Almanya’da oturan hemen hemen herkes yüksek kalitede kapsayıcı sağlık hizmetine erişim imkanına sahiptir 1883 yılında Sağlık Sigortası Kanunu’nun kabul edilmesinden bu yana, Zorunlu Sağlık Sigortası (Gesetzliche Krankenversicherung-GKV) kamuya sağlık hizmetlerinin sunulması için gerekli örgütsel yapıyı tanıtmaktadır.
1883 yılında Sağlık Sigortası Yasası hastalık fonları ile doktorlar arasındaki ilişkileri düzenlemiyordu.
Doktorların bu konudaki memnuniyetsizliği gittikçe arttı ve 1900 yılında Tıp Birliği kuruldu ve birkaç kere greve gidildi. 1913 yılında doktorlarla hastalık fonları arasında kurallar belirlendi.
Almanya eyaletlerinin 1940’lı yılların ikinci yarısında ikiye ayrılmasıyla, iki farklı sağlık sistemi oluştu. Doğu Almanya’da merkezi olarak yönetilen bir sistem kuruldu ve doktorlar devlet görevlileri oldular. Batı Almanya’da savaş öncesi sistem yeniden kuruldu. Sistem merkezi yönetim tarafından denetlenmekte, ancak yönetilmemekteydi
1970’lerin ilk yarısında sağlık giderlerinde görülen hızlı artış, 1977 yılında Sağlık Sigortası Maliyet Kontrolü Yasası’nