Yazar ve çevirmen Sadık Usta'nın hazırladığı 4 ciltlik "Dünyayı Değiştiren Düşünürler" serisinin "Aydınlanma, Fransız Materyalizmi ve Devrimler Çağı" altbaşlığını taşıyan üçüncü kitabı Yordam Kitap'tan çıktı.
Serinin bu kitabında Voltaire, Rousseau, Diderot, Helvetius, D'Alambert, Baron D'Holbach, Robespierre ve Saint-Just gibi önemli aydınlanma düşünürleri ve devrimciler yer alıyor.
Kitapta bulunan, Fransız Devrimi'nin liderlerinden Maximilien Robespierre'e ait "Devrimi olmayan bir devrim mi istediniz?" başlıklı ünlü konuşma bugünlerle büyük benzerlik taşıyor. Robespierre konuşmasında "İkiye bölünmüş bir devletin bütünüyle ayağa kalkması mümkün mü?" diye soruyor.
Fransa'da ulusal bayram olarak da kutlanan "Bastille Hapishanesi Baskını", Fransız Devrimi'ni tetiklemiş ve tarihe "14 Temmuz kalkışması" olarak geçmişti... Hareketin içinde yer alan Robespierre, 14 Temmuz'dan 3 yıl sonra yine kritik bir tarihsel dönemeçte yaptığı bu konuşmayla devrimin kaderine yön vermişti...
İşte Sadık Usta'nın kitabından "Devrimsiz bir devrim mi istediniz?" başlığıyla ünlü Robespierre'e ait o konuşmanın kimi bölümleri:
"Yeter artık beyler, bırakın bu aldatıcı nutukları; bize felaket getireceğinden emin olduğumuz mutlu bir gelecek tablosu çizmekten vazgeçin; bizi, sözüm ona rahatlatacak vaatlerle oyalayacağınıza, bize akıllı tavsiyelerde bulunun! (...)
Tiranlara karşı yürütülen mücadelelere örnek olarak Amerikalıların ayaklanmasının yanı sıra bizim 14 Temmuz hareketimizi gösterebilirim. Ama şu anda hükümetin dış ülkelere yönelik hazırlamak ve yürütmek istediği savaş, hem anlamsız ve akıl almaz bir harekettir hem de karar vermesi zor ve devletin yıkımına da neden olabilecek bir adımdır. Böylesi bir savaş, sadece kamuoyunu yanıltmakla kalmaz aynı zamanda halkı gerçek sorunlarına kafa yormaktan alıkoyar ve böylece hem devrimci krizi boşa çıkarır hem de özgürlük düşmanlarının darbelerine yol açabilir. (...)
Savaş, askeri komutanlar, hırslılar, spekülatörler ve ondan yarar sağlamak isteyenler açısından elzemdir; savaş, aldıkları kararlar kalın bir örtüyle örtülsün diyen bakanlar asından elzemdir; savaş, itibarının, saygınlığının ve etkisinin artmasını isteyen saray ve hükümet açısından iyidir ve nitekim savaş, Fransa’yı yöneten aristokrat koalisyonu, entrikacılar, ılımlılar için iyidir. Bu oyun, onun komutanlarını ve taraftarlarını ordusunun tepesine çıkarır. Böylesi bir durumda saray, anında ordunun komuta kademesine, kendisine gerektiği zamanda sadakat gösterecek ve hatta bu savaş sayesinde biraz da vatansever görüntüsü edinecek adamlar atayacaktır. Sonra askerlerin gönüllerini çelecek ve onların kraliyete ve ılımlılar hükümetine destek çıkmalarını sağlayacaktır. Doğrusu askerler açısından en çok endişe duyduğum durum da budur: beni teskin etmeye çalışıyorsunuz ama esas korkum, hükümetin açıktan ve gönüllü olarak kamu işlerini ihmal etmesi değildir. Vatan haini olmaktan korkan birçok insan, alçak yöneticilerin yönlendirmesiyle, ülkenin en iyi yurttaşlarının böğrüne kılıçlarını saplayabileceklerdir; hainler tarafından icat edilen “cumhuriyetçi” ve “önderler” kavramları, bilgisizlikle birleştirilerek halkın davasına karşı kullanılabilecektir.
* * *
Benim, ulusun cesaretini kırdığımı iddia ediyorsunuz. Hayır, ben onları aydınlatıyorum! Özgür insanları aydınlatmak, onların cesaretlerini kamçılamak demektir; cesaret adı altında özgürlüğün mezarının kazılmasının engellenmesi demektir. Eğer kurulan tuzaklara dikkat çekebilmişsem, yanlış anlayışları düzelterek kötü ilkeleri açığa çıkarabilmişsem ve en önemlisi de tehlikeli bir dalgaya engel olabilmişsem, o zaman kendimi, halkın davasını ileriye taşımış ve vatanıma karşı görevimi yerine getirmiş sayarım.
