SIMYACI
Paulo Coelho, Rio de Janeiro'da dogdu. Roman yazarligina baslamadan önce, oyun yazari, tiyatro yönetmeni ve sevilen bir sarki sözü yazariydi. Coelho, gençliginde bir hippiydi. 1986 yilinda HiristiyanIarin, Bati Avrupa'dan baslayip Ispanya'da Santiago de Compostela kentinde sona eren geleneksel haç yolculugunu yapti; bu deneyimini 1987 yilinda yayinladigi The Pllgrimage (Hac) adli kitabinda anlatti. 1988 yilinda yayinlanan ikinci kitabi Simyaci, Coelho'yu en çok okunan çagdas yazarlardan biri yapti. Öteki kitaplari;^ Brida, Valkürler ve son yazdigi Piedra Irmaginin Kiyisinda Oturdum, Agladim'dir. Simyaci, 42 ülkede yayinlandi, 26 dile çevrildi. Bu kitap, Coelho'yu Gabriel Garcia Mârquez'in arkasindan en çok okunan Latin Amerikali yazarlardan biri konumuna getirdi.
Felsefe Tasi'nin gizlerini bilen ve bunu kullanan simyaci J. 'ye
Yollarina giderken Isa bir köye girdi. Marta adli bir kadin onu evine kabul etti. Meryem adli bir kizkardesi vardi, o da Rabbin ayaklari dibinde oturup onun sözünü dinlerdi. Marta ise, isin çoklugundan saSirmisti; Isa'ya giderek dedi: ' - Ya Rab, kizkardesimin hizmette beni yalnu birakmasi sence bir sey degil midir? Imdi ona söyle
bwa yardim etsin. Fakat Rab cevap verip dedi: - Marta, Marta, sen birçok seyler için üzülüp telas ediyorsun; fakat bir seye ihtiyaç vardir ve Meryem, kendisinden alinmayacak olan iyi payi seçmistir. INCIL, LUKA, X, 38-42
Öndeyis
BIR KERVANCININ
GETIRDIGI KITABI
ELINE aldi Simyaci. Kapagi yoktu kitabin, ama gene de yazarinin kim oldugunu anladi: Oscar WIlde'di yazar. Kitabin sayfalarini karistirirken, Narkissos'u anlatan bir öyküye rastla-
di. Narkissos'un, kendi güzelligini her gün bir gölün sularinda seyretmeye giden bu yakisikli delikanlinin efswesini biliyordu Simyaci. Bu delikanîi kendi görüntüsüne öylesine vurgunmus ki günün birinde göle düsüp bogulmus. Onun göle düsüp boguldugu yerde de bir çiçek açmis, bu çiçege nergis adi verilmis. Ama kendi yazdigi öyküyü böyle bitirmiyordu Oscar Wilde. Tatli su gölünün kiyisina gelen orman tanriçalari Oreas'larin onu bir aci gözyasi kavanozuna dönüsmüs olarak bulduklarini yaziyordu Oscar Wilde. - Neden agliyorsun? diye sormus Oreas'lar. - NarkIssos için agliyorum, diye yanitlamis göl. - Ne vaT bunda sasilacak, demis bunun üzerine ormw tanriçalari. Bizler ormanlarda bosu bosuna onun pesinde dolasir dururduk, ama onun güzelligini yalnizca sen görebilirdin yakindan.
- Narkissos yakisikli bir genç miydi? diye sormus göi. - Bunu senden daha iyi kim bilebilir ki? diye karsilik vermis iyice sasiran Oreas'Iar. Her gün senin kiyilarina gelip sularina bakiyordu! Göl bir süre sessiz kalmis. Sonra söyle konusmus: - Narkîssos için agliyorum, ama onun yakisikli oldugunu hiç fark etmemistim ben. Narkissos için agliyorum,
1 1
çünkü sularima egildigi zaman, gözlerinin derinliklerinde kendi güzelligimin yansimasini görebiliyordum.
- Iste çok güzel bir hikâye, dedi Simyaci.
*
12
Birinci Bölüm
DELIKANLININ
ADI SANTIAGO
IDI. SÜRÜ-
süyle birlikte eski, terk edilmis kilisenin önüne geldiginde günes batmak üzereydi. Kilisenin çatisi çoktwdir çökmü§, bir zamanlar ayin esyalarinin konuldugu yerde kocaman bir fIravuninciri büyümüstü. Delikanli geceyi burada geçirmeye karar verdi. Bütün koyunlarini yikik kapidan içeri soktu. Koyunlarin, geceleyin kaçmalarina engel olacak sekilde, kapiya birkaç tahta koydu. Bu bölgede kurt falan yoktu, ama bir keresinde bir kaçak koyunu bulmak için, ertesi gün bütün gün dolasmak zorunda kalmisti. Yamçismi yere yayip üzerine uzandi, okuyup bitIrdigi kitabi da yastik olarak basinin altina koydu. Uykuya dalmadan önce, artik daha kalin kitaplar okumasi gerektigini düsündü: Okunmalari daha uzun sürer, geceleyin de daha rahat yastik olurlardi. Uyandiginda ortalik hâlâ karanlikti. Yukariya bakti,
yari yariya yikilmis çatinin arasindan parildayan yildizlari gördü. "Biraz daha uyusaydim," diye düsündü Bir hafta önceki düsü tekrar görmüs, gene sonunu getiremeden uyanmisti. Kalkti, bir yudum sarap içti. Sonra degnegini eline aIip hâlâ uyumakta olan koyunlari uyandirmaya basladi. Hayvanlarin çogunun tipki kendisî gibi uykudan hemen siyrilip uyandiklarini fark etti. Sanki gizemli bir güç, iki yildir, yiyecek ve su pesinde kendisiyle birlikte bütün ülkeyi dolasip duran koyunlarin yasamina baglamisti yasa^ mini. 'Bana öylesine alistilar ki, saat düzenimi biliyorlar,* dedi kendi kendine alçak sesle.
1 5
^ daldlktafl sonra, tersi de olabilir,' diye düsündü: Hayvaaiarin saat düzenine belki de kendisi alismisti. Gene de, Uyanmasi geciken, koyunlar da vardi.
Adlarini söyleyer^ek^ sopasiyla birer birer hepsini uyandirdi. Söylediklerini koyunlarin anlayabildigine her zaman inanmi$ti. Bundan^ dolayi, kendisini'etkileyen kitaplarin bazi bölümIerini kimi zaman onlara okur; kimi zaman da kirlarda dola§an biç çobanin yalnizligindan ya da yasama sevincinden söz ederdi onlara; kimi de ugTamayi aliskanIik haline getirdigi kentlerde gördügü son yenilikleri anlatirdi. Ama, önceki günden bu yana, dört gün sonra varacagi kentte yasayan genç kizdan baska bir konusma konusu açmamisti. Bir tüccarin kiziydi söz konusu olan. Önceki yil, yalnizca bir kez gelmisti buraya. Tüccarin bir kumas magazasi vardi; alacagi mal koçusunda aldatilmamak için, koyunlarin gözünün önünde kirkilmasini istiyordu. Bu magazayi ona bir arkadasi anlatmis, çoban da sürüsünü oraya götürmüstü. * 16
"BIRAZ YÜN SATMAK ISTIYORUM," DEMISTI çoban, tüccara. Dükkân kalabalikti, is yogundu; bu yüzden, tüccar çobana ikindiye kadar beklemesini söyledi. Bunun üzerine Çoban gidip magazanin önündeki kaldirima oturdu, heybesinden bir kitap çikardi. - Çobanlarin kitap okuyabildiklerini bilmiyordum, dedi yanibasinda bir kadin sesi. Uzun siyah saçlari, eski Magripli fatihleri bellibelîrsiz animsatan gözleriyle, tepeden tirnaga tam bir Endülüs kiziydi konusan. - Koyunlar kitaplardan daha ögreticidir, diye yanitladi genç çoban. Iki saatten fazla sohbet ettiler. Endülüs kizi, tüccarin kizi oldugunu söyledi, her günü birbirine benzeyen köy yasamini anlatti. Çoban, Endülüs kirlarindan, ugradigi kentlerde gördügü son yeniliklerden söz etti. Koyunlanyla konusmak zorunda kalmadigi için mutluydu çoban. - Okumayi nasil ögrendiniz? diye sordu genç
kiz. - Herkes gibi, diye yanitladi çoban. Okulda. - Peki ama, okuma bildiginize göre niçin çobanlik yapiyorsunuz? Delikanli bu soruyu yanitlamamak için duymazliktan geldi. Verecegi yaniti genç kizin anlamayacagindan emindi. Bu yüzden, yolculuk öyküleri anlatmayi sürdürdü. Genç kizin Magripli küçük gözleri, merak ve saskinliktan kocaman açiliyor, kimi de iyice küçülüyordu. Zaman geçtikçe, zamanin hiç geçmemesini, genç kizin babasinin islerini bitirememesini ve kendisinden üç gün daha beklemesini istemesini dilemeye basladi delikanli. Simdiye kadar hi^
Simyaci
17^
duymadigi birseyler hissettigini fark etti: Sonsuza dek bir yere yerlesmek istiyordu. Kara saçli genç kizin yaninda, kuskusuz, günler birbirine benzemezdi. Ama sonunda tüccar gelip dört koyun kirkmasini
istedI. Borcunu ödedikten sonra çobanin ertesi yil da ugramasini söyledi. 18
SIMDI BU KASABAYA
ULASMAK IÇIN
ÖNÜNde dört gün vardi çobanin. Heyecandan içi içine sigmiyordu, ama yüregini koyu bir kaygi da sarmisti: Belki de genç kiz unutmustu onu. Yün satmak için oraya ugrayan bir yigin çoban vardi. - Pek önemli degil, dedi koyunlariyla konusurken. Ben de baska yerlerde baska kizlar taniyorum.* Ama, yüreginin derinliklerinden biliyordu ki, öyle *pek önemli degil* diyecek durumda degildi. Çobanlarin da, tipki denizciler ve gezgin saticilar gibi, kendilerini yeryüzünde basibos dolasmaktan vazgeçirtecek birinin yasadigi bir kente ugrayabileceklerini biliyordu.
*
1 9
GÜNÜN
ILK ISIKLARI TANYERINDEN
YÜKselmeye baslarken, çoban koyunlarini gündogusu yönünde sürmeye basladi. 'Hiçbir zaman bir karar vermek gereksinimi duymuyorlar/ diye düsündü. 'Belki de bu yüzden hep benim yanimda kaliyorlar.' Su ve yiyecekten baska bir seye gereksinim duymuyordu koyunlar. Onlarin çobani olarak Endülüs'ün en iyi otlaklarini bildigi sürece, kendisiyle her zaman dost kalacaklardi. Günesin dogusu ile batisi arasinda eglesen, uzun saatlerden olusan günlerin biri ötekinden farkli olmasa da; kisacik yasamlari boyunca tek bir kitap okumasalar, köylerde olup bitenleri anlatan delikanlinin insan dilini anlamasalar da. Yiyecek ve suyla yetiniyorlardi ve bu onlar için yeterliydi. Buna karsilik, yünlerini, arkadasliklarini ve kimi zaman da etlerini cömertçe sunuyorlardi. 'Günün birinde bir canavara dönüssem ve tek tek hepsini öldürsem, sürünün hepsini bogazladiktan sonra ancak isin farkina varirlardi,' diye düsündü delikanli.
'Çünkü bana inaniyorlar ve artik kendi içgüdülerine güvenmiyorlar. Bu böyle, çünkü onlari otlaga ben götürüyorum.' Delikanli kendi düsüncelerine sasmaya, onlari tuhaf bulmaya basladi. Içinde firavuninciri bitmis kilise belki de cinli-periliydi. Belki de ayni düsü bu nedenle yeniden görüyor ve her zaman sadik dost saydigi koyunlara kirsi öfke duyuyordu. Önceki aksam yemeginden kalma sarabindan içti biraz ve yamçisina sarindi. Birkaç saat sonra, günesin ükselrnesiyle artan bunaltici sicaklar yüzünden sürüsünü kirda dolduramayacagini biliyordu. Yazin bu saatte bütün ispanya uykuya dalardi Sicak, gece ininceye kadar
sürerdi, ama bu arada yamçisini yin.naa t^irr.A 20-in daydi. Her seye karsin, bu yükten /ak.r.-r. < - k*, -'.p? zaman, sabah ayazmi bu yük sayesinde _>i..j;etme:.Igi'~ animsiyordu kuskusuz. 'Havanin beklenmedik degiSiK.u.\leri.-e ka.-si \cArr ya her zaman hazir olmaliyiz,' dht: uüsu'. ^ord- r zö-
man; yamçinin agirligina katianmavi minnetle kabai ediyordu. Yamçinin da bir varlik nedeni vardi, tipki delikanlinin hikmeti vücudu gibi. Orasi senin, burasi benim Endülüs ovalarini iki yil dolastiktan sonra, belgenin bütün kentlerini ezbere ögrenmisti; yasamina anlam veren |ey gezip dolasmakti. Basit bir çobanin neden okuma biidigin., bu ke/ genç kiza açiklamak niyetindeydi: On aki yasina kadar papiz okuluna gitmisti. Anababasi, onun din adami olrnisim istemislerdi; tipki koyunlari gibi, yalnizca su ve yiyecek için çalisan yoksul bir köylü ailesi için gurur kaynagiy Ji böyle bir sey. Latince, ispanyolca ve dinbilim okumust'-i. Ama, daha küçüklügünden itibaren dünyayi tanimayi hayal e" misti, Tanriyi ya da insanin günahlarini ögrenmek:.: .;ok daha Önemliydi böyle bir sey. Bir aksam, ailesini g-,n.ie\t giderken, bütün cesaretini toparlayip t^hasma r vhip oimak istemedigini söyledi. Yolculuk yapmak istiyordu.
- Dünyanin bütün insanlari sim üye kad"r t-j köyden gelip geçtiler, oglum. Buraca yeni peyler anmayi geldiler, ama hiç degismediler. Satoyu gezmek için tepeye çikarlar ve geçmisin günümüzden daha iyi olduguna karar
verirler. Saçlarinin rengi ister açik, ister koyu olsun, hepsi de köyümüzün insanlarina benzerler - Ama ben, bu insanlarin geMikbri ülkelerdeki "tolari bilmiyorum, diye yanitladi delikanli. - Bu insanlar, tarlalarimiz!, kadinianmizi görünce, her zaman burada yasamak istediklerini seklerle;. dirsürdürdü baba.
- Onlarin geldikleri yerlerin kadinlarini ve topraklarini tanimak istiyorum, dedi ogul bunun üzerine. Çünkü hiçbiri bizimle kalmiyorlar burada. - Ama bu insanlarin cepleri para dolu, dedi baba. Bizim burada, yalnizca çobanlar baska yerleri görebilirler. - Öyleyse, ben de çoban olacagim. ' Bunun üzerine baba hiçbir sey söylemedi. Ertesi gün, içinde üç eski ispanyol altin lirasi bulunan bir kese verdi ogluna. - Bunlari bir gün tarlada bulmustum. Rahiplige kabul edilme töreninde kiliseye vermeyi düsünüyordum.
Git, kendine bir sürü al ve en iyisinin bizim satomuz, en güzel kadinlarin da bizim kadinlarimiz oldugunu ögreninceye kadar dünyayi dolas. Ve baba oglunu kutsadi. Delikanli, babasinin gözlerinde de dünyayi dolasma isteginin bulundugunu gördü. Her gece uyumak, yemek ve içmek için hep ayni yerde kalarak yillarca kurtulmaya çalismis olmasina karsin, hâlâ canli kalan bir istekti bu. 22
UFUK KIZARDI, SONRA
GÜNES
GÖRÜNDÜ. Delikanli, babasiyla yaptigi konusmayi animsadi ve kendini mutlu hissetti; daha simdiden birçok sato, birçok kadin tanimisti (ama bu kadinlardan hiçbiri, iki gün sonra görecegi kadinin eline su bile dökemezdi). Bir yamçisi, bir baskasiyla degistokus edebilecegi bir kitabi ve bir sürüsü vardi. Bununla birlikte, en önemlisi, her gün yasaminin büyük düsünü gerçeklestiriyordu: Geziyordu. Endülüs ovalarindan bikinca, koyunlarini satip denizci olabilirdi. Deniz-
den usandigi zaman da birçok kent, birçok kadin tanimis, birçok mutluluk olanagi yasamis olurdu. 'Papaz okuluna, Tanriyi aramaya nasil gidebilirim?' diye düsündü, dogan günese bakarak. Bunun olasi oldugu durumlarda, bir yolunu bulup bir baska yolculuga çikiyordu. Buradan kaç kez geçmis olmasina karsin, bu harap kiliseye kadar hiç gelmemisti. Dünya büyüktü, sonu gelmiyordu. Kisa bir süre de olsa, koyunlarinin kendisine yol göstermesine izin verse, sonunda bir yigin ilginç seyler kesfederdi. "Sorun su ki, her gün yeni bir yere gittiklerinin farkina varmiyorlar. Otlaklarin degistigini, mevsimlerin birbirine benzemedigini anlamiyorlar. Çünkü yiyecek ve sudan baska bir kaygilari yok.' "Belki de herkes için durum böyledir,' diye düsündü çoban. Tüccarin kizina rastladigimdan bu yana baska bir kadin düsünmeyen benim için bile.' Gökyüzüne bakti. Hesaplamalarina göre, ögle yemeginden önce Tarifa'da olacakti. Orada, kitabini daha kalin bir kitapla degistirebilir, sisesini sarapla doldurur, saç-
sakal tirasi olabilirdi; kizin yanina gitmeden önce iyice hazirlanmaliydi. Daha fazla koyunu olan bir baska çobanin, kendi-
2 3
sinden önce davranip genç kiza talip olma olasiligini düsünmek bile istemiyordu. "Bir düsü gerçeklestirme olasiligi yasami ilginçlestiriyor,' diye düsündü, günesin durumuna tekrar bakip adimlarini hizlandirarak. Tarifa'da düs yorumcusu bir yasli kadinin yasadigini ammsamisti. Daha önce bir kez görmüs oldugu bu düsü, bu gece de görmüstü. 24
YASLI KADIN, DELIKANLIYI EVIN ARKASINdaki bir odaya götürdü, odayi salondan rengârenk bir plastik perde ayiriyordu. Odada bir masa, bir Isa'nin Kutsal
Yüregi1 tasviri ve iki sar dalye vardi. Yasli kadin oturdu, delikanliya da oturmasini söyledi. Sonra delikanlinin iki elini ellerinin arasina aldi ve usulca dua etmeye basladi. Söyledikleri bir Çingene duasina benziyordu. Simdiye kadar, dolasirken bir yigin Çingeneye rastlamisti. Bu insanlar da dolasiyorlardi, ama koyunlarla ilgilenmiyorlardi. Söylenenlere bakilirsa, bir Çingenenin isi-gücü durmadan insanlari aldatmakti. Seytanla anlasma yaptiklari, çocuklari kaçirip gizli barinaklarinda bunlari köle gibi kullandiklari da söyleniyordu. Genç çoban, çocukken, Çingeneler tarafindan kaçirilmaktan korkmustu her zaman. Yasli kadin ellerim tutunca bu eski korkuyu animsadi delikanli. 'Ama burada isa'nin Kutsal Yüregi tasviri var,' diye düsündü, kaygilarindan kurtulmak isterken. Elinin titremeye baslamasini, yasli kadinin da onun bu ürküntüsünü fark etmesini istemiyordu. Sessizce bir Tanri Babamiz duasi okudu. - Ilginç... dedi yasli kadin, gözlerini delikanlinin
elinden ayirmaksizm. Ve tekrar sustu. Delikanli, giderek sinirlendigini hissediyordu. Ama elinin titremesine engel olamadi ve yasli kadin fark etti bunu. Hemen ellerini çekti kadinin ellerinden. - Buraya el falina baktirmak için gelmedim, dedi. Bu eve geldigi için artik, pismanlik duyuyordu. Bir an, kadina 1 Isa'nin Tann sevgilinin limgeji. (Çrv.)
2 5
ücretini ödemenin ve hiçbir sey ögrenmeden buradan ayrilmanin daha iyi olacagini düsündü. Ne var ki, üst üste gördügü ayni düsün ne anlama geldigini ögrenmek çok önemliydi onun için. - Gördügün düsler hakkinda bilgi almaya geldin, dedi bunun üzerine yasli kadin. Ama düsler Tanrinin diliyle konusurlar. Tanri dünyanin diliyle konusursa bunun yorumunu yapabilirim. Ama senin ruhunun diliyle konustugu zaman bunu yalnizca sen anlayabilirsin. Gene de
danisma ücreti ödeyeceksin bana. 'Gene bir dalavere,' diye düsündü delikanli. Her seye karsin, tehlikeyi göze almaya karar verdi. Bir çoban, kurt ya da kuraklik tehlikesiyle her zaman karsi karsiyadir; ama, çobanlik meslegini çekici kilan da budur zaten. - Ayni düsü iki kez üst üste gördüm. Koyunlarimla bir otlaktaydim. Derken bir çocuk göründü ve koyunlarla oynamaya basladi. Insanlarin koyunlarimla oynamasindan pek hoslanmam; tanimadiklari insanlardan korkarlar. Ama kendileriyle oynamaya gelen çocuklardan korkmazlar. Neden bilmem. Hayvanlarin, insanlarin yasini bilmeleri sasirtici bir sey. - Sözü gördügün düse getir, dedi yasli kadin. Ateste tencerem var. Hem zaten fazla paran da yok, bütün zamanimi alamazsin. - Çocuk bir s üre koyunlarla oynuyor, diye sürdürdü konusmasini çoban, biraz sikintiyla. Ve birden elimden
tutuyor, beni Misir Piramitlerine götürüyor. Yasli kadinin Misir Piramitlerinin ne oldugunu bilip bilmedigini anlamak için bir an sustu. Ama kadin sessizligini bozmadi. - Sonra, Misir Piramitlerinin (yasli kadinin iyice anlamasi için bu sözcükleri tane tane söylüyordu) önünde, çocuk bana, 'Buraya gelirsen, gizli bir hazine bulacaksin,' diyor. Ve tam bana hazinenin yerin'i gösterecegi sirada uyaniyorum, iki kez oldu.
26
Yasli kadin bir süre sustu. Sonra, delikanlinin ellerini tuttu, dikkatle inceledi. - Artik senden para istemiyorum, dedi sonunda. Ama hazineyi bulacak olursan onda birini isterim. Delikanli gülmeye basladi. Sevinçten gülüyordu. Böylece, gördügü hazine düsleri sayesinde, cebindeki pek az parayi da harcamamis oluyordu! Bu yasli kadin
gerçekten bir Çingene olmaliydi. Çingeneler biraz tuhaftirlar. ~ Iyi de, nasil yorumluyorsunuz bu düsü? diye sordu delikanli. - Önce yemin edeceksin. Sana söyleyeceklerime karsilik, hazinenin onda birini bana' verecegine dair yemin edeceksin. Delikanli yemin etti. Yasli kadin, gözlerini Isa'nin Kutsal Yüregi tasvirinden ayirmaksizm tekrarlamasini istedi. - Dünya Dili'nde bir düs bu, dedi ardindan. Bunu yorumlayabilirim, ama çok zor bir yorum. Iste bu yüzden bana verecegin paya deger. - Yorumum söyle: Misir Piramitlerine gitmelisin. Neyin nesidir bunlar bilmiyorum, ama bir çocuk gösterdigine göre, gerçekten vardir bunlar. Orada bir hazine bulup zengin olacaksin. Delikanli önce sasirdi, sonra öfkelendi. Bu kadar az bir sey için bu cadi kariya gelmesi gerekmezdi. Ama,
para ödemek zorunda olmadigini animsadi. - Eger buysa, bunun için vakit kaybetmeye degmez, dedi. - Hadi çanim! Sana, gördügün düsü yorumlamanin zor oldugunu söylemistim. Basit seyler, en olaganüstü seylerdir ve yalnizca bilginler anlayabilirler bunlari. Bir bilgin olmadigim için, baska seyler de bilmem gerekiyor: El falina bakmak, mesela. - Peki, nasil gidecegim Misir'a?
2 7
- Ben yalnizca düsleri yorumluyorum. Bunlari gerçege dönüstürecek gücüm yok benim. Bu yüzden de kizlarimin bana verdikleriyle yasamak zorundayim. - Ama ya Misir'a yaramazsam? - Eh, o zaman bir sey ödemezsin bana. Zaten ilk
kez olmayacak. Ve yasli kadin bu sözlerine hiçbir sey eklemedi. Delikanlidan gitmesini istedi. Çünkü onunla epeyce zaman kaybetmisti. 28
ÇOBAN, FALCININ YANINDAN
HAYAL
KIRIKrikligi içinde ayrildi; bir daha asla düslere inanmamaya karar vermisti. Bu arada yapacak bir yigin isi oldugunu animsadi: Önce gidip karnini doyurdu, kitabini daha kalin bir kitapla degistirdi ve yeni satin aldigi sarabi rahatça içmek için kasabanin alanina gidip bir siraya oturdu. Sicak bir gündü, ama sarap o akil-sir ermez gizemiyle çobanin içini biraz serinletti. Koyunlar, yeni edindigi bir dostun kent girisinde bulunan agilmdaydilar. Bu yörelerde bir yigin arkadasi vardi - ve bu da yolculuk yapmayi neden bunca sevdigini açikliyor. Her gün birlikte olmak gereksinimi duymaksizin, insan her zaman yeni dostlar edinir. Papaz okulunda oldugu gibi, insan her zaman ayni insanla-
ri görürse, bunlari yasaminin bir parçasi saymaya baslar. Iyi, ama bu kisiler de bu nedenle, yasamimizi degistirmeye kalkisirlar. Bizi görmek istedikleri gibi degilsek hosnut olmazlar, canlari sikilir. Çünkü, efendim, herkes bizim nasil yasamamiz gerektigini elifi elifine bildigine inanir. Ne var ki, hiç kimse kendisinin kendi hayatim nasil yasamasi gerektigini kesinlikle bilmez. Tipki su, düsleri gerçege dönüstürmeyi beceremedigi halde düs yorumculuguna kalkisan cadi gibi. Koyunlarim alip kirlara açilmadan önce günesin alçalmasini beklemeye karar verdi. Üç gün sonra tüccarin kizini görecekti. Tarifa papazindan aldigi kitabi okumaya basladi. Kalin bir kitapti, daha ilk sayfada bir cenaze törenini anlatiyordu. Ayrica, kahramanlarinin adlari da son derece karmasikti. 'Günün birinde bir kitap yazacak olursam,' diye düsündü, okurlari, kahramanlarin adlarini bir anda ogren-
2
9
mek zorunda birakmamak için onlari teker teker sunacakti. Okumaya iyice daldigi sirada (cenaze karda gömüldügü ve bu da yakici günesin altinda serinlik duygusu uyandirdigi için hosuna gidiyordu okuma), yasli bir adam gelip yanma oturdu ve onunla konusmaya basladi: - Bu insanlar ne yapiyorlar? diye sordu yasli adam, alandan geçenleri göstererek. - Çalisiyorlar, diye yanitladi çoban, sogukça ve okudugu kitaba kendini iyice kaptirmis gibii Aslinda, tüccarin kizinin önünde koyunlarini kirktigini ve kizin da çobanin nasil yaman biri olduguna gözleriyle taniklik ettigini hayal ediyordu. Bu sahneyi daha önce onlarca kez hayal etmisti. Koyunlarin arkadan öne dogru kirkilmalari gerektigini genç kiza anlatmaya baslayinca onun kendisini kendinden geçercesine dinledigini gözünün önüne getiriyordu her
zaman. Bir yandan koyunlari kirkarken, bir yandw da genç kiza anlatacak ilginç öyküler animsamaya çalisiyordu. Bunlar çogunlukla kitaplarda okudugu öykülerdi, ama o bunlari sanki kendisi yasamisçasina anlatiyordu. Genç kiz okuma bilmedigi için isin aslini hiçbir zaman ögrenemeyecekti. Ne var ki, direndi yasli adam. Yorgun ve susamis, oldugunu söyledi ve bir yudum sarap içmek istedi. Delikanli siseyi verdi ona; belki kendisini rahat birakir, diye düsündü. Ama yasli adam mutlaka gevezelik etmek istiyordu. Çobana, okumakta oldugu kitabin nasil bir sey oldugunu sordu. Içinden adama kaba davranip oturdugu sirayi degistirmeyi geçirdi, ama babasi ona yasli insanlara karsi saygili olmayi ögretmisti. Bunun üzerine kitabi yaslr adama uzatti. Bunu iki nedenden dolayi yapti: Birincisi, kitabin adini iyi söyleyemiyordu,- ikincisi, yasli adam okuma bilmiyor-
sa, küçük düsmemek için kendisi sira degistirmek isteyecekti. 30
- Himm! dedi yasli adam, sanki tuhaf bir nesneymis gibi, bütün dikkatiyle incelerken. Önemli bir kitap, ama çok sikici. Çoban çok sasirdi. Demek yasli adam da okuma biliyordu ve bu kitabi daha önce okumustu. Onun dedigi gibi sikici bir kitapsa, degistirmek için hâlâ zamani vardi. - Bütün kitaplar gibi ayni seyden söz eden bir kitap, diye sürdürdü konusmasini yasli adam. Insanlarin kendi yazgilarini seçmek sansindan yoksun bulunduklarindan söz ediyor. Ve sonunda da, dünyanin en büyük yalanma inandigini söylüyor. - Peki dünyanin en büyük yalani ne? diye sordu delikanli, saskinlik içinde, - Ne mi? Hayatimizin belli bir âninda, yasamimizin denetimini elimizden kaçiririz ve bunun sonucu olarak ha-
yatimizin denetimi yazginin eline geçer. Dünyanin en büyük yalani budur. - Benim için böyle olmadi, dedi delikanli. Rahip olmami istiyorlardi, ben kendim çoban oldum. - Böylesi daha iyi, dedi yasli âdâm. Çünkü sen gezmeyi seviyorsun. "Düsüncelerimi okuyor,' diye geçirdi içinden Santiago. Bu sirada, pek öyle umursamadan kalin kitabin sayfalarini karistiriyordu yasli adam. Çoban onun giysilerinin tuhafligini fark etti: Arap'a benziyordu, ama bu yörelerde olaganüstü bir sey degildi bu. Tarifa'dan ancak birkaç saat uzaktaydi Afrika. Çogu zaman kente alisveris yapmak için Araplar gelirdi,- günde birkaç kez tuhaf hareketler yaparak dua ettikleri görülürdü. - Neredensiniz? diye sordu delikanli. - Birçok yerden. - Kimse birçok yerden olamaz, dedi delikanli. Ben
bir çoban olarak degisik yerlerde bulunabilirim, ama aslim bir yerdendir: Çok eski bir satosu olan bir kent. Orada dogdum.
3 1
- Peki, diyelim ki, ben de Salem'de1 dogdum. Çoban, Salem'in nerede oldugunu bilmiyordu, ama bilgisizliginden dolayi küçük düsmemek için de soru sormak istemiyordu. Bir süre alana bakti. Insanlar gidîp-geliyor, isleri baslarindan askmmis gibi görünüyorlardi. - Nasil bir yer Salem? diye sordu sonunda, bir ipucu yakalamak Için. - Her zamanki gibi, her zaman nasilsa öyle. Dogrusu bir ipucu degildi yaniti. Ama en azindan Salem'in Endülüs'te bulunmadigini biliyordu. Yoksa, bilirdi bu kenti. - Peki, ne yapiyorsunuz Salem'de?
- Salem'de ne mi yapiyorum? Yasli adam ilk kez kahkahayla gülmeye basladi. Salem Kraliyim ben, ne soru! insanlar bir yigin acayip seyler söylüyorlar. Bazen, koyunlarla birlikte yasamak çok daha iyi, konusmaz koyunlar, yiyecek ve su aramaktan baska bir sey yapmazlar. Ya da kitaplar, dinlemek isterseniz size ilginç öyküler anlatir kitaplar. Ama insanlarla konusurken durum baska, öylesine tuhaf seyler söylerler ki, konusmayi nasil sürdüreceginizi bilemezsiniz. - Benim adim Melkisedek,2 dedi yasli adam. Kaç tane koyunun var? - Yeteri kadar, diye yanitladi çoban. Yasli adam onun hayati hakkinda daha fazla seyler ögrenmek istiyordu. - Öyleyse, bir sorunumuz var. Yeteri kadar koyunun oldugunu düsündügün sürece sana yardim edemem. Delikanli içinde bir kizginlik hissetmeye basladi. Hiçbir yardim istedigi yoktu. Sarap isteyen, sohbet etmek
isteyen, kitabiyla ilgilenen yasli adamin kendisiydi. 'Tevrat'ta adi geçen bir kent (Tefevin, XIV, 18} (Çev.) ? Salem Krali (Tevrat Teinin, XIV. 18); Yü<* Al'ah'tn rahib", AbiWt (Ibrahim Peygamber) mübarek kildi (Çrv)
32
- Kitabi geri verin bana, dedi. Koyunlarimin yanma gidip yola çikmaliyim. - On koyundan birini bana ver, dedi yash adam. O zaman, gizli hazineye ulasmak için ne yaptman gerektigini ögretirim sana.
Delikanli bunun üzerine düsünü annjnsadi ve birden her sey apaçik ortaya çikti. Yash kadin para istememisti kendisinden, bu yasli adam (belki de kacjbnm kocasiydi) gerçekle hiçbir iliskisi olmayan bir bilgi karsiliginda daha fazla para sizdiracakti. Bu da bir Çingene olmaliydi.
Ama, delikanli daha agzini açmadan, yasli adam yere egilip bir ince dal parçasi aldi ve alanin kumu üzerine birseyler yazmaya basladi. Yasli adam egildigi anda gögsünde bir sey parladi ve öylesine parladi ki, delikanlinin gözleri hiçbir sey görmez oldu. Ama, yasindan beklenmeyecek bir çabuklukla, harmanisiyle gögsünü örttü yasli adam. Delikanlinin göz kamasmasi geçti ve yasli adamin yazmakta oldugu seyleri açik seçik görmeye basladi. Küçük kentin alaninin kumlari üzerinde, babasinin ve annesinin adlarini okudu. Hayatinin o âna kadarki öyküsünü, çocukken oynadigi oyunlari, papaz okulunun soguk gecelerini okudu. Simdiye kadar hiç kimseye anlatmadigi seyleri okudu: Karaca avlamak için babasinin tüfegini gizlice alisini ya da yalniz basina yaptigi ilk cinsel deneyini. - Ben Salem Kraliyim, demisjti yasli adam. - Bir kral niçin bir çobanla çene çalsin? di^e sordu delikanli; tedirgin olmus, alabildigine sasirmisti. - Bunun birçok nedeni var. Ama diyelim ki,
bunun en önemli nedeni senin Kisisel Menkibe'ni1 gerçeklestirmek gücüne sahip olusun. Mtnkibt: Din büyüklerini n ya da tarihe geçmis, ünlü kifileriu yasamlarim ve olaganüstü davranislarini anlatan öykü. 'Yazgi'ya gönderme yapiliyor. (Çev,)^
Simyaci
33/3
Delikanli 'Kisisel Menkibe'nin ne anlama geldigini bilmiyordu. - SenIn her zaman gerçeklestirmek istedigin seydir. Hepimiz, gençken, Kisisel Menkibe'mizin ne oldugunu biliriz. - Hayatin bu döneminde, her sey açik seçiktir, her sey mümkündür ve hayal kurmaktan, hayatinda gerçeklestirmek istedigi seylerin olmasini istemekten korkmaz. Ama zaman geçtikçe, gizemli bir güç, Kisisel Menkibe'nin gerçeklestirilmesinin olanaksiz oldugunu kanitlamaya
baslar. Yasli adamin söylediklerinin genç çoban için önemli bir anlami yoktu. Ama su 'gizemli güçler'in ne oldugunu ögrenmek istiyordu: Anlattigi zaman tüccarin kizinin agzi bir karis açik .kalacakti. Olumsuz gibi görünen güçlerdir bunlar, ama aslinda sana Kisisel Menkibe'ni nasil gerçeklestirecegini ögretirler. Zihnini ve iradeni bunlar hazirlarlar, çünkü dünyada bir büyük gerçek vardir: Kim olursan ol, ne yaparsan yap, büfcüri' yüreginle gerçekten bir sey istedigin zaman, Evrenin Ruhu'nda bu istek olusur. Bu senin yeryüzündeki özel görevindir. - Insan yalnizca yolculuk yapmak istese? Ya da bir kumas tüccarinin kiziyla evlenmek istese? Ya da hazine aramak istese. Dünyanin Ruhu insanlarin mutluluguyla beslenir. Ya da mutsuzluklanyla, arzuyla, kiskançlikla. Kendi Kisisel Menkibe'sini gerçeklestirmek insanlarin biricik gerçek yükümlülügüdür. Her sey bir ve tek seydir. Ve
bir sey istedigin zaman, bütün Evren arzunun gerçeklesmesi için isbirligi yapar.
Ahiri ve gelip geçenleri seyrederek bir süre sustular. lif önce vasi' adam bozdu: M-Jui k-*'- "p güdü\ örsün? <j-.<". •< / it- vîr-.ak l- "suma gidiyor.
Yasli adam, alanin kösesinde, kirmizi arabasinda patlamis misir satan adami gösterdi. - Çocukken \>\i adam da yolculuk yapmak istiyordu. Ama patlamis misir satmak, yillar boyu para biriktirmek için bu arabayi satin almayi seçti. Yaslandigi zaman bir ayligina Afrika'ya gidecek. Insanin düsledigi seyi gerçeklestirmesi için her zaman olanak bulundugunu bir türlü anlamadi. 'Çobanligi da seçebilirdi,* diye düsündü delikanli. Bu düsüncesini yüksek sesle tekrarladi. - Bunu pekâlâ düsündü, dedi yasli adam. Ama
patlamis misir saticilari, çobanlardan daha önemlidirler. Patlamis misir saticilarinin baslarini sokacaklari bir çati vardir, oysa çobanlar yildiz palasta uyurlar. Insanlar kizlarini çobanlardan çok patlamis misir saticilariyla evlendirmek isterler. Tüccarin kizini düsünen çoban, yüreginde bir aci hissetti. Kizin yasadigi kentte kuskusuz bir patlamis misir saticisi vardi. - Sonuç olarak, insanlarin patlamis misir saticilari ve Çobanlar hakkinda düsündükleri, onlar için, Kisisel Menkibe'den daha Önemli olur. Yasli adam kitabin sayfalarini karistirdi, bir yeri eglenerek okudu. Çoban biraz bekledi, sonra, daha önce yasli adamin yaptigi gibi, araya girdi: - Bunlari neden söylüyorsunuz bana? - Çünkü sen, kendi Kisisel Menkibe'ni yasamaya çalisiyorsun. Ve bundan vazgeçmek üzeresin. - Peki siz hep böyle durumlarda mi ortaya
çikarsiniz? - Her zaman böyle degil, ama her zaman bir sey yapmaktan geri durmadim. Bazen, iyi bir fikir, bir çözüm yolu olarak göründüm. Kimi zaman, çok nazik bir anda, isleri kolaylastiracak sekilde davrandim. Böyle seyler iste, ama çogu insan hiçbir seyin farkina varmadi.
3 5
Bir hafta önce, bir maden arayicisina bir tas biçiminde görünmek zorunda kaldigini anlatti. Zümrüt aramak için her seyini terk etmisti bu adam. Bes yil boyunca ]bir irmagin kiyisinda çalismis, dokuz yüz doksan dokuz bin dokuz yüz doksan dokuz tas kirmisti, bîr zümrüt parçasi ararken. Iste o anda vazgeçmeyi düsünmüs, oysa zümrüdünü bulmasi için bir tas, bir tek tas kalmisti. Kisisel Menkibe'si
üzerine bahse girmis bir insan oldugu için madenci, yasli adam ise karismaya karar vermis. Bir tasa dönüsüp madencinin ayaklarina yuvarlanmis. Basarisiz geçen bes yil yüzünden eziklik duyan madenci tasi öfkeyle alip uzaklara firlatmis. Tasi öylesine bir hizla firlatmis ki, baska bir tasa çarpan tas parçalanmis ve ortaya dünyanin en güzel zümrüdü çikmis. - insanlar yasama nedenlerini pek çabuk ögreniyorlar, dedi yasli adam, gözlerinde beliren aciyla. Belki de gene ayni nedenle hemen pes ediyorlar. Ama, dünyanin hali böyle iste. Delikanli, konusmanin gizli hazine yüzünden baslamis oldugunu animsadi. - Hazineleri, seller topragin altindan çikartirlar, gene seller topraga gömerler, dedi yasli adam. Hazinen hakkinda daha fazla sey ögrenmek istiyorsan, sürünün onda birini bana vereceksin.
- Hazinenin onda biri yetmez miydi? Yasli adam hayal kirikligina ugrar gibi oldu. -* -^^Tîenüz sahip olmadigin bir seyi vaat ederek gidecek olursan, onu ele geçirmek arzunu yitirirsin. Çoban bunun üzerine hazinenin onda birini Çingene kadina söz verdigini söyledi yasli adama. - Çingeneler kurnazdir, diye içini çekti yasli adam. Ama ne olursa olsun, hayatta her seyin bir bedeli oldugunu ögrenmek senin için iyi bir sey. Isigin Savasçilarinin ögretmeye çalistiklari da bumir zaten. Delikanliya kitabini geri verdi.
36
- Yarin sürünün onda birini bana getireceksin. Gizli hazineyi nasil bulacagini söyleyecegim sana. Haydi, iyi aksamlar.
Sonra alanin bir kösesinde gözden kayboldu.
3 7
DELIKANLI KIT ABI YENIDEN
OKUMAYI
DEnedi, ama bütün dikkatini kitap üzerinde yogunlastiramadi. Yasli adamin dogru söyledigini bildigi için sinirli ve gergindi. Patlamis misir saticisini bularak bir torba patlamis misir satin aldi. Yasli adamin anlattiklarini adama aktarmali miydi, yoksa susmali miydi? Düsünüyordu, ama bir türlü karar veremiyordu. "Bazen isi oluruna birakmak, ilismemek daha iyidir,* dîye düsündü ve adama bu konuda bir sey söylemedi. Konusacak olsaydi, satici günlerce kafa patlatacakti: Her seyi yüzüstü biraksin mi yoksa birakmasin mi? Ama küçük arabasina da iyice alismisti. Adami, kendisinin yol açacagi kararsizlik iskencesinden kurtarabilirdi. Kentte dolasmaya basladi, limana kadar uzandi. Limanda küçük bir bina vardi, bu binanin pence-
reye benzer bir deliginden insanlar bilet satin aliyorlardi. Misir ülkesinin Afrika'da oldugunu ögrendi. - Arzunuz? diye sordu gisedeki memur. - Belki, yarin, diye yanitladi delikanli uzaklasirken. Koyunlarindan birini satarak bogazin karsi yakasina geçebilirdi. Bu düsünce ürkütüyordu onu. - Al sana bir hayalperest daha, dedi gisedeki adam arkadasina, delikanli uzaklasirken. Bilet alacak parasi yok. Delikanli gisenin Önünde koyunlarini düsünmüs ve onlarin yanina gitmekten korkmustu. Iki yil içinde, koyun yetistiriciligi konusunda her seyi ögrenmisti. Her türlü koyun bakimini, koyun kirkmayi ve sürüyü kurtlardan korumayi ögrenmisti. Endülüs'ün bütün kir ve otlaklarini taniyordu. Koyunlarinin her birinin alis ve satis fiyatlarini biliyordu.
38
Arkadasinin agilina en uzun yoldan gitmeye karar
verdi. Kentin bir satosu vardi; kaleye tirmanip surlarin üzerinde oturmak istedi cani. Yukaridan, Afrika'yi görebilirdi. Neredeyse bütün Ispanya'yi uzun süre Isgal etmis olan MagripHlerin buradan geldiklerini söylemisti biri, bir zamanlar. MagrIplilerden nefret ediyordu. Çingeneleri onlar getirmislerdi. Yukaridan, yasli adamla gevezelik ettigi alan da aralarinda olmak üzere kentin büyük bir bölümünü de görebilirdi. *Su ihtiyara rastladigim âna lanet olsun,' diye düsündü. Gördügü düsleri yorumlayabilecek bir kadin bulmaya gitmisti yalnizca. Ne kadin, ne de yasli adam, kendisinin bir çoban olusunu umursuyorlardi. Hayatta hiçbir seye artik inanmayan, çobanlarin bir gün duygusal olarak koyunlarina baglanabileceklerini anlayacak durumda olmayan yalniz insanlardi bunlar. Kendisi koyunlarini çok iyi taniyordu: Hangisi topalliyor, hangisi iki ay sonra kuzulayacak, hangileri tembeldir, hepsini biliyordu. Onlari kirkmayi ve kesmeyi de biliyordu. Gitmeye karar verecek olursa, koyunlari aci çekerdi. Rüzgâr çikti. O, bu rüzgâri taniyordu: Gündogusu diyorlardi bu rüzgâra, imansiz sürüleri bu rüzgârla birlikte gelmislerdi. Tarifa'ya gelmeden önce, Afrika'nin bu kadar
yakin oldugunu hiç düsünmemisti. Çok büyük bir tehlikeydi bu: Magripliler ülkeyi yeniden istila edebilirlerdi. Gündogusu daha sert esmeye basladi. 'Koyunlarimla hazine arasinda kaldim,* diye tlüsündü. Karar vermek, alistigi sey ile sahip olmayi çok istedigi sey arasinda bir seçim yapmak zorundaydi. Ayrica tüccarin kizi da vardi, ama kiz koyunlar kadar önemli degildi, çünkü kendisine bagimli degildi kiz. Kesin olan bir sey vardi: Ertesi gün kiz kendisini görmese, bunun farkina bile varmazdi: Kiz için bütün günler birbirinin ayniydi ve bütün günler birbirine benzedigi zaman da insanlar, günes gökyüzünde hareket
3 9
ettikçe, hayatlarinda karsilarina çikan iyi seylerin farkina varamaz olurlar 'Annemi, babami, dogdugum kentin satosunu terk et-
tim. Onlar bu duruma alistilar, ben de alistim. Koyunlar da benim yokluguma alisirlarsa iyi ederler,' diye düsündü. Yukaridan alana bakti. Seyyar satici patlamis misirlarini satmayi sürdürüyordu. Bir süre önce yasli adamla sohbet ettigi siraya bir genç çift gelip oturdu ve Öpüsmeye baslandi. 'Patlamis misir saticisi,' diye mirildandi, ama cümlesini bitirmedi. Çünkü gündogusu daha da sert esmeye baslamisti; rüzgâri yüzünde hissetti. Kuskusuz MagriplIleri getiriyordu bu rüzgâr, ama çölün ve peçeli kadinlarin da kokusunu tasiyordu buralara. Bir gün, Bilinmez'in pesine düsmüs, altin, serüven ve piramitleri aramaya çikmis insanlarin terini ve hayallerini de getiriyordu. Rüzgârin özgürlügünü kiskandi delikanli ve onun gibi olabilecegini anladi. Kendisinden baska hiçbir sey engel degildi buna. Koyunlar, tüccarin kizi, Endülüs kirlari onun Kisisel Menkibe'sinin menzillerinden baska bîr sey degillerdi. 40
ERTESI GÜN ÖGLEYIN YASLI ADAMIN YANIna gitti delikanli. Yaninda alti koyun götürdü. - Çok sasirdim, dedi yasli adama. Arkadasim sürüyü satin aldi hemencecik. Ömür boyu çoban olmayi hayal ettigini söyledi bana; iyiye alamet.
'
- Hep böyle olur, diye karsilik verdi yasli adam. Biz buna Lütuf Kurali adini veririz. Ilk kez kâgit oynadigin zaman, kesinlikle kazanirsin. Acemi talihi. - Peki neden böyle oluyor? - Çünkü hayat senin Kisisel Menkibe'ni yasamani istiyor. Sonra alti koyunu incelemeye basladi ve bir koyunun topalladigini fark etti. Delikanli bunun önemsiz bir sey oldugunu, çünkü bu koyunun, koyunlarinin en akillisi oldugunu ve çok yün verdigini söyledi. - Hazine nerede? diye sordu. - Misir'da, Piramitlerin yaninda. Çoban irkildi. Yasli kadin ayni seyi söylemis,
üstelik para da almamisti. - Hazineye ulasmak Için isaretlere dikkat etmen gerekiyor. Tanri, herkesin izlemesi .gereken jyolu yeryüzüne çizmistir, yazmistir. Senin yapman gereken, senin için yazdiklarini okumak yalnizca. Delikanli konusmaya baslamadan önce, kendisiyle yasli adam arasinda bir pervane havalandi. Dedesini animsadi; dedesi pervanelerin sans simgesi olduklarini söylemisti çocuklugunda. Tipki circirböcekleri, yesil çekirgeler, küçük gri kertenkeleler ve dört yaprakli yoncalar gibi.
4 1
- Dogrudur, dedi, delikanlinin düsüncelerini okuyan yasli adam. Tipki sana dedenin ögrettigi gibi. Birer isarettir bunlar.
Sonra sarindigi harmaniyi açti. Delikanli daha önce görmüs oldugu seyden çok etkilenmisti; bir gün önce gözlerini kamastiran pariltiyi animsadi. Degerli taslarla süslü som altindan kocaman bir gögüslük1 vardi gögsünde yasli adamin. Gerçek bir kraldi yasli adam. Haydutlarin saldirisina ugramamak için böyle gizleniyordu. - Al! dedi, gögüslügünün ortasina kakilmis biri beyaz, biri siyah iki tas çikartarak. Birinin adi Urim,2 Ötekinin adi da Tummim'dir. Siyah olani 'evet* demektir, beyaz olani 'hayir' anlamina gelir. Isaretleri yorumlamayi basaramadigin zaman sana yardim ederler. Ama her zaman nesnel sorular sor. - Ama, mümkünse, kendi kararlarini kendin al. Hazine Piramitlerin yakininda bulunuyor, bunu biliyorsun zaten. Bana alti koyun vermek zorunda kaldin, çünkü karar vermene ben yardimci oldum.
Delikanli iki tasi heybesine koydu. Artik kararlarini kendisi verecekti. - Her seyin bir ve tek sey oldugunu asla unutma. Simgelerin dilini unutma. Ve özellikle, Kisisel Menkibe'nin sonuna kadar gitmeyi unutma. - Ama simdi sana küçük bir öykü anlatmak istiyorum. Bir tüccar Mutlulugun Gizi'ni ögrenmesi için oglunu insanlarin en bilgesinin yanma yollamis. Delikanli bir çöl1 TYvrat'ui Çtktj bölümünün *Vr s"i Israil ogullan arasindan bana kâhinlik etmesi için. kardesin Harun'u v* kruditivîf be rabcr ogullanin, Harun'u vr ogullan Nadab w Abihuvu, Eleazar vr Itaman yanina getir.' cüm.rsiyle baijayaii 28 'inci babinda, yapilacak "vaplar (gögüslük vr f f od ve "itan vr tiakiçh gömlek, tank vr kirçak) sayihr. Mrtindr grçrn 'gögüslük' Tevrat'taki gOgfBlOgt- g&n<tranr yapmaktadir. (Çrv.) l'rini vr Tutmaim: Büvök rahibin g£gfiilûgQiide bulurun vr Tanri iradelinin jinigcii olan iki tas. "Ve Urim ilf Tummin.i hftküm gögöjlûgö içiiif
koyacaksin ve RABBIN fltifii.f girdigj zaman Harun'un vörrg, fizfnndf olacaklar ve Hanin RABBÎN jtnfliidr Israil ogullanniii hükmün fi dûma vûrfgi üzerimir tasiyacak.' (TVvrat, Çtkif, 29 : 30) 42
de kirk gün yürüdükten sonra, sonunda bir tepenin üzerinde bulunan güzel bir satoya varmis. Söz konusu bilge burada yasiyormus. Bir ermisle karsilasmayi bekleyen bizim kahraman, girdigi salonda hummali bir manzarayla karsilasmis: Tüccarlar girip çikiyor, insanlar bir kösede sohbet ediyor, bir orkestra tatli ezgiler çahyormus; dünyanin dört bir yanindan gelmis lezzetli yiyeceklerle dolu bir masa da varmis. Bilge sirayla bu insanlarla konusuyormus ve bizim delikanli kendi sirasinin gelmesi için iki saat beklemek zorunda kalmis. Delikanlinin ziyaret nedenini açiklamasini dikkatle dinlemis bilge, ama Mutlulugun Gizi'ni açiklayacak zamani olmadigini söylemis ona. Gidip sarayda dolasmasini, kendisini iki saat sonra görmeye gelmesini salik vermis. "Ama, sizden bir ricada bulunacagim,' diye eklemis
bilge, delikanlinin eline bir kasik verip sonra bu kasiga iki damla siviyag koymus. 'Sarayi dolasirken bu kasigi elinizde tutacak ve yagi dökmeyeceksiniz.' Delikanli sarayin merdivenlerini inip-çikmaya baslamis, gözünü kasiktan ayirmiyormus. Iki saat sonra bilgenin huzuruna çikmis. "Güzel, demis bilge, peki yemek salonumdaki Acem halilarini gördünüz mü? Bahçivan Basi'nin yaratmak için on yil çalistigi t bahçeyi gördünüz mü? Kütüphanemdeki güzel parsömenleri fark ettiniz mi?' Utanan delikanli hiçbir sey göremedigini itiraf etmek zorunda kalmis. Çünkü bilgenin kendisine verdigi iki damla yagi dökmemeye çabalamis, baska bir seye dikkat edememis. 'Öyleyse git, evrenimin harikalarini tani,* demis ona bilge. 'Oturdugu evi tanimadan bir insana güvenemezsin.' Içi rahatlayan delikanli kasigi alip sarayi gezmeye çikmis. Bu kez, duvarlara asilmis, tavanlari süsleyen sanat ya-
pitlarina dikkat ediyormus. Bahçeleri, çevredeki daglari, Çiçeklerin güzelligini, bulunduklari yerlere yakisan sanat
4 3
yapitlarinin zarafetini görmüs. Bilgenin yanina dönünce, gördüklerini bütün ayrintilariyla anlatmis. 'Peki sana emanet ettigim iki damla yag nerede?* diye sormus bilge. Kasiga bakan delikanli, ikI damla yagin dökülmüs oldugunu görmüs. Teki,* demis bunun üzerine bilgeler bilgesi, *sana verebilecegim tek bir ögüt var: Mutlulugun Gizi dünyanin bütün harikalarini görmektir, ama kasiktaki iki damla yagi unutmadan/
Çoban agzini açip konusmadi. Yasli kralin anlattigi öykünün anlamini kavramisti. Bir çoban gezmeyi
sevebilir, ama koyunlarini asla unutmaz. >Yasli adam, delikanliya bakti ve sonra, açik elleriyle, delikanlinin basinin üzerinde bazi tuhaf isaretler yapti. Sonra koyunlarini önüne katip uzaklasti oradan. 44
KÜÇÜK
TARIFA
KENTININ
YUKARI
KESIminde Magriplilerin yaptirdigi eski bir kale vardir; kale surlarina oturan biri asagida bir alan, bir patlamis misir saticisi ve karsida da bir parça Afrika görebilir. Salem Krali Melkisedek o aksam kale surlarina oturdu ve yüzünde gündogusu adi verilen rüzgâri hissetti. Sahip degisikliginin ve kargasalarin altüst ettigi tedirgin koyunlar biraz ileride kimildanip duruyorlardi. Bütün arzulari yalnizca yiyecek ve içecekti. Melkisedek limandan uzaklasan küçük gemiye bakti. Genç çobani bir daha hiç görmeyecekti, tipki asar vergisi-
ni ödedikten sonra Abram'i bir daha hiç görmedigi gibi. Ama isinin özelligiydi bu. Tanrilarin dilekleri olamaz, çünkü tanrilarin Kisisel Menkibeleri yoktur. Bununla birlikte, Salem Krali yüreginin derinliklerinden, delikanlinin basariya ulasmasini diledi. *Ne yazik! Yakinda adimi unutacak," diye düsündü, 'Ona adimi birkaç kez tekrarlatmaliydim. Benden söz ettigi zaman, benim Salem Krali Melkisedek oldugumu söylemeliydi.' ' "Ve Abram (tbrahim. Ö.I.), Kederlaomer ve beraberinde olan krallari vurup döndükten sonra, Save Vadisinde Sodom Krali onu karptamava çikti (bu Kralin VadUidir). Ve Salem Krali Melkisedek ekmek ve sarap çikardi vr Yüce Allahin kahini idi. Ve onu mübarek kilip dedi: Göklerin ve yerin sahibi Yüce Allah tarafindan Abram mübarek ol-
tun; senin düsmanlarim eline teslim eden Yûcr Allah mübarek olsun. Ve her peyden kendisine ondalik verdi. Ve Sodom Krali Abram'a dedi: Canlan bana ver ve mali kendine al. Ve Abram Sodom Kralina dedi: Göklerin ve yerin sahibi Yüce Allaha, RABBE, ne bir iplik, ne bir çank bagi, ut de sana ait olan bir seye almamaya elimi kaldirdim, ta ki: Abram'i zengin ettim, demeyesin. Ancak gençlerin yediklerinden ve benimle giden adamlann, Aner, Ejkol ve Mamre'nin payyukn baskasi bana olmasin; bunlar paylarini alimlar. (Tevrat, Ttkvm, XIV, 17-23) (Çev.)
4 5
Sonra gözlerini gökyüzüne kaldirdi, düsündüklerinden utanmisti: Biliyorum: Boslarin bosu.1 Senin de söyledigin gibi, Tanrim. Ama bazen bir ihtiyar kral da kendisiyle gururlanmak gereksinimi duyabilir. 'Tevrat, VWz, 1:2. (Çrv.)
46
'NE TUHAF BIR MEMLEKET
SU AFRIKA!'
DIye düsündü delikanli. Kentin daracik sokaklarinda dolasirken gördügü öteki kahvehanelere benzeyen bir kahveye oturmustu, insanlar, agizdan agiza dolastirdiklari devsel pipolar içiyorlardi. Birkaç saat içinde, el ele tutusarak dolasan erkekler" yüzleri peçeli kadinlar, yüksek kulelerin tepesine çikip sarki söyleyen din adamlari, bunlarin çevresinde de diz çöküp alinlarini yere vuran insanlar görmüstü. 'Imansizlarin tapinmalari,' diye düsündü. Çocukken, köylerindeki kilisede, bir kir ata binmis Ermis Santiago Matamoros'un1 heykelini görürdü: Kilicini çekmis, ayaklarinin altinda buranin insanlarina benzeyen insanlar.
Kendini tedirgin ve yalniz mi yalniz hissediyordu. Imansizlarin korkunç kötücül bakislari vardi. Üstelik, yola çikmanin büyük telasi içinde, bir ayrintiyi unutmustu, uzun süre kendisini hazinesinden uzak tutabilecek bir tek ayrintiyi: Bu ülkede herkes Arapça konusuyordu. Kahvenin sahibi yaklasti; delikanli yandaki masaya getirildigini gördügü bir içecegi parmagiyla isaret etti. Isaret ettigi çaydi, aci çay. Oysa sarap içmek isterdi. Ama simdi böyle seylerle kaygilanacak zaman degildi. Hazinesinden baska bir sey düsünmemeliydi, onu nasil ele geçirecegini düsünmeliydi. Koyunlarin satisindan oldukça önemli bir para saglamisti ve paranin büyülü bir gücü ol1 Böyûk YIkub (Saiuc Jarqgrt \t Majeur): tta'nii. on iki havariiiiidru biri. Dört incil'den bîrini yazmif olan Yuluiina'uin 'Balikçi' lakabiyla anilan kardesi. Kral Hiroctn tarafin. dan kiliçla öldürüldö (Incil, Rnuüerui tflfri, 12: 2). ispanya'da çok özrl bir yrri olan ha-
vari. (Çev.)
4 7
dügünü biliyordu: Parasi olan insan hiçbir zaman tamamen yalniz degildir. Kisa bir süre sonra, belki de birkaç gün'içinde, Piramitlere ulasacakti. Gögsü piril piril altinla kapli bir ihtiyarin alti koyununu almak için yalan seyler anlatmaya gereksinimi yoktu. Yasli kral ona simgelerden söz etmisti. Bogazi geçerken simgeleri düsünmüstü. Evet, onun nelerden söz ettigini çok iyi biliyordu: Endülüs kirlarinda geçirdigi zaman içinde, izlemesi gerekli yolla ilgili isaretleri yeryüzünde ve gökyüzünde okumaya alismisti. Falanca kusun varligi yakinlarda bir yilan bulundugunun isaretiydi; filanca çali ise çevrede su bulundugunun belirtisiydi. Bunlari ögrenmisti. Bunlari koyunlar ögretmisti ona. Tanri koyunlari böylesine iyi güdüyorsa, bir insani da güdecektir,' diye düsündü ve içinin rahatladigim
hissetti. Çay daha az aci geldi. - Sen kimsin? dîye soruldugunu duydu Ispanyolca. Birdenbire kendini alabildigine güçlü hissetti. Kendisi simgeleri düsünürken biri çikagelmisti. - Sen nasil oluyor da Ispanyolca konusabiliyorsun? diye sordu. Karsisindaki Avrupali gibi giyinmis bir gençti, ama ten rengi onun bu kentten oldugunu akla getiriyordu. Hemen hemen kendi boyunda, kendi yasindaydi. - Burada hemen hemen herkes Ispanyolca konusur. Ispanya'dan iki saat uzaktayiz yalnizca. - Otur. Bir sey ismarlayayim sana". Benim için de sarap söyle. Su çaydan nefret ediyo-um, - Bu ülkede sarap yoktur, diye karsilik verdi öteki. Din yasaklamistir. Genç çoban bunun üzerine Piramitlere gitmesi gerektigini söyledi. Tam hazineden de söz açacakti ki bunun dogru olmayacagini düsündü. Arap çocuk kendisini
oraya götürmek için hazineden pay isteyebilirdi. Yasli adamin henüz sahip olunmayan seylere iliskin öneriler konusunda kendisine söylediklerini animsadi.
48
- Mümkünse beni oraya götürmeni rica edecegim. Kehberük ücretini öderim. Oraya nasil gidildigi konusunda bir fikrin var mi? Kahve sahibinin yakinlarinda oldugunu ve .konusmalarini dikkatle dinledigini fark etti delikanli. Adamin orada bulunusu canini sikiyordu biraz. Ama bir rehbere rastlamisti ve bu firsati kaçirmayacakti. - Koskoca Sahra Çölünü geçmek gerek, dedi Arap çocuk. Bunun için de para gerekir. Ilkin yeterince paran var mi bakalim, bunu bilmek isterim. Delikanli bu soruyu biraz tuhaf buldu. Ama onun, yasli adama güveni vardi ve yasli adam ona, gerçekten bir sey yapmak istiyorsaniz, bütün evrenin sizin yarariniz
için isbirligi yapacagini söylemisti. Parasini cebinden çikartip yeni arkadasina gösterdi. Kahve patronu biraz daha yaklasip yakindan bakti. Iki adam aralarinda Arapça birseyler konustular. Patron öfkelenmise benziyordu. - Buradan gidelim, dedi Arap delikanli. Burada kalmamizi istemiyor patron. Delikanli kendini daha rahatlamis hissetti. Borcunu ödemek için ayaga kalkti, ama patron onu kolundan tutup noktasiz, virgülsüz uzun bir söylev çekmeye basladi. Delikanli güçlü olmasina güçlüydü, ama yabanci bir ülkede bulunuyordu. Yeni arkadas kahve patronunu kenara Itip delikanliyi disari çikardi. - Parana göz koymus, dedi. Tanca, Afrika'nin öteki yerlerine benzemez. Burasi bir liman, limanlar da hirsiz yuvasidir.
Zor bir durumdayken kendisine yardim eden bu yeni arkadasina demek ki güvenebilirdi. Cebinden çikartarak parayi saydi. - Yarin tPiramitlere ulasabiliriz, dedi öteki, parayi alirken. Ama iki deve satin almam gerekiyor. Tanca'nm daracik sokaklarinda birlikte yürüdüler. Her köse bucakta satilacak mal sergileri vardi. Sonunda
Simyaci
49/4
pazarin kuruldugu büyük alana geldiler. Binlerce insan pazarlik ediyor, alip-satiyordu; sebzelerle halilar, türlü çesitli pipolar yan yana sergilenmisti. Delikanli yeni arkadasinin üzerinden gözlerini ayirmiyordu. Bütün parasinin artik onun ellerinde oldugunu unutmuyordu. Parayi ondan geri istemeyi aklindan geçirdi, ama bunun kabalik olacagini düsündü. Simdi üzerinde dolasmakta oldugu bu yabanci
topraklarin gelenek ve göreneklerini bilmiyordu. - Gözüm üzerinde olsun, bu yeterli, diye düsündü. Kendisi ondan daha güçlüydü. Birden bu korkunç karmakarisik esya yigininin ortasinda, simdiye kadar görmedigi kadar güzel bir kilica ilisti gözleri. Kini gümüstendi, siyah kabzasina degerli taslar kakilmisti. Misir dönüsü bu kilici almaya karar verdi. - Saticiya kilicin fiyatini soruver, dedi arkadasina. Ama silahi seyrederken iki saniye dalmis oldugunu da fark etti. Sanki birdenbire gögüs kafesi daralmis gibi yüregi sikisti. Kendisini neyin bekledigini bildiginden, yan tarafa bakmaya korktu. Gözleri güzel kilicin üzerinde, bir an öyle kaldi, sonra, bütün cesaretini toparlayarak basini çevirdi. Çevresinde pazar alani vardi, gidip-gelen, bagirip-çagiran, hali" findik, bakir tepsilerin yaninda kivircik marullar, sokakta el ele tutusmus erkekler, peçeli
kadinlar, degisik yiyeceklerin hos kokulari vardi.. Ama hiçbir yerde, kesinlikle hiçbir yerde, arkadasinin gölgesi bile yoktu.
