedi. Bu nedenle. Buz yolda eriyor. Bu da insanın anlayışını sersemletmek ve cezbeye getirmek için tabii. dostları önünde bu tecrübeyi sık sık tekrarlar.. Charles. Nitekim. yalnız perhiz. sevgilim. yatağında oturabilecek duruma geldi. öyle. Yanık boynuz. Charles'ın omuzuna dayanmış. hardal lapası. hafif bir kendini beğenmişlikle gülümseyerek devam etti: — Bu. fakat ufukta. Ta Neufchâtel'e adam gönderip buz getirtiyordu. kendini iyi hissedince. Eczacı devam etti: — Bu anormallikler yalnız insanlara özgü değildir. ümitsizdi. dikkat edin de uyanmasın. daha karışık belirtilerle nük218 . dedi. tekrar adam gönderiyordu. Arkadaşım. Böylece. Ekim ayının ortalarına doğru. Madamın vaziyetine gelince. Kırk üç gün. oraya olmaz. Emma. oraya olmaz! dedi. taraçanın yanına geldiler. Öğleden sonra birkaç saat ayakta kalabiliyordu. şimdi Malpalu sokağındaki eczanenin sahibidir) bir köpeği var. Basit bir hapşırtıcının bir etkide bulunabileceği kimin aklına gelir? Son derecede garip bir şey bu. Kendinden geçer gibi oldu ve hemen o akşam. işitmiyordu. Bütün hastalarını yüzüstü bırakmıştı. taze ekmek kokusuna dayanamayıp bayılanları örnek olarak gösterirler. Diğer yönden doğruluğunu garanti ettiğim bir örnek olmak üzere arzedeyim. rahat edersin. Onu hafifçe kameriyenin altına itti: — Otur şu sıranın üstüne. belki muhayyileyi de şöyle bir sarsmak gerektiğini düşünmüyor musunuz? MADAME BOVARY 217 — Ne yoldan? Nasıl? —¦ Ah. hemen çarpıntılar içinde kalır. bahçenin dibine kadar gittiler.
Charles. arabanın üstündeki sandıklan indirmeye giden Hip-polyte'in feneri. yenileneceğini. Fakat babası kulak asmayacaktı. torbayı çatlatacak kadar semirmiş olarak kendisine döneceğini umuyordu. on iki ayda yüz otuz frank kazanç sağlamış oluyordu. hele M. bütün bu malların kendisine ısmarlanmış olduğunu ve geri alamayacağını. satıcının emrine bin yetmiş franklık bir meblağ ödeyecekti. sonra sıra yağmura geldi. Neufchâtel hastanesi için elma şarabı müteahhitliği yapıyor. sanki bütün aklı fikri bu kadında olmalıymış gibi. Charles sonradan. hekimin evinde beslenerek. . nekahat devresindeki Madamın buna canı sıkılacağını söyledi. kendine bakmaktan ibaretti. bazen göğsü. karanlıkta bir yıldızı andırıyordu. Lheureux tekrar sıkıladı. kimse bu işle meşgul olmadı. Ama senede imza atar atmaz da aklına cüretkâr bir fikir geldi: M. hiç şüphe yok. kendisinin de satacak bir şeyi yoktu. Pazar yerinin çatısı üzerindeki karlar. bir çeşit endişe içinde bekliyordu. meydana bakan pencerenin yanı-. faturayı şişirmek için vaziyetten istifade ederek. Atın satılmasını istiyordu. adam. şimdi her şey aşçı kadının elinde kaldığı için. hekim sıfatıyle bunlara para yermeyebilirdiyse de. bazen de elleri kolları ağrıyordu. Hava güzel olduğu zaman. Argueil ile Rouen arasında yeni bir yolcu arabası servisi işletmeyi kuruyordu. sanki nekahat-hanedeymij gibi. senetlerin vaktinde ödenmeyeceğini. satıcılar homurdanıyor-du. Lheureux bayağı sıkıştırıyordu. imkânlar kuruyordu. M. ertesi yıl bu kadar borcu ne ile ödeyeceğini düşünüp duruyordu. Nitekim. Bir yıl sonra borcunu ödeyeceğini ve istenilen faizi de vereceğini ilave etti. Kış şiddetli geçti. evvelki senette yazılı yüz seksen frankla birlikte tam bin iki yüz elli franklık bir borç altına girmiş oluyordu. hakkından vazgeçerek malları geri almaktan-sa. Kafasını bu işlerle meşgul edip Emma'yı unuttuğu için kendine kızıyordu. zaman zaman kâh tehditle. Emma. Allanın günü. kendisince pek ehemmiyeti olmayan ufak tefek olayların şaşmaz bir intizamla vukuunu. bu suretle Charles. paraları getirdi ve bir senet daha yazdırdı. küstah bir tavırla. Ve zavallı çocuk.MADAME BOVARY setti. çok daha tombul. bir yerine iki sandığı. sattığı eşya MADAME BOVARY 219 üzerinden de en az üçte bir nispetinde kâr etmekle. gelecek bir eylülde. Bu işin güçlüklerini anladıkça. akşamlan Kırlangıç'm gelişiydi. Öğle vakti. babasına başvurmak veya bir şeyler satmak gibi çareler arıyor. Homais'ye nasıl ödeyeceğini bilemiyordu. yüzde altı faizle borç para vermek ve bunun da bir çeyreğini komisyon olarak almak. dava açmaya kararlıydı. Altın Aslan'ın külüstür arabasını çabucak iflas ettirecek ve böylece Yonville'in bütün ticareti onun eline geçmiş olacaktı. Bunlardan en önemlisi. Ezile büzüle. diğer sesler ona cevap veriyor. na götürüyordu. bu parayı temin etmek mümkün olup olmadığını sordu. M. kustuğu da oluyordu. Bazen kalbi. işlerin bu kertede kalmayacağını. XIV Önce. Lhereux. O anda han sahibesi bağırıyor. Zaten. dükkâncı. Monsieur iyice düşünüp taşınmalıydı. ama Felicite unuttu. Bu servis. eczanesinden aldığı bütün ilaçların parasını M. Sonra. daha bir sürü şeyi getirip teslim etmişti. Madamın nekahati uzun sürdü. üstelik. bazen beyni. daha hızlı işleyerek ve daha çok yük taşıyarak. hasılı. çünkü bahçeye garez bağlamıştı. dükkânına koştu. Lheureux'den bin frank borç almak. böylece minnet altında kalmaktan da biraz utanıyordu. ama dükkâncı. neye el atsa altın oluyordu. evin masrafı. Guillaumin kendisine Grumensil yer kömürü ocaklarının hisse senetlerinden vermeyi vadediyor. malların dükkâna iade edilmesi emrini verdi. öyle dolap çevirdi ki. Emma'nm hastalığı en had derecesindeyken. Her ne kadar. odaya beyaz ve hareketsiz bir ışıkla aksediyordu. kendisine onun hakkını yemek gibi geliyordu. içilecek sıcak bir şey istemek veya laf etmek için hizmetçisini çağırıyordu. vaktiyle sevdiği şeyler artık hoşuna gitmiyordu. o tarafın pan-curları daima kapalı duruyordu. günün birinde. kâh yana yakıla. Charles bunlara ihtiyacı olmadığını boşuna söyledi durdu. koltuğunu. zaten hekimin de başka dertleri vardı. Charles bunda bir kanser başlangıcının belirtilerini görür gibi oldu. sonunda Bovary altı ay vadeli bir senet imzalamak zorunda kaldı. Kahvaltılarım yatağına getirtiyor. korkunç nispette artmıştı. sıska paracığının. mantoyu. Bütün aklı fikri. şuurundan böylesine tatsız bir düşünce mevzuunu hemen uzaklaştırıyordu. üstelik para sıkıntısı içindeydi. hep onu düşünmemek. gece çantasını. Böylece. Buna göre Bovary. Eve hesap pusulaları yağıyordu.
Emma. bütün ihtişamıyle altın bir tahta oturmuş. çerçevesi zümrütlü bir mukaddes emanet bulunmasını arzu etti.220 MADAME BOVARY Charles eve dönüyordu. sorulu. de Maistre tarzında kurumlu bir ifadeyle kaleme alınmış cüzler. bunları aşırı bir acelecilikle okumaya başladı. Dinden ilham almış hikayelerin öylesine hayatı bilmeyen insanlar tarafından yazıldığını gördü ki. O zaman. sonra. eğlenceli tarafı eksik olmayan kısa ve tatlı bir sohbet içinde kendisini dine bağlamaya teşvik ediyordu. odasında takdis hazırlıkları ilerledikçe. Ama yine de sebat etti. Tespihler satın aldı. bütün idraklerinden. ellerinde yeşil hurma dalı tutan azizlerin ortasında. Cüppesini görür görmez Emma ferahlıyordu. papaz okullarının şair öğrencileri veya tövbe etmiş yosmalar tarafından iç bayıltan bir üslupla yazılmış. aynı ilgisizlikle. içine. zayıf olmanın tadını çıkara çıkara. görünüşler ölçüyü kaçırınca. mukaddes kaptan mayasız ekmeği çıkardı ve Emma. onun bu imanının böyle bir coşkunlukla zındıklığa ve hatta cinnete gelip dayanmasından da korkuyordu. M. fakat aynı derecede derin bir tatlılıkla devam ediyordu. pembe kapaklı romanımsı şeylerdi. gün batmaya başlayınca. aralıksız ve sonsuz. ilah kabilinden eserler vardı. kendisini bu saatte görmeye geliyordu. çocuklar. . de***. cevaplı küçük broşürler. varlığı da Tanrıya doğru yükselerek onun aşkında eriyecek gibi geliyordu kendisine. muskalar taşıdı. nihayet Hıristiyanlığın alçak gönüllülüğü içinde dinleniyor ve Emma. dünyanın üzerinde dalgalanan ve gökyüzüne karışan bir safiyet hali görür gibi oldu ve o hale katılmak istedi. odasında yatağının başı ucunda. kendisinde ilâhi bağışlamanın sızmasına geniş bir gedik açacak olan parçalanışını seyrediyordu. gençlerin istifadesi için. şimdi bile o hissi yeniden duymaya çalışıyordu. Gururdan yorulmuş ruhu. cetvelleriyle kepenklerin tokmağına vura vura okuldan dönüyorlardı. Aralarında İyi düşünün. Hazreii Meryem'in ayaklarına kapanan hovarda. müellifi birçok nişanla taltif edilmiş M. hepsi birbiri peşinden. Etrafındaki yataklığının perdeleri bulutlar gibi hafifçe şişiyor ve konsolun üzerinde yanmakta olan iki iri mumun ışınları. saat beşe doğru. tahta kunduralarını kaldırımda sürükleyerek. bütün benliğini kapla-maksızın. bu gibi meselelerde fazla bilgisi olmadığı için. papaz. din kitapları ticaretinde o devirde neler geçer akçe ise hepsini karmakarışık toparlayıp gönderdi. bütün duygularından kurtaran kuvvetli bir şeyin benliği üzerinden geçtiğini hissetmişti. Demek. ona göz kamaştırıcı nurlar gibi görünüyordu. Voliaire'in hataları. bütün bu haller. Bu harikulade manzara. sonra tekrar çıkıyordu. Hafifleyen bedeni artık hiçbir şey düşünmüyor. Yatağın çarşaflarına mukaddes su serptiler. uzak mekânlarda meleklerin çaldığı harplerin sesini duyar ve masmavi bir gökyüzünde. Fakat. Papaz. her akşam öpmek için. esiri bir ruhun tasavvur edebileceği en ince bir Katolik hüznünün dolduğunu hissediyordu. bambaşka bir hayat başlıyordu. kendisini bütün acılarından. Lakin. Bir azize olmak istiyordu. tanrısal bir sevinç içinde bayılırcasına. hayal edilebilecek şeylerin en güzeli olarak hafızasında kaldı. Monseigneur Kitaphanesi sahibi M. Emma'nm bu eğilimlerine hayran oluyordu. hatır soruyor. Boulard'dan kadın cinsinden zekâ ve irfan sahibi birine kuvvetle tesiri olacak bir şeyler göndermesini istedi. Bunlar. Sonra da. dinin emir ve tembihlerine içerledi. kendisine sunulan kurtarıcının cismini kabullenmek üzere dudaklarını uzattı. diğer aşkların' üstünde bir başka aşk vardı ve bunlar. Bir gün. sanki zencilere kap kaçak gönderiyormuş gibi. öyle ki. ebediyete kadar artıyordu! Ümidinin kuruntuları arasında. kendisini. O duygu da. delillerini aradığı gerçeklerden yavaş yavaş uzaklaştırdı. Kitapçı. yanmakta olan bir buhar duman halinde dağılırsa. şurup şişeleri ile dolup taşan konsolun bir mihrap haline getirilip Felicite de yerlere yıldız çiçekleri serpince. Hal. Emma bir et suyu içiyor. M. can çekişmeye başladığını sanmış ve günah çıkartmak istemişti. Madame Bovary' herhangi bir şeye ciddiyetle kendini verecek kadar henüz zihnini toparlayamamıştı. MADAME BOVARY 221 saadet yerine çok daha büyük mutluluklar. Bournisien. havadis getiriyor. okuduğu kitap elinden düştüğü zaman. iradesinin. kendisini kollarında taşımak üzere bir işaretle yeryüzüne alev kanatlı melekler indiren Ruhûl Kudüs'ü görür gibi olarak başım yastığa bıraktı. Tanımadığı insanları yerden yere çalan polemik yazılarının hayratlığı hiç hoşuna gitmedi. hastalığının pek ağırlaştığı bir sırada. Nasıl ki.
birdenbire: — Bu kadar seviyor musun onu. faziletli mi. Karı koca kavgasından bıkıp usanmış olan bu kadıncağız. kocasının sütnineye gönderdiği küçük kızını eve getirtti. şan ve şereflerini La Valliere'in bir portresinde tahayyül ettiği. Emma' nın. hiç konuşmadan.vaktiyle zinanın yarattığı sırdaşlıkla âşığına fısıldadığı aynı tatlı sözlerle şimdi Tanrıya hitabediyordu. iradesini de daha sik kullanıyordu. Bu araştırma. Emma. Bu bü222 MADAME BOVARY yük aşktan bir koku yayılıyor ve her yerden geçerek. tavırları öyle değişikti ki. fazladan bir meziyetti ve sofuluğununun gururu içinde. Önce başını sert bir hareketle sallayarak. bencil mi. komşusu hakkında anlatılan dedikodulardan hiçbirine kulak asmak istemeMADAME BOVARY 223 misti. orada kalıyordu. Artık tevekkülle her şeyi anlayışla karşılamakta karar kılmıştı.. O zaman da. konuşması. İlkönce. Kaynanası Madame Bovary. kendini. Bovary'nin itirazlarına rağmen. • . uzun elbiselerinin işlemeli kuyruklarını ihtişamla sürüyerek. sağlam mantığı ve ciddi tavırlarıyle kendisine metanet veren kaynanasının evde bulunmasından maada. yoksa ahlaksız mı hiç ayırt edilemiyordu. ihtişamından ürktüğü harikulade ve yepyeni bir şeyle birdenbire karşılaşmış gibi oldu. Bunlar. her mübarek cuma günü kendine iri bir domuz sucuğu ısmarlamaktan: çekinmeyen Bovary babanın iğneli sözlerinden kurtulmak için. Emma.Rodolphe'un anısına gelince. Bu hali pek beğenen eczacı. Madame Tu-vache ve Allanın günü saat ikiden beşe kadar ziyaretine gelen o iyi yürekli Madame Homais'di. muazzam bir aldatmacanın belli belirsiz duygusu içinde. onun sessiz arzuları ve sıkılganlıklarının farkında değildi. hep ideal izlenimlerle doluydu. merhametli mi. hiç şüphe yok. ta Paskalyaya kadar oğlunda kaldı. Berthe istediği kadar ağlasın ona artık kızdığı yoktu. bir akşam. Fakirler için elbise dikiyor. onun herhangi bir irade hamlesi göstermesine memnun oldu. mutfakta sofraya oturmuş. Emma iyileştikçe. belki bulaşık bezlerini tamir edecek yerde öksüzlere zıbm örmek tutkusu dışında. yanıbaşında. elleri ayakları yorulmuş. Justin onlara refakat ediyordu. sözleri öyle sevgi ve bakışları öyle gururla dolu. o ani. Örneğin. tarağını çıkarmakla işe başlıyordu. toprak altında bir kral mumyasından daha şatafatlı ve daha hareketsiz. fakat gökyüzünden hiçbir haz inmiyor ve Emma. kendini aşırı derecede hayır işlerine verdi. Bu saç kümesinin siyah halkaları çözülerek. ziyaretçileri de sırasıyle uzaklaştırdı. oracıkta. hastalığı sırasında. Zaten. Kocası yine de. ta dizlerine kadar indiğini ilk kez görünce. hayatın yaraladığı bir kalbin bütün gözyaşlarını İsa'nın ayakları dibine akıtmak üzere yalnızlığa çekilen o büyük eski zaman hanımlarına benzetiyordu. artık bu gürültüsüz evden hoşlanıyordu. Madame Langlois. emzik çağındaki iki yavrunun yanma yamyamdan daha iştahlı bir oğlanı da katarak mutfağa fazlaca gelmeyi âdet edinen sütnine Rollet anayı kapı dışarı etti. imana kavuşmak içindi. gelininde ayıplanacak bir şey bulamıyordu. yerinden doğruluyordu. Emma onu kalbinin en derin köşesine indirmişti. hareketsiz duruyordu. Kızarıp bozaran Felicite'nin cevabını beklemeden. kendisine hiç aldırmadan. şimdi her şeyi öyle bir kayıtsızlıkla sarıp sarmalıyordu ki. git de eğlen! İlkbaharın başlangıcında. ona kalırsa. koş bakalım. humais'nin çocukları da ziyarete geliyorlardı. Eczacının karısı. kapının yanında ayakta. Hayatından silinmiş olan aşkın. Bir gün Charles eve dönünce. Homais ailesinden sıyrıldı. çorba içen üç serseri ile karşılaştı. içine kapanıp yaşamak istediği iffet ve namus havasım tertemiz bir sevginin kokusuyle dolduruyordu. Emma. lohusa kadınlara odun gönderiyordu. kiliseye de eskisi gibi muntazam devam etmez oldu. nekahet devresinde iken. kendisinden izin isteyen ve bahane ararken kem küm eden hizmetçisine öyle öfkelendi ki. Gotik üslubundaki dua rahlesi Önünde diz çöktüğü zaman. hemen hemen her gün. kederli bir tavırla ilave etti: — Haydi. Hatta ekseriya Madame Bovary. Nitekim. Madame Dubreuil. başkalanyle de düşüp kalkıyordu. Sonra. biçare çocuk. Onlarla birlikte Emma'nın odasına çıkıyor. bahçeyi baştan başa alt üst ettirdi. Ona okuyup yazma öğretmek istiyordu. bu kalın bezden gömleğin altında. kendisine dostça: . Madame Caron. güzelliğinden taşan cazibeye açık o delikanlı kalbinde çarptığını farket-miyordu. Kızına: — Karnının ağrısı geçti mi meleğim? diyordu. Bu. deyiverdi. tu-valetiyle meşgul oluyordu. Hangi konuda olursa olsun.
nasıl kötü eczane varsa. bütün kilise babalarının kanaati böyledir. Madamın tamamtyle iyileşmesi niyetine içiliyordu. Rouen Tiyatrosu' na. Bu. Charles'a. o meşaleler. Rahip. Charles'ın da eve döndüğü saatti. bütün bunlar bir nevi ruh laubaliliği yaratır. İddiasına göre tiyatro. . iyi eserler. diyordu. Dışarıda kalıp Koru'nun ortasında hava almayı tercih ediyordu. diye devam etti.. o zaman da rahip.— İşi fazla sofuluğa vurmuştunuz. Fakat elma şarabı. gerçekten açık saçık şeyler vardır içinde! M. Eczacı: — Neden. eskiden Paris yumurcağı adında bir piyes görmüştüm. her gün. meşhur tenor Lagardy'yi dinlemeye götürmesini tavsiye etmesine hiç içerlemedi. Bu sükûttan hayrete düşen Homais.. dedi. o da. diyordu. diye sordu. masa üstünde böyle sağlam tutmalı ve sicimlerini kestikten sonra. ama yavaş yavaş.. o boyanışlar. siz de kabul edersiniz ki. dedi. bir genç adamın eline verilecek şey değildir o kitap. eskisi gibi. O da kendisine. gizliliğe aykırı kıyafet değiştirmeler.. karısını biraz içi açılsın diye. siz de bilirsiniz. tıpkı lokantalarda seltz suyuna yapıldığı gibi. süslü püslü. İkisi de sıcaktan 224 MADAME BOVARY bunalmış oluyordu. bizim de emirlerine itaat etmemiz lazımdır. Binet de oralarda bulunuyor. eczacı: — Evet. kilise. Şarap testilerinin tıpasını çıkarmakta Binet pek becerikliydi. yani biraz aşağıda. dedi. Sonra da tutarsınız. bu tatbikat esnasında. Tatlı elma şarabı getiriliyordu ve birlikte. Nitekim bir gün eczacının. o kadınlaşmış sesler. şehadet parmağı ile bir tutam enfiye yuvarlarken. Bovary. Hiç değilse. elbette bunun bir hikmeti vardır. sonunda. diye itiraz ediyordu. tiyatro sanatkârlarını afaroz eder? Çünkü eskiden. edebiyatı savunmaya başladı. fakat güzel sanatların en önemlisini topye-' kûn mahkûm etmeye kalkışmak. iyi yazar bulunduğunu. M. (Sonra. Bournisien'in öfkeli bir hareketi üzerine. bunlar tiyatroyu halk için gerçek bir ahlak ve diplomasi okulu haline getirir. akait derslerinden çıkar çıkmaz soluğu Emma'da alıyordu. Protestanlardır. — Costigat ridendo mores. Arhalie'ye--Rahip. iffete aykırı düşüncelere. Örneğin Voltaire'in trajedilerinin birçoğuna bakın. onu da bir kadeh içki içmeye davet ediyordu. bunlarda edep ve haya kuralları çoğu zaman pekâlâ bozulurdu. Binet: — Ben. Fakat eczacı. peşin hükümleri hicvetmeye yarıyor ve keyif maskesi altında fazilet öğretiyordu. Homais: — Elbette. taraçantn duvarı dibinde. aslında fena adam değildi. bizler değiliz. içini çekmekle kaldı. sesine birdenbire mistik bir eda vererek ilave etti): Şayet kilise bu temaşaları mahkûm etmişse. ağız dolusu bir kahkaha ile mutlaka şu nükteyi yapıyordu: — Nefaseti insanın gözüne çarpıyor! Papaz. Koro ile birlikte «mystere» adı verilen bir çeşit farşlar oynanırdı. Monsieur Bournisen. tatlı su böceği avlıyordu. sabrını kaybederek: — Kutsal Kitabın okunmasını tavsiye edenler. Kameriyeye bu adı vermişti. mantarı itmeli. ama. onların içine öyle ustaca felsefi düşünceler serpiştirilmiştir ki. ekseriya onların yüzüne fışkırıyor. bir hayli huy-landırıcı. Papaz: — Ben de biliyorum. Bournisien. papazın bu husustaki fkirlerini öğrenmek istedi.. kötü edebiyat da var. eskimiş bir düşünce gibi gelir. Galilee'yi hapsettikleri o MADAME BOVARY 225 aşağılık devre layık bir ahmaklık. eczacı ise devam etti: — Kutsal Kitapta da öyle. bunların açıktan açığa ibadetlerde rolü vardı. O piyeste gerçekten kaçık bir ihtiyar general vardı! Bir işçi kızını iğfal eden iyi aileden bir delikanlıya haddini bildiriyor. diye atıldı. Memnun bakışlarım etrafına ve ta nihayetlerine kadar manzarada gezdirerek: — Şişeyi. ayrıntıları. bana. kirli heveslere yol açar.. insanı kendinden geçiren dairelerde kadınlı erkekli toplantılar. ahlak bakımından müziği edebiyattan daha zararsız bulduğunu söyledi.
afiyet olsun. Eczacı dayattı: — Elbette ya! Yapmadıkları yok ki zaten! Papaz. dedi. demekle kaldı. bu kargalardan birini kudurtmaya yarasa bile. avlularında tavukların seyyar satıcılara ait çamurlu arabalar altında yulaf tanesi aradığı. Konuyu karısına açtı. hatta bazen ruh sağlığına yarayan. eczacı. — Evet.. dedi. yarına! Bu tiyatroya gitmek fikri Bovary'nin kafasında çabucak ye-şerdi. iyi yolculuklar! Allanın sevgili kulları! Sonra. Hekim. öyle değil mi doktor. ağız dalaşı denen şey böyle olur. Yanında üç metresiyle birlikte bir de aşçı taşıyormuş. Emma'nın bu işe fazla kibarlık gösterdiğine hükmederek daha çok ısrar etti. Rouen'ı kırıp geçireceksiniz. şimdiden düşünmeye gerek yoktu. Lheureux efendiye ödenecek senetlerin vadesine daha o kadar zaman vardı ki.. Papaz tekrar iskemlesine oturarak tasdik etti: — Doğrudur! Doğrudur! Fakat ancak iki dakika daha yerinde kaldı. kasabadan kımıldamamak zorunluğunda olduğuna inanan eczacı. sözünün her hecesine basa basa tekrarladı: — Ta-nı-dım. şamata . Homais. Hiç beklemediği bir günde annesi kendisine üç yüz frank göndermişti. Yonville'de kalmasına hiç bir neden bulunmadığı halde. insanları dine bağlamak hususunda en emin çaredir. mumu hep iki ucundan yakarlar. şöyle son bir çimdik atmayı münasip gördü: — Ben. Ertesi gün. Gördünüz. olmayacak şey ama. dedi. onların yola çıktığını görünce içini çekti ve: — Haydi bakalım. masrafa girmek gibi nedenler ileri sürerek önce buna yanaşmadı. hekime: — İşte. tanıdım. Fakat gençliklerinde para biriktirmek akıllılığını göstermedikleri için hastanelerde ölürler. haltetmişler. ibret verici. hayatınızda bir kerecik olsun. zararsız. dedi. ortada hiçbir engel de yoktu. inanın bana. MB 15 226 MADAME BOVARY Konuşma sona ermişe benziyordu ki. büyük ahırları ve küçük yatak oda-larıyle. tedirgin olmak. artık her şeye katlanarak: — Öyleyse. bütün taşra varoşlarında görülen hanlardan biriydi: Kış gecelerinde rüzgâr estikçe çatırdayan çürümüş tahtadan balkonlu. adamı nasıl yan bastırdım!. Bournisien. şöyle üstünkörü. Burası. gayet yüksek ücretle İngiltere'den çağırmışlar. mavi ipekten bir elbise giymiş olan Emma'ya dönerek: \ — Bugün aşk sembolü kadar güzelsiniz. Madamı götürün tiyatroya. zamanımız gibi bir aydınlık çağında. öyle öfkeli öfkeli bakışlarla: — Efendi!. Gider gitmez eczacı. Acele ediniz! La-gardy yalnız bir akşam oynayacak. içi daima yolcu ile. Sonra. Yolcu arabası Beauvoisine meydanında Kızıl Haç otelinin önünde durdu. Zaten bütün bu büyük sanatkârlar. dedi. yahut hiçbir fikri olmadığından. değer doğrusu! Eğer yerime birini bulursam ben de sizinle beraber giderim. yorgunluk.Homais: — Ne olursa olsun. eczacı âdeta ürktü ve daha yumuşak bir sesle devam etti: — Yalnız şunu söylemek istiyorum. kadın bu ısrardan bunalıp sonunda razı oldu. Ne ise. günlük borçları hiç de kabarık değildi. ya aynı fikirde olduğundan kimseyi gücendirmemek için. fakat. Charles fikrinden vazgeçmedi. dedi ki. dansözlerin bacak oyunlarını seyretmeye gitmek için sivil giyinen nice papazlar tanıdım. muhayyilelerini biraz harekete getirecek bir hovardalık hayatına ihtiyaç duyarlar. MADAME BOVARY 227 böyle bir eğlencenin karısına yarayacağını iyice kafasına koymuştu. bir zihin eğlencesini hâlâ kötülemekte ısrar etmelerine doğrusu pek şaşıyorum. — Şüphesiz. dört farbalalı. dedi. Emma. saat sekizde Ktrlangıç'a bindiler. hoşgörürlük. Söylendiğine bakılırsa yaman bir adammış! Servet içinde yüzüyormuş. Velhasıl. Papaz: — Hadi canım.
birlikte çekilip gittiler. arka tarafında da sebze bahçesi bulunan bir eski zaman misafirhanesi. Methale ayak basar basmaz. sokak tarafında kahvesi. sıcak bastırmıştı. çivitten söz açıyorlardı. cümle cümle izliyor.» Hava güzeldi. arkasından bir başkası göründü. sanki keman yayları sinirleri üzerinde geziniyormuş gibi. Emma gençliğinde okuduğu eserlerle. 228 MADAME BOVARY XV Halk.ile. ihtiyar başlar görülüyordu.. bir orman içi yol kavşağıydı. yeleklerinin açık yerinden pembe veya tirşe kıravatlarmı göstererek. onların san eldivenli ellerini gererek altın başlı incecik bastonlarına dayanmalarına hayran oluyordu. kızarmış alınları siliyordu. Emma. rutubetli peçeteleri mavi şarap lekeleri içinde ve şehirli kıyafetine girmiş çiftlik uşakları gibi daima köy kokmakla beraber. bir çift eldiven. hana döndü. Walter Scott'un ro-manlarıyle yeniden karşılaşmış oldu. Bir kurşun buharıyle donuklaşmış gümüş madalyalara benzeyen. tiyatrodan bulvara. koridorların tozlu kokusunu olanca gücüyle göğsüne çekti. yapılan izahları anlamadı.. anlamsız ve sakin. gıcırdayan kemanların. Charles. kalın camları sinek tersleriyle sararmış. fakat iş de akıllarından çıkmadığı için. salona ani bir neşe saçarak tavandan indi. kontrolörden müdüre havale edildi. meyhanelerin kapısına asılmış. Ön balkonu paradi ile. Bu. koca şehri boylu boyunca birkaç kez arşınladı durdu. bazen nehirden esen ılık bir rüzgâr. bütün mendiller elde. aralarında yine pamuktan. izahat istedi. Birinci mevkie giden merdivenden çıkarken. Önce homurdayan basoların. aceleyle tiyatronun önüne geldiler. Sisler arasından İskoç gayda seslerinin. fundalıklar üzerinde akislerle uzadığını duyar gibi oluyordu. duvarın önünde bekliyordu. Bunlar. Nihayet orkestranın mumlan yandı. façetalannın ışık cümbüşü ile. cıvıldayan flüt ve büyülülerin uzun curcunası duyuldu. romanın anısı librettoyu anlamayı kolaylaştırdığı için. bir buket çiçek aldı. Yakındaki köşe başlarına asılmış koskoca afişlerde acayip harflerle şu kelimeler tekrarlanıyordu: «Lıtcie de Lammermoor. öbür koridordan sağ tarafa koşuşan kalabalığı görünce. yiyecek içecekle tıklım tıklım dolu. Lagardy. locasına girip oturduğu zaman. pantolon cebinde elinde tuttuğu biletleri hep karnına bastırıyordu. Op6ra. Salon dolmaya başlıyordu. karşılıklı se-lamlaşıyorlardı. Emma'nın kalbi hızlı hızlı çarpmaya başladı.. Fakat biraz daha aşağıda. Madame Bovary yukardan. parterde çalım satıyorlardı. içyağı. üstünden variller yuvarlanan Charrettes sokağının nefesiydi. Sonra sahnede üç kez yere vurulduğu işitildi. bir düşes şuhluğuyle endamını yay gibi gerdi. müziğin borası ile derhal dağılıveri-yordu. küçük dürbünler kılıflarından çıkarılıyor. kıvırtılmış saçların arasından terler akıyordu. entrikayı. Monsieur. bakır çalgılar seslerini yükselttiler ve perde yükselince. sonra MADAME BOVARY 229 1 çalgıcılar birer ikişer içeri girdiler. Bovary ise. Köylüler ve asilzadeler. borazanlaşan pistonların. böylece. uzaktan birbirlerini gören aboneler. derhal harekete geçti. elinde olmayarak gururla gülümsedi. Madame kendine bir şapka. tedbirli hareket etmek için. ispirtodan. saçı ve rengi ağarmış. omuzlarında birer İskoç atkısı.. avcılar da tekrar şarkıya başladı. Zaten.. büyük ve kapkara mağazalarla dolu. avize. Yakışıklı delikanlılar. gülünç görünmek korkusuyle. Üstü kumaş kaplı geniş kapıları parmağıyle itmekten çocuk gibi zevk duydu. satışlardaki endişelerini güzel sanatlarda avutmaya geliyorlardı. Bu. içeriye girmeden önce rıhtımda bir gezinti yapmak istedi. solda bir meşe ağacının gölgesi altında bir çeşme ile. sonra iki kolunu gökyüzüne kaldırarak kötülük meleğini yardıma çağıran bir serkerde ortaya çıktı. hep bir ağızdan bir av şarkısı söylüyorlardı. davulların uğultusu başladı. Kendini melodilerin akışına bırakıyor ve hatta. bu yüzden çorbasını içecek vakit bulamadı. salonu localarla karıştırdı. bütün benliğiyle bizzat kendisinin titrediğini hissediyordu. deri ve nebati yağ kokan buz gibi bir hava cereyanı herkesi serinletiyordu. kapkara masalarının üstü içine alkol karıştırılmış kahve döküntülerinden tutkallaşmış. zihnine gelen kavranılması güç düşünceler. sahnedeki peyzaj meydana çıktı. tekrar tiyatro bürosuna gitti. taş parmaklıklar arasında sağa sola ayrılmış.. kapılar henüz açılmamıştı. ves. tiyatroya perde açıldıktan sonra varmaktan pek korkuyordu. tok bezden perdelerin kenarını hafifçe kımıldatıyordu. Gözlerini dört .
Edgar Lagardy göründü. lirizmden fazla şatafat. ahenkle çırpınıp duran bütün o hayal mahsullerini seyrediyordu.» dedikleri zaman da o. Sesinde öfkeli haykırışları. şapkasında horoz tüyü bulunan o çirkin adamcağız? MADAME BOVARY 231 Emma'nın açıklamalarına rağmen. Lucie'yi yanıltacak olan uydurma nişan yüzüğünü görünce.. daima reklamlara şahsının cazibesi ve ruhunun hassasiyetine dair şairane bir cümle sokuşturmaya pek dikkat etmekteydi. Niçin o da Lucie gibi. Onun yüzünden de iflas etmişti. ilerliyordu. zekâdan ziyade coşkunluk. Zaten babası ile kolkola çıkıp gittiler. fügün bütün son kısmına yeniden başlandı. Lucie. Birinci sahnede herkesi coşturdu. müziğin son titreşimlerine karışıp giden keskin bir çığlık kopardı. sürgünden. Babası değil miydi. sen sus! Karısının omuzuna eğilerek: — Bilirsin ki. şahısları. bu dünyada hiç kimse onu böyle bir aşkla sevmemişti. Son vedaı da haykırdıkları zaman. bir başka âlemin havası içindeymiş gibi. kelimeleri fazla bozan müzik yüzünden.. şehvet ve vazife birbiri içinde erir ve kendisi de bu kadar ulvi bir saadetten yerlere düşmezdi. kanatları olsun istiyordu. genç bir kadın yeşilli bir seyise bir kese fırlatarak ortaya ilerledi. kılıçları.açarak kostümleri. — Ama ailesinden intikam almaya yemin ediyor. evliliğin çirkefinden ve zinanın hayal kırıklığından önce. bütün hafakanları biliyordu. zaten az kalsın ölümü bunlar yüzünden olacaktı. diye cevap verdi. onu görmek için eğiliyor. dekorlan. hayatını âlicenap birine bağlayabilmiş olsaydı. ayak dirememişti. yarına!. Kontrbasların eşliğinde. mantoları. kendi hayatından bir şeyler gibi geliyor ve bu vehim onu âdeta büyülüyordu. Fakat bu mutluluk. Ah. Emma evlendiği günü gözlerinin önüne getirdi. Gilbert'in kendi efendisi Ashton'a menfur entrikalarını anlattığı resitatif duetto başlar başlamaz. kendisini orada. o da galiba beni seviyor» diyordu. hıçkırıklar ve öpücüklerle dolu notalar çıkıyordu. birbirlerine: «Yarına. güzelliğinin en taz© çağında. bir kucaklaşma içinde uçup gitmek isterdi. Charles. yine geliyor. dedi. düşünceli bir tavırla. âşıklar mezarlarının çiçeklerinden. Emma. Emma'nın sabrı tükenmişti: — Sus.. yüründüğü zaman titreyen boyanmış ağaçları. yüzü beyaz saten elbisesinden daha solgun. kadını yüzüstü bırakarak başka kadınların peşine düşmüştü. Emma: — Hayır. ümitten söz ediyorlardı. kadife külahları. Salon alkıştan inliyordu. kendini attığı uçurumun farkında olmaksızın. Bütün sarhoşlukları. Fakat. sus artık! Lucie. Sağlam vücudunu koyu renkte bir eski zaman cepkeni sarmıştı. pek neşeliydi. mehtapta. Ateşli Güney ırklarına mermerlerin haşmetinden bir şeyler katan o harikulade solgunluk onda da vardı. sonsuz bir tatlılıkta hüzünlü hırıltılar izliyor ve çıplak boynundan. bir akşam Biarritz kıyılarında kayıkları onardığı sırada 230 MADAME BOVARY şarkı söylerken. dedi. Sahnede yalnız kaldı. berber ve boğa güreşçisi kokan bu mükemmel şarlatan tipini daha da göze sokuyordu. Diyorlardı ki. bırakıyor. Birdenbire. Edgar'm gönderdiği bir aşk hatırası sandı. oysa öteki. galiba her arzuyu ümitsizliğe sürüklemek için . Emma. nedimelerin koltuğuna girmiş. ümitsizliğe düşmüş görünüyordu. dedi. Bovary: — Bu asilzade. aşktan yakınıyor. tırnak-larıyle locasının kadifesini tırmalıyordu. küçük patikada görür gibi oldu. sevgi. yeminlerden. niçin kıza bu kadar zulüm ediyor? diye sordu. Polonyalı bir prenses. buğday başaklarının ortasında. etmiyor. bunu. Edgar gibi ağlamamıştı. kiliseye doğru gidildiği zaman. sarsılmaz bir güven. yalvarmamıştı? Bilakis. saçlarında portakal çiçeklerinden bir çelenk. tıpkı bir fırtınanın uğultusu içinde kazazedelerin haykırışları gibi uzayıp giden o melodili şikâyetlerle yüreğini dolduru-yordu. Tenor. gözlerini baygın baygın süzerken bembeyaz dişleri meydana çıkıyordu. Lakin bu hissi şöhret sanat ününü desteklemeden geri kalmıyordu. Bu diplomat oyuncu da. kederden. Emma: — Ne oluyorsa oluyor. Fakat. sesini duymuş ve ona âşık olmuştu. az önce gelen adam: «Lucie'yi seviyorum. Lucie'yi kollarında sıkıyor. sol majörden kavatine başladı. ben ne olup bittiğini anlamak isterim. o zaman fazilet. o kızın âşığı. Emma da onun gibi hayattan kaçarak. Şantözün sesi ona kendi şuurunun yankısı gibi. o zaman bir çeşme fısıltısına veya kuş cıvıldamalarına benzeyen bir flüt sesi duyuldu. Zaten. Son gece. macerayı anlamadığını da itiraf ediyordu. Güzel bir ses. oymalı bir küçük hançer sol kalçası üzerinde sallanıyordu.