Öte yandan halkın cesareti ve özgürlüğe olan düşkünlüğü konusundaki kuşkularımı ifade ettiğim için de Fransız ulusunu küçümsediğimi iddia ediyorsunuz. Hayır, Fransızların cesaretinden kuşku duymuyorum, ama düşmanlarının oyunlarından endişe duyuyorum. Onları saldırıya uğradıklarında hiçbir güç alt edemez, bundan eminim, ama cesaretin entrikalara karşı hiçbir gücü yoktur.
Halkın davasını savunan birinin, halkı suçlamasına ve küçümsemesine şaşırdığınızı belirtiyorsunuz. Doğrusunu söylemek gerekirse böylesi bir suçlamayla karşı karşıya kalacağımı hiç tahmin etmezdim. Baştan söyleyeyim, ben halkın bir savunucusu değilim; hiçbir zaman böylesi bir unvana sahip olmak için çaba göstermedim; çünkü ben halktan biriyim, hiçbir zaman başka bir şey olmadım ve hiçbir zaman da olmayacağım. Olduğundan daha fazlasının olduğunu iddia edenlerden de hep nefret etmişimdir. Eğer kendimle ilgili daha fazla bilgi vermem gerekiyorsa, şunları itiraf etmek isterim: doğrusu halkın davasına hiçbir zaman ihanet etmemiş ve her fırsatta ona bağlılığını gösterenlere neden hep iddialı lakaplar takıldığını anlayamamışımdır. Acaba halkın davasına ihanet edenlerin maruz görülmesi için mi davaya bağlı kalanlar hep kahraman ve erdemli insanlar addediliyorlar? Nedenin bu olduğunu sanmıyorum; bu, şerefsiz olmayan her insanoğlunun taşıdığı karakterin doğal bir sonucudur. Her güzel şeye olduğu gibi adalete, insaniyete ve özgürlüğe de düşkünüz. Eğer bu, bir öncelik halini alırsa, o zaman ona her şeyimizi feda ederiz. Eğer bazıları yanlış bir anlayıştan hareketle altın ve üne düşkünlük gösteriyorsa, doğaldır ki biz de şeref, adalet, insaniyet, halk ve anavatan için her şeyimizi feda ederiz.
Halkı küçümsediğim ve kötülediğime dair suçlamalara ne diyebilirim ki? Hayır, insan sevdiği şeyi hakir görmez, insan kendisini kötüleyebilir mi?
Güya halkı hakir görmüşüm! Gerçekten de, onu mahvetmek için ona yalakalık etmeyi beceremiyorum; hele onu mezara götürecek yollara güller dökmeyi hiç beceremem. Ama halkın düşmanlarının tepkisini çekmeyi ve sefalet içinde yaşayan yoksulların haklarını mevcut yasa yapıcıların büyük bir çoğunluğuna karşı tek başıma savunduğum doğrudur. Aynı şekilde yurttaşlar arasındaki gelir düzeyini daha da bozacak vergi düzenlemelerine ve diğer hile ve planlara karşı İnsan Hakları Beyannamesini yüksekte tuttuğum da doğrudur. Bunun için sadece halkın haklarını değil, aynı zamanda onun varlığını ve erdemlerini de savunurum. Aynı şekilde kibir ve önyargının bir ifadesi olan ve insanoğlunun düşmanca zaaflarının yanı sıra, sosyal düzenin, yapay gereksinimlerinin ve bencilliğinin de gittikçe azaldığını ileri süren anlayışa karşı hep çıkmışımdır; bunu hem sarayda hem de gecekonduda yaşayanların huzurunda ifade etmişimdir. Bu nedenle de bağnaz, dar kafalı ve hatta kendini beğenmiş addedileceksem ve bunu yaparken de adil olmuşsam, bu suçlamalar kabulümdür.