Birbirlerini kaybetmelerinin bir rastlanti olduguna Inanmak istedi. Ötekinin geri dönecegini umarak bulundugu yerde kalmaya karar verdi. Bir süre sonra, su malûm kulelerden birine bîr adam çikip sarki söylemeye basladi; bunun üzerine orada bulunanlar diz çöküp alinlarini yere vurdular ve onlar da sarki söylemeye basladilar. Daha sonra, is Sacinda bir karinca yuvasi gibi barakalarini bozup VI,'Â ktvuldular. 50
Günes de batmaya basladi. Genç adam, alani çevreleyen beyaz evlerin arkasinda yitinceye kadar uzun süre günese bakti. Ayni günes bu sabah dogarken, kendisinin bir baska anakarada bulundugunu; orada çobanlik yaptigini, altmis koyunu oldugunu ve bir genç kizla bulusacagini
düsündü. Sabahleyin kirlarda dolasirken basina geleceklerin hepsini biliyordu. Oysa simdi günes batarken bir baska ülkede bulunuyordu, dillerini bile anlamadigi insanlarin yasadigi bir yabanci ülkede bir yabanciydi o. Artik çoban degildi, kendisine ait hiçbir seyi yoktu; ülkesine geri dönmek ve her seye yeniden baslamak için gerekli olan parasi bile. "Bütün bunlar ayni günesin dogup batisi arasinda oldu,' diye düsündü. Daha duruma alismadan göz açip kapayincaya kadar kisa zamanda, hayatta kimi zaman kosullarin degistigini düsünerek kendisine acidi. Aglamaya utaniyordu. Koyunlarinin karsisinda hiçbir zaman aglamamisti. Ama pazar alani bombostu ve kendisi yurdundan uzaktaydi. Agladi. Tanri adil olmadigi için, kendi düslerine inanan insanlari bu sekilde ödüllendirdigi için agladi. "Koyun-
larimin yaninda mutluydum ve mutlulugumu çevremde bulunanlarla paylasiyordum. Geldigimi gören insanlar beni iyi karsiliyorlardi. Simdi kederli ve mutsuzum. Ne yapacagim? Daha kati olacagim ve bir insan bana ihanet ettigi için de artik kimseye güvenmeyecegim. Kendi hazinemi bulamadigim için gizli hazine bulan herkesten nefret edecegim. Ve bütün dünyayi kucaklayamayacak kadar küçük biri oldugum için, sahip oldugum az bir seyi her zaman korumaya çalisacagim.' Içinde ne var diye bakmak için heybesini açti; gemideyken yedigi börekten bir parça kalmisti belki. Ama kocaman kitaptan, yamçidan ve yasli adamin kendisine verdigi o iki tajtan baska bir sey bulamadi. Bu taslari görünce, büyük bir teselli hissetti Içinde. Alti koyununu, altin bir gögüslükten çikartilan bu taslarla
5
1
degistokus etmisti. Bunlari satip dönüs bileti alabilirdi. "Bundan böyle artik daha kurnaz olacagim,' diye düsündü, iki tasi heybeden alip cebine soktu. Burasi bir limandi ve Arap çocugun kendisine söyledigi tek dogru sey de buydu: Bir Umanda her zaman bir sürü hirsiz vardir. Kahve patronunun umutsuz çabalarini simdi anliyordu: Bu adama güvenmemesini söylemeye çalisiyordu. *Ben de herkes gibiyim: Dünya gerçeklerine olduklari gibi degil de olmalarini istedigim gibi bakiyorum.' Taslara bir süre bakti. Onlari usulca oksadi, sicakliklarini, kaygan yüzeylerini parmaklarinin ucunda hissetti. Hazinesiydi onun bu taslar. Onlara dokunmak yatistirdi onu. Taslar ona yasli adami animsatti. "Bir seyi gerçekten istersen," demisti yasli adam ona, "onu gerçeklestirmen için bütün evren isbirligi yapar." Delikanli bunun dogru olup olmadigini anlamak iste-
di. Bombos bir pazar alanindaydi, ne cebinde tek kurus, ne de geceleyin bekleyecegi koyunlari vardi. Ama bu taslar onun bir krala rastlamis oldugunun kanitiydi; onun Kisisel Menkibesi'ni bilen, babasinin silahiyla ne yaptigindan, ilk cinsel deneyiminden haberi olan bir krala rastlamisti. "Taslar kâhinlik yapmaya yararlar. Adlari Urim ile Tummim." Taslari heybesine koydu tekrar ve bir deney yapmaya karar verdi. Yasli adam, taslar ancak insan ne istedigini bildigi zaman ise yaradigi için onlara açik-seçik sorular sormak gerektigini söylemisti. Bunun üzerine, yasli adamin kutsamasinin hâlâ kendi üzerinde olup olmadigini sordu. Taslardan bîrini çikardi. *Evet* idî çikan tas. - Hazinemi bulacak miyim? diye sordu. Elini heybeye soktu, taslardan birini almak istedi. Ama taslar heybedeki bir delikten asagi .düstüler. Heybede bir delik MIdugunu fark etmemisti. ÜrIm ile Tummim'i vecizi i .IUP hevheve kovmak Için egildi. Ama onlari gö<ui.cc t j. bdjka jumie animsadi:
"Simgelere saygili olmayi ve onlari izlemeyi ögren," demisti yasli kral. Bir isaret. Delikanli kendi kendine gülmeye basladi. Sonra taslari yerden alip heybesine koydu. Deligi dikmeye niyetli degildi; taslar canlarinin istedigi zaman bu delikten düsebilirlerdi. Kendi yazgisindan kaçmamak için bazi seylerin sorulmamasi gerektigini ögrenmisti. TCendI kararlarimi kendim almaya söz veriyorum/ dedi içinden. Ama taslar, yasli adamin her zaman onun yaninda oldugunu söylemislerdi, bu yanit kendine yeniden güven duymasini saglamisti. Yeniden bos pazar yerine bakti, önceden hissettigi umutsuzlugu artik hissetmedi. Artik yabanci bir dünya degildi burasi: Yeni bir dünyaydi. Dogrusu, tam olarak onun istedigi de buydu zaten: Yeni dünyalar tanimak. Piramitlere hiçbir zaman varama-
yacak olsa da tanidigi bütün çobanlardan çok daha uzaklara gitmisti simdiden. "Ah! vapurla iki saat ötede ne çok degisik seyler oldugunu bir bilselerdi..." Yeni dünya bos bir pazar yeri halinde karsisinda duruyordu, ama burayi civil civil hayat doluyken de görmüstü daha önce ve bir daha hiç unutmayacakti. Kilici animsadi; bir an dalip onu seyretmeyi çok pahali ödemisti, ama simdiye kadar ona benzer bir sey de görmemisti hayatinda. Ister bir hirsizin kurbani olarak, ister hazine pesine düsmüs bir serüvenci olarak olsun, dünyaya bakabilecegini anladi birden. 'Bir hazine pesine düsmüs bir serüvenciyim ben,' diye düsündü, yorgunluktan bitkin durumda uykuya dalmadan önce.
5 3
BIRININ OMZUNDAN
SARSTIGINI
HISSEDErek uyandi, simdi yeniden canlanmakta olan pazar alaninin ortasinda uyumustu. Koyunlarini arayarak çevresine bakindi ve o zaman artik baska bîr dünyada oldugunu anladi. Bundan hüzün duyacagina, tam tersine kendini mutlu hissetti. Su ve yiyecek pesine düsmek zorunda degildi artik ve simdi bir hazine aramaya baslayabilirdi. Cebinde tek metelik yoktu, ama hayata olan inanci tamdi. Önceki aksam, okuma aliskanligi edindigi kitaplardaki kahramanlar gibi bir serüvenci olmayi seçmisti. Acele etmeden alani dolasmaya basladi. Saticilar barakalarini kurmaya baslamislardi; sekerleme satan birinin barakasini kurmasina yardim etti. Bu adamin yüzünde baskalarinmkine benzemeyen bir gülümseme vardi: Nese doluydu, hayata açikti, zorlu bir Is gününe baslamaya hazir-
di. Gülümsemesi, bir bakima su yasli adami, bîr süre önce tanismis oldugu su gizemli yasli krali animsatan bir gülümsemeydi. *Bu tüccar yolculuk yapmak ya da bir tüccar kiziyla evlenmek için sekerleme imal etmiyor. Hayir, bu meslegi sevdigi için sekerleme üretiyor,' diye düsündü der likanh. Adamin, o yasli adamin yaptigini yapabilecegini fark etti: Bîrinin kendi Kisisel Menkibe'sine yakin ya da uzak oldugunu bir bakista anlamak. 'Kolay bir sey, ama ben henüz bunu anlamaktan uzagim.' Baraka kurulunca, satici hazirladigi ilk tatliyi delikanliya sundu. Delikanli tatliyi büyük bir hazla yedi, tesekkür etti ve yola koyuldu. Biraz uzaklasmisti ki, barakayi iki kisinin kurdugu aklina geldi, bunlardan biri Arapça, öteki Ispanyolca konusuyordu.
54
Yine de pek güzel anlasmisti ikisi. 'Sözcüklerin ötesinde bir dil var,' diye düsündü. 'Da-
ha önce koyunlarla böyle bîr deneyimim olmustu, simdi de ayni seyi insanlarla yapiyorum.' Iste böyle yeni ve degisik seyler ögrenmekteydi. Daha önce de yasadigi seylerdi bunlar, ama gene de yeniydiler, çünkü daha önce karsilastigi, ama varliklarinin farkina varmadigi seylerdi bunlar. Bu seylere alistigi için böyle olmustu. 'Sözcüklere gereksinim duymayan bu dili çözümlemeyi ögrenmeyi basarirsam, dünyayi kavramayi basaracagim.'
.
'.. '
"Her sey bir tek ve ayni seydir," demisti yasli adam. Tanca'nin daracik sokaklarinda kaygisizca dolasmaya karar verdi: Simgeleri algilamayi ancak bu sekilde basarabilirdi. Bu hiç kuskusuz büyük bir sabir gerektiriyordu, ama sabir bir çobanin ögrendigi ilk erdemdir. Koyunlarin kendisine ögretmis oldugu dersleri bu yabanci dünyada uygulamaya koydugunu bir kez daha anladi.
"Her sey bir tek ve ayni seydir," demisti yasli adam.
5 5
BILLÛRIYECI, GÜNESIN
DOGMAKTA
OLDUgunu gördü ve her sabah duydugu sikinti duygusunu gene hissetti. Neredeyse otuz yildir ayni yerdeydi, müsterilerin pek ender ayak bastigi yokus yukari bir sokagin sonundaki bu dükkânda. Simdi artik herhangi bir seyi degistirmek için çok geçti: Hayati boyunca Ögrendigi tek sey billûriye alip-satmakti. Bir zamanlar dükkâni pek ünlüydü, pek çok insan bilirdi bu dükkâni: Arap tüccarlar, Fransiz ve Ingiliz yerbilimciler, Alman askerler, yani her zaman cepleri para dolu insanlar, O siralar billûriye saticiligi olaganüstü bir serüvendi ve nasil zengin olacagini, yaslandigi zaman'sahip olacagi güzel kadinlari hayal ederdi. Sonra yavas yavas zaman geçti ve kent degisti. Septe kenti, Tanca kadar zenginlesti ve ticaretin niteligi degisti.
Komsular baska yerlere tasindilar ve bir süre sonra tepede birkaç dükkândan baska bir sey kalmadi. Birkaç önemsiz dükkân için hiç kimse yokusu tirmanmayi göze almiyordu. Ama Billûriye Tüccarinin seçim sansi yoktu. Hayatinin otuz yilini kristal esya alip satarak yasamisti; hayatina, yeni bir yön vermek için artik çok geçti. Bütün sabah dar sokaktan gelip geçenlere bakti, pek az insan gelip geçmisti. Yillardir böyleydi bu; geçenlerin hepsinin aliskanliklarini biliyordu. Ögle yemegi vaktinden birkaç dakika önce, genç yabwci vitrinin önünde durdu. Herkes gibi giyinmisti genç adam, ama Billûriye Tüccarinin deneyimli gözleri bu gencin cebinde para olmadigina karar verdi. Her seye karsin
56
dükkâna geri dönmeye, genç adam gidinceye kadar birkaç dakika beklemeye karar verdi.
5 7
KAPIDA, DÜKKÂNDA
BIRÇOK YABANCI
DIL konusuldugunu belirten bir tabela vardi. Delikanli tezgâhin gerisinden birinin çiktigini gördü. -Isterseniz, dedi, bu vazolari temizleyebilirim. Bu durumda hiç kimse satin almak istemez bunlari. • Tüccar hiçbir sey söylemeden delikanliya bakti. -* Buna karsilik, karnimi doyurmam için bana bîrseyler verirsiniz, tamam mi? Adam konusmuyordu. Delikanli karari kendisinin vermesi gerektigini anladi. Heybesinde yamçisi vardi, çölde ona gereksinimi olmayacakti. Yamçiyi çikardi ve vazolari silmeye basladi. Yarim saat içinde, vitrinde bulunan bütün kristalleri silmisti. Bu süre içinde, iki müsteri gelip birçok billûriye aldi. Her seyi temizleyince, dükkân sahibinden yemek için birseyler vermesini istedi. - Haydi yemege gidelim, dedi Billûriye Tüccari.
Kapiya bir tabela asti ve yokusun sonunda bulunan küçük bir asevine gittiler. Asevinde bulunan tek masaya oturduklari zaman Billûriye Tüccari gülümseyerek konustu: - Aslinda herhangi bir sey temizlemen gerekmezdi. Kur'an'in yasasi aç insanlari doyurmayi buyurur. - Peki öyleyse neden benim bunu yapmama izin verdiniz? diye sordu delikanli. - Çünkü kristaller kirliydi. Ve benim gibi senin de kafamizdaki kötü düsünceleri temizlememiz gerekiyordu. Yemekleri bitince delikanliya döndü Tüccar: - Dükkânimda çalismani isterdim. Bugün sen kristalleri silerken iki müsteri geldi: Iyi bir isaret.
58
"insanlar durmadan isaretlerden söz ediyorlar/ diye düsündü çoban. 'Ama tam olarak neden söz ettiklerini bilmiyorlar. Tipki, yillardir benim koyunlarimla sözcüksüz
bir dille konusmus oldugumu fark etmemis olmam gibi.' - Benimle çalisacak misin? diye sorusunu yineledi Billûriye Tüccari. - Günün geri kalan süresinde çalisabilirim, diye yanitladi delikanli. Dükkândaki bütün kristalleri sabaha kadar temizlerim. Buna karsilik yarin benim MisirJa gitmem için gereken parayi ödersiniz. Yasli adam birden gülmeye basladi. - Dükkândaki kristalleri bütün bir yil silsen de, satilan her seyden yüklü bir komisyon da alsan, Misir'a gitmek için epeyce borç para bulman gerekir. Tanca ile Piramitler arasinda binlerce kilometrelik bir çöl var. Bunun üzerine öyle bir sessizlik oldu ki kent birdenbire uykuya dalmis izlenimi uyandirdi. Sanki artik pazar mazar yoktu, saticilar arasindaki tartismalar sona ermis, minarelere çikip sarki söyleyen insanlar toz olmus, kabzalari kakmali güzel kiliçlar uçup gitmisti. Umut ve serüven, yasli krallar ve Kisisel Menkibeler yoktu artik. Ne hazine, ne de Piramitler vardi. Delikanlinin ruhu sessizlige gömül-
dügü için sanki bütün dünya dilsiz kesilmisti. Ne dert, ne aci, ne hayal kirikligi: Yalnizca küçük asevinin küçük kapisindan geçip giden bos bir bakis ve uçsuz bucaksiz ölüm arzusu, ayni anda her seyin sonsuza dek bittigini görmek dilegi. Tüccar ona saskin saskin bakti. Bu sabah çevresinde gördügü bütün nese sanki bir anda uçup gitmisti. - Ülkene geri dönmen için gereken parayi sana veririm, oglum, dedi Billûriye Tüccari. Delikanli sessiz kaldi. Sonra ayaga kalkti, giysilerine çekidüzen verdi ve heybtsini aldi. - Sizinle çalisacagim, dedi.
5 9
Ikinci Bölüm Ve uzun bir sessizlikten sonra, sözünü bitirmek için
ekledi: - Birkaç koyun almak için paraya gereksinimim var.
NEREDEYSE
BIR AYDIR BILLÛRIYE
TÜCCArinin'yaninda çalisiyordu delikanli. Ne var ki, onu tam anlamiyla mutlu edecek türden bir is sayilmazdi. Tüccar, hiçbir sey kirmamasi için çok dikkatli olmasi gerektigini durmadan animsatarak, tezgâhin arkasinda bütün gün homurdanip duruyordu. Yine de orada çalismayi sürdürüyordu delikanli. Çünkü, adam dirdirci olmasina dirdirciydi, ama adaletsiz biri de degildi; satilan her parça üzerinden oldukça iyi bir komisyon aliyordu satici ve daha simdiden biraz para biriktirmeyi bile basarmisti. Sabahleyin hesaplamisti: Her gün böyle, bu kosullarda çalisacak olsa, birkaç koyun alabilmesi için bir yil çalismasi gerekiyordu. - Kristaller için bir sergi tablasi yapmak istiyorum,
dedi patronuna. Disariya bir tabla konulabilir; bu da geçenlerin dikkatini çeker taa yokusun basindan itibaren. - Simdiye kadar hiç böyle bir sey yapmadim, diye yanitladi Tüccar. Insanlar geçerken tablaya takilir, kristaller de kirilir. - Koyunlarimla kirlari dolasirken, yilan sokmalarina kurban gidebilirlerdi. Ama bu tehlike koyunlarla çobanlarin hayatlarinin bir parçasidir. Tüccar, bu arada, üç kristal vazo almak isteyen bir müsterinin yanina gitti. Artik her zamankinden daha fazla satis yapiyordu, sanki eski zamanlar geri dönmüs gibiydi, sokagin Tanca'nin en çekici sokaklarindan biri oldugu zamanlar gibi. - Gelip geçenler giderek çogaliyor, dedi delikanliya, müsteri gittigi zaman. Bu sayede daha iyi yasayabiliyo-
6 3
rum, sen de kisa bir süre sonra koyunlarina
kavusabileceksin. Hayattan daha fazlasini neden istemeli? - Çünkü isaretleri izlemek zorundayiz, diye yanitladi delikanli, hiç düsünmeden. Tüccar ömür boyu bir kralla tanismak olanagi bulamamis oldugu için onunla böyle konustuguna pisman oldu delikanli. - Buna Lütuf Kurali denir, demisti yasli kral. Acemi talihi. Çünkü hayat senin Kisisel Menkibe'ni yasamani istiyor. Bununla birlikte, delikanlinin kendisine söylemek istedigi seyi çok iyi anliyordu Tüccar. Delikanlinin dükkânda bulunusu bile bir isaretti. Zaman geçtikçe, kasa paraciklarla doldukça, Ispanyol delikanliyi ise almis olmaktan en küçük pismanlik duymuyordu. Kuskusuz, delikanli hak ettiginden fazlasini kazaniyordu; her zaman, satislarin bu kadar çogalacagini aklina bile getirmemis oldugu için, delikanliya oldukça yüksek komisyon ödemisti; önsezisi delikanlinin kisa bir süre sonra koyunlarinin yanina dönecegini söylüyordu.
- Neden Piramitleri görmeye gitmek istiyorsun? diye sordu, konusmayi sergi tablasindan baska yere çevirmek için. - Çünkü çok sik sözünü ettiler bana, diye yanitladi delikanli, gördügü düsleri es geçerek. Hazine artik aci bir aniydi ve bunu aklina getirmemeye çalisiyordu. - Sadece Piramitleri görmek için çölü geçmek isteyecek birini tanimiyorum buralarda, dedi Tüccar. Bir tas yiginindan baska bir sey degiller. Kendi bahçene kendi piramitini dikebilirsin. - Siz hiç yolculuk düsleri görmemissiniz, dedi delikanli, dükkândan içeri giren bîr baska müsterinin yanina giderken.
iki gün sonra, sergi tablasi konusunu açti Tüccar: - Degisikliklerden pek hoslanmam, dedi. Ne sen, ne de ben para babasi tüccar Hasan'a benziyoruz. Bir sey sa-
64
tin alirken bir hata yapacak olsa, viz gelir ona. Ama bizler, hatalarimizin bedelini ödemek zorundayiz. - Söyledikleri dogru, diye düsündü delikanli. - Bu sergi tablasini neden istiyorsun? dîy* sordu Tüccar. - Bir an önce koyunlarima kavusmak istiyorum. Talih bizden yanayken, bundan yararlanmaliyiz; talihin bize yardimci olmasi için biz de ona yardimci olacak sekilde davranmaliyiz, gereken ne varsa yapmaliyiz. Buna Lütuf Kurali derler. Ya da "acemi talihi.' f Yasli tüccar bir süre agzini açmadi. Sonra konustu: - ^Peygamberimiz bize Kur'an*i verdi ve ömür boyu yalnizca1 bes kurala uymamizi zorunlu kildi. En önemli • sart sudur: Bir tek Allah vardir. Öteki sartlara gelince: . Günde bes vakit namaz kilmak, Ramazan'da oruç tutmak ve yoksullara zekât vermek. Sustu. Peygamber'den söz ederken gözleri yasarmisti. Yüregi cosku dolu bir insandi. Kimi zaman sabirsiz
görünse de islâm'in kurallarina uygun olarak yasamaya çalisiyordu. - Peki besinci sart hangisi? diye sordu delikanli. - Sen bana iki gün önce benim hiç yolculuk düsleri görmedigimi söyledin, diye yanitladi Tüccar, iyi bir Müslüman için besinci sart bir yolculuk yapmaktir. Hayatimizda hiç olmazsa bir kere kutsal kent Mekke'ye gitmek zorundayiz. - Mekke, Piramitlerden çok daha uzakta. Gençken, sahip oldugum az bir parayi bu dükkâni açmak için kullandim. Günün birinde Mekke'ye gidecek kadar zengin olmayi umuyordum. Dogrusunu istersen para kazanmaya basladim, ama kristalleri kimseye emanet edemedim; tabii, kristallere çok dikkat etmek gerekir, naziktirler. Bu süre içinde, Mekke'ye giden* bir yigin insan ugradi dükkânima. Aralarinda hizmetçileriyle, develeriyim birlikte yola çikan zengin haci adaylari vardi, ama çogu benden daha yoksul Insanlardi.
Simyaci
65/5
- Hepsi mutlu gidip mutlu dönüyor ve evlerinin kapisina hacca gittiklerini gösteren alametler asiyorlardi. Bunlardan biri, hayatini ayakkabi tamir ederek kazanan bir kunduraci, çölü geçmek için bir yil yürüdügünü söyledi, ama simdi kösele almak için Tanca sokaklarinda yürümek zorunda kalinca kendisini daha yorgun hissediyormus, - Peki Mekke'ye simdi neden gitmiyorsunuz? diye sordu delikanli. - Beni hayatta tutan Mekke'dir. Hepsi birbirine benzeyen günlere, raflara dizilmis su vazolara, igrenç bir asevinde ögle-aksam yemek yemeye katlanacak güç veriyor bana. Düsümü gerçeklestirmekten korkuyorum, çünkü o zaman yasamak için bir sebebim olmayacak. - Sen, koyunlari ve Piramitleri hayal ediyorsun. Sen benim gibi degilsin, çünkü sen' düslerini gerçeklestirmek
istiyorsun. Oysa benim istedigim, Mekke'yi düslemek- sadece. Çölü geçisimi, Kutsal Tas Hacer-i Esved'in bulundugu meydana varisimi, ona el sürmeden önce çevresinde yedi kez dönüsümü binlerce defa hayal ettim. Yanimda kimlerm olacagim, önümde kimin olacagini, konusacagimiz seyleri, birlikte edecegimiz dualari bile hayal ettim. Ama büyük bir hayal kirikligina ugramaktan korkuyorum; bu yüzden hayal kurmakla yetinmeye çahfiyorum.
Tüccar, o gün sergi tablasi yaptirmasi için izin verdi delikanliya. Herkes kendi düslerini ayni sekilde göremez; kendince görür. 66
IKI AY DAHA GEÇTI. SERGI TABLASI BILLÛriye dükkânina daha çok müsteri çekti. Delikanli alti ay daha böyle çalisirsa Ispanya'ya cfonüp altmis koyun alabi-. lecegini hesapladi. Hatta fazladan bir altmis koyun daha alabilecekti. Bir yildan kisa süre içinde, sürüsünü ikiye
katlamis ve Araplarla pazarlik edebilecek duruma gelmis olacakti, çünkü bu tuhaf dili ögrenmeyi basarmisti. Billûriye Tüccari için Mekke nasil uzak bir hayalse, onun için de Misir uzak bir hayale dönüsmüs oldugu için, pazar yerinde yasadigi su malûm sabahtan bu yana, Urim ve Tummim'e bir daha basvurmamisti. Ama isinden hosnuttu simdi ve basariya ulasmis olarak Tarifa'da karaya ayak basacagi günü aklindan çikarmiyordu. "Her zaman, ne istedigini bilmek zorunda oldugunu animsa," demisti yasli kral. Ne istedigini biliyordu delikanli ve bu amaç dogrultusunda çalisiyordu. Belki de bu ilginç ülkeye gelip bir hirsiza rastlamak ve bir kurus harcamadan sürüsünü ikiye katlamakti onun hazinesi. Kendisiyle gurur duyuyordu. Önemli seyler ögrenmisti: Billûriye ticareti, sözcüksüz dil ve simgeler gibi. Bir ögleden sonra, yokusun basinda bir adam gördü, yokusu tirmandiktan sonra birseyier içecek uygun bir yer bulamamaktan yakiniyordu. Delikanli artik isaretlerin dilini biliyordu, konusmak için patronunun yanina gitti: - Yokusu çikan insanlara çay ikram etmeliyiz, dedi
ona. - Çay içebilecekleri bir yigin yer var, diye yanitladi Tüccar.
,
- Ama biz kristal bardaklarda çay ikram edebiliriz. Bu sayede insanlar çayi çok begenecekler ve kristal esya ai-
67
mak isteyecekler. Çünkü-insanlari en çok etkileyen sey güzelliktir. Tüccar hiçbir sey söylemeden uzun uzun yardimcisina bakti. Ama o aksam, aksam namazini kilip dükkâni kapattiktan sonra kaldirima oturdu ve onu nargile içmeye, Araplarin tüttürdügü su garip pipodan tüttürmeye davet etti. - Neyin pesinde kosuyorsun? diye sordu yasli Biliûriye Tüccari.
- Size neyin pesinde oldugumu söyledim daha önce: Koyunlarimi geri almak zorundayim. Bunun için de para gerek. Yasli adam nargilesine yeniden ates koydu ve uzun uzun içine çekti marpuçtan. - Otuz yildir bu dükkâni isletiyorum. Iyi ve kötü kristal hangisidir biliyorum, ticaretin bütün inceliklerini biliyorum. Dükkânima, boyutlarina, müsterilerime alistim. Kristal bardaklarla çay satacak olursan, is daha da büyüyecek. O zaman da ben yasama tarzimi degistirmek zorunda kalacagim. - Peki, iyi bir sey degil mi bu? - Kendi hayat tarzima alistim ben. Sen gelmeden önce, dostlarim, benim aksime degisirken, isleri kötüye ya da iyiye giderken, burada bütün zamanimi kaybettigimi düsünüyordum. Bu da alabildigine üzüyordu beni. Simdi durumun böyle olmadigini biliyorum: Gerçekten de dükkân tam benim hayal ettigim durumda simdi. Degismek iste-
miyorum, çünkü nasil degisecegimi bilmiyorum. Artik tam anlamiyla kendime alismis durumdayim. Delikanli ne diyecegini bilmiyordu. Bunun üzerine konusmasini sürdürdü yasli adam: - Benim için beklenmedik bir talih oldun, Tanrinin lütfü oldun. Simdi eskiden bilmedigim bir seyi biliyorum: Degeri bilinmeyen her lütuf felakete dönüsüyor. Artik hayattan bir sey beklemiyorum. Ama sen, simdiye kadar aklima bile getirmedigim zenginliklere ve ufuklara bakmaya
68
zorluyorsun beni. Oysa, simdi bunlarin neler oldugunu bildigim, önümdeki büyük olanaklari gördügüm için, kendimi eskiden oldugundan daha kötü hissedecegim. Çünkü her seye sahip olacagimi biliyorum ve istemiyorum bunu. 'Iyi ki patlamis misir saticisina hiçbir sey söylememisim,' diye düsündü delikanli. Günes batarken, bir süre daha nargile içmeyi sürdürdüler. Aralarinda Arapça konusuyorlardi, Arapça, konusa-
bildigi için çok mutluydu delikanli. Bir dönem, yeryüzünde bulunan her seyi kendisine, koyunlarinin Ögretebilecegine inanmisti. Ama koyunlarin Arapça ögretmeleri olanaksizdi. *Yeryüzünde koyunlarin ögretemeyecegi daha baska seyler olmali/ diye düsündü, hiçbir sey söylemeden Tüccar'a bakarak. 'Çünkü su ve yiyecekten baska bir sey aramiyorlar. Galiba onlar ögretmiyorlar: Ben ögreniyorum.' - Mektup, dedi sonunda Tüccar. - Ne anlama geliyor dediginiz sey? - Bunu anlamak için Arap olarak dogmak gerekir. Ama çevirisi 'yazili* gibi bir sey. Ve nargilenin atesini söndürürken, delikanliya, müsterilere kristal bardakta çay ikram edebilecegini söyledi. Öyle zamanlar vardir ki, insan hayat irmaginin akis yönünü degistiremez.
6 9
INSANLAR
SOKAGIN YOKUSUNU
TIRMANIyx>rlar ve yukariya varinca yorgunluk hissediyorlardi. Ama yokusun basinda, birbirinden güzel kristaller satilan bir biîlûriye dükkâni vardi ve bu dükkânda da iç ferahlatici nane çayi ikram ediliyordu. Insanlar, göz kamastirici kristal bardaklarda sunulan nane çayini içmek için dükkâna giriyorlardi. - Vallahi karimin aklina hiç gelmedi böyle bir sey, diyordu adamin biri; ve bu aksam evine konuklar gelecegi, kristal bardaklarin güzelliginden etkilenecekleri için, birkaç kristal bardak satin aliyordu. Bir baska müsteri, kristal kaplarda sunulan çayin çok daha iyi oldugunu kendi payina dogruluyordu, çünkü çayin rayihasi uçup gitmiyordu. Üçüncü müsteri de, büyülü güçlere sahip olmasi nedeniyle, çayi kristal içinde ikram etmenin Dogu'ya özgü bir gelenek oldugunu ileri sürüyordu. Haber kisa sürede yayildi ve insan kafileleri, çok eski bir ticaret âlemine bu yeniligi getirmis olan dükkâni görmek için yokusun tepesine tirmanmaya basladilar. Bunu
görenler, kristal bardaklarda çay sunulan baska dükkânlar açtilar, ama bunlar yokus yukari bir sokagin tepesinde bulunmadiklari için müsteri yerine sinek avladilar. Kisa bir süre sonra, Tüccar iki yeni müstahdem daha aldi ise. Ayrica yeniliklere susamis erkek ve kadinlarin isteklerini karsilamak için dizi dizi kristaller, çuval çuval çay getirtmek zorunda kaldi. Böylece alti ay geçti. 70
"DELIKANLI, GÜNES
DOGMADAN
UYAftDL anakarasina ayak bastigindan bu yana tami tamina on bir ay dokuz gün geçmisti. Özellikle bugün için satiri almis oldugu beyaz renkli Arap kiligini giyindi. Deve derisi bir halkayla sarili türbanini basina geçirdi. Sonunda yeni sandaletlerini giyip gürültüsüzce asagi indi. Kent hâlâ uykudaydi. Susamli simit yiyip kristal bir bardaktan sicak çay içti. Ardindan dükkânin esigine otu-
rup tek basina nargile tüttürmeye basladi. Hiçbir sey düsünmeden tüttürdü nargileyi. Çöl kokusu tasiyarak esen rüzgârin ugultusundan baska bir ses duymuyordu. Sonra, nargile içmeyi bitirince, elini ceplerinden birine soktu ve çikardigi seye bir süre bakti. Yüklüce bir para tutuyordu elinde. Yüz yirmi koyun, dönüs bileti ve kendi ülkesi ile su anda bulundugu ülke arasinda bir ihracat-ithala't ruhsati almaya yetecek kadar para.
*
Yasli adamin uyanip dükkâni açmasina kadar sabirla bekledi. Birlikte çay içmeye gittiler. - Ben bugün gidiyorum, dedi delikanli. Koyunlarimi almaya yetecek kadar param var. Sizin de Mekke'ye gidecek kadar paraniz var. Yasli adam hiçbir sey söylemedi. - Hayir duanizi istiyorum sizden, diye üsteledi delikanli. Bana yardim ettiniz. Yasli adam ses çikarmadan çay hazirliyordu. Sonun-
da, bir süre sonra delikanliya dogru döndü. - Seninle gurur duyuyorum, dedi. Billûriye dükkânima bir ruh verdin. Ama ben Mekke'ye gitmeyecegim, bili-
7 1
yorsun bunu. Tipki senin koyun satin almayacagini bildigin gibi. - Kim söyledi bunu size? diye sordu delikanli, saskinlikla. •- Mektup, dedi kisaca, yasli Biilûriye Tüccari. Ve onun için hayir dua okudu. 72
DELIKANLI
ODASINA GITTI VE
ESYALARINI topladi. Tika basa dolu üç mesin çanta. Tam ayrilmak üzereyken, odanin bir kösesinde eski çoban heybesinin dur-
dugunu gördü. Acinacak durumdaydi, varligi tamamen aklindan çikip gitmisti. Içinde, her zaman oldugu gibi kitabi ve yamçisi vardi. Sokakta karsisina çikan ilk çocuga armagan etmeyi düsündügü yamçiyi heybeden çikartirken yere iki tas düstü. Urim ile Tummim. O zaman yasli krali animsadi, animsayinca da, bu rastlasmayi uzun süredir düsünmemis oldugunu fark ederek sasirip kaldi. Bütün bir yil durmadan çalismis, Ispanya'ya basi önde dönmemek için gereken parayi kazanmaktan baska bir sey düsünmemisti. "Hayallerinden asla vazgeçme, demisti yasli kral. Simgelere dikkatli ol." Urim ile Tummim'i yerden aldi ve yeniden kralin yakinlarda bir yerde oldugu duygusuna kapildi. Garip bir duyguydu bu. Yil boyu acimasizca çalismisti ve isaretler gitme zamaninin geldigini gösteriyordu. 'Geriye dönüp kaldigim yerden devam edecegim,' diye düsündü delikanli. 'Ne var ki, Arapçayi koyunlardan
ögrenmedim.' Ama koyunlar çok önemli baska bir sey ögretmislerdi: Yeryüzünde herkesin anladigi bir dil vardir ve kendisi, dükkâni gelistirirken bu dilden yararlanmistir. Bu coskunun dilidir, arzu edilen ya da inanilan bir seyi gerçeklestirmek için sevgi ve tutkuyla yapilan girisimlerin dilidir. Tanca artik onun için yabanci bir kent degildi. Burayi fet^.hettigi gibi bütün dünyayi fethedebilecegin! hissetti.