Kadın. Elinde tuttuğu bardak yüzünden yerine çok güçlükle döp-dü. Elini bir kişizade teklifsizliğiyle uzattı ve Madame Bo-vary de. herhalde daha kuvvetli bir iradenin cazibesine kapılarak. göğsünün hareketlerine uyarak. gidelim! İçimdeki bütün ateşler. Leon'a! Leon mu? — Ta kendisi! Gelip sana saygılarını sunacak. Yeşil yaprakların üzerine yağmur yağdığı ve pencere kenarında ayakta birbirlerine Allaha ısmarladık dedikleri o ilkbahar akşamından beri bunu hissetmemişti. kalıbına girdiği şahsiyetin yarattığı vehim. hatta sahnenin dibinden. Yelpazelerin rüzgârı havayı büsbütün boğucu bir duruma getiriyordu.» diye düşündü. Tanışırlardı. onu adama doğru çekiyordu. Charles'ın beceriksizliğine kızdı. daha berrak sesiyle diğerlerinin hepsini bastırıyordu. yarı açık ağızlarından dökülüyordu. Hepsi de aynı sıra üzerinde el kol hareketleri yapıyorlardı. bütün yorgunluklarını ve gururunu paylaşarak. bir taraftan da kadın sesleri onun sözlerini tekrarlayarak. devşirecekti. ceremeyi çekmek gibi laflar homurda-nıyordu. aynı anda. kiraz rengi MADAME BOVARY 233 taftadan güzel elbisesindeki lekeleri silerken. bizzat kendisinin de yaşayabileceği hayatını. yalnız kendisi için şarkı söyleyecek olan o ruhun vecdini. kuvvetine sığınmak için koşup kollarına atılmak ve ona: «Kaçır beni. derhal durumun icaplarını düşündü ve hatıralarının bu uyuşukluğunu kendini zorlayarak sarstı. Charles nihayet karısının yanına gelebildi ve nefes nefese: — Neredeyse. dedi. yukarda kime rastgeldim? M. Sahnede rolünü oynarken. kılıcını çekiyor. bütün rüyalar senindir!» demek. «Halkın ruhuna dalga dalga boşalttığına göre. intikam. sevişirlerdi! Onunla birlikte bütün Avrupa ülkelerinde. mendiliyle. mağfiret ve şaşkınlık. Halk koridorları doldurmuştu. Emma artık sanatın abartarak büyülttüğü ihtirasların küçüklüğünü biliyordu. Arthur ayn bir köşede. öfke. orta perdeden şarkısını söylüyor. ona atılan çiçekleri toplayarak. Gaz kokusu nefeslere karışıyordu. o velveleli. ıstıraplarının bu kopyasını ancak gözleri oyalamaya yarayan bir plastik fantezi saymak istiyor. tazminat. sanki kendisini katlediyorlarmışçasma. yaldızlı bir parmaklığın arkasında. Fakat. içini saran şiiriyeti sayesinde. sanatkârı hor görme hevesi uçup gidiyor. kadife kapı perdesinin altından siyah elbiseli bir adam peyda olunca.uydurulmuş bir yalandı. Emma. peşten notalarla onu adam öldürmeye kışkırtıyor. Sonra. o muhteşem hayatı hayalinde canlandırmaya çalıştı. hep kendisine bakacaktı. dantela yakası. başkentten başkente dolaşırdı. Daha sözlerini yeni bitirmişti ki. öyle bir kalabalık var ki!. ferahlatıcı bir şeyler getirmek üzere büfeye koştu. kostümlerine kendi eliyle nakışlar yaparak. kıskançlık. herhalde tükenmez bir aşkı olmalı. soğuk bir şeyin sırtından aşağı aktığını hissedince. bir locanın dibinde. adam da. kadın. Tenor kendisine bakıyordu muhakkak! İnsan kılığına girmiş aşkmış gibi. küçümseyen bir merhametle içinden gülümsüyordu. Yonville'in eski noter kâtibi locaya girdi.. Adamın İspanyol biçimi kocaman şapkası bir jestle yere düştü ve derhal çalgılarla şarkı söyleyenler gür sesle sextuor'a başladılar. Charles bayılmasından korkarak. Emma dışarı çıkmak istedi. Düşüncesini bu konudan çelmeye çalışarak. iri adımlarla sağa sola gidip geliyordu. Emma'ya bir çılgınlık geldi. götür beni. Edgar. haykırmak geldi içinden. masraf. Perde indi. Rolün. o harikulade. nitekim bardağın dörtte üçünü kısa kollu elbise giymiş Rouen'lı bir kadının omuzlarına döküverdi. Bir iplik fabrikatörü olan kocası. Horlanmış âşık. saadetten mest olarak. tavuslar gibi çığlık kopardı. — Tahmin et bakalım. çabuk çabuk bazı sözler kekeledi: . Şayet tesadüf istemiş olsaydı. nefes almasına engel olan çarpıntılarla yine kendini koltuğuna bıraktı. kesik kesik inip kalkıyor. her gece. nefis bir koro halinde devam 232 MADAME BOVARY ediyordu. Lucie tizden feryatlar koparıyor. hiç düşünmeden aynı şeyi yaptı. kızgın kızgın. öfkeden ateş saçarak. Ashton. dehşet. ayak bileğinden itibaren genişleyen yumuşak çizmelerinin kırmızı mahmuzlarını tahtalar üzerinde çınlatarak. rahibin yarı bas sesi org gibi uğulduyor. zira her adımda dirseklerine çarpıyorlardı. gelemeyecektim! Öyle bir kalabalık.
parlak şöhretine rağmen. Leon: — Oyun hoşunuza gidiyor mu? derken Emma'nın üzerine o kadar eğildi ki. hemen değil. Önce. burnundan saçları234 MADAME BOVARY na kadar inen ılık nefesin temasıyle zaman zaman ürperdiğini hissediyordu.. pek tatlı zavallı aşkı hatırlıyordu. kocanın karşısında artık diyecek bir şeyleri kalmadığı için. Operadan çıkan kimseler. Fakat o andan sonra. sonunu görmeden çıktığıma üzülüyorum. Bovary sordu: — Rahatsız mı oluyorsun? — Evet. hemen ertesi gün kalkıp gideceklerini söyledi. omu-zunu bölmeye dayamış duruyordu. MADAME BOVARY 235 müzikten söz etmeye başladı. Charles. gayet işlek bir noterlikte iki yıl süreyle çalışmak üzere Rouen'a geldiğini anlattı. bin bir ihtimamla uzun dantel a şalını koydu. Maksadı. Leon. Kadın. Ey güzel melek.. Kâtip: — Yakında bir temsil daha verecek zaten. — Dayanılmaz derecede! Doğru. romlu şerbetini yudum yudum içerken.. benim Lucie'm havasını hafif sesle veya avaz avaz haykırarak kaldırımdan geçiyorlardı. M. Üçü birden tiyatrodan çıkıp rıhtımda açık havada.Normandiya'da. Emma'nın arkasında. dediklerine göre.— Ah! Günaydın. hastalığından söz edildi. şantözün oyununu da fazla abartmalı buluyordu. sütnineye gidişlerini. bu işten anladığını göstermek için. sanki çalgılar daha az ses veriyormuş ve sahnedekiler gerilere gitmiş gibi. — Ne zamandan beri? — Çıkın dışarı! Çıkın dışarı! Herkes dönmüş onlara bakıyordu. ikide birde kocasırfm sözünü kesiyordu. Homais ailesini. Şimdiye kadar Tamburini'yi. Ashton ile uşağı arasında geçen sahne. bıyığının ucu yanağına dokundu. Fakat Charles. M. Sonra Leon içini çekerek: — O kadar sıcak ki. boğuluyorum. konuşma çok geçmeden sona erdi.. davetliler korosu. Sonra Berthe'i. Paris'te görülen işlerden bambaşka olan muameleleri iyice kavramaktı. dedi. Grisi'yi dinlemişti. Emma. Operayı izleyen Charles'a dönerek: — Pek fazla bağırıyor.. — Demek Rouen'dasınız. Emma artık operayı dinlemez olmuştu.. Bovary: — Yoo. o başka. on para etmezdi. o büyük remajör duettosu. dedi. sevgilim. . tiyatrodan çıkıp bir yerlerde dondurma yemek teklifinde bulundu. eczacılardaki iskambil oyunlarını.. Emma'dan çok uzaklarda cereyan ediyordu. Fakat delilik sahnesi Emma'yı hiç sarmıyordu. öyle mi? — Evet. kalalım. çünkü oyun hoşuma gitmeye başlamıştı. Leon da.. Kendi samimi zevki ile karısının fikirlerine saygı arasında bocalayan Charles: — Evet.. pek gizli. kameriye altında kitap okumalarını. Nasıl! Siz burada mısınız? Salondan biri: — Susun! diye bağırdı. bir kahvenin camekânı önüne oturdular. Kadın umursamaz bir eda le: — Doğrusu! hayır! Fazla değil. ocak karşısında başbaşa kalmalarını ve artık unutmuş olduğu o pek sakin. dedi. Lagardy. O zaman Leon. belki. gidelim. Emma'nın omuzları üzerine. onların yanında. Lefrançois ananın durumunu sordu. pek uzun. Acaba neden geri dönmüştü? Hangi serüvenlerin akışı onu yeniden yolunun üstüne atmıştı? Leon. son perdede tamamıyle ha-rikuladeymiş. çünkü üçüncü perde başlıyordu. sustular. biraz. Rü-bini'yi.. dedi. diye devam etti. M. Kızın saçları darmadağın olmuş: Sahne pek trajik olacak herhalde. O zaman Leon. Sonra karısına dönerek: — Eğer yalnız kalmaya razı olursan. Persiani'yi. Şimdi o. söze atıldı: — Ama yine. Leon'un canını sıkmamak maksadıyle.
Yukarı çıktı. odasında kitap okurken veya akşamları Luxembourg Bahçesi'nin ıhlamurları altında otururken. Fevkalade bir şeydi. orada kendisini kibar tavırlı bulan işçi kızları arasında epey de süksesi olmuştu. rıhtım üzerinde. Zaten utangaçlığı da. Paris sokaklarının asfaltını rugan ayakkabısıyle çiğnemeyen herkesi küçümseyerek taşraya dönüyordu. bilakis. düşün daha.. hiç şüphesiz. göz kamaştırdığından peşinen emin olarak. bu hekimciğin karısı önünde. bir şahikaydı! O zaman Charles ısrar etti: — Pazar günü dönersin. ümidini kaybetmiyordu. Monsieur ve Madame Bovary'den ayrılırken. — Öyle ise. Emma garip bir tebessümle: — Doğrusu. Nişanları ve arabası olan bir zatın. bilmiyorum ki.. Çoğu zaman. hayli yıpranmıştı. hatta hesaptan başka. geceler insana öğüt verir derler. Bu ona iyi bir alâmet gibi göründü. dördüncü kattaki gibi konuşulmaz ve zengin bir kadının iffetini. üç aylık harçlığını ayın birinci günü yeyip bitirmezdi. Beriki dostça bir aldırmazlık hareketi yaptı ve şapkasını alırken: — Anlaştık. buna bir karar vermenin artık zamanı geldi diye düşündü. Emma onun gelmesinden hiç telaşa düşmedi. vaziyete bağlıdır: Binanın asma katında. hafif sesle: — Gerçekten üzüldüm. manevrayı da değiştirerek. yarın saat altıda. hukuk tahsil etmekle beraber. yanakları solmuş. Fakat yavaş yavaş bu duygu zayıfladı. fakat burada. zaten noterliğin bir işi için Yonville'e gitmek zorunda olduğunu söyledi. Nefse itimat. değil mi. Rouen'da. Charles bir kez daha kendisinin fazla kalamayacağını. diye kekeledi. çocuk gibi tir tir titrerdi. sonra Kızıl Haç'a girdiklerini görüRce yüz-geri etmiş ve bütün geceyi bir plan düşünmekle geçirmişti. Saint-Herbland geçidi önünde birbirlerinden ayrıldılar. Leon: .. kesesini çıkardı. deli dolu insanlarla düşe kalka. ne de fazla kısaydı.. bundan kendini hep korumuştu. dedi. oyunun son parçasında Lagardy'nin başarısını övmeye başladı. 238 MADAME BOVARY Gece. dedi. İfrata kaçmaya gelince. garsonlardan biri sezdirmeden gelip arkalarında durdu. üstüne başka emeller ve hırslar yığıldı. Le"on.. saat beşe doğru. etrafındaki kağıt paraları korur. Bu arada etraftaki masalar boşalıyordu. umarım ki. Chaumfere'e de oldukça devam etmişti. dedi. noter kâtibi hemen kolunu yakaladı. haydi kararını ver! Birazcık olsun hoşuna gideceğini umuyorsan.. Üç yıl süren bir ayrılıkten sonra onu tekrar görünce ihtirası uyandı. içinde hayali dallara asılı bir altın yemiş gibi sallanan bir belirsiz vaat vardı. dedi. Katedralde saat on bir buçuğu çalarken. hanın mutfağına girdi. böyle yapmakla hata ediyorsun. dantelalı bir Parisli kadının yanında olsaydı bu zavallı kâtipçik. Üniversiteli gençlerin en aklı başında olanıydı: Saçları ne fazla uzun.. kendilerine refakat eden Leon'a: — Mademki şimdi yine bizim memleketli oldunuz. kendini gayet rahat hissediyordu. Leon onların peşine takılmış. profesörleriyle de arası daha iyiydi. Bovary. vakit vakit bize akşam yemeğine de gelirsiniz? 236 MADAME BOVARY Noter kâtibi. Emma'ya sahip olmayı istemenin. sünepeliği kadar çıtkırıldımlığı yüzünden de. masanın mermeri üzerine iki beyaz sikke çınlatmayı da unutmadı. kanun kitabını yere bırakır ve Emma'nın anısı aklına gelirdi. fakat Emma için böyle bir zorunluluk olmadığını söyledi. beklenmedik bir ümit kapısı açan bu fırsat karşısında.Genç adam. Sonra. ÜÇÜNCÜ KISIM I M. altta yaşamaya devam etse bile. bunda kusur etmeyeceğini. Ertesi gün.. vaziyeti kavrayan Charles. hiçbir şeyin durduramadığı p korkaklara özgü kararlılıkla. boğazı kurumuş. masaya bıraktığınız para. tıpkı korsesinin astarındaki zıh gibi. meşhur bir doktorun salonunda. çünkü Leon. Bir uşak: — Monsieur burada yok. bazen nereye indiklerini söylemediklerinden dolayı kendisinden özür diledi.
kalabalığın gürültüsü içine atıyordum kendimi. Her ikisi de ıstıraplarının nedenlerini daha açıkça belirtiyorlar. bir ince örtünün dalgalandığı bütün kira arabalarının peşi sıra koşuyordum. Göze girmek için veya kendisini de hüzne düşüren bu melankoliyi safcasına taklit ile. Maskeli balolardan sonra. Fakat erkeklerin de dertleri vardı. hamal kıyafetine girmiş kadınlarla yediği yemekleri belki hatırlamıyordu. Çözük saçları üstünde unutma beni çiçekleri.. sonra da hepsini yırtıyordum. kolsuz bir elbiseye sarınmış. ortasındaki. basma resimler satan bir dükkâncıda. Emma: — Affedersiniz. Şehrin gürültüsü oraya kadar pek az geliyordu. ufacıktı.. dudaklarında peyda olduğunu hissettiği o dayanılmaz tebessümü göstermesin diye başını çevirdi. diye ilave etti. alıp başımı. bitmez tükenmez dertlerimle canınızı sıkıyorum. rıhtım boyunca sürükleniyordum. sanki yalnızlıklarını büsbütün daraltmak ister gibi. Arkasında. aya bakıyordu. Ama yine de içini çekti: . ayak parmaklarını. öğleye kadar şehrin bütün otellerini bir bir dolaşıp kendisini aradığını söyledi. terliklerinin sateni içinde oynatıyordu. dedi. başka sahaları daha cazip buluyor. dedi. budalalığını örtbas etmek için. derhal. devam etti: — Bazen bir tesadüfün sizi karşıma çıkaracağını hayal ediyordum. konuşmaya bazı felsefi düşüncelerle girişildi. kapılarında sizinkini andıran bir şalın. O. bu karşılıklı dert yanmanın artan harareti ile biraz daha coşuyordu. size mektuplar yazıyor.beyaz ayırma çizgisi ve buklelerinin altından taşan kulak uçlanyle. Leon: — Çoğu kez. duvarın sarı kağıdı yaldızlı bir fon gibiydi. sabah sabah sevgilisinin şatosuna doğru çayırlardan koşarak gittiği eski randevular da. şu dünyadaki sevgilerin bayağılığı ve kalbin daima gömülü kaldığı ebedi yalnızlık üzerinde uzun uzadıya durdu. Leon da kendisini unutmuş olduğunu söylemedi. kadın değilsiniz ki siz. Beni bir şeyler hep oraya sürüklü-yordu. Kollarını kavuşturup başını eğerek.— Ama ben tahmin ettim. titreyen bir sesle: — O resim biraz size benziyordu. asla! Asla! İçlerinde birer damla yaş belirten güzel gözlerini tavana doğru kaldırarak: — Ah bilseniz. Köşe başlarında bazı kadınları size benzetiyor. — Hayır. MADAME BOVARY 239 Emma bir başkasını delicesine sevmiş olduğunu itiraf etmedi.. öyle mi? Emma: — Evet. dedi. Emma. zaman zaman. saçlarının topuzunu eski bir koltuğun arkalığına dayamıştı. Leon. her mektubunda canını sıkmaktan geri kalmıyordu. hata ediyorum. genç adam. — Nasıl ettiniz? Leon. Açık başı. terliklerinin fiyongu-na bakıyor. pazenden bir sabahlık giymiş. ama hata ettim.. Çoğu kez sokağa çıkıyor. bir ilham perisini gösteren bir İtalyan gravürü vardı. Usûl onu sinirlendiriyor. Emma gülümsemeye başladı. tahsili boyunca sıkıntıdan hafakanlar geçirdiğini anlattı. aynaya aksediyordu. herhalde Emma'nm hatırına gelmiyordu. Emma cevap vermedi. Emma. resmin karşısında saatlerce kaldığımı bilirim. her biri. neler hayal ettiğimi! — Ya ben! Ben de çok acı çektim. sözünü kesmeden konuşturmaya kararlı görünüyordu. konuştukça. Fakat bazen fikirlerinin eksik kalan ifadesi karşısında duraklıyorlar ve ona tercüman olabilecek bir cümle bulmaya çalışıyorlardı. annesi ise. böyle olmayacak zevklere alışması hiç doğru değil. İnsanın etrafında bin bir gaile varken.. dedi. Sonra. — Yok yok. oda ise. — Zannediyorum ki. bunun rasgele bir içgüdünün itişiyle olduğunu iddia etti. Bulvarda.. 240 MADAME BOVARY Emma onu. peşimi bırakmayan musallat fikirden kurtulamayarak. Madame Bovary. — Demek kalmaya karar verdiniz.
lüzumsuz bir ömrü sürüklemektir. hiçbir yerde hiçbir meslek göremiyorum. sanki sabit gözbebeklerinden. Leon. Siz bir dükkâna girince.. kendisi de. sesli bir şey çıkıyormuş gibi. göz ucuyle Emma' nın çehresini süzdü. bir seferinde size gelmiştim. vazifeyi ve insanın kendisini sessizce kurban etmesini övmeye başladı. çıkmak üzereydiniz. doğru!. Doğru!. diyordu. Bu. ben de. Leon bekliyordu. arkanızdan kapanan o kocaman ağır kapının karşısında aptal gibi kalakaldırıldı. odasının mobilyalarını. âdeta rüzgârın çıkıp gökyüzünü bulutlardan temizlemesi gibi bir şey oldu. ne sizi.. hafifçe omuz silkerek. Emma' nın giydiği elbiseleri. ben sokakta kalıyordum.— Asıl acınacak şey. Sonra. fakat birbirlerine bakarlarken. eldivenlerinizi çıkardığınızı ve tez¦ gâhın üzerinde para saydığınızı görüyordum. Artık konuşmuyorlardı. son basamakta bulunuyordunuz.. kiliseler ve büyük metruk konaklarla dolu Beauvoisine mahallesinde değişik saatlerin sekizi çaldığım işittiler.. Emma: — Bilmezsiniz. onları öyle. — Ya bizim o zavallı kaktüsler ne oldu acaba? — Bu yıl kış hepsini kuruttu. — Heyhat! Erkeklere buna benzer kutsi vazifeler verilmiyor. — Bilir misiniz . devam edin. ona hayatı çekip uzatıyor gibi geliyordu. benim gibi. aptallık ettiğimin biraz daha farkına varıyordum. Zaten göz. fakat yine de. gözümde canlandırıyordum. hatırlanan bütün bu şeyler. bütün yüzü parladı. Lcon. bütün evi hatırlıyordu. inanılmaz derecede bir feragat ihtiyacı içindeydi.. sofadaydınız. — Niçin mi? Tereddüt ediyordu. bu kadar yaşlanmış oldu-. Örneğin. Madame Bovary. — Aşağıda. siz hiç buyurun demeden. alçak bir sesle vakit vakit: — Evet. bir türlü tatmin edemediği. Madame Tu-vache'ın kapısını çaldınız. hastanede çalışan bir rahibe olmayı ne kadar isterdim.. Bakışlarını karartan o kederli düşünce yığını mavi gözlerinden sıyrılıp gitti. Nihayet Emma cevap verdi: — Ben de bunu sezer gibi olmuştum zaten. Emma. gözleri yarı kapalı. ne de yanınızdan ayrılmak isteyerek. dedi. camekândan. doğru. her an. Le"on. zevk ve kederlerini bir tek kelime Me' özetlemiş oldukları o mazideki hayatın ehemmiyetsiz haMADAME BOVARY 241 diselerini birbirlerine anlattılar. Ölmemiş olması. — Çünkü sizi çok sevmiştim! Leon. ne olduğunu anlayamadığım bir kuvvettiniz. onu alıp götüren bir his ummanı gibi bir şeydi. ama herhalde hatırlamıyorsunuzdur? — Hatırlıyorum. gidiyordum. kafalarının içinde bir uğultu . ve iki çıplak kolunuzun çiçekler arasında dolaştığım görür gibi olurdum. eskiden yaz sabahları. bir fedakârlık yapmış olmak düşüncesiyle kendimizi teselli ederdik.. filbahardan beşiği. belki hekimlik. dedi. bu. kapıyı açtılar. hatta başınızda küçük mavi çiçekli bir şapka vardı.. dedi. hisleri daima çekip uzatan bir hadde aletiydi. güneş pancurlara vurunca ne halde iseler. İçini çeke çeke kokladıktan sonra da: — O zamanlar siz. çünkü her ikisi de. değil mi? Eğer ıstıraplarımız birisine yarayabil-seydi. Leon derhal mezarın sükûtuna gıpta etti. adımlarımı size uydurmuş. engel atladığından dolayı sevinerek. ğuna şaşıyordu.onları ne kadar düşündüm? Çoğu zaman. Emma elini Leon'a uzatarak: — Zavallı dostum. ne yazıktı! Şimdi artık ıstırap çekmezdi. Bununla beraber. karşılıklı.. hemen elin üzerine dudaklarını yapıştırdı. hayatımı esir eden. onu dinlerken.takip etmeye cesaret ederek. fazileti. sözünü kesti ve ölmesine ramak kaldığı hastalığından şikâyete başladı.. üzerine bugün mazilerini ayarladıkları böyle bir ideale göre yaşamış olmak isterlerdi. diye sordu. Yatılı okullar. O zaman her ikisi de. benim için. elimde olmadan yanınız sıra yürüdüm. Fakat Emma bu battaniye hikayesine: — Niçin?. hatta bir gece öldüğü vakit kendisine Emma'dan hatıra kalan kadife çizgili o güzel battaniye içinde defnedilmesini vasiyetnamesine yazmıştı..
Leon: . sonra tekrar oturdu. dedi.. duvar saatine eğilerek: — Aman Allahım. Hem sonra. Emma: — Acaba. Leon. zaten gidemezsiniz. dedi. sanki vakti öğrenmek istiyormuş gibi.— Peki? dedi. Leon. duvarlar üzerinde koyulaşıyordu. t_ Emma yerinden kalkarak konsolun üzerindeki iki mumu yaktı. Uzun beyaz kuşağının mavi kenarını elinde kibarca evirip çevirerek. dedi. affedersiniz. ö yanağa dudaklarını koymak için âdeta can atıyordu. kansıyle birlikte beni tiyatroya götürecekti güya.. eskisi gibi kardeşçe bir dostluk çerçevesi içinde kalmaları lazımdı. hâlâ parlamaktaydı. gitti! Zavallı Bovary de beni bunun için burada bırakfaydı! GrandPont sokağındaki M. Siz ise çok gençsiniz.. biz hâlâ gevezelik ediyoruz. çözülmez bağlarla birbirlerine bağlanmış olsalardı. Orada. mühim bir şey. hayır. Le"on: — Sahi mi? dedi. Kendisi daha ilk görüşte onu sevmişti. Beni hâlâ anlamadınız mı? Hâlâ tahmin etmediniz mi?. Emma: — Peki? diye cevap verdi. Emma* nm yüreğine müphem bir korku düştü. yarı yarıya karanlığa gömülü. Lor-meaux. altlarında İspanyolca ve Fransızca izahatla. onun titreyen ellerle denediği ürkek okşamaları da hafifçe itiyordu. hatırlamalar ve hülyalar.. tesadüfün lüt-fuyle daha önceden tanışarak. Artık fırsatı kaçırmıştı. imkânsız bu! Bilseniz. Leon geri çekilerek: — Ah. uslu olalım! Ben böyle istiyorum! Ona sevişmelerinin imkânsızlığını anlattı.. — Ama sizi tekrar görmem lazım. . kesilen konuşmayı nasıl bağlayacağını düşünüyordu ki. tadacakları saadeti düşünüyor ve ümitsizliğe düşüyordu. — Evet. Leon: — Ne hülya! diye mırıldandı. Dinleyin beni.. Halinde nefis bir saflık vardı. Gece. size diyeceklerim var. Beni unutunuz! Sizi başka kadmlau. Nesi Kulesi'ne ait dört sahneyi gösteren dört taşbas-ması resmin kaba renkleri. her şey bu MB 16 242 MADAME BOVARY vecd halinin tatlılığı içinde birbirine karışıyordu. şimdiye kadar hiç kimsenin bana böyle duygular ifade etmemesi nereden geliyor? Noter kâtibi hemen. ilave etti: — Yeniden başlamamıza kim engel olabilir ki?. Emma: — Ben de onu düşündüm bazen. hayır. siz de onları seveceksiniz. — Hayır. ertesi gün mutlaka kasabaya dönecekti. sivri çatılar arasında siyah bir gökyüzü parçası görülüyordu. dedi.. İndirdiği ince uzun kirpikleri kıvır kıvır oluyordu... İner çıkar pencereden. ne kadar geç olmuş. ideal varlıkları anlamanın güç olduğunu söyledi. Yanağının o tatlı derisi —Emma'nın düşüncesine göre— kendisine duyduğu arzu ile kızarıyordu ve kadın. Acaba ciddi olarak mı böyle söylüyordu? Baştan'çıkmanın büyüsü ve buna karşı koymanın zorunluluğuna kendini kaptırmış olan Emma da hiç şüphesiz bunun farkında değildi. Hiçbir erkek kendisine Leon kadar güzel görünmemişti. gelecek.. Kollarını açarak kendisine doğru ilerleyen Rodolphe'un cüretinden çok daha tehlikeli olan bu utangaçlık karşısında.. — Ne gibi? — Ciddi.. — Sizi sevdiğim kadar değil! — Çocuksunuz siz! Haydi.. O zaman.. Emma'nın ne demek istediğini anladı ve şapkasını aramaya başladı. Ben çok yaşlandım.duyuyorlardı. sevecek. — Ben operayı bile unuttum. Birbirlerinin elini tutuyorlar ve mazi. Genç adamı MADAME BOVARY 243 yumuşak bakışlarla seyrederken. dostum.
kendi saadetleri-için. Notre-Dame'ın sahanlığına doğru yürüdü. Leon'un adresini bilmediği için.. Berberin dokuzu gösteren guguklu saatine bakarak: — Daha pek erken. başlan açık.. Sonra titrek bir sesle fısıldadı: — Yarına. Lyon'a yaklaştı ve kilise adamlannın çocuklan soruya çekerken takındıkları yapmacık bir güler yüzlülükle: — Monsieur. bir tek defa. dans eden Marianne'm altında. ne yapacağını şaşırıp kaldı. artık her şey bitmişti. yeter! Bana acıyın da sizi bir kere daha göreyim. kadının gözlerinde bir muvafakat ifadesi aradı. Beyaz pantolonunu.— Halbuki pekâlâ konuşuyorsunuz işte. iskarpinlerine. soldaki büyük kapının ortasında. boynuna doğru uzandı ve ensesini uzun uzun öptü... hep şaka! Yeter. Acaba Monsieur. Leon. ne kadar levantası varsa hepsini mendiline boşalttı. bir kardinalden daha azametli.. — Öyleyse. karanfiller. sonra saçlarını kıvırttı ve arkasından da. ah. menekşe demetlerini kağıda san-yorlardı. Leon. diye düşündü. — Nerede isterseniz. Öpücükler çoğaldıkça. bir kuş sürüsü fırdolayı dönüp duruyordu. eşikte duruyordu. kaldırım taşlarını çevreleyen. dedi. bir defa daha. çıktı. Ortada çeşme şırıldıyor. Emma ellerini çekti. Emma'nın arkasınday-dı. Gece. yandaki odaya kaçtı. ıslak yeşilMADAME BOVARY 245 likler ve kuşlara mahsus kedi otları ve kırmızı fare kulaklarıyle yer yer birbirlerinden aralıklı dikilmiş güller. Fakat mektubu kapattıktan sonra. gökyüzünde. burada olmaz. zerafeti daha tabii olsun diye. Kavas. Ertesi gün Leon. ince çoraplarını. mukaddes kaptan daha parıltılı. kilisenin meraka değer özelliklerini görmek istemezler mi? . vaktin geldiğini düşündü ve ağır ağır. Eski bir moda mecmuasını okudu. göğsü gururla kabardı. penceresi açık balkonda şarkı mırıldanarak. — Pekâlâ! Durdu. noter kâtibine. dedi. randevuya gelmeyeceğine dair. Menekşeleri koklarken. LĞon. — Ah. Bir kadın için ilk defa çiçek satın alıyordu. gri renkteki taşların kırık yerlerine parıltılar serpiştiriyordu. görülmekten korkuyordu. Her ikisi de ayakta duruyordu. elinde baston. yeşil elbisesini giydi. kendim veririm eline. belinde kılıç. yonca yaprağı biçimindeki kuleciklerin arasında. omuzunun üstünden başını uzatarak. Kendi kendine: — Nasıl olsa gelecek. Kuyumcu dükkânlarının camekân-larında gümüş takımlar panldıyordu. yaseminler. bir başkasına sunmak istediği bu iltifata sanki kendisi mazhar oluyormuş gibi. buralı değiller herhalde. Genç adam bir demet menekşe aldı. bir yaprak sigarası içti. Bu bakışlarda sadece dondurucu bir haşmet vardı. hep şaka. nergisler ve çuha çiçekleri kokuyordu. geniş şemsiyeler altında ve kavun yığınları arasında satıcı kadınlar. katedralde. Emma kesik kesik. üç sokaktan geçti. saat on birde. Emma bir baş işaretiyle cevap verdi ve bir kuş gibi. tekrar bozdu. katedrale eğri gelen ışık. kıvrak gülüşlerle: — Siz çıldırmışsınız.. başında tüylü şapkası. Düşündü ve sonra kestirip attı: 244 MADAME BOVARY — Yarın. bağrışmalarla dolup taşan meydanda. üç adım geriledi. sonra fikrini değiştirerek: — Ama. Kadın başını eğince. Bununla beraber. Güzel bir yaz sabahıydı. O aralık kilisenin kavası. diyordu. sonu gelmez bir mektup yazdı. Emma'nm ellerini yakalayarak: — Orada olacağım. kararlı adımlarla katedrale daldı. Dışarı çıkmak üzere. siz çıldırmışsınız. hem de birkaç kat cila sürdü. birbirlerini görmemeleri lazımdı. dedi.
içi dolu mukaddes kaplara aksediyordu.Le"on: — Hayır. Fakat iri taşlar üzerinde bir ipek hışırtısı. kilisenin meraka değer hususiyetlerini görmek istemezler mi acaba? Noter kâtibi: — Hayır. orada. hızlı hızlı yürüyordu. ne de işlemesi olan siyah kaldırım taşlarından büyük bir daireyi göstererek azametle: . dedi. balıkların pullarını ve mintanların iliklerini saydı. üç açık kapıdan. Leon bir iskemleye oturdu. daha doğrusu. Emma'nın yüzü solgundu. muazzam bir aşk odası olmaya hazırlanıyordu. altın gözlüğü. Kilise. LĞon'un bu hareketi ona canavarca bir iş. hayır! Ve şiddetle elini çekerek.. kalbine gökyüzünden ani bir karar nazil olmasını umarak. mermer kenarda kırılarak. ama sonra onu. Ama yine Emma gelmiyordu. artık gidiyorlardı. Zaman zaman. kiliseye dalıyordu. kilisenin yürek çarpıntısını daha da artıran sessizliğine kulak kabartıyordu. alacalı bir halı gibi seriliyordu. ciddi adımlarla. az sonra gelecekti. 246 MADAME BOVARY güzel ve canayakın. malta taşları üzerine. dikkatle baktı. üstünde ne yazısı. çünkü Emma bir türlü duanın sonunu getirmiyordu. Bunun üzerine kavas. kiliseyi tek başına temaşaya kalkışan bu adama karşı içinden kızıyordu. Kavas. Hayat kendisine hiçbir zaman bu kadar güzel görünmemişti. bu sofu kadın fantezisine kızdı. karanlıkta. Kubbe altlan. Kubbeli taban. hemen hemen Allaha küfretmek gibi geliyordu. onun etrafında. Döndü. kendisini takibeden bakışları gözetleyerek. Bu. aşkının itirafını dinlemek için eğiliyor. Genç adam. büyük vazolarda açmış beyaz çayır çiçeklerinin kokusunu içine çekiyor. herhalde buralı değiller? Madame. mezarlara. Allanın inayetine mazhar olmak için de. Emma: — Neden olmasın? Çünkü sallanmakta olan iffeti yüzünden Hazreti Meryem'e. onları meydanın yanındaki methale götürdü ve kendilerine bastonuyle. bir kenarda. iç çekişlerini andıran sesler geliyor. incecik fotinleriyle. telaşlı. bir. âdeta kendisini soymak. randevunun ortasında. üç muazzam şua halinde. mihraba yandan diz bükerek geçip gidiyordu. yüzünü ışığa boğmak için parıldıyor ve buhurdanlar. ama. duvar boyunca yürüyordu. dedi. ojivlerin başlangıcı ve renkli büyük camların bir kısmiyle. usulüne uygun olarak. Hazreti Meryem hücresine girdi ve bir iskemle üstünde diz çökerek dua etmeye başladı. büyük renkli pencere camları. bu arada. dipte. bunlara. Tam o sırada kavas hızlı hızlı geldi: MADAME BOVARY 247 — Madame. Dua yerinde bir gümüş lamba yanıyor. heykeller. mavi camları üzerinde kayıkçıların sepetler taşıdığı görülen bir büyük pencereye gözleri ilişti. düşüncesi Emma'nın peşinde dolaşıp duruyordu. Le"on. Emma ortada yoktu. bir zangoç. Andaluzyalı bir markiz gibi kendini duaya kaptırmış görmekten bir başka zevk duydu. Emma dua ediyordu. Leon' un tatmadığı bin bir zerafet ve baştan çıkan faziletin o anlatılmaz cazibesi içinde. kapanan bir parmaklığın yüksek kubbeler altında yankıları devam eden gürültüsü katılıyordu. Sonra kapıya gelip meydana baktı. bir siyah kısa pelerin. işi acele sofular gibi. çok geçmeden de canı sıkıldı. Emma. daha ileride. bir melek gibi güzel kokuların dumanı içinde görünsün diye. Dışarının bol güneşi. Emma'ydı! Leon kalktı ve kendisine doğru koştu. Emma yerinden doğruldu. gözlerini mihraptaki dolabın ihtişamıyle dolduruyor. Leon'a bir kağıt uzatarak: — Okuyunuz. dua okunan yere kadar geldi. yan hücrelerden. şapka kurdelesi. volanlı elbisesi. Uzun uzun. Billur avizeler hareketsiz sarkıyordu. dedi. kendini dua etmeye zorluyordu. Fakat resimlerin aksi. neyi bulursa ona sarılmak ihtiyacındaydı. yanmaya hazır duruyordu.. kilisenin karanlık yerlerinden bazen. Evvela kilisenin yan kısımlarını şöyle bir dolaştı.
Tam kırk bin libre geliyordu. Fakat Leon hızla cebinden bir gümüş para çıkardı ve Em-ma'yı kolundan yakaladı. Hiç durmadan. Leon: — Gidelim. katedrale çok iyilik etti. zira neredeyse. Şimdi. tekrar Hazreti Meryem'in hücresine gelince. Mısır'daki en yüksek ehramdan yalnız dokuz ayak noksan. Kötülük olsun diye. Leon dönüp baktı. O çanı döken işçi. Emma ile Leon'u içi parmaklıklarla dolu bir hücreye soktu. Emma: — Peki. Madame Bo-. Hiçliğin bundan daha mükemmel bir timsalini görmek mümkün olamaz. Geçelim de Gargouille'u gösteren renkli pencere camını görelim. yabancının göreceği daha birçok şey varken. Uzun bir iç çekme ile: — Bu. 1499'da doğmuş. Leon dudaklarını ısırarak. Bunlar. kitabede de görüldüğü gibi. Baştan başa dökme demirden. güzel Ambroise çanının çevresi. şu tarafa dönünüz: İşte Ambroise'ların mezarları. Monsenyörün ikametgâhına gitmek için geçtiği kapı. onu bu hale getirdiler. Ebedi kılavuz devam ediyordu: 248 MADAME BOVARY — Onun yanında gördüğünüz şu diz çökmüş ağlayan kadın ise karışıdır. yerinde tepiniyordu. birinin nefes nefese geldiğini duydular. mezara inmeye hazır duran bu adam yine aynı şahıstır. Nor-mandiya valisi. koltuğunun altına sıkıştırdığı yirmi kadar ciltsiz kalın kitabı karniyle de destekleyerek getiriyordu. eskiden İngiltere kralı ve Normandiya dukası Arslan Yürekli Richard'ın mezarını süslüyordu. Monsen-yörün piskoposluk makamı altına. onun torunu. Monsieur. Kavas yürümeye başladı. bu zamansız cömertliği anlamayarak. — Sağda.. Hazreti Meryem'dir. vary parmağını mukaddes suda ıslatırken. Buradaki. dedi. bir tek harekette bulunmaya kalkış-maksızın. Breval ve Mont-chauvet beyi. 25 temmuz 1531'de. sonra. solda. kral XII. muntaMADAME BOVARY 249 zam aralıklı bir baston takırtısıyle. iki saatten beri kilisede taş gibi "hareketsiz kalmış olan aşkı. çan kulesinin âlemi. dedi. Valentinois düşesi. 16 temmuz 1465 tarihinde Montlhery muharebesinde ölen. nereye gidiyoruz? diyordu. Maulevrier kontu. Leon ise. hareketsiz. topyekûn bir izah jestiyle kollarını uzattı ve sıra sıra desteğe alınmış yemiş ağaçlarını gösteren bir çiftlik sahibinden daha gururlu: — Bu alelade taşın altında. — Monsieur hata ediyorlar! Yerden itibaren yüksekliği tam dört yüz kırk ayaktır. Madame Bovary gözlüğünü eline aldı. Varrenne ve Brissac beyi Pierre de Bre'ze yatıyor. 1566'da ölmüştür. katedralden bahseden eserlerdi. Poitou büyük Mareşali. ¦ Leon kiilseden dışarı fırlarken homurdanıyordu: . bir kelime bile söylemeye..İşte. Diane de Poitiers'dir. dedi. Kavas.. İkisi de kardinal ve Rouen başpiskoposuydular. İşte. Breze kontesi. bir pazar günü vefat eden Louis de Breze'dir. âlem. arkalarında. kavastı. âlem!. Leon kaçıyordu. Leon: — Teşekkür ederim. şaşırdı kaldı: — Ama. değil mi? .. Monsieur. ordre şövalyesi ve dedesi gibi Normandiya valisi olup. dedi. Mauny baronu. Leon cevap vermeksizin hızlı hızlı yürüyordu. kralın mabeyincisi.. boyuna konuşarak. Fakirlere otuz bin altın ekü dağıtılmasını vasiyet etmiştir. Calvin'ciler.— . Bütün Avrupa'da bir eşi daha yoktu. — Monsieur! — Ne var? Bu. şaha kalkmış bir atın üzerinde gördüğünüz zırhlara bürünmüş bu asilzade ise. onlardan birkaçını yerinden kaldırdı ve kötü yapılmış bir heykel olması muhtemel bulunan bir nevi külçeyi meydana çıkardı. kolunda bir çocuk taşıyan kadın ise. toprağa gömmüşlerdi. Louis' nin nazırıydı. şimdi de delifişek bir kazancının marifeti ile katedralin tepesine gelip konuvermiş o sipsivri bir kafesi andıran veya ajurlu bir bacaya benzeyen şeyden buhar olup havaya karışacak gibi geldi ona. dedi. sevinçten ölmüştür. Altında da. ona bakıyor. gevezelikle kayıtsızlığın bu çifte inadı karşısında cesaretinin tükendiğini hissediyordu.
O zaman. dirilişi. ceza gü-. nünü. sonra Deville yamaçlarına kadar bütün Mont-Riboudet'yi dolaştı. ulu karaağaçlar arasından. diye bağırdı. yük arabalârıyle variller arasında. doğrusu. Lescure'e. Kral David'i ve cehennemin alevleri içindeki lanetleri görürsünüz. daha öfkeli: —: Yürüsenize! diye haykırdı. Müşterilerini hangi hareket çılgınlığının böyle durmamacasına yollara düşürdüğünü bir türlü anlayamıyordu. Curandiers rıhtımı ve Meules rıhtımından geçti. — Ah! Leon. yeni köprüyü geçti ve Pierre Corneille'in heykeli önünde zınk diye durdu. Gargan tepesine. Emma bu söz üzerine. Çocuk. Champ-de-Mars Meydanı'nı ve siyah ceketli ihtiyarların. rasgele. sokaklarda. sınır taşlarının bulunduğu köşelerde. Sotteville. olur mu. çimenlerin yakınma sürdü. Araba yeniden harekete geçti. gezintiye devam etti. sarmaşıklarla yemyeşil bir taraça üzerinde. Saint-Pol'e. Aynı ses: — Hayır. vakit vakit meyhanelere ümitsizce bakıyordu. dörtnala şimendifer istasyonuna girdi. Emma'nm tekrar kiliseye girmesinden korkuyordu. Paris'te olağan bir şey bu. Arabacı: — Monsieur nereye gidecek? diye sordu. hep yerinde. Fakat. Emma'yı arabaya sokarak: — Nereye isterseniz. Ama araba bir türlü gelmiyordu. La Fayette kavşağından iti250 MADAME BOVARY baren.. yorgunluktan ve kederden âdeta ağlamaklı olmuş. Eşikte kalmış olan kavas onlara seslendi: — Hiç olmazsa kuzey kapısından çıkın. şuraya buraya çarparak. Le*on. Base-Vieille-Tour'a. köprüyü bir kez daha aştı. Gümrük önüne.. fakat derhal arkadan öfkeli haykırmaların yükseldiğini işitiyordu. şehirliler. dedi. sanatlar meydanını. adaların ötesine kadar uzun uzun yol aldı.— Hay budala! Küçük bir çocuk sahanlıkta haylazlık ediyordu: — Git de bana bir araba getir. Bazen mahsus duraklar gibi oluyor. Le"on. Arabacı alnını sildi. Gaillardbois meydanına. Cauchoise bulvarını. meşin şapkasını dizleri arasına koydu. Sonra ciddi bir eda ile: — Biliyor musunuz. hafif tırısla devam etti.. dosdoğru gidin! Araba. keyfi kaçmış.. Hantal araba yola düzüldü. parmaklıklardan dışarı çıktı ve ağaçlıklı yola gelince. Trois -Pipes'e ve Cimetiere Monumental'e uğradı. Grande-Chausse ve Elbeuf sokağından geçti ve nebatat bahçesi önünde. gitti. birdenbire. Tekrar döndü ve artık niyetsiz ve istikametsiz. Saint-Sever. İçeriden gelen bir ses: — Devam ediniz! dedi.. mukavemet edilmez bir delil karşısındaymış gibi pes etti. kayıtsız. küçük perdeleri inik bir arabanın. Dinanderie sokağına. Nihayet araba göründü. birkaç dakika yalnız kaldılar. Rouge-Mare'a. Karşı karşıya. cennet. bir mezar gibi sımsıkı kapalı ve bir gemi gibi . Napoleon rıhtımını. hayır. Arabacı. Saint-Maclou. Saint-Vivien. Nazlanıyordu. üçüncü defa olarak durdu. kendini inişe bırakarak. kuru taşlar döşeli yedekçi yolundan ilerledi. Maladrerie sokağına. Araba nehir boyunca. bilmem ki. Büyük köprü sokağından indi. ter içinde kalmış iki sıska beygirine şöyle temiz birer kırbaç savuruyordu. nehir kenarına. Saint-Romain. MADAME BOVARY 251 Limanda. ne yapacaklarını biraz şaşırmış. Araba derhal harekete gelerek. güneşte bir aşağı bir yukarı gezindikleri hastane bahçelerini arkada bıraktı. pek yakışıksız olur! Noter kâtibi: — Neden olsun. sarsıntılara aldırmaksızın. Bouvreuil bulvarından çıktı.. susuzluktan. kurşun gibi Quatre-Vents sokağından fırladı. arabasını yan yolların ötesine. Quatremares. Oyssel tarafından. dedi. Aynı ses. Saint-Nicaise önüne. bir sıçrayışta.
