Kahramanlar doğar mı yoksa yaratılır mı?
Kahramanlar kalplerimize dokunuyor, bizi hayranlıkla dolduruyor ve dünyaya bakışımızı yeniden gözden geçiriyor. Bu günlerde süper kahraman filmlerinin bolluğuna bakın, toplumumuzun kahramanlara ne kadar değer verdiğini ve sevdiğini görebilirsiniz. Bazı insanların büyük tehlike karşısında kahramanca harekete geçmesini sağlayan şey nedir?
Kahramanlık örnekleri
Kahramanlık hakkında düşündüğünüzde, haberlerde yer alan birkaç örnek akla gelebilir. Aurora, Colorado’daki trajik tiyatro olayının ardından, 2012 yazında, olaydan kurtulan üç kadın, erkek arkadaşları tarafından kurtarıldıklarını söyledi. Üç adam kız arkadaşlarını kendi bedenleriyle korudular ve sonuç olarak öldüler. 2012 yılında bir Sih tapınağındaki olayda, bir kişi saldırganı silahsızlandırmaya çalışırken öldü, bir başkası yardım etmeye çalıştığı sırada ciddi yaralandı.
2 Ocak 2007’de, yoğun bir metro istasyonunda bekleyen yaklaşık 75 kişi, genç bir adam nöbet geçirirken izledi ve ardından platformdan metro raylarına düştü. İzleyiciler korku içinde izlediler ama hiçbir şey yapmadılar. Fakat, Wesley Autrey adlı bir adam harekete geçti. İki genç kızını bir yabancıya verirken, adamı yaklaşmakta olan bir trenin altından kurtarmak umuduyla rayların üzerine sıçradı. Autrey diğer adamı hareket ettirecek zamanın olmadığını fark ettiğinde, üstünden bir tren geçerken onu rayların arasında tuttu.
Autrey olaydan sonra New York Times gazetesine verdiği demeçte, “Muhteşem bir şey yaptığımı hissetmiyorum; yardıma ihtiyacı olan birini gördüm. Doğru olduğunu düşündüğüm şeyi yaptım .” dedi.
Kahramanlığı Tanımlamak
“Gerçek kahramanlık son derece ciddi ve çok dramatiktir. Ne pahasına olursa olsun diğerlerini geçme dürtüsü değil, ne pahasına olursa olsun başkalarına hizmet etme dürtüsü değil.”
Arthur Ashe / profesyonel tenisçi
Kahramanlık, kültürler arasında derinden değer verilen bir şeydir, ancak bir kahramanı tam olarak nasıl tanımlarız? Bazı insanlara kahramanca harekete geçme konusunda ilham veren şey nedir? Araştırmacılar, insanların şeytani olarak nitelendirilen eylemlerinin nedenleri hakkında çok fazla şey bilse de, neden kahramanlık yaptıklarına dair bilgiler çok net değildir ve kahramanlığın tanımları kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Kahramanlık, başka bir kişi adına veya ahlaki bir neden için bir davranışı veya eylemi gerektirir.
Kahramanlığın dört ana unsuru şunlardır:
- Gönüllü ve kasıtlı yapılır,
- İhtiyacı olan insanlara veya topluluklara yapılır,
- Fiziksel veya sosyal yaşam kalitesi açısından bir tür kişisel maliyet veya risk içerir,
- Kar zarar hesabı olmadan yapılır.
Uzmanların Kahramanlık Tanımları
Psikologlar ve diğer kahramanlık araştırmacıları kahramanlığı nasıl tanımlar? Çeşitli uzmanlar tarafından öne sürülen önerilerin sadece bir kaçı:
“Basitçe söylemek gerekirse, kahramanlığın anahtarı, ihtiyacı olan diğer insanlar için bir endişedir – kişisel bir risk olduğunu bilerek, ödül beklemeden yapılan ahlaki bir nedeni savunmak için bir endişedir.” Philip Zimbardo, “Kahraman Ne Yapar?”
“İnsanların kahramanlar hakkındaki inançlarının sistematik bir örüntü takip etme eğiliminde olduğunu bulduk. Birkaç kişiyi oyladıktan sonra, kahramanların son derece ahlaki, oldukça yetkin veya her ikisine de sahip olduklarını gördük. Kahramanların sekiz özelliğe sahip olduğuna inanılıyor. Büyük Sekiz olarak adlandırdığımız bu özellikler şunlardır;
- Akıllı,
- Güçlü,
- Esnek,
- Özverili,
- Özenli,
- Karizmatik,
- Güvenilir,
- İlham verici.
Bir kahramanın bu özelliklerin sekizine de sahip olması alışılmadık bir durumdur, ancak çoğu kahramanda çoğunluğu vardır. .” Scott T. Allison ve George R. Goethals, “Kahraman Tanımımız”
“… kahramanlar ve kahramanca davranışları birbirinden ayıran tek bir tanımlayıcı özellik yok gibi görünüyor. Kahramanlar farklı bir şekilde kavramsallaştırılıyor ve bu sosyal kategoride katı bir sınır yok. Bunun yerine kahraman kavramı organize özellikler kümesinden oluşuyor. Prototipik kategori üyeleri etrafında (Fiske ve Taylor, 2008; Hepper ve diğerleri, 2012) Araştırmamızda tanımlanan kahramanların en prototipik özellikleri cesaret, ahlaki bütünlük, korumacılık, sorumluluk, dürüstlük, özgecil, öz fedakarlık, özverili, kararlı, tasarruflu, ilham verici ve yardımcı. ” Elaine L. Kinsella, Timothy D. Ritchie ve Eric R. Igou, “Kahramanlara Sıfırlama: Kahraman Özelliklerinin Prototip Analizi”
Diğer tanımlar genellikle kahramanlığı, kişisel risk ve fedakarlık türlerine veya derecelerine göre ayırmaktadır. Bazıları, bir başkasını kurtarmak için kendi hayatını tehlikeye sokmak gibi büyük eylemler içerirken, diğerleri daha küçük, ihtiyacı olan başka bir insana yardım etmek için tasarlanan günlük davranışlardır.