7 3
"Bir seyi gerçekten istedigin zaman, arzunu gerçeklestirmeni saglamak için bütün evren isbirligi yapar," demisti yasli kral. Ama hirsizlardan, uçsuz bucaksiz çöllerden, düslerinin ne oldugunu bilen, ama bunlari gerçeklestirmek istemeyen insanlardan söz etmemisti yasli kral. Piramitlerin bir tas yiginindan baska bir sey olmadigini ve isteyenin
kendi bahçesine tas yigabilecegim söylememisti yasli kral. Ve eski sürünüzden daha büyügünü satin alacak kadar paraniz oldugunda, bu sürüyü satin almayi kendiniz için görev bildigimizi de söylemeyi unutmustu. Heybeye/toparladi ve öteki çantalarla birlikte aldi. Merdiveni inim; öteki müsteriler kristal bardaklardan çaylarini yudumlarken bir yabanci çifte hizmet etmekteydi yasli adam. Sabahin bu erken saatinde, iyi bir baslangiçti güne. Delikanli, bulundugu yerden, Billûriye Tüccarinin saçlarinin yasli kralin saçlarina tamamen benzediginin farkina vardi ilk kez. Yersiz-yurtsuz, yiyecek-içeceksiz durumda Tanca'da uyandigi ilk gün rastladigi seker tüccarinin gülümsemesini animsadi; bu gülümseme de yasli krali animsatiyordu. "Sanki buradan geçmis ve bir iz birakmis gibi/ diye düsündü. "Sanki bu insanlar yasamlarinin herhangi bir döneminde kralla karsilasmislar gibi.* Üstelik kendi Kisisel Menkibesini yasayan kimseye her zaman göründügünü de söylemisti.
Billûriye Tüccari ile vedalasmadan ayrildi oradan. Kuskusuz onu görebilirdi, ama aglamak istemiyordu. Ne var ki buradaki yasantisini, Ögrendigi iyi seyleri özleyecekti. Kendine iyice güveni vardi ve dünyayi ele geçirmek istegi duyuyordu. *Ama eskiden tanidigim kirlara gidip gene koyun güdecegim.* Ancak, artik bu kararindan dolayi mutlu degildi. Bütün bir yil, bir düsü gerçeklestirmek için çalismisti, ama bu düs, her dakika, giderek önemini yitiriyordu. Belki de gerçekte böyle bir düsü yoktu.
74
"KimbIlIr, belki de Billûriye Tüccari gibi olmak daha iyidir? Mekke'ye hiç gitmeden oraya gitme arzusuyla yasamak.' Ama Urim ile Tummim'i elinde tutuyordu ve bu iki ta§ yasli kralin gücünü ve iradesini kendisine aktariyordu. "Bir rastlanti sonucu -ya da bir isaret/ diye düsündüburaya geldigi ilk gün ugradigi kahveye geldi. Hirsiz orada degildi. Patron bir bardak çay getirdi.
'Yeniden çoban olabilirim,' dedi kendi kendine. "Koyunlara bakmayi ögrendim ve onlarin nasil bir sey olduklarini unutamam kesinlikle. Ama belki de Misir Piramitlerine gitme olanagim olmayacak bir daha hiçbir zaman. Yasli adamin gögsünde altin bir gögüslük vardi ve benim. geçmisimi biliyordu. Gerçek bir kraldi, bir bilge kral.' Endülüs ovalariyla arasinda vapurla iki saatlik bir mesafe vardi ancak, ama kendisiyle Piramitler arasinda bir çöl vardi. Delikanli durumu bir baska açidan da görebilecegini düsündü: Aslinda simdi hazinesine iki saat daha az uzaktaydi. Bu iki saatlik menzile varmak için asagi-yukan bir yil harcamis olsa bile. "Koyunlarima neden kavusmak istedigimi çok iyi biliyorum. Koyunlari çoktandir taniyorum; insana fazja yük olmazlar ve sevebilirim onlari; hazinemi çöl gizliyor, ama Çölü sevecek miyim, sevmeyecek miyim, bunu bilmiyorum. Hazineyi bulamayacak olursam, gene yurduma dönebilirim, iste, hayat ihtiyacim olan parayi bir anda verdi bana ve gereken zamanim da var. Öyleyse neden olmasin?'
O anda içinde müthis bir rahatlama hissetti. Istedigi anda tekrar çobanlik yapabilirdi. Caninin çektigi anda kristal saticisi olabilirdi. Belki de dünya baska hazineler de gizliyordu, ama kendisi bir tek düs görmüs ve bir krala rastlamisti. Bu da herkesin basina gelmezdi. Kahveden çikarken çok mutluydu. Tüccara mal saglayan müteahhitlerden birinin, kristalleri, çölü geçen kervanlarla getirdigini animsamisti. Urim ile TummIm'i ellerine aldi; bu iki tas sayesinde, iste yeniden hazinenin izini sürüyordu.
7 5
"Ben her zaman kendi Kisisel Menkibesini yasayanlarin yanindayim," demisti yasli kral. Piramitlerin gerçekten de çok uzakta olup olmadiklarini Ögrenmek için ambara kadar yürüse ne kaybederdi?
76
TÜRLÜ TÜRLÜ HAYVAN,
TER VE TOZ
KOkan bir binanin içinde oturuyordu Ingiliz. Artik buraya ambar demek olanaksizdi; tam anlamiyla bir hayvan ahiriydi. 'Demek bütün ömrümü böyle bir yere ulasmak için harcamisim,* diye düsündü, bir kimya dergisinin sayfalarini dalgin dalgin karistirarak. *On yil ögrenimden sonra bir hayvan ahirina ulastim.'
'
Ama sürdürmek gerekiyordu. Simgelere inanmak gerekiyordu. Bütün hayatinin, gördügü ögrenimlerin bir tek amaci vardi: Evrenin konustugu biricik gerçek dilî bulmak. Baslangiçta Esperanto dilini ögrenmis, ardindan dinleri incelemis ve sonunda simyaya merak sarmisti. Esperantoca konusmayi biliyordu, degisik dinlerin hepsini eksiksiz anliyordu, ama henüz bir simyaci degildi. Kuskusuz, birçok önemli sorunu çözmeyi basarmisti. Ama arastirma-
lari öyle bir evreye ulasmisti ki, bundan öteye gitmesi olanaksiz gibiydi. Herhangi bir simyaciyla iliski kurmak istemis, ancak bunda basarili olamamisti. Ne var ki, tuhaf insanlardi su simyacilar, kendilerinden baskasini düsünmüyorlar ve ona yardimci olmayi kabul etmiyorlardi,. Kimbilir, belki de Sihirli Tas'in1 -baska bir deyisle, Felsefe TaSi'nin- gizini kesfedememislerdi ve belki de bu yüzden sessizlige gömülüyorlardi? Felsefe Tasi'ni bos yere ararken, babasindan kalan servetin bir bölümünü harcamisti. Dünyanin en büyük kütüphanelerine gitmis, simyacilikla ilgili en önemli, en ender kitaplari satin almisti. Bu kitaplardan birinde, ünlü bir 1 SJmyacilara göre madenim altnia çrviren tas.. (Çfv.)
7 7
Arap simyacinin bundan yillar önce Avrupa'yi ziyaret ettigini okumustu. Kitapta, bu Arap simyacinin iki yüzyili
askin bir süre önce, Felsefe Tasi'ni ve Ebedî Hayat Iksiri'nI kesfettigini yaziyordu. Bu öykü ingiliz'i etkilemisti. Ama dostlarindan biri çöle yaptigi bir arkeoloji gezisinden sonra, olaganüstü güçleri olan bir Arap'tan söz etmemis olsaydi, bunun da tipki ötekiler gibi bir efsaneden baska bir sey olmadigini düsünecekti. "Fayoum Vahasi'nda yasiyor," demisti, "insanlar, yasinin iki yüz yili astigini ve herhangi bir madeni, altina dönüstürme gücüne sahip oldugunu söylüyorlar." Kendinden geçen Ingiliz müthis heyecanlanmisti. Bunun üzerine, önceden yapmis oldugu bütün anlasmalari bozdu, en önemli kitaplarini yanina aldi, ve iste disarida Sahra'yi geçecek büyük bir kervan hazirlanirken, kendisi simdi bir hayvan ahirina benzeyen ambarda bulunuyordu. Ve bu kervan AL-Fayoum'dan geçecekti. "Su lanet olasica Simyaciyi mutlaka bulmaliyim,* diye düsündü Ingiliz. Ve hayvanlarin kokusu daha bir katlanilir oldu. Ingiliz'in bulundugu binaya çantalar yüklenmis bir Arap genci girdi ve onu selamladi. - Nereye gidiyorsunuz? diye sordu genç Arap.
- Çöle, diye yanitladi ingiliz; ve tekrar okumaya daldi. Su anda kimseyle konusmak istemiyordu. Simyaci kendisini kuskusuz sinavdan geçirecegi için on yil içinde ögrenmis olduklarini animsamasi gerekiyordu. Arap genç de bjr kîtsp çikartip okumaya basladi. Ki tap Ispanyolca yazilmisti. 'Bir sans,' diye düsündü Ingiliz Ispanyolcayi, Arapça'dan daha iyi konusuyordu ve bu de likanli da Fayoum'a gidecekse, önemli seylerle ugrajmad gi zamanlar yaninda sohbet edecek biri olacakti. 78
'ÇOK GARIP/ DIYÎ DÜSÜNDÜ
DELIKANLI,
öykünün basinda yer alan cenaze törenini yeniden /okurken. 'Kitabi okumaya baslayali neredeyse iki yil olacak bîr süre sonra, ama bu sayfalardan öteye geçemedim.' Yaninda kendisine engel -olacak bir kral bulunmasa da, dikkatini kitapta toplayamiyordu. Ama simdi önemli bir seyi anliyordu: Bir seye karar vermek baslangiçtan baska bir sey
degildir. Insan bir seye karar verdigi zaman, karar verdigi sirada hiç öngörmedigi, düsünde bile aklina gelmeyen bir yöne dogru, siddetli bir akintiya kapilip gidiyordu. 'Hazînemi aramaya karar verdigimde, bir billûriye dükkâninda çalisacagim hiç aklima gelmemisti,' diye düsündü, düsüncesini dogrulamak için. 'Ayni sekilde, bu kervan, almis oldugum bir karara uygun olabilir, ama güzergâhi bir gjz olarak kalacak her zaman.' Karsisinda, kendisi de bir kitap okumakta olan Avrupali vardi. Sevimsiz bir adamdi: Içeri girdiginde kendisine küçümseyerek bakmisti. Belki dost olabilirlerdi, ama Avrupali hemen susmustu. Delikanli kitabini kapatti. Bu Avrupali ile arasinda herhangi bir benzerlik kurulmasina olanak verecek hiçbir sey yapmak istemiyordu. Cebinden Urim ile Tummim'î çikartip taslarla oynamaya basladi. Yabanci bir çiglik atti: - Bir Urim ile bir Tummim! Delikanli taslari hemen cebine koydu. - Satilik degiller, dedi. - Pek bir sey etmezler, dedi Ingiliz. Alt tarafi iki kaya kristali, hepsi bu. Yeryüzünde milyonlarca kaya kristali
~ 79
var, ama wlayanlar için, Urim ile Tummim bunlar. Dünyanin bu bölgesinde bulunduklarini bilmiyordum. - Bunlari bana bir kral armagan etti, dedi delikanli. Yabanci sasirip kaldi. Sonra elini cebine sokup titreyerek iki benzer tas çikardi. - Bir kraldan söz ediyordunuz, dedi. - Sanki bir kralin bir çobanla konusmayacagina inaniyorsunuz, dedi delikanli. Bu kez konusmayi kendisi sona erdirmek istiyordu. - Tam tersine. Çobanlar, kimsenin tanimak istemedigi bir krala saygi gösteren ilk insanlardir.1 Bu nedenle, krallarin çobanlarla konusmasinin olaganüstü bir yani yok. Ve delikanlinin söylediklerim iyi anlamamasindan çekinerek ekledi: - Incil'de geçer. Bu Urim ile bu Tummim *i yapmayi
bu kitaptan ögrendim. Bu taslar Tanri 'nin izin verdigi biricik kâhinlik araçlaridir. Rahipler altindan bir gögüslükte tasirlardi bunlari. Delikanli birden burada oldugu için mutlu hissetti kendini. "Belki de bir isarettir bu," dedi Ingiliz, sanki yüksek sesle düsünüyormusçasma. - Size isaretlerden kim söz etti? Delikanlinin ilgisi her an giderek artiyordu. - Hayatta, her sey isarettir, dedi Ingiliz, okumakta oldugu dergiyi kapatarak. Evren, herkesin anlayacagi bir dilde varolmustur, ama insanlar unutmustur bu dili. BIrçok seyle birlikte bu Evrensel Dil*i ariyorum ben. Bu yüzden buradayim. Çünkü bu Evrensel Dil'i bilen birini bulmam gerekiyor. Bir Simyaci. Konusma ambar yöneticisinin araya girmesiyle kesil1 Matta Inciti'nm 2 Babinda sözü fdilcn müneccimlere (çobanlara) gönderme yapiliyor. Mctnidc grçen "bir kral* ne IM Prygambr rdir. (Çev.)
80
- Sizlerin talihiniz var, dedi sisko Arap. Bu
ögleden sonra bir kervan y ola çikiyor Al-Fayoum için. - Ama ben Misir'a gidecegim, dedi delikanli. - Ai-Fayoum da Misir'dadir, diye yanitladi sisman adam. Tuhaf bir Araplik var sende! Delikanli aslinda Ispanyol oldugunu söyledi. Ingiliz sevindi buna: Arap gibi giyinmis de olsa, hiç degilse bir Avrupaliydi. - Isaretleri Talih" diye tanimliyor adam, dedi Ingiliz, sisko Arap disari çikinca. Becerebilsem, 'talih' ve 'rastlanti* sözcükleri üzerine büyük bir ansiklopedi yazardim. Evrensel Dil bu sözcüklerle yazilir. , Sonra konusmayi sürdürdüler. Ingiliz, delikanliya kendisini elinde Urim ile Tummim'le bulmasinin bir rastlanti olmadigini söyledi. Ona, onun da Simyaciyi aramaya gidip gitmedigini sordu. - Ben bîr hazine aramaya gidiyorum, diye yanitladi delikanli ve bunu söyledigine hemen pisman oldu. Ama Ingiliz onun bunu söylemesine pek önem vermIyormus gibi görünüyordu.
- Bir bakima ben de, dedi. - Ama ben simyanin ne anlama geldigini bile bilmiyorum, diye ekledi delikanli, ambar yöneticisinin kendilerini disaridan çagirdigi sirada.
* Simyaci
"BEN KERVAN
81/6
BASIYIM," DEDI UZUN
SAKALli, siyah gözlü bîr adam. Kilavuzluk ettigim herkesin üzerinde ölüm ve kalim hakkim vardir. Çünkü çöl, erkekleri bazen çildirtan kaprisli kadina benzer. Ortalikta ikI yüze yakin insan ve bunun iki kati kadar da hayvan vardi. Hecin develeri, atlar, katirlar, kuslar. Kadinlar ve çocuklar da vardi ve birçok Insan belinde kiliç ya da omzunda uzun namlulu silah tasiyordu. Ingiliz'in yaninda içi kitap dolu bir yigin yolculuk sandigi vardi. Alanda bir harrangürra ki demeyin gitsin. Dogal olarak, Kervan Basi herkesin iyice anlamasi için ayni söylevi birkaç kez tekrarladi: - Burada her milletten insan var ve bu insanlarin
yüreginde türlü çesitli tanri var. Benim tek Tanrim Allah'tir ve Allah adina yemin ederim ki çölü bir defa daha alt etmek için, elimden gelen her seyi ve en iyisini yapacagim. Amma ve lakin, herkesin, inandigi Tanri adina bütün kalbiyle yemin etmesini istiyorum ki bana her zaman bilâkayd-ü-sart itaat edecektir. Zira, çölde itaatsizligin anlami ölümdür. Kalabalikta boguk bir fisiltidir gitti. Herkes kendi tanrisinin tanikliginda mirildanarak yemin ediyordu. Delikanli Isa için yemin etti. Ingiliz agzini açmadi. Mirilti basit bir yeminden daha uzun sürdü, insanlar Tanri'nm esirgemesi için de dua ediyorlardi. Uzun uzun bir boru çaldi ve herkes binitlerine birfdi. Delikanli ile Ingiliz binit olarak deve satin almislardi, bu yüzden hayvanlara binmekte epeyce zorlandilar. Delikanli, agir kitap sandiklari yüklenmis olan Ingiliz'in devesine acidi. 82
- Rastlanti yoktur, dedi Ingiliz, ambarda
baslamis olduklari konusmayi sürdürerek. Buraya gelmeme bir arkadasim sebep oldu, çünkü bu arkadasim bir Arap taniyordu ki bu Arap... Ama kervan yola koyuldu ve anlattiklarini duymak olanaksizlasti. Delikanli neyin söz .konusu oldugunu çok iyi biliyordu: Bir seyi bir baska seye baglayan, kendisini Çoban olmaya yönlendiren, ayni düsü birkaç kez görmesine, Afrika'ya yakin bir kente gelmesine, bir alanda bir krala rastlamasina, bir hirsiz tarafindan soyulmasina ve bunun sonucu olarak da bir billûriye tüccariyla tanismasina, vb... yol açan gizemli bir zincir, gizemli bir bag. 'insan, hayaline yaklastikça, Kisisel Menkibe daha çok gerçek yasama nedeni oluyor,* diye düsündü delikanli.
Kervan, gündogusu yönünde yola koyuldu. Gün boyu yol aliyor, günes azginlasmaya baslayinca mola veriyor, sonra günes inmeye baslayinca tekrar yola koyuluyorlardi. Delikanli, zamaninin çogunu kitap okumakla geçiren Ingiliz'le pek konusmuyordu.
Bu nedenle, çölde ilerleyen insan ve hayvanlari sessizce gözlemlemeye koyuldu. Yola çiktiklari güne göre simdi her sey farkliydi. O gön bir hay huy, bagirip çagirma, küçük çocuklarin ziriltilari, at kisnemeleri birbirine karisiyor ve bu kargasanin içinde rehberlerle tüccarlarin sabirsiz komutlari duyuluyordu. Ama çölde, sürekli esen rüzgâr ve hayvanlarin ayak seslerinden baska bir sey yoktu. Rehberler bile artik kendi aralarinda konusmuyorlardi. - Su gördügün kum enginliklerini birçok kez geçtim daha önce, dedi bir aksam bir deveci. Ama çöl öylesine genis ve ufuk öylesine uzaklarda ki, insan kendini küçücük hissediyor ve susuyor, agzini açamiyor. Simdiye kadar hiç çöl geçntemis olmasina karsin, devecinin ne demek istedigini anladi delikanli. Çünkü ne zaman bir denize ya da bir atese baksa, doga olaylarinin son-
I
8 3
suzluk ve gücünün derinliklerine dalip agzini açmadan saatler geçirebilirdi. 'Koyunlardan, kristallerden çok sey ögrendim,' diye düsündü. "Ayni sekilde çölden de birseyler ögrenebilirim. Çünkü hem daha yasli, hem daha bilge.' Rüzgâr durmadan esiyordu. Tarifa'da, surlarin üzerinde oturdugu sirada yüzünde hissettigi rüzgarin bu rüzgar oldugunu animsadi. Belki de ayni rüzgâr, su anda su ve yiyecek pesinde Endülüs kirlarinda dolasan koyunlarin yününü oksayarak geçiyordu. *Artik benim koyunlarim degiller,* diye düsündü, gerçek bir özlem duymaksizin. 'Baska bir çobana alistilar ve kuskusuz unuttular beni. Böylesi çok iyi. Koyunlar gibi dolasmaya alismis kimse, ayrilik vaktinin gelecegini her zaman bilir.' Sonra tüccarin kizini animsadi: Hiç kuskusuz
çoktan evlenmisti kiz, bundan emindi. Belki de bir patlamis misir sancisiyla, ya da okuma bilen ve ona olaganüstü öyküler anlatmayi beceren bir baska çobanla. Herhalde bunlari becerebilen yalnizca kendisi degildi. Ama bu önsezi içini altüst etti. Kendisi de, kimbilir bütün insanlarin geçmisine ve simdisine taniklik eden su ünlü Evrensel Dil'i ögrenmekteydi belki? "Önseziler," derdi annesi sik sik. Önsezilerin, içinde bütün insan hayatlarinin bir bütün olusturacak sekilde birbirine baglandigi hayat irmaginin evrensel akisina ruhun yaptigi ani dalislar oldugunu anlamaya baslamisti: Öyle ki, her sey yazili oldugu için, her seyi bilebilirdik. - Mektup, dedi, Billûriye Tüccarini düsünerek.
Çöl kimi yerde kumlarla, kimi yerde de taslarla kapliydi. Kervan bir tas kütlesiyle karsilasinca çevresini dolasiyordu; tas yigimyla karsilasinca bu yiginlarin sinirini izliyordu. Deve ayaklarina ince gelen kumla karsilasinca, kumun daha saglam oldugu bir geçit araniyordu. Kimi za-
man, tuzla kapli kurumus göl yataklariyla karsilasiyorlar-
84
di. Hayvanlar zorlaniyor, bunun üzerine deveciler asagi atlayip hayvanlara yardim ediyorlardi. O zaman, yükleri kendi sirtlarina alip tehlikeli yeri geçtikten sonra hayvanlara yeniden yüklüyorlardi. Bir rehber ölürse ya da hastalanirsa, deveciler onun yerini doldurmak için kendi aralarinda kura çekiyorlardi. Ama bütün bunlarin bir tek nedeni vardi: Hep ayni hedefi amaçladigi için, kervanin bunca dolasmasinin pek bir Önemi yoktu. Bütün engeller asilinca, vahanin hangi yönde bulundugunu gösteren yildizi karsisinda buluyordu. Ve insanlar sabahin erken saatlerinde gökyüzünde parildayan bu yildizi görünce, onun kendilerine kadinlarin, suyun, palmiyelerin ve hurmalarin bulundugu yeri gösterdigini biliyorlardi. Bunlari bir tek Ingiliz fark etmiyordu: Çogunlukla kitaplarindan birini okuyor oluyordu. Delikanlinin da yolculugun ilk günlerinde okumayi denedigi bir kitabi vardi. Ama o, k-ervani gözlemlemeyi, rüzgârin sesini dinlemeyi çok daha ilginç buluyordu. De-
vesini daha iyi tanimayi ögrenip de ona yakinlik duymaya baslar baslamaz, kitabi bir yana atti. Bununla birlikte bir bosinanci da vardi: Bu kitabi ne zaman açsa, önemli bir insana rastlayacagini düsünüyordu. Sonunda, sürekli olarak yaninda giden bir deveciyle dost oldu. Aksam konaklamalarinda, atesin çevresinde dinlenirken, ona çobanlik yaptigi sirada basindan geçen ilginç olaylari anlatiyordu. Deveci bu sohbetlerden birinde ona kendi hayatini anlatmaya basladi. - El-Kairoum yakinlarindaki bir köyde oturuyordum, dedi. Bir bostanim, çocuklarim ve ölümüme kadar degismeyecek bir hayatim vardi. Bir yil ürün her zamankinden daha bol oldu, biz de Mekke'ye gittik ve böylece o zamana kadar yerine getirmemis oldugum bir farizami eda etmis oldum. Artik gönül rahatligiyla ölebilirdim ve öldügüm için de mutlu olurdum.
8 5
Bir gün yer titremeye basladi ve kabaran Nil, yatagindan tasti. O zamana kadar yalnizca baskalarinin basina geldigini sandigim sey benim de basima geldi. Komsularim, sel yüzünden zeytin agaçlarim yitireceklerinden korktular; karim çocuklarinin sulara kapilip gitmesinden korktu. Ben de sahip olmayi basardigim seylerin yok olacagi düsüncesiyle korkuya kapildim. Ama çaresi yoktu bunun. Topraktan elde edilecek bir sey kalmamisti artik, ben de yasamak Iç i baska bir çare aradim. Simdi devecilik yapiyorum. Ama bu sayede Allah'in kelâmini anlayabildim: Kimse bilinmezden korkmamali, çünkü herkbs istedigi ve ihtiyaç duydugu seyi ele geçirebilir. ister hayatimiz, ister ekin tarlalarimiz olsun, sahip oldugumuz seyleri yitirmekten korkariz. Ama hayat hikâyemiz ile dünya tarihinin ayni El tarafindan yazilmis oldugunu anladigimiz zaman, bunu anîar anlamaz, bu korku
uçup gider. 86
BAZEN, AKSAM KONAKLAMALARINDA KERvanlar karsilasiyorlardi. Sanki her sey bir Yüce El tarafindan yazilmis gibi, bir kervanin gereksinim duydugu sey ötekinde bulunuyordu. Deveciler kum firtinalari konusunda birbirlerine bilgi veriyorlar; atesin çevresinde toplanip çölle ilgili öyküler anlatiyorlardi. Kimi zaman, yüzleri peçeli gizemli insanlar da geliyordu: Kervanlarin izledigi yolu gözetleyen bedevilerdi bunlar. Soyguncular, asi kabileler konusunda bilgi veriyorlardi. Koyu renkli cellabyalarina1 ve yalnizca gözlerini açikta birakan kefyelerine sarinmis olarak, sessizce gelip sessizce gidiyorlardi. Bu gecelerden birinde, atesin önünde oturan delikanli ile Ingiliz'in yanina deveci de geldi. - Kabileler arasinda savas söylentileri var, dedi. Üçü birden sustular. Genç ispanyol, kimse agzini açip bir sey söylememesine karsin, ortaligi bir korku sardigini
fark etti. Sözsüz dili, Evrensel Dil'i bir kez daha anliyordu. Bir süre sonra tehlike olup olmadigini sordu Ingiliz. - Çöle giren kimse için geri dönüs yoktur, diye yanitladi deveci. Geride1 dönemedigine göre, çaresi yok, en iyi nasil ilerler, o yolu bulacaktir. Tehlike de dahil olmak üzere gerisini Allah bilir. Ve sözünü gizemli "Mektup!" sözcügüyle bitirdi. - Kervanlara daha çok dikkat etmelisiniz, dedi delikanli Ingiliz'e, deveci yanlarindan ayrilinca. Dolambaçli bir yol Izliyorlar, ama hep ayni noktaya gidiyorlar. 1 Kuzey Afrika'da erkek ve kadinlarin giydikleri uzun kollu, balikli giysi. (Çrv.) 2 Araplarda, erkeklerin püf küllü bjrç örtü j û. (Çrv.)
87
- Siz de dünya konusunda daha çok sey okumalisi-
niz, diye yanitladi Ingiliz. Kitaplar tipki kervanlara benzerler.
Uzun insan ve hayvan dizisi bundan sonra daha hizli ilerlemeye basladi. Artik sessizlik yalnizca gündüzleri egemen degildi. Aksamlari, insanlarin sohbet etmek için ates basinda toplanmaya alistiklari saatte de yavas yavas sessizlik hüküm sürmeye basladi. Bir gün kervan basi, geceleyin dikkat çekmemek için ates yakilm amasina karar verdi. Bunun üzerine yolcular, üsümemek için hayvanlarin olusturdugu bir çemberin ortasinda hep birlikte uyumaya basladilar. Kervan basi ayrica konak yerinin çevresine gözcüler koydu. Bu gecelerden birinde, bir türlü uyuyamayan Ingiliz. gidip genç Ispanyolu buldu; birlikte, yakinlardaki kumullarda gezdiler. Dolunay vardi. Delikanli bütün hayat öyküsünü Ingiliz'e anlatti. ingiliz, delikanlinin çalismaya baslamasindan
sonra her gün daha bir gelisen billûriye dükkâni evresine özel bir ilgi gösterdi. - Her seyi temel kural yönlendiriyor, dedi. Buna simyada Evrenin Ruhu adi verilir. Bütün kalbimizle bir sey istedigimiz zaman, Evrenin Ruhu'na daha yakin oluruz. Olumlu bir güçtür. Ayrica, bunun insanlara özgü bir ayricalik olmadigini söyledi: Ister bir maden, ister bir bitki, Ister bîr hayvan ya da düsünce olsun, yeryüzünde bulunan her seyin bir ruhu vardi. - Topragin altinda ve üzerinde bulunan her sey durmadan degisir, çünkü toprak canlidir ve bir ruhu vardir. Bizler bu Ruh'un bir parçasiyizdir ve onun bizim yararimiza çalistigini çok az biliriz. Billûriye dükkâninda, vazolarin da sizin basariniza katkida bulunduklarini anlamalisiniz. 88
Delikanli, ayi ve beyaz kumlari seyrederek bir süre konusmadi,
- Çölde ilerleyen kervani gözlemledim, dedi sonunda. Kervan ve çöl ayni dili konusuyorlar; çöl, kervanin ilerlemesine bu nedenle izin veriyor. Kendisiyle kusursuz bir esuyum içinde olup olmadigini anlamak için, kervanin her adimini hissediyor; ve durum böyleyse, kervan vahaya ulasacaktir. Ama, içimizden biri ne kadar cesur olursa olsun, bu dili anlamayacak olsaydi, daha ilk gün ölürdü. Birlikte ayisigini seyretmeyi sürdürdüler. - Simgelerin büyüsü, diye sürdürdü konusmayi delikanli. Rehberlerimizin, çölün isaretlerini nasil okuduklarini, kervanin ruhunun çölün ruhuyla nasil konustugunu gördüm. Bir süre sonra Ingiliz konusmaya basladi: - Gerçekten de kervana biraz daha dikkat etmeliyim, dedI sonunda. - Ben de kitaplarinizi okumaliyim, diye yanitladi delikanli.
8 9
TUHAF
KITAPLARDI
BUNLAR. CIVADAN,
tuzdan, ejderhalardan ve krallardan söz ediyorlardi, ama o hiçbir sey anlamiyordu. Ne var ki, sanki bütün kitaplarda sürekli tekrarlanan bir düsünce var gibiydi: Her sey bir ve tek seyin belirtisidir. Bu kitaplardan birinden, simyanin en önemli metninin yalnizca birkaç satirdan olustugunu ve bir zümrüt üzerine yazili oldugunu ögrendi. - Zümrüt levha, dedi Ingiliz, arkadasina bir §ey ögrettigi için gurur duyarak. - Ama öyleyse neden bu kadar çok kitap var? - Bu birkaç satiri yorumlamak için, dedi Ingiliz. Aslinda kendisi de bu yanita tam olarak inanmis degildi. Delikanlinin en çok ilgi duydugu kitapta, ünlü simyacilarin yasamöyküleri yer aliyordu. Bütün yasamlarini, laboratuvarlarinda madenleri aritmaya adamis insanlardi simyacilar; bir maden yillarca ateste pisirilecek olursa, kendine özgü bütün niteliklerinden kurtulacagina ve onun
yerine geriye Evrenin Ruhu'nun kalacagina inaniyorlardi. Bu Yüce Nesne, simyacilarin yeryüzünde bulunan her seyi anlamalarina olanak sagliyordu. Çünkü bu Yüce Nesne, bütün nesnelerin kendi aralarinda iletisim kurmalarini saglayan dildi. Büyük Marifet ya da Büyük Yapit adini verdikleri bu bulgu iki parçadan olusuyordu: Sivi ve kati. - Bu dili anlamak için, insanlari ve simgeleri gözlemlemek yeterli degil midir? diye sordu delikanli. - Her seyi basitlestirmek gibi bir saplantiniz var, diye yanitladi Ingiliz, öfkeyle. Simya ciddi bir istir. Sürecin bütün evrelerini üstatlarin ögrettikleri gibi izlemek zorunludur.
90
Delikanli, Büyük Yapit'in sivi kesimine Ebedî Hayat iksiri adi verildigini çikardi. Bu iksir yalnizca bütün hastaliklari iyilestirmekle kalmiyor, ayni zamanda simyacilarin yaslanmalarina engel oluyordu. Kati kesimine Felsefe
Tasi adi veriliyordu. - Felsefe Tasi'ni bulmak öyle kolay bir is degildir, dedi Ingiliz. Simyacilar, madenleri aritan atesi gözlemlemek için yillarca laboratuvarlarma kapaniyorlardi. Atese bakmaya kendilerini öylesine veriyorlardi ki, vicdanlarinda, dünyanin bütün fani degerlerinden kurtulup ariniyorlardi. Ve sonunda, bir gün, madenleri aritmanin aslinda kendilerini arindirmak oldugunu anliyorlardi. Delikanli o zaman Billûriye Tüccarini animsadi. Billûriye Tüccari, ikisini de kötü düsüncelerden kurtardigi için, kristal vazolari temizlemenin iyi bir sey oldugunu söylemisti. Giderek, simyanin gündelik yasamdan ögrenilmesi gerektigine inaniyordu delikanli. - Üstelik, diye yeniden konusmaya basladi Ingiliz, Felsefe Tasi'nm tam anlamiyla olaganüstü bir özelligi vardir. Büyük bir adi maden kütlesini altina çevirmek için küçücük bir parçasi yeter. O andan sonra, delikanlinin simyaya olan ilgisi iyice büyüdü. Biraz sabirla, her seyi altina dönüstürebilecegini düsünüyordu. Bunu basarmis olan insanlarin
yasamöykülerini okudu: Helvetius, Elias, Fulcanelli, Geber. Büyüleyici öykülerdi bunlar: Hepsi kendi Kisisel Menkibe'lerini sonuna kadar yasiyorlardi. Yolculuklar yapiyorlar, bilginlerle bulusuyorlar, inançsizlarin gözlerinin önünde mucizeler yaratiyorlar ve Felsefe Tasi ile Ebedî Hayat Iksiri'ni ellerinde bulunduruyorlardi. Ama kendisi, Büyük Yapit'a ulasma yöntemini ögrenmeye kalkisinca, tam anlamiyla sasirip kaliyordu. Bu konuda, desenlerden, sifreli bilgilerden, anlami karanlik metinlerden baska bir sey yoktu.
, - Neden anlasilmasi bunca güç bir dil kullaniyorlar? diye sordu bir aksam Ingiliz'e delikanli.