Bu yığın. Koridorun kapısını itti. cesaretlendirerek. bir başka tencere getir diyorum. aynı gün kışlık reçelini hazırladı. tekrarlıyordu: — Capharnaüm'den ha! Asitleri. . yeniden sarıp sarmalamakla saatleri geçirirdi. laboratuvarda capharnaüm'un çivide asılı anahtarını alıyor. çünkü reçel kaynatma zamanıydı ve Yonville'de herkes. birçok kadınlarda zinanın hem cezası. başını eğiyor. âdeta bir tavuğu neşterle parçalamaya benzer. yakıcı alkalileri kilitlediğim anahtarı alarak ha! Oradan yedek bir tencere getirmek ha. Elceği-ziyle hazırladığı türlü haplar. Bizimki de. Madame Homais: . irili ufaklı bütün Homais'leri mutfakta buldu. bu âdeta bir hâkimin. nihayet kalkıp gitmişti. Homais'nin -evine gitmeniz lazım. Bu nedenle Jus-tin'in sersemliği. eczacı ise bağırıyordu: — Kim dedi sana. çöpleri temizlenmiş frenküzümüyle dolu koyu renkte küpler. gözlerini yumdu ve bayırın altında'açtı. çiçek açmış bir kırmızı yonca tarlasına döküldüler. ta çenelerine kadar çıkan önlükleri ve ellerinde çatallarıyle. şapkasının tülünü indirmiş bir kadın indi ve başını çevirmeksizin yürüdü. Arabacıyı sıkıştırarak. içini de bizzat kendisi süpürürdü. kaptan kaba devretmek. macunlar. etiket yapıştırmak. şuruplar. nerdeyse taşacaklar. rüzgârla etrafa dağıldılar ve az ötede. kırlık yerde. Pek acele bir mesele için. bir eczanenin kasabalılara ait fırınlara. ilaçlar. hakiki bir mabet sayardı. buradan çıkar ve eczanenin şöhretini civara yayardı. bir kamu ihtiyacının ferdi fantezilere gerekli olan üstünlüğüyle. gidiyor. Quincampoix'nin ilk evleri hizasında Kırlangıç'ı yakalamaya muvaffak oldu. Nalbantm evi önünde gerine gerine duran Felicit^'yi ta uzaktan tanıdı. Emma. gözlerini dört açarak bakıyorlardı. tembelliğinden. Sonra saat altıya doğru. Hiç kimse bu odaya ayak basamazdı. Sık sık sık oraya gider. gün ortasında. atlarını zaptetti. Süratle bavulunu hazırladı. iki havan eli arasında yere serilmiş yatıyordu. Charles da kendisini bekliyordu. Fakat eczacının dükkânı önünde çok daha geniş bir yığın herkesin hayranlığını çekiyordu. yalnız sevdiği işlerle uğraşmaktan zevk aldığı bîr sığınaktı. Kasaba her zamanki gibi sessizdi. sünepeliğinden. Git. eldi-vensiz bir el sarı bezden perdelerin altından uzandı ve dışarıya kağıt parçaları attı. hemen M. her dakika saati ve geçilen kilometreleri sorarak. Arabada bir köşeye oturur oturmaz. hatta Rouen Feneri. ha252 MADAME BOVARY vada tütüp duran küçük pembe kümeler vardı. arabanın gümüş gibi parlayan fenerlerine güneşin tepeden vurduğu bir anda. ona saygısızlığın son perdesi gibi geliyor ve frenküzümlerinden daha çok kıpjkırmızı kesilerek. Bunlar. Eczacı. Zaten Emma'yı hareket etmeye zorlayan bir şey yoktu. her şeyin yeri ayrıdır. masada teraziler. tencereler kaynıyor. Justin.. Bir defa. içinden. git de Capharnaüm'den al diye? — Ne olmuş? Ne var? — Ne mi var? Reçel yapılıyor. ilaç imaline tahsis edilen şeyleri böyle hemen hemen ev işi denebilecek hizmetlerde kullanmaz caiz değildir. ısrarlı bir tavırla: — Madame. hem de kapaklı bir tencere ha! Belki bir daha onu kullanamayacağım! Bizim mesleğin nazik işlerinde her şeyin ehemmiyeti MADAME BOVARY 253 vardır. dedi. II Madame Bovary hana varıp da yolcu arabasını göremeyince şaşırdı kaldı. Burasını basit bir depo değil. beyaz kelebekler gibi. ayakta. Hivert. tavan arasında mesleğine ait kap kaçakla eczaların tıklım tıklım doldurduğu küçük bir odaya capharnaüm demek âdetindeydi. -Bu. Nihayet. araba Beauvpisine mahallesinin daracık bir sokağı önünde durdu. dövülmüş şeker. burası da Homais'nin kendisini bencilce toparlayarak. hem de diyeti olan o korkak uysallığı kendi yüreğinde hissetmeye başlamıştı. fakat şurubu kuvvetli gelmiş ki.Sokak köşelerinde. durmamacasına aynı yerlerden geçmesi gibi taşrada benzeri görülmemiş bir hadiseye afallamış. menkular.bocalaya bocalaya. ateşte tencereler arasında. fakat akşama döneceğine söz vermişti. hana borcunu ödedi. Büyük koltuk devrilmişti. Hâlâ anlamadın mı ki. avluda bulduğu iki tekerlekli bir arabaya bindi.. Emma içeriye girdi. parça halinde şekerler. diğer yığınları aşıyordu. Kendisini elli üç dakika beklemiş olan Hivert. herkese açık olan eczanesi nasıl gururunu 'teşhir ettiği bir yerse. Bu kurala o kadar itaat ederdi ki. aşçı kadın da arabanın vasistasına kadar uzanarak.
içinde doğduğun sefalet ve pislikte küflenmeye bırakmış olsaydım vaktiyle. dedikleri gibi. diye kekeledi. Gözleri faltaşına dönmüş. Fakat Emma. Okyanusun. ağzı balmumuyla kapalı. Fabricando fit fa-ber. sonra yanındaki tencereyi alacaksın! Madame Homais... Oh! Çok güzel! Çok güzel! Mükemmel! Resimleri de var! Yok. Haydi çabuk ol! Justin'i kısacık bez ceketinin yakasından tutup sarsarken. İki kelimeyi birbirinden ayıra ayıra: — Evlilikte. bilmiyorsun! Öyle mi? Aman ben biliyorum! Bir şişe görmüşsündür. aşk. Athalie de. cebinden yere bir kitap düşürdü. mirasyediler gibi. Düşün. küreğe asılarak ter dökmek.. ben olmasaydım.. giyeceğini. tâbi olduğumuz saçma mevzuat. gerçek bir Democles kılıcı gibi tepemizdedir! Emma. üçüncü rafta. Devam etti: — Seni adam etmek vazifesini üzerime aldığımdan fena halde pişman olmaya başlıyorum. çok daha iyi hareket etmiş olurdum herhalde! Boynuzlu hayvanlara çobanlık etmekten başka bir işe yaramayacaksın. evimde beyler gibi.. — Bir dakika! Biliyor musun başına ne gelecekti?. Eczacı güdüyordu: — Boşalt şu tencereyi! İçini iyice temizle. nasıl söylemeli bilmem. üstünde de kendi elimle yazdım-dı: Tehlikeli! Biliyor musun içinde ne olduğunu? Arsenik. ruhunun nesi var nesi yoksa hepsini rasgele dışa döktüğü o buhranlardan birini geçirmekteydi. kederli bir tavırla Emma'nın sözünü kesti: — Ya. içinde beyaz bir toz var. bırakın beni. çünkü. kavanozlarda hıyar turşusu kurun. köşede hiçbir şey görmedin mi? Söyle. ağzından bir söz çıksın! Çocuk: . artık sen çok oluyorsun! . Homais. ne olurdun? Ne yapardın? Yemeğini. redingotuna yapışarak: — Baba! Baba deyip duruyordu. demişsiniz ki. — Ya. age quod agis. sargılan yırtın! Emma: — Ama.— Sakin ol. dedi. karnını tıka basa doldurarak yaşıyorsun!. Eczacı devam etti: — Yahut bir hastayı zehirleyecektin! Ağır Ceza Mahkeme-si'ne gitmemi. kıyısındaki yosunlardan dibindeki kumlara varıncaya kadar açılıp saçılması gibi. Eczacı ise nefes nefese söyleniyordu: — Görüyor musun sana yapılan iyiliklere nasıl mukabele ettiğini! Sana bir baba cömertliğiyle sarf ettiğim dikkat ve ihtimamları bak nasıl mükâfatlandırıyorsun!. tıpkı fırtınalı günlerde. Çinceden ve Groenland dilinden de misal getirebilirdi. aman Allahım. bağırıp çağırmaya başladılar. Götür. ¦ Kadıncağız. Şayet bilgisi olsaydı. diyordu. ağzı bir karış açık kalmıştı. Hiddetten o kadar köpürmüştü ki. kendisinden ne istendiğini artık düşünmez olmuştu. mesuliyetim aklıma gelince benim bile ödüm kopar! Çünkü. ellerini bitiştirerek: — Yanında ha! dedi. İlme zerre kadar istidadın yok! Bir etiket yapıştırmasını bile zor beceriyorsun! Sonra da. kitabı yerden alarak baktı. diyordu. Solda. — Bil. Vay canına! Vallahi bakkal olsaymışım daha iyyimiş! Haydi bakalım! Hiçbir şeye saygı göstermeyin. bir gün toplumun saflannda şerefle yer tutmak olanaklarını sana kim veriyor? Ama bunun için. karınlarında dayanılmaz sancılar başlamış gibi. canım. Eczacı: — Hayır. Seni. yerine koy. hatmiyi yakın. bırakın beni. mavi camdan bir şişe. Arsenik ha? Hepimizi zehirleyecektin sen! Çocuklar. avuçlarının nasırlaşması gerek. burada. Demek o şişeye dokunacaksın. Latinceden misal getiriyordu... ondan daha atik davrandı. hükümet bizi yerden yere çalı254 MADAME BOVARY yor. bunlarla uğraşırken rıe kadar titizlik gösterdiğimi bilmez misin? Ekseriya.ki? Bir felâket! Sözünü bitiremedi. Madame Homais'ye dönerek: — Beni çağırmışsınız. cevap ver. suçlular arasına oturmamı mı istiyordun? Giyotine sürüklenmemi görmek mi istiyordun? Ne yaman alışkanlığım olduğu halde. sülükleri salıverin. bilmiyorum. kırın. parçalayın.. terbiyeni.. MADAME BOVARY 255 Çocuk eğildi...
Emma: — Ama.. biliyorum. soluğu kesilmiş.Madame Homais ilerledi: — Hayır. tedbir ve girizgâh. bilemeyeceğini gösteren bir jest yaptı. Artık sakinle-şiyordu. dedi. sofradan kalktığı sırada.. Fakat. konuşması gerektiğini anlayarak: — Kaç yaşındaydı baban? diye sordu. Madame. Charles ona. bir yukarı gezindi. Önce. bana bir diyeceğiniz varmış. biliyorum. böylece cümle. habere pek üzülmüş olduğunu sanıyor. âdet yerini bulsun diye iştahı kesilmiş gibi göründü. akşam yemeğinde. ürpererek elini yüzünden geçirdi. Ama yine de cevap verdi: — Evet. Yunan biçimindeki takkesiyle yelpazelenerek. söyleyeceği cümle üzerinde uzun uzadıya düşünmüş. Hocais tekrar azarlamalarına başlamıştı. başını kaldırarak. Sonra. Bir çeyrek saat sonra Charles: — Zavallı anneciğim. elini hiçbir şeye sürmüyordu. dedi. üzüntüden bitkin. kendi üzüntüsünü yenerek: — Dün. daha sonra! Hiç değilse erkek olmayı. pekâlâ yemeğe başladı. Emma mektubu geri verdi. Allahın cezası? Dikkat et. resimleri görmek istediler. Eczacı. Emma susuyordu. Emma' mn hassasiyetini korumak düşüncesiyle. M. hatta öğrenmesi lazımdır da diyebilirim. bir ince üslup ve nezaket şaheseri haline gelmişti. kollarını açarak ilerledi ve ağlamaklı bir sesle: — Ah. Emma'yı öpmek için hafifçe eğildi. sakın dokunma Çocuklar. Eserde öyle ilmi taraflar var ki. Charles. Athalie'nin yüzünü gözünü açacağını. tedbirde pek ileri giderek. papazsız can verdiğine yanıyordu. beyninden vurulmuş gibi. — Doğru. Ama yine. karşısında kocası. eczaneden çıktı. Emma kapıyı çalınca. kendini de bir şeyler söylememeye zorluyordu. öyle mi. iyi eğlendin mi bari? MADAME BOVARY . tafsilât istemekten vazgeçerek. gözlerini döndürerek. Hiç değilse. zira M.. Fakat daha sonra. kendisini beklemekte olan Charles. açılmış kitap elinde. ellerine geçirip okumadıklarından emin misin? Bana teminat verebilir misin ki?!. — Yaa! Hepsi bundan ibaret kaldı. Eczacı parladı: — Çıkın dışarı! Çocuklar çıktılar. kayınpederiniz öldü! Hakikaten Bovary Efendi. yuvarlamış. kocasının Doudeville'de. dedi. kocasının dudakları dudaklarına değer değmez. uçurumun kenarındasın!. kollarını kavuşturarak durdu: — Demek hiçbir kötü huyun eksik değil. iri adımlarla bir aşağı. Bir defasında içini çekti: — Kendisini tekrar görmek isterdim. Oysa. Charles. Fakat öfke. karısına yeis dolu gözlerle uzun uzun bakıyordu. Fakat Charles'ın üstelemesi üzerine. Nihayet. belagatı silip süpürmüştü. beyin kanamasından ölmüştü. Zaman zaman. Sonra dosdoğru çömezinin karşısına geldi. onu törpülemiş. şimdi ne olacak? Emma. duyduğu acıyı büsbütün coşturmamak için. — Elli sekiz yaşındaydı. Bu aşağılık kitabın çocuklarımın eline geçeceğini. Napoleon'u doğru yoldan ayıracağını hiç düşünmedin mi? Oğlum koskoca adam oldu nerdeyse.. karısını böyle sessiz gördükçe. yüzü şişmiş. sevgili karıcığım. ansızın. emekli subaylarla bir anma yemeğinden sonra. veznine sokmuştu. annesinin hiçbir duygu yapmacığına başvurmaksızın hadiseyi olduğu gibi anlattığı mektubu gösterdi. Homais'den bu korkunç haberi karısına sindire sindi-re vermesini rica etmişti. kafalarını altüst edeceğini. ötekinin hatırası canlandı.. sokakta bir kahvenin kapısı önünde ölmesi nedeniyle. babacan bir tavırla söyleniyordu: 256 MADAME BOVARY — Sanma ki bu kitabın tamamıyle aleyhindeyim! Yazarı hekimdi. Monsieur? dedi. insanın okuyup öğrenmesinde sakınca yoktur. Emma. Kadın yalnız. mizacının kıvamını bulmasını bekleseydin ya. iki gün önce.
Fakat kocasıyle kaynanasının orada bulunuşu. dedi. dedi. Paylanmaktan korktuğu için. daima şöyle böyle. biliyorsunuz. ancak kırk sekiz saat önce. sonra şundan bundan. Yakınlarında Berthe.. her bakımdan biçare bir adam gibi görünüyordu. dedi. Kaderin icaplarını göz önünde tutarak. Ne yaparsa yapsın. sanki şifa bulmaz beceriksizliğine canlı bir serzeniş gibi. Madamın bavullarını getiren Hippolyt'ti. Emma anlayışlı göründü. Lheureux'nun çitten içeri girdiğini gördüler. sıska. bugün öğleden sonra satın almıştım.. evet. hiçbir şey görmemek istiyordu. hiç sesini çıkarmıyordu. Emma. Charles. bu sefer annesine: — Bir şey değil. bavulları yere koymak için. Kocasının halini gördükçe. Eski zamanların en kötü günlerini bile özlüyor gibiydi. Dikiş dikerken. annesinin senet meselesini öğrenmesini istemiyordu. uyuşturucu bir şey Emma'yı gevşetiyordu. ıkına sıkma yarım çark etti. etrafına bez parçaları saçılıyordu. bu manzaranın monotonluğu yüreğindeki acıma duygusunu yavaş yavaş silip süpürüyordu. Sofra örtüsü kaldırıldığı zaman. Leureux. cılız. kendisini rahatsız ediyordu. ¦ Bovary. yerinden kalktı.. tahta bacağıyle.. Pek uzun bir hayıflanma ile her şey siliniyordu. Ocağın üstünde Leon'un menekşelerine gözü ilişince: — Ne güzel bir buket getirmişsin. aşkının zaten dışarıdan gelen izlenimlerle kaybolu gidecek olan hatırası bozulmasın diye. Adam. değil mi? Charles. babasını düşünüyordu. açıktan açığa Emma'yı mirastan dolayı tebrik etti. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesildi: — Evet. M. kenarları şeritli terlikleri ayağında. Emma. eve dair ufak tefek işler. Ölümüne kadar pek az sevdiğini sandığı bu adama bu kadar muhabbet duymasına hayret ediyordu.. Charles. mümkün mü. böyle bir hizmete ihtiyaç olduğunu sanmadığını söyledi. üzerinde küçük beyaz önlüğü. dedi. Bu. gözlerini kaldırmaksızm. Bovary ana. hep birlikte matem meselesini görüşmek icabetti. öyle ya. âşığıyle birbirlerine yiyecek gibi bakarak. Bu adamcağızın. bir dilenci karısından. Birdenbire tuhafiyeci M. Charles ise. gür kızıl saçlarından ter boşanan biçareye bakarak kendi kendine: — Başına gelenleri unutmuş bile. Charles menekşeleri aldı. Bu adamdan nasıl kurtulmalı? Ne sonu gelmez akşamdı bu! Bir afyon buharı gibi. hizmetçilere emir vermek bahanesiyle ortalıktan kayboldu. yemiş ağaçlarından. döşeme tahtaları üzerinde bir sopanın tok gürültüsünü duydular. yan yana bulunduklarım düşünüyordu. özel olarak görüşmek isterdim. ağlamaktan kızarmış gözlerini onlarla serinleterek kokusunu içine çekti. alçak sesle ilave etti: — Hani şu meseleye dair. tam bir sarhoşluk içinde. Bovary yerinden kalkmadı. hemen çiçekleri elinden çekip aldı ve bir su bardağına koydu. Ertesi gün. kendilerine bir hizmette bulunup bulunmayacağını öğrenmeye gelmişti. Ana oğul. Sonra. iki eli ceplerinde duruyor. Başbaşa kalınca. Bir elbisenin astarını söküyor. O mazi olmuş günün en göze görünmez ayrıntılarını canlandırmaya çalışıyordu. mahsulden. Madame Bovary anne. kısacası. Methalde. Emma. kendisine hırkalık eden koyu renkte eski redingotu sırtında. bir hiç. Madame Bovary anne çıkageldi. dedi. Dükkâncı bu cevaptan hiç alınmadı: — Çok özür dilerim. makasını şıkırdatıyordu. dünyadan uzak. kör topal giden sağlığm- . Telâş içinde karısına döndü: — Acaba. hiçbir şey dinlememek. sadece orada bulunuşunun dahi kendisi için ne kadar zillet verici bir şey olduğunu anlamaz görünüyordu. Kocası ona. küreğiyle bahçe yollarının kumunu kuruyordu. kesesinde ufaklık arayıp duruyordu. dedi. Emma hiç oralı olmayarak: — Evet. Emma da öyle. kocasını düşünüyordu.257 — Evet. Emma ise. sevgilim?. Dikiş' kutularıyle birlikte dere boyuna gidilip kameriyenin altına oturuldu. Emma. karşılıklı ağlaştılar. iri bir yaş MB 17 258 MADAME BOVARY damlası burnundan aşağıya iniyor ve ucunda bir an asılı duruyordu. Daha ertesi gün.
bizzat getirdi. Bovary ana bundan hayrete düştü ve gelininde gördüğü bu mizaç değişmesini. Senetten asla bahsetmiyordu. ben gideceğim. Zavallı kocanızın üzüntüden neler çektiğini gördüm. Bir vekâletname ile mesele halledilir. pratik sağduyusuyla Bovary'nin gözlerini kamaştırmakta gecikmedi. . hiçbir şey hatırlayamıyordu. Bovary'nin imza ettiği senedi yenilemekten ibaretti. Sonra ölçü almaya geldi. Charles. Karşılıklı bir nezaket ve iltifat yarışıdır başladı. Guillaumin'den. tahammül edilmez bir şekilde. hizmete amade ve Homais'nin deyimiyle. görülmemiş bir soğukkanlılıkla ilave etti: — Doğrusu.. örneğin size devretse.MADAME BOVARY 259 dan söz açtı. Emma. nizam. Fakat kaynanası gider gitmez. rica ederim. ne gibi çekişmeler olduğunu sordu. Monsieur. gülümseyerek. ama kafası öylesine allak bullaktı ki. Emma. Charles teşekkür etti. basiret gibi büyük laflar ediyor ve mütemadiyen verasetin güçlüklerini büyültüyordu. hafifçe ıslık çalarak. Charles siparişlerin geri verilmesini kendisinden gizlemişti. Türlü endişeler içinde bunalıp kalmıştı. dedi. zaten kendisine bir uzlaşma teklif etmeye geldim. — Hatta bunu bir başkasına. bu kağıdın nereden geldiğini safça sordu. Bereket versin adam. — Üstünüzdeki elbise eve giymeniz için iyi. Nihayet bir gün kocasına «işleri sevk ve idare etmek. yolculuk çantaları filan gibi. Bir tanıdık bulmak için zihnini yoran Charles: — Belki Leon kabul ederse. iyi çocuktur doğrusu. bundan ferah ferah bir rob çıkardı. hele bir sürü sıkıntılı işlerle karşılaşacağı şu günlerde. hiçbir şey anlamıyordu. nekahatinin ilk günlerinde kendisine bir şeyler hikaye etmişti. o zaman da işlerimizi karşılıklı görürdük. Sonra. Sonunda Emma. yoksa tasfiye etmek mi icabedeceğini anlamak gerekiyordu. Kadın ısrar etti. Her ne kadar aramızda bazı çekişmeler olduysa da.. öyle hareket ederdi. Noterlerin kötü bir şöhreti yardır! Belki danışmak gerekecek. pek güvenemiyorum.. dedi.. Kumaşı göndermedi. çok daha iyi olur. Emma. tanıdık biri olsa. bu işe baş koymuş görünmeye çalışarak ve daima Emma' 260 MADAME BOVARY ya vekâletname hususunda öğütler sokuşturarak türlü bahanelerle tekrar tekrar geldi. her nevi tediyede bulunmak ilah» hususunda umumi bir vekâletname örneği gösterdi. Şapkasını gözlerine kadar indirmiş. her nevi borca girmek. Emma'ya. Emro bizzat Rouen'a gitmeye talip oldu. İki günden beri sıkıntıdan patlayacak haldeydi! Dükkâncı: — Artık tamamıyle iyileştinîz. Charles. iki eli arkasında. Ben bunu içeriye girer girmez hemen farkettim. istikbal. dedi. tam karşıdan bakıyordu. her seferinde sevimli. Emma. Kendisine on iki metrelik siyah bir yünlü gönderecekti. ipotekleri tahkik etmek. diye devam etti. ama. Bu. Zaten para konusunda bir münakaşa kapısı açmaya da asla yanaşmadı. dedi. şu sizin arzu ettiğiniz şeyler. Bende Amerikalı gözü vardır. herkesin düşüncesinin tersine.. Malumat almak. Sonra. sözü dükkândaki mallara getirerek. kimse yok. — M. Lheureux'un verdiği derslerden faydalanmıştı. adamın sözünü kesmeden dinliyordu. Fakat mektuplaşma yoluyle anlaşmak güç olacaktı. Lheureux: — Biliyorsunuz canım. yapma bir isyan edasıyle: — Hayır. müzayede ile satışa çıkarmak mı. Ama ziyaretlere gitmek için başka bir tane lazım. Madamın kendisinden bir şeyler satın almaktan vazgeçemeyeceğini söyledi. üzülmesine hiç lüzum yoktu. Charles. Emma' nın bu meseleyi düşündüğü yoktu. bütün senetleri imza veya ciro eylemek.. sonunda: — Nihayet kendisiyle anlaştık. başını eğerek: — Ne kadar iyisin. hastalığı sırasında tutulduğu din duygularına verdi. Dükkâncı sustu. nasıl münasip görürse. sadece ekmeğine katık bulabilmek için ecel teri döktüğünü anlattı. Acaba bir şeylerden mi şüphe ediyordu?. Rasgele'teknik deyimler kullanıyor.
Kıvrımları yelpaze gibi genişleyen siyah elbisesi. sürüklenen dümen küreği suda tatlı şıpırtısını hiç kesmiyordu. Ötekiler: «Haydi. borulu çalgılarla gelen gürültülü patırtılı. çimeni ilk defa görmüyorlar. — Yoo. yahut arzularının tatmin edilmesinden beri güzelleşmeye başlamış gibi. yabancıya iltifat olacağını sanarak. Emma şapkasının bağlarını çözüyor. Kapısında siyah ağlar asılı duran bir meyhanenin basık salonuna girip oturuyorlardı. yerlerde çiçekler ve sabah olur olmaz getirilen buzlu şerbetlerle yaşadılar. Arkada ise.. kadınlı erkekli bir alay şaklaban vardı kayıkta. hatırlar mısın. Orada. Akşama doğru.Daha ertesi sabah. bir şey değil. kalafat tokmaklarının gemi karinalarında tınladığı duyulan saatti. Rouen'a gidip M. onu daha ince. nehirde. Gece. hatta Emma şarkı bile söyledi: 262 MADAME BOVARY Bir gece. mavi gökyüzünü. bir adaya yemek yemeye gidiyorlardı. Bazen söğütlerin gölgesi onu bütün bütüne gizliyor. sonra ay ışığında. MADAME BOVARY III 261 Bu üç gün. L6on'a akıl danışmak için Kırİangıç'a bindi: Orada üç gün kaldı. onun yanında. Leon' un etraftan kanat çırpmalar gibi geçtiğini dinlediği ses titreşimlerini alıp götürüyordu. dedi. eline kırmızı bir kurdele parçası geçirdi. . üstü kapalı bir kayığa biniyorlar. Leon ona sokularak: — Rahatsız mı oldun? dedi. Sonra avuçlarına tükürerek küreklere sarıldı. Otlar üzerine uzanıyorlar. sulardan kayıyorduk. yavaşça: — Kadınsız edemeyen biri olmalı o da. Verev duran uzun halatları sandalın üstüne biraz sürtünen. Emma son öpücükte: — Bana her şey yolunda diyorsun. gerçek bir balayı oldu..» diye bağırıyorlardı galiba. Ağaçları. yerde. sanki tabiat daha önceden mevcut değilmiş. değil mi? diye sordu. ve şiirle dolu bularak. bize bir şeyler anlat. adalarına ayak basıyorlardı. Adolphe.. Leon mektuplarını Rolet ananın adresine gönderecekti. Ahenkli ve zayıf sesi sularda kayboluyordu. birdenbire meydana çıkıyordu. küçük bıyıklı. geri dönüyorlardı. şampanyalar.. Ayı melankolik.. yakışıklı bir adanv keyfine payan yoktu. L6on onun bu âşık kadın kurnazlığına bayıldı. herkesten uzakta. Katran dumanı ağaçlar arasından dağılıyor. dedi. sonuna kadar ömür sürmek istiyorlardı. pek hazin oldu. İstrongilos. gözlerini gökyüzüne dikmişti. İhtiyar kayıkçı. iki Robinson gibi. geçen gün gezdirdiğim bir gruptan kalmış olmalı. hemen şairanelik etmeye başladılar. Şehrin gürültüleri. ellerini bitiştirmiş. Ama yine de ayrılmak lazım geldi! Veda. adaların kıyısını takip ediyordu. Bu saat. gemi güvertelerindeki köpeklerin havlaması. Emma. Leon. krema ve kiraz yiyorlardı. suyun akışını dallar arasında meltemin esmesini ilk defa işitmiyorlardı. bir metronomun tiktakı gibi sessizlik içinde beliriyordu. nefis. ilâh. kavakların altında öpüşüyorlardı. yük arabalarının takırtısı. karanlığa gizlenmiş. orada. Emma çifte zarf hakkında o kadar açık tavsiyelerde bulundu ki. kapılar kapalı. seslerin uğultusu. Demir iskarmozlarda dört köşe kürekler ses çıkarıyor ve bu. hiç konuşmadan kalıyorlardı. açık bir pancurdan içeriye giriyordu. Saadet içinde kendilerine dünyanın en şahane köşesi görünen bu küçücük yerde. Ay. Herhalde gecenin serinliği olacak. harikulade geçti. Hele bir tanesi vardı. tabaka tabaka Floransa tuncu gibi karmakarışık dalgalanan. Bir defasında ay göründü. Adolphe!. tam karşıda duruyordu. gemi tezgâhlarında. Her ikisi de kayığın dibinde. Başını kaldırmış. Rıhtım üzerinde Boulogne Ote/i'ndeydiler. rıhtıma bağlı kayıklar arasından geçiyorlardı. Kayıkçı kurdeleyi evirip çevirdikten sonra: — Belki. geniş yağlı damlalar görülüyordu. Pastalar. Emma. uzun boylu. Kayık. daha uzun boylu gösteriyordu. azar azar uzaklaşıyordu. herhalde bütün bunlara daha evvel hayranlık duymamış olacaklardı.. Emma ürperdi. yoktan var olmuş gibi. güneşin kızıllığı altında yüzen. pancurlar çekilmiş. kayığın bölmesine dayanmış. Rüzgâr. dopdolu. fakat.
ama yalnızdı. Ağlaya ağlaya. dedi.. Berbat! Parmaklarım durmuş. aynı parçaya dört kere yeni baştan başladı ve her defasında çaldığını beğenmedi. Halbuki. Günde yirmi defa adam gönderip kendisini çağırıyordu. Kırlangıç'ı beklemekten usanmış. diyordu. ama. diyordu. arkadaşlarına tepeden bakmaya başladı. köylerini ziyarete gelen milyonerlerin hissetmesi gereken muzafferane bir gurur ve bencil bir şefkat karışığı bir haz duydu. Çok güzel! Beğenmemekte haksızsın! Devam et. Yemeğini. fakat ne o akşam. Lefrançois ana. olmuyor. Ayrılık tahammül edilmez bir hale geliyordu. Emma'nın evinin etrafında dolaşmaya gitti. Emma'yı tekrar görmek isteği.. . Rolet ananın neden her gün öğle yemeğini Emma'larda yediği ve ayrıca kendisine özel ziyaretlerde bulunduğu da bir türlü anlaşılmıyordu. şemsiye altında konuşuyorlardı. Emma ile ancak gece geç saatlerde. şimşeklerin parıltısında. arzun yerine gelsin diye çalıyorum. Nitekim. Emma. — Hayır. Oysa Artemise. ancak bir çeyrek saat sonra aşağı indi. aralarından uzaklaştı ve dosyalan tamamıyle ihmal etti. Arzusunun ve hatıralarının bütün kuvvetiyle onu hayalinde canlandırıyordu. yemeğini bir saat erkene almıştı.. her çareye başvurarak hiç değilse haftada bir defa devamlı olarak serbestçe buluşmak fırsatını elde edeceğini vaadetti. dar yolda— yalnız kalabildi. odasına. Zaten bundan şüphesi yoktu. ders almam lazım. — Peki. Ümit içindeydi. Leon'u görmekten pek memnun göründü. eskiden olduğu gibi. Madame odasındaydı. Leon'un kolları arasında kıvranıyordu. küçük salonda yedi. birbirine karıştırıyordu. onu «uzamış ve incelmiş» buldu. bir cumartesi sabahı noterlikten sıvıştı. Charles'ın kendisini dinlediği bir akşam. müziğe dehşetli tutkun göründü. elbette. Emma'ya mektup yazıyordu. olmuyor. o kadar ki. Mutfakta ışık yanıyordu.. da hiç ses çıkarmadan. aptalca sırıtarak: . Ertesi gün. «gürbüz-leşmiş ve esmerleşmiş» buluyordu. şimdi artık akşam yemeğini tam saat beşte yiyor ve yine de ihtiyar hırtlambanın geç kaldığım sık sık söylemekten geri kalmıyordu. kendisini görünce sevinçle çığlıklar kopardı. bahçenin arkasındaki dar yolda —tıpkı ötekiyle olduğu gibi. Monsieur. onun uzakta olmasıyle azalacağına büsbütün arttı. ne de ertesi gün evden çıktı. bir halı satın almayı kurdu. Leon. yani kış başlangıcında. Charles. Leon nihayet kararını verdi. — Alaha ısmarladık!. işini gücünü bırakıp geliyordu. çünkü Binet. Emma bu devirde. Sonra birdenbire keserek: — Hayır. tahsildar yoktu. çok pahalı! Charles. Perdelerin arasında gölgesini aradı. M. Kendisine para gelecekti. sokaklardan tek başına eve dönerken aklına geldi: — Niçin bu kadar vekâletname diye tutturuyor? MADAME BOVARY IV 263 Çok geçmeden Leon. farkı kavrayamayan Charles: — Bravo. Emma porteleri şaşırıyor.— Elbette. Seni ne zaman göreceğim bir daha? 264 MADAME BOVARY Ayrılmışlarken dönüp tekrar öpüştüler. Lheureux'un ucuzluğunu methettiği geniş yollu bir çift sarı perde aldı. Allaha ısmarladık!. Fakat. kendisine bir tane tedarik etmeyi nezaketle üzerine aldı. Hep mektup bekliyordu. Charles ondan bir şeyler daha çalmasını rica etti. dükkâncıya iyice dadanmıştı. M. Gidip hekimin kapısını çaldı. arada piyanoyu birazcık unuttuğunu itiraf etti. o. Dudaklarını ısırdı ve devam etti: — Ders başına yirmi frank. Emma. Emma: — Ölmek daha iyi. Hiçbir şey görünmedi. Hava sağanaklıydı. gelenleri tekrar tekrar okuyordu. Bayırın üstüne varıp da vadide rüzgârla dönen teneke bay-rağıyle çan kulesini görünce. Lheureux: «Alt tarafı atla deve değil» diyerek..
şafağın solgun rengi içinde seçilmeye başlıyordu. Araba yürüyor. Ama yine. piyanosunun yanından ne zaman geçse: — Ah zavallı piyanocuğum. — İstersen. hem de usta bir öğretmenden piyano dersi aldıklarını söyledi! Emma omuz silkti ve piyanosuna bir daha el sürmedi. Emma yataktan kalkıyor. aşı gibi. kendi kendini . Emma mutfakta yalnız kalıyordu. pamuklu gecelik takkesiyle başını bir delikten uzatan Lefrançois ananın verdiği siparişleri ve bir başkasının zihnini mutlaka allak bullak edecek olan izahatlarını dinliyordu.. Rousseau'nun fikridir. Hivert. haftada bir defa şehre inmek. düşünün. dedi. fakat ün salmamış sanatkârlar da vardır. Ama yine de arabanın dört kanepesi yolcu ile doluyordu. kendisini ziyarete gelenlere müziği bıraktığını. eczacının pancurları kapalı evindeki tabelanın büyük harfleri. Neden bu kadar erken hazırlandığını diline dolama-ması için Charles'ı uyandırmaktan çekiniyordu. Saat yediyi çeyrek geçe olunca Emma. çağırıyor. Kırlangıç. piposunu yakıp kamçısını eline aldıktan sonra. Altın Arslan'a gidiyor. MADAME BOVARY 265 Ertesi gün Charles. Hatta bir ay sonra. elma ağaçları bir dizi halinde birbirini takibedi-yor. sonra yerinden iniyor. eve döndüğü zaman Emma'yı kurnaz bir bakışla süzdü ve nihayet şunu ağzından kaçırdı: — Bazen çok inadın tutuyor! Bugün Barfeuchers'deydim. asıl anneler çocuklarını yetiştirmelidir. Misericorde'da okuyan üç kızının ders başına iki buçuk frank Vererek. günün birinde mutlaka zafere ulaşacaktır. pencerenin önüne geliyor. bana kalırsa daha ucuz bir şeyler bulunur belki. bazı zaruretler yüzünden yeniden başlayamadığını söylemekten geri kalmıyordu. üç çeyrek fersah boyunca yer yer durarak. gocuğunu giydikten. ufka doğru daralarak uzanıp gidiyordu. Hivert bağırıyor. Emma böylece. arabayı bekletiyorlardı. Bazen. yol. Emma potinlerinin tabanıyle avlunun kaldırım taşlarını dövüyordu. bir otlaktan sonra bir direk. piyanoyu satmanın daha iyi olacağını söyledi. Madamı piyanoya teşvik ederseniz. âşığını görmek iznini kocasından koparmış oldu. belki zamanımız için biraz yenidir. Emma. alt tarafı bizi iflas ettirmez. gidip kapıları yumrukluyordu. dedi. meydana bakıyordu. Tabiatın melekelerini hiçbir zaman bakımsız bırakmamalı. dedi. Sonra. Geleceklerini bir gün önceden haber vermiş olanlar. bir ambar veya yol amelesi kulübesi geleceğini önceden kestiriyordu. sarı bir su ile dolu iki uzun hendeğin arasında. Arada sırada dışarı çıkıyordu. Madame Liegard. Bana kalırsa. Herkes kendisini ayıplıyordu ve bilhassa eczacı: — Yaptığınız doğru değil. acele etmeksizin. Gururunu o kadar okşamış olan bu zavallı piyanonun evinden gidişini görmek. bir aşağı. doğru. Emma: — Ama dersler ancak arka arkaya olursa fayda verir. dedi. sonra bir karaağaç. Hivert. bu. bir yukarı dolaşıyor. Bu. Ne kadar yazık olmuştu! İnsanın bu kadar kabiliyeti olunca! Bunları Bovary'e de söylediler. arabanın gelişini ayakta gözetleyen yolcuları alıyordu. nihayet çorbasını içtikten. ters ters. Biraz pahalı. zira meşhurlardan çok daha değerli olan. avluların çitleri önünde. arabanın sürücü yerine rahatça yerleşiyordu. Zaten. Emma. küfrediyor. Emma: — Bul da göreyim. piyanoda bir hayli ilerlediği kanaatına varıldı... Emma yolu baştanbaşa ezber biliyordu. diyordu. Madame üşümesin diye külleri eşeleyip korları meydana çıkarıyordu. sessizce giyiniyordu. fakat eminim. annenin yavrusunu emzirmesi gibi.. • Charles böylece bir defa daha piyano meselesini açtı. Bovary'nin nazarında.— Evet. Fakat (Bovary şayet oradaysa). Herkes ona acıyordu. Hizmetçi kadın. Hatta bazıları o sırada henüz yatakta oluyor. karısının bir parçasının tarife sığmaz intihan gibiydi. diye içini çekmeye başladı. atları arabaya koşuyor. dostum. Sabahın ilk aydınlığı pazar yerinin sütunları arasında geziniyor. daha sonraları çocuğunuzun müzik terbiyesi daha az masrafa malolur. Artemise esneyerek ona kapıyı açıyordu. arada sırada bir ders alırsın. aynı zamanda. hafif tırısla yola çıkıyor. 266 MADAME BOVARY V Perşembe günüydü. İşte orada. yol kenarında.
yağmurdan ıslanmış çatılar. fakat daha ne kadar mesafe kaldığını kestirme hassasını asla kaybetmiyordu. oradaki çeşmenin yanına çıkıyordu. O. sokağı dönüyordu. Arabanın üç beygiri dörtnala gidiyordu. yeşil tepelerin eteğinde. yolcu arabası sallanıyor. Yatakları. ihtirasın mahremiyetleri için âdeta biçilmiş kaftandı. tıpkı falezlere sessizce çarpıp kırılan havai dalgalar gibi. Burası tiyatro. . Basamak basamak alçalan sise gömülmüş şehir. Bulvarların yaprağı dökülmüş ağaçları. küçük aile arabalarında bayır aşağı telaşsızca iniyorlardı.şaşırtmak için gözlerini kapadığı oluyor. önsezişlerini. Emma. bulutları. Hivert yoldaki yük arabalarına uzaktan sesleniyor. büyük bir karyolaydı. şehvetli gülüşmeler ve sevgi dolu hitaplarla. Fabrikaların bacaları. içeri giriyordu. kalçalarına dayalı sepetler taşıyan kadınlar. bir salıncak görülüyordu. Önlüklü hademeler. bu kıpkırmızı renkle kesişen siyah saçlı başı ve beyaz cildi kadar güzel olamazdı. pembe renkte iki iri deniz kabuğu duruyordu. yeknesak bir yayılışla. birer ucu uçup giden koyu renkte muazzam duman bulutları savuruyordu. meyhaneler ve yosmalar mahallesiydi. Karanlık ve daracık sokaklara dalıyor. Meltemi içine çekerek. kalbi kabardıkça kabarıyordu. içeriye güneş girdi mi. Göze batmayan halısı. yeşil fidanların arasındaki iri kaldırım taşları üzerine kum döküyorlardı. tuğladan evler sıklaşıyor. şapkasından taşan kıvırcık saçlarından onu tanıyordu. sokaklarda tekrar dışarıya boşaltıyor ve eski Norman-diya beldesi. İç gümrük parmaklığı önünde araba duruyordu. köprülerin ötesinde belli belirsiz genişliyordu. uzun uzun. budanmış porsuk fidanları.Ekseriya. gezinti yerlerinde. Birbirlerine haftanın üzüntülerini. gözleri önüne uçsuz bucaksız bir başkent gibi. Tavandan inen kırmızı Şam işi perdeler. kulağa yapıştırılınca denizin gürültüsü duyulan. nehir. delişmen süsleri ve sakin aydınlığı ile bu ılık daire. Saint-Catherine tepesine götürüyordu. şalını düzeltiyor ve yirmi adım ötede Kırlangıç'tan iniyordu. Nationale sokağının altına. O ne sarılıp öpüşmeydi! Öpücüklerden sonra sözler yağıyordu. iki eliyle tutunduğu pencereden sarkıyordu. su üstünde durakalmış siyah balıklara benziyordu. Leon. Emma otele kadar onun peşinden gidiyordu. Dökümhanelerin uğultu-suyle birlikte. yaya kaldırımı üzerinde yürümesine devam ediyordu. adalar. maundan. eğriliğini daha da yuvarlaklaştırıyordu. kendisine kadar yükselen o belirsiz uğultulu gürültüyle doluyordu. peyzajın baştan başa resim gibi hareketsiz bir hali vardı. geniş başucu hizasında toparlanıyordu. birdenbire şehir meydana çıkıyordu. Emma. Görülmekten korktuğu için. zaman zaman tiz perdeden bağırıyorlardı. başlarında Yunan bici268 MADAME BOVARY mi takkeleriyle çıraklar dükkânların camekânını siliyorlar. uzakta. yaprak sigarası ve istiridye kokuyordu. Taşlar çamurun altında gıcırdıyor. Emma' nm bir utanç jestiyle yüzünü elleriyle gizleyerek çıplak kollarını kavuşturduğu zaman. şamdanların arasında.. kan ter içinde. kapıyı açıyor. MADAME BOVARY 267 Nihayet. Sonra kır. başka eldivenler takıyor. sokak başlarında. Bazen rüzgâr çıkıyor. geceyi Bois-Guillaume'da geçirmiş olan şehirliler ise. Aralıklardan heykeller. duvarlara sürtüne sürtüne. Çubuklar ok biçiminde nihayetleniyor. zemin. bakır kancalar ve ocaktaki kenar tutamaklarının iri yuvarlakları ışıl ışıl parlıyordu. Her taraf absent. dünyada hiç bir şey. ayak bastığı bir Babil gibi seriliyordu. tekerleklerin altında tınlıyordu. Ama artık her şey unutuluyordu. solgun gökyüzünün kararsız alt çizgisine dokunacak kadar yükseliyordu. her sefer en kısa yolu tutmuyordu. Kırlangıç bahçeler arasından kayıyordu. Böyle yukardan görülünce. gözleri yerde. bu gürültüyü meydanlarda. yüksek bir kameriye. demir atmış gemiler bir köşede birbiri üzerine yığılıyordu. evlerin arasında mor çalılıklara benziyor. kendilerinde hayal ettiği ihtirasların buharını püskürtüyor-muş gibi. sis altından yükselen kiliselerin berrak çan sesleri duyuluyordu. O sırada şehir uyanmaya başlıyor. Şöminenin üstünde. Aşkı bu genişlik karşısında büyüyor. karşı karşıya birbirlerine bakıyorlardı. değişik değişik parlıyordu. mektuplar yüzünden çektikleri endişeyi anlatıyorlardı.. . Leon yukarı çıkıyor. Sonra. kayık biçiminde. Bu tortop olmuş varlıklar Emma'ya baş dönmesi veriyor. çok aşağıda. inik siyah peçesinin altında keyifle gülümseyerek yürüyordu. mahallelerin yüksekliğine göre. Emma tahta meslerini çıkarıyor. sanki hep beraber ona. yanından sallana sallana dekor taşıyan bir at arabası geçiyordu. orada nabızları atan yüz yirmi bin insan.