Halka olan saygı, onu uyutmak için sürekli onun güç ve özgürlüğünden bahsederek gösterilemez; onu korumak, onu zaaflarına karşı uyarmakla olur, çünkü halk da yanlış yapabilir. Buradaki “halk” kavramı da garip bir kavramdır. Halkı hiç kimse Rousseau kadar iyi tarif edememiş ve onu hiç kimse onun kadar sevmemiştir. Üstat, “Halk her zaman iyi olanı ister ama onu her zaman göremez” der. Yönetim teorisinin ilkelerini tamamlamak için şunları söyleyebiliriz: halkın temsilcileri iyi olanı her zaman görürler, ama bunu her zaman istemezler. Halk her zaman iyilik ister çünkü kamu yararına olan onun da yararınadır, çünkü kamu yararına olan yasalar onun güvencesidir. Halkın temsilcileri her zaman iyilik istemezler, çünkü onlar, halkın onlara vermiş olduğu yetkilerini bazen abartabilirler. İsterseniz Rousseau’yu okuyun ve parlamenter hükümetlerin ne olduklarını anlayın ve hâlâ halkın gaflet içinde uyuyup uyumaması gerektiğine siz karar verin! Halk, adalet ve insanlığın temel ilkelerini, ondan uzak duranlardan daha iyi ve daha derin anlar; ayrıca halkın sağduyusu ve mantığı, kurnaz takımının sözüm ona zekasından daha keskindir. Ne yazık ki çoğunlukla politikacıların onları aldatmak ve baskı altında tutmak için kullandıkları hile ve aldatmacalara hemen kanar ve yapısından gelen saflığıyla onların tuzağına da çabuk düşer. Nitekim onlar (politikacılar) da halkın bu zaafını bilir ve sıklıkla onu kendi çıkarları için kullanırlar.
Fakat halk, bir kez ayağa kalkıp gücünü gösterdi mi ki yüzyılda bir olur bu, o zaman her şey önünde secdeye durur; tiranlarsa, sinsi hayvanların aslanın önünde yaptığı gibi anında kendisini yere atar ve ölü numarası yapar. Ama sonra ayağa kalkar ve yalakalık yaparak halka yaklaşır; şiddetin yerine hile ve tuzaklar kullanır; herkes de onun düzeldiğini sanır, çünkü dudaklarından sürekli “özgürlük” lafları dökülür. Halksa zafer sarhoşluğuna kapılır ve gaflete düşer; muazzam miktarda servet yığarlar önüne, halka ait olanı halka sunarlar; hatta muazzam boyutta bir güç de verirler; halktan saygı ve sevgiden başka bir şey göremeyen vekillerin önüne, onların hırs ve açgözlülüklerini kışkırtacak olanaklar da sunarlar. Kısa bir süre sonra da zaaflı ve düşkün olanlar, teker teker tuzağa düşmüş olurlar; sürekli aynı oyuna başvurularak, insanların sınıf atlama hırsına ve başka zaaflarına da hitap edilir. Tabii ki en çok da kamuoyunun bilincini zehirlemeyi amaçlarlar; eski önyargılar ve henüz tamamen ortadan kalkmamış olan alışkanlıklar yeniden canlandırılarak devreye sokulur; özellikle de henüz düzeltilememiş olan ahlak ve karakterlere hitap edilir; henüz kökleşmemiş yeni erdemleri anında boğmaya girişir; her yerde sürüler halinde gezinen taraftarlarıysa yanlış yaşam tarzlarını yaygınlaştırırlar; halka sürekli sakin olma ve güven telkin edilir; “özgürlük” ise neredeyse yeni bir isyanın sloganı haline getirilir; onun hakiki savunucularıysa kovuşturur ve karalanıp durur; hatta halkın vekillerinin gözlerini kamaştırmayı, onları satın almayı veya dışlamayı dener. Kimileri halkın haklarını yok etmek için onun güvenini gasp eder ve sonra da utanmazca ele geçirdikleri ürünlerin keyfini çıkarırlar. Bu arada, onların yerlerini ele geçirebilmek için onlarla mücadele eden taklitçiler de görülür. Entrikacılar ve particiler devasa bir dalga gibi ortaya çıkarlar. Halk onları ancak, yeterince zarar verdikten ve artık onlara kafa tutacak kadar güçlendikten sonra fark edebilir. Özgürlüğe indirilen her darbeyle, anında, vatansever amaç ve eylemler öne sürülerek halk aldatılmaktadır; halkı, güya yönetime ortak ederek onun her çabasını ve düşüncesini yanlış yola sevk ederler; sonra da onu, ne kadar güç ve yetkiyle donattıklarını söyleyerek yatıştırırlar. Her yerde ikiliklerin ortaya çıktığı, despotlara has tuzakların kurulduğu; eşitliğin düşmanlarının ittifaklar oluşturduğu; devletin koruyucularının halkın önderleri olduğu; yurttaşların bir kısmınınsa bilgisi ve serveti sayesinde etkin ama güçsüzlüğü nedeniyle onlara katıldığı bir dönemdeyiz.
İşte bu koşullarda ulusumuz, kölelikle iç savaş tercihi arasında kalmıştır. Halka ayaklanmayı, bir çıkış yolu olarak önermişlerdi; peki ama en son çare olan bu aracın kullanılması hiç mümkün mü? İkiye bölünmüş bir devletin bütünüyle ayağa kalkması mümkün mü?"
Sinan Acıoğlu
Odatv.com