9 1
Bu arada Ingiliz'in oldukça keyifsiz göründügünü fark etti, sanki kitaplarini özlemis gibi. - Anlamak için yeterince sorumluluk
duyanlarin, yalnizca bunlarin anlayabilmeleri için, diye yanitladi Ingiliz. Herkesin kursunu altina dönüstürmeye kalkistigini düsünün biraz. Bir süre sonra altinin hiçbir degeri kalmazdi. Yalnizca, inatçi insanlar, dirençli arastirmacilar Büyük Yapit'i gerçeklestirmeyi basarabilirler. Çölün ortasinda bulunusumun nedeni de bu iste. Sifreleri çözmeme yardim edecek gerçek bir simyaciyi bulmak için. - Bu kitaplar ne zaman yazildilar? diye sordu delikanli. - Birkaç yüzyil Önce. - O siralar, basimevi yoktu henüz. Simya bilgisine herkesin ulasmasi olanaksizdi. Peki, bu tuhaf dilin, bu simgelerin amaci ne? Bu diretmeye karsin, soruyu yanitlamadi Ingiliz. Birkaç gündür kervani dikkatle gözlemledigini ve yeni bir sey kesfetmedigini söyledi. Ancak bir sey fark etmisti: Giderek savastan daha çok söz ediliyordu. 92
BIR GÜN DELIKANLI, KITAPLARINI INGILIZ'E geri verdi. - Epeyce birseyler ögrendiniz mî bari? diye sordu Ingiliz, sabirsiz bir merakla. Sava? korkusundan kurtulmak için birisiyle konusmaya gereksinimi vardi. - Evrenin bir ruhu oldugunu ve bu ruhu anlayan kimsenin nesnelerin dilini anlayacagini ögrendim. Birçok simyacinin kendi Kisisel Menkibe'sini yasadigini ve sonunda Evrenin Ruhu'nu, Felsefe Tasi'ni, Ebedî Hayat Iksiri'ni kesfettiklerini ögrenim. Özellikle de, bu seylerin çok basit oldugunu ve bir zümrütün üzerine yazilabileceklerini ögrendim. Ingiliz hayal kirikligina ugradi. Yillar süren ögrenim, büyülü simgeler, güçlükle ögrenilen sözcükler, laboratuvar aletleri, bunlarin hiçbiri delikanliyi etkilememisti. 'Bu seyleri ögrenemeyecek kadar yontulmamis bir ruhu olma~ h/ diye düsündü. Kitaplarini alip devenin semerine asili duran çantalari-
na koydu. - Gidip kervaninizi gözlemlemeyi sürdürün, dedi. Sizin kervan da önemli bir sey ögretmedi bana. Delikanli, çölün sessiz enginligini, hayvanlarin yürürken kaldirdiklari kumu seyretmeye koyuldu. "Herkesin kendine göre bir ögrenme tarzi var,' diye tekrarliyordu kendi kendine. "Onun ögrenme tarzi benim ögrenme tarzim degil; benim ögrenme tarzim, onun tarzi degil. Ama o da, ben de kendi Kisisel Menkibe'mizi ariyoruz; bu -yüzden ona saygi duyuyorum/
93
KERVAN, ARTIK HEM GECE, HEM DE GÜNdüz yol aliyordu. Yüzleri peçeli ulaklar giderek daha sik gelmeye baslamisti. Simdilerde delikanliya arkadas gibi davranan deveci, kabileler arasinda savas çiktigini söylemisti. Vahaya vaktinde varabilirlerse talihli sayilirlardi. Hayvanlar bitkin düsmüs, insanlar giderek sessizlesmislerdi. Sessizlik geceleyin daha ürkütücüydü. Özellikle de bir devenin bozlamasi (daha önce, alt tarafi bir deve
bozlamagiydi) ortaliga korku saldigi zaman: Bir saldiri isareti olabilirdi. Ne var ki, savas tebdilinden çokça etkilenmis gibi görünmüyordu deveci. - Yasiyorum, dedi delikanliya, aysiz ve kamp atessiz bir gece, hurma yerken. Ve bir sey yerken yemekten baska bir sey düsünmem. Yürüdügüm zaman da yürüyecegim, hepsi bu. Savasmak zorunda kalirsam, ölüm su gün ya da bu gün gelmis viz gelir tiris gider. Çünkü ben ne geçmiste, ne de gelecekte yasiyorum. Benim yalnizca simdim var ve beni sadece o ilgilendirir. Her zaman simdide yasa mayi basarabilirsen, mutlu bir insan olursun. Çölde haya oldugunu, gökyüzünde yildizlar oldugunu ve insan hayati ntn özünde bulundugu için kabile muhariplerinin savastik larim anlayacaksin. O zaman hayat bir bayram, bir senli1 olacak, çünkü hayat yasamakta oldugumuz andan ibaretti ve sadece budur.
-v iki gece sonra, uykuya dalmak üzereyken, yürüyü yönlerini gösteren yildiza bakti delikanli. Sanki ufuk bira; daha yaklasmis gibiydi, çöl '.n üzerinde yüzlerce yildiz var di. 94
95 Orasi vaha, dedi deveci. Öyleyse niçin hemen gitmiyoruz oraya? Çünkü uyumamamiz gerek.
GÜNES
UFUKTAN
YÜKSELMEYE
BASLAR-. ken gözlerini açti delikanli. Karsisinda, geceleyin küçük yildizlarin parildadigi yerde, bütün çöl yüzeyini kaplayan hurma agaci dizileri uzaniyordu. - Sonunda geldik! diye haykirdi, uykudan uyanw Ingiliz. Ama delikanli agzini açmadi. Çölün sessizligini ögren-
misti; karsisinda duran hurma agaçlarina bakmakla yetindi. Piramitlere ulasmak için önünde hâlâ uzun bir yol vardi; ve bu sabah, bir gün, bir anidan baska bir sey olmayacakti onun için. Ama simdi, simdiki andi, devecinin sözünü ettigi bayramdi; bu âni geçmisin dersleri ve gelecegin düsleriyle birlikte yasamaya çalisiyordu. Bir gün, bu binlerce hurma agacinin görüntüsü yalnizca bir ani olacakti. Ama bu anda, onun için gölgeyi, suyu ve savasa karsi bir sigmagi simgeliyordu. Ayni sekilde, bozlayan bir deve bir tehlike isaretine dönüsebilir, hurma agaci dizileri de bir mucize yansitabilirdi. "Evrenin birden çok dili var,' diye düsündü. 96
'ZAMAN
HIZLANDIKÇA
KERVANLAR
DA hizlaniyor,* diye düsündü Simyaci, yüzlerce insan ve hayvanin Vaha'ya geldigini görerek. Vaha sakinleri bagira çagira yeni gelenleri karsilamaya kostular. Kalkan toz, çöl günesini gölgeliyor; yabancilari gören çocuklar sevinçten havaya siçriyordu. Simyaci, kabile reislerinin kervan basinin yanma gittiklerini ve hep birlikte gizli bir toplantiya oturduklarini fark etti.
Ama bunlarin hiçbiri ilgilendirmiyordu Simyaciyi. Daha önce de nice insanlarin gelip nicelerinin gittigini görmüstü; Vaha ve çölün sessizligini hiçbir sey bozamamisti. Rüzgârin etkisiyle biçim degistiren bu uçsuz bucaksiz kumlarda taban tepen krallar ve dilenciler görmüstü; ama çocukken gördügü kumlardan farkli degildi bu kumlar. Her seye karsin, sari topraktan, lacivert gökyüzünden sonra, hurma agaçlarinin yesilinin gözlerinin önünde belirdigini gören yolcularin hissettikleri nesenin birazini yüregi-" nin derinliklerinde duymasina engel olamiyordu. "Belki de Tanri, çölü, insanlar hurma agaçlarini görünce sevinsinler dîye yaratti,' diye düsündü. Ardindan daha gündelik sorunlarla ilgilenmeye karar verdî. Bildigi gizlerin bir bölümünü ögretecegi insanin bu kervanla geldigini biliyordu. Isaretler bunun haberini vermisti. Bu adami henüz bilmiyordu, ama deneyimli gözleri onu gördükleri anda taniyacaklardi. Bunun da, daha önceki tilmizi kadar yetenekli olacagim umuyordu. "Bu seyler neden mutlaka agizdan kulaga aktariliyor,
dogrusu bilmiyorum/ diye düsündü. Bunlarin gerçek gizler olmasindan degildi hiç kuskusuz: Tanri kendi gizlerini bütün yaratiklara özgürce açiyordu.
Simyan
97/7
Ona göre bunun bir tek açiklamasi vardi: Kuskusuz bunlar Saf Hayat'in parçalari olduklari ve Saf Hayat'i resim biçiminde ya da söz halinde kavramak çok güç oldugu için, bu seyleri bu sekiide aktarmak gerekiyordu. Çünkü insanlar resimlerin ve sözcüklerin büyüsüne kapilip sonunda Evrenin Dili'ni unuturlar.
* 98
YENI GELENLER
HEMEN AL-FAYOUM
KABIle seflerinin huzuruna çikarildilar. Delikanli gördüklerine inanmakta güçlük çekiyordu: Birkaç hurma agaciyla
çevrili bir kuyunun (bir tarih kitabinda okudugu bir betimlemeye göre) yerine, Vaha'nin herhangi bir Ispanyol köyünden çok daha büyük oldugunu görüyordu. Vaha'da üç yüz kuyu, elli bin hurma agaci ve hurma agaçlarinin arasina dagilmis çok sayida çadir vardi. - Sanki Bin Bir Gece, dedi, Simyaciyi hemen görmek için sabirsizlanan Ingiliz. Çevrelerini hemen çocaklar sardi: Binek hayvanlarina, develere, gelen insanlara merakla bakiyorlardi. Erkekler, gelenlerin savas isaretlen görüp görmediklerini ögrenmek istiyorlar; kadinlarsa tüccarlarm getirdigi kumas ve degerli taslar için çekisiy >r!ardi. Çölün sessizligi arlik uzak bir hayâl gibiydi; herkes, sanki ruhlar dünyasindan ayrilip insanlarin dünyasina gelmis gibi, durmadan konusuyor, gülüyor ve girtlak paraliyordu Insanlar neseli ve mutluydular. Deveci, önceki gece alman önlemlere karsin, sakinlerinin çogunlugu kadin ve çocuklardan olustugu için, çölde
vahalarin her zaman tarafsiz topraklar sayildigini açikladi delikanliya. Eki taraim da kendi vahalari vardi; bu nedenle çöîün kumlarinda birbirlerini bogazlayan savacilar, birer siginak saydiklari vahalarin huzurunu bozmuyorlardi. Kervan basi, biraz güç de olsa adamlarini ve yolcuiari bir araya toplayip kendilerine bilgi verdi. Kabileler arasindaki savas bitinceye kadar burada kalacaklardi. Yolcular, ziyaretçi olarak Vaha saktniennin çadirlarina konuk edilecekler, kendilerine en Iyî ye. ier verilecekti. Geleneksel ko-
9 9
nukseverligin yasasi böyleydi. Sonra, aralarinda kendi nöbetçileri de olmak üzere herkesin, silahlarini kabile reislerinin görevlendirdigi adamlara teslim etmelerini istedi. - Savasin kurallari böyle, diye açikladi. Böylece mu-
haripler, vahalari siginak olarak kullanamazlar. ingiliz'in, ceket cebinden krom kapli bir tabanca çikartip silahlari toplamakla görevli adama teslim ettigini gören delikanlinin saskinliktan agzi açik kaldi. - Tabancayla ne isiniz var? diye sordu delikanli. - insanlarin kararsiz kalmamalari konusunda bana yardimci olmasi için, dedi. Arayisi sona ermis oldugu için mutluydu. Delikanliya gelince, o hazinesini düsünüyordu. Hayaline yaklastikça, isler daha güçlesiyordu. Yasli kralin 'acemi talihi' adini verdigi sey artik olmuyordu. Simdi, kendi Kisisel Menkibe'sinin pesine düsmüs kimse için diretme ve cesaret sinavinin söz konusu oldugunu biliyordu. Bu nedenle acele etmemeli, sabirsizlik göstermemeliydi. Yoksa Tanri'nm yoluna dizdigi Isaretleri göremeyebilirdL 'Onlari yoluma Tanri dizdi,' diye düsündü, kendi kendine sasarak. Simdiye kadar, isaretleri bu dünyaya ait birseyler olarak görmüstü. Yemek yemek ya da uyumak gibi, ask ya da is aramaya çikmak gibi. Ama bunun, kendi-
sine yapmasi gerekeni göstermek için Tann'nm kullandigi bir dil olabilecegini hiç düsünmemisti. 'Sabirsiz olma,* diye tekrarladi, kendi kendine. "Devecinin dedigi gibi, yemek zamani gelince yemegi ye. Yürüme zamani gelince yürü.'
Ilk gün, aralarinda îngiîiz de olmak üzere, yorgunluga teslim olan herkes uyudu. Delikanli, asagi yukari kendi yasinda bes çocukla birlikte biraz uzaktaki bir çadirda kaliyordu. Çöl çocuklariydi bunlar, büyük kentleri merak ediyorlardi. Delikanli çobanlik yaptigi dönemi anlatti; Ingiliz girdigi sirada, billûrive dükkâni serüvenini anlatmaya baslamak üzereydi.
100
- Bütün sabah sizi aradim, dedi, arkadasini disari çikartirken. Simyacinin yerini bulmama yardimci olmalisiniz. Onu ilkin kendi olanaklariyla bulmayi denediler.
Bir Simyaci, hiç kuskusuz Vaha'nin öteki sakinlerinden daha degisik yasiyor olmaliydi; büyük bir olasilikla çadirinda sürekli yanan bir ocak vardi. Uzun uzun. dolastiktan sonra, Vaha'nin onlarin düsündügünden çok daha genis oldugunu ve yüzlerce, yüzlerce çadir bulundugunu anladilar. - Neredeyse bütün bir günü yitirdik, dedi ingiliz, arkadasiyla birlikte Vaha'daki bir kuyunun yanina otururken. - Sormak belki daha iyi olur, dedi delikanli. Ingiliz, Al-Fayoum'da oldugunu kimseye belli etmemek istiyordu, bu nedenle karar veremedi. Sonunda, boyun egdi ve Arapçayi kendisinden daha iyi konusan delikanlidan gerekeni yapmasini istedi. Delikanli, bunun üzerine, koyun derisinden tulumunu doldurmak için kuyuya gelen bir kadina yaklasti. - Aksam serifleriniz hayirli olsun ya hatun! Bu vahada yasayan bir Simyaci var, nerede oturdugunu ögrenmek isterdim, dedi. Kadin böyle birini hiç duymadigini söyledi ve hemen
uzaklasti. Bununla birlikte, siyah giysiler giymis kadinlarla konusmaya kalkismamasi konusunda da uyardi delikanliyi, çünkü evli kadinlardi bunlar. Gelenege saygi göstermek zorunluydu. Ingiliz büyük bir hayal kirikligina ugramisti. Demek bu yolculugu bosu bosuna yapmisti. Arkadasi da üzülmüstü bu duruma. Ingiliz de kendi Kisisel Menkibe'sinin pesinden gidiyordu. Ve bir Insan bunu yapiyorsa, bütün Evren, onun aradigini bulmasina yardimci olmak ister: Böyle söylemisti yasli kral. Onun yanilmasi olanaksizdi. - Simdiye kadar burada simyacilardan söz edildigini hiç duymadim, dedi delikanli. Yoksa size yardimci olmak Isterdim.
10 1
ingiliz'in gözleri parladi. - Elbette öyle, diye haykirdi. Belki de burada bir simyacinin kim oldugunu bilmiyordu. Siz, köyde has taliklari kimin iyilestirdigini sorun en iyisi. Siyah giyinmis birkaç kadin su çekmek için kuyuyj geldiler, ama Ingiliz'in üstelemesine karsin delikanli onlarla konusmadi. Sonunda bir erkek geldi. - Köyde hastaliklari iyi eden birini taniyor musunuz? diye sordu ona delikanli. -.Bütün hastaliklari Allah iyi eder, diye yanitladi adam. Bu yabancilardan açikça korkmustu. Siz ikiniz büyücü ariyorsunuz. Ve Kur'an'dan birkaç ayet okuduktan sonra yoluna gitti. Bir baska adam geldi. Daha yasliydi, elinde sadece küçük bir kova vardi. Delikanli ona da ayni soruyu sordu. - Onun gibi bir adami neden ariyorsunuz? diye sordu Arap, yanit olarak. - Çünkü suradaki dostum, bu adami tanimak
için aylarca yolculuk yapti. - Bu adam eger Vaha'da yasiyorsa, çok güçlü biri olmali, dedi yasli adam biraz düsündükten sonra. Kabile sefleri bile canlarinin istedigi zaman göremezler onu. Böyle bir seyi onun istemesi gerekir. Siz iyisi mi savasin sona ermesini bekleyin ve kervanla birlikte yolunuza gidin. Vaha'nin hayatina girmeye çalismayin, diye bagladi konusmasini, yanlarindan ayrilirken. Ama Ingiliz'in etekleri zil çalmaya basladi. Demek ki iyi iz üzerindeydîler. Bu sirada bir genç kiz göründü, siyah giysi giyinmemisti. Omzunda bir testi tasiyordu ve basinin çevresinde bir peçe vardi, ama yüzü açikti. Delikanli, Simyaciyi sormak üzere yanina yaklasti.
O wda zaman durmus gibi oldu; sanki Evrenin Ruhu, delikanlinin önünde bütün gücüyle ortaya çikiyormus gibiydi.
102
Kizin siyah gözlerini, gülümseme ile susma arasinda karar veremeyen dudaklarini görünce, dünyanin konustugu ve yeryüzünün bütün yaratiklarinin yürekleriyle anladiklari dilin, en temel ve en yüce bölümünü anladi delikanli. Ve Ask'ti bunun adi, insanlardan da çölden de daha eskiydi, tipki kuyunun yaninda bu iki bakisin bulusmasi benzeri, iki bakisin bulustugu her yerde, her zaman ayni güçle ortaya çikardi. Dudaklar sonunda gülümsemeye karar verdiler, ve bir isaretti bu, bütün ömrü boyunca bilmeden bekledigi, kitaplarda, koyunlarin yaninda, kristallerde ve çölün sessizliginde aramis oldugu isaretti. Evrenin Saf Dili'ydi bu, herhangi bir açiklamaya gereksinimi yoktu, çünkü Evren'in sonsuz zamanda yoluna devam etmek için hiçbir açiklamaya gereksinimi yoktu. Delikanli o anda, hayatinin kadininin karsisinda oldugunu ve kizin da hiçbir söze gereksinim duymadan bunu
bildigini biliyordu. Anababasi, anababasinin anababasi, biriyle evlenmeden önce ona kur yapmak, nisanlanmak, onu tanimak ve para sahibi olmak gerektigini söyleseler de, delikanli dünyada en çok bundan emindi. Bunun tersini söyleyenler, evrensel dilden habersiz kimselerdi. Çünkü bu dili bilen biri, ister çölün ortasinda ya da Ister büyük kentlerin göbeginde olsun, dünyada her zaman bir baskasini beklemekte olan biri bulundugunu kolayca anlayabilir. Ve bu iki insan karsilasinca ve gözleri bulusunca, bütün geçmis ve bütün gelecek artik bütün önemini yitirir, yalnizca o an, ve gökkubbe altinda her seyin ayni El tarafindan yazildigi gerçekligi vardir, bu inanilmaz gerçek vardir. Ask'i yaratan ve çalisan, dinlenen ve günes isigi akinda hazineler arayan her kimse için sevilecek birini yaratmis olan El. Çünkü, böyle olmasaydi, insan soyunun hayallerinin hiçbir anlami olmazdi. 'Mektup,' dedi kendi kendine.
Oturmakta olan Ingiliz yerinden kalkti ve
arkadasini sarsti.
- Haydi! Sorun ona! Delikanli genç kiza yaklasti. Kiz yeniden gülümsedi. Delikanli da gülümsedi. - Adin ne senin? diye sordu delikanli. - Benim adim Fatima, diye yanitladi, gözlerini indirerek. - Geldigim ülkedeki bazi kadinlarin adi da böyledir. - Peygamberin kizinin adidir, dedi Fatima. Mücahitlerimiz götürdüler oraya. Güzel kiz, mücahitlerden gururla söz ediyordu. Yanlarinda duran Ingiliz israr ediyordu. Bunun üzerine delikanli, genç kiza bütün hastaliklari iyi eden bîr adam taniyip tanimadigini sordu. - Dünyanin gizlerini bilen bir adam. Çölün cinleriyle konusuyor, dedi genç kiz. Cinler, Iyilik ve Kötülük perileriydiler. Ve genç kiz
eliyle güney yönünü gösterdi, bu tuhaf adam o tarafta oturuyordu. Sonra testisini doldurup uzaklasti. Ingiliz de Simyaciyi aramak için uzaklasti. Delikanli uzun süre kuyunun yaninda oturdu ve gündogusu rüzgârinin kendi yüzünde bir gün bu kadinin kokusunu biraktigini ve bu kadinin yasadigini bile bilmeden onu sevmis oldugunu düsündü. Ve bu kadina duydugu ask ona dünyanin bütün gizlerini açacakti.
trlesi gün genç kizi beklemek için kuyuya gitti delikanli. Orada Ingiliz'i bulunca sasirdi: Ilk kez çölü seyrediyordu. - Bütün ikindi, bütün aksam bekledim, dedi ingiliz, Ilk yaldizlar dogarken geldi. Kendisine ne aradigimi söyledim. Bana kursunu, altina dönüstürüp dönüstürmedigimi sordu. Ben de tam olarak iste bunu ögrenmek istedigimi söyledim. Bunun üzerine denememi söyledi. 'Git dene!'den baska bir sey söylemedi bana.
104
Delikanli agzini açmadi. Demek ki, Ingiliz çoktandir bildigi bir seyi ögrenme^ için tepmisti bunca yolu. Ve bunun benzeri bir sey ögrenmek için, kendisinin de yasli krala alti koyun vermis oldugunu animsadi. - Öyleyse deneyin, dedi Ingiliz'e. t - Ben de onu yapacagim. Ise hemen koyulacagim. Ingiliz ayrildiktan az sonra, Fatima su doldurmak için kuyuya geldi. - Sana tek bir sey söylemek için geldim, dedi delikanli, genç kiza. Benim karim olmani istiyorum. Seni seviyorum. Genç kiz testiyi tasirdi. - Seni her gün burada bekleyecegim, diye konusmasini sürdürdü delikanli. Piramitlerin yakininda bulunan bir hazineyi aramak için bütün çölü geçtim. Savas benim için tam bir talihsizlikti. Ayni savas simdi benim için bîr talih, Çünkü burada senin yaninda kaliyorum. - Savas bir gün bitecek, dedi genç kiz.
Delikanli Vaha'daki hurma agaçlarina bakti. Çobanlik yapmisti. Burada da koyunlar vardi. Hazineden daha önemliydi Fatima. - Muharipler kendi hazinelerini ariyorlar, dedi genç kiz, sanki onun düsüncelerini kesfetmis gibi. Ve çöl kadinlari muhariplerinden gurur duyuyorlar. Sonra, testisini yeniden doldurup oradan uzaklasti.
Delikanli her gün kuyuya gidip Fatima'nm gelmesini bekliyordu. Fatima'ya çobanlik hayatini, kralla rastlasmasini, kristal dükkânini anlatti. Dost oldular ve birlikte ancak on bes dakika geçiriyor olmalarina karsin, bu süreyi günün geri kalan bölümünden çok daha azun buluyordu. Neredeyse bir aya yakindir Vaha'daydilar. Kervan Basi bir p-ün herkesi toplantiya çagirdi. - Savasin ne zaman bitecegini bilm^ uz ve tekrar yola çikmamiz olanaksiz, dedi. Savas kuskusuz daha uzun
süre devam edecek, belki de yillarca. Iki taraf da, cesur ve
10 5
kahraman muhariplerle dolu ve iki ordu da savasmaktan gurur duyuyor. Bu iyiler ile kötüler arasindaki bir savas degil. Ayni iktidari ele geçirmek isteyen güçler arasindaki bir savas bu ve böyle bir savasta Allah iki tarafin da yanindadir. Insanlar dagildilar. Delikanli o aksam FatIma'yi tekrar gördü ve ona toplantida söylenenleri aktardi. - Ikinci görüsmemizde, dedi genç kiz, bana askindan söz ettin. Daha sonra bana'Evrenin Dili gibi, Evrenin Ruhu gibi çok güzel seyler ögrettin. Ve bunlar, azar azar beni senin parçan haline getirdiler. Delikanli onun sesini dinliyor ve bu sesi, hurma agaçlarinin yapraklarindan esen rüzgârin hisirtisindan çok
daha güzel buluyordu. - Seni beklemek için kuyuya çok erken geldim. Çok bekledim. Geçmisimi, gelenegi, erkeklerin çöl kadinlarinin nasil davranmalarini istediklerini animsayamiyorum. Küçükken, çölün bir gün bana hayatimin en güzel armaganini verecegini hayal ederdim. Ve bu armagan verildi simdi bana, bu armagan sensin. Delikanli genç kizin elini tutmak istedi. Ama Fatima testinin kulplarindan tutuyordu. - Bana düslerini, yasli krali ve hazîneyi anlattin. Bana isaretlerden söz ettin. Iste bu yüzden hiçbir seyden korkmuyorum, çünkü seni bana bu isaretler getirdiler. Senin de sik sik tekrarladigin gibi, ben senin düslerinin ve Kisisel Menkibe'nin bir parçasiyim. Ayni sebepten dolayi, senin, aramaya geldigin seyin dogrultusunda yolunu sürdürmeni istiyorum. Savasin bitmesini beklemen gerekiyorsa çok iyi. Ama daha erken gitmek zorundaysan, öyleyse Menkibe'nin yoluna git. Kumullar rüzgârin etkisiyle
degisirler, ama çöl hep ayni kalir. Askimiz da böyle olacak. - Mektup, dedi genç kiz bir kez daha. Ben, senin Menkibe'nin bir parçasiysam bir gün geri döneceksin.
106
Delikanli, genç kizin yanindan ayrilirken üzgündü. Simdiye kadar tanimis oldugu insanlari düsünüyordu. Evli olan çobanlar, kirlarda dolasmalari gerektigi konusunda karilarini inandirmakta çokça güçlük çekiyorlardi. Ask, sevilen nesnenin yaninda bulunmayi zorunlu kiliyordu. Ertesi gün, Fatima'ya bunlardan söz etti Delikanli. - Çöl bizden erkeklerimizi aliyor, dedi Fatima, ve her zaman geri getirmiyor onlari. Buna alismak zorundayiz. Artik onlar, yagmur yagdirmadan geçen bulutlarda, taslarin arasina gizlenen hayvanlarda, topraktan fiskiran cömert suda bulunuyorlar. Artik onlar her seyin bir parçasi oldular, Evrenin Ruhu oldular. Gidenlerin kimileri geri dönüyorlar. O zaman öteki kadinlar mutlu oluyorlar, Çünkü kendi bekledikleri erkekler de günün birinde geri dönebilirler. Eskiden bu kadinlara bakar ve onlarin mutluluklarini kiskanirdim. SimdI benim de bekleyecek bir erkegim olacak. Ben bir çöl kadiniyim ve bundan gurur duyuyorum, istiyorum ki benim erkegim de kumullarin yer-
lerini degistiren rüzgâr gibi özgürce dolassin. Istiyorum ki onu bulutlarda, hayvanlarda ve suda görebileyim. Delikanli Ingiliz'in yanma gitti. Ona Fatima'dan söz etmek istiyordu. Ingiliz'in, çadirinin yanina küçük bir ocak yapmis oldugunu görünce sasirmamazlik etmedi. Tuhaf bir ocakti, üzerinde saydam bir sise vardi. Ingiliz atesi odunla besliyor ve çölü gözlemliyordu. Gözleri, kitap okumaya daldigi zamankilerden sanki daha pariltiliydi. - Çalismanin bu ilk evresi, dedi. Karisik kükürtü saflastirmam gerekiyor. Ve bunu gerçeklestirmek için, basarisizliga ugramaktan korkmamak zorundayim. Basarisizliga ugramak korkusu, simdiye kadar Büyük Yapit'a girismeme hep engel oldu. On yil önce baslamam gereken seye ancak simdi baslayabiliyorum. Ama yirmi yil beklemis oldugum için de mutluyum. Ve çöle bakarak atesi kotarmayi sürdürdü. Delikanli, çöl, batan günesin pembe rengini alincaya kadar bir süre onun yaninda kaldi. Sessizligin, sorularini yanitlayabilip
bilemeyecegini anlamak için çöle dalmak istedi, dayanilmaz bir istekti bu. Vaha'mn hurma agaçlarini gözden yitirmeden bir süre amaçsizca yürüdü. Rüzgâri dinliyor, ayaklarinin altinda Çakil taslarini hissediyordu. Kimi zaman, bir kavki buluyordu ve bu çölün, çok eski çaglarda büyük bir deniz ol•dugunu biliyordu. Büyük bir tasin üzerine oturdu ve kendisini karsisinda duran ufkun büyüsüne birakti. Aski, ona bir sahip olma düsüncesi katmaksizin düsünemiyordu. Ama Fatima bir çöl kadiniydi. Bir sey onun anlamasina yardimci olabilecekse, bu da kuskusuz çöldü. Basinin üstünde bir jeyin kimildadigini hissedinceye kadar, orada hiçbir sey düsünmeksizin öyle kaldi. Gökyüzüne bakinca, gökyüzünün enginlerinde uçan iki atmaca gördü. Yirtici kuslara ve. uçarken çizdikleri sekillere dikkatle bakti. Bunlar görünüste düzensiz çizgilerdi, ama onun için gene de bir anlamlari vardi. Ne var ki anlamlarini çözemi-
yordu. Bunun üzerine kuslarin hareketlerini gözleriyle izlemeye karar verdi; böylelikle, belki de bir mesaj okuyabilirdi. Belki de çöl kendisine sahip olmayi gerektirmeyen aski açiklayabilirdi. Uykusunun geldigini hissetti. Ama yüregi ondan uyumamasini istedi; oysa tam tersine kendini birakmasi gerekiyordu. - Iste Evrenin Dili'ni kavriyorum, dedi ve bu dünyada her seyin bir anlami var, atmacalarin uçusuna varincaya kadar. Bir kadina duydugu ask için, içinde derin bir minnet hissetti, insan sevince/ diye düsündü, "nesneler daha çok anlam kazaniyor.* • Birden, atmacalardan biri, ötekine saldirmak için pike yapti. O anda delikanlinin gözünün önünde ani ve kisa bir görüntü belirdi- S.'ahli bir birlik, elde kiliç Vaha'yi isgal ediyordu. Görüntü hemen yok oldu, ama biraktigi etki ^ok canliydi. Sfi^plardan söz edildigini duymus ve birkaç serap görmüstü: Çölün kumlarinda somutlasan
arzulardi
108
bunlar. Ne var ki, hiç kuskusuz bir ordunun Vaha'yi ele geçirdigini de görmek istememisti. Bunlari unutmak ve tekrar düsünceye dalmak istedi; yeniden pembe asiboyasi çöle ve taslara yöneltmek istedi zihnini. Ama yüregindeki bir sey rahat birakmiyordu onu. "Her zaman isaretleri izle," demisti yasli kral. Fatima'yi düsündü. Sonra gördügü görüntüyü animsadi ve bunun gerçeklikten pek uzak olmadigini sezdi. içini sar w boguntudan kurtulmaya çalisti. Ayaga kalkip hurma agaçlarina dogru yürüdü. Bir kez daha, nesnelerin çogul dilini anliyordu: Simdi, Vaha tehlikeyi simgelerken çöl güvenligi temsil ediyordu. Deveci, bir hurma agacinin dibine oturmus, günesin
batisini seyrediyordu. Delikanlinin bir kumulun arkasindan çikarak geldigini gördü. - Bir ordu yaklasiyor, dedi delikanli. Bir görüntü gördüm. - Çöl, insanlarin yüregini hayallerle doldurur, diye yanitladi deveci. Ama delikanli ona atmacalari anlatti: Atmacalarin uçusunu izlerken birden Evrenin Dili'ne dalmisti. Deveci hiçbir karsilik vermedi; delikanlinin kendisine anlattigi seyi wliyordu. Herhangi bir seyin, yeryüzünde, her seyin yasamini anlatabilecegini biliyordu. Bir kitabin herhangi bir sayfasini açarak, birinin elini inceleyerek, ya da kuslarin uçusuna bakarak, ya da kâgit fali açarak, ya da bir baska yöntemle, o anda yasamakta oldugumuz deneyimle bir iliski kurabiliriz hepimiz. Aslinda, nesneler kendiliklerin4en hiçbir sey açinlamazlar; insanlar bu nesneleri gözlemleyerek, Evrenin Ruhu'nu anlama yöntemini
kesfedebilirler. Çöl, Evrenin Ruhu'nu kolayca anlayabilmeleri sayesinde hayatlarini kazanan insanlarla doluydu. Kâhin adi veriliyordu bunlara; ve kâhinler, kadinlar ve yaslilardan
10 9
korkarlardi. Savasçilar bunlara pek ender danisirlardi, çünkü insanin ne zaman ölecegini önceden bilerek savasa gitmesi olanaksizdir. Savasçilar, savastan haz almayi, bilinmeyen bir seyden heyecan duymayi yeglerler; gelecek Allah tarafindan yazilmistir ve Allah ne yazarsa yazsin, insanlarin iyiligi içindir. Bu nedenle, savasçilar yalnizca simdiki zamanda yasiyorlardi, çünkü simdiki zaman beklenmedik olaylarla doluydu ve bir yigin seye dikkat etmek zorun-
daydilar: Düsmanin kihci neredeydi, ati neredeydi, ölümden kurtulmak için hangi vurusu yapmaliydilar? Deveci bir savasçi degildi ve simdiye kadar kâhinlere danistigi olmustu. Aralarindan çogu kendisine dogru seyler söylemislerdi,* kimileri de yanlis seyler söylemisti. Bir gün en yasli (ve en ürkütücü) kâhin, deveciye neden bu kadar gelecekle ilgilendigini sormustu. - Birseyler yapabilmek için, diye yanitlamisti deveci. Ve olmasini istemedigim seyleri tersine çevirmek için. - O zaman bu senin gelecegin olmaz ki, diye yanitladi kâhin. - Ama belki de olacaklara kendimi hazirlamak için gelecegi ögrenmek istiyorum. . - Bunlar Iyi seylerse hos bir sürpriz olacaklar, dedi kâhin. Kötü seylerse daha gerçeklesmeden aci çekeceksin. - Bir erkek oldugum için gelecegi ögrenmek istiyorum, dedi bunun üzerine deveci. Ve erkekler
geleceklerine bagli yasarlar. Kâhin bir süre konusmadan durdu. Degnek falincia uzmanlasmisti. Yere attigi degneklerin durus biçimlerine göre yorum yapiyordu. Ama o gün degneklerini kullanmadi. Bir beze sarip cebine koydu. - Insanlarin gelecegini okuyarak hayatimi kazaniyorum, dedi. Degnek gizbilimini taniyorum ve her seyin yazili oldugu mekâna girmek için onlardan yararlanmayi biliyorum. Orada geçmisi okuyabilirim, unutulmus olanlari kesfedebilirim ve simdinin isaretlerini anlayabilirim. Insanlar bana danismaya geldikleri zaman, gelecegi okumam:
110
Onu sezerim. Çünkü gelecek Tanri'ya aittir ve yalnizca O açinlar gelecegi ve yalnizca olaganüstü durumlarda. Gelecegi nasil seziyorum? Simdinin Isaretleri sayesinde. Gizin kökü simdidedir; simdiye dikkat edecek olursan, onu iyi-
lestirebilirsin. Ve simdiyi iyilestirebilirsen, daha sonra gelecek olan da iyi olacaktir. Gelecegi unut ve hayatinin her gününü Seriat'in kurallarina uygun olarak ve Tanri'nin evlatlarina bahsettigi inayete güvenerek yasa. Her gün kendisiyle birlikte Ebediyeti getirir. Deveci, Tanri'nin gelecegi görmeye izin verdigi olaganüstü durumlarin neler oldugunu ögrenmek istedi: - Kendisi bizzat onu açinladigi zaman. Ve Tanri gelecegi pek ender açinlar ve bunu bir tek gerekçe için yapar: Degismek üzere yazilmis bîr gelecek söz konusu oldugu zam w.