Sabahleyin kanepe altına gizlemiş olduğu tahta kunduralarını giyiyor. Me-lek'ti! Ona bakarken. fakat her şeyden önce o. hasılı gerçek bir metres değil miydi? Emma kâh mistik. Comedie sokanına. her şey onlara asık suratlı görünüyordu. bizim koltuklarımız diyorlardı. Hamamda odalık 'in kehribar rengini onun omuzlarında buluyor. bu mahmur kumru hallerine hiç rastlamamıştı. Leon. Emma cilveli cilveli diller dökerek yemeği parçalara ayırıyor ve Leon'un tabağına koyuyordu. Bu fazla basık küçük dükkânda hava çojk sıcak oluyordu. Bütün romanların seven kadını. Birbirlerinin karşısında hareketsiz. Başını mıncıklayan o yağlı eller ve demir maşaların kokusu çok çabuk onu sersemletiyor. Emma minderin üstünde diz çöküyor. pembe satenden. yaldızlı bir gırlanta altında kollarını cilve ile geren tunçtan bir cupidon heykelciği vardı. kımıldama! Söz söyleme! Bak bana! Gözlerinden öyle tatlı bir şeyler çıkıyor ki. iki dirseği dizlerinde. Âşığının dizlerine oturduğu zaman. tekrarlayıp duruyorlardı. gülümseyerek ona dalıyordu. — Perşembeye!. sabırsızlık gösteren yolcular arasında. Böyle bir konuşma inceliğine. Perşembeye!. Emma'mn önünde yere oturuyor. yerine kuruluyordu. ekseriya.. bana çok iyi geliyor. Dudaklarının Leon'un ağzına hücumu yüzünden cevabını duyamıyordu. kibar muhitten bir kadın. böyle bir giyinip kuşanma hayasına. Tiyatroda oyuncuları temsile çağıran çıngırak sesini duyuyordu. Leon'a hediye ettirdiği terliklere benim terliklerim diyordu. bütün şiir kitaplarının belirsiz sevgilisi o idi. Emma da üstüne geçirilen sabahlığın altında hemen uyumaya başlıyordu. . Barcelone'un solgun kadını'üa da benziyordu. Bunların bazıları tepenin eteğinde iniyorlardı. Ona bakarak. Ortalığı karanlık basıyor.Berber. bazen.Birazcık solmuş ihtişamına rağmen... Ocak başında. ve karşıda. kâh uyuşuk. iki ebedi genç evli gibi. çocuk. kâh öfkeli. kenarları beyaz tüylü bir çift terlikti. Emma arabada yalnız kalıyordu. bacakları kısa kaldığı için havada sallanıyor ve minimini terlik. çıplak ayağının yalnız parmaklarına takılı duruyordu. bütün dramların kahramanı. başını uzatmış. kendi ruhunun Emma'ya doğru akıp başının çevresine bir dalga gibi yayıldığını ve göğsünün beyazlığına-kapılıp aşağı indiğini zannediyordu. Şampanyanın köpüğü incecik bardaktan parmaklarındaki yüzüklere döküldüğü vakit de çapkınca fıkır fıkır gülüyordu. Hatta Emma tutturarak. Leon. Emma ona eğiliyor. saç örgülerini düzelttirmeye gidiyordu. Emma'mn bir perşembe önce duMADAME BOVARY 269 var saatinin altında unuttuğu firketeler meydana çıkıyordu. ona ekseriya maskeli balo bileti teklif ediyordu. Birbirlerine sahip olmaktan öylesine coşuyorlardı ki. keyif hallerinin çeşitliliği ile onda bin bir arzu uyandırıyor. perukalarla pomatlar arasında. bizim halımız. şehrin birbirine karışmış evler üzerinde geniş ve aydınlık bir buhar tabakasını andıran bütün ışıkları biraz daha fazla görülüyordu. dükkândaki havagazı lambası yakılıyordu. kendilerini. renksiz suratlı erkeklerle kıyafetleri eskimiş kadınların kulis kapısından içeriye girdiklerini görüyordu. Soba. «Al-laha ısmarladık!» diyerek acele ile alnından öpüyor ve merdivenlere atılıyordu. eski şato sahibelerinin uzun korsajını onda görüyordu. kâh sessiz. kadın zarafetinin o anlatılmaz nefasetini ilk kez tadıyordu. horul horul yanıyordu. fakat ayrılmak zamanı gelince. pelesenk ağacı kakmalı bir orta masasında yemek yiyorlardı. 270 MADAME BOVARY Ona çocuk diyordu: — Seviyor musun beni. Bizim odamız. hayatlarının sonuna kadar yaşayacakları kendi hususi evlerinde sanıyorlardı. evli bir kadın. Zaten. kâh neşeli. Emma birdenbire onun başını iki eli arasına alıyor. sarhoşluktan nefesi tıkanmış gibi mırıldanıyordu: — Ah. Bu. Her dönemeçte. Sonra kalkıp gidiyordu! Sokaklardan geçiyor. saçlarını düzeltirken. Emma. Masa saatinin üstünde. sevkitabiiler ve hatıralar canlandırıyordu. Ruhunun coşkunluklarını ve etekliğinin dantellerini hayranlıkla seyrediyordu. kaç defa kahkaha ile gülmüşlerdi. kâh geveze. konçsuz olduğundan. Kızıl-Haç'a varıyordu. berbere. neşeyle dolu bu oda-cığı ne kadar seviyorlardı! Bütün eşyasını her zaman yerli yerinde buluyorlardı.
perşembe günleri daima geç geliyordu. çamura yuvarlanıyordu. basamakta tutunmaya çalışıyordu. Geri kalanında kuşlardan. birdenbire Emma'nın arkasında peyda oluyordu. ancak yedinci gün. L6on'un ateşliliği ise. gözkapaklarının yerinde. Emma. kan içinde iki boş göz çukuru görülüyordu. kendisi de. evde onun gelişini bekliyordu. dallarla yapraklardan bahis vardı. gülerek dostunun hatırını soruyordu. Leon'u çağırıyor. Buralardan sızan sıvılar. Başlangıçta zayıf ve iniltili sesi gitgide tizleşiyordu. yandakinin omuzuna yaslanarak. o zaman mavimtırak gözbebekleri fıldır fıldır dönerek.. Bazen. Sonra Kırlangıç'm yolcuları. şakaklara doğru. güneşten. Konuşmak istedi mi. Bir yığın paçavra omuzlarını örtüyor. Emma'ya ertesi gün pek kötü. gelen bir şey vardı ki. Atların çıngırak sesi. başını geri atıyordu. Yemek hazır değilse. ruhu sanki ölümün pençesinde. başı açık. onu solgun görünce. elleri sarkmış. -•— Ama sen bir tuhafsın bu akşam! — Bir şeyim yok! Bir şeyim yok! Bazı günler. kamçısını şaklatıp köre yapıştırıyordu. tamam artık. o açık yaraların kenarına çarpıyordu. bir şarkı tutturuyordu: Çoğu zaman. ağaçların fısıltısı ve boş arabanın kof gürültüsü arasında. hızla ansızın pencereden içeriye dalıyor. olduğu yerde kalakalıyordu. araba hareket halindeyken. başında kunduz postundan ortası çökmüş eski bir kasket. arabada muvazenenin bozulduğunu farkedince. Kibritleri. Ona Saint-Romain panayırında bir baraka tutmasını salık veriyor. karanlıkta. Aşçı kadını mazur görüyordu. bir çığlık kopararak geri çekiliyordu. Kamçının ucu yaraların üzerine iniyor. Emma: — Haydi. kimisinin başı öne eğik. geceliğini ortaya çıkarıyor. Kırlangıç. Ekseriya kocası.gözleri bu parıltıya dalıyordu. Tepede. Emma gösterişsiz ve kendi içine dönük olarak bu aşkın tadını . git bakalım. Kadın. eve döner dönmez hemen odasına çıktığı oluyordu. Hıçkırıyor. öbür eliyle. kahverengi pamuklu perdelerden içeriye sızıyor ve bütün bu hareketsiz insanların üzerine kanla karışık gölgeler konduruyordu. Emma: — Hayır. güzel bir günün sıcaklığı Küçük kıza aşkı hayal ettirir. kasketini çıkaMADAME BOVARY 271 rınca. daha ertesi günler ise berbat geliyordu. Madame. bu seste öyle uzaklardan. Dışarıda. sessizce etrafında dö-neniyordu. Arabaların peşinden giderken. hayranlık ve minnet coşkunluğuna bürünüyordu. tekerleklerin sıçrattığı çamurlar arasında. mumu. Tekrar saadete kavuşmanın sabırsızlığı içinde. Siyah burun delikleri titremelerle soluyordu. kederden sarhoş olmuş. yahut kollarını kayışa geçirerek. O tarafının etleri kırmızı parçalarla lime lime olmuştu. ta burnuna kadar yeşil uyuz pıhtıları halinde donup kalmıştı. yatağı açıyordu. ona tatlı sözler ve rüzgârda kaybolan öpücükler gönderiyordu. Fakat Hivert. diyordu. vü272 MADAME BOVARY cudu titremeler içinde. aptal aptal gülerek. beygirlerin sağrısı üzerinde sallanan fenerin ışığı. gözleri açık. aldırmıyordu. ayaklarının gittikçe daha fazla üşüdüğünü hissediyordu. yolcu arabalarının ortasında. fakat. kimisinin ağzi açık. kör de bir uluma kopararak. elinde sopasıyle serseri serseri dolaşan bir adamcağız vardı. hasta olup olmadığını soruyordu. ani bir hülyanın sayısız ipliklerine dolanmış gibi. nihayet uykuya dalıyorlardı. Hivert adamla şakalaşıyordu. Ekseriya. Leon'un okşamalarıyle rahatça patlak veriyordu. Charles. Çünkü çocuk. Bu ses. kendisine hizmet etmek hususunda bir oda hizmetçisinden daha becerikli. adamın şapkası. yahut. Malum hayallerle alevlenen bu hırçın arzu. nihayet teşrif ediyordu! Kızını. Emma'yı perişan ediyordu. leğen gibi yüzünü örtüyordu. Uçuruma dalan bir bora gibi kalbinin derinliklerine iniyor ve onu uçsuz bucaksız melankoli iklimlerine sürüklüyofdu. kitabı getirip yerli yerine koyuyor. hepsi de arabanın sallantısına göre sallanarak. âdeta zorla öpüyordu. belirsiz bir sıkıntının anlaşılmaz feryadı gibi sürükleniyordu. diyordu. Orada bulunan Justin. Bu kadına artık ses çıkarmak yoktu.
Ama yine Emma. beni bırakıp gideceksin sen. apoletlere. elini saçları üzerinde gezdirerek.Ah. Emma'ya inandı. diyordu. — Deniz albayıydı. Genç adam. Bütün bunlar herhalde onun pek hoşuna gitmişti. ille bulacağım. Paris'ten söz açtıkları zaman. müsrifliklerine bakarak zaten bunu anlamıştı. mutluyuz elbette.çıkarıyor. Justin'di. İşte bak. MB 18 274 MADAME BOVARY Bu. Charles o adi makbuzlar için bu kadar kendini zorlaniamasını söyledi. bütün çekmeceleri karıştırdı. Charles fanilerin en bahtiyarı olmuştu. — Peki. — Belki Rouen'da piyano hocası olarak birçok Matmazel Lempereur vardır. her nevi soruşturmanın önünü almak. Emma (ya kıskançlığını denemek için. işi felsefeye dökerek. orada olsaydık ne güzel yaşardık. diyordu. diye mırıldanırdı. arkasından da hemen: «Seni sevdiğim gibi değil» dedi. Nitekim. tabii bir eda ile: — Ah. Emma: — Hayır. yemekten sonra piyanoda valsler çalıyordu. aralarında hiçbir şey geçmediğine dair kızının başı üzerine yemin etti. onu baygın baygın iterek: — Siz erkekler. Kağıdı aldı ve okudu: . Charles. — Mümkün! Sonra canlanarak: — Ama bende makbuzları var. Yazı masasına gitti. Ona senden bahsettim: Seni hiç tanımıyor. tatlı bir sesle: — O halde mutlu değil miyiz? derdi. dostum. Evleneceksin! Sen de ötekiler gibi yapacaksın! L6on soruyordu: — Kim o ötekiler? — Erkekler. bununla beraber. Emma da endişesiz yaşıyordu. Kendisini oda uşağı olarak almasını yalvarmakla onda bu hevesi uyandıran. örneğin kendisini Ruen'a getirmek için bir ingiliz atı koşulmuş. Ekseriya. Genç adam. Emma. kağıtları altüst etti ve sonunda öyle perişan bir hale geldi ki. Ekseriya. Her ne kadar bu mahrumiyet her randevuya gelişinin zevkini azaltmıyorsa da. melankolik seslerin tatlılığı ile ona: — Ah. aynı zamanda savaşa düşkün bir mizaç sahibi ve iltifatlara alışmış biri olması gereken böyle bir adamı güya büyülemiş olmakla kendine yüksek bir paye vermek için değil miydi? Noter kâtibi o zaman kendi mevkiinin ne kadar aşağı olduğunu anladı. damdan düşercesine: — Sana ders veren Matmazel Lempereur değil mi? diye sordu. ertesi cuma. elbiselerinin saklandığı karanlık odada ayağına çizme giyerken. canım. dedi. onu sevgisinin bütün ustalıklarıyle besliyor ve bir gün kaybolup gitmesi korkusuyle titriyordu. dönüşünün acılığını çoğaltıyordu. — Evet.. Ben çılgının biriyim: Öp beni! Kocasına her zamankinden daha sevimli davranıyordu. sonunda Emma hep: —. Bununla beraber. Sonra. herhalde. nişanlara ve unvanlara imrendi. konçlan devrik çizmeli bir seyisin sürdüğü iki tekerlekli mavi bir arabaya sahip olmak arzusundan hiç söz etmiyordu. ama bugün kendisini Madam Liegard'larda gördüm. ortaya yıldırım düşmesi gibi bir şey oldu. ona fıstıklı kremalar yapıyor. — Evet. ötekinin ne iş yaptığım sormaktan geri kalmadı. Bu. hepiniz hainsiniz! Bir gün. Ama bir akşam. meşinle çorabı arasında bir yaprak kağıt sıkıştığını hissetti. ismimi unutmuş olmalı. acayipliklerinin birçoğundan. yahut çok zorlu bir dertleşme ihtiyacına kendini kaptırarak) eskiden. bu dünyadaki hayal kırıkMADAME BOVARY 273 lıklarından bahsederlerken. Leon'dan önce birini sevdiğini söyleyiverdi.
Ama yine de bir gün. Madame Bovary'yi Kırlangıç' ta görünce. Emma alıcı bulmaktaki güçlüğü ileri sürdü. ricası üzerine dükkâncı onun yerine iki başka senet almaya razı olmuştu. ağladı. Bu düşünce ile her seferinde Kırmızı Haç'a inmek gerektiğine hükmetti. ileride. M. diye söze-atıldı. diyordu. gösterdiği kolaylıkları sayıp döktü. dükkâncı bir müşteri bulunacağı ümidini verdi. dedi. koltuklan için kumaş. Gebinden henüz parası ödenmemiş eşyanın listesini çıkardı. Leon'un kolunda Boulogne otelinden çıkarken M. Emma: — Fiyatın ehemmiyeti yok. Bilakis. ağırdan alıp herifin nabzını yoklamak lazımdı. 276 MADAME BOVARY — Yok. Charles'ın imzalamış olduğu senetlerden bugüne kadar ancak bir tanesini ödemişti. nasıl olmuş da girmiş çizmemin içine? Emma: — Herhalde. Bu vekâletname sözü içine ferahlık verdi. Aumale civarında Berneville'de fazla bir gelir getirmeyen bir berhanelerinden bahsetti. Hakikaten Emma. pek ehemmiyet vermez gibi görünmekle beraber. Emma: — Hesabı bırakın. birçok elbise. Bunlar perde. Bournisien. Lheureux.«Üç aylık ders ve bazı malzeme için altmış beş frank alınmıştır. arkasından da hemen o günlerMADAME BOVARY 275 de katedralde harikalar yaratan. kendisini merdivenlerde görecek olan kasabalılar hiçbir şeyden şüphe edemeyeceklerdi. Lheureux. Bournisien'i gördü. Lheureux ile karşılaştı. çeşitli tuvalet eşyası gibi şeylerdi. Aşkını gizlemek için. — Ben sizin yerinizde olsam. malınız var. sızladı. dedi. âdet edindiği gibi oldukça hafif giyinerek yola çıkmıştı ki. Üstelik birkaç para da kalırdı cebime. halı. Fakat Emma böyle bir yolculuğa çıkamayacağı için. Fakat üç gün sonra. Ama dükkâncı o kadar budala değildi. dedi. hatta onların da vadesi bir hayli uzatılmıştı. O andan itibaren hayatı sadece bir yalan kumkuması haline haline geldi. hana varınca Yonville hekiminin karısını sordu. komşuların isimlerine varıncaya kadar her şeyi biliyordu. Ertesi hafta yine geldi. mutlaka sol tarafından geçtiğini anlamak lazım geliyordu. Langlois adında birini bulduğunu övünerek anlattı. Dükkâncı. kapıyı kapadı ve: — Paraya ihtiyacım olacak. Langlois'nm ağzını aramak üzere. Hemen indi ve din adamına. İkincisine gelince. başkaları daha mütecessis davranabilirlerdi. Burası vaktiyle M. bir zevk olmuştu. odasına girdi. Meğer adam kaç para vereceğini açmaksızın. dedi. Bir sabah. Emma başını eğdi. M. rafın kenarındaki eski fatura dosyasından düşmüş olmalı. Bovary baba tarafından satılmış olan küçük bir çiftliğe aitti. Emma para veremeyeceğini söyledi. başına gelenleri kendisine anlattı. Bu iş bir seyahate katlanmaya değerdi. şayet dün sokağın sağ tarafından geçtiğini söylerse.» — Hay şeytan. zahmete değmez. Charles pencereden yağan kara bakıyordu. artık bir ihtiyaç. boşboğazlık edeceğini sanarak ödü koptu. Velide Lempereur. fakat Emma bunu satmak için ne yapmalıydı? — Vekâletnameniz yok mu? ¦ . Bu sayede. Papaz akşam. Touvache onu arabasına almış Rouen'a götürüyordu. uzun zamandan beri oraya göz dikmiş bulunuyormuş. hemen elden çıkarırdım. kaç hektarlık arazisi bulunduğuna. fiyatlarının toplamı yaklaşık olarak iki bin frangı buluyordu. Bu. birdenbire kar yağmaya başladı. hanımın kendi hanına pek inmediğini söyledi. Papaz kendisinden izahat istememiş olsa bile. Kırmızı Haç'a varır varmaz Madama verilmek üzere kalın bir atkı emanet etti. müzik öğretmeni. bütün kadınların dinlemeye koştukları bir vaizi övmeye başladı. bir merak. . satıcı: — Fakat paranız yoksa. Öyle ki. uzun uzadıya uğraştıktan sonra. Hancı kadın. kendisine yaptığı hizmetleri. tüllere sarar gibi yalanlara sarıp sarmalıyordu.
sen de görüyorsun ki. — Nihayet. masrafı bir hayli kabarık buldu. Dükkâncı hiç sıkılmadan: — Ama fazlasını veriyorum ya işte. Charles borcunu ödeyebilmek için annesine-acıklı bir mektup yazdı. Bu senetten kocasına behsetmemiş olmasının nedeni. lütfen bir de tarih koyun. cüzdanını açarak. Charles ne yapacağını bilemeyince. sanki altın paralar torbalarını patlatmış da. bir perşembe günü eve getirildi. Bu habere Emma'nm yüzü güldü. onu okşadı. . Vinçart adında Rouen'da bankerlik eden bir dostu bulunduğunu. ticarette. Madame Bovary ana. bu iki bin frangın sağlayacağı sayısız miktardaki randevuları hayalinde canlandırarak: — Nasıl! Nasıl! diye kekeledi.. Gidip geri dönünce de. dedi. bazen öyle olur ki. bunun üçte ikisinin ödenmiş olduğunu söylemek ve dolayısıyle binanın satıldığını itiraf etmek lazım gelecekti. gözlerini Emma'ya dikmiş bakıyordu. onun bu senetleri ıskonto edeceğini. dedi. derhal paranın yarısını cebe indirdi. borcunu ödemeye kalkınca dükkâncı: — Yemin ederim. veresiye olarak alınan bir sürü lüzumlu şeyi birer birer sayıp döktü. Charles. sonra Madama hakiki borçtan arta kalanını bizzat ödeyeceğini izah etti. Eirima. dedi. dedi. iyi para. ev idaresi dertleriyle onun canını sıkmamaktı. O zaman Emma'nın önünde gerçekleştirilmeye elverişli bir fanteziler ufku açıldı. Dükkâncı: — Doğrusu. karisinin dönü-" şünü dört gözle bekledi. Emma kocasının dizlerine oturdu. müşterinin dört bin frank teklif ettiğini açıkladı. sabahın. zira dostu Vinçart (haklı olarak). Ben aile işlerini bilmez miyim? Vi Elinde tırnakları arasından kaydırdığı iki uzun kağıt. ¦ Emma. bir tanesi yedi yüz franklık ve üç ay vadeli olmak üzere iki senet imzaladığı takdirde vaziyeti idare edeceğini söyledi. Nihayet. Fakat. Lakin ihtiyar kadın cevap gönderecek yerde. tesadüfen. iki bin frank yerine. kör karanlığında Emma Lheureux'ye koştu. dosdoğru Lheureux'ye başvurdu. kocasına bir şeyler koparıp kopâramadığını sordu.. O zaman Emma elindeki banknotlara baktı. ben de son senedin ödeme vadesini o ödemeden sonraya kadar uzatıyorum zaten. ama faturayı görmek istiyor.. kulakları çınlıyordu. Emma fena oldu. Bu 'yaptığım size hizmet değil mi? Bir kalem alarak.. Bir ekü'yü ihtiyat akçesi olarak saklayacak kadar tedbirli davrandı ve o para ile vadesi gelen ilk üç senedi ödedi. dükkâncının pek gü278 MADAME BOVARY zel idare etmiş olduğu ve aslı esası ancak sonradan öğrenilen bir muameleydi. dedi. tarih. Ertesi gün. Charles: — Evet.. fatura denilen kağıda her istenilen şey yazılır. alınan şeylerin miktarına göre hiç de fazla pahalı değil. ancak bin sekiz yüz frank getirdi. etrafında yerlere saçılıp şıngırdamaya başlamış gibi. bir de makbuz istedi: — Bilirsiniz. Nihayet Lheureux. fakat dördüncüsü. komisyon ve ıskonto masrafı olmak üzere.. her biri bin franklık dört tane senet çıkardı ve masaya dizdi. paralar sizde kalsın. sizi bir kalemde bu kadar mühim bir paradan mahrum etmek beni üzüyor. kendisi kalkıp geldi. — İmzalayın bunları. Satış. mademki altı aya kadar mülkünüzün birikmiş kirasını alacaksınız. çünkü dört bin franklık senedi gösterirse. dedi. ayak diremek istedi.» — Kim sizi sıkboğaz ediyor. hesabın altına yazdı: «Madame Bovary/ den dört bin frank alınmıştır. diller döktü. Dükkâncı babacan bir tavırla gülerek: — Adam siz de. Dükkâncı. iki yüz frangı kendine ayırmıştı. MADAME BOVARY 277 Emma bu hesaplar içinde biraz bunalıyor.kendisinin o taraflara gidebileceğini söyledi. işin aslını öğrenmek için. alınan şeylerin fiyatları pek düşük olmakla beraber. Sonra pek ehemmiyet vermeyen bir eda ile. bin frangı geçmeyecek yeni bir hesap çıkarmasını rica etti.
Bereket versin ki şu vekâletnameyi iptal edeceğine söz vermişti. 280 MADAME. Küçük Berthe. saat on bire doğru. beygiri kamçıladı ve sabahın saat üçüne doğru Kırmızı Haç'a vardı. Ertesi perşembe. kendisine güvensizlik gösterdiği için dargınlığını saklamıyordu. kendisini tutmak isteyen oğluna eşikte: — Hayır. Güle güle oturun. Charles aklını oynatacak gibi oldu.bir tek koltuk bulunurdu—hiç değilse. şerbetler getirtti. bu. bir bilim adamı hayatın pratik ayrıntılarıyle uğraşamaz. Aynı işi görecek elli santime. odalarında. sigara içmek istedi. Annesi omuz silkerek. Annem de. hatta Charles. şehvetli oluyordu. birbirlerinden ebediyen ayrılmış olmalarına rağmen.— Halıdan vazgeçemez miydiniz sanki? Niçin koltukların kumaşını değiştirdiniz? Benim zamanımda her evde. Onu benden çok seviyorsun. Noter: — Halden anlarım. dedi. zaafına üstün bir meşguliyetin iltifatlı görünüşünü sağlayan bu dalkavukça düşünce ile kendini daha rahat hissetti. henüz hâkimiyetinden tamamıyle kurtulmuş değildi. hatta kırk santime ince pamuklular varken! Emma. Homais bile eczaneyi bırakıp gitmişti. Charles artık yerinde dura-mayarak arabayı hazırladı. annesi yok diye uyumak istemiyor.... bütün bunların yapmacık olduğunu söylüyordu. di. Bakındı hele şu süslere. çatlayacak kadar hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. Bir akşam Yonville'e dönmedi. fakat harikulade. o kadar ki. Emma da. hastanede öleceklerini haber veriyordu. birçok yalvarıp yakarmadan sonra yeniden adına vekâletname çıkarılmasına razı oldu. sizi temin ederim. dedi. sonra dönüp mağrur bir tavırla ona kocaman bir kağıt uzattı. Justin. Noter kâtibinin onu görmüş olacağı aklına geldi. Leon ile o ne coşkunluktu! Emma güldü.. Çünkü sandığın gibi. Ona öyle geliyordu ki. Leon'a acayip. böyle giderse.. sen de! Her gelişinde onunla kavga çıkarıyorsun!. sürekli bir kahkaha ile gülüyordu. obur oluyordu. rasgele yollara dökülmüştü. sinir buhranı geçiriyordu. hem de ihtiyar olduğum halde. dans etti. Guillaumin'e giderek eskisinin aynı bir ikinci vekâletname yaptırdı. bu yakınlarda kavga çıkarmaya gelicilerden değilim ben artık. annesinin kendisinden kopardığı sözü itiraf etti. otelde. dedi. ilk defa isyan ederek. Kimseler yoktu. Sen de haksızlık ediyorsun. zavallı adam. fakat nerede oturuyordu? Bereket versin. oraya koştu. Vekâletnameyi ateşe attı. dile düşmekten korkmaksızın. Herkes zengin olamaz ki! Böyle masrafa hiçbir servet dayanmaz! Sizin yaptığınız gibi. bunda haklısın. tabii bir şey. Emma tiz perdeden. Leon. hasılı. — Nasıl? — Evet. yaşlı insanlar için. He MADAME BOVARY 279 men ertesi sabah evden çıktı. ancak. Charles yine de Emma'nm karşısında ne yapacağını bileme-. M.BOVARY . ağladı şarkı söyledi. bana yemin etti. annemin evinde böyleydi. şu gösterişlere! Nasıl? İki franga ipek astar mı?. Charles: — Aman Allahım! diye haykırdı. kanepeye uzanmış. İhtiyar kadın: — Teşekkür ederim. alnı açık. Çabuk öfkeleniyordu. Lyon'la birlikte. içine atladı. bakılmaya ihtiyacım olduğu halde. Charles. Zaten. dediğine göre. karısının tarafını tut? tu. yeter artık! Yeter! Beriki nasihata devam ediyor. tapılmaya layık bir halde göründü. Madame Bovary anne kalkıp gitmek istedi. elinden geldiği kadar sakin bir eda ile cevap verdi: — Yeter. kabahat Bovary'nindi. Rodolphe ile karşılaşmak ihtimali zihninde belirir belirmez ürperiyordu. Nihayet. Fakat Charles. Madam. Emma pencereyi açtı. ne olacaksa olur! Görürsün!. patronunun adresini hatırladı. varlığının hangi tepkisinin Emma'yı hayatın zevklerine böyle fırlattığını bilemiyordu.... Charles'ı çağırdı. Bununla beraber. Emma ile birlikte M. hanım hanımcık bir kadındı—.. Emma gitti.. sokaklarda dolaşıyordu. hayır. Alt tarafı. nazlı bebek usulü yaşamaktan yüzüm kızarır benim.
Emma ondan. lokantaya gideriz. kapıyı açmaksızın ona istediği adresi söyledi. Madame Homais. papaz uçururuz. Herhalde M. acele Matmazel Lempereur'ün adını aradı. M. Leon'un yüreğini çeliyordu. Lormeau'da akşam yemeğine alıkoymuş olmalılar. o gün kendisini beklemeyen Leon'u gidip noterlikte buluyordu. Zaten benim de insan yüzü görmeye ihtiyacım var. dedi. Emma: — Aldırma. Derin ve gizli oluşu yüzünden âdeta madde dışı bir hala gelen bu baştan çıkarmayı acaba nereden öğrenmişti? VI L6on. Burada âdeta küfleniyordum. — Boşuna gitme. — Ne hastası?. bu onun için büyük bir mutluluktu. diye mırıldandı. . Tam o sokağa giriyordu ki. Leon utancından kızardı. Emma'nın öpücüklerle karışık tatlı sözleri. o zaman korktu ve çekip gitti. Lormeau ailesi artık Rouen'da oturmuyordu. ne tokmağı. paracıklarına da ne kadar düşkünsün! Leon'un her seferinde. Madame Dubreuil'e bakmak için kaldı herhalde. fakat bundan sonra kendine hâkim ol. dedi. kendisi için şiir. bütün zevklerini kabulleniyordu. Bir seferinde kendisinin de nezake-ten eczacıyı davet etmesi gerektiğini düşündü. kendi namına bir aşk şiiri yazmasını istedi. o Emma'nın metresi oluyordu. Emma. — Emindim! Zaten oraya gidiyordum. Charles kapıyı var kuvvetiyle yumrukladı. Madame Dubreuil öleli on ay oluyor!. sonra kendisininkine eş perdeler satın almasını tavsiye etti.Gün doğmaya başlıyordu. Kendi kendine. ekseriya eczacılarda yemeğe kalırdı. Nitekim bundan. Bütün bunları. Nerede?. kaçamaklarında hiç tedirgin olmamak için kendi kendine verdiği bir çeşit izindi. Küçücük bir gecikmeden bu kadar telaşa düşeceğini bilirsem artık serbest davranamam. Noter kâtibinin oturduğu evin ne çıngırağı.. Emma onun bu haline aldırmadı. masraf olacak demesine gülerek: — Aman sen de. Bir kahveye girerek adres kitabı'm istedi. Beraberce tiyatroya.. Nerede oturduğunu öğrenmek istedi. Emma elini alnından geçirdi: — Matmazel Lempereur'ün evinde.. O sırada bir polis memuru geçti. Leon'un. rasgele bir bahane bulup yola çıkıyor. Leon'u görmeyi canı istedi mi. Leon siyahlar giysin ve XIII'üncü Louis'nin tablolarına benzemek için de çenesinden küçücük bir sakal bıraksın diye tutturdu. birisi. Emma onun metresi olacağına. Emma öbür uçtan çıkıverdi. alabildiğine faydalandı da. gel. yani: Patronu böyle rahatsız edilmelerden çok şikâyetçiydi. Leon onun fikirlerini münakaşa etmiyordu. diyordu. kocasının atılmak istediği belirsiz tehlikelerden ürkerek şefkatle: — Ah dostum. diye karşılık verdi. Leon ikinci mısraa kafiye bulamadı ve sonunda hediyelik bir kitaptan bir sone kopya etti. Nasıl?. şiir. acele. Kapıyı çaldı. anlıyorsun değil mi? Bu. seni kim alıkoydu? — Hastaydım.. Az önce sokağa çıktı. Emma'yı görmek için Yonville'e gittikçe. gece yarısı elâlemi rahatsız eden insanlara karşı bir alay küfür eklemeyi de unutmadı. ne de kapıcısı vardı. LaRe-nelle-des-Maroquiniers sokağında 74 numarada oturduğunu öğrendi. İlk defalar. fakat çok geçmeden gerçeği saklayamaz oldu. İyi ama. Homais: — Hay hay. keyfi istediği gibi. MADAME BOVARY 281 O da sıvışıyordu. Bir kapının üstünde tabelalar gözüne ilişti. kendi gururunu okşamaktan ziyade onun hoşuna gitmek için yapıyordu. kucaklamaktan ziyade âdeta kadının üzerine atıldı: — Dün. son randevudan itibaren neler yapmış olduğunu bir bir anlatması gerekiyordu. bu tarife. evini pek kötü buldu. Peki nerede öyleyse? Aklına bir fikir geldi. — Ben çıldırdım galiba. Charles.
Genç adam kekeledi. Gerçi sevgiliniz pek uzaklarda oturmuyor ama. zaafını da kendi başına kakarak.. bir perşembe günü. çıkacağını kimseye açmamıştı. Leon'u kayıtsızlıkla itham ederek. çal oynasın. şehre varır varmaz hemen arabadan atlayarak Leon'u aramaya koyuldu. beyaz tavanda yaldızlı bir sorguçla nihayetleniyordu. ama Pommard şarabı da melekelerini biraz tahrik ediyordu. zaten kadınların huyu böyledir: -Bilimi kıskanırlar. alnı pencere camlarına dayalı saatlerce bekledi. — Madame Bovary'nin evinde kur yapmıyor musunuz? — Kime? — Hizmetçi kıza! Şaka söylemiyordu. Ne olursa olsun. kadınlara dair ahlaka aykırı düşünceler ortaya attı. Onu en fazla büyüleyen şey. Kasabadan ayrılması halkı meraka düşürmesin diye yola. O. Fransız kadını çapkın. ama şimdi zamanenin geçer akçesi saydığı o delişmen ve Parisli üslubuna bayılıyordu ve tıpkı komşusu Madame Bovary gibi. her türlü sakınganlığı unutturmuş olacaktı ki. İtalyan kadını hırslı olurmuş. haydi. kahveye şapkası başında daldı. Vücut güzelliğine gelince. küçük bir fıskiye bir mermer havuza şıpırdayarak dökülüyordu. sofra basındaydılar. Havuzda. Noter kâtibinin direnmesine rağmen. Leon kıpkırmızı kesilince de: — Haydi. Nitekim.. Homais'ye Altın Aslan mutfağında rasgelince şaşırdı kaldı. Eczacı ise içiyor. yani sırtında nereden çıktığı belli olmayan kocaman bir palto. sersemlemiş üç ıstakoz. Ziyafetten çok lüksten mestolmuştu. o uzun yolculuk boyunca durmadan konuştu durdu. romlu omlet gelince. Yanlarında. bir kadının ateşli olup olmadığını ne gibi belirtilerden anlamak lazım geldiğini anlattı. Birdenbire: — Siz. bir elinde bavul. tam güneşin alnında. dedi. ama kendini beğenmişlik. Sobanın palmiye biçimindeki borusu. onlar daha ateşli olurlar. istemeyerek itiraz etti. Sonunda noterliğe koştu ve aklı türlü ihtimallerle perişan. bugünlerde Rouen'a geleceğim. iyi parpaları da hor görmüyordu tabii. yolcu kıya-fetindeydi. dedi. en meşru eğlencelere de karşı koyarla1' 282 MADAME BOVARY lar. Dostunun kulağına eğilerek. Berikiler. konuşuyordu. şıklıktı. örneğin gidiyorum yerine kirişi kırıyorum kabilinden argo kelimeler kullanıyordu.. ümitsizlik içinde duvar saatinden gözlerini ayırmıyordu. delikanlıyı büyük Normandie kahvesine sürükledi. Eczacı. Eczacı: — Size hak veririm. hatta burjuvaları afallatmak maksadıyle. Homais'nin keyfine diyecek yoktu. noter kâtibini Paris âdetleri hakkında merakla sorguya çekiyor. sonra da en masum. yalnız esmer kadınlardan hoşlanırdı. bana güvenin. kenarda üst üste konmuş bıldırcınlara doğru uzanıyordu. canım? Eczaneden durmadan sızan zehirler arasında yaşamakla sağlığımı yeter derecede mahvetmiyor muyum sanki? İşte. dedi. Güzel döşenmiş bir dairede zarif bir tuvalete baMADAME BOVARY 283 yılıyordu. Leon. Umumi bir yere girince şapka çıkarmayı taşra âdeti sayarak. samimi olalım. maydanozlarla kuşkonmazlar arasında. camekânın arkasında. sonra. Böylece. Noter kâtibi: . Yonville'de?. Büyük salon boşalıyordu. Leon. Emma. yoksunluk içinde olmalısınız.— Ne varmış. Rouen'de. Gençliğinin geçtiği yerleri tekrar görmek düşüncesi onu pek heyecanlandırmış olmalıydı ki. öbür elinde de eczanesinde ayaklarını ısıtmak için kullandığı kürklü bir tandır vardı. Hatta konuyu genişleterek çeşitli milletlere mensup kadınlardan söz açtı: Alman kadını edalı. Leon'u üç çeyrek saat bekledi. yiyor. Birlikte artık vur patlasın. Emma M. Eczacı. eskiden böyle bir deyim kullanmaktan pek çekinirdi. İnkâr mı edeceksiniz. saat ikide henüz kahvede.