Psikolog Frank Farley, “büyük H” kahramanlık ve “küçük h” kahramanlık dediği şey arasında ayrım yapar. Büyük H kahramanlığı, incinmek, hapse girmek, hatta ölüm gibi potansiyel olarak büyük bir risk içerir. Küçük h kahramanlık ise, çoğumuzun her gün yaptığı şeyleri içerir; birine yardım etmek, kibar olmak ve adalet için dik durmak. Bu şeyler genellikle bizim tarafımızdan kişisel risk oluşturmaz.
İnsanlar Neden Kahramanlığı Sergiliyorlar?
Şimdi, kahramanlığın ne olduğu hakkında biraz daha fazla şey öğrendiğimize göre, soru insanların neden kahraman olduklarına doğru yöneliyor mu? Bu bireylerin paylaştığı görünen kahramanlık özellikleri var mı? Farley, kişisel zarar riski içeren büyük kahramanlık eylemlerinin altında yatan iki temel faktör olduğunu öne sürmektedir: risk alma davranışı ve cömertlik. Hayatlarını bir başkasının yararına riske atan insanların doğal olarak daha fazla risk alma olasılığı daha yüksektir ve ayrıca büyük bir şefkat, empati ve fedakarlığa sahiptirler.
Araştırmacılar uzun zamandır hem insanların hem de hayvanların, genetik olarak ilişkili oldukları kişilere, gen seçimi olarak bilinen bir kavram olarak yardım etmelerinin daha olası olduğunu biliyorlardı. Genlerimizi paylaşanlara yardım ederek, bu genlerin gelecek nesillere aktarılma olasılığını sağlamaya yardımcı oluruz. Diğer durumlarda, karşılıklı bir özgecilik olarak bilinen bir fikir karşılığında, bir gün karşılığında bize yardımcı olabilecekleri beklentisi ile başkalarına yardım ediyoruz.
Peki ya akrabalara yardım etmekten ya da bir tür geri ödeme beklemekten çekinmeyen özgecilik türleri? Bu gibi durumlarda, durumsal, kültürel ve kişilik değişkenler önemli rol oynayabilir. İnsanlar kahramanca harekete geçtikten sonra, genellikle kendilerini kahraman olarak görmediklerini, sadece o durumda herkesin yapabileceğini yapmadıklarını iddia ediyorlar. Acil ölüm – kalım durumları karşısında, durumun gücü ve yakınlığı bazı insanlara harekete geçme konusunda ilham verebilir.
Kişilik Kahramanlığı Etkileyebilir
Bazı bireyleri kahramanca davranışlara yönelten bu aynı durumsal güçler aslında başkalarının yardım etmesini engelleyebilir. Kriz birçok insanın olduğu yerde çıktığında, çoğu kez birçok kişi başka birinin yardım edeceğini varsayarak bir atalet tuzağına düşer. Buna seyirci etkisi denir. Sorumluluk topluluğa dağıldığından, bir başkasının kahraman rolünü üstleneceğine inanıyoruz.
Bazı insanlar da özgecil ve kahramanca davranmalarını önceleyen kişilik özelliklerine sahip olabilir. Araştırmacılar, zor durumlarda özgüvenli ve erdemli bir zihniyete sahip olanların, acil bir durum meydana geldiğinde derhal ve bilinçsiz davranma eğiliminde olduklarını öne sürdüler.
Doğaya Karşı Beslenme
Araştırmacıların karşılaştığı en büyük sorulardan biri, doğaya karşı beslenmeyle ilgili asırlık tartışmalara dayanıyor. Kahramanlık doğuştan gelen bir özellik midir, öğrenilen bir şey midir? Uzmanlar farklı fikirler üretebiliyor ama işte düşünmeye değer bir fikir:
Philip Zimbardo, ” İnsanların iyi veya kötü doğduğunu; bunun saçmalık olduğunu düşünüyorum.” Diye açıklıyor. “Hepimiz bu muazzam kapasitede bir şey olmak için doğarız ve şartlarımıza göre şekilleniriz – ailemiz veya kültürümüz ya da içinde büyüdüğümüz çağ, doğum kazaları; barış yerine savaş bölgesi; refah yerine yoksulluk içinde büyürsek. Yani her birimiz korkunç şeyler yapma kapasitesine sahip olabiliriz ama aynı zamanda içimizde bir kahramanlık var, eyleme karıştığında içimizdeki kahraman başkaları için muazzam iyilikler sergileyebilir. ”
Kendra Cherry
Çeviri: Yücel Binici
Makale Kaynakları
- Allison ST, Goethals GR. Our Definition of “Hero.” Published October 15, 2015.
- Buckley C. Man Is Rescued by Stranger on Subway Tracks. The New York Times.Published January 3, 2007.
- Farley, F. The Real Heroes of “The Dark Knight.” PsychologyToday.com. Published July 27, 2012.
- Kinsella EL, Ritchie TD, Igou ER. Zeroing in on Heroes: A Prototype Analysis of Hero Features. Journal of Personality and Social Psychology.2015;108(1):114–127.
- The Heroic Imagination Project. About Us.
- Zimbardo P. What Makes a Hero? Greater Good Magazine. Greater Good Science Center at UC Berkeley. Published January 18, 2011.
Kaynak: “The Psychology of Heroism” Kendra Cherry, Çeviri Yücel Binici https://www.verywellmind.com/the-psychology-of-heroism-2795905