Tanri delikanliya bir gelecegi göstermis,' diye düsündü deveci. Çünkü delikanlinin kendisine vasita olmasini istiyordu. - Kabile reislerinin yanina git, dedi deveci.
Onlara yaklasan savasçilari anlat. - Benimle alay edecekler. - Bunlar çöl insanlaridirlar. Çöl insanlari isaretlere aliskindir. - Öyleyse durumu biliyor olmalilar. - Kafalarina takmazlar bunu. Allah'in kendilerine bildirmek istedigi bir seyden haberdar olmalari gerektiginde, birinin gelip kendilerine haber verecegine Inanirlar. Iste bugün, bu elçi sensin. Delikanli Fatima'yi düsündü. Ve kabile reislerinin yanma gitmeye karar verdi.
Vaha'nin ortasina kurulmus kocaman beyaz çadirin kapisinda nöbet tutan muhafiza: - Çölden bir haber getiriyorum. Reislerle konusmak istiyorum, dedi.
11
1
Muhafiz yanitlamadi onu. Çadira girip uzun süre kaldi orada. Sonra beyaz ve altin sarisi giysiler giyinmis genç bir Arap'la birlikte disari çikti. Delikanli, oria görmüs oldugu seyleri anlatti. Arap, ona beklemesini söyleyip çadira girdi. Gece oldu. Bu arada Araplar, bir yigin tüccar çadira girip çikti. Yavas yavas ocaklar söndü ve Vaha çöl kadar sessizlesti. Yalnizca büyük çadirin isigi yaniyordu. Delikanli, bu süre içinde hep Fatima'yi düsündü; ögleden sonra yaptiklari konusmayi hâlâ anlamis degildi. Sonunda birkaç saat bekledikten sonra muhafiz, delikanliyi içeri aldi. Gördügü karsisinda heyecanlandi delikanli. Çölün ortasinda böyle bir çadirin olabilecegini hiç düsünmemisti. Yer, simdiye kadar üzerinde yürümedigi güzellikte en gü-
zel halilarla kapliydi; yukariya, içlerinde yanan mumlar bulunan, parlak ve islemeli madenden avizeler asilmisti. Bol islemeli ipek yastiklara yaslanmis kabile reisleri çadirin gerisinde yarim daire halinde oturuyorlardi. Hizmetçiler lezzetli yiyeceklerle dolu gümüs tepsilerle gidip geliyor, çay sunuyorlardi. Baska hizmetçiler nargilelerin ateslerini tazeliyorlardi. Havaya pek hos bir tütün kokusu yayiliyordu. Sekiz kabile reisi vardi, bunlarin hangisinin en büyük oldugunu hemen anladi. Beyaz ve altin rengi bir giysi giymis olan Arap, yarim dairenin ortasina oturmustu. Onun yaninda, biraz önce konusmus oldugu genç yer almisti. - Mesajdan söz eden yabanci kim? diye sordu reislerden biri delikanliya bakarak. - Benim. Ve gördügü seyleri anlatti delikanli. - Bizim burada kaç kusaktir yasadigimizi bildigi halde, çöl böyle bir seyi bir yabanciya neden söylesin? dedi bir baska kabile reisi.
112
- Çünkü benim gözlerim henüz çöle alismadi, bu nedenle alismis gözlerin göremeyecegi seyleri ben görebilirim. 'Ayrica ben Evrenin Ruhurnun ne oldugunu biliyorum,' diye düsündü. Ama Araplar böyle seylere inanmadigi için bunu eklemedi sözlerine. - Vaha tarafsiz bir yerdir. Hiç kimse saldirmaz bir vahaya, dedi üçüncü bir reis. - Ben yalnizca gördügümü söylüyorum. Bana inanmak istemiyorsaniz bir sey yapmazsiniz. Çadira birden büyük bir sessizlik çöktü, ardindan atesli bir tartisma basladi. Delikanlinin anlamadigi bir Arap lehçesi konusuyorlardi, ama delikanli disari çikmaya kalkisinca, muhafiz kendisine engel oldu. Bunun üzerine korkmaya basladi; isaretler birseylerin yolunda gitmedigi-
ni söylüyordu ona. Bu olayi deveciyle konustuguna pisman oldu. Birden, ortada oturan yasli adam belli belirsiz gülümsedi. Bunu gören delikanlinin içi rahat etti. Yasli adam tartismaya katilmamis ve henüz bir sey söylememisti. Ama Evrenin Dili'ne artik alismis olan delikanli çadirda dolasan bari§ titresimini hissedebiliyordu. Sezgisi ona gelmekle iyi ettigini söylüyordu. Tartisma sona erdi. Yasli adamin konusmasini dinlemek için herkes sustu. Sonra yasli adam, yabanciya döndü. Simdi yüzünde soguk ve kibirli bir ifade vardi. - Bundan iki bin yil önce, uzak bir ülkede, düslere inanan bir adami kuyuya attilar ve onu esir gibi sattilar. Bizim ülkenin tüccarlari onu satin aldilar ve Misir'a götürdüler. Ve hepimiz Biliyoruz ki düslere inanan kimse onlan yorumlamasini da bilir.' cAma her zaman gerçeklestii meyi basaramaz onlari,5 diye düsündü delikanli, yasli Çingene kadini
animsayarak. - Firavun'un gördügü ciliz inekler ve semiz inekler dü§ü sayesinde, bu adam Misir'i kitliktan kurtardi. Adi _ 'Tevrat'in Tekvin bölümünün 37-50 babUri Arasinda anlauUn Yusuf'un öyküsü. (Çe\ )
Simyaci
113/8
Yusuf'tu bu adamin. Bir yabanci ülkede senin gibi o da yabanciydi ve asagi yukari senin yasindaydi. Sessizlik uzadi. Yasli adamin bakisi soguktu. - Her zaman Gelenege uyariz biz, diye sözlerini sürdürdü yasli adam. Gelenek Misir'i açliktan kurtardi o zaman ve halkini bütün halklarin en zengini yapti. Insanlarin çölü nasil geçeceklerini ve kizlarini nasil evlendireceklerini Gelenek ögretir. Gelenek, bir vahanin tarafsiz bölge oldugunu söyler, çünkü iki tarafin da kendi vahalari vardir ve bu yüzden iki taraf da savunmasizdir.
Yasli adam konusurken kimse agzini açip tek sözcük söylemedi. Ama Gelenek bize çölün mesajlarina inanmamizi da söyler. Bildigimiz her seyi bize çöl ögretmistir. Yasli adamin isareti üzerine bütün Araplar ayaga kalktilar. Toplanti sona ermisti. Nargileler söndürüldü ve muhafizlar yerlerine geçtiler. Delikanli gitmeye hazirlaniyordu, ama yasli adam yeniden konusmaya basladi: - Yarin, Vaha sinirlari içinde kimsenin silah tasiyamayacagini buyuran anlasmayi bozacagiz. Gün boyunca düsmani bekleyecegiz. Günes, batinca adamlar silahlarini bana teslim edecekler. Öldürülen her düsman Için bir altin lira alacaksin. Ama savasa girmeden silahlar çikartilmayacak. Silahlar çöl gibi nazlidirlar; gereksiz yere çikartacak olursak daha sonra gerektigi zaman ates almazlar. Silahlar yarin kullanilmayacak olursa en azindan biri kullanilacak
demektir: Sana karsi. 114
DELIKANLI ÇADIRDAN
DISARI
ÇIKTIGINDA vaha dolunayla yikaniyordu. Kendi çadirina gitmek için yirmi dakika yürümesi gerekiyordu. Tanik oldugu seyler tedirgin etmisti onu. Evrenin Ruhu'na dalmisti ve bunun badelini kendi hayatiyla ödeyebilirdi. Büyük bir kumar oynamisti. Ama Kisisel Menkibe'sinin pesine düsmek için koyunlarim sattigi zaman da büyük bir tehlikeyi göze almisti. Ve devecinin dedigi gibi, yarin ölmek baska bir gün ölmekten daha uygun olurdu. Her gün, yasamak ya da ölmek içindi. Her sey yalnizca tek bir sözcüge bagliydi: "Mektup." Sessizce ilerledi. Hiçbir seye pisman degildi. Yarin ölecekse, Tanri onun gelecegini degistirmek istemedigi için ölecekti. Ama bogazi geçtikten sonra, billûriye dükkâninda çalistiktan sonra, çölü ve Fatima'nin gözlerini tanidiktan sonra da ölebilirdi. Uzun zaman önce, ülkesinden ayrildigindan bu yana, her gününü yogun bir sekilde yasa-
misti. Ertesi gün ölecek olursa gözleri açik gitmezdi, çünkü gözleri öteki çobanlarin gözlerinden çok daha fazlasini görmüstü ve bundan gurur duyuyordu. Birden bir gürleme duydu ve görülmemis siddette esen bir rüzgârin etkisiyle ansizin yere yuvarlandi. Çevreyi, neredeyse ay isigin i örten bir toz bulutu kapladi. Karsisinda dev boyutlu bir kir at ürkütücü bir kisnemeyle saha kalkti. Olan-biteni pek az görüyordu, ama toz buiutu "j^f hnca o zamana kadar duymadigi müthis* bîr korku"" ka pildi. Atin binicisi siyahlar giyinmis bir adamdi, jal &mzunda bir sahin vardi. Basina bîr türban takm^i Ve r*w zündeki peçeden yaim/".vA gözleri görünuv .>rdu '~^,'b&f\ hg
bercisi olabilirdi, ama herhangi bir dünyalidan çok daha güçlü bir kisiligi vardi. Tuhaf süvari, egerine asili kavisli kocaman kilicini kinindan çikardi. Çelik, ayisigmda parildadi. - Atmacalarin uçusunu yorumlamaya kim cesaret et-
ti? diye sordu. Sesi öylesine gürledi ki, sanki Al-Fayoum* un elli bin hurma agaci tarafindan yankilandi. - Ben cesaret ettim, dedi delikanli. Ve hemen, imansizlari kir atinin ayaklari altinda ezen Ermis Santiago Matamoros'un heykelini animsadi. Süvari, Ermis Santiago Matamoros'a benziyordu, ancak simdi durum tersineydi. - Ben cesaret ettim, diye yineledi delikanli. Ve basini egerek kiliç darbesine hazirlandi. - Evrenin Ruhu'nu hesaba katmadiginiz için birçok insanin hayati kurtulacak. Ne var ki, birden inmedi kiliç. Süvarinin eli agir agir indi ve kilicin ucu delikanlinin alnina dokundu. Kiliç öylesine keskindi ki bir damla kan belirdi. Süvari tas gibi kimildamadan duruyordu. Delikanli da öyle. Aklina kaçmak bile gelmemisti. Yüreginin derinliklerinden garip bir nese yayildi içine: Kisisel Menkibe'si için ölecekti. Ve Fatima için. Uzun sözün kisasi, simgeler dogruyu söylemisti. Iste düsman ile karsi karsiya bulunuyordu ve madem ki Evrenin bir Ruhu vardi, öyleyse ölüm viz gelir tiris giderdi. Kisa bir süre sonra onun parçasi ola-
cakti. Ve yarin, Düsman da onun parçasi olacakti. Yabanci, kilicin ucunu hâlâ delikanlinin alninda tutuyordu. - Kuslarin uçusunu neden yorumladin? - Ben yalnizca kuslarin anlatmak istedikleri seyi okudum. Vaha'yi kurtarmak istiyorlar. Siz ve sizinkiler, hepiniz öleceksiniz. Vaha'nin adamlari sizden daha fazla. Kilicin ucu hâlâ delikanlinin alninda duruyordu. - Sen kim oluyorsun da Tann'nin yazdigi yazgiyi degistirmeye kalkisiyorsun? - Allah ordulari yaratti, ama O, kuslari d, yaratti. Allah bana kuslarin dilini ögretti. Her sey ayni bi taraf m-
116
dan yazilmistir, dedi delikanli, devecinin sözlerini animsayarak. Sonunda süvari kilicini geri çekti. Delikanli içinde bir rahatlama hissetti. Ama kaçamiyordu. - Kehânetlerine dikkat et. Bir sey yazilmissa, bundan
kurtulmak olanaksizdir. - Ben sadece bir ordu gördüm, dedi delikanli. Bir savasin sonucunu görmedim. Süvari, delikanlinin yanitindan hosnut kalmis gibiydi. Ama kilicini hâlâ elinde tutuyordu. - Bir yabana, yabanci bir ülkede ne yapiyor? diye sordu. - Kisisel Menkibe'mi ariyorum. Senin anlayabilecegin bir sey degil. Süvari kilicini kinina soktu ve omzundaki sahin tuhaf bir çiglik atti. Delikanli sakinlesmeye basladi. - Cesaretini sinavdan geçirmem gerekiyordu, dedi süvari. Cesaret, Evrenin Dili'ni arayan bir kimse için en büyük erdemdir. Delikanli sasirmisti. Bu adam pek az insanin bildigi seylerden söz ediyordu. - Asla gevseklik göstermemeli, çok uzaklardan gelin-
se bile, diye sürdürdü konusmasini. Çölü sevmek gerekir, ama hiçbir zaman ona tamamen bel baglamamali. Çünkü çöl insanlar için bir denektasidir: Hepsinin adimlarini hisseder ve dalga geçeni öldürür. Sözleri, yasli kralin sözlerini andiriyordu. - Savasçilar gelirse ve basin günes battiktan sonra hâlâ yerinde duruyorsa beni görmeye gel, dedi süvari. Biraz önce kilici tutan el bir kirbaci kavradi. At yeniden sahlanarak bir toz bulutu kaldirdi. - Nerede oturuyorsunuz? diye haykirdi delikanli, süvari uzaklasirken. Kirbaçti el güney yönünü isaret etti. Delikanli böylece Simyaci ile tanismis oluyordu.
11 7
. ERTESI SABAH, AL-FAYOUM
HURMA
AGAÇlarinin ortasinda Iki bin silâhli adam vardi. Daha günes ba-
sucu noktasina yükselmeden, ufukta bes yüz savasçi göründü. Süvariler Vaha'ya kuzeyden girdiler. Görünüste, sanki barisçi bir seferdi, ama silahlari beyaz maslaklarin altina gizlemislerdi. Ama Vaha'nm ortasinda bulunan büyük çadirin yanma gelince, palalarim ve tüfeklerini ortaya çikardilar. Ve bos çadira saldirdilar, Vaha'nm adamlari çöl süvarilerini çembere aldilar. Yarim saat içinde, ortaliga dört yüz doksan dokuz ceset dagilmisti. Çocuklar hurmaligin Öteki ucunda bulunuyorlardi ve hiçbir sey görmediler. Kadinlar çadirlarinda kocalari için dua ediyorlardi ve onlar da hiçbir sey görmediler. Ortaliga yayilmis cesetler olmasaydi, Vaha'nm gündelik olagan hayatini yasadigi söylenebilirdi. Yalnizca bir savasçiya dokunulmadi: Saldirganlar birliginin komutaniydi. Aksamleyin, kabile reislerinin huzuruna çikartildi. Ona, Gelenegi neden çignedigini sordular. Adamlarinin aç ve susuz oldugunu, günlerce süren savas sonunda yorgun düstüklerini ve bu yüzden yeniden savasabilmek için bir vahayi ele geçirmeye karar verdiklerini
söyledi. Vaha'nm bas reisi savasçilar için üzüldügünü, ancak kosullar ne olursa olsun Gelenege saygi göstermek gerektigini bildirdi. Çölde degisen tek sey vardir: Rüzgâr estigi zaman kumullar. Sonra, bas reis, düsman reisi onur kirici bir ölüme mahkûm etti. Boynu vurulmak ya da kursuna dizilmek yerine, kuru bir hurma gövdesine asildi adam. Cesedi çöl rüzgârinda sallanmaya birakildi.
118
Kabile reisi, yabanci genci toplanti yerine çagirdi ve ona elli altin lira verdi. Sonra bir kez daha Yusuf'un, Misir'da basina gelenleri animsatti ve delikanlidan bundan böyle Vaha'nm Müsaviri olmasini istedi.1 1 Kabile Retti, Hravun'un Yvuuf1 a karji davranirini tekrarliyor. Bk. Tevrat, Tekvin, l: 37-45 (Çev.)
11 9
GÜNES TAMAMEN
BATIP DA ILK
YILDIZLAR çikmaya baslayinca (Dolunay oldugu için çok pirildamiyorlardi), delikanli güney yönünde yürümeye basladi. Ve o tarafta yalnizca bir tek çadir vardi; ve oradan geçmekte olan Araplarin söylediklerine bakilirsa, cinlerin istilasina ugramisti burasi. Ama delikanli orada oturup uzun süre bekledi. Ay iyice yükselince Simyaci göründü. Omzunda iki ölü atmaca vardi. - Ben buradayim, dedi delikanli. - Buraya gelmemeliydiniz, diye yanitladi Simyaci. Yoksa Kisisel Menkibe'niz mi buraya gelmenizi istedi? - Kabileler arasinda bir savas vardi. Çölü geçmek olanaksizdi. Simyaci attan indi ve kendisiyle birlikt£ gelmesi için delikanliya isaret etti. Sataf atiyla peri masallarini
çagristiran merkez çadirin disinda, Vaha'da gördügü Öteki çadirlara benzeyen bir çadirdi. Gözleriyle, simyacilik aletleri, simya ocaklari arastirdi, ama böyle bir sey göremedi. Yalnizca birkaç kitap dizisi, bir yemek firini ve gizemli desenlerle islenmis halilar vardi. - Sen otur, ben çay yapacagim, dedi Simyaci. Ve bu atmacalari birlikte yiyecegiz. Delikanli, bunlarin önceki gün görmüs oldugu atmacalar olup olmadigini düsündü, ama hiçbir sey söylemedi bu konuda. Simyaci ates yakti ve bir süre sonra çadira nefis bir et kokusu yayildi. Nargile kokusundan da hostu bu koku. - Beni neden görmek istiyordunuz? diye sordu delikanli. 120
- isaretler yüzünden, diye yanitladi Simyaci.
Rüzgâr bana senin gelecegini söyledi. Ve yardima ihtiyacin olacakmis. - Hayir, sözünü ettiginiz ben degilim. Öteki yabanci, ingiliz. Sizi o ariyordu. - Beni bulmadan önce baska seyler bulmasi gerekecek onun. Ama simdi iyi yolda. Çöle bakmaya basladi. -Ya ben? - Bir sey istedigimiz zaman, düsümüzü gerçeklestirmemiz için bütün Evren isbirligi yapar, dedi Simyaci, yasli kralin sözlerini tekrarlayarak. Delikanli anladi. Demek ki, onu Kisisel Menkibe'sine götürmek için bir baskasi çikmisti yoluna. - Demek ki bana ögreteceksiniz? - Hayir. Bilinmesi gereken ne varsa biliyorsun artik. Ben sadece hazinene giden yolda sana kilavuzluk edecegim.
-Kabileler arasinda savas var, diye tekrarladi delikanli. - Ama ben çölü taniyorum. - Ben hazinemi çoktan buldum. Bir devem var, billûriye dükkânindan kazandigim para var, elli altin liram var. Ülkemde belki de zengin biri sayilabilirim. - Ama bunlar, Piramitlerin yaninda bulunanlarin karsisinda hiç kalir. - Fatima var. Kazandigim her seyden daha büyük bir hazine. - O da Piramitlerin yaninda degil. Atmacalari sessizce yediler. Simyaci bir sise açip konugunun bardagina kirmizi renkli bir sivi köydü. Sarapti ve ömrü boyunca hiç içmedigi en güzel saraplardan biri. Ama sarabi Seriat yasaklamisti. - Kötülük, dedi Simyaci, insanin agzindw giren seyde degildir. Kötülük oradan çikandadir. Içince, kendini tam anlamiyla iyi hissetmeye baslamisti delikanli. Ama Simyaci biraz korkutuyordu onu. Çadir-
12 1
dan disari çikip yildizlari sönüklestiren ayisigini seyretmeye koyuldular. - Iç ve keyiflen biraz, dedi, delikanlinin giderek neselendigini saptayan Simyaci. Savasa gitmeden bir savasçi nasil dinleniyorsa, sen de dinlen. Ama unutma ki yüregin hazinenin bulundugu yerdedir. Ve çiktigin yolda kesfettigin seyin bir anlami olmasi için hazineni mutlaka bulmak zorundasin. - Yarin, deveni satip bir at al. Haindir develer. En küçük bir yorgunluk belirtisi göstermeden binlerce fersah yol alirlar.' Ve sonra birden diz üstü çöküp ölürler. Oysa atlar yavas yavas yorulurlar. Ve sen onlardan neler isteyebilecegini ve ne zaman öleceklerini bilirsin.
* 122
ERTESI AKSAM SIMYACININ ÇADIRININ ÖNÜne bir atla geldi delikanli. Bir süre sonra Simyaci göründü: O da ata binmisti, sol omzunda bir sahin vardi. - Çölde bana hayati göster, dedi Simyaci. Çölde hayatin bulundugu yeri bulabilen, çöldeki hazineleri de kesfedebilir. Ay aydinliginda, çölün kumlarinda yola koyuldular. TBilmem kî çölde hayatin bulundugu yeri bulabilecek miyim?* diye düsündü delikanli. Henüz çölü tanimiyorum. Bu düsüncesini dönüp Simyaciya açmak istedi, ama ondan korkuyordu. Daha önce gökyüzünde atmacalari gördügü taslik bölgeye geldiler; simdi her seye sessizlik ve rüzgâr egemendi. - Çölde hayatin isaretlerini çözmeyi beceremiyorum, dedi genç adam. Onun var oldugunu biliyorum, ama
onu bulmayi basaramiyor um. - Hayat hayati çeker, diye yanitladi Simyaci. Ve delikanli onun ne demek istedigini anladi. Bunun üzerine, hemen atinin dizginlerini saldi ve at, taslarin ve kumlarin arasinda kendi bildigince dörtnala ilerlemeye basladi. Simyaci, onu sessizce izliyordu; böylece delikanlinin ati yarim saat yol aldi. Artik ikisi de Vaha'mn hurma agaçlarini göremiyorlardi, artik yalnizca su benzersiz ay aydinligi ve onun gümüs gibi parlattigi kayalar vardi. Birden simdiye kadar hiç gelmedigi bir yerde atinin yavasladigini hissetti delikanli. - Burada hayat var, dedi Simyaciya. Ben çölün dilini bilmiyorum, ama atim hayatin dilini biliyor. Atlarindan indiler. Simyaci hiçbir sey söylemedi. Sessizce ilerleyerek taslara bakmaya basladi. Birden durdu ve
17 3
büyük bir dikkatle egildi. Taslarin arasinda bir delik vardi yerde; Simyaci elini delige soktu, sonra omzuna kadar bütün kolunu. Deligin içinde bir sey kimildadi ve Simyacinin harcadigi çabaya taniklik eden gözleri (Delikanli yalnizca gözlerini görüyordu onun) kisildi. Kolu, deligin içinde bulunan bir seyîe bogusuyor gibiydi. Ve birden delikanliyi korkutan bir hareketle, kolunu çekti Simyaci ve hemen ayaga kalkti. Elinde, kuyrugundan yakaladigi bir yilan vardi. Delikanli da siçradi, ama geriye dogru. Yilan çilginca debeleniyor, çikardigi sesler ve isligi çölün sessizliginde yankilaniyordu. Bir gözlüklü kobra yilaniydi bu ve zehiri bir insani birkaç dakika içinde öldürebilirdi. 'Zehire dikkat,' diye düsündü delikanli. Ama elini delige sokmus olan Simyaciyi çoktan isirmisti yilan. Buna karsin, yüzü son derece sakindi Simyacinin. "Simyaci iki yüz yasindadir," demisti Ingiliz. Çölün yilanlarina karsi' nasil davranmasi gerektigini biliyor olmaliydi. Delikanli, arkadasinin atinin yanina gittigini, hilal biçimli uzun kilicini aldigini, bununla yere bir daire çizdigi-
ni ve sürüngenin birden donup kaldigini gördü. - Korkma, dedi Simyaci. Çizginin disina çikamaz. Çöldeki hayati kesfettin, benim için gerekli olan isaretti. - Bu neden bu kadar önemli? - Çünkü Piramitler çölün ortasmdadir. • Delikanli Piramitler konusunda hiçbir sey duymak istemiyordu. Dün aksamdan bu yana, yüregi sikintili ve kederliydi. Hazineyi aramayi sürdürmek, aslinda Fatima'dan ayrilmak zorunda kalmak demekti. - Çölde sana kilavuzluk edecegim, dedi bu sirada Simyaci. - Ben Vaha'da kalmak istiyorum, dedi delikanli. Fatima ile karsilastim. Ve benim için hazineden daha degerli Fatima. - Fatima b'ir çöl kizidir. Erkeklerin geri dönmek üzere gitmek zorunda olduklarini bilir. O çoktan buldu hazi-
124
nesini: Seni buldu. Simdi senin de kendi aradigin seyi bulmani bekliyor. . - Peki kalmaya karar verirsem? - Vaha Müsaviri olacaksin. Epeyce koyun ve deve alacak kadar paran var. Fatima ile evleneceksin ve ilk yili mutlu yasayacaksiniz. Çünkü sevmeyi ögreneceksin ve elli bin hurma agacini tek tek taniyacaksin. Nasil gelistiklerini göreceksin ve sana dünyanin -durmadan degistigini gösterecekler. Bir süre sonra, isaretleri giderek daha iyi yorumlayacaksin, çünkü çöl hocalarin hocasidir. ikinci yil, bir hazine vardi, diye hatirlayacaksin. Isaretler israrla ondan söz etmeye baslayacaklar ve sen bunlari görmezden ve duymazdan gelmeye çalisacaksin. Bilgilerini yalnizca Vaha ve sakinlerinin iyiligi için kullanacaksin. Reisler bundan dolayi sana minnet duyacaklar. Develer sana para ve güç tasiyacaklar. Üçüncü yil, isaretler sana hazinenden ve Kisisel Menkibe*nclen söz etmeyi sürdürecekler. Gece ve gündüz, Va-
ha'da dolasip duracaksin ve Fatima, kendisi yüzünden yoluna devam edemedigin Için kederli bir kadin olacak. Ama sen, onu sevmeyi sürdüreceksin ve o da seni sevecek. Onun, senden kalmani istemedigini hatirlayacaksin, çünkü çöl kadini kocasinin dönüsünü beklemeyi bilir. Bu yüzden ona kizmayacaksin. Ama, belki de yoluna devam etmen, Fatima'ya olan askina daha çok güvenmen gerektigini düsünerek, çölün kumlarinda, hurma agaçlarinin arasinda durmadan yürüyeceksin. Çünkü Vaha'da kalma nedenin, aslinda bir daha geri dönememek korkundur yalnizca. Ve iste o zaman, isaretler sana hazinenin ebediyen topraga gömülü kaldigini söyleyecekler. Dördüncü yil, kendilerini dinlemedigin için isaretler yüz çevirecekler sana. Kabile reisleri bu durumu anlayacaklar ve Müsavirlik görevinden azledileceksin. Deve sürüleri ve mal-mülk sahibi zengin bir tüccar olacaksin o zaman. Ama bundan sonraki günlerini, Kisisel Menkibe'ni gerçeklestirmemis oldugunu ve bunu yapmak için
vaktin
12 5
Çoktan geçtigini düsünerek hurmalikta ve çölde dolasip duracaksin. Askin, bir erkegin kendi Kisisel Menkibesinin pesinden gitmesine engel olmadigini anlaman gerekiyor. Böyle bir §ey söz konusu oldugu zaman bil ki Evrenin Dili'ni konusan Ask degildir bu, yani gerçek Ask degildir.
Simyaci kuma çizdigi çemberi sildi ve kobra hemen uzaklasip taslarin arasina girdi. Delikanli, her zaman Mekke'ye gitmek istemi; olan Billûriye Tüccari ile bir simyaci arayan Ingiliz'i düsünüyordu. Çöle güvenen kadini düsünüyordu: Çöl, sevmek istedigi erkegi bir gün getirmisti ona. Atlarina bindiler. Bu kez, delikanli izliyordu
Simyaciyi. Rüzgâr, Vaha'ntn gürültülerini tasiyordu kulaklarina. Delikanli Fatima'nm sesini duymaya çalisiyordu. O gün savas yüzünden kuyuya gitmemisti. Ama geceleyin, bir çemberin içinde hareketsiz duran yilana bakarlarken, omzunda sahin tasiyan garip süvari asktan ve hazineden, çöl kadinlarindan ve Kisisel Menkibe'sinden söz etmisti. - Sizinle gidecegim, dedi delikanli. Ve birden içinde büyük bir huzur hissetti. - Yarin günesten önce yola çikacagiz. Simyacinin tek yaniti bu cümle oldu. 126
DELIKANLI O GECE UYUYAMADI
GÜNES
DO& madan önce, çadirda kendisiyle birlikte kalan çocuklardan birini uyandirdi ve ondan, Fatima'nin oturdugu yeri göstermesini istedi. Birlikte çikip oraya gittiler. Delikanli, çocugun kilavuzluguna karsilik ona bir koyun almaya yetecek para verdi.
Sonra genç kizin uyudugu yeri bulmasini, onu uyandirmasini ve disarida kendiçini bekledigini söylemesini rica etti. Genç Arap kendisine sö0eneni yapti ve buna karsilik bir baska koyun satin almasina yetecek para aldi. - Simdi bizi yalniz birak, dedi çocuga. Vaha Müsaviri*ne yardim ettigi için gurur duyan ve koyun alacak parasi oldugu için de mutluluktan uçan çocuk, tekrar uyumak üzere çadirina döndü. Patima çadirin kapisinda göründü. Birlikte hurma agaçlarinin arasina yürüdüler. Delikanli yaptiklarinin Gelenege aykiri oldugunu biliyordu, ama simdi bunun hiçbir önemi yoktu. - Ben gidiyorum, dedi. Ve geri gelecegimi bilmeni istiyorum. Seni seviyorum, çünkü... - Hiçbir jey söyleme, diyerek sözünü kesti Fatima. Insan sevdigi için sever. Askin hiçbir gerekçesi yoktur. Ama, gene de yanitladi delikanli: - Seni seviyorum, çünkü bir düs gördüm, sonra bir krala rastladim, billûriye sattim, çölü geçtim, kabileler savasa tutustular ve bir simyacinin oturdugu yeri ögrenmek için bir kuyunun yanma geldim. Seni seviyorum, çünkü bütün Evren sana ulasmam için isbirligi yapti.
Kucaklastilar. Bedenleri ilk kez birbirine dokunuyordu.
12 7
- Geri dönecegim, dedi bir kez daha delikanli. - Önceleri, çöle baktigim zaman içimde bir arzu duyardim. Simdi içimde umut olacak. Babam bir gün gitti, ama daha sonra anneme geri döndü ve ne zaman gitse geri dönüyor. ' Bundan baska bir sey konusmadilar. Hurmalikta biraz yürüdüler. Delikanli genç kizi çadirinin kapisina kadar götürdü. - Baban, annene nasil dönüyorsa ben de geri dönecegim, dedi ona. Fatima'nin gözlerine yas doldugunu fark etti. - Agliyor musun?
- Ben bir çöl kadiniyim, diye yanitladi, yüzünün ifadesini degistirerek. Ama her seyden önce bir kadinim ben.