Garus içildi. seltz suyu yapmak için bir makinenin kocaman çarkını soluk soluğa çevirmekte olan üç garsonun başında buldular. âdeta korkunç korkunç bakıyordu. Leon onu durdurdu. isteri ve yalvarma dolu baygın bir tavırla iki elini beline doladı. kararsız duruyordu. Allahı severseniz Cujas ile Barthole'ü. budalalıkla. kağıt yığınları ve işlemler konusunda şakalar yaptı. Bridoux'ya gittiler ve adamı. Eczacı ise boyuna tekrarlıyordu: MADAME BOVARY 285 — Bridoux'ya gidelim! İki adımlık yer. Ama gitmeden önce işyeri sahibini görüp onu kutlamak istedi. geleceklerinden. O zaman genç adam. bir koşuda otele vardı. yahut bir kanun karıştırırım. Ama genç adamın mazeretleri akla uygundu. değil mi? — Elbette. iki küçük fincan kahve! Le"on nihayet sabırsızlıkla sordu: — Gidiyor muyuz? — Yes. Boulogne oteline gelince. Leon'u görür görmez: — Numara yaptım. Birlikte Rouen Feneri'ne gider oradaki beyleri görürüz. Leon. Ama yine de yakayı kurtardı. Köpeğini görürsünüz. sanki eczacı tarafından büyülenmiş gibi. Haydi. yanındakine kansından. kolundan yakalayarak durduruyor ve: — Az sonra. Hoşunuza pek gitmediğini anladığım bu ziyareti kısa kestirmek istedim. — Garson. yalnız kalmak için işi olduğunu söyledi. Randevuda sözünü tutmamayı hakaret saymıştı. bir uşak görünerek Mösyö'yü aşağıda beklediklerini bildirdi. Emma: — Döneceksin. Size kim karışır? Cesur olun! Bridoux'ya gidelim. Sokaklardan geçerken. diyordu. M. eczanesinden söz etti. Sizi Thomassin'le tanıştırırım. tabansızlıkla. fakat öteki. Homais garsonlara yol gösterdi. sizi geçireyim bari. Hoınais'yi o da tanımıyordu sanki? Onunla vakit geçirmeyi Emma ile beraber bulunmaya nasıl tercih ederdi? Fakat Emma sırtını dönmüştü bile. M. kendisinin hiç kabahati yoktu. insanları hiç de hoş olmayan hareketlere yönelten o tarif kabul etmez duygu ile. kendini bırakıverdi. dedi. O zaman. Emma'nın öfkesi. Bridoux'ya gidelim de bir kadeh garus içelim. hemen noterliğe dönmesi gerektiğine dair yeminler etti. Leon yirmi kez kalkıp gitmek istedi. Leon onu yüzüstü bırakıverdi. Homais'nin gevezeliği ve belki de öğle yemeğinin ağırlığıyle uyuşmuş. Emma. ben de kalkacağım. Görülecek şeydir hani! Noter kâtibinin hâlâ ayak dirediğini görünce de: — Peki. çocuklarından. Orada sizi bekleyerek ya gazetede okurum. Leon. Bridoux'yu kucakladı. s — Bırakın biraz. çakmak çakmak olmuş iri gözleriyle ona ciddi ciddi. ve dizleri üzerine yığılarak. merdivenleri dörder dörder çıktı. ne çabayla bugünkü mükemmel durumuna getirdiğini anlattı. — Onlar sanatkârlara layıktır. Leon tarn o elleri ağzına götürüyordu ki. Öfke içinde az önce kalkıp gitmişti. orasının vaktiyle ne 284 MADAME BOVARY berbat bir halde bulunduğunu. Emma ayaktaydı. Sonra gözyaşları o bakışları bulandırdı. — Ama ne zaman? — Az sonra.— Ya Zenci kadınlar? diye sordu. Emma'nın yerinde yeller esiyordu. Malpalu sokağında. Eczacı. ben de noterliğe giderim. eczacının adını duyunca küplere bindi. pembe gözkapakları kapandı. O zaman da eczacı. metresini heyecan ve telaş içinde buldu. Homais: — O halde. dedi. Ondan kopmak . ellerini bırakıverdi.
yoksa yaldızları elimizde kalır. ciddi ciddi. âşığına daha ateşli. Ne olursa olsun mutlu değildi. tabansızdı. diyordu. Ona: — Onlarla buluşma. vals eden Vikont ve şarkı söyleyen Lagardy. bir melek kılığı altında bir şair kalbi. her gülümsemenin altında sıkıntıdan bir esneme vardı. ne imkânsızlık! Zaten hiçbir şey böyle bir araştırmaya değmezdi. Zaten. onunla tesadüfen niçin karşılaşmamalıydı? Ah. solgun. bu fısıldayan dudaklarda. nasıl davranması gerektiğine dair öğütler veriyordu. Gerçi Emma. isterse aldatsın. pekâlâ.. şiirden. mektuplarında çoğu zaman aşklarıyle ilgisi olmayan şeylerden söz etmek derecesine geldiler. ona soru sormaya cesaret edemiyordu. Ve Leon da kendisine tıpkı ötekiler kadar uzak göründü. herhalde acının ve zevkin bütün sınavlarını vermiş olmalı diyordu. Emma tek başına bulvardan geçerek dönerken. çıkma. korsesinden kopardığı ince bağ.. Bu sürekli zaferinden dolayı Emma'ya hınç besliyordu. Emma her seferinde. Hatta onu sevmemeye kendini zorluyor. Kendine sımsıkı bağlamak için. Fakat. Çıplak ayaklarının ucuna basarak. hem coşkunluk. Sonra. her bakımdan onun üzerine titremekten geri durmuyordu. bir yerlerde kuvvetli ve güzel bir insan. bayağıydı. kişiliğinin her gün biraz daha yutulmasına isyan ediyordu. kapıma kapalı olup olmadığını bir kere daha muayene etmeye gidiyor. Fakat gururu isyan etti: — Eh. fakat potinlerinin gıcırtısını duyunca. kararsız. hasisti. Emma'nın gönderdiği mektuplarda çiçeklerden. İkisi de. yıldızlardan bahis vardı. çıkacağı ilk yolculukta derin bir mutluluğa ermeyi tasar-liyqrdu. hepsini gözlerinin önünden MADAME BOVARY 287 geçirdi.. bu dalgın gözbebeklerinde. aydan.için başka nedenler de arayıp buldu: Bir kahramanlıkta bulunmaktan âcizdi. kayan bir yılan gibi kalçalarının etrafında ıslık çalıyordu. Bunlar. Bununla birlikte. Leon'a onları birbirinden ayırmak için ansızın aralarına kayıvermiş gibi gelen. uzun bir ürperme ile. beni sev. arkadaşları hakkında bilgi alıyordu. artık ne olursa olsun.sevdiğimiz kimseleri hor görmek bizi onlardan az çok uzaklaştırır. Daima. hatta peşine adam koymayı bile düşündü. Bu hayal kırıklığı yeni bir ümitle çabucak siliniyor ve Emma. Vaktiyle kendisini o kadar büyülemiş olan şey şimdi onu korkutuyordu.göre hayal etmeye çalıştığı o anlatılmaz aşk duygularına şimdi ne kadar hasret çekiyordu! Evliliğinin ilk ayları ormanda atla gezintileri. hiçbir zaman mutlu olmamıştı. umurumda değil! Bir defasında birbirlerinden erken ayrılmışlardı. Haşin haşin soyunuyor. bir kadından daha pelte gibiydi. kuvvetli içkiler karşısındaki sarhoşlar gibi. yolculara yanaşan öyle bir serseri vardı ki. hiç konuşmadan. dayandığı şeylerin hemen bozulup çürümesi nereden geliyordu?.. fakat sonunda* olağanüstü hiçbir şey duymadığını da kendi kendine açığa vuruyordu. bütün dış yardımlarla alevlenmeyi deneyen zayıf düşmüş bir tutkunun safça başvurduğu çarelerdi. Ama. Hayatını göz altında bulundurabilmek de isterdi. soğuk ter damlalarının kapladığı bu alın286 MADAME BOVARY da. kendini âşığının koynuna atıyordu. Leon. fakat. boynuna bir Hazreti Meryem madalyonu da geçirmişti. bu kolların sarılışında. aşırı. hem de incelikle dolu kıymetli bir varlık. ne kadar tecrübeli olduğunu farkedince. yalnız bizi düşün. kendini pısırık hissediyordu. Mabutlara dokunmamak lazımdır. Hayatın bu yetersizliği. sağlığı için meraka düşüyor. Evlâdına düşkün bir anne edasıyle. otelin yanında. karaağaçların gölgesinde bir sıraya oturdu. . Yonville'den göğsünün üstünde güller getiriyor ve onun yüzüne atıyordu. giyim kuşam zarafetine ve bakışlardaki süzgünlüğe kadar. ona herhalde iftiralarda bulunduğunu anladı. kendi kendine. manastırın duvarları gözüne ilişti. diyordu. zayıftı. her şey yalan söylüyordu.. daha tutkulu dönüyordu. sonra bir tek hareketle bütün elbiselerini bir anda yere düşürüyor. O zamanlar ne kadar huzur içindeydi! Okuduğu kitaplara. gökyüzüne şairane düğün destanları söyleyen tunç telli bir rebap bulunsaydı. Kendi kendine: — Onu seviyorum ama. sükûnet bulunca. yemeklere gösterdiği özenden tutunuz da. Allahın da bu işe karışacağını umarak. isterse. iç karartan bir şey vardı.
M. bakın. Üstünde yer yer iri harflerle «Maître Harertg. Gerçekten. Oldu da bitti! Emma herifi dövmemek için kendini zor tutuyordu. üzerindeki büyük defterler asma kilitli verev bir demir çubukla muhafaza altına alınmış. Madame Bovary'nin altın zincirini de. yüzü kıpkırmızı kafası dazlak biri. yaptım.. ne yapabilirim? O zaman Emma.. Vinçart'a ne cevap götüreyim? — Ne cevap mı? Kendisine söyleyin ki.. Bu. o zamana kadar kalın sansın kaşlannm gizlediği mütecessis gözlerle sağa sola bakınarak ayakta kalmış olan meçhul adam. ne yok? — Ahn. Beni sıkboğaz ediyorlardı. Ama bir seferinde. Fakat bir kalabalığın küçük bir yere sığması gibi. Emma da yalnız kendi tutkulanyla yaşıyordu. Emma hemen hizmetçisini dükkâncıya gönderdi. şu sıranın üstündeymiş gibi geliyordu. — Ama mecbur oldum da. geniş hasır koltuğuna oturdu: — Ne var. bir arşidü-şesten fazla paraya kıymet verdiği yoktu. ufak tefek. her zevk bir iğrenme gizliyordu ve en iyi öpücükler. arkasından da haciz. Lheureux'nun işe müdahale etmesi lazım geldi. sayısız tutkular da tek bir dakikanın içine girebilir. on üç yaşlarında. şimdilik param yok. dükkânın döşeme tahtaları üzerinde kunduralarını takırdata takırdata. Rouen'dan. Ama yine de M. saf bir eda ile sordu: — M. Adamcağız. köpürdü. içine para ve senetten başka şeyler de konulmuş olacaktı. zavallı Tellier Babanın küpeleriyle birlikte oraya koymuştu. Lheureux. — Buyursunlar. Uzun yeşil redingotunun yan cebini kapayan topluiğneleri çekip çıkardı. Evet. Ve defterlerinden birini açarak: — Bakın! Sonra.Her sevinç bir lanet. Adam ge-lemiyordu. yine kendi işine koyuldu. parmağını sayfanın altından yukarıya doğru gezdirerek: . Saat dört! Ona çok eskiden beri buradan. o bir araptan daha yırtıcıdır. Sonra. Vinçart'ı avutmak ha! Kendisini tanımıyorsunuz anlaşılan. Adama. Ama gelecek hafta. Quincampoix'da külüstür bir bakkal dükkânı satın almıştı. — Peki. Lheureux. kendisinin imzalayıp da bütün teminatına rağmen Lheureux'nun Vinçart'a ciro ettiği yedi yüz franklık bir borç senediydi. kamburumsu bir genç kızın yardımıyle. suratından daha az san şamdanları arasında. 288 MADAME BOVARY Adamcağız bir tek kelime söylemeden çıktı gitti. Fakat ertesi günü öğleye doğru Emma'ya bir protesto geldi. M. — Dinleyin beni! Zannederim ki bugüne kadar size karşı iyi davrandım. Buchy İcra Memuru» ibaresi yazılı bulunan bu damgalı kağıdı görür görmez Emma fena halde ürktü ve soluğu kumaş tacirinde aldı. kocaman bir yazıhane vardı. dedi.. emirleriniz? Kendisine hem çıraklık hem aşçılık eden. yumuşak bir eda ile. müzmin nezleden geberip gidiyordu. paket bağlarken buldu. gelecek hafta. rehin karşılığında borç para vermekteydi. Madamın önüne geçip birinci kata çıktı ve kendisini dar bir odaya aldı. dudaklarda gerçekleşmesi imkânsız daha yüksek bir şehvet özlemi bırakıyordu. hepsini elbisesinin koluna iliştirdi. Vinçart'ı avutmak çaresi olup olmadığını sordu MADAME BOVARY 289 — Evet. senetleri ciro etmemek hususunda verdiği sözü hatırlatarak.. — Şimdi ne olacak? — Olacağı basit: Bir mahkeme karan. M. Bunun üzerine. beklesin. fakat öylesine büyük çaptaydı ki. Ona kağıdı gösterdi. Havada bir madeni hırıltı dolaştı ve manastırın çanı dört kere vurdu. Vinçart tarafından gönderildiğini söyleyerek Emma'ya geldi. Basma toplan altında duvara dayalı bir kasa görülüyordu. Şimdi orada. sonunda küpeleri satmak zorunda kalmış. Burada. Onu dükkânında.. terbiyeli terbiyeli bir kağıt uzattı.
diye devam etti. başkalarına yaptığı bu aldatmacaları itiraf etmekle. elma gibi yuvarlak adamımdır ben. öbürü üç yüz franklık! Aldığınız küçük avanslar.. O zaman Madam. insanın zihni karışıyor.. tatlı bir sesle: — Anlaşalım. bütün suçu o «Köpoğlu Vinçart»a yük-lüyordu. mirastan artanı derhal göndermesi için annesine mektup yazmaya zorladı. şimdi kimse borcunu ödemiyordu. 23 martta kırk altı. Devekuşu tüyleri.. dedi. Yeniden borçlandı ve bu. M. Kızıl Haç sahibesinden. adama «Mösyö Lheureux'cüğüm» bile diyordu. . hiç değilse bunları alıp götürdü. nisanda. Emma. — Mösyö'nün imzaladığı senetlerden söz etmiyorum bile. birkaç rakam yazdı. Sonra. 17 temmuzda yüz elli. Faturalara not olarak şunu da eklemeyi hiç unutmuyordu: «Bundan kocama hiç bahsetmeyiniz. Lheureux başka bir şey bulamayınca. bu işin çok güç bir iş olduğunu. son meteliğini vereceğini söyleyerek.. Hürmetkarınız.. metresi otuz beş santime. Felicite'den. 3 ağustos iki yüz frank. — Allah vere de Vinçart bana olmaz demese! Esasen. belki. pek sıkıntıya düşeceğini.on metelik sektirtmiyordu.. işin doğrusu söylenmez ki. Bir hokkabazdan daha atik davranarak dantelayı mavi bir kağıda sardı ve Emma'nın eline tutuşturdu. sonra. Arkasını dönerek: — Sonra. hiç değilse şeyini öğrenseydim?. eski kap kaçağı satmaya başladı. güzel değil mi? Şimdi bu dantelayı koltuk başlarına koyuyorlar. Kaynana gönderilecek bir şey kalmadığını bildirdi: Tasfiye tamamlanmıştı. gayet ustaca pazarlık ediyordu.. Lheureux ise elindeki kalemin tüylerini ısırarak.. herkesten borç MADAME BOVARY 291 para çekti. moda böyle... Emma'ya her biri iki yüz elli franklık ve birbirinden birer ay aralıklı vadeli dört senet yazdırdı.. ne kadar mağrur olduğunu bilirsiniz. damarlarındaki köylü kanı. Artık ben bu işte yokum! Emma ağlıyordu. herkes onun sırtından geçinmeye bakıyordu. Şehre her inişinde.. Nihayet Barneville'den gelen para ile senetlerin iki tanesini ödedi. düşünüyormuş gibi gözlerini kapadı. Barneville'den başka.. bir türlü arkası gelmiyor. Sonra. geçenlerde bir satışta bulduğu üç buçuk metrelik bir dantela parçasını göstermek için kendisine seslendi: — Bakın. ama nasıl?. işi savsaklayacak değilim. — Nasıl?. faizler.. Emma susuyordu. kocasını. — Meselâ. kocasının hastalarına iki üç fatura gönderdi ve faydasını gördüğü bu usulü sonraları da bol bol kullandı..» Gerçi bazı itirazlar oldu ama hiçbiri kocasının eline geçmedi.. Emma'yı kendisine ne kadar dürüst davrandığına inandırmak istiyordu. Daha o akşam. onu da düzenli olarak gönderecekti. Zaten kendisinin on parası yoktu.. Kusura bakmayınız. Dükkâncı. Para bulmak için eski eldivenlerini..— Hah işte.. Çin porseleni.fakat kendi kanaatince. pek hayrete düşmüş göründü. rengi de hiç atmazmış! Pekâlâ herkes yutuyor bunu. Bir budalalık yapmaktan çekiniyormuş gibi durdu. altı yüz liralık bir akar kalıyordu. — Siz nasıl isterseniz! O zaman... sandıkları aldı. onun gibi biçare bir dükkâncı avans filan veremezdi.. böylece devam etti. — Zaten Barneville'in bakiye hesabı gelir gelmez. kendilerine. Onların da biri yedi yüz franklık. eski şapkalarını. Madame Lefrançois'dan. şu günlerde elime para geçse. diğer bin beş yüz frank eridi gitti. bakın şu elbiseliğe.. hiç oralı değilmiş gibi.. hiçbiri Madama layık değildi. Langlois'nın henüz parayı ödemediğini duyunca. — Ama. Emma'ya dükkâna yeni gelmiş bir sürü mal gösterdi . Sonra. herhalde bu susmadan kaygılanmış olacaktı ki: — Şayet. bazı ufak tefek şeyler satın alıyordu.. tabii anlarsınız. Fakat dükkâncı. bir MB 19 290 MADAME BOVARY kere anlaştık. M.
Sonra. o canavarı görür gibi olarak. kendisini ondan uzaklaştırmak isteyenlerin pek haksız olmadıklarını anladı. başka yerlerde. Charles hemen koşup geliyordu. fakat öyle akıl almaz şeyler keşfediyordu ki. Onu. her şeyi olduğu yerde bırakıyor. oğlunun patronu maître Dubocage'a mektup yazd^ o da bu işin mükemmelen becerdi. kum üzerinde ırmaklar yapsın diye gidip bahçe kovasıyle su getiriyor. yarı çıplak. hastalandığı zamanki gibi!— Ne zaman bitecek bütün bu belâlar!. Mektupta. yürümeye devam ediyordu. O zaman yeniden hesaba girişiyor. bunda kendisinin kabahati olmadığını söylüyordu! Neden bu kadar öfkeleniyordu? Charles her şeyi karısının geçirmiş olduğu sinir hastalığı ile izah ediyor. küçük Berthe'i dizlerine oturtuyor. yapraklar şimdiden dökülüyordu. Mutfaktaki ocakların üzerinde mendillere rastgeliniyor ve küçük Berthe. inanası gelmiyordu. annen rahatsız edilmek istemez. yahut kınaağaçlarının dallarını kırarak tarhlara ağaç diye dikiyordu. pek hoşuna gitmediği halde Leon emri yerine getirdi. yani aşkın derinliklerinde çöreklenen o belirsiz kötü yaratığı. Biliyorsun ki. ona uçurumu MADAME BOVARY 293 . Charles: — Hizmetçiyi çağır. Olduğu yerde kalıyordu. bütün gün kalıyor. Akşam yemeğinden sonra bahçede tek başına dolaşıyor. nefes nefese. birisi annesine uzun bir imzasız mektup göndermişti. zinanın körüklediği o mahrem alevle daha da yanarak. kadıncağız. hemen hemen her defasında böyle oluyordu. Geceleri. Les-tiboudois'nın o kadar gündelik alacağı vardı ki! Sonra çocuk üşüyor. oğlunun evli bir kadınla kendini mahvettiğini haber veriyordu. safi arzu kesilmiş. açığı cömertlikle kendisi kapatıyordu. metresinin garip tavırlar takındığını. tababet gazetesini açarak ona okuma öğretmeye çalışıyordu. doğrusu hesap yapmaya gayret ettiği de oluyordu. Oraya çıkılmıyordu. daha gösterişsiz otellerde de pekâlâ rahat edebileceklerini kendisine anlatmaya çalıştı. Sonbahar başlamıştı. iyice düşününce. annesini istiyordu. Ve elleri arkasında. çok geçmeden o kederli iri gözlerini açıyor ve ağlamaya koyuluyordu. belki canını sıkmış olurum. git! diyordu. gür saçlarını rüzgâra dağıtıyor ve yıldızlara bakarak kendine prens aşkları temenni ediyordu. zihni çabucak karmakarışık oluyor. soğuk havayı içine çekiyor. Yahut bazen. Leon. o denizkızını. Kendi kendine: — Hayır. bir çığlık koparıyordu. Leon'u düşünüyordu. Kötü bir vaziyete girmekten korkuyordu. O da: — Ah. git. diyordu. Emma orada. Bu da zaten ot bürümüş bahçeyi pek bozmuyordu. bu işin içinde de ailelerin ezeli umacısını.Bazen. Bir gün çantasından altı tane altın yaldızlı küçük kaşık çıkardı (bunlar Rouault babanın düğün hediyesiydi) ve Leon'dan hemen gidip bunları Emniyet Sandığı'na götürmesini rica etti. yanında uzanıp uyuyan bir adamdan kurtulmak için yapmadığını bırakmamış ve sonunda kocasını ikinci kata sürgün etmişti. Charles. pencereyi açıyor. Gerçekten. vakit vakit Rouen'da bir Cezayirlinin dükkânından satın aldığı saray tabletleriyle tütsü yapıyordu. Madame Homais'nin ayıplamasına rağmen.. O zaman Charles çocuğu teselli ediyor. Emma kaba kaba cevap veriyor. uyuşmuş. olmaz. diyordu. fakat hep Emma'nın itirazlarıyle karşılaştı. yavrucuğum. Şimdi evin hali pek hazindi! Satıcıların kapıdan asık suratla çıktıkları görülüyordu. Çoğu zaman dehşete düşüyor. Kendisi sabahlara kadar. içinde kanlı sahnelerle azgın şehvet betimleri bulunan acayip kitaplar okuyordu. ezile büzüle bir ihtarda bulunacak olursa. Delikanlının gözünü açmak. Onların muhteşem olmasını istiyordu! Şayet âşığı tek başına masrafın altından kal-kamazsa. Randevular onun bayram günleriydi. — İki yıl önce. Bu da. Dersle hiç başı hoş olmayan çocuk. sakatlığını kusur saydığı için kendi kendine kızıyor. kendini bencillikle suçluyor ve içinden hemen gidip karısını öpmek geliyordu. 292 MADAME BOVARY Madame odasındaydı. heyecan içinde. Kendisini doyuran o randevulardan bir tanesini yaşamak için o anda her şeyini verebilirdi. delik çoraplarla dolaşıyordu. bir daha da kafa yormuyordu.
Sabah olunca kendini tiyatronun girişinde. sözünü tutmadığı için kendi kendine kızıyordu. O zaman içine korku girdi. azgın zevk ve eğlence âlemlerinden daha fazla yoruyordu. Ama. sanki kendisine ihanet etmiş gibi.daha da çoğalmasını istemekle. alnı ateş gibi yanıyor. Lokanta sahibi. Leon'a mektup göndermekten de asla geri kalmıyordu. Allah için. Çapkının en bayağısı sultan hanımların hayaliyle geçinir. Leon. içinden. iskemlesini. hatta. «Bir felâket olsa da ayrılsak. Böyle bir macera. kafasında başka bir adam. artık incelikle-. Emma hayranlıkla sarsılıyor. bir kadının daima âşığına mektup yazması lazımdır fikriyle. Emma. fakat bunlara şöyle bir göz atıp geçiyordu. onu. rini pek farkedemediği bir aşkın gürültüsü karşısında ilgisizlikten uyukluyordu. her gün biraz daha üstüne düşüyor . herkes etrafında halka oluyordu. daha bir sürü nasihat dinlemeye mecbur kalırdı. Emma yemedi. kolu kanadı kırılmış. pek büyük girişimlere yetenekli sanır. hemen hemen hepsinin en aşağı cinsten olduğunu anlamakta gecikmedi. zinada evliliğin yavanlıklarıyle yeniden karşılaşmıştı. Rıhtımda en adi cinsinden bir lokantayı gözlerine kestirdiler. hayal kurmaktan vazgeçti: Çünkü her burjuva. Leon'u sorumlu buluyor. Emma Yonville'e dönmedi. daha seslerinden. Kendi menfaati uğruna bunu yapmazsa. Erkekler bir köşeye çekilip fiskos ettiler. okuduğu en güzel şeyler ve en kuvvetli arzularının yarattığı 294 MADAME BOVARY bir hayalet beliriyordu. yine de onu bütün açıklığıyle hayalinde can-landıramıyordu. yine olduğu yere sırtüstü yuvarlanıyordu. Ümitlerinin kırılmasından. herhalde masraf hakkında konuşuyorlardı. Fakat yazarken. Balonun döşeme tahtalarını. kalbi. başına fiyongolu bir peruka ile yana eğdiği üç köşeli bir şa_pka geçirmişti. damgalı kağıtlar geliyor. Odada bir noter kâtibi. Leon sonunda bir daha Emma'yı görmeyeceğine yemin etmişti. alışkanlıkla veya ahlaksızlıkla. en ateşli hatıralar. fakat niteliklerinin bolluğu altında kaybolarak bir tanrıya döndüğü için. Şimdi artık içinde sızısı hiç dinmeyen ve her yeri kaplayan bir kırıklık duyuyordu. yine kendini sınırsız tutkulara. Emma ondan ne kadar tiksinmişse.bari onun için. bir tek dakika bile olsa. Nitekim flütten. gözkapakları karıncalanıyor. gece maskeli baloya gitti. sonraları kendi müessesesine de zararlı olabilirdi. Artık yaşamamak. derisi buz gibi soğuyordu. Birbirine sahip olmak zevkini yüz katına çıkaran o şaşmaları duyamayacak kadar birbirlerini fazla tanıyorlardı. geri çekti ve gözlerini yere indirdi. bu kadın yüzünden başına türlü belâlar gelebilir. Emma onu yanıbaşında hissediyor. Leon'un hamal veya gemici kıyafetine girmiş olan arkadaşlarıydı. sanki dans eden binlerce ayağın ritmik . Emma'ya layık bir meclisti bu! Kadınlara gelince. çünkü bu belirsiz aşkın atılımları. her noterin gönlünde birazcık şair kırıntısı bulunur. üç çeyrek saat öğüt verdi. sonunda bu hayalet o kadar gerçek. o saadetten vazgeçemiyordü. gençlikte kanı kaynadığı zaman.» diyordu. her çeşit saadetin kökünü kurutuyordu. Etraftaki kahveler tıklım tıklım doluydu. ay ışığında ve çiçeklerin güzel kokusu altında.göstermek için. Hem yakında başkâtip olacaktı: Artık ciddi olmanın zamanıydı. tıpkı belirli bir müzik dozundan fazlasına tahammül edemeyen insanlar gibi. coşkun duygulardan. gidip bir yerlerde yemek yemekten söz ediyorlardı. Emma. balkonlarda igek merdivenlerin sallandığı mavimtırak bir ülkede oturuyordu. beş altı maskelinin arasında buldu. o kadar ele avuca sığar bir hale geliyordu ki. yahut uyanmaksızm hep uyumak istiyordu. çünkü. arkadaşlarının sabahları soba etrafında yaptığı şakaları hesaba katmasa bile. bunlara dördüncü katta küçük bir oda açtı. Bütün gece trombonların azgın sesine ayak uydurarak zıpladı durdu. Sonra. Büyük perhizin üçüncü perşembe günü. karar vermek cesaretini gösteremediğinden. Bunlar. Kadınla ilgisini kesmesi için yalvardı. Ona sık sık celpler. Fakat nasıl kurtulmalıydı? Sonra böyle bir mutluluğun bayağılığı ile kendini ne kadar aşağılık içinde hissederse etsin. Kadife bir pantolonla kırmızı çoraplar giymiş. göğsünün üstünde Emma birdenbire hıçkırmaya başladı mı artık sıkılıyordu. O hayalet. yani Dubocage için bu fedakârlığa katlanmalıydı. geleceğini ve bir öpücükte kendisini alıp kaçıracağını sanıyordu. Ötekiler yemeğe koyuldular. bir tek gün. iki tıp talebesi ve bir de tüccar kâtibi vardı. o da Emma'dan o kadar usan-mıştı.
punç kokusuyle yaprak sigaMADAME BOVARY 295 ralarının dumanı onu büsbütün sersemletti. yine de. o kadınlar. tekrar Kızıl Haç'a döndü. Sainte-Catherine tarafında. Hızlı yürüyordu. Emma her çareye başvurdu. kenar semtten geçti... Emma. lokantadaki yemek. bulvardan. pencerenin önüne götürdüler. senetler imzalamak.. Kurşun rengi bağlamış nehir rüzgârla ürperiyordu. kendi kafasının içinde duyuyordu. kendini yatağın üzerine attı.. — Biliyor musun başıma geleni? Herhalde bir şaka olmalı bu! — Hayır. avizeler.. solgun gökyüzünde büyük bir kırmızı leke genişliyordu. Bayılıyordu. uzaklarda. nihayet kendine geldi ve orada. sokak fenerleri sönüyordu. Demek. bir gün önce başka bir kağıt daha gelmişti. borç para almak. — Ne yapalım. kadriller.» Hatta.. Lheureux efendiye karışık işlerinde kullanmak için sabırsızlıkla • beklediği bir sermaye hazırlamıştı. Sonra. Otelden çıktı. alaylı bir selamla: . hoş görünmelerinin amacını bir anda kavradı. Felicite ona duvar saatinin arkasında kül rengi bir kağıt gösterdi. Eve girer girmez.» 296 MADAME BOVARY Yapılacak ne vardı?. kanun ve adalet namına Madame Bovary'ye tebliğ olunur ki.. Lheureux.. — Acaba bir şeyler yapmanız. Vinçart. Emma hemen oradan sıvıştı. Hiç haberi olmamıştı ki.. Bahçelere bakan iki yanı boş bir sokağa geldi. — Nasıl hayır? Ağır ağır ona döndü ve kollarını kavuşturarak: — Benim. duvarlarında Nesle Kulesi'nin resimleri asılı duran ikinci kattaki küçük odasında. yarın! Lheureux'nun herhalde kendisini yine korkutmak istediğini düşündü. her şey. bir düşünsek. Bütün dalaverelerini. evlerin duvarına sağır edici bir madeni sarsıntı fırlatarak geçti. Köprülerin üzerinde kimsecikler yoktu.. parasını ödememek. Leon'a dönmesi gerektiğini söyledi ve nihayet Boulogne Otelinde tek başına kaldı. yeni bir vadeye bağlandıkça bedeli artan senetleri yenilemek suretiyle Emma. rüzgârın önüne kattığı sis tabakaları gibi kayboldu. azar azar. — Ama. Gün ağarmaya başlıyordu. bir yerlerde yeniden gençleşmeyi ne kadar istiyordu.vuruşuyle hâlâ gümbürdüyormuş gibi. Cauchoise Meydanı'ndan. lekesiz uzaklıklarda. sonra. — Hiçbir şey yapamam. Sonra. hizmetçisinin odasında uyumaktan olan Berthe'i düşündü. Akşamın saat dördünde Hi-vert gelip kendisini uyandırdı.» Birçok satır atladı ve şunu gördü: «Yalnız yirmi dört saatlik bir süre içinde. Emma okudu: «Mahkemenin icra yetkisi veren hükmü gereğince. ama haberi olmamıştı ki. haksızlık etmeyelim! Emma borcun miktarına itiraz edecek oldu. yirmi dört saat sonra. bütün kanuni yollardan ve özellikle mal ve eşyasının hacziyle zorlanacaktır. boyuna satm almak. gayet serbest bir tavırla adamın karşısına çıktı. Kalabalığın suratları. dedi. Şu kelimeleri okuyunca büsbütün şaşırdı kaldı: «Kral.. Tutarın gereğinden fazla şişirilmiş olması içine biraz soğuk su serpiyordu. Başına birdenbire gelmişti bu iş..» Hangi hüküm? Gerçekten. hanımcığım? Cebimden çıkarıp verdiğim paraların yine cebime girmesi gerek. balo kostümünü çıkarıp attı. bu böyle! Mahkeme kabul etti! Elde hüküm var! Onu da size tebliğ ettiler. Bir kuş gibi uçup giderek. Emma. açık hava onu teskin ediyordu. Zaten bunları yapan ben değilim. Bununla birlikte.. hatta kendisine de tahammül edemez olmuştu. Fakat uzun demir çubuklarla yüklü bir at arabası.» Ne oluyor? «Sekiz bin franklık bir meblağı ödemek.. maskeleri. Her şeye. biraz daha altında şunlar vardı: «Kendisi.. kıyamete kadar size pîr aşkına müteahhitlik ve bankerlik yapacağımı mı sanıyordunuz.
oo. iç çamaşırını. Emma kollarını büke büke: — Ama nereden bulacağım. fakat hiç kimse de bu yüzden ölmemiştir alt tarafı. başına bir topuz inmişten daha beter.. Satacak neyiniz var ki? Ve dükkâna açılan küçük pencereden seslendi: — Annette! 14 numaranın üç kuponunu unutma sakın.— Kabahat kimin? dedi. hemen hemen tümünü getirecek olursam? — Olmaz artık. birkaç gün daha sabredin! Hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. fakat mutfakta tabak çanağı. Ben ırgat gibi çalışıp dururken siz keyfinize bakıyordunuz. haciz zaptını tutmak üzere iki şahitle birlikte eve geldiği zaman. Mademki paramı iade etmek için bundan başka çareniz yok. Bovary'nin muayene odasından işe başladılar. bu üç adamın gözleri önüne boylu boyunca serildi. usandım artık imzalarınızdan! — Yine satacağım. — Çok geç artık. — Bırakın beni! Neredeyse beni baştan çıkarmaya kalkışacaksınız. — Ahlak dersi istemez! — Ahlak dersinin kimseye zararı olmaz. Adamlar. tuvalet odasını gözden geçirdiler. üçte birini. kadına yaklaştı ve tatlı bir sesle: — Biliyorum. olduğu yere yığıldı. göstereceğim ona bu makbuzu. en gizli köşelerine kadar.. Emma küçüldü. pek ileri gidiyorsunuz. — O zavallı adamcağız sizin bu küçük hırsızlığınızı anlamaz mı sanıyorsunuz? Emma. 298 MADAME BOVARY — Mösyö Lheureux.. dedi.. göstereceğim ona. — Siz aşağılık bir adamsınız! MADAME BOVARY 297 Dükkâncı gülerek: — Oo. VII Ertesi gün. çok gergin subyeleri ile Maître Hareng. icra memuru Maître Hareng. — Bıktım. — Öyle mi? Ben de bir şeyler göstereceğim kocanıza! Lheureux kasasından. hayranlıkla: . Emma bunun manasını anladı ve «kovuşturmayı durdurmak için ne kadar para lazım olduğunu» sordu. Madame? Müsaade eder misiniz? deyip duruyordu. Fistanları. tutarın dörtte birini. Kocama diyeceğim ki. size yalvarırım. Sık sık. Yararı yok! Onu usulca merdivene doğru itti. tencereleri. — Size söz veriyorum. — Hoppala! Şimdi de ağlama faslı! — Beni mahvediyorsunuz! — Vız gelir bana.. Düğmeleri iliklenmiş daracık siyah elbisesi. Hizmetçi kız geldi. Sonra. — Adam sen de! Bu kadar dostunuz var! Kendisine öyle keskin ve korkunç bir tarzda bakıyordu ki. zaman zaman: — Müsaade eder misiniz. hoş bir şey değil bu. hatta o küçük ve güzel beyaz elini dükkâncının dizleri üzerine koydu. beyaz kravatı. Em-ma'nın hayatı.. Emma iliklerine kadar titredi. iskemleleri.. şamdanları ve yatak odasında da etajerdeki bütün ufak tefekleri saydılar... dedi. Meslek âleti saydıkları kuru kafayı deftere kaydetmediler. — Evet. otopsi yapılan bir ceset gibi. Emma acısını bağrına bastı. — Ama size binlerce frank. dedi ve kapıyı kapadı.. Vinçart'ın ıskontosu sırasında Emma'nın kendisine verdiği bin sekiz yüz franklık makbuzu çıkardı. Omuz silkerek: — Hadi canım siz de! dedi.. dedi. — Sizin ne adam olduğunuzu herkese söyleyeceğim. Lheureux pencere ile yazı masası arasında mekik dokurken.. boyuna tekrarlıyordu. yalvardı. imzalayacağım.
. dedi. Paraya acele ihtiyacı vardı. Bazıları alay etti: Kimse razı olmadı. yani Leon. ertesi pazar günü. bir küçük pencere açık kalmış herhalde. hayatının tassızlığına lezzet katmış olan bütün o eşyaya ilişince. haciz hikayesini anlatarak. MADAME BOVARY 299 Nihayet gittiler. Üç bin frank bulmak pek olmayacak şey değildi. muhafız. o da oradan kımıldamayacağına söz verdi. ilave etti: 300 MADAME BOVARY — Dinle beni. ama boşuna! . durdurdu. Rouault Babanın elinden bir şey gelmezdi. Evin katlarını bitirdikten sonra. zira içinde başka bir şey bulunup bulunmadığından bizzat emin olmalıyım. — Hayır. Yüzünün çizgilerinden suçlamalar sezerek. daha doğrusu uçsuz bucaksız bir pişmanlık kaplıyor. Charles. Belki bin ekü kadar bir para ile herif^yatışır. koltuklara. Fakat. Nihayet Leon göründü. ama. bana yardım edeceksin. ba çok lüzumlu parayı bulmak için hemen paçaları sıvamalıydı. vaktiyle kalbini çarptıran o kağıtlara.. ne berbat bir vaziyette olduğunu izah etti. — Git! dene! lâzım! koş!.. Sonra gözleri. Ev sahibinin eve «kadın» almasından hoşlanmadığım itiraf etti. İçindeki Napoleon altınlarını düşürmek istiyormuş gibi kâğıtları yavaşça eğdi. Sonra. işi olur olmaz iade edecekti. Rodolphe'un mektuplarını Emma orada bir çekmeceye ki-litlemişti. burada olmaz. Emma. zira Charles hiçbir şeyin farkında değildi: Kaynanası kendisinden nefret ediyordu. mektuplar! dedi.. — Ama. Emma: — Sana diyeceklerim var. — Hayır. Emma. Çok solgundu: — Leon. rastgetirebildiklerinden para istedi. dedi. Emma onu Bovary'yi oyalamak için gözcülük etmeye göndermişti. Oh! Bir şeyler yap! Bir şeyler yap! Seni daha da seveceğim! Leon çıkıp gitti. gizlendiği yerde sıkılmış olacak ki. Boulogne otelindeki odalarına gittiler. yahut geziye çıkmışlardı. Zaten. kalemini sol eliyle tuttuğu bir bağa hokkaya batırarak yazmaya koyuluyordu. suratı bir tören ağırbaşlılığı içinde: — Üç kişiye gittim. Emma: — Amma da bayağı adammışsın! diye haykırdı. Leon elini anahtara attı. Bir an geldi. — Seni hangi rüzgâr attı böyle? — Rahatsız mı ettim? — Hayır. Felicite içeriye girdi. gelir gelmez bir bardak dolusu su içti. bir saat sonra döndü. içini vicdan azabı. geniş perdelere. Kimse açmadı. bu da tutkusunu yok edeceğine. rahat rahat kütükleri karıştırıyordu.. fakat o. Demek hemen teşebbüse geçmek lazımdı. Sımsıkı yakaladığı iki elini sarsarak. hafakan dolu bakışlarını ondan ayırmıyordu. rüzgârdan sallanıyor. Maître Hareng. Çin ekranlarıyle süslü ocağa. tavan arasına çıktılar. O zaman Leon. Açmak icabetti. Çok güzel! diyordu. Saat ikide Leon'un evine gitti. dedi. iki ayağını ocağın demirlerine dayamış. Emma.— Çok hoş!. kapıyı vurdu.r gülümsemeyle: — Ah. müsaade ediniz. Arkasından hemen.. nasıl olur?. aptal aptal: — Seri de işi fazla büyültüyorsun. Fakat yılmadı.. ismini bildiği bankerleri görmek maksadıyle Rouen'a gitti. ikisi bir olup haciz muhafızını damın altına yerleştirdiler. büsbütün şahlandırıyordu. halden anlayan b. Emma. bize gidelim. birazcık gürültü etti: Charles: — Yukarda biri mi dolaşıyor? dedi. Bunlar ya kıra gitmişlerdi. dedi. sekiz bin frank lazım bana! — Sen delirmişsin! — Henüz değil. kendi yerine Leon da pekâlâ borca girebilirdi. parmakları sümüklüböcek gibi kırmızı ve gevşek o iri elin dokunduğunu görünce tiksindi. Emma o akşam Charles'ı düşünceli buldu.
Emma. bir köprünün üç kemeri altından akan nehir gibi. Artık gitmem gerek kusura bakma. sarsak. eczacının elinde. Kim bu acaba? Emma onu tanıyordu. hiç konuşmadan. bu sarık biçiminde. Alev alev yanan gözbebeklerinden cehennemi bir cüret fışkırıyor. kahramanca tıkır tıkır yerdi. sevgilim. Nitekim. O zaman Emma. dedi. kendini mahvolmuş hissediyordu. Kırlangıç'a binmesine yardım etmek için elini Em-ma'ya uzatırken: — Sizi gördüğüme pek sevindim. gelip de. gürbüz Normandiyalılar. karısına bunlardan getirmeyi hiç ihmal etmezdi. hareketsiz kaldılar. keyifli keyifli geziniyorlardı. Gotik çağı yiyeceklerinin son örnekleriydi. belki haçlı seferleri devrinden kalma. dışından her şey onu yüzüstü bırakmıştı. Ama önünden geçen adam. perhiz günlerinde tuzlu tereyağı ile yenilen. Kendisine öyle bir bitkinlik. düşmemek için bir duvara dayandı. dan boşanıyordu ve kavas. MADAME BOVARY 301 Emma bu ümidi onun hayal ettiği gibi sevinçle karşılar görünmedi. yutulacak mağribî kelleleri zannederek karınlarını bunlarla doldururlardı. öyle ki. sokak bomboştu. martın berrak ve sert günlerinden bireydi. önüne serilen geniş.Sonra ocağın iki ucuna karşılıklı oturup.» dedi. o idi. dostlarından biriydi. İçinden. Allaha ısmarladık! Elini sıktı. Emma'nın artık hiçbir şey hissedecek hali kalmamıştı. genç adam kendisine suç işlemeyi öğütleyen bu kadının dilsiz iradesi karşısında sıfırı tükettiğini hissetti. O zaman korktu ve her çeşit izahın önüne geçmek için. M. Kızıl Haç'a. güneşin bembeyaz bir gökyüzünde parıldadığı. Emma. Hava güzeldi.. Açılan bir arabalık kapısından çıkan bir ses: — Varda! diye haykırdı. fakat aşkından daha az derin bu büyük kubbe altına endişe içinde ve ümitle girdiği günü hatırladı ve peçesinin altında ağlayarak. Araba hızlandı ve gözden kayboldu. çok zengin bir tacirin de oğluydu). ben de yarın sana getiririm. Saat dördü çaldı. Tarif edilmez uçurumlara rasgele yuvarlanarak. samur kürk giymiş bir kibar zatın kullandığı iki tekerlekli bir arabanın okları arasında yeri eşeleyen güzel bir siyah at geçsin diye durdu. Parvis Meyda-nı'na geldi. meşalelerin sarı ışığı altında. İşin içinde bir yalan olduğundan mı şüphe ediyordu? Sonra Leon kızararak devam etti: — Ama. Yabanlıklarını giymiş Rouenlılar.. ecza ile dolu kocaman bir sandığın Kırlangıç'a yükletilmesine bakan Homais'ciği görünce âdeta sevindi. Yonville'e dönmek üzere yerinden kalktı. kilisenin üç büyük kapısın. «Belki aldandım. Madame Homais. ne olup bittiğini bilmiyordu. Homais. neredeyse bayılmak üzere. gözkapakları şehvet ve cesaret verici bir tarzda birbirine yaklaşıyordu. — Nereden bulurdun! — Senin noterlikten! Ve gözlerini Leon'a dikti. yürümeye devam etti. Vikont'tu! Emma dönüp baktı. şehre her inişinde. tıpkı eski Normandiyalılar gibi. karısına götürmek üzere bir mendile sardığı altı küçük francala vardı. halk. o tıkız francalaları. bir kaya parçasından daha hareketsiz duruyordu. ona porsumuş gibi geldi. Sonra içinden. bunların ortasında. bu nedenle. Emma yerinde tepinerek omuz silkiyordu. eliyle alnına vurarak bağırdı: — Morel bu gece dönecek! Ümit ederim ki benden esirgemez bunu (Morel. hep Massacra sokağındaki meşhur çörekçiden gidip alırdı. tatlı şarap güğümleriyle dev gibi jambon ve sucuk yığınları arasında. ama o el. sersemlemiş. beni artık bekleme. saat üçe kadar gelemezsem. . küçük tıkız francalaları pek severdi. Eczacının karısı da. Aslında. alışkanlıkların dürtüsüne bir makine gibi itaat ederek.. 302 MADAME BOVARY Bunlar. pekâlâ bulurdum. Homais. İkindi ibadetinden çıkılıyordu. dişlerinin pek bozuk olmasına rağmen. sofrada. öyle bir hüzün geldi ki. Leon onun fısıldadığını duydu: — Ben senin yerinde olsaydım.
cesareti kırılmış. iltihaplı yerleri ardıç tohumu tütsüsüne tutmak lazım! Gözlerinin önünde geçip giden tanıdık şeylerin manzarası. Pazar yerinin etrafında bir kalabalık toplanmış. kaplumbağa adı-mıyle ilerliyor. Fakat. Evine. dizleri üzerine çöktü. düşünceli ye Napoleonvari bir tavırla. dedi. meydandan gelen seslerin gürül-tüsüyle uyandı. M. Eczacı: — İşte. afallamış. bir çeşit boğuk uluma tutturdu. dedi. M. Bütün serveti bundan ibaretti. Kendi kendine: — Başa gelen çekilir. aç kalmış bir köpek gibi. heyecanlar içinde. bütün mobilyasının satılığa çıkarıldığını okudu. biranın iyisini. Justin'in bir taşın üstüne çıkarak ilanı yırttığını gördü. rostonun iyisini tavsiye ediyordu. Kör. Vahşet içinde yuvarlanıp duruyoruz. dedi. dedi. idarenin bu kadar çirkin işlere göz yummasını bir türlü aklım almıyor! Bu biçareleri yakalamalı ve bir işte çalışmaya zorlamalı. âdeta uyuklayarak geldi. Homais. diye sordu. yeşilimtırak gözlerini fıldır fıldır döndürerek. Aynı zamanda. tiksinti içiride. dış tabaka. W 304 MADAME BOVARY O zaman sessizce birbirlerine bakıştılar. M. başı açık. kollarını kavuşturarak yerine oturdu. Nihayet. ona omuzunun üzerinden bir beş franklık fırlattı. — İşte sana beş santim. Homais kesesini açtı. kapıdan kopardığı sarı bir kağıdı hanımına uzatıyordu. tavsiyelerimi unutma. bana iki mangır geri ver. MADAME BOVARY 303 Hivert. diyordu. Araba tekrar yürümeye başlamıştı ki. kim bilir? Niçin beklenmedik bir olay birdenbire patlak vermesin? Lheureux bile pekâlâ ölebilir. göz akı. Emma. yüz biçimi gibi kelimeler mırıldandı ve sonra babacan bir tavırla: — Dostum. bir sıraca iltihabı! Bu zavallıyı çoktandır tanıdığı halde. duvar halısının çivisinden kurtulmuş bir köşesi gibi sallanıp duran şapkasını uzatıyordu. Guil-laumin'e giderim. Lefrançois ananın kalabalığın ortasında nutuk verir gibi bir hali vardı. Hivert: — Öyleyse. iki eliyle midesini uğuşturmaya başladı. Emma. bu korkunç illet sende çoktan beri mi var? Meyhanelerde kafayı çekeceğine. M. Madame. bir şarkı tutturmuştu.Sonra. karşılık olarak sen de palyaçoluk et bize bakalım. Onu böyle fırlatıp atmayı hoş bir hareket sayıyordu. sütlü şeyler yemek yok! Cildiniz üzerine yünlü şeyler giyin. faydasını görürsün. Sabahın saat dokuzunda. zaten pek budala görünüyordu. kır bekçisi çocuğu ensesinden yakaladı. kendi tertibi olan iltihap geçirici bir merhemle herifi bizzat iyi edeceğine dair teminat verdi. — Hem sonra. donuk tabaka. Kör. bir direğe asılı kocaman bir ilanı okuyordu. Felicite! Madame! Felâket! Zavallı kız. bu nasihatlerin tesirinden şüphe ettiğini açıkça söylemek cesaretinde bulundu. francalaları filenin kayışlarına astı. herkes tanır. — Sahi mi? Bu sualin anlamı şuydu: . Emma'yı o andaki ıstırabından yavaş yavaş uzaklaştırıyordu. adresini de söyledi: — M. Fakat kör adam. arabanın kapısı kenarından. başını geriye attı. Ona şarabın iyisini. Fakat eczacı. Emma bir bakışta. her defasında olduğu gibi. Nihayet Felicite içini çekerek: — Ben sizin yerinizde olsam. birdenbire pencereden dışarıya sarkarak bağırdı: — Unlu şeyler. şerefsizim. kapalı pazar yerinin yanında. tepenin eteğinde peyda olunca: — Doğrusu. Kör. tam o sırada. Hizmetçi ile hanımı birbirlerinden sır saklamazlardı. Homais eczaneden çıktı. Terakki. Homais. perhize girsen daha iyi olur. sanki ilk kez görüyormuş gibi davrandı. Üzerine dayanılmaz bir yorgunluk çökmüştü. dili dışarıda.
anlamı olmyan bir sözle cevap veriyordu. tamamıyle Emma'ya doğru dönmüştü. Gökyüzü kapanıktı ve biraz kar yağıyordu. parke ve mobilyalar. Noter. kendi de heyecanlanarak. siyah fistanının üstüne kara benekli pelerinini geçirdi. dere boyundaki patikadan kasaba dışına çıktı. afili bir tarzda oturtulmuştu. Madame? Sizi dinliyorum. hemşerileri kendisini yırtıcı bir kaplan bilmesinler diye. siyah çerçeveler içinde Steuben'in Esmeralda'sı ile Schopin'in Pu-tiphar'i asılmıştı. Meşe kağıdı kaplanmış duvarlara. Takke. Emma vaziyetini anlatmaya başladı. âdeta laubali bir tavırla gelip kapıyı açtı ve Emma'yı yemek odasına götürdü. MADAME BOVARY 305 Maître Guillaumin. daha yukarıya. mutlaka kazanacağı akla sığmaz rakamlardan söz ederek. Emma'ya oturulacak bir yer gösterdikten sonra. Giyindi. Emma kirletmekten çekiniyordu. Lheureux aleyhinde suçlamalarda bulunmaktan geri kalmıyor. Noter anlıyordu bunu: Zarif bir kadın! Yemeğine ara vermeden. her şey. zaman zaman. bütün köşelerine renkli camlar yerleştirilerek süslenmişti. Böyle yapmış olsaydı. nefes nefeseydi. Emma'nın ayaklarının ıslak olduğunu görünce: — Sobaya yaklaşsanıza. Noterin parmaklığı önüne geldiği zaman. mütemadiyen yenilenen senetlerin uzun hikayesini (Emma'dan daha iyi) biliyordu. noter bu suçlamalara. bütün protestoları toplayarak. hikayesini anlatırken. Eski bir tanıdığıymış gibi. nezaketsizliğinden dolayı özür dileyerek öğle yemeğine oturdu. MB 20 306 MADAME BOVARY . dedi. titiz. Fakat. — Ne hususta. öbür eliyle kahverengi kadifeden takkesini başından çıkarıp hemen tekrar yerine koyuverdi. sonra. sıkıntılarını. Örneğin. öyle ki. vaktiyle servetinin idaresini kendi üzerine almamış olmaktan çok üzüntü duyduğunu söyledi... karışık anlamlı. Theodore.. birbirine küçük bir altın zincirle bağlı iki elmas iğne geçirilmiş gök mavisi kravatı üzerine yasladı ve tatlimtırak. çok elverişli. diye düşündü. Çıngırak çalınınca. adamı heyecanlandırmak istedi. Emma kendisinden bin ekü isteyince dudaklarını büzdü. Grumesnil kömür ocaklarına veya Havre'daki arsalara hemen hemen tam güven içinde mükemmel yatırımlar yapmak mümkündü. iki gümüş ısıtacak. ihtiyaçlarını anlatmaya koyuldu. dedi. yüzlerce usulü vardı. — Bana başvurmayışınızın nedeni neydi acaba? — Bilemiyorum. dostu Vinçart'ı kendi adına gereken kovuşturmaya girişmekle görevlendirmişti. Emma.. Kimse görmesin diye (çünkü meydanda hâlâ kalabalık vardı). billur kapı tokmakları. Emma: — Mösyö. İngilizlere özgü bir temizlik içinde parıl parıl parlıyordu. ta arkadan uzatılarak dazlak kafayı çevreleyen üç sarışın perçemin uçlarının çıktığı sağ tarafa. Madame gidin. size ricaya geldim. Emma'nın içindeki ateşi büsbütün körüklüyordu. iyi edersiniz. sol eliyle dallı robdöşambrını vücuduna bastırırken. Emma: — İşte yemek odası buna denir. başlangıçta önemsiz. ona aile hayatının darlığını. bana da böyle bir tanesi lazım. kumaş taciriyle gizlice iş yaptığı için vaziyeti biliyordu. Sofra hazırdı. türlü türlü kimselere ciro edilen. Kendisinden istenen ipotek karşılığı borçlanma işlerinde gereken parayı hep ondan alıyordu. Demek. Duvardaki rafı dolduran bir kaktüsün altında büyük bir çini soba horulduyordu. Tacir. kırmızı yeleği ile sahanlıkta göründü. uzun vadelere göre sıralanmış. Fakat. Pirzolasını yeyip çayını da içtikten sonra. pencere camları. tabanı soba üzerinde tüterek bükülen fotinine değiyordu. O zaman Emma. çenesini. çapkın bir eda ile: — Güzel şeyler zarar vermez. dizi. acaba evin efendisinin benden söz ettiği olur muydu hiç? — Evet. bir kadın için bile. çini üzerine koyun ayaklarınızı. garip bir tebessümle gülümsemeye başladı.— Uşak vasıtasıyle evin durumunu biliyorsun. Noter. çünkü parayı değerlendirmenin. Noter içeriye girdi.
.. ama. Emma: — Olmadı. alınyazısı kendisiyle uğraşıyor gibi geliyor ve MADAME BOVARY 307 bundan büsbütün gurur duyuyordu. ona artık: — Çekil oradan. kemiklerini kıracaktı. bu adam onu fena halde rahatsız e. ister itiraf etsin. Artık ilerleyemez olmuştu. zavallıcık! O zaman kocası bir hıçkırık koparacak. gözlüklerinin parıltısı arasından gözbebeğinden bir kıvılcım fırlıyor. beni tanıdığından dolayı kendisini mazur göreyim diye bana bir milyon vermeyi bile az bulan bu adam. şaşırması geçince. ya az sonra. gözleri kaneviçe işlemeli terliklerinde.— Neydi. hırsla öptü. Noter. ha? Sizi o kadar korkutuyor muydum? Bilakis. Mösyö! Ben acınacak bir kadınım. ona türlü diller dökerek. Solgun. Charles döner dönmez. Yonville'de ona yardım etmesi muhtemel olan değişik kimseleri gözden geçirdiler. demeliydi. felâketi öğrenmemesine imkân yoktu. kendisini boğan kinden zevk alır gibi. Evinde. bir çeyrek saat. sonra kana kana ağlayacak. yanağında kesik kesik bir soluma hissetti. Ne adilik! Başarısızlığının hayal kırıklığı. Tatsız sesi. affedecekti. Asla! Asla! Bovary'nin kendisine üstün oluşu fikri Emma'yı çileden çıkarıyordu. Baş başa vererek. pısır pısır ediyordu. asıl ben şikayetçi olmalıyım! Birbirimizi pek az tanıyoruz! Ama ben size karşı içten bağlıyım. nihayet. Artık yapılacak bir şey kalmamıştı. utanmadan istifade etmeye bakıyorsunuz. ister etmesin. O terlikler.. Ama. Robdöşambrına aldırış etmeden. sonra dizinin üstünde tuttu.diyordu. Korkunç bir tavırla geri çekilirken haykırdı: —' Benim perişanlığımdan. üstünde yürüdüğün bu hah artık bizim değil. istemezler. zaten nereye kaçabilirdi? Felicite kapıda bekliyordu: — Ne oldu? diye sordu.. Sonra. elleri. affedecek beni. kızgın. — Mösyö de neredeyse eve dönecek. Onlara baka baka avundu. Emma'nın elini yakaladı. Emma dişlerini gıcırdatarak mırıldandı: — Evet. akan bir ırmak gibi.. Yolun akçakavakları altında sinirli adımlarla kaçarken. bekliyorum! dedi. Emma: — Hiç olacak şey mi. Bir sıçrayışta ayağa kalktı: — Mösyö. bir sevgilisinin hediyesiydi. lazımdı. affedecek beni. Tekrar Lheureux'ye . dedi. Ümit ederim ki. seni ben bu duruma getirdim. Emma. Kendine karşı asla bu kadar saygı beslememiş. diyordu. hızlı adımlarla dosduğru yürümeye devam ediyordu. — Ama. artık ne eşyan var. suratlarına tükürecek. bundan kuşkunuz yoktur! Elini uzattı. Fakat Felicite hangi ismi söylerse.. Beni yalnız bırak. titremeler içinde. o halde o korkunç sahneye hazır olmak ve kocasının gönül yüceliğine katlanmak gerekecekti. ne de bir çöpün. fakat satılık değilim! Çıktı. başkalarını böylesine hor görmemişti. patlak veren çok güçlü bir arzuya dayanamayarak: — Peki. şaşkın şaşkın kalakaldı. dizlerinin üzerinde Emma' ya doğru sürükleniyordu: — Kalın. — Biliyorum. nazik nazik par-maklanyle okşadı durdu. kendisine bir uyuşukluk geldi. Her çareye başvurmuştu. Elinden gelse bütün erkekleri dövecek. ne bir iğnen. yahut yarın. Emma söyleniyordu: — Ne sefil adam! Ne alçak herif!.. Birdenbire rengi atan noter sordu: — Ne bekliyorsunuz? — Parayı. böyle bir serüvenin kendisini nerelere sürükleyeceği belli olmazdı. Emma'nın yen'i içinde ilerliyordu. yalvarırım! Sizi seviyorum! Kadmı belinden yakaladı. İçinden gelen bir kavgacılık dürtüsü onu sürükleyip götürüyordu. yaşlı gözlerle boş ufku tarayarak. öyle olsun!. kolunu okşamak için. Ona.. Zaten. hakarete uğramış iffetinin öfkesini artırıyordu. Evini görür görmez. Madame Bovary'nin yüzüne hemen kan hücum etti.
yamndakinin kulağına hafifçe fısıldadı: — Vergilerini geciktirmek için rica ediyor. Her iki hanım. Madame Tuvache: — Böyle karıları kırbaçlamalı! dedi. frank kelimesini duyar gibi oldular ve Tuvache ana. gözlerini dört açarak dinliyor gibiydi. Hemen koşup Madame Caron'a haber ulaştırdı. işte geldi. Rolet ana. Binet memnun bir tavırla. kilisenin önünde Lestiboudois ile konuşan belediye reisinin karısı. uğulduyordu. hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. bu. Nihayet adama yaklaştı. tavan arasına çıktılar ve sırıkların üzerine asılmış çamaşırların arkasına gizlenerek. cesur bir adamdı. düşündüğünüz şeye bakın! diye haykırarak. Madame Tuvache: — Ah. Fakat torna yüzünden. yanında ayakta durdu. yalvarır gibi İr MADAME BOVARY 309 konuşuyordu. meydandan hızlı hızlı uzaklaştı. olur şey değil! Hiç şüphe yok. yılan görmüş gibi: — Madame. Madame Tuvache: — Acaba adama bir şey sipariş etmek için mi geldi? diye sordu. tahsildara iğrenç bir teklifte bulunuyordu. Emma.gitmek aklına geldi: Neye yarar? babasına mektup yazmak. Komşusu. nerede şimdi? diye sordu. bir hayli geriledi. sanki hiçbir şey anlamıyormuşçasına. Kendini yatağın üzerine attı. Binet. Charles'dı. cevap verdi: — Hiçbir şey sattığı yok ki! Tahsildar. ne söylediğini işitmek pek mümkün değildi. sarı bir toz uçuşuyordu. sonra. çenesi gerdanına yaslanmış. ağaçlıklı yoldan bir atın tırısla geldiğini duydu. gayet nazik. Emma. Bahçe kapısını açtı. herhalde zekâyı kolay güçlüklerle eğlendiren ve ötesinde hayal edilecek hiçbir şeyin bulunmadığı bir eserle uyuşturan bayağı uğraşlara özgü. 308 MADAME BOVARY kendini merdivene attı. çok geç kalmıştı. Madame Tuvache: — Acaba adama cilve mi ediyor? diye sordu. Emma' nın cevap vermediğini görünce de. hilâller ve iç içe oyulmuş kürelerden meydana gelmiş. Nihayet hanımlar. Bu. bunlar konuşulurken gözden kaybolmuştu. Binet. sakalını sıvazlıyordu. üzerine bir eteklik örttü. Binet. onun tahsildarın evine girdiğini gördü. yüzü kireç gibi bembeyaz kesilmişti. şamdanlara. artık konuşmuyorlardı. birdenbire. hatta nişan alacaklar listesine girmişti. Madame Caron: — Peki. göğsü kalkıp iniyordu. dedi. İki tekerlek de dönüyor. . — Görünüş. Emma adamın iki elini yakaladı. — Ah. tırabzan yuvarlaklarına bakarak. çıkrığına gitti ve keten eğirmeye başladı. duvarlardaki peçete halkalarına. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesilmişti. gülümsüyor. burun delikleri açılmış. Kadınlar Emma'nın. Fran-sa'daki vuruşmalara katılmış. boğuluyorum. Bautzen'de. kadıncağız uzaklaşıp. tavan arasındaki odasında. büyük caddeye çıktığını. Binet. bir aşağı bir yukarı dolaştığını gördüler. Lutzen'de çarpışmış. eksiksiz bir saadet içinde yüzüyor gibiyjdi. mezarlığa gidecekmiş gibi sağa saptığını farkedince. son parçayı da ele almış ve amacına yaklaşmıştı! Atelyesinin alaca karanlığında. çöz şu bağları. sütninenin evine varır varmaz: — Rolet ana. elindeki aletten. türlü türlü tahminler yürüttüler. o anda belki de ötekinin arzusunu reddettiğine pişman olmaktaydı ki. bütünü dikili taş gibi dimdik ve hiçbir işe yaramayan o tanımlanamaz fildişi işlerinden birini tahta üzerine kopya etmekle meşguldü. dedi. tek başına. tıpkı dörtnala kalkmış bir atın nallarından püskül püskül çıkan kıvılcımlar gibi. Emma. Zira Emma. Binet'nin evinin içini rahatça görecek şekilde yerleştiler.
Nihayet... uç uca tüten iki odunu.. diye mırıldandı. — Saat kaç? diye sordu. kadıncağızın bir başka yoldan dönmüş olacağını ümit ederek. Sizi çağırıyor. kendisini buna zorlamasını bilirdi.. Ah! Ne kadar 310 MADAME BOVARY uzakta kalmıştı bu hatıra. yoksa bir dakika mı beklediğini kestirmekten âciz. delirdiğini sanarak. 'budalaca bir inatla dikkatini toparlamaya çalıştığı halde eşyayı ancak belli belirsiz ayırtedebiliyordu. Fakat. yüzündeki ifadeden korkmuş. elinde olmadan. kar. Emma hiç cevap vermedi. eriyerek tomurcuklardan damla damla otlara düşüyordu. ağaçları. Leon ile birlikte. söz vermişti. şayet böyle bir hizmette bulunmakta tereddüt edecek olursa. fakat daha ağzını açmadan. Rolet ana dışarıya çıktı. çünkü Rodolphe'un MADAME BOVARY 311 hatırası. Binet'nin tornası dönüyor sanarak: — Yeter! Durdurun şunu!. başının üstündeki kirişin yarığında yürüyen uzun bir örümceği seyrediyordu. Ama burada olduğunu bilmediği için. Nihayet. adım adım. geri geri çekiliyordu. sütnineye. Ihlamurlar ıslık çalarak üzerine dallarını . Çit boyunca patikadan gidiyor. Duvarın badanası dökülmüş yerlerini. Emma zamanın uzunluğunu gözünde fazla büyütmekten de çekiniyordu. bir türlü üstüne kondurmadığı kuşkuların saldırısı altında. ne cömert insandı! Hem. sözünü tutmamazlık edemezdi. kulübede saat bulunmadığı için. kendi kendine: — Acaba kim rahatsız etti onu? Neden buraya geldi?. parkın küçük kapısından içeri girdi.Emma... hızla geri dönüyordu. Dün. o mahvolan aşklarını bir tek bakışla hatırlatarak. zihnini. Bovary'ye olup bitenleri açıklayıcı bir masal uydurmak gerekecekti. Yolda ilerledikçe. büzülüp kalmış olan yürekceğizi bu duygularda şevkle genişliyordu. belki öbür tarafa gidecekti. kulaklarını tıkadı. birdenbire alnına vurdu. dört dönmeye başladı. çok geçmeden dünkü günü hatırlayabildi. neden her şeyden önce onu düşünmediğine şaşıyordu. Bahçede. Yüzüne ılık bir rüzgâr esiyordu.. az önce kendisini çileden çıkarmış olan şeye kendi ayağıyle teslim olmaya gittiğini bilmeden. Ne masalı? Sütnine bir türlü geri dönmüyordu. ırmağın üzerinde parlıyordu. — Ah. — Hiç kimse! Mösyö ağlıyor. yazı masasına üç banknotu sıralar görüyordu. Mutlaka gelecekti! Parayı tedarik etmişti herhalde. beklemekten usanarak. bir çığlık kopardı.. Bahçe kapısı gıcırdadı: Emma bir sıçrayışta ayağa kalktı. Bir gün. gidiyorum işte! Şimdi. Etrafına bakına bakına. Güneş. hanımcığım. orada bir yüzyıl mı. Kendini yeniden ilk sevgisinin heyecanları içinde buluyor. — Nasıl olur?. sonra sık yapraklı iki sıra ıhlamur ağacının çerçevelediği tören avlusuna vardı. — Acele ediniz! — Ama. Huchette'in yolunu tuttu.. ne ince. O zaman kendini. onu evinden kovan bir çeşit korkunun etkisiyle buralara kadar koşup gelmişti. zihninde doğuvermişti. diye düşünüyordu. kesik kesik soluyordu. dedi. Emma. sağ elinin parmaklarını gökyüzünün daha aydınlık tarafına doğru kaldırdı ve yavaş yavaş içeriye girerek: — Nerdeyse üç olacak. gidiyorum.. Emma. teşekkür ederim! Teşekkür ederim! Çünkü gelecekti. köylü kadın ise. bir koşu eve kadar gidip onu buraya getirmesini rica etti. Sonra. Hatırlıyordu. filbahriler buram buram kokuyordu. bir köşeye oturdu.. gözlerini kapadı. kendini daha şimdiden Lheureux'nun dükkânında. fundalıkları. ta ötedeki şatoyu tanıyordu. Ne iyi.toparladı. Sırtüstü uzanmış. VIII Yürürken kendi kendine: «Ne diyeceğim? Neresinden başlayacağım?» diüye düşünüyordu. Eskiden olduğu gibi. Böylece. kaynayan bir sel gibi hatıralarına kaptırınca. böyle bir zilletin zerre kadar farkına varmadan. karanlık bir gecede çakan büyük bir şimşek gibi. Sütnine. Rolet ana: — Sizde hiç kimseler yok! dedi. Sizi arıyorlar. hareketsiz. gözleri sabit. tepedeki kamışları.
görürsün.. Emma. Orada bulunmamasından korkuyor. Onları mazur görüyorum. Rodolphe o zaman. Solda. ama yine de bu onun son ümidi. sıra sıra birçok odanın açıldığı.sallıyorlardı. Çünkü Rodolphe. Rodolphe. artık gülüyorum.. alaca karanlıkta son bir güneş ışınının altın bir ok gibi panldadığı dümdüz saç örgülerini elinin tersiyle okşuyordu. — Bari ayrıldığımız günden beri sizinki iyi geçti mi? — Ne iyi.— Hiç ayrılmasaydık belki daha iyi olurdu. sen ağlamışsın! Neden? Emma hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. öyle ki. belki de gerçekten inandı. — Evet. Parmaklarını kilidin üstüne koyduğu anda.. bir üçüncü şahsın şerefi ve hatta hayatiyle sıkı sıkıya bağlı bir sırdı. sustuğu için de.. içlenmemek için kıvranıp duruyordu. Rodolphe. benden kaçtın!. birdenbire kuvvetten kesildi. Rodolphe nihayet onu yavaşça. değil mi? Birbirimizi seveceğiz! Bak. Rodolphe onu çekip dizlerine oturttu. harikulade güzeldi.. Ben aptallık ettim. son kurtulma şansıydı. Sen bir erkeksin! Kendini sevdirmek için her şeyin var. aslına bakarsan. sözlerinden daha çok da sesine ve şahsının görünüşüne kapılıverdi. cesaretini kuvvetlendirdi.. Ama yeniden başlayacağız. parmakları birbirine dolanmış. belki! Rodolphe'a yaklaşarak: — Emin misin? İçini çekti: — Ah Rodolphe! Buseydin!. neden o şekilde hareket etmiş olduğunu izaha başladı. itiraf et. sesleri ortalığı çınlattığı halde kimse meydana çıkmıyordu. o erkeklere özgü korkaklıkla. daha iyisini uyduramadığı için. üç yıldır. Emma sözlerine. kederli gözlerle ona bakarak: — Ne ise. 312 MADAME BOVARY Rodolphe. Oysa sen. sevdalı bir kediden daha sokulgan. Konuşsana! Fırtınalı yağmurdan bir mavi koncaya düşmüş su gibi bir damla gözyaşının titrediği bakışıyle. ne de kötü. bu sessizliği son bir utanç saydı ve o zaman: — Ah. Seni çok sevmiştim! İşte o anda elini yakaladı.. — Ama. dedi. talihsiz bir güzellik bu. her zamanki gibi güzelsiniz. dedi. çok ıstırap çektim ben. onları da baştan çıkarmışsındır. Rodolphe bu hali aşkının boşalması sandı. Manastırlarda veya hanlarda olduğu gibi. Bir dakika kendi kendini dinledi. bana yaptığın gibi. . — Ha! Siz misiniz! dedi. bunu âdeta temenni ediyordu. uçta. Rodolphe. iki ayağını şöminenin pervazına dayamış. tahta tırabzanlı. Kulübelerindeki köpekler hep bir ağızdan havlıyorlar.. içeriye daldı. ağzını açıp da bir şeyler söylemiyordu. daima da seveceğim! Nen var? Söyle bana! Rodolphe diz çökmüştü. tozlu iri taşlar döşeli bir koridora varan. ateşin karşısında pipo içiyordu. dedi. Size akıl danışmaya geldim. ayrılışlarına dair anlattığı bahaneye inanır gibi göründü. kötülük ettim! Seni seviyorum. belirsiz deyimlerle özür dileyerek. İnsan saadete alıştı mı vazgeçemiyor! Ben mahvolmuştum! Öleceğimi" sandım! Bütün bunları anlatırım sana. cana yakın baş hareketleriyle devam ediyordu: MADAME BOVARY 313 — Başkalarını seviyorsun. affet beni. en dipteki oda onun odasıydı.. Rodolphe bunu bir gurur meselesi yaparak. — Hiç değişmemişsiniz. Emma alnını eğiyordu. Emma: . bütün gayretine rağmen. Emma ile karşılaşmamak için elinden geleni yapmıştı. içinde bulunduğu zaruret. Onlara hak veriyorum. Güya bu. mutluyum!. dostum. onu hor görmenizden belli. acı acı: — Ah. bir süre öylece kaldılar. Sen hoşlandığım tek kadınsın. filozofça bir eda ile cevap verdi: — Hayat böyledir işte. — Evet. benim. Emma. onun göğsüne yaslandı ve: — Sensiz yaşamamı nasıl isterdin? dedi. tıpkı ziraat şenliğinde olduğu gibi. dikine ve geniş bir merdivenden çıktı. Emma. Fakat Emma. dudaklarının ucuyle gözkapakların-dan öptü.
Rodolphe. Fakat bugün. sözünü kesti... ben de dostluğuna güvenerek buraya geldim.. Biz de borca girdik. — Demek o kadar paran yok! Birkaç defa tekrar etti: — Demek o kadar paran yok!. yüzü de gittikçe ciddileşiyordu: — Ama. Duvarlar titriyor. Emma hızlı hızlı devam etti: — Biliyorsun ki. sedef kakmalı duvar saati de almaz. keşke beni kovsaydın! Ellerimde hâlâ öpücüklerinin sıcaklığı var. adam kaçtı. yüz adım ötede. Emma: — Ah. iki yıl. sokak ortasında dilencilik ederdim. koruların var. en muhteşem. ellerimle iş görürdüm. sana her şeyimi verirdim.. sürek avına çıkıyorsun. şu halının üstü! Beni inandırdın. üç bin frangımız olmadığı için. bir bakış için. parmaklığın önündeki hendeğe geldi. ^ünkü kendini seviyorsun. Şöminenin üzerindeki kol düğmelerini alarak. hür! Yalvararak ve bütün sevgimi getirerek. kendini mahvediyordu.— Nem mi var?.. bahçeleri. mutlu. Ben mahvoldum. Emma evvela ona birkaç dakika bakakaldı. çünkü bu kendisine üç bin franga mal olacak! Rodolphe.. Yalnız şu aptalca şeylerin en kıymetsizi bile. rengi birdenbire atarak: «Ah! Demek bunun için gelmiş!» diye düşündü. dedi. o.. nefes nefese. Sonra. ağaçlıklı uzun yoldan tekrar geçti. dedi sana acıyorum! Hem de ne kadar acıyorum. rasgele birinin yapacağı bir yardımı istemek için geliyorum ona.. başını döndürünce parkı. kırbaçlarına altın suyuna batmış gümüş sap da taktırmaz!. böyle bir hayırlı iş yapmak genellikle hoşa gitmese bile. Ama sen.. gayet sakin bir tavırla: — O kadar param yok. müşteriler para ödemiyorlardı. ileride elimize para geçecek tabii. bir gülüş. hem de şimdi.. Zaten tasfiye hesapları da henüz tamamlanmadı. Nihayet. iyi yaşıyorsun. her şeyimi satardım. şu anda. haciz koyacaklar. yuvarlanmak üzereyken. en tatlı rüyalar içinde dolaştırdın beni!. söylediğine bakılırsa. düğmelerin altın zinciri duvara çarparak koptu. 314 MADAME BOVARY Yalan söylemiyordu. satınca para eder!. kilidin üzerinde tırnakları kırıldı. bir şaton. mektubun! Benim kalbimi parçaladı o! Sonra. Nihayet. bilemezsin!. parası olsaydı. üç avlusu ve cephesinin bütün pencereleriyle o kılı kıpırdamayan şatoyu bir kez daha gördü. gitti.. O zaman. dedi. durdu.. Kendimi bu yüz kızartıcı duruma düşürmemeliydim. ben. aziz Madame.. Diz çökerek ölünceye kadar beni seveceğine yemin ettiğin yer.. ben mutlu yaşayabilirdim! Kim seni zorladı? Birisiyle bahse mi girdin? Ama yine de beni seviyorMADAME BOVARY 315 dun. işte burası. Emma çıktı gitti. mütevekkil öfkelerin çoğu zaman bir kalkan gibi sarındığı tam bir sükûnetle: — O kadar param yok. diye devam etti. öyle mi? Sen olmasaydın. kocam bütün servetinin idaresini bir notere bırakmıştı. ona tekrar geliyorum. Ha? seyahat projelerimizi hatırlarsın değil mi? Ah. Rodolphe kendisinin de «sıkıntıda» olduğunu söyleyerek. Rodolphe! Bana üç bin frank borç ver! Rodolphe yavaş yavaş yerinden doğrulurken. bunlardan başka bir şeyciğin olmasa bile!. — Ama.. şurada rahatça koltuğunda oturuyorsun. o ise beni itiyor. hiçbir şey eksik değil.. dedi. açmak için öyle acele ediyordu ki. Az önce de diyordun bunu. bunu bilmiş ol. bana bir «Teşekkür ederim!» demeni iştimek için. mutlaka verirdi. ama. rüzgârın dağıttığı kuru yaprak yığınlarında tökezleyerek. diye bağırdı. Paris'e seyahat ediyorsun. alacak değilim! Senin olsun! İki kol düğmesini bir hayli uzağa fırlattı. tavan onu eziyordu. Hayır. —Elini sürerek— Saatinin zincirine altından ıvır zıvır da asmaz! Ah. dedi. Sen demek beni hiç sevmedin! Sen de başkalarından farklı değilsin! Kendi kendini ele veriyor. . insan bu kadar fakir olursa. Aşkın üzerine düşen sağanaklardan en soğuğu ve en yıkıcısı para istemek olduğundan. sanki bana hiç azap çektirmemişsin gibi. Ah. odasında likör takımına varıncaya kadar. mektubun. çiftliklerin.. Duvardaki silahlıkta parıldayan gümüş savatlı bir karabinaya gözü İlişince: — Ama. zengin. tüfeğinin dipçiğini gümüşletmez! (Boulle saatini göstererek).