Fatima çadirina girdi. Kisa bir süre sonra günes dogacakti. Günes dogunca, yillardir yapmaya alistigi seyleri yapmak için disari çikacakti, ama her sey degismisti. Delikanli Vaha'dan ayrilmisti ve Vaha'nm anlami daha düne kadar sahip oldugu anlam olmayacakti artik. Gezginlerin uzun bir yolculuktan sonra ulasinca mutlu olduklari, elli bîn hurma agaçli, üç yüz kuyulu vaha degildi artik burasi. Vaha, bugünden sonra bir bos mekân olacakti onun için. Bu günden sonra, çöl Vaha'dan daha çok önem kazanacakti. Hazinesini ararken delikanlinin kendisine hangi yildizi kilavuz seçtigini düsünerek ve çöle bakarak vakit geçirecekti. Delikanliya rüzgârla öpücükler gönderiyor ve rüzgârin, onun yüzüne dokunacagini ve ona kendisinin hayatta oldugunu, düslerin ve hazinelerin pesinde yoluna devam eden cesur bir erkegi bekleyen bir kadin gibi onu bekledigini ona söyleyecegini umuyordu. Bugünden sonra, çöl bir tek seyin simgesi olacakti:
Onun dönüs umudunun. 128
"ARKADA BIRAKTIGIN SEYLERI DÜSÜNME," dedi Simyaci, atlariyla çölün kumlarinda ilerlerlerken. Her sey Evrenin Ruhu'na kazinmistir ve ebediyen orada kalacaktir. - insanlar gitmekten çok geri dönüsü hayal ediyorlar, dedi, çölün sessizligine yeniden alismis olan delikanli. - Buldugun sey saf maddeden yapilmissa, hiçbir zaman çürümeyecektir. Ve oraya bir gün geri döneceksin. Bir yildiz patlamasi gibi bir anlik isiktan baska bir sey degilse, o zaman geri dönüsünde*hiijbir sey bulamayacaksin. Gene de en azindan bir isik pathtmasi görmüs olacaksin. Yalnizca bu bile yasamis olmanin zahmetine deger. Adam simya-diliyle konusuyordu. Ama yol arkadasinin Fatima'yi ima ettigini biliyordu delikanli. Insanin geride birakmis olduklarini düsünmemesi
olanaksizdi. Çöl, hemen hemen hiç degismeyen görünümüyle, sürekli olarak düslerle besleniyordu. Hurma agaçlari, kuyular ve sevdigi kadinin yüzü, delikanlinin gözünün önünden gitmiyordu. Ingiliz ve laboratuvari, bir hoca olan, ama bunu bilmeyen deveci 'de gözünün önünden gitmiyordu. *Belki de Simyaci 'hiç âsik olmamistir,' diye düsündü. Omzunda sahinle Simyaci Önden gidiyordu. Sahin, Çölün dilini tam anlamiyla biliyordu ve mola verdiklerinde Simyacinin omzundan uçup yiyecek aramaya gidiyordu. Ilk gün bir tavsan getirdi. Ertesi gün iki kus. Aksamlari yaygilarini yere seriyor, ama ates yakmiyorlardi. Geceleri soguk olan hava, ay gökyüzünde küçüldükçe daha karanlik oluyordu. Bir hafta boyunca sessizlik içinde ilerlediler; savasin içine düsmemek için alinmasi ge-
Simyaci
-
129/9
reken önlemler disinda hiçbir sey konusmuyorlardi. Kabileler arasindaki savas sürüyordu; kimi zaman"rüzgârin getirdigi kanin yavan kokusunu 'duyuyorlardi. Demek ki yakinlarda bîr savas olmustu ve rüzgâr, gözlerinin göremedigi seyleri her zaman göstermeye hazir olan Isaretlerin Dili'nin varligim delikanliya animsatiyordu. Yolculuklarinin yedinci gününün aksami, her zamankinden daha erken konaklamaya karar verdi Simyaci. Sahin av aramaya gitti. Simyaci kirbasini çikartip delikanliya su verdi, - Iste, kisa bir süre sonra yolculugun sona erecek, dedi. Kisisel Menkibe'nin izinden gittin: Kutlarim seni. -~ Ama bana hiçbir sey söylemeden kilavuzluk ediyorsunuz. Bildiklerinizi bana ögreteceginizi saniyordum. Bir süre önce, elinde simya kitaplari olan biriyle birlikte çölde yolculuk yaptim. Ama hiçbir sey ögrenemedim.
- Bir tek ögrenme yöntemi vardir, diye yanitladi Simyaci. Eylem yöntemi. Bilmen gereken her seyi sana solculuk ögretti. Ögrenmen gereken bir tek sey kaldi. Delikanli bunun ne oldugunu ögrenmek !>:tedi, ama tahinin dönüsünü gözetleyen Simyaci gözlerini ufuga dik;I. - Size neden Simyaci diyorlar? - Simyaciyim da ondan. - Peki altin arayip da bulmayi beceremeyen öteki simyacilar neden basaramiyorlar bu isi? - Altin aramakla yetiniyorlar. Menkibe'nin kendini yasamak istemeksizin, Kisisel Menkibelerinin hazinesini ariyorlar. - Bilmem gereken daha ne var? diye sordu delikanli. Ama gözlerini ufuktan ayirmiyordu Simyaci. Bir sûre sonra sahin bir avla döndü. Alevlerin isigmi kimsenin görmemesi için bîr çukur kazip içinde ates yaktilar. - Bir simyaci oldugum için Simyaciyim ben, dedi, yemeklerini hazirlarken. Bu bilimi atalarimdan ögrendim, ki
onlar da kenefi atalarindan' ögrenmislerdi bunu. Ve dünya-
130
nm yaratilisindan bu yana bu böyledir. O siralar bütün Büyük Yapit bilimi küçük bir zümrütün üzerine yazilabilirdi. Ama insanlar basit seyleri önemsemediler ve kitaplar, yorumlar ve felsefî incelemeler yazmaya basladilar. Üstelik en iyi yöntemi kendilerinin bildiklerini ileri sürmeye kalkistilar. - Zümrüt Levha'da ne yaziyordu? diye sordu delikanli. Simyaci bunun üzerine kuma birseyler çizmeye basladi ve bu i§ bes dakikadan fazla sürmedi. Simyaci çizmeyi sürdürürken, delikanli yasli krali ve ona rastladigi alani animsiyordu; sanki aradan çok uzun yillar geçmis gibiydi. - Zümrüt Levha'nin üzerinde yazili olan iste buydu, dedi Simyaci, isini bitirdigi zaman. Delikanli yaklasip kumun üzerinde yazili olan söz-
cükleri okudu. - Bir sifre bu, dedi, Zümrüt Levha yüzünden biraz hayal kirikligina ugramis olan delikanli. Sanki Ingiliz'in kitaplarinda da yaziyordu böyle bir sey. - Hayir, diye yanitladi Simyaci. Atmacalarin uçusuna benzer bu: Yalnizca akilla anlasilmasi olanaksizdir. Zümrüt Levha dogrudan dogruya Evrenin Ruhu'na giden bir geçittir. - Bilgeler, dogal dünyanin Cennet'in bir görüntüsünden ve bir surelinden baska bir sey olmadigini anladilar. Tek gerçek sudur ki, var olan bu dünya, bundan daha mükemmel bir dünyanin var oldugunun güvencesidir. Tanri bu dünyayi, insanlar, görülen nesneler araciligiyla manevi ögretileri ile bilgisinin mucizelerini arilayabilsinler diye yaratti. Ben buna Eylem diyorum. - Benim Zümrüt Levhayi anlamam gerekir mi? diye sordu delikanli. - Belki bir simya laboratuvannda olsaydin, simdi
Zümrüt Levha'yi ögrenme yönteminin en iyisini incelemenin tam sirasiydi. Ama çöldesin simdi. Öyleyse en iyisi çölün içine dal. Dünyayi ve ayni zamanda yeryüzünde
13 1
olan herhangi bir seyi anlamana yardimci olur. Çölü anlamaya bile ihtiyacin yok: Bir tek kum tanesini seyretmen yeter; o zaman orada Evren'in bütün harikalarini göreceksin. - Çölün içine dalmak için ne yapmaliyim? - Kendi yüregini dinle. Yüregin her seyi bilir, çünkü Evrenin Ruhu'ndan gelmektedir ve bir gün oraya geri dönecektir. 132
SESSIZCE IKI GÜN DAHA YOL ALDILAR.
SIMyaci, en siddetli savaslarin oldugu yere yaklastiklari için çok daha dikkatli davraniyordu. Ve delikanli var gücüyle yüregini dinlemeye çalisiyordu. Bu yüregi dinlemek öyle kolay bir is degildi. Bir zamanlar hep yola çikmaya hazir tetikte beklerdi, ama gel gör ki simdi ne pahasina olursa olsun varmak istiyordu. Yüregi kimi zaman, içi özlem dolu öyküler anlatip duruyordu uzun süre; kimi zaman da çölde, günesin dogusu karsisinda heyecanlaniyor ve delikanliyi gizli gizli aglatiyordu. Ona hazineden söz ettigi zaman hizli hizli çarpiyor, ama delikanlinin gözleri çölün sonsuz ufkunda yittigi zaman da yavasliyordu. Ama delikanli Simyaci ile tek bir sözcük konusmasa da bu yürek hiç susmuyordu. - Yüregimizi neden dinlemeliyiz? diye sordu, mola verdikleri aksam. - Çünkü yüregin neredeyse hazinen de oradadir. - Yüregim sikintili, çalkantili, dedi delikanli. Düsler görüyor, heyecanlaniyor ve bir çöl kizina âsik. Bana bir yigin sey soruyor, çö' kizini düsündügüm zaman, geceler ve gündüzler boyu beni uykusuz birakiyor. - Ne âlâ! Demek kI yüregin canli. Onun söyledikleri-
ni dinlemeye devam et. Bunu izleyen üç gün boyunca birçok savasçiyla karsilastilar, urukta da baska savasçilar gördüler. Delikanlinin yüregi korkudan söz etmeye basladi. Evrenin Ruhu'ndan duydugu öyküleri anlatiyordu delikanliya. Hazinelerini aramaya çikan, ama onlari hiçbir zaman bulamayan insanlarin öyküleriydi bunlar. Kimi zaman da, hazinesine hiçbir zaman ulasamayacagi ya da çölde ölebilecegi düsünce-
13 3
siyle korkutuyordu delikanliyi. Ya da bazen, gönlünün sultanina rastladigi ve bir yigin altin lira kazanmis oldugu için, simdi hosnut oldugunu söylüyordu delikanliya. - Yüregim bir hain, dedi delikanli Simyaciya, atlarini biraz dinlendirmek için durduklarinda. Devam etmemi istemiyor. - Ne âlâ, diye yanitladi Simyaci. Bu da yüreginin
diri oldugunu gösteriyor. Simdiye kadar elde etmeyi basardigin seyleri bir düsle degis-tokus etmekten korkmasi kadar dogal ne var. - Öyleyse neden yüregimi dinlemek zorundayim? - Çünkü onu susturmayi hiçbir zaman basaramazsin. Hatta onu dinlemiyormus gibi yapsan da o gene oradadir, gögsündedir; hayat ve dünya hakkinda ne düsündügünü sana tekrarlamayi sürdürecektir. - Bir hain olsa da mi? - Ihanet, senin beklemedigin bir darbedir. Ama sen yüregini taniyacak olursan, sana baskin yapmayi hiçbir zaman basaramayacaktir. Çünkü onun düslerini ve arzularini taniyacaksin ve onlari hesaba katacaksin. Hiç kimse kendi yüreginden kaçamaz. Bu nedenle en iyisi onun söylediklerini dinlemek. Böylece, kendisinden beklemedigin bir darbe indirmeyecektir kesinlikle sana.
Delikanli, çölde yol alirlarken, yüregini dinlemeyi
sürdürdü. Onun kurnazliklarini, onun hilelerini ögrendi ve sonunda onu oldugu gibi kabul etti. Bunun üzerine korkmayi birakti, geri dönme istegini geride birakti, çünkü bir aksam yüregi, ona mutlu oldugunu söylemisti. "Biraz sikâyet edecek olursam," diyordu yüregi, "bu yalnizca benim bir insan yüregi olmamdandir ve insanlarin yürekleri böyle olur. Ulasmaya lâyik olmadiklarini ya'da ulasamayacaklarini sandiklari için en büyük düslerini gerçeklestirmekten korkarlar. Dirilmemek üzere sona ermis asklar, olaganüstü olabilecek, ama olamayan anlar, kesfedilmesi gereken, ama sonsuza dek kumlarin altinda kalan hazine-
134
ler daha aklimiza gelir gelmez bizler, yürekler hemen ölürüz. Çünkü böyle bir durumla karsilasinca ölümcül acilar çekeriz."
- Yüregim aci çekmekten korkuyor, dedi bir gece Simyaciya, aysiz gökyüzüne bakarlarken.
- Yüregine, aci korkusunun, acinin kendisinden de kötü bir §ey oldugunu söyle. Düslerinin pesinde oldugu sürece hiçbir yürek kesinlikle aci çekmez. Çünkü arastirmanin her âni, Tanri ve Sonsuzluk ile karsilasma ânidir. - Her arama âni bir karsilasma ânidir, dedi delikanli yüregine. Hazinemi aradigim sirada her gün piril pirildi, çünkü her saatin, onu bulma düsünün bir parçasi oldugunu biliyordum. Hazinemi ararken, yolumun üzerinde öylesine seyler kesfettim ki, bir çoban için olanaksiz seylere girismek cesaretim olmasaydi bunlara rastlamayi kesinlikle hayal bile edemezdim.. Bunun üzerine yüregi bütün bir ögle sonu yatisti. Ve geceleyin derin bir uykuya daldi. Delikanli uyaninca, yüregi ona Evrenin Ruhu'nun islerini anlatmaya basladi. Her mutlu insanin, içinde Tanri'yi tasiyan insan oldugunu söyledi. Ve tipki daha önce Simyacinin da söyledigi gibi mutlulugun, çölün küçük bir kum tanesinde bulunabilecegini söyledi. Çünkü bir kum tanesi Yaratilis'in bir ânidir ve Evren, onu yaratmak için milyonlarca, milyonlarca yil ugrasmistir. "Yeryüzünde her insanin kendisini bekleyen bir hazi-
nesi vardir," dedi yüregi delikanliya. "Biz yürekler, insanlar artik bu hazineleri bulmak istemedikleri için bunlardan pek ender söz ederiz. Onlari küçük çocuklara anlatiriz. Sonra herkesi, kendi yazgisinin yoluna göndermek isini hayata birakiriz. Ne yazik ki, kendisine çizilmis olan yolu pek az insan izliyor; oysa bu yol Kisisel Menkibe'nIn ve mutlulugun yoludur. Insanlarin çogu dünyayi korkutucu bir sey olarak görüyorlar ve yalnizca bu nedenden dolayi da dünya gerçekten korkutucu bir sey oluyor. O zaman
13 5
biz yürekler, giderek daha alçak sesle konusmaya basliyoruz, ama asla susmuyoruz. Ve sözlerimizin duyulmamasi için dilekte bulunuyoruz: Kendilerine çizmis oldugumuz yolu izlemedikleri için insanlarin aci çekmelerini istemiyoruz." - Peki yürekler, insanlara düslerinin pesinden gitmek zorunda olduklarini neden söylemiyorlar? diye sordu delikanli, Simyaciya.
- Çünkü bu durumda en çok yürek aci çeker. Ve yürekler aci çekmekten hoslanmazlar. Delikanli o gün yüregini dinledi. Ondan, kendisini asla terk etmemesini istedi. Ondan, düslerinden uzaklasacak olursa gögsünde sikismasini ve kendisini uyarmasini, uyari isareti vermesini istedi. Ve bu isareti ne zaman duyarsa ona dikkat edecegine yemin etti. Delikanli o gece bu konularin hepsini Simyaci ile konustu. Ve Simyaci, delikanlinin yüreginin Evrenin Ruhu'na ger\ dönmüs oldugunu anladi. - Simdi ne yapmaliyim? diye sordu delikanli. - Piramitler yönünde yürümeye devam et, dedi Simyaci. Ve isaretlere dikkat et. Yüregin artik sana hazineyi gösterebilecek durumda. - Yoksa benim henüz bilmedigim bu mu? - Hayir. Senin henüz bilmedigin sudur, dedi Simyaci: Evrenin Ruhu, bir düsü gerçeklestirmeden önce yol
boyunca ögrenilen her seye deger biçer. Bize karsi kötü duygular besledigi için böyle davranmamaktadir: Düsümüzü gerçeklestirmemizin yanisira, ona dogru ilerlerken aldigimiz dersleri de Iyice ögrenmemizi istemektedir. Ama insanlarin çogunlugu iste bu anda vazgeçerler. Çölün dilinde biz bu durumu söyle tanimlamaktayiz: Vaha'nin palmiyeleri ufakta görünmüsken susuzluktan ölmek. Arastirma her zaman acemi talihj ile baslar. Ve her zaman Fatihin Sinavi ile sona erer. 136
Delikanli ülkesinde söylenen eski bir atasözünü animsadi: 'En karanlik an, safak sökmeden önceki andir.'
13 7
ILK SOMUT TEHLIKE ISARETI ERTESI
GÜN görüldü. Üç savasçi gelip iki yolcuya buralarda ne aradik larini sorduJar. - Ben sahinimle avlanmaya geldim, dedi Simyaci. - Sizi aramamiz gerek, bakalim silahiniz var mi? diy konustu savasçilardan biri. Simyaci atindan agir agir indi. Arkadasi da onun gib yapti. - Neden yadinizda bu kadar para var? diye sordu, delikanlinin para kesesini gören savasçi. - Misir'a gitmek için," diye yanitladi delikanli. Simyaciyi arayan savasçi siviyla dolu bir kristal sise vt tavuk yumurtasindan biraz daha büyük, sari renkli cam dan bir yumurta buldu. - Bu ne? diye sordu savasçi. - Felsefe Tasi ile Ebedî Hayat Iksiri. Simyacilarin Bu yük Yapiti. Bu iksirden içen kimse kesinlikle hasta olma2 ve bu tasin küçük bir parçasi herhangi bîr madeni altina çevirir. Üç savasçi kahkahayla güldüler, Simyaci da
onlarla birlikte güldü. Yaniti çok eglenceli bulmuslardi. Bunun üzerine, iki yolcuya, esyalariyla birlikte gitmeleri için fazla güçlük çikarmadilar. - Deli misiniz siz? diye sordu delikanli-biraz uzaklasinca. Onu neden böyle yanitladiniz? - Sana hayatin çok basit bir yasasini göstermek için: Gözümüzün önünde büyük hazineler oldugu zaman asla göremeyiz onlari. Peki, neden bilir misin? Çünkü insanlar hazineye inanmazlar.
e
138
Çölde yolculuklarina devam ettiler. Günler geçtikçe giderek sessizi esiyordu delikanlinin yüregi: Geçmis ya da gelecegin olaylariyla ilgilenmiyordu artik, o da çölü seyretmekle ve delikanliyla birlikte Evrenin Ruhu'nu içmekle
yetiniyordu. Yüregi ile delikanli, artik birbirlerine ihanet edemeyecek iki büyük dost oldular. Yürek, bazen, uzun sessizlik saatleri sonunda müthis yorgun düsen delikanliyi ferahlatmak, yüreklendirmek amaciyla konusuyordu. Yürek, ilkin onun büyük niteliklerinden söz etti: Koyunlarindan ayrilmak için gereken cesaretinden, kendi Kisisel Menkibe'sini yasamasindan ve billûriye dükkâninda çalisirken kanitladigi coskusundan. Delikanlinin henüz fark elmedigi bîr baska seyden de söz etti: Hiç farkina varmadan kurtuldugu tehlikelerden. Birinde, babasinin tabancasini çalarak saklamisti. Ama kuskusuz, kendi kendini yaralayabilirdi. Delikanliya kirin ortasinda hasta oldugu günü animsatti: Delikanli, kusmus, ardindan epeyce uyumustu. Oysa, bu sirada onu öldürüp koyunlarini çalmayi tasarlayan iki haydut biraz ileride bekliyordu onu. Ama genç çobanin gelmedigini görünce, onun yolunu degistirdigini sanip oradan ayrilmislardi. - Yürekler her zaman insanlara yardim ederler mi? diye sordu Simyaciya. - Yalnizca kendi Kisisel Menkibe'lerini yasayanlara
yardim ederler. Ama çocuklara, sarhoslara ve ihtiyarlara da çok yardim ederler. - Bu öyleyse tehlike olmadigi anlamina mi geliyor? - Bu yalnizca yüreklerin ellerinden geleni yaptiklari anlamina geliyor, dîye yanitladi Simyaci. Bir aksam savasan kabilelerden birinin ordugâhindan geçtiler. Her yanda silahlarini kullanmaya hazir, görkemli beyaz giysiler giymis Araplar vardi. Adamlar nargile içiyor ve savaslari anlatarak gevezelik ediyorlardi. Iki yolcuya hiç kimse dikkat etmedi. - HIçbir tehlike yok, dedi delikanli, biraz uzaklastiklari zaman.
13 9
Simyaci öfkelendi. - Yüregine güven, dedi, ama çölde bulundugunu da
unutma. Insanlar savasirken, Evrenin Ruhu da savas çigliklarini duyar. Gökyüzünün altinda olanlarin sonuçlarindan hiç kimse kurtulamaz. "Her sey bir ve tek seydir,* diye düsündü delikanli. Ve çöl sanki Simyacinin hakli oldugunu kanitlamak istermis gibi, yolcularin arkasinda birden iki adi göründü. - Daha ileriye gidemezsiniz, dedi biri. Su anda savas bölgesinde bulunuyorsunuz. - Çok uzaga gitmiyorum, dedi Simyaci, atlilarin gözlerinin içine bakarak. Atlilar bir süre hiçbir sey söylemediler, sonra yolcularin yollarina gitmelerine izin verdiler. Delikanli olanlari hayranlik içinde seyretmisti. - Adamlara bakisinizla boyun egdirdiniz, dedi. - Gözler ruhun gücünü gösterirler, diye yanitladi Simyaci. 'Dogru,* diye düsündü delikanli. Ordugâhta, askerlerin arasinda bulunan bir adamin, gözlerini Simyaci ile kendisinin üzerine dikmis oldugunun farkina varmisti. Çok
uzakta oldugu için yüzü pek seci içmiyordu. Ama bu adamin kendilerini gözetledigi de kesindi. Sonunda ufuk boyunca uzanan bir siradagi asmaya çalisirlarken, Simyaci, Piramitlere iki günlük yol kaldigini söyledi. - Kisa bir süre sonra ayrilmak zorunda kalacaksak, bana simya ögretin, dedi delikanli. - Artik bilinmesi gereken her seyi biliyorsun. Geriye sadece Evrenin Ruhu'na nüfuz etmek ve her birimize ayrilmis olan hazineyi kesfetmek kaliyor. - Benim bilmek istedigim bu degil. Kursunu altina dönüstürmekten söz ediyorum ben. Simyaci, çölün sessizligine saygi gösterdi ve ancak yemek yemek için durduklarinda konustu.
140
- Evrende her sey evrim geçirir. Ve bilenler için, en çok evrim geçirmis madendir altin. Bana niçin oldugunu
sorma, bilmiyorum. Yalnizca sunu biliyorum: Gelenegin ögrettikleri her zaman dogrudur. Ama insanlar bilgelerin sözlerini dogru olarak yorumlayamadilar. Ve altin evrimin simgesi olacagina savaslarin isareti oldu. - Nesneler birçok dil konusurlar, dedi delikanli. Devenin bozlamasinin önce yalnizca deve bozlamasi oldugunu gördüm, sonra tehlike isaretine dönüstügünü ve daha sonra da tekrar bozlama oldugunu gördüm. Ama sustu delikanli. Simyaci bunlarin hepsini biliyor olmaliydi. - Gerçek simyacilar tanidim, diye konusmaya basladi Simyaci. Laboratuvarlarma kapanip altin gibi evrimlenmeye çalisiyorlardi; Felsefe Tasi'ni kesfettiler. Çünkü bir sey evrim geçirdiginde, çevrede bulunan her seyin evrim geçirdigini anlamislardi. Baskalari Tas'i rastlantiyla buldular. Bunlarin yetenekleri vardi, ruhlari öteki insanlarin ruhlarindan daha uyanikti. Bunlar pek azdir, hesaba katmak gerekmez. Son olarak kimileri de yalnizca altin ararlar; bun-
lar sirri hiçbir zaman bulamadilar. Kursunun, bakirin, demirin de gerçeklestirilecek kendi Kisisel Menkibe'leri oldugunu unutmuslardir. Baskasinin Kisisel Menkibe'sine burnunu sokan kimse kendi Kisisel Menkibe'sIni kesinlikle kesfedemez, Simyacinin sözleri bir beddua gibi yankilandi. Egilip bir kavki aldi çölden. - Burasi eskiden denizdi, dedi. - Bunu anlamistim, diye karsilik verdi delikanli. Simyaci bir kavki alip kulagina dayamasini istedi ondan. Bunu çocukken birçok kez denemisti. Kavkiyi kulagina dayayinca deniz sesi duydu. - Deniz her zaman bu kavkinin içindedir, çünkü bu, onun Kisisel Menkibe'sidir. Ve çöl tekrar dalgalarla kucaklasincaya kadar da onu asla terk etmeyecektir.
14 1
Daha sonra atlarina bindiler ve Misir Piramitleri
yönünde yola koyuldular.
Delikanlinin yüregi tehlike isareti verdigi sirada günes batmaya baslamisti. Çevrelerinde yüksek kumullar vardi ve delikanli Simyaciya bakti; ama Simyaci, besbelli hiçbir sey fark etmemisti. Bes dakika sonra tam karsilarinda karaltilari tanyerine düsen iki atli gördü. Delikanli daha agzini açip Simyaciya bir sey söylemeden iki atli, önce on, sonra yüz atli oldu, en sonunda da bütün kumullar atlilarla doldu. Savasçilar mavi giyinmislerdi, türbanlarinin çevresinde üçlü bir halka vardi. Yüzlerinde mavi renkli peçeler vardi ve yalnizca gözleri görünüyordu. Bu mesafeden bile gözleri ruh güçlerini yansitiyordu. Ve bu gözler ölümden söz ediyorlardi. 142
IKI YOLCUYU, BIR
YAKINLARDA
BULUNAN
ordugâha götürdüler. Bir asker, Simyaci ile arkadasini Vaha'daki çadirlara pek benzemeyen bir çadira soktu. Çadirda kurmaylariyla birlikte bir komutan vardi. - Bunlar casus, dedi adamlardan biri. - Biz yolcuyuz, dedi Simyaci. - Sizi üç gün Önce düsman ordugâhinda gördük. Ve muhariplerden biriyle konustunuz. - Ben çölde gezen ve yildizlari taniyan bir gezginim, dedi Simyaci. Birlikler ya da kabilelerin harekâti hakkinda hiçbir bilgim yoktur. Yalnizca arkadasima buraya kadar kilavuzluk ettim. - Arkadasin kim? diye sordu reis. - Bir simyaci, dedi Simyaci. Doganin güçlerini bilir. Ve siz komutana, kendi olaganüstü güçlerini göstermek Istemektedir." - Bir yabanci ne yapiyor yabanci toprakta? diye sordu adamlardan biri. - Kabilenize takdime olarak para getirdim, diye
araya girdi Simyaci, delikanlinin agzini açmasina firsat birakmadan. Ve delikanlinin kesesini alarak altin liralari reise verdi. Reis hiçbir sey söylemeden aldi paralan. Çok sayida silah almaya yetecek yüklü bîr paraydi bu. - Bir simyaci nedir? diye sordu sonunda Arap. - Dagayi ve dünyayi bilen bir insandir. Cani isteseydi yalnizca rüzgârin gücünü kullanarak ordugâhi yerle bir edebilirdi. Adamlar güldüler. Savasta gördükleri siddete aliskindilar ve rüzgârin öldürücü darbe indiremeyecegmi biliyor-
14 3
lardi. Bununla birlikte hepsi de yüreklerinin gögüslerinde sikistigini hissettiler. Çöl insanlariydi bunlar ve büyücülerden korkarlardi.
- Böyle bir sey görmek isterdim, dedi reis. - Bize üç gün gerek, dedi Simyaci. Sahip oldugu gücün etkisini göstermek için kendisi rüzgâr olacak. Bunu basaramayacak olursa, kabilenizin onuruna alçakgönüllü hayatlarimizi sunacagiz. - Bana ait olan bir seyi bana sunamazsin, diye bildirdi sef öfkeyle. -> Ama yolculara üç günlük süreyi verdi.
Dehsete düsen delikanli, yerinden kimildayacak durumda degildi. Simyaci onun çadirdan çikmasina yardim etmek için kolundan tutmak zorunda kaldi.* - Onlara korktugunu gösterme, dedi ona. Bunlar yürekli insanlar, korkaklari küçük görürler. Delikanli konusma yetenegini yitirmisti. Sesine, ancak bir süre sonra ordugâhta yürürlerken kavustu. Bir yere kapatilmalarinin yarari yoktu: Araplar yalnizca^atlanni almislardi. Böylece Evren bir kez daha sayisiz dillerini açikladi: Simdiye kadar özgür ve sinirsiz bir mekân olan çöl, artik asilmasi olanaksiz bir surdu.
- Onlara bütün hazinemi verdiniz! dedi delikanli. Ömür boyu kazandigim her seyi. - Ama ölecek olsaydin ne isine yarayacakti hazinen? En azindan üç'günlügüne hayatini kurtardi. Paranin ölümü geciktirdigi öyle sik görülmez. Ama delikanli hikmet sözlerini anlamayacak kadar korkmustu. Rüzgâra nasil dönüsebilecegini bilmiyordu. Simyaci degildi kendisi. Simyaci bir savasçidan çay istedi; delikanlinin bileklerine biraz çay döktü. Simyaci anlayamadigi birseyler söylerken, delikanlinin içine bir dinginlik dalgasi yayildi.
144
- Umutsuzluga teslim olma, dedi Simyaci alabildigine tuhaf, yumusak bir sesle. Yoksa, yüreginle konusmana engel olur. - Ama nasil rüzgâra dönüsebilirim bilmiyorum. - KendI Kisisel Menkibe'sini yasayan kimse neye ih-
tiyaci varsa hepsini bilir. Bir düsün gerçeklesmesini bir tek sey olanaksiz kilar: Basarisizliga ugrama korkusu. - Basarisizliga ugramaktan korkmuyorum. Yalnizca rüzgâra nasil dönüsebilecegimi bilmiyorum. - Öyleyse ögrenmen gerekecek. Hayatin buna bagli. - Ama ya basaramayacak olursam? - Kisisel Menkibe'ni yasamis oldugun için öleceksin. Bir Kisisel Menkibe'nin ne oldugundan habersiz, bunun ne oldugunu asla ögrenemeyecek olan milyonlarca insan gibi ölmekten evladir bu. Ama korkma. Genellikle ölüm insam hayata karsi daha dikkatli olmaya zorlar.
Birinci gün geçti. Yakinlarda bir yerde büyük bir savas oldu, ordugâha birçok yarali getirdiler. *Ölüm hiçbir seyi degistirmiyor,* diye düsündü delikanli. Ölen savasçilarin yerini baskalari aliyor ve hayat devam ediyordu. - Daha sonra da ölebilirdin, dostum, dedi bir muha-
rip, silah arkadaslarindan birinin cesedinin yaninda. Baris zamaninda da ölebilirdin. Ama eninde sonunda, su ya da bu sekilde nasil olsa ölecektin.
*
Aksama dogru Simyaciyi bulmaya gitti delikanli. Simvaci, sahiniyle birlikte çöle gidiyordu. - Rüzgâra dönüsmeyi bilmiyorum, diye tekrarladi bir kez daha. - Sana söylemis oldugum seyi hatirla: Dünya, Tanri'nm yalriizca görünen parçasidir. Simya da tinsel yetkinligi maddi alana yönlendirir yalnizca. - Ne yapiyorsunuz? - Sahinimi besliyorum. - Rüzgâra dönüsmeyi basaramazsam ölecegiz, dedi delikanli. O zaman sahini beslemek neye yarar?
145/1 0
- Sen öleceksin, diye yanitladi Simyaci. Ben,
rüzgâra dönüsmeyi biliyorum.
ikinci gün, ordugâhin yakinlarinda bulunan bir kayanin tepesine tirmandi delikanli. Nöbetçiler engel olmadilar; rüzgâra dönüsecek bîr büyücüden söz edildigini duymuslardi ve ona yaklasmak, istemiyorlardi. Üstelik asilmaz bir sur gibiydi çöl. Delikanli ikinci gün, bütün ögle sonu boyunca çöle bakti. Yüregini dinledi. Ve çöl de delikanliyi saran korkuyu dinledi. IkIsi de ayni dili konusuyorlardi.
Üçüncü gün yüce reis, yüksek rütbeli subaylarim yanma çagirdi. - Rüzgâra dönüsecek olan su çocuga gidip bakalim, dedi Simyaciya. - Gidelim, diye yanitladi Simyaci. Delikanli bir gün önce gelmis oldugu yere götürdü hepsini. Sonra hepsinin oturmasini istedi. - Biraz vakit alacak, dedi.
- Bizim acelemiz yok, dedi yüce reis. Bizler çöl insanlariyiz.
Delikanli gözlerini ufka dikip bakmaya basladi. Uzakta daglar, kumullar, kayaliklar; hayatta kalmanin olanaksiz oldugu bu yörede yasamakta direnen bitkiler vardi. Dört bir yani çöldü: Aylar boyu üzerinde yürüdügü, ama ancak küçük bir bölümünü tanidigi çöl. Bu küçük parçada, Ingilizlere, kervanlara, kabile savaslarina ve elli bin hurma agaçlik ve üç yüz kuyuluk bir Vaha'ya rastlamisti. - Ne istiyorsun bugün benden? diye sordu çöl. Birbirimizi dün yeterince seyretmedik mi? - Bir yörende sevdigim kadin yasiyor. Bu yüzden engin kumlarina baktigim zaman onu seyretmis oluyorum.
146
Onun yanma geri dönmek istiyorum ve rüzgâra dönüsmek için senin yardimina gereksinimim var. - Ask nedir? diye sordu çöl. - Ask, sahinin senin kumlarinin üstünde uçtugu
zamanki seydir. Çünkü sen, onun için yesermis bir kirsin ve hiçbir zaman avsiz dönmedi senden. Senin kayalarim, kumullarini, daglarini biliyor ve ona karsi cömertsin sen... - Sahinin gagasi parçalarimi kopartir, dedi çöl. Avi yillar boyunca beslerim, sahip oldugum pek az suyla susuzlugunu gideririm, ona yiyeceklerin yerini gösteririm; vetbir gün tam avin oksamalarini kumlarimda hissedecegim sirada sahin gökyüzünden iner. - Ama sen de kesinlikle bu son için besleyip büyütürsün avi, diye yanitladi delikanli: Sahini beslemek için. Ve sahin de insani besleyecektir. Ve insan da bir gün senin kumlarini besleyecektir ve oradan yeni bir av dogacaktir. Böyledir dünyanin düzeni. - Ask bu mudur? - Evet, budur. Avi sahine, sahini insana ve insani yeniden çöle dönüstüren seydir ask. Kursunu altina dönüstüren ve altini da topragin altina gizleyen seydir.