Zemin. kalakaldı. yoksa suçu efendine yükletirler! Sonra birdenbire rahatlayarak. yaklaşıyor. nefesini tutarak. Kendisini uyutmayan fareleri öldürmek lâzım geldiğini iddia etti. Ancak aşkı yüzünden ıstırap çekiyordu. kollarını sıvamış. gecenin kapkara fonu önünde beyazlığı büsbütün beliren yüzünün solgunluğundan hayrete düşmüş. bir başka manzarayı görür gibi oldu. sanki umursanacak bir şey değilmiş gibi: — Şimdilik lüzum yok. Emma camı tıkırdattı. can çekişirken. Rodolphe'un yüzü gözüküyordu. Mavi kavanozu yakaladı. Hafızası onu iyi yöneltiyordu. Justin bağırarak üzerine atıldı: — Durun! — Sus! Yoksa gelirler. inek kalasını. sahile vuran koyu renkli muazzam dalgalar gibi göründü. bir donanma gecesinin bin bir mehtap fişeği gibi. karmakarışık.. fakat çıngırağın sesine gelenler olabilirdi. Aradaki bölme ince olduğundan. hani orada şeyler var.. Bunlar çoğalıyor. Emma ona harikulade güzel ve bir hayalet gibi haşmetli göründü. peşi sıra geldi. — Yukarı çıkalım. bir avuç dolusu beyaz toz çıkardı ve hemen ağzına atıp yutmaya başladı. yemek odasında çatalların tabaklar üzerindeki şıkırtısı işitiliyordu. Haydi gidelim. Kafasının içinde hatıra ve fikir namına ne varsa. Çocuk çırpınıyor yardıma çağırmak istiyordu. patikayı. — Ha. kendisinden artık tamamıyle habersiz. — Kimseye bir şey söyleme. 316 MADAME BOVARY dönüyor. o da. Anahtar kilidin içinde döndü ve Emma. ona bakıyordu. Gece çöküyordu. hayatlarının kanayan yaralarından _akıp gittiğini hisseden yaralılar gibi. ocağın üstünde bir mum yanıyordu. çarpınca dağılan mermiler gibi havada patlıyor. ben ona sonra söylerim. koşa koşa tepeden indi. bulanık da olsa. Birdenbire kendisine öyle geldi ki. yemek yiyorlar. bir hamlede fırlayıp gidiyordu. karşısına çıktı. yani para sorununu artık hatırlamıyordu. ona. zihnini toparlayabildi. yerdeki izler ise. pazar yerini geçti ve eczacının dükkânı önüne geldi. Duvarın üzerinde Capharnaüm etiketini taşıyan bir anahtar vardı. İçeriye girmeye hazırlanıyordu. Kimsecikler yoktu. ne istediğini anlamadan korkunç bir şeyler sezdi. tatlı. Orada. dönüyor. Bekleyelim. âdeta yapılmış bir görevin huzuru içinde çıkıp gitti. ateş renginde kürecik-ler. bu feci durumunun nedenini. duvarları yoklaya yoklaya. bir uçurum gibi. — Mösyöye haber vermek lazım. Laboratuvar kapısının açıldığı koridora girdi. ayakları altında sudan daha yumuşaktı. — Anahtar! Yukarının anahtarı. korktu. mutfağın eşiğine kadar ilerledi. — Hayır! Kal burada! Sonra. dosdoğru üçüncü rafa gitti. Çocuk dışarı çıktı. evlerin. Deliriyordu. . Emma. sonra ağaçların dalları arasından kara saplanıp eriyordu. Fakat Emma peşten.Şaşkınlıktan kendini kaybetmiş. — Nasıl! Justin. Justin. Lheureux'nun yazıhanesini. içeriye yemek götürüyordu. her şey kayboldu. damarlarından bütün kırı dolduran sağır edici bir müzik gibi yayıldığını sandığı yürek çarpıntısından başka. O zaman vaziyeti.. oradaki odalarını. Göğsü parçalanacakmış gibi soluyordu. kuzgunlar uçuşuyordu.. dedi. Justin mutfağa döndü. ruhunun yalnız bu hatıradan boşandığını duyuyordu. tıpasını çıkardı elini içine daldırdı. Babasını. ona âdeta neşe veren bir kahramanlık coşkunluğu içinde. Bu mermilerin her birinin ortasında. çünkü. Sabırsızlanan eczacı: MADAME BOVARY 317 — Justin! diye bağırdı. Justin. uzakta sis içinde parıldayan ışıklarını farketti. ağaçlıklı yolu. Emma'nın içine nüfuz ediyordu. karşı konulmaz bir sesle hemen devam etti: — İstiyorum! Ver o anahtarı. Sonra. Çitten içeri kaydı. sen ışık tut bana.
büyük yola çıktı. diye mırıldandı. Saat sekizde kusmalar yeniden başladı. Charles'ı gördü ve gözlerini tekrar yumdu. Yüzü. dedi. diye düşündü. her tarafa gönderdi. ürkerek geri çekildi. Ama yine de. Emma'nın Rouen'a gitmiş olacağı düşüncesiyle. bayıldı. Emma eve gelmişti. Bir şey bildiği yoktu! Akşamın saat altısına kadar bekledi. elini yavaşça. Berthe'in istikbalinden hayır kalmadığını kavrıyordu.. midesi üzerine götürdü.. Düzensiz atan nabzı. bir tek şey sorma! — Ama. Leureux'nun dükkânına. geri döndü. saygınlığının sıfıra indiğini.. dedi. — Ah. yatağının yanında ayakta duran Charles'ın nefes alıp verişini işitiyordu. inlemeye koyuldu. yarım fersah yürüdü. kendini daha iyi hissettiğini. Sonra. yavaş yavaş mühürledi. porselenin üstüne yapışmış bir nevi beyaz tortu bulunduğunu' farketti.. cevap vermiyordu. Nihayet... Anlat. MADAME BOVARY 319 Bir madeni buhar içinde donmuşa benzeyen morarmış yüzünden damlalar sızıyordu. O berbat mürekkep tadı devam ediyordu: — Susadım!. — Ne diyorsun? Hafakanlar içinde. Sonra. boğuluyorum! Birdenbire gönlü bulandı. Aç pencereyi. servetinin mahvolduğunu. büyümüş gözleri etrafına bulanık bulanık bakıyor. Bir şey yoktu! Henüz hiçbir şey yoktu. İniltileri yavaş yavaş daha da kuvvetlendi. ağladı. yastığın altındaki mendili almaya zor vakit bulabildi. Charles bir bardak su uzatırken sordu: — Nen var? — Bir şey değil!. Tuvachelara. bana bir tek şey sorma. sanki dilinin üstünde gayet ağır bir şey varmış gibi. Altın Arslan'a. Bağırdı. — Ah. — Ne oldu?. — Olur şey değil. küvetin dibinde.. altına günün tarihini ve saatini ilave ederek. 318 MADAME BOVARY Acı duyup duymadığını kavramak için merakla kendini dinliyordu. Emma yazı masasına oturdu. Niçin?. Hızlı hızlı: — Kaldır şunu. ne feci şey! diye haykırdı. Emma az önce çıkmış bulunuyordu.. Hayır. Birazcık heyecana düşüp de kusmak korkusuyle.Charles. Ne sebeple?.. kendisini diz üstü yatağın önüne attı: . Charles. büzülmüş parmaklarını batırdığı çarşaftan daha beyaz kesilmişti. merasimli bir tavırla: — Yarın okursun. çok susadım! diye içini çekiyordu. bütün sorulara yalnız başını sallayarak cevap veriyordu. Charles. at şunu! Charles boyuna soruyordu. biraz daha bekledi. önce hafiften. Boğuk bir çığlık kopardı. o. boyuna çene kemiklerini aralayarak. Nerede olabilirdi? Felicite'yi Homaislere. Şiddetli bir titreme ile omuzları sarsılıyordu. fakat Emma dönmedi. başını tatlı bir hareketle döndürüp duruyordu. âdeta okşar gibi. aldanıyorsun! O zaman Charles. o kadar ani oldu ki. hareketsiz duruyordu. Saatin tik-tağını.... bırak beni! Boylu boyunca yatağına uzandı. Endişesi biraz hafifler gibi oldu mu. haciz haberiyle aklı başından gitmiş. Charles. daha fazla duramayarak. Emma keskin bir çığlık kopardı. hatta iki üç kez gülümsedi bile. ayaklarından kalbine kadar buz kesilmeye başladığım hissetti. rica ederim. Ağzında duyduğu buruk bir tatla uyandı. şimdi âdeta hissedilmiyor gibiydi. dedi. Dişleri birbirine vuruyor. Ah. dedi. — Ölüm de pek önemli bir şey değilmiş. Çok garip! Emma kuvvetli bir sesle: — Hayır. ateşin gürültüsünü. Ama vücudu sarsılmaya başladı: — Aman Allahım. kimseye rastgel-medi. Uyuyacağım ve her şey bitecek! Bir yudum su içti ve duvar tarafına döndü. o zamana kadar. eve döndüğü zaman. bir mektup yazdı. işte başlıyor. az sonra yatağından kalkacağını söyledi.bana!.
Bu temasın tatlılığı. arsenikti. nerede annem? Herkesin sustuğunu görünce de: . perişan. ne yedin? Allah aşkına cevap ver! Emma'nın o ana kadar hiç görmediği sevgi dolu gözleri ona bakıyordu. orada. hâlâ düş görüyor gibi bir hali vardı. herhalde kendisine yılbaşı. çıplak ayakları uzun geceliğinden dışarıya çıkıyordu. Eşyaya çarpıyor. Ho-mais'y. Zehir ne idi? 320 MADAME BOVARY Charles mektubu gösterdi. M. kendini zehirlemiş!» Felicite. gözü seçemiyordu. Doğru. mührü kopardı ve yüksek sesle okudu: «Hiç kimse suçlanmasın. Zihni allak bullak olmuştu. zihnini allak bullak ettiği için. dedi. tahlilini yapmak lazım. Emma. kesik kesik şikâyetini işitebiliyordu.. Dirseğinin üzerinde doğrularak: — Bana küçüğü getirin.. bütün gece. orada!. dünyanın bütün gürültülerinden ancak şu zavallı kalbin. bütün varlığının ümitsizlikten yıkıldığını hissediyordu. Çünkü. Bu. Zehir. cesaret edemiyordu. uzaklaşan bir senfoninin son yankısı gibi tatlı ve belirsiz. satırlar dans ediyordu. Charles sordu: — Fenalaşmıyorsun. onu. Homais: — Öyleyse. bütün ihanetlerle. çünkü o günlerde de böyle şamdanMADAME BOVARY 321 ların ışığında erken erken uyandırılır ve hediyelerini almak için annesinin yatağına gelirdi. on beşten fazla müsvedde yaptı. Emma'nın yanına gelerek. odada dört dönüyordu. Charles. dostum. Madame Lefrançois Altın Arslan'da olayı duydu. meydandakileri birbirine kattı. dedi. kendisine azap veren sayısız arzularla artık alâkası kalmadığını düşünüyordu. eczacı. Eczacı: — Sakin olun! diyordu. nerdeyse yere yuvarlanacak. yere. bütün zehirlenme olaylarında bir tahlil yapmak gerektiğini biliyordu. alçaklıklarla. dadısının kolları arasında geldi.» durdu. Ciddi. eczacı.e koştu. bilmiyor. Bo-vary'nin atını öylesine mahmuzladı ki. hele kendisine en fazla sevgi gösterdiği bir anda kaybetmek düşüncesiyle. Caniver ile doktor Lariviere'e mektup yazmak üzere eve döndü.. hayvan onu. Şimdi artık kimseden nefret etmiyordu. yorgunluktan bitkin ve yan yarıya gebermiş. Charles yazı masasına atıldı. sen iyisin. elini gözlerinin üzerinden geçirdi. Hippolyte. kekeleye kekeleye. tekrar okudu. — Nasıl! İmdat! Koşun buraya! Yalnız bir tek kelimeyi tekrarlamaktan başka bir şey yapamıyordu: «Kendini zehirlemiş. saçlarını yoluyordu. Az sonra artık seni üzmeyeceğim! — Niçin? Kim seni zorladı? — Öyle lazımdı. Sonra. bu kadar korkunç bir manzara ile karşılaşacağını hiç aklına getirmemişti. Karmakarışık olmuş odaya şaşkın şaşkın bakıyor ve eşyalar üzerinde yanan şamdanlarla kamaşan gözlerini kırpıyordu. başını yatağın kenarına dayayarak hıçkırmaya başladı. bir alaca karanlık karışıklığı zihnine çökmüştü. hiçbir çare bulamıyor. yahut büyük perhiz sabahlarını hatırlatıyordu. halının üzerine yığıldı. sen! Elini yavaş yavaş kocasının saçları arasında gezdirdi. uyanık kaldı. artık zor çıkan bir sesle: — Ne mi. dedi. dedi. — Mutlu değil miydin? Benim yüzümden mi? Elimden geleni yaptımdı ama! — Evet. Bois Guillaume tepesinde bıraktı.— Söyle. yapınız! Kurtarınız onu!.. çabucak karar vermek zorunluluğu.. Emma. anlamadan cevap verdi: — Ah. yapınız.. oradakilerden bazıları kalkıp komşularına haber verdiler ve kasaba. Charles. tıp lügatini karıştırmak istedi.. değil mi? — Hayır! Hayır! Çocuk. Emma: — Ağlama. Sorun sadece kuvvetli bir panzehir vermektir. Neufchâtel'e hareket etti ve Justin. Charles. Nitekim sordu: — Peki.. kederini büsbütün artırıyordu.
kestirme yoldan. dosdoğru insanın ruhuna işler. bir ermiş sayılabilirdi. Homais hareketsiz. Annesi ona bakıyordu. elden geldiği kadar onu taklit etmeye çalışırlardı. kol ağızlarının düğmeleri çözülünce ıstırapların içine hemen dalmak istermiş gibi. kulaklarına kadar çamura batmış üç atın var kuvvetleriyle göğüsleyerek uçurduğu bir posta arabası. onun merinos yününden uzun yeleği ile. Nitekim Canivet. Emma öpmek için elini yakaladı. Bovary ellerini havaya kaldırdı. içindekilerini çıkardı. ağlayarak kollarına atıldı. göğsünün biraz daha sakin her solumasına bakarak. Elleri ayakları büzüldü.. bizzat dediği gibi. mendili dudakları üzerinde. kendisinden daha çok can çekişen Charles'ın içirmeye uğraştığı her şeyi kaskatı kesilmiş kollanyle itiyordu. ağzına kadar gelen daha güçlü bir başka zehirden tiksinmişçesine. mideyi tamamıyle temizlemek için kusturucu bir ilaç verdi. Peki ama. fazilete inanmaksızın fazilet sahibiydi. iddialarla utanmalar arasından her çeşit MADAME BOVARY 323 . artık soyu tükenmiş filozof hekimler nesline mensuptu! Öfkelendiği zaman hastanesinde her şeyi tir tir titretirdi. bir sıçrayışta pazar yerinin köşesinden meydana çıktı. dedi.. Canivet her şeyi bıraktı. bir kırbacın sakladığı duyuldu. küfür ediyor. MB 21 ' 322 MADAME BOVARY Felicite odada oradan oraya koşup duruyordu. Madame Bovary. Dudakları daha fazla kısıldı. mademki sebep ortadan kalktı. dedi. hastaya te-riak vereceği sırada.. — Ah. Sonra. vücudunu koyu lekeler kapladı. siz misiniz? Teşekkür ederim! Ne iyisiniz! Şimdi çok daha iyi. babacan. Nişanları. Sonra belirtiler bir aralık durur gibi oldu. Doktor Lariviere. Küçük. — Vay canına!. — Sütnine mi aldı ayakkabımı? diye sordu.. Bu arada Berthe'i yatağının üzerine koydular. nabzı parmakların altında gergin bir iplik. neredeyse kopacak bir harp teli gibi kayıyordu. Bovary: — Kurtarsanıza onu! diye haykırıyordu. Canivet içeriye girince. bütün camlar titredi. taassup derecesine varan bir aşkla sanatlarına bağlı. onun her anlamsız sözüne. derin derin içini çekiyordu.. . Felicite. bakın. geniş siyah frağina rast gelinirdi. — Ah anneciğim. Charles. eczacının: «Belki bu şifa ile sona erecek bir had devredir» varsayımına kulak asmadan. Zehire lanetler savuruyor. Yatağın yanında hıçkıran Charles: — Yeter! Alın götürün! diye bağırdı. daha doktor içeriye girmeden önce. çocuğu yatağa doğru eğiyor. cömert. Meslektaşı hiç de aynı fikirde değildi. Homais. Doktor Lariviere geliyordu.— Ama benim küçük ayakkabımı göremiyorum. çocuk çırpınmaya başİadı. geri geri çekilerek: — Korkuyorum. Öğrencileri kendisine öyle saygı ile bağlanırdı ki. acele etsin diye yalvarıyor. oysa o daima şömine tarafına bakıyordu. o sanatı vecd ile.. başını çevirdi. Nihayet. diyordu. unvanları. zinalarını ve felâketlerini hatırlatan bu ismi duyunca. her zamanki metanetini muhafaza etmekle birlikte yine de heyecanlanmaya başladığını hissediyordu. hekimlik etmeye başlar başlamaz. nitekim civardaki şehirlerde hekimlik eden eski öğrencilerinin üzerinde de. korkunç bir tarzda bağırmaya başladı. Homais: — Neticenin de ortadan kalkması lazım. dirayetle icra eden. hiç eldiven taşımayan o tombul ve çok güzel ellerini birazcık örten. İşte. çırpınmaları hafiflemiş gibiydi. Neşterlerinden daha keskin olan bakışları. şayet zekâsının inceliğinden bir iblisten korkar gibi çekinilmeseydi. Bichat'nın önlüğü altından çıkmış o büyük cerrahi okuluna. Bir tanrı gökten inseydi bundan fazla heyecan yaratamazdı. bu aşikâr. gözlerin ne kadar da büyümüş! Ne kadar da solmuşsun! Ne çok terliyorsun!. Charles ayakta. Canivet ise. göğsü hırıltılar içinde ağlıyor. M. ta topuklarına kadar bütün vücudunu sarsan hıçkırıklardan boğuluyordu.. fakirlere karşı misafirperver. ümide kapılıyordu. başındaki takkeyi çıkardı. akademileri hor gören. Emma çok geçmeden kan kustu.
acıların türlüsünü görmeye alışmış olan bu adam. bizim şu zavallı kasabada insan bir gün öncesinden haberi olmazsa. şehadet parmağını burun deliklerinin altında dolaştırdı ve: — Âlâ. âlâ. — Şehirde olsaydık.. bol bol kusmalar. çalışma ile geçmiş kırk yıllık tertemiz bir meslek hayatı şuurunun bahşettiği babayani bir ihtişam vardı. eczacılık üstat(1) Cava yerlilerinin oklarına sürdüğü bir zehirin adı. Homais bir nefeste: «Ayaklı kadehler!» diye seslendi. Bütün bilgisini ortaya döküyor. Sofraya buyurun. mencenila... diyordu. Homais bağırdı: — Aptal! Beceriksiz! Eşek herif! Fakat. Sonra. ziyafet sahibi olmanın gururu içinde. evvel emirde. MADAME BOVARY . doktor. kusturucu ilaç nedeniyle biraz önce gizlice kuvvetli bir zılgıt yediği için. koma. felâkete dair bazı tafsilat vermeyi münasip gördü: — İlkönce gırtlakta bir kuruluk var zannettik. Madam Homais de önlüğünün şeritlerini çeke çeke: — Kusura bakmayın efendim. pirzola olarak nesi varsa alınsın diye kasaba. Charles peşlerinden geldi. Eczacı sordu: — Nen var? Genç adam. artık yapılacak hiçbir şey yok! Ve doktor Lariviere arkasını döndü. şaşkın. Meslektaşı. Eczacı meydanda onlara yetişti. kendini nasıl zehirlemiş? — Malumatım yok.. — Peki. krema için Tuvache'a. Fakat omuzlarını ağır ağır oynattı. dedi. bir tüp içinde dikkatle soktum. kuduz böceği. susuyordu. bir çare bulun! Charles iki koluyla adama sarılmış. küt ayak ameliyatı günlerinde hayli pervasızlık ve gevezelik eden Canivet'cik. Sonra doktorun orada bulunuşu da onu büsbütün coşturuyordu. O sırada. bu soru üzerine. Arabanın sürücüsüne emir verecekmiş gibi dışarıya çıktı. Canivet'nin anlattıklarını dinler gibi görünerek. 324 MADAME BOVARY — Sus canım!. engerek yılanı hakkında gelişigüzel bilgiçlik ediyordu: — Hatta bazı kimselerin pek sıkı bir tütsüden geçmiş kan sucukları yüzünden zehirlendiklerini. Ağzı açık. dedi. göğsünün üstünde âdeta kendinden geçmiş. yalvaran gözlerle ona bakıyordu. Bencil bir duygu ile kendi durumuna bakarak. beraber yemek yemeği kabul etmek suretiyle kendisine şeref vermesini M. doktor! Eczacı ilk lokmalardan sonra. doktor! Galiba. Bovary' nin yürekler acısı vaziyeti de keyfini belli belirsiz artırmıyor değildi. — Metin ol. yumurta için de Lestiboudois'ya adam gönderildi. Nitekim. kendini tutamadı ve gözlerinden göğsüne bir damla yaş düştü. Bovary bunu gördü: Bakıştılar. meşhur kimselerin yanından ayrılmazdı. şöyle güzel bir paça dolması tedarik ediverirdik. sonra üst karın nahiyesinde dayanılmaz sancılar. bir yığın tabak götürmekte olan Justin'i bir titremedir aldı. sırt üstü yatan Emma'nın ölüye benzeyen yüzünü görünce kaşlarını çattı. Emma'nın kendi gözleri önünde ölmesine pek meraklı olmayan Canivet efendi de yanındaydı. Lariviere' den ısrarla rica etti. Eczacı bizzat hazırlıklara yardım ediyor. yavrucuğum. Mizacı itibariyle. üstadı tasdik makamında hep gülümseyip duruyordu.yalanı sıyırıp çıkardı. güvercin getirsin diye Altın Arslan'a. servetin.. Canivet'yi yandaki odaya götürmek istedi. açılıp saçılıyordu. yıldırımla çarpılmışa döndüklerini bir yerlerde okudum. hatta bu arsenik asidini de nereden tedarik ettiğini bilmiyorum. Onda büyük bir yeteneğin. Derhal. değil mi? Acaba hardal lapası koysak? Siz o kadar hayat kurtardınız. upas (I). Cerrah: — Keşke boğazına parmaklarınızı soksaydınız! dedi. hemen kendine hâkim olarak: — Bir tahlile girişmek istedim. şimdi pek mütevazı olmuştu. tıpkı onun gibi. doktor. — Durumu çok kötü. diye tekrarladı. Homais. — Gidiyor musunuz? — Yine geleceğim. her şeyi büyük bir gürültü ile yere düşürüverdi.
gözleri kor gibi kıpkırmızı. midesi ekşiyen Madame Lefrançois'dan güç belâ yakayı kurtarabildi. kimsenin pek farkına varmadığı bu cinasa biraz gülümseyerek. kendi eliyle harmanını yapardı. arabaya koşulu üç beygir harekete geçti ve eczanedekiler. bir diziyle yere çökmüş alçak sesle bir şeyler mırıldanıyordu. başlamakta olan sonsuz huzur hayalleriyle. eşi görülmemiş bir sessizlik havası içinde. sonra. yanan iki şamdanın ortasında. içeriye girdi. Bovary'nin evine döndü. sağ elinin şahadet parmağını kutsal yağa batırdı ve sürmeye başladı. nihayet. Elceğizleri. Herhalde. yağa batırılmış pamuk kırıntılarını ateşe attı. sonra. duygusuna engel değildir. çenesi göğsüne yaslanmış. Misereatur ve Indulgentiam dualarını okudu. bir ders. Akşam yemeğini yer yemez hemen uyuklamaya başlamakla kanını pıhtılaştırdığından şikâyet etti. Hep küllere tükürmek âdetine bakarak karısının akciğer iltihabına yakalanmış olmasından korkan M. Şeker uzatırken: — Saccharum. iki oğlunu da birlikte götürecekti. gözlerini alabildiğine açıyordu. can çekişenlerin bir an önce başlarına kefeni çekmek ister gibi yaptıkları o korkunç ve yumuşak hareketlerle. ilk mistik özlemlerinin kaybolmuş lezzetine yeniden kavuşuyordu. ikide birde başı dönen Lheureux'den. hayatın zorlu gereklerine alıştırmak için. zira Homais kahveyi sofrada pişirmeye pek meraklıydı. Papaz parmaklarını sîldi. romatizma çeken Lestiboudois'dan. can çekişen hastanın yanına oturup acılarını artık İsa'nın ıstıraplanyle birleştirmesini ve kendini Tanrının bağışlamasına terk etmesini söyledi. beden yapıları hakkında cerrahın düşüncesini öğrenmek merakiyle. meşhur Cadet de Cassicourt' un kaleme aldığı mükemmel bir raporda görmüştüm! Madame Homais. Nihayet. Doktor. iç karartıcı bir görüntüyle 326 MADAME BOVARY doluydu. önce. bir kilise adamı görmek hiç de hoşuna gitmiyordu. bir örnek. iri bir haçın yanında bir gümüş tabak içinde beş altı pamuk yumağı vardı. prensiplerine bağlı bir adam olarak. fakat artık kımıldamayacak olan ayak tabanlarına sürdü. bu alçak dünyanın bütün saltanatlarına hırsla dikilmiş gözlere. çarşafın üstünde sürükleniyordu. hiç ağlamadan. — Uykusu. Tuvache'dan. Nihayet. Lariviere'in gideceği sırada. Fakat eczane hıncahınç doluydu. gururla inlemiş ve şehvetle bağırmış ağıza. yüzünü ona dönmüş. Homais. ayakta duruyor. M. Madam Homais. ispirto yakan o sallantılı aletlerden birini yakalamış. Emma yavaş yavaş yüzünü döndürdü ve birdenbire papazın omuzlarındaki mor şalı görünce sevinir gibi oldu. dudaklarını Tanrı -İnsan'm vücuduna yapıştırarak. doktorun hiç de hatırseverlik göstermediğini söylediler. ileride belleklerinde yer edecek muhteşem bir tablo olsun diye. doktor. bütün çocuklarını yemek odasına getirtti. İçeriye girdikleri zaman oda. o da birinden korktuğu için ötekinden tiksiniyordu. M. bazen pek şiddetli açlık duyan M. Emma o zaman. görevim dediği şeyden kaçınmayarak. kocası hakkında kendisine akıl danışmak istedi. yatağın ayak ucunda. susuzluktan içi yanıyormuş gibi boynunu uzattı. Binet'den.325 larından ve hocalarından birinin. Emma. kalabalığın dikkati bu sefer başka tarafa döndü. sonra ılık meltemle aşk kokularına düşkün burun deliklerine. elinde mukaddes yağlarla pazar yerinden çı-kıverince. zira siyah cüppe ona kefeni hatırlatıyor. Hatta. kaşıntıları olan Madam Caron'dan. M. o ana kadar vermediği en büyük aşk öpücüğünü kondurdu. kendi eliyle öğütür. . dedi. Bournisien. can çekişen bütün gücüyle. Homais. Lariviere'in gitmeden önce böyle hareket etmesini sıkı sıkıya tembih ettiği Canivet ile birlikte. yalan söylemek için açılmış. karısının itirazları olmasaydı. Sonra. Papaz yerinden doğrulup haçı aldı. arzularının tatminine koşarken vaktiyle pek hızlı giden. Sonra papaz. Bununla birlikte. papaz ise. papazları ölü kokusuna koşan kargalara benzetti. tatlı temaslardan hoşlanan ellere. kapıyı açtı. sonra. Charles heykel gibi solgun. zaten kahveyi hep kendi eliyle kavurur. Beyaz bir peçete serilmiş dikiş masasının üstünde.
MADAME BOVARY . Felicite.Telkinlerini bitirirken. aynasını istedi ve gözlerinden iri yaşlar boşanıncaya kadar. ruh bedenden kopmak için çırpınıyormuşçasına. Bovary'nin kesik kesik hıçkırıklarına karışıyor ve bazen hepsi. yatağın öbür tarafında. doğaya karşı gelmeyin.» 328 MADAME BOVARY Emma: — Kör! diye haykırdı.» Emma. kısık bir ses yükseldi: «Güzel günde sıcak basar Küçücük kız aşka susar. açılırsınız! Charles bir çocuktan daha güçsüz. onun aynı törenden geçtiğini hatırladı: — Belki de ümitsizliğe düşmemek lazım. sözleri anlaşılır bir sesle. kötü bir şey yapmayacağım. Ama yine de rengi o kadar atmamıştı. yüzü yatağın kenarına doğru eğilmiş. — Sakin olunuz! Charles çırpınırken: — E vat. şarkı söyleyen. rüyadan uyanıyormuşcasına. çözük saçları ve iri iri açılmış sabit gözbebekleriyle. haçın önüne diz çöktü. Göğsü de sık sık inip kalkmaya başladı. biçarenin sonsuz karanlıklar içinden bir dehşet gibi dikilen çirkin yüzünü görüyormuş gibi. M. yüzünde bir huzur anlamı vardı. tıpkı böyle ölmek üzereyken. azgın bir nefesle sarsılan kaburga kemiklerinin o korkunç hızlanması olmasa. yıkılan bir kalıntının tepkisi gibi titriyordu. İltihap geçirici merheme kavuşmak ümidiyle ta Yonville'e kadar sürüklenerek gelen ve yoldan her geçene eczacının nerede oturduğunu soran kör. bir süre üzerine eğilip kaldı. Papaz bu hali belirtmekten geri kalmadı. eğilir Bu nimeti veren yere. Ve. «Tez toplamak için bir bir Başakları hem kaç kere. yere diz çökmüş kollarını. Emma artık hayatta değildi. Charles da bir gün. gözleri dönerken. meydanda karşısına çıktı. sönmekte olan iki lamba fanusu gibi donuklaşıyordu. Ellerini yakalamış. Homais de çok geçmeden evine döndü. hareketsiz kalışının farkına varınca: — Elveda! Elveda!. Dili tamamıyle dışarıya çıktı. yavaşça etrafına bakındı. Ama bırakın beni! Onu görmek istiyorum! Karım o benim! Ve ağlıyordu.. Emma'nın üzerine atıldı. kurtuluşları için uygun gördüğü takdirde bazı kimselerin hayatını uzattığını anlattı. sanki bu kutsamadan şifaya kavuşmuş gibi. Charles. IX Bir kimsenin ölümünden sonra. Bu arada Canivet dalgın gözlerle meydana bakıyordu. makul olacağım. Çok kuvvetten düşmüş olan Emma. ortalığa daima şaşkınlık gibi bir şey yayılır. yüreğinin her atışında. Herkes yaklaştı. parmaklarım kapayamadı. diyordu. mum yere düşecekti. Eczacı: — Ağlayın. Bournisien. sonra. arkasında etekleri yerde sürünen uzun siyah cüppesiyle tekrar duaya başlamıştı. Hırıltı şiddetlendikçe papaz ölüm duasını daha hızlı okuyordu. eczacının bile dizlerinin bağı biraz çözülür gibi oldu. hiçliğin bu geri tepmesini kavramak ve inanmaya katlanmak o kadar zordur ki. başını geriye geriye attı ve yastığın üzerine bıraktı. diyordu. O zaman içini çekerek. Bournisien olmasaydı. diye bağırarak. M. korkunç ve ümitsiz bir kahkaha ile katıla katıla gülmeye başladı. Ansızın sokaktan yere sürünen bir sopa ile tahta kunduraların gürültüsü duyuldu. yemek odasına götürmelerine karşı durmadı. Dua. bir an için yeniden hayata kavuşmuş bir ceset gibi doğruldu. Nanette'im durur. bir matem çanı gibi çınlayan Latince hecelerin boğuk mırıltısı içinde kayboluyordu. Nitekim Emma. eline kutsallaştınlmış bir mum sıkıştırmayı denedi. Fakat Charles. az sonra kendisini saracak olan ilâhî şan ve şerefin bir sembolü olmak üzere. sanki. şimdiden öldüğüne hükmedilebilirdi. Homais ile Canivet onu odadan dışarı çıkardılar. Emma'ya uzatıyordu. bir ses. hatta Bovary'ye» MADAME BOVARY 327 Tanrının. «O gün rüzgâr pek yamandı Kısa etek havalandı!» Bir sarsıntı onu şilteye devirdi. sıkıyor. diye düşündü. kendisini aşağıya.
Saçları omuzlarına dökülmelidir. Havadis almak için kendisini bekleyen kimseler de cabasıydı. o gece üç cilt kitap ve not almak için bir defterle birlikte. Homais'nin ölülere saygısı vardı. masraf. Yonvillelilerin hepsine. yapacak başka bir şey bulamayınca. yazdı: 330 MADAME BOVARY «Beyaz ayakkabıları ve tacıyle birlikte. vanilyalı krema yaparken şeker yerine arsenik kullandığı öyküsünü dinlettikten sonra. Göğsü bağrı açık oian Charles nihayet titremeye başladı. zehirlenmeyi gizleyecek bir yalan uydurması. bir diğeri de kurşun olmak üzere. siz ne iyisiniz! Eczacının bu hareketi onda o kadar hatıra canlandırmıştı ki. Charles bir makina gibi tekrarladı: — M. Fener için bir makale kaleme alması gerekti. yemek odasının döşeme taşlarını şaşkın şaşkın seyrediyordu. Saat altıda meydanda bir teneke gürültüsüdür duyuldu: Bu. Tuvache geçiyor. . iş olsun diye. Tanrı büyüktü. Bovary uzaklaşmıştı. biri meşeden. akajudan. cenazeyi beklemek üzere yine eve geldi. Charles kendini yatağa attı ve uyudu. Bovary: — Ya! dedi. İki mektup yazması. içeri girip mutfakta oturdu. dedi. — Niçin? Ne töreni? Sonra. pencerenin yanına. iç içe üç tabuta konulmalıdır. daha sonra gel! Ve acele acele eczaneye girdi. — Bakın. Bana hiçbir şey söylenmesin. yatsın diye salonda yere bir yatak serdi. Canivet az önce gitmişti). iyiydi. Charles alnı cama dayalı. M. bitkilerin rutubete ihtiyacı vardı. o sizin tanrınızdan! Rahip göğüs geçirerek: — İsyankârlık hâlâ içinizde. Muayene odasına çekildi. renkli camın küçük perdelerini yavaşça araladı. Charles: — Siz ne karışıyorsunuz? diye bağırdı. fakat bir tek yaprak bile kımıldamadı.. olmaz. eline kalemi aldı ve bir süre hıç-kıra hıçkıra ağladıktan sonra. Zaten. ıtır çiçeklerini sulamak için etajerdeki sürahiyi aldı. onu oyalamak için.. gelinlik elbisesi içinde gömülmesini istiyorum. O zaman Homais. lanetler savurarak gözlerini gökyüzüne dikiyordu. dedi. Filozof olmasına rağmen. Tuvache geçiyor. bir kez daha Bovary'nin evine yollandı. Charles tasdik makamında başını eğdi. kasabaya dönen Kırlangıç'tı. teşekkür ederim. hatta kendisine şükreylemek lâzımdı. değil mi? Yanımda kalmasını istiyorum. Charles: — Ah. Hepsinin üstüne büyük bir yeşil kadife serilsin. Dediğimi yapın!» Bu işle uğraşanlar.329 — İyi. Bırakın beni! Siz onu zaten sevmediniz! Haydi gidin! Rahip koluna girerek ona bahçede bir gezinti yaptırdı. Duvar boyunca dizi dizi ağaçların yanı sıra iri adımlarla yürüyor. Charles'ı buna razı eden papaz oldu. havalar yakında düzelir. Bu dünya işlerinin boşluğuna dair sözler söyledi. Onu yalnız buldu (M. Nitekim zavallı Charles'a hınç beslemeksizin. eczacı derhal ona giderek: — Bu kadife bana pek fazla gibi geliyor. Yağmur çiseliyordu. boğulur gibi oldu ve sözünü tamamlayamadı. Homais ona tekrar cenaze hazırlıklarından söz etmeye cesaret edemedi. Homais. ürkek bir sesle kekeleyerek: — Hayır. biraz çiçekçilikten söz etmeyi uygun gördü. bir koltuğa oturmuş. Charles ağzına gelen küfrü savurdu: — Ben nefret ediyorum. — Zaten. M. iyi! Sanki yapılacak başka işim kalmamış gibi! Ne yapalım. birbiri arkasından arabadan inen bütün yolculara baktı durdu. Böyle istiyorum. Eczacı. Bovary'ye teskin edici bir ilaç hazırlaması. Eczacı: — Şimdi törenin saatini bizzat tespit etmeniz gerek. metin olacağım. dişlerini gıcırdatıyor. Bovary'nin şairane fikirlerinden pek hayrete düştüler. Felicite. dedi. hiç şikâyet etmeden iradesine itaat etmek. diğeri.
yatağa doğru ilerledi ve yavaşça perdeleri açtı. dua neye yarayacak öyleyse? — Nasıl! Dua mı? Siz Hıristiyan değil misiniz? — Affedersiniz! Ben Hıristiyanlığa hayranımdır. aynı zamanda konuşuyorlardı. Sanki bir büyü onu çekiyordu. manyetizma mucizeleri geliyordu. Açık duran ağzının köşesi. belki onu diriltebileceğini düşünüyordu. Lefrançois ana ile yukarda. odadaydı. yüzünün solgunluğu içinde kaybolmaya başlamıştı. dünyaya ahlak getirmiştir.. Charles'a sonsuz yığınlardan muazzam bir ağırlık cesede çöküyor gibi geldi. eczacının sözünü kesti. Holbach'ı okuyunuz. — Evet.M. yataklıktan çekilip dışarıya çıkarılmış olan karyolanın baş ucunda iki büyük mum yanıyordu. son derece isterse. Homais bu kadar aptallığa hayret ediyordu. Akşam olunca ziyaretler başladı. yahut tövbekar olmadan (bu da zannımca din adamlarının deyimidir) vefat etmiştir. dedi. tıpkı eczacının teşebbüs ettiği gibi. sanki örüm... papaz şimdi yapılacak şeyin onun için dua etmekten ibaret olduğu cevabını verdi. gürültü ile burnunu siliyor ve Homais kalemini kağıt üstünde gıcırdatıyordu. Kilisenin saati ikiyi çaldı. Tanrı bizim gereksinmelerimizi bilir. Emma'nın başı sağ omuzuna düşmüştü. Charles hiç konuşmadan el sıkıyor. o takdirde bizim dualarımıza ihtiyacı yoktur. bu manzara yüreğinizi parçalıyor! 332 MADAME BOVARY Charles gidince. memelerinden dizlerine kadar çökük duruyor. açın da bakın tarihe. kadıncağız sustu. zaman zaman.. karanlıklarda akıp giden ırmağın derin fısıltısı duyuluyordu. Bournisien. Çünkü Hıristiyanlık evvela köleleri azat etmiştir. O da durmadan merdivenleri çıkıyordu. Bovary ana geldi. defin masrafları hakkında ona bazı öğütlerde bulunmaya kalktı. Biri: — Voltaire'i okuyunuz. Bournisien sert bir tavırla. diyordu. Öbürü ise: — Birkaç Portekiz Yahudisinin Mektupları'm okuyunuz. İhtiyar kadın. ellerinin başparmakları ayaklarına doğru bükük duruyordu.. onları cizvitlerin tahrif ettiğini herkes bilir. eczacı ile papaz tekrar tartışmaya başladılar. Eczacı: Ama. o zaman da. Ziyaretçiler yüzleri yere eğilmiş. M. cesedin üzerine eğildi ve yavaşça: «Emma! Emma!» diye haykırdı. Berthe'i Madame Homais'ye götürmüşlerdi. — Mesele bu değil! Bütün kitaplar. sonra ayak parmaklarının ucunda yeniden yükseliyordu. Homais: — Bununla birlikte. — Haydi sevgili dostum. Encyclopedie' yi okuyunuz. Aklına hep katalepsi hikayeleri. mumların alevini duvar üzerinde titretti. kıpkırmızı kesilmişlerdi. Charles öğleden sonra hep tek başına kaldı. Taraçanm dibinde. Felicite. Eski hâkim Nicolas'nın Hıristiyanlığın Sebep ve Hik-meti'ni okuyunuz. Bournisien bu kadar cüretkârlığa kızıyor. Charles o kadar öfkelendi ki. Çarşaf. bu «bahtsız genç kadın» hakkında bazı şikâyetlerde bulunmakta gecikmedi.. Bournisien oradaydı. tekrar gözyaşları döktü. Charles tekrar ortaya çıktı. Hararetleniyorlardı. çekilin artık. yüzünün alt kısmında siyah bir delik gibiydi. hatta oğlu kendisine derhal şehre inip gereken şeyleri satın alma işini havale etti. birbirlerini dinlemeden. Gözleri. diyordu. sonra şöminenin önünde geniş bir yarım daire halinde sıralananların yanına oturuyordu. çekler üzerine ağlarını örmüş gibi. dedi.. derinliği yüzünden artık ıstıraplı olmaktan çıkmış böyle bir seyredişte kendinden geçiyordu. iki şıktan biri: Ya (kilisenin dediği gibi) bağışlamaya kavuşarak ölmüştür. Ağzından hızla çıkan nefesi. Hatta bir defasında. MADAME BOVARY 331 Sessizlikten bıkıp usanan eczacı. Tam birbirlerine küfürler savurmak kertesine gelmişlerdi ki. bir çş-_ şit beyaz toz yer yer kirpiklerine konmuştu. yine de dua etmek gerektiğini söyleyerek. Charles onu öperken. evet. . Şafak vakti. kitaplara gelince. Charles içeriye girdi. Onu daha iyi görmek için tam karşısında duruyor.
saat dokuzda bir sürü kâfuru. Papaz: — Köpekler ölülerin kokusunu alırlarmış derler. yüzleri şişmiş. her zaman da dediğim gibi. çoluk çocuğa karışmış bir adam. bir kap dolusu klor getirmişti. Daha anlatacaktı ama. sondu.. Sonra. dedi. çünkü yeniden uykuya dalmıştı. eve varır varmaz. saten ayakkabılarına kadar örtecek biçimde üzerine çektiler. somurtkan. çenesi yavaşça göğsüne yaslandı. gidip pencereyi açtı. kapkara bir sıvı yığını boşandı. herkes gibi sevgili bir eşi kaybetmek tehlikesine maruz bulunmadığı için papazı kutladı. gözlerini sarı alevlerinin parıltısında yorarcasına. Birdenbire namuslu adam oluveren hır334 MADAME BOVARY sızlara dair çeşitli fıkralar hikaye etti. sanki kusuyormuş gibi. Askerler vardı ki. diyordu. arada bir derin göğüs geçirerek ayaklarını oynatıyorlardı. Emma'nın etrafında döneniyorlar. Ona: — Alın bir tutam. Emma'ya veda etmeye gelmişti. Neden korkacakmışım? Eczacılık tahsil ederken. kocaman kara kitabı elinden düştü.. mumların yanmasına bakıyordu. Eczacı: — Çünkü. işitiyor musunuz? diye sordu. o. uykuyu açar. Öyle cinayetler görülmüştür ki. bilime hizmet etsin diye. Yoksa korkuyor musunuz? Eczacı omuz silkerek: — Ben. korkmak mı? dedi. kefaret mahkemesi önüne gelince. Charles onları uyandırmadan. bunun arkasından da papazların bekârlığı konusunda tartışma başladı. sonra. gürültüsü eczacıyı uyandırdı. Uzun katı bezi. yarası henüz pek taze. diye cevap verdi. Mösyönün ne halde olduğunu sordu ve eczacının cevabı üzerine: — Biliyorsunuz. alın. Güzel kokulu otlar hâlâ tütüyordu. Felicite hıçkırıyordu: — Ah zavallı hanımcığım! Zavallı hanımcığım! Han sahibesi içini çekerek: — Bakın. dedi. bir erkeğin kadınsız yaşaması doğal değildir. dikkat edin elbiseye! diye bağırdı. Anlar da böyledir. örneğin günah çıkartma işinde nasıl sır tutabilir? Homais günah çıkartmaya da dil uzattı. Şamdanların balmumu iri damlalar halinde yatağın çarşafı üzerine düşüyordu. hâlâ da ne kadar güzel! Hani nerdeyse az sonra yerinden kalkacak gibi. Hötel-Dieu'de türlüsünü gördüm. bir süre daha dudaklarını kıpırdattı durdu. Mavimtırak buhar dalgaları pencerenin pervazı üzerinde içeriye dalan sisle karışıyordu. Madame Lefrançois ve Bovary ana. kendi cesedimi bile hastanelere bağışlamak niyetindeyim. Gökte birkaç yıldız parıldıyordu. Başını biraz yukarıya kaldırmak icabediyordu. Papaz... tam o anda ağzından. Başına tacını koymak için yeniden üzerine eğildiler. fakat hiçbiri ötekilerden önce kalkıp gitmek istemiyordu. Uzaklarda. hatta. karşısındaki uyuyordu. o kadar çekişmeden sonra aynı insani güçsüzlük içinde karşı karşıyay-dılar. diyordu. hepsi de can sıkıntısından patlıyordu. bir yerlerde ardı arası kesilmeyen köpek havlamaları geliyordu. onlar da sahipleri ölünce kovanlarını bırakıp gider-lermiş. Göbekleri öne fırlamış.. Charles. Papaz: — Behey Allanın akıllısı. O zaman Homais. Eczacıya dönerek: Bize yardım etsenize. — Ah Yarabbi! Elbisesi. O sırada. aselbent ve MADAME BOVARY 333 güzel kokulu otlarla birlikte geldi. Madame Lefrançois: . içeriye girdi.bacak bacak üstünde. günah çıkartma sayesinde birçoklarının hak yoluna döndüklerini anlattı durdu. hoş bir geceydi. . Fribourgs'da bir papaz vardı. dedi.. Homais (iki günden beri meydandan yalnız onun gelip geçtiği görülüyordu). horlamaya başladı. Daha gürbüz bir adam olan Bournisien. Homais bu batıl inançlara itiraz etmedi. Kokuyu önlemek için de. hizmetçi kız. onu giydirme işini tamamlıyorlardı. gözlerini bağlayan bağların düştüğünü hissetmişlerdi. Bu. Eczacı: — Bir köpek uluyor. . Bournisien savundu. yanlarında uyur gibi yatan ceset kadar hareketsizdiler. kendisi de odanın fazla ağır havası içinde biraz tıkanır gibi olmuştu. Teşrih an-fisinde punç yapıp içerdik! Hiçlik bir filozofu korkutmaz.
doğru dürüst bir anlam çıkarmanın imkânı yoktu. dedi. bu da. kapılar ardına kadar açıldı ve Yonville ahalisi içeriye doldu. nedenini bilmeden birazcık da şakalaştılar. Homais. Rouault Baba geldi. O zaman M. Rouault Baba. anlaşacağız. X Rouault Baba. fena olmayacak! Papaz. titremeye başladı. Bournisien odaya kutsal su serpiyor. tavırlarını. sesinin yankısını hatırladı durdu. hassasiyetini göz önünde tutarak mektubu o tarzda kaleme almıştı ki. Nihayet sırtına bulüzünü geçirdi. Aşağıda. sessizlikte. yediler. Siyah örtüleri görür görmez. Hazreti Meryem'e kilise için üç tane papaz göğüslüğü adadı. zaman zaman uyuklamakla birlikte. dedi. Emma'nın. o güzel siyah saç yığınında beyaz izlerin belirmesine sebep oldu. tabutu da diğer ikisinin içine yerleştirdiler. eczacının mektubunu olaydan ancak otuz altı saat sonra almıştı. odadakiler uyandı. yemliğe bir şişe tatlı elma şarabı boşalttı ve midillisine atladığı gibi tozu dumana kattı. çıldırdığını hissetti. Felicite. iki saat süreyle tahtalar üzerinde çınlayan çekiç darbelerinin işkencesine katlanmak zorunda kaldı. ayin yapmaya gitti ve döndü. Sonra birdenbire. Gözleri görmez olmuştu. lehimlendikten sonra. Bir ağacın üstünde uyuyan üç siyah tavuk gözüne ilişti.. Eczacı: — Kes bir parça. O kadar titriyordu ki. aradaki boşlukları bir şilteden çıkardıkları yünle doldurmak icabetti. Bir yakınmanın peşi sıra daima bir başkası geliyor ve bu durum. esen rüzgârda ve yükselen nemli kokularda eriyip kayboluyordu. saçlarından yayılan güzel koku ile dolmuştu ve elbisesi kollannın arasında bir kıvılcım çıtırdısı ile ürperiyordu. üç kapak da rendelendikten. Emma bunların altında kayboluyordu.. hiç nazlanmadı. Charles'a öyle geldi ki. Elma. aynı kadındı! Böyle uzun zaman bütün o kaybolan saadetleri. eline makası alarak kendisi öne atıldı. makası birkaç kez şakakların derisine batırdı. dikenli çite dayalı bir sıranın üzerinde. Gün doğdu. Emma. Sonra Felicite" geldi ve Mösyönün saç istediğini söyledi. Sonra. kendinden dışarıya yayılarak eşyanın etrafında. yemek odasına götürdüler. yine eski uğraşlarına daldılar ve her uyanışlarında karşılıklı olarak birbirlerini uyumakla suçladılar. sabahın dördüne doğru içini çekti: — Hani ağzıma bir lokma bir şey koysam. içtiler. fa336 MADAME BOVARY kat en üstündeki tabut biraz genişti. yahut Rouen'da. Onu aşağıya. Bu kadın. Homais ise yere birazcık klor atıyordu. Fakat ölmüş de olabilirdi. şapkasını giydi. Bütün yol boyunca. heyecana karşı kendisini toparladı. kederli saatlerden sonra insanları saran o belirsiz neşe yüzünden olacak. parmaklarının ucuyle. yükselen bir denizin dalgaları gibi durmadan devam ediyordu. Charles. çivilendikten. son kadehte papaz. onu Tostes'daki bahçede.Bir ay ışığı kadar beyaz saten elbisenin üzerinde hareler titreşiyordu. yavaşça. Hatta bir defasında attan inmeye mecbur oldu. omuzlaya-rak kapıyı kırdı. Nihayet. M. ayakkabısına bir mahmuz taktı ve dörtnala yola çıktı. Bertauxlann avlusunda görüyordu. evlerinin kapısı önünde. hemen meydanda bayıldı. Ama öyle bir dehşet çığlığı kopardı ki. makası rasgele iki üç kere açıp kapadı. etrafında sesler duyuyordu. gecenin içinde. Artık dermanı kalmayan eczacı. Sonra henüz ölmediği anlamını çıkardı. eczacının omuzunu sıvazlayarak: — Bir gün gelecek. Eczacı ile papaz. hareketlerini. bu uğursuzluktan ödü koparak. nefes nefese. Sonra Emma'yı meşeden tabuta yatırdılar. girişde. sokaklarda. onlar için komodinin üzerine bir şişe Fransız rakısı ile peynir ve kocaman bir çörek koymuştu. eve gelen işçilerle karşılaştılar. örtüsünü kaldırdı. yulaf torbasına saldırdı. Nihayet. Adamcağız önce inme inmiş gibi yere yığıldı. Bertaux mezarlığından Vassonville kilisesine kadar yalınayak yürümeyi vaadetti. yürek çarpıntıları içinde kendini yedi bitirdi. tabut kapının önüne kondu. Hizmetçi kız cesaret edemediği için.ağaçlaMADAME BOVARY 335 nnm altında dans eden delikanlıların neşeli kahkahalarını hâlâ duyuyordu. . Hanın adamlarına seslenerek Maromme'a girdi. Korkunç bir meraka kapıldı. titreye titreye. oda.
dimdik yürüyordu. azgın. sarsak sarsak hemen içeriye girdi. Cesur bir tavır takınıyor ve daracık sokaklardan veya kapılardan çıkarak kalabalıkta sıraya girenleri. Charles'ın içinden. önde. Gürültü dipten geliyordu. bir koyun sürüsü geçti. Ben neler çekiyorum! Kilisenin adamı yerlere kadar eğilerek kendisine teşekkür etti. Sonra bunun belki bir muziplik. Bazen. tekrar kalkılıyordu. Emma'nın çok önce.. ellerini kaldırıyor. kollarını uzatıyordu.. tabut rahlenin yanına. bilinmeyecek miydi? Ama nereden? Kırda hiçbir fevkalâdelik yoktu. bu muhakkaktı. cesaret! Rouault Baba: — Pekâlâ. Koyu renkte kaba bir ceket giymiş olan bir adam. Bournisien. duvar dibinde durduklarını hatırladı. hıçkırıklarla cevap verdi: — Bilmiyorum! Bilmiyorum! Bir belaya uğradık! Eczacı. Lestiboudois.' Quincampoix'da. birbiri peşi sıra gümüş tepsi üstünde çınlıyordu. bir türlü sonu gelmiyordu! Charles. büyük tören kıyafetinde tiz bir sesle okuyordu. Kasaba göründü. rengi uçmuş. üst üste üç İcahve içti. kilisenin yandaki alçak kısmında hemen durdu. Sonra onu ölmüş gibi gördü. kutsal ekmeğin korunduğu dolabı selamlıyor. acısının böyle hafiflemiş olmasından zevk duyuyordu. fakat açmaya cesaret edemedi. Ama yine de kendini sofuluğa vermeye. Oradaydı. işaretle selamlıyordu. Cebinde mektubu aradı. yardım parası toplamak için kilisenin cemaat yerini dolaşmaya başladı. habire sopa vurarak. hekimler bir çare bulacaklardı. İlâhi okunuyordu. çok uzaklara bir seyahate çıktığını hayal ediyordu. onu tekrar göreceği bir öbür hayat ümidine kapılmaya çalışıyordu. Yola çıkmak icabetti. tabutun altına üç sırık koydular. Biraz metanet. Papazlar. dört sıra mum arasına yerleştirilmişti. Cenaze taşıyıcılar. sesleri . Rouault babayı. Kocaman paralar. önünde. Charles. ümitsiz bir öfkeye dü-MB 22 338 MADAME BOVARY şüyordu. ağaçlar sallanıyordu.. orada olduğunu eliyle anladı. Bovary öfke ile bir beş franklık fırlatırken: — Çabuk olsanıza! diye haykırdı. Bu. Kendisine anlatılmış olan bütün inanılmaz iyileşmeler hatırına geldi. filozof olun biraz! Zavallı çocuk. Dizginleri çekti ve hayal kayboldu. birinin intikamı. Her iki yanda üçerden altı kişi ağır adımlarla yürüyor ve sık sık nefes alıyorlardı. M. dedi metin olacağım. şunun altında olduğunu. Çan çalıyordu. kendini alçaklıkla suçlamakla birlikte. Cenaze alayını görmek için pencerelerde yer almışlardı. sağda. Charles. zaten ölmüş ise. hay Allah belasını versin! Sonuna kadar yanından ayrılmayacağım. Nefirin sesi gayet gür geliyordu. eşit aralıklarla yere inen ucu demirli bir sopanın tok gürültüsü gibi bir ses duyuldu. kalkıp o mumlan söndürmek geldi. gözyaşları içinde Bovary'nin kolları arasına düştü: — Kızım! Emma'cığım! Yavrum! Anlatın bana. bir sarhoşun şakası olması ihtimali aklına geldi. yolun ortasında sırtüstü yatmıştı. İskemleler yerlerinden oynatıldı. toprağa gömeceklerini düşündükçe. ilâhiciler ve iki korocu çocuk De Profundis'i okuyorlar. Kilisenin ön tarafındaki tahta koltuklara yan yana oturdular ve üç ilâhicinin dua okuyarak mütemadiyen önlerinden gelip geçtiğini gördüler. — Bu yürekler acısı ayrıntıların gereği yok. Ben Mösyöye anlatırım. Çan yeniden başladı.» diyordu. hiçbir şey hissetmediğini sanıyor. İlâhicilerden biri. MADAME BOVARY 337 Mektubu yazanın bir isim yanlışlığı yaptığını düşündü. Fakat. kapkara. hızla ilerlediğini gördüler. kiilseden çıkıldı. O anda Justin eczanenin kapısında göründü.. Her şey hazırdı. Yeni bacağını takmıştı. elinde asasıyle kilisede dolaşıyordu. atının üzerinde iyice eğilmiş. canım. her şeyin bittiğini. Kendine geldiği zaman. diz çökülüyordu.Kendi kendine. metin görünmek istedi ve birkaç kez tekrarladı: — Evet. «Emma'yı herhalde kurtarırlar. kalbine kuvvet versin diye.Altın Arslan'm uşağı Hippolyte'di. gökyüzü maviydi. ilk zamanlarda bir defa beraberce dinsel törende hazır bulunduklarını ve öbür tarafta. kolanlardan kan damlıyordu. Bakın cemaat geliyor. Kilisenin döşeme taşları üzerinde. onları birbirinden ayırdı. binbir güçlükle diz çöktü.
bir gruptan ötekine gitti durdu. Binet'nîh hiç ortalıkta görünmediğini. Bu gözlemlerini anlatmak için de. Eczacı onu ciddi ciddi salladı. Çukurun etrafında halka oldular. Hep iniyordu. Rahip.. Lestiboudois'nın uzattığı küreğe iyice doldurduğu toprağı çukura sürdü. üzerine tabutu ittiler. o. fakat büyük gümüş haç daima ağaçların arasında^ yükseliyordu. siyah yas tüllerine bürünmüşler. şimdi de kızım! Artık bu evde uyuyamayacağını söyleyerek. noterin uşağı Theodore'un ise «mademki âdet olmuş.. Üstüne beyaz gözyaşları serpilmiş siyah örtü. her dalgada yalpa vuran bir filika gibi dura kalka ilerliyordu. sonra oğlum gitti. uzakta. sonra Charles'a verdi.. çimenlikte çukur kazılmış yere kadar yürüdüler. Bournisien. Herkes ve özellikle cenazeye gelmiş olan Lheureux. Charles. Bu. kutsal su kabını yanındakine uzattı. çavdarlar ve kolzalar yemyeşildi. canına kıymağa kalkışacaktı! — Ne iyi bir kadındı! Daha geçen cumartesi günü bizim dükkânda görmüştüm kendisini! Homais: — Mezarı önünde söylemek üzere birkaç söz hazırlamaya bile vakit bulamadım. . söyleyecek sözler bulmuştum.. rahmetli ilk karınızın öldüğü sırada. Tuvache'ın da dinsel törenden sonra sırra kadem bastığını. Gözyaşlarının izleri. — Zavallı kadıncağız! Kocası için ne acı! Eczacı: — Eğer ben olmasaydım. M. içinden bunu biraz yakışıksız buldu. durmadan. M. Mezarlığa vardılar. Kadınlar. diyordu. bu gönül bulandırıcı balmumu ve cüppe kokulan karşısında bayılacak gibi oluyordu. Charles inişine baktı. dedi. kenarlara atılmış kırmızı toprak. belki bu işi bitirmiş olmanın belirsiz kıvancı içinde. benim işim bitti artık! Karımın öldüğünü gördüm. gürültüsüzce. bir defa Tostes'a gelmiştim. yolun kenarında. zaman zaman yerinden oynuyor ve tabut meydana çıkıyordu.. Yorulan cenaze taşıyıcılarının adımları ağırlaşmıştı. bazı hastalannı ziyaret ettikten sonra. Rouault Baba. süsenlerle örtülü kulübelerin üzerine mavimtırak hareler dökülüyordu. Charles geçerken. Türlü türlü neşeli gürültüler ufku dol-duruyordu. yenleriyle sık sık gözlerini sildiği için boyası atmıştı. Böyle bir sabah vakti.. rahat rahat piposunu içmeye koyuldu. Erkekler aşağıya. Gömlek yeniydi. sessizliğe kavuşmakta gecikmedi. dört ip yerli yerine konunca. Sonra bütün göğsünü sarsan uzun bir inilti ile: — Ah. Keza. cenaze. Alıp götürdüler. ama şimdi. dönüşte. dedi. kukuletaları inik. Rouault Baba da yeniden önlüğünü giydi. avluları tanıyordu. «Elveda!» diye bağırarak var kuvvetiyle abdanı sallamaya başladı. papaz söz söylerken. ipler gıcırdayarak yukarıya çıktı. Her üçü de susuyordu. Emma'nın ölümüne acıdı. Açık gökyüzü pembe bulutlarla beneklenmişti. arkadan geliyorlardı. Charles dizleri üstüne toprağa yığıdlı. Bazen cemaat bir patikanın dönemecinde kayboluyor. Serin bir meltem esiyordu. köşelerden akıyordu. onunla birlikte gömülmek için çukura doğru sürükleniyordu. Ona öpücükler yolluyor. Bovary ana da onlarla beraberdi. zaman sizi teselli etmiştim. kıra doğru uzanıyordu. Homais' di.dalgalanmalarla alçalıp yükselerek. bu bitmez tükenmez dua tekrarı ve meşale geçişi. Hatta torununu bile görmeyi reddetti. ellerinde yanmakta olan iri mumlar vardı. sanki siyah bir elbise bulunamamış 340 MADAME BOVARY gibi* maviler giydiğini gözden kaçırmadı. diğerleri gibi o da. durmamacasına öten bir horozun kokorikosu veya elma ağaçları altında kaçtığı görülen bir tayın dörtnala gidişi. dostum. Charles üstündekileri çıkardı. o avlulardan geçtiğini ve Emma'ya döndüğünü hatırlıyordu. Homais. Nihayet bir çarpma duyuldu. dedi. hemen Bertaux' ya dönmek istiyordu. gömleği kirleten toz tabakası içinde yol yol görünüyordu. dikenli çitlerin üzerinde MADAME BOVARY 339 çiy taneleri titreşiyordu. Eve ^dönünce. Nihayet yaşlı adam içini çekerek: — Hatırlıyor musunuz. tekerlek izleri üzerinde ilerleyen bir at arabasının gıcırtısı. sonsuzluğun yankısına benzeyen korkunç bir gürültü yükseldi. taş parçalannın çarptığı tabutun tahtasından. yalnız kasabaya gelirken. Sonra.
sonra. Açtı ve okudu: «Cesaret. Bu. unuttuğu küreği almaya gelen Lestiboudois idi. Fe'licite' hemen hemen onun boyundaydı. XI Charles.. Pentecöte yortusunda. Rolet ana yirmi 342 MADAME BOVARY kadar mektubun posta parası diye tutturdu. evde olmadığını. çok geçmeden para meseleleri yine patlak verdi. Emma bir tek ders dahi almadığı halde (Bovary'ye göstermiş olduğu o ödenmiş faturaya rağmen) Mademoiselle Lempereur altı aylık ders ücreti istedi. Charles yine boğazına kadar borca girdi. Hıçkırıklarla parçalanan göğsü. Bunun üzerine özür dilemek icabetti. Leon da. Felicit6. Charles ise. eski hanımının ne kadar elbisesi kalmışsa. Çayırda batmakta olan güneşin eğri ışınları altında kasabanın bütün pencereleri alev almış gibiydi. tavan arasına kadar çıktı. Fakat. Fakat hiç durmadan başka borçlar ortaya çıkıyordu. Rouen'da uyumaktaydı. Leon Dupuis ile Bondeville'den Mademoiselle L6ocadie Leboef'ün izdivacım» Charles'a haber vermekle şeref kazandı. çünkü Charles bunlardan bazılarını saklamıştı ve onları seyretmek için gidip tuvalet odasına kapanıyordu. Yonville'e gelecekti. O zaman eski vizitelerinden kalan alacaklarım istedi. korkmayın! Yine her zamanki gibi hindinizi göndereceğim. uçsuz bucaksız bir pişmanlığın baskısı ile kalkıp iniyordu. Bu çocuğun neşesi Charles'ın yüreğini burkuyordu. aydan daha tatlı ve geceden daha sır dolu. Theodore'la birlikte Yon-ville'den kaçtı gitti.— Hayır. Her borcu ödedikçe. Karısının göndermiş olduğu mektupları kendisine gösterdiler. evini idare edecekti. İçi açılsın diye bütün gün ormanda dolaşmış olan Rodolphe. çünkü Ona ait olan eşyadan hiçbirinin satılmasını istemiyordu. ağır ağır yoluna devam etti. hepsini çalarak. artık birbirlerinden ayrılmayacaklardı. o saatte gözüne uyku girmiyordu. ekseriya Charles. Charles. yere diz çökmüş ağlıyordu. Yine o sıralarda dul Madame Dupuis. Kasaba. hayır! Yüreğim büsbütün parçalanacak. Çocuk annesini sordu. Siz iyi çocuksunuz! Baldırına vurarak. sandıklar arasına düşmüş ve orada kalmıştı. Charles ile annesi yorgunluklarına rağmen. kendisine oyuncaklar getireceğini söylediler. kendisini arkadan görünce. Charles ondan daha fazla öfkelendi. Çamlar arasındaki mezarın üstünde bir çocuk. dedi. Fakat biri vardı ki. evin içinde rasgele dolaşırken. sonra. . Saat gece yarısını çaldı. eczacının o dayanılmaz tesellilerine de katlanması gerekiyordu. bunu hiç unutmayacağım. bayırın üstüne varınca. ufukta. arkasına döndü. gönderdiği tebrik mektubuna şu cümleyi de sıkıştırdı: «Zavallı karım buna ne kadar sevinecekti!» Bir gün. O zaman herkes istifade etmeye baktı. gece geç vakitMADAME BOVARY 341 lere kadar oturup konuştular. Ona. uyanık. vaktiyle Emma'dan ayrılırken Saint-Victor yoluna dönüp baktığı gibi. Lheureux. Artık tamamıyle değişmişti. dostu Vinçart'ı yeniden kışkırtınca. Yıllardan beri elinden kaçırmış olduğu bir sevgiye yeniden kavuştuğuna içinden sevinerek. «oğlu Yvetot'da Noter M. hep onu düşünüyordu. herhalde iş için olacak? diye cevap vermek inceliğini gösterdi. oysa bu iki kadın arasında bir anlaşmaydı. terliğinin altında tortop olmuş bir kağıt parçası hissetti. Parmaklık birdenbire gıcırdadı. Yalnız siz kendisini bol bol öpün! Allaha ısmarladık!. vehme kapılıyor ve: — Ah! Gitme! Gitme! diye haykırıyordu. İhtiyar kadın evi bırakıp gitti. her zamanki gibi sessizdi. Felicite artık Madamın elbiselerini giyiyordu. Fakat.» Bu. Rodolphe'un mektubuydu. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. oğluna tatlı dille ne yapacağını bilemiyordu. Berthe birçok defalar daha annesinin sözünü etti. ağaçların beyaz taşlar arasında yer yer siyah demetler halinde belirâiği duvarlarla çevrili bir yer gördü. Duvardan atlayan Justin'i tanıdı ve patateslerini çalan hırsızın kim olduğuna dair bir fikir sahibi oldu. Eski günlerden ve gelecekten söz açtılar. İhtiyar kadın. ertesi gün küçük kızını eve getirtti. artık düşünmez oldu. Charles bu işin aslını sorunca da: — Ne bileyim ben. Charles. şatosunda rahatça uyuyordu. Elini gözlerinin önüne götürdü. sonra. öyle ki. artık sonu geldi sanıyordu. Kira ile kitap veren adam üç yıllık abonman parası talep etti. hepsini değil. Annesi buna çok kızdı. midillisi topalladığı için. zamanla.
iki üç kez karşı karşıya geldikleri zaman gördüğü sıkıntılı halini hatırladı. Emma kendisine daha güzel göründü ve içinde ona karşı devamlı ve azgın bir arzu peyda oldu. ikinci sayfanın sonunda küçücük bir R harfi keşfetti. 344 MADAME BOVARY Homais. Sonra. Karşısına oturuyordu. hareketsiz ve şaşkın kalakaldı. basma resimleri boyuyordu. Bıyıklarına kozmatik sürüyor. İçinden. Merhem ile iyi edemediği kör ise. kederinin sonsuz genişliği içinde kayboldu. Çünkü. o reçine kokan. Bütün erkekler. Kendi şöhretini korumak için. ona mukavva ile kuklalar yapıyor. ölmek istemiş olduğu aynı yerde. Kimdi acaba? Rodolphe'un eve pek sık uğrayışını. Yuvarlak masayı ocağa doğru itiyor ve onun koltuğunu yaklaştırıyordu. Homais şehre indiği zaman. Evin bütün odaları boşalıyordu. kızcağız da tıpkı onun gibi kederleniyordu. Heriften nefret ediyordu. Kırlangıç'm perdeleri arkasına gizleniyordu. bozuk şaraplar gibi buruk bir zevkle dolduruyordu. Sanki hâlâ yaşıyormuş gibi. Serserilerin haçlı seferlerinden getirdikleri cüzzamı ve sıracayı umumi mahallelerimizde serbestçe teşhir ettikleri o korkunç ortaçağ devrinde mi yaşıyoruz hâlâ?» Yahut: «Serseriliği yasak eden kanunlara rağmen. Böylece. hiç şüphe yok. canından bezdirir ve yolculardan tam manasıyle vergi alır. Gümüş takımlarını parça parça satmak zorunda kaldı. yahut bebeklerinin yırtılmış karnını dikiyordu. Oyuncaklarını tamir ediyor. sıkı dostluğun devamına pek aldırış etmiyordu. Delillerin karşısında geriledi ve belli belirsiz kıskançlığı. tekrar Bois-Guillaume bayırına dönmüş. vaktiyle Emma'nın ondan daha çok rengi atmış. yanı başında. fikirlerini benimsedi. yerde sürüklenen bir kurdeleye. el altından. meselelerin derinliğine inen insanlardan değildi. yahut masanın bir çatlağına sıkışıp kalmış bir firketeye ilişecek olursa. Eczacının çocukları da küçüğü gittikçe daha seyrek ziyaret ediyorlardı.3 — Belki uzaktan uzağa birbirlerini sevmişlerdir? diye düşündü. eskisi gibi kalmıştı. hülyaya dalıyordu. Fakat Berthe o kadar tatlı. hiç şüphesiz ona göz dikmişlerdi. Tam on ay süreyle. onunla karşılaşmamak için. hem de kibrinin alçaklığını gösteren bir fesat dolabı çevirmeye başladı. .vardı ki. Rouen'a kaçmış. ötekilerinden daha az tehlikeli değildir. orada bakkal çıraklığı ediyordu. o küçük başının. kızını bağsız potinler ve koltuğunda kalçalarına kadar yırtık bulüzlerle gördükçe bu kılıksızlığa pek üzülüyordu. Şehirlerimizi idare edenler. Akşam yemeğinden sonra Charles oraya çıkıyordu. Zaten Charles.» Arkasından körün sebep olduğu bir kazanın öyküsü geliyordu. hem zekâsının derinliğini. onun odası. Charles. İçlerinde tek başlarına dolaşanlar da var. Artık kimse onları görmeye gelmiyordu. tıpkı onun gibi emre yazılı senetler imzalıyordu. yüzünde korkunç bir yara ile dolaşan bir yoksula rastgelir. Rouen Feneri'nde ardı ardına şu kısa yazılar çıktı. Bunlar. O derecedeki. Jüstin. Bois-Guillaume bayırında. ne düşünürler acaba?» Sonra Homais bazı hikayeler de yaratıyordu: «Dün Bois-Guillaume bayırında ürkek bir at. gür sarı saçlarını pembe yanakları üzerine dökerek öyle zarif bir eğilişi . Hizmetçi kadının bu işlere el sürdüğü yoktu. büyük şehirlerimizin civarı dilenci sürüleriyle dolup taşmakta devam ediyor. hoşuna gitmek için. ondan sonra. sosyal durumları arasındaki farkı göz önünde tutarak. sonsuz bir hazla. «Herkes ona hayran oluyordu herhalde?» dedi.. Nihayet. gözleri dikiş kutusuna. Yaldızlı bir şamdanda bir mum yanıyordu. birdenbire ortadan kayboluşunu. Berthe. Zavallı adam. «Verimli Picardie diyarına uğrayan herkes. Bu arzu onun tasasını alevlendiriyordu ve artık gerçekleşemeyeceği için de sonsuzdu. yalnız yatak odası. M. ümitsizlik içinde. sonra salonun mobilyalarını sattı. Charles'ın içini. onun zevklerini.Şimdi de çatı penceresinden esen rüzgâr onu kapıya doğru sürüklemişti. o kadar cana yakındı ki. MADAME BOVARY 34. Fakat mektubun hürmetkar üslubu onu yanılttı. beyaz kravatlar takmayı âdet edindi. Emma onu mezardayken bile baştan çıkarıyordu. adamcağızdan her ne pahasına olursa olsun kurtulmak maksadıyle. Rugan çizmeler satın aldı.. Bu adam herkesi rahatsız eder. O zaman öylesine bir kederli hali oluyordu ki. eczacının hiçbir işe yaramayan tedavisini yolculara anlatıp duruyordu.
öylesine uğraştı ki. Fakat hareket anında cesaretini kaybetti. Bovary durmadan Emma'yı düşündüğü halde. M. Zaten papaz. Yolsuzlukları ihbar ediyor..Sözün kısası. daha sonra bir vesta mabedi. vs. Kauçuk. Bovary pek idareli yaşadığı halde. bu hayalin kendisinden uzaklaştığım hissetmekten çok üzülüyordu. Çağın zihniyetine ateşler püskürüyor ve her on beş günde bir. durmamacasına tekerleme söyleyen bir ressam aldılar. sonra peşini bıraktı. Pulvermacher hidro elektrik zincirlerine coşkun bir hayranlık gösteriyordu. neticesi hep ikincilerin aleyhine çıkan karşılaştırmalar yapıyordu. bilakis! Keşifleri yakından takip ediyordu. Bu bir çatışmaydı. zira düşmanı.. vaız-da.. Charles buna razı oldu. kederin zorunlu sembolü saydığı salkım söğütten asla şaşmıyordu. Charles o zaman annesine başvurdu. rast geldiği şeyi temelinden çökertiyordu. yahut «bir harabe yığını» teklif etti. Eczaneyi de ihmal etmedi. fedakârlığının karşılığı olmak üzere. Emma'nın mezarı hakkında da pek parlak fikirleri oldu. Belleğinde tutmak için gösterdiği çabalara rağmen. Adam yeniden başladı. Homais de keza. Homais. Sta Viator'dan (1) güzel bir şey bulunmayacağını söylüyor ve bunda ısrar ediyordu. tütün içiyordu! Salonunu süslemek . Bütün planlarda. eser yazmaya kalktı! O zaman İklime dair gözlemlerle birlikte Yonville Kantonunun genel istatistiği. eski borçlarını ödeyecek vaziyette değildi. Demir Yolları. Fakat sonra salıverdiler. Evvelâ.. Bu kitabe kabul edildi. Charles bunu reddetti. Bu başarı onu cesarete getirdi ve o günden sonra kaza dahilinde çiğnenmiş bir tek köpek. 346 MADAME BOVARY Kitabeye gelince. sonra bir piramit.. ömrünün sonuna kadar bir düşkünler evinde yaşamaya mahkûm edildi. Felicite'nin talanından artakalmış bir şalı istedi. Charles'ın bütün bir hafta her akşam kiliseye girdiği görüldü. Bununla beraber gazeteciliğin dar sınırları içinde kalmak onu sıkıyordu. bir mezar müteahhidinde çeşitli lâhit-leri görmek için Rouen'a gittiler. Hayal gücünü zorluyor. etrafı sütunlu bir yuvarlak dam. . daha bağnaz oluyordu. ilkokullarla hocalık eden cahil rahipler arasında. Bir kiliseye yüz frank verildi mi hemen Saint-Berthe"lemy katliamını hatırlatıyordu. herkesin bildiği gibi. onu unutuyordu. Kendi dediği gibi. O zaman aralan büsbütün. bir sihirbaz gibi gösterişli olan bu adama yanıp tutuştuğunu hissediyordu. Bournisien de kendisine iki üç ziyarette bulundu. Yanlarına da Bridoux'nun dostu Vaufrylard adında. herkese çatıyordu. Artist tavırları takınmaya başladı. Akşamları fanila yeleğini çıkardığı zaman. Ama yine her gece Emma rüyasına giriyordu. Kendisinin de bir tane vardı. Büyük çikolatacılık hareketini gözden kaçırmıyor-du. İhtiyar kadın. Nihayet arkası aklına geldi: Amabilem conjugem Calcas! (2). İhtiyar kadın kendi mallan üzerinde bir ipotek yaptırmasına razı oldu. Homais. için iki tane gayet şık Pompadour heykelciği satın aldı. Nihayet yüz kadar desen gözden geçirildikten. kesin olarak açıldı. gün geçtikçe daha hoşgörüsüz. Aşağı-Seine Vilayetine Şo-Ka'yı ve revalentia'yı ilk getiren o oldu. bir İskit'den daha çok dolaklı ve sargılı. adlı eseri kaleme aldı ve istatistik kendisini felsefeye şevketti. Sonunda burjuva olmaktan utanır oldu. Bozuştular. Bu hep aynı rüyaydı: Charles ona yaklaşıyor ve tam sarıldığı anda. daima ilerleme aşkı ve papazlara MADAME BOVARY 345 beslediği hınçla harekete gelen eczacının kalemiyle derhal okuyuculara duyurulmamış olsun. yanmış bir tek ambar. Lheureux hiçbir senedi uzatmayacağını bildirdi. İşin tuhafı. kakasını yiyerek ölen Voltaire'in can çekişmesini anlatmayı ihmal etmiyordu.. Madame Homais. dayak yemiş bir tek kadın olmadı ki. İlk barışma girişimi yine annesinden geldi. bir şartname hazırlatıktan ve tekrar Rouen'a bir yolculuk yaptıktan sonra. Homais'nin rivayetine göre. alt tarafı büzme perde şeklinde bir kırık sütun. Hatta bir de. Homais. Büyük sorunlarla uğraştı: Sosyal problem. çok geçmeden kitap. altında kocasının kaybolduğu o altın helezon karşısında mest oluyor. Charles ile Homais. adamı tutukladılar. Zaferi eczacı kazandı. dilinin ucuna hep Sta Viator geliyordu. kendisine can yoldaşı olsun diye küçük kızı kendi evine almayı teklif ediyordu. Balıkçılık. Hacizden kaçmaya artık imkân yoktu. Tehlikeli bir adam oluyordu. Emma çürümüş bir külçe halinde kollarından dökülüyordu. fakir sınıfların ahlaka yönetilmesi. ama Emma aleyhinde de yazmadığını bırakmadı. iki esas cephesinde «sönmüş bir meşale taşıyan bir peri» bulunacak bir türbe üzerinde karar kıldı. Charles.
Bununla birlikte ıstırabının hazzı tam değildi. sağlıklı ve neşeli eczacı ailesi sere serpe yaşıyordu. onu yarım kulakla dinliyordu. Seçimlerde Vali Beye gizlice büyük yardımları dokundu. . kendisini IV'üncü Henri ile mukayese ediyordu. Türlü sebeplerle bunu hakketmişti. Charles. yayı itti. Bu nedenle Homais iktidara yanaşıyordu. Bu kadar üzüntüye düşmesine herkes hayret etti. Yazın.. halk yararına çeşitli eserler yayınlamıştı. yüksek sesle ağladığını hayretle görüyordu. Bir kutu keşfetti. elmacık kemiklerinin üzerinde kırmızı lekeler vardı. Fakat çocuk onu kaygılandırıyordu. Nihayet. (1) Latince: Dur yolcu! (2) Latince: Güzel bir kadını çiğniyorsun! MADAME BOVARY 347 Charles'ın karşısında. akademiye göndermiş olduğu. Homais babaların en mutlusu. yeter de artar bile. Kolera esnasında sonsuz bir feragatle çalışarak kendini göstermişti. Ve her sabah. kendisi de dertli olduğu için. saygıdan veya araştırmalarını geciktiren bir çeşit şehvani hazla. yalnız yangınlarda gösterdiğim çaba. anahtarı çevirdi. bir tekmede çökertti. sonra cesaretlendi ve pişkinliği (hava pek sıcaktı. Birbirlerini görünce sarardılar. Charles bir gün —son varlığı olan— atını satmak için gittiği Argueil pazarında Rodolphe'a rast geldi. bazen bahçenin çiti üstünden uzanıyor.Sevdiklerini kaybettikçe. çünkü etrafında bunu kendisiyle paylaşacak hiç kimse yoktu. Ondan söz etmek için Lefrançois anayı ziyaret ediyordu. 2. bütün 348 MADAME BOVARY çekmeceleri. eczacı. önüne oturdu. diyordu. kendinden geçmiş. «Bizim iyi kalpli kralımız» diyor. hıçkırarak. Charles kızına daha sıkı sıkıya bağlanıyordu. ağustos ayı idi) Charles'ı meyhanede bira içmeye çağıracak kadar ileri götürdü. Sadece kartım göndermekle yetinmiş olan Rodolphe. Bu sefer artık kuşkuya yer yoktu! Son mektuba kadar hepsini yutarcasına okudu. Sonunda kendini sattı. kurdelesini benzetmek için de tepesine ottan iki hotoz kondurdu. çünkü bazen öksürdüğü oluyordu. Çünkü. Hatta hükümdara. Irma reçel kavanozlarının ağzını kapamak için kağıttan yuvarlaklar kesiyor ve Franklin bir nefeste çarpım tablosunu ezberden okuyordu. yürürken. Artık sokağa çıkmıyordu. hastalarını bile gidip görmek istemiyordu. Kendi hesabına olmak üzere. nişan alanlar arasında ismini görmek için gazeteye sarılıyordu.. Emma'nın kullandığı pelesenk ağacından yazı masasının gizli gözünü henüz açmamıştı. sonra. akşamları. kızını da yanma alarak mezarlığa gidiyordu. Bir gün nihayet. Napoleon kendisine laboratuvarda yardım ediyor. Karmakarışık aşk nameleri arasında Ro-dolphe'un resmi yüzüne fırladı. bütün köşe bucağı.Fakat. 1. artık sabrı tükenerek. uluyarak. Ama yine de bir meraklı. Gece iyice bastırıp da meydanda Binet'nin tavan arası penceresinden başka aydınlık bir yer kalmadığı zaman eve dönüyorlardı. örneğin. kendisine hakkaniyetle davranılmasını istirham eden bir dilekçe gönderdi. elma ağaçlarına dadanan tüylü bir böceğe dair gözlemlerini. istatistik kitabını. Kollarını kavuşturup hükümetin beceriksizliği ve insanların nankörlüğü konusunda derin düşüncelere dala dala bunun çevresinde geziniyordu. duvarların arkasını aradı durdu. yırtık pırtık elbiseler giymiş bu uzun sakallı yabani adamın. ziyaret kabul etmiyordu. imal tarzı ve tesirlerine dair adlı bildirisini. Ama yanlış! Bir tutku onu için için kemiriyordu: Homais nişan istiyordu. Leon'un bütün mektuplan oradaydı. insanların en talihlisiydi. ona. yüzsüzlük etti. neye dokunsa altın eden. Alışveriş işlerinde büyük bir şöhreti olan Hivert de. han sahibesi. (Elma şarabı. Athalie ona takke işliyor. çılgın gibi. evvela kekeleye kekeleye özür diledi. O zaman kendini içkiye vermek için kapandığını iddia ettiler. hatta eczacılık tezini de) zikrediyordu. Lheureux. Adı bir türlü çıkmıyordu. M. Sonra bir çark yaparak: — Nihayet. bütün mobilyaları. bahçesine çimenle bir şeref yıldızı çizdirdi. Birçok (halbuki bir tane) bilim derneğinde üye olması da cabasıydı. aylığının artırılmasını istiyor ve «Rakip tarafa» geçmek tehdidinde bulunuyordu. Ticaretin gözdeleri'ni kurmuştu.
konuşurken yaprak sigarasını çiğniyor. Rouault Baba inmeli olduğu için. bir çeşit korku içinde. biraz da bayağı buldu. Karşısındaki. kızı bir teyze yanına aldı. artık size düşmanlık beslemiyorum! Hatta buna büyük bir laf. İhtiyar kadıncağız da aynı yıl öldü. Otopsi yaptı. başı duvara yaslanmış. Bu adamın yerinde olmayı ne kadar isterdi. Çocuk: — Baba. Charles gitti. dudakları titriyordu. o ana kadar hiç söylemediği tek büyük lafı ilave etti: — Kabahat alın yazısında! O yazgıyı eliyle yöneltmiş olan Rodolphe. korkunç bir öfke ile gözlerini Rodolphe'a dikti. 1857'de yazılmış olan Madame Bovary. Asma yapraklarının gölgesi kumların üzerine düşüyordu. başını elleri arasına almış. Homais derhal hepsinin gücünü tüketti. Her şey satılınca. karısının sevmiş olduğu bu insan karşısında hayallere dalıyordu. masaya dirseklerini dayamış. bu sözü. hatta komik. . elde on iki frank yetmiş beş santim kaldı. Şimdi kendisine şeref nişanını da verdiler. hayvanlardan. onu hafifçe itti. onun durumunda bulunan bir adam için fazla kalenderce. üç hekim birbiri peşi sıra Yonville'e geldi. Charles ise. kederli gönlünü dolduran belirsiz aşk buharları içinde bir delikanlı gibi âdeta tıkanıyordu. Charles. Ölmüştü. Bununla da Matmazel Bovary'nin büyükannesinin evine kadar yolculuk gideri karşılandı. Ve oyun yaptığmı sanarak. Bu yüz. gök masmaviydi. akşam yemeğine çağırmak için geldi. Rodolphe bunun farkındaydı. O da. M. dedi. gözleri kapalı. Kadın fakirdi. Eczanesi arı kovanı gibi işliyor. MADAME BOVARY 349 hatta bir an geldi. Ertesi gün. kunduz böcekleri çiçek açmış zambakların etrafında vızıldıyordu. hiçbir şey bulamadı. hafif ve yorgun bir sesle tekrar konuşmaya başladı: — Size düşmanlık beslemiyorum! Rodolphe hep susuyordu. Charles onu dinlemiyordu. burun kanatlan hızlı hızlı açılıp kapanıyor. Bu bir hayranlıktı. onun başyapıtını oluşturmaktadır. gübreden bahsetmeye devam ediyordu. gelsene. Fakat çok geçmeden Charles. İl Bir hekimin oğlu olan Gustave Flaubert.Karşısında. hükümet onu kolluyor. Charles. yavaş yavaş kızarıyor. günümüzde Fransız yazınının en büyüklerinden biri olarak kabul edilmektedir. kameriyenin altındaki sıraya oturdu. Charles. 1821 yılında doğmuş ve Croisset'deki mülkünde 1880'de ölmüştür. tarımdan. Saat yedide. Kafesten ışıklar geçiyordu. hayatını kazansın diye onu bir pamuk ipliği fabrikasına gönderdi. 350 MADAME BOVARY Bovary'nin ölümünden sonra. sönmüş bir ses ve sonsuz acıların o her şeyi oluruna bırakan edasıyle: — Hayır. Otuz altı saat sonra. Canivet koşup geldi. ama dikiş tutturamadı. Charles ise. eczacının daveti üzerine M. buram buram yasemin kokuyordu. herhangi bir telmihin sızabileceği bütün duraklamaları basit cümlelerle doldurarak. kamuoyu ise koruyor. ağzı açık. öğleden beri kendisini hiç görmemiş olan küçük Berthe. Ondan bir şeyler görür gibi oluyordu. yüzünün hareket eden çizgilerinden hatıraların geçişini takip ediyordu. durakaldı. Charles yere yuvarlandı. elinde uzun bir demet siyah saç tutuyordu. buna karşın gözüpekliğine kızan döneminin okuyucuları tarafından az izlenen Flaubert. diye seslendi. Çağdaşı yazarlar üzerinde büyük bir hayranlık uyandıran.
Okumuş olanlarca. onun insanüstü yetkinliğinden ileri gelmektedir.Pek az roman vardır ki. eleştirilere.... eşini aldatan taşralı bir kadının basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara. . övgü ve kınamalara neden olsun. ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık. ..".
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.