- Söylediklerini anlamiyorum, dedi çöl. - Öyleyse hiç olmazsa kumlarinin ortasinda bir yerde bir kadinin beni bekledigini anla. Ve onun bekleyisine karsilik olarak rüzgâra dönüsmek zorundayim. Çöl bir süre sessiz kaldi. - Rüzgârin esebilmesi için kumlarimi sana veriyorum. Ama ben tek basima bir sey yapamam. Rüzgârin da yardimini iste.
Hafif bir esinti esmeye basladi. Kabile,reislfri, kendilerinin bilmedigi bir dil konusan delikanliya uzaktan bakiyorlardi. Simyaci gülümsüyordu.
14 7
Rüzgâr, delikanlinin yanina gelip onun yanagini oksadi. Delikanlinin, çölle yaptigi konusmayi duymustu, çünkü rüzgârlar her zaman her seyi bilirler. Dünyayi dolasip
dururlar, ama ne dogum, ne de ölüm yerleri vardir. - Bana yardim et, dedi delikanli. Bir gün sevgilimin sesini duydum sende. - Çölün ve rüzgârin diliyle konusmayi kim ögretti sana? - Yüregim, diye yanitladi delikanli. Rüzgârin birçok adi vardi. Buradaki adi kesisleme idi ve Araplar onun kara derili insanlarin yasadigi suyu bol topraklardan geldigine inaniyorlardi. Delikanlinin geldigi uzak ülkedeki adi gündogusu idi, çünkü insanlar onun çölün kumlarini ve MagrIplilerin savas naralarini getirdigine inaniyorlardi. Belki de baska yerlerde, koyunlarin otladigi kirlardan uzaklarda, insanlar rüzgârin Endülüs'ten estigine inaniyorlardi. Ama rüzgâr hiçbir yerden gelmiyor ve hiçbir yere gitmiyordu ve iste bu yüzden de çöl kadar güçlüydü. Bir gün çöle agaç dikilebilir, dahasi çölde koyun beslenebilirdi, ama rüzgâra egemen olmanin kesinlikle olanagi yoktu. - Sen rüzgâr olamazsin, dedi delikanliya.
Niteliklerimiz farkli. - Dogru degil. Seninle birlikte dünyayi dolasirken simyayi ögrendim. Rüzgârlar, çöller, okyanuslar, yildizlar var bende, tvren'de yaratilmis ne varsa hepsi bende var. Hepimizi ayni El yapti ve hepimiz ayni Ruha sahibiz. Senin gibi olmak istiyorum, her seye nüfuz etmek, denizleri asmak, hazinemi örten kumlari kaldirmak ve sevgilimin sesini yanima getirtmek istiyorum. - Simyaci ile yaptigin konusmayi duydum geçen gün. Her seyin kendi Kisisel Menkibe'si oldugunu "söylüyordu. Insanlar rüzgâra dönülemezler.
148
- Bana bir süre için rüzgâr olmayi Ögret, diye rica etti delikanli. Insanlar ile rüzgârlarin sinirsiz olanaklarini birlikte konusabilelim. Rüzgâr merakliydi ve bu da bilmedigi bir seydi. Bu konuda söylesmek isterdi, ama bir insani rüzgâra nasil dö-
nüstürebilecegini bilmiyordu. Ama gene de bir yigin sey biliyordu. Çöller olusturabiliyor, gemileri batiriyor, ormanlari yerle bir ediyor ve türlü türlü müziklerle, tuhaf gürültülerle yankilanan kentlerde dolasiyordu. Becerisinin sinirsiz olduguna inaniyordu. Ve iste karsisina bir genç çikmis, kendisinin baska seyler de yapabilecegini kanitlamak istiyordu. - Buna Ask adi verilir, dedi delikanli, rüzgârin, istegini yerine getirmeyi kabul etmek üzere oldugunu görünce. Sevdigimiz zaman Evren*in bir parçasi oluruz. Sevdigimiz zaman olanlari anlamaya gereksinimimiz yoktur, çünkü o zaman olanlar bizim içimizde olur ve insanlar rüzgâra dönüsebilirler. Kuskusuz, rüzgârlarin onlara yardim etmesi kosuluyla. Rüzgâr çok gururluydu. Delikanlinin söyledikleri onu kiskirtti. Çölün kumlarini savurarak alabildigine hizla esmeye basladi. Ama bütün dünyayi dolasmis olmasina karsin, insani rüzgâra dönüstürmeyi hâlâ beceremedigini
sonunda kabul etmek zorunda kalmisti. Ve Ask'in ne oldugunu bilmiyordu. - Dünyada yaptigim geziler sirasinda birçok insanin gökyüzüne bakarak asktan söz ettiklerini fark ettim, dedi rüzgâr; sinirlari oldugunu kabul etmek zorunda kaldigi için öfkeliydi. Belki de en iyisi göge sormakti. - Öyleyse, bana yardim et, diye rica etti delikanli. Kör olmadan günese bakabilmem için ortaligi tozla sar. Bunun üzerine rüzgâr daha güçlü esmeye basladi ve gökyüzü kumla kaplandi: Günesin yerinde altin bir kurs vardi yalnizca.
14 9
Ordugâhta, ne olup bittigini anlamak güçlesiyordu. Çöl insanlari, samyeli adi verilen ve denizdeki firtinadw daha berbat bir sey olan bu rüzgâri çok iyi taniyorlardi, ama onlar denizi bilmiyorlardi. Atlar kisniyor ve silahlar kumlarin altinda kalmaya basliyordu.
Kayalikta, subaylardan biri yüce reise dönüp konustu: - Bu kadarla yetinmek belki de daha iyi. Delikanliyi simdiden görmekte güçlük çekiyorlardi. Yüzleri mavî peçeyle tamamen örtülüydü ve gözlerinde yalnizca korku ifâdesi vardi. - Bu ise son verelim, diye üsteledi bir subay. - Allah'in büyüklügünü görmek istiyorum, dedi reis, sesinde saygi vardi. Insanin, rüzgâra dönüsmesini görmek istiyorum. Ama bu iki korkagin adlarini kafasina yazdi. Rüzgâr kesilir kesilmez komutanlik görevlerinden alacakti onlari. Çünkü çöl insanlari korku nedir bilmezlerdi.
- Rüzgâr, bana senin Ask'i tanidigini söyledi, dedi delikanli günese. Ask'i biliyorsan, Evrenin Ruhu'nu da biliyorsundur, çünkü o da Ask'tan yapilmistir. - Bulundugum yerden, diye yanitladi günes, Evrenin Ruhu'nu görebiliyorum. Benim ruhumla iletisim halinde-
dir ve ikimiz, birlikte, bitkileri büyütüp gölge arayan koyunlari yürütürüz. Bulundugum yerden (ve dünyadan çok uzaktayim), sevmeyi ögrendim. Dünyaya biraz daha yaklasacak olsam, üzerinde bulunan her seyin yok olacagim ve Evrenin Ruhu'nun yok olacagini biliyorum. Bu nedenle karsilikli bakismakla yetiniyoruz ve birbirimizi seviyoruz: Ben ona hayat ve isi veriyorum, o da bana yasama nedeni veriyor. - Ask'in ne oldugunu J>iliyörsün, diye tekrarladi delikanli. - Ve Evrenin Ruhu'nu taniyorum, çünkü Evren'deki sonsuz yolculugumuzda uzun uzun konustuk onunla. En büyük sorununun, simdiye kadar yalnizca madenlerin ve
150
bitkilerin, her seyin bir ve tek sey oldugunu anlamis olmalari oldugunu söyledi. Ve bununla birlikte demirin bakira benzer olmasi, bakirin altina benzemesi gerekli degil. Her
sey bu biricik seyin içinde kendi gerçek görevini yerine getirmektedir ve her seyi yazan El, besinci gün durmus olsaydi her sey bir Baris Uyumu olarak kalacakti.1 - Ama altinci gün vardi. - Sen bir bilginsin, çünkü her seyi belli bir uzakliktan görüyorsun, dedi delikanli. Âmâ Ask*i tanimiyorsun. Altinci gün olmasaydi insan yaratilmayacakti; bakir hep bakir olarak ve kursun hep kursun olarak kalacakti. Herkesin kendi Kisisel Menkibe'si kendine, çok dogru, ama bu Kisisel Menkibe bir gün gerçeklesecek. Öyleyse daha iyi bir seye.dönüsmek ve Evrenin Ruhu gerçekten bir ve tek sey oluncaya kadar yeni bir Kisisel Menkibe'ye sahip olmak gerekmektedir. Günes düsünceye daldi ve daha çok parlamaya basladi. Bu görüsmeyi degerlendiren rüzgâr da günesin delikanliyi kör etmemesi için daha güçlü esmeye basladi. - Bunun için simya var, dedi delikanli. Her insanin kendi hazinesini arayip bulmasi ve daha sonra, daha önceki hayatinda oldugundan daha yetkin olmayi istemesi
için. Kursun, dünyanin artik kursuna gereksinimi kaimayincaya kadar görevini yerine getirecek; o zaman altina dönüsmesi gerekecek. - Simyacilar bu dönüsümü gerçeklestirmeyi basariyorlar. Oldugumuzdan daha yetkin bir varlik olmaya çalistigimiz zaman, çevremizdeki her seyin daha Iyi oldugunu gösteriyorlar bize. - Peki, benim Ask'i tanimadigimi niçin söylüyorsun? diye sordu günes. - Çünkü Ask, ne çöl gibi devinimsiz durmaktan, ne rüzgâr gibi dünyayi dolasmaktan, ne de senin gibi her seyi 1 Tevrat'in Tekvin bölümüne (Bap I ve Bap 2) gönderme yapiliyor. Tevrat'a göre Tann (Allah, Rab) insani altinci gün yaratti: "Ve Allah dedi: Suretimizde, benzeyisimize göre iman yapalim; ve denizin baliklarina, ve göklerin kirçlarina, ve "g.rlara, ve bütün yeryüzüne, ve yerde sürünen her jeye hâkim oltun." (Çev,)'
15 1
uzaktan görmekten ibarettir. Ask, Evrenin Ruhu'nu degistiren ve gelistiren güçtür, tik kez .onun içine girdigim zaman, onun kusursuz oldugunu sandim. Ama daha sonra onun, yaratilmis olan her seyin yansimasi oldugunu, onun da savaslari ve tutkulari oldugunu gördüm. Evrenin Ruhu'nu bizler besliyoruz ve üzerinde yasadigimiz dünya, bizim daha iyi ya da daha kötü olmamiza göre, daha iyi ya da daha kötü olacaktir. Ask'in gücü iste burada ise karisir, çünkü sevdigimiz zaman, oldugumuzdan daha iyi olmak isteriz her zaman. - Peki ne istiyorsun benden? diye sordu günes. - Benim rüzgâra dönüsmeme yardim et, diye yanitladi delikanli. - Evren, benim yaratiklarin en bilgini oldugumu bilir, dedi günes. Ama seni rüzgâra nasil dönüstürecegimi bilmiyorum. - Öyleyse kime basvurmaliyim?
Günes bir süre sustu. Rüzgâr dinliyor ve bilgisinin sinirsiz oldugunu bütün dünyaya yayiyordu. Bununla birlikte, Evrenin Dili'ni konusan delikanlinin elinden kurtulamiyordu günes. - Her seyi yazan El ile konus, dedi.
Rüzgâr bir mutluluk çigligi atti ve her 'zamankinden daha güçtü esmeye basladi. Kumlarin üzerine dikilmis çadirlar az sonra yikildilar ve hayvanlar iplerinden, bukagilarindan kurtuldular. Kayanin üzerinde insanlar, rüzgârda sürüklenmemek için birbirlerine sarildilar. Bunun üzerine delikanli, her seyi yazmis olan El'e dogru döndü. Ve daha agzini açip tek sözcük söylemeden, Ev-< renin sessizlestigini ve hep böyle sessiz kalacagini hissetti. Bir sevgi coskusu fiskirdi yüreginden ve aglamaya basladi. Simdiye kadar hiç yapmadigi bir duaydi bu, çünkü sözcûksüz bir yakariydi ve hiçbir sey istemiyordu. Koyunlarina bir otlak buldugu için sükretmiyordu; daha fazla kristal satmak için yakarmiyordu; rastladigi kadinin dönü-
152
Sunu beklemesini dilemiyordu. Olusan sessizlikte çölün, rüzgârin ve günesin de El'in yazmis oldugu isaretleri aradiklarim, kendi yollarini izlemek ve zümrüt parçasinin üzerine kazinmis olan seyi anlamak istediklerini anladi. Bu isaretlerin Yeryüzü'nde ve Uzay'da dagilmis olduklarini, görünüste hiçbir varlik nedenleri ve anlamlan bulunmadigini; ne çöllerin, ne rüzgârlarin, ne güneslerin ve ne de insanlarin niçin yaratilmis olduklarini bilmediklerini biliyordu. Ama El'in bütün bunlar için bir nedeni vardi ve yalnizca o bu mucizeleri gerçeklestirebilir, okyanuslari çöle ve insanlari rüzgâra dönüstürebilirdi. Çünkü bir yüce iradenin, Evren'i, dünyanin yaratilisinin altinci gününün Büyük Yapit'a dönüstügü noktaya götürmüs oldugunu yalnizca bu El anliyordu. Ve delikanli Evrenin Ruhu'na daldi ve Evrenin Ruhu'nun, Tanri'nin Ruhu'nun parçasi oldugunu gördü ve Tanri'nin Ruhu'nun, kendi ruhu oldugunu gördü.
Samyeli o gün daha önce hiç esmemis oldugu gibi esti.
Kusaklar boyu Araplar, rüzgâra dönüsen ve çölün en büyük muharip reislerinin savundugu bir ordugâhi az kalsin yerle bir eden delikanlinin efsanesini anlattilar.
Samyeli esmez olunca, hepsi delikanlinin bulundugu yere gözlerini çevirdiler. Delikanli bulundugu yerde degildi; ordugâhin öteki ucunda nöbet tutan, tepeden tirnaga kumla kapli bir nöbetçinin yaninda duruyordu. Adamlar büyücülükten müthis korkmuslardi. Bununla birlikte iki kisi gülümsüyordu: Birincisi Simyaci Idi, Çünkü gerçek tilmizini bulmustu; ikincisi ise yüce reisti, çünkü bu tilmiz, Tanri'nin Yüceligini anlamisti. Ertesi gün reis, Simyaci ve delikanli ile vedalasti ve gitmek istedikleri yere kadar kendilerine eslik edecek bir muhafiz takimi verdi yanlarina.
15 3
BÜTÜN
BIR GÜN
YOL ALDILAR.
AKSAMA dogru bir Kipti manastirina vardilar. Simyaci, muhafiz ta-
kimini geri yolladi ve atindan indi. - Bundan sonra sen tek basina gideceksin, dedi. Piramitlere üç saatlik yol kaldi. - Sükran, dedi delikanli. Bana Evrenin Dili'ni ögrettiniz. - Çoktandir bilmekte oldugun seyi sana hatirlatmaktan baska bir sey yapmadim. Simyaci manastirin kapisini çaldi. Siyahlar giyinmis bir kesis kapiyi açti. Simyaci ile kesis aralarinda Kip tice konustular bir süre, sonra Simyaci, delikanliyi Içeri aldi. - Mutfagi bir süre kullanmama izin vermesini istedim, dedi. Birlikte manastirin mutfagina gittiler. Simyaci ates yakti, kesis biraz kursun getirdi; Simyaci kursunu bir demir kapta eritti. Kursun iyice sivilasinca, su tuhaf, sari cam yumurtasini çantasindan çikardi. Bir saç kalinliginda bir katman kazidi ve bunu balmumuna sardiktan sonra
içinde kursun eriyigi bulunan kaba atti. Karisim kan rengini aldi. Simyaci bunun üzerine kabi atesten alarak sogumaya birakti. Bu arada, kesisle kabileler savasi hakkinda konusmaya basladi. - Bu savas devam eder, dedi kesis. Kesis kizgindi. Savasin sona ermesini bekleyen kervanlar, uzun zamandir Al-Jizah'a2 çakili kalmislardi. - Ama, Allah'in dedigi olur, dedi kesis. Ktpt ya da Ktpti: Eski Misir halki; monofizit Kipti kilisesine bagli M itirli hiristiyan; Misir'111 Araplar taraf.udati fethindim (641) sonra birçok Kipti müslöman oldugu için bu devim yalnizca hinit.yan]ar için kullanilmaya bas.tai.di. (Çev) 2 (Gtzeh, Gmzttt, Gtzsi): Kahiir'yr sekiz kilometre uzaklikta, üç önemli piramitin (Keops, Kefren, Mikennos) ve Sfenks'in bulundugu yer. GfinOmOzde, Kahire ile birletmis, milyonluk bir yerlej.in. yen. (Çev.)
154
- Amin, diye yanitladi Simyaci. Preparat soguyunca, kesis ve delikanli hayranlikla baktilar: Maden, demir kabin iç çeperlerinde katilasmisti, ama artik kursun degildi. Altin olmustu. - Ben de bir gün bunu yapmayi ögrenebilecek miyim acaba? diye sordu delikanli. - Bu benim Kisisel Menkibe'm, seninki degil, diye yanitladi Simyaci; ama bunun mümkün oldugunu sana göstermek istiyordum. Manastirin kapisma geri döndüler. Simyaci orada kursu dört parçaya böldü. - Bu sizin, dedi parçalardan birini kesise vererek. Seyyahlara karsi gösterdiginiz cömertlik için. - Benim cömertligimin çok ötesine giden bir sükran ifadesi, dedi kesis. - Böyle konusmayiniz. Hayat söylediklerinizi duya-
bilir ve gelecek sefere daha azim verebilir. Sonra delikanlinin yanina geldi Simyaci. - Bu da senin. Muhariplerin reisinin elinde kalan altininin karsiligi olarak. Delikanli, Simyaci'nm verdigi çitinin kendi altinindan daha fazla oldugunu söyleyecekti ki onun, biraz önce kesise söylediklerini animsadi ve hiçbir sey söylemedi. - Bu da benim, dedi Simyaci. Çölü geçerek geri dönmek zorundayim ve kabileler arasindaki savas hâlâ devam ediyor. Simyaci dördüncü parçayi da kesise verdi. - Bu parça da bu çocuk için. Ihtiyaci olacak olursa. - Ama ben hazinemi arayacagim, dedi delikanli. SimdI çok yaklastim. - Eminim ki bulacaksin, dedi Simyaci. - Peki bu ikinci parçayi neden veriyorsunuz? - Çünkü, yolculugun sirasinda kazandigin paralari iki kez yitirdin: Birini hirsiz, ötekini muhariplerin reisi al-
di. Ben, ülkesinin atasözlerine inwan yasli ve bosinançli bir Arap'im: 'Bir kere olan bir daha asla tekrarlamaz. Am-
15 5
ma ve lâkin iki kere olan mutlaka üçüncü defa da olacaktir.' Atlarina bindiler.
- Düsler hakkinda sana bir hikâye anlatmak istiyordum, dedi Simyaci. Delikanli atini yaklastirdi. - Eski Roma'da, Imparator Tiberius zamaninda çok iyi yürekli bir adam yasiyormus, adamin iki oglu varmis: Ogullarindan biri askere alinmis ve Imparatorlugun en uzak eyaletlerinden birine gönderilmis. Öteki ogul bir sairmis ve yazdigi güzel siirlerle Roma'yi büyülüyörmüs. Baba bir gece bir düs görmüs. Bir melek görünüp ogullarindan birinin sözlerinin ünlenecegini ve bütün dünyada gelecek kusaklar tarafindan tekrarlanacagini söyle-
mis. Hayat kendisine karsi cömert davrandigi ve bütün babalarin içini gururla dolduracak bazi seyler kendisine zahir oldugu için yasli adam sevinç g :yaslari içinde uyanmis. Kisa bir süre sonra bir arabanin tekerleri altinda kalip ezilmek üzere olan bir çocugu kurtarirken ölmüs yasli adam. Bir ömür boyu onurlu ve dürüst davranmis oldugu için de dogruca cennete gitmis ve orada da düsüne giren melege rastlamis. "Iyi bir insandin,' demis ona melek. 'Sevgi içinde yasadin ve onurlu bir sekilde öldün. Bugün herhangi bir dilegini yerine getirebilirim.' "Hayat d >ana karsi iyi davrandi,* diye yanitlamis yasli adam. "Düsüme girdigin zaman, bütün çabalarimin aklanmis oldugunu anladim. Çünkü oglumun siirleri gelecek yüzyillarda insanlarin belleginde kalacaklar. Kendim için herhangi bir dilegim yok; ama çocukken baktigi, delikanliyken egittigi evladinin ünlenmesinden her baba gurur duyar. Uzak gelecekte, oglumun sözlerini duymak isterdim.' Melek, ihtiyarin omzuna dokunmus ve ikisi
birlikte bir uzak gelecege gitmisler. Karsilarina uçsuz bucaksiz bir
156
meydan çikmis ve bu meydanda insanlar garip bir dil konusuyorlarmis. Yasli adam sevinçten aghyormus. "Oglumun siirlerinin güzel ve ölümsüz oldugunu biliyordum/ demis melege. 'Bu insanlarin oglumun siirlerinden hangisini okuduklarini söyler misiniz bana?' Melek, bunun üzerine adama kibar bir sekilde yaklasmis ve birlikte, o büyük alandaki siralardan birine oturmuslar. "Sair oglunun siirleri, Roma'da halk tarafindan çok seviliyordu,' demis melek. "Herkes bu siirleri sevip haz aliyordu. Ama Tiberius döneminden sonra unutuldu bu siirler. Bu insanlarin tekrarladigi sözler öteki oglunun, askerin sözleri.* Ihtiyar, Melege sasirarak bakmis.
"Oglun askerlik hizmeti için uzak bir eyalete gitmis ve orada yüzbasi olmustu. O da iyi ve dürüst bir insandi. Bir aksam hizmetkârlarindan biri hastalandi ve ölümün esigine geldi. Oglun bu sirada, hastalari iyilestiren bir hahamdan söz edildigini duymus ve günlerce onu aramis. Ülkeyi dolasirken, aradigi kisinin Tanri'mn oglu oldugunu ögrenmis. Onun tarafindan iyilestirilmis baska insanlara rastlamis ve onun düsüncelerini ögrenmis ve bir Romali yüzbasi olarak onun dinini kabul etmis. Sonunda bir sabah Haham'm yanma varmis. "Ona hizmetkârlarindan birinin hastalandigini anlatmis. Ve Haham onunla birlikte evine gitmeye hazir oldugunu bildirmis. Ama yüzbasi bir inanç sahibi oldugu için, çevrede bulunan insanlar ayaga kalkarken, Hahamin gözlerinin içine bakinca, gerçekten de Tanri'nin Oglu'nun huzurunda bulundugunu anlamis. *Bu sözler senin oglunun sözleri,' demis Melek yasli adama. O sirada Hahama söyledigi ve bir daha unutulma-, yan sözler: Ya Rab, benim degerim yok ki damin altina gire-
sin; fakat ancak bir söz söyle, hizmetçim iyI olur.y
Simyaci atini sürdü. - Kim ve ne olursa olsun, dedi, yeryüzünde her insan, her zaman, dünya tarihinde basrolü oynar. Ve dogal olarak o bilmez bunu. Delikanli gülümsedi. Hayatin, bir çoban için bu kadar önemli olabilecegini hiç düsünmemisti. - Elveda, dedi Simyaci. - Elveda, diye yanitladi delikanli. 158
YÜREGININ
SÖYLEDIKLERINI
DIKKATLE
dinlemeye çalisarak, iki buçuk saat çölde yol aldi. Hazinesinin gizli oldugu yeri ona yüregi söyleyecekti. "Hazinen neredeyse yüregin de orada olücik," demisti Simyaci. Ama yüregi baska seyler anlatip duruyordu. Iki kez gördügü bir düsün izinden gitmek için koyunlarindan ay-
rilan bir çobanin öyküsünü gururla anlatiyordu. Kisisel Menkibe'den, ayni seyi yapmis, uzak topraklan ya da kadinlari aramaya çikmis, çaginin insanlariyla, onlarin düsünceleri ve önyargilariyla çarpismis insanlardan söz ediyordu. Yol boyunca, bulgulardan, kitaplardan, büyük kargasalardan söz etti. Bir kumula tirmanmaya hazirlanirken iste tam o anda, yüregi kulagina fisildadi: "Aglayacagin yere iyi dikkat et; çünkü ben oradayim ve hazinen de oradadir." Kumulu agir agir tirmanmaya basladi. Yildizlarla dolu gökyüzü yeniden dolunayla aydinlanmisti: Simyaci ile birlikte tam bir ay çölde yolculuk yapmislardi. Ayisigi, kumulu da aydinlatiyordu,* yarattigi gölge oyunu, çöle dalgali bir deniz görünümü veriyor ve delikanliya, atinin dizginlerini birakip Simyaciya, onun bekledigi isareti verdigi günü animsatiyordu. Ayisigi, çölün sessizligini sariyor ve hazinelerini arayan insanlarin yolunu aydinlatiyordu. Birkaç dakika sonra kumulun tepesine ulasinca yüregi hopladi. Dolunay ve çölün beyazliginin aydinlattigi Piramitler bütün görkemiyle karsisinda yükseliyorlardi.
Dizüstü düsüp agladi. Kisisel Menkibe'sine inanmis oldugu, bir gün bir krala, daha sonra da bir tüccara, bir Ingiliz'e, bir Simyaciya rastladigi için Tanri'ya sükrediyor-
15 9
du. Ve hepsinden önemlisi, Ask'in, bir erkegi Kisisel Menkibe'sinden asla uzaklastiramadigini kendisine anlatan bir Çöl kadinina rastlamis oldugu için Tanri'ya sükrediyordu. Piramitlerin geçmis yüzyillari, asagida, ayakuçlarmda duran insani yukaridan seyrediyorlardi. Isteseydi, simdi Vaha'ya geri dönüp Fatima ile evlenebilir ve basit bir koyun çobani olarak yasardi. Çünkü Evrenin Dili'ni bilmesine ve kursunu altina çevirmeyi bilmesine karsin, çölde yasiyordu Simyaci. Bilim ve sanatini kimseye kanitlamak zorunda degildi. Kisisel Menkibe'sine dogru yol alirken, bil-
mesi gereken her seyi ögrenmis ve yasamayi hayal ettigi her seyi yasamisti. Ama iste hazinesine ulasmisti ve bir girisim, ancak amacina ulastiginda sona erebilirdi. Kumulun tepesinde aglamisti. Yere bakti, gözyaslarinin düstügü yerde bir bokböcegi dolasiyordu. Çölde yasadigi süre içinde bokböceklerinin, Misir'da Tanri'nin simgesi sayildiklarini ögrenmisti. Bu da bir isaretti. Bunun üzerine Billûriye Tüccarini animsayarak kumlari kazmaya koyuldu: Bir ömür boyu taslari üst üste yigsa da hiç kimse bahçesine piramit dikmeyi basaramazdi.
Belirtilen yeri bütün gece kazdi, ama hiçbir sey bulamadi. Piramitlerin tepesinden onu seyrediyordu yüzyillar. Ama o vazgeçmiyordu. Kaziyordu, kazdigi kumlan çukura geri yollayan rüzgâra karsi savasarak durmadan kaziyordu. Kollan yorulmustu, ellerinde yaralar açilmisti, ama
yüregine inanci sürüyordu. Ve yüregi ona gözyaslarinin düstügü yeri kazmasini söylemisti. Birkaç tasi yerinden sökmeye çalisirken, birden ayak sesleri duydu. Birkaç adam gelmisti. Ayisigi arkadan vurdugu için ne yüzlerini, ne de gözlerini görebiliyordu. - Ne yapiyorsun orada? diye sordu gelenlerden biri. Delikanli yanitlamadi. Ama korkmustu. Simdi topraktan bir hazine çikarmasi gerekiyordu, bu nedenden dolay, korkmustu.
160
- Biz savas mui reci I eriyiz, dedi bir baskasi. Oraya ne sakladigini bilmemiz gerekiyor Para gerekli bize. - Bir sey gizlemiyorum, diye yanitladi delikanli. Ama adamlardan biri kolundan tutup çukurdan çikardi onu Bir baskasi üzerini aramaya koyuldu. Ve sonunda
reb irideki ait!n parçami buUular. - Altini var, dedi saldirganlardan biri, Ayisigi, üzerini arayan adamin yüzünü aydinlatti ve bu gözlerde ölümü gördü delikanli. - Topraga bâ$ka altin saklamis olmali, dedi bir baskasi. Bunun üzerine topragi kazmaya zorladilar onu. Sonuç olarak hiçbir sey bulamadigi için dövmeye basladilar delikanliyi. Günesin ilk isiklari belirinceye kadar uzun uzun dövdüler onu. Giysileri lime lime olmustu, ölümün yaklastigini hissediyordu. "Oleceksen, para r"e ise yarar? Paranin insani ölümden kurtardigi pek az görülmüstür," Böyle demisti Simyaci, Ve yedigi yumruklarla sismis, yarali agziyla, Misir Piramitlerinin yakinlarina gömülmüs hazineyi iki kez düsünde gördügünü anlatti saldirganlara. Reisleri oldugu izlenimi uyandiran adam uzun süre dûjündü. Sonra adamlarindan biriyle konustu. - Adami birakabiliriz. Baska bir seyi yok. Bu
altini da çalmis olmali. Delikanli yüzüstü kuma kapaklandi. Haydutlarin reisi arkadaslarina bakiyordu. Ama delikanlinin gözleri Pramitîerin bulundugu yöne bakiyordu. - Haydi gidelim, dedi haydutlarin reisi arkadaslarina. Sonra delikanliya dönüp: - Ölmeyeceksin, dedi. Yasayacaksin ve inhanin bu kadar budala olmaya hakki olmadigini da ögreneceksin. Simdi senin bulundugun yerde, bundan iki yil kadar önce, üst üste ayni düsü gördüm. Düsümde Ispanya'ya gitmem" çobanlarin koyuniariyla birlikte içinde uyuduklari, ayin
Simyaci
Î6Ü/31
esyalarinin konuldugu, yerde büyümüs bir firavuninciri bulunan yikik bir köy kilisesi aramam gerektigini görüyordum; ve bu firavunincirinin dibini kazarsam gizli bir hazine bulacakmisim. Ama sadece ayni düsü iki kez gör-
dügüm için çölü geçecek kadar budala degilim ben. Sonra yürüyüp gitti. Delikanli güçlükle dogruldu ve bir kez daha Piramitlere bakti. Piramitler ona gülümsediler ve o da yüregi neseyle dolu gülümsedi onlara. Hazinesini bulmustu.
Sondeyis
DELIKANLININ
ADI SANTIAGO
IDI.
AKSAM olmak üzereyken, terk edilmis küçük kiliseye geldi. Ayin esyalarinin konuldugu yerde büyümüs bir firavuninciri vardi hâlâ ve yari yikik çatisindan hâlâ yildizlar görülebiliyordu. Birinde buraya koyunlariyla birlikte gelmis ve düs görmesiüJn disinda sakin bir gece geçirmis oldugunu animsadi. Simdi yaninda sürüsi yoktu. Ama elinde bir kürek vardi. Uzun süre gökyüzüne bakti. Sonra heybesinden bir sarap sisesi çikardi ve sarap içti. Çölde yildizlara bakip,
Simyaci ile sarap içtigi günü animsadi. Geçtigi bütün yollari ve Tanri'nm kendisine hazinenin bulundugu yeri göstermek için seçtigi tuhaf yöntemi düsündü. Üst üste gördügü düslere inanmasaydi, Çingeneye, krala, hirsiza rastîamasaydi... "Dogrusu uzun bir liste; ama yol boyunca isaretler vardi ve yanilmam olanaksizdi/ diye düsündü. Farkina varmadan uykuya daldi. Uyandiginda günes çoktan yükselmisti. Hemen firavunincirinin dibini kazmaya basladi. 'Yasli büyücü/ dedi kendi kendine, *her seyi bal gibi biliyordun. Bu kiliseye geri dönebilmem için biraz altin bile biraktin.' Paçavralar içinde geri döndügümü görünce katila katila güldü kesis. 'Sanki bunlardan esirgeyemez miydin beni?' Rüzgârin kendisini yanitladigini duydu: "Hayir. Sana bunu söyleseydim, Piramitleri görmeyecektin. Piramitler ;ok güzel, öyle degil mi sence?" Simyacinin sesiydi bu. Gülümsedi ve kazmaya koyullu. Yarim saat sonra sert bir seye çarpti kürek. Bir saat onra önünde eski Ispanyol altin parasiyla dolu bir sandik
16 5
vardi. Ayrica degerli taslar, kirmizi ve beyaz tüylerle süslü altin maskeler, pirlanta islemeli degerli taslardan yapilmis putlar vardi. Ülkenin uzun süredir artik animsamadigi ve fatihin/çocuklarina ve torunlarina anlatmayi unuttugu bîr fethin kalintilari. Heybesinden Urim ile Tummim'i çikardi. Taslari ancak bir kez kullanmisti, bir sabah, bir çarsida. Hayatinda ve yolu üzerinde bir yigin isaretler vardi. Urim ile Tummim'i altin sandigina koydu. Bir daha hiç rastlamadigi yasli krali animsattiklari için bu iki tas da hazinesinln parçasiydilar. 'Gerçekten kendi kisisel Menkibe'sini yasayan kimseye karsi hayat cömerttir,' diye dusundu. Ve bunun üzerine Tarifa'ya gitmesi ve butun bunlarin onda birini Çingene kadina vermesi gerektigini anim-
sadi. 'Çingeneler nasil da kurnaz oluyorlar!* dedi kendi kendine. 'Belki de çok yolculuk ettikleri için.' Derken rüzgâr esmeye basladi. Gündogusuydu esen, Afrika'dan gelen rüzgâr. Ne çölün kokusunu, ne de Magriplilerin istila tehditini getirmisti. Bunun yerine çok iyi tanidigi bir kokuyu ve usulca gelip dudaklarina konan bir öpücügün miriltisini getiriyordu. Gülümsedi. Ilk kez böyle bir sey yapiyordu genç kiz. - Geliyorum Fatima, dedi. Geliyorum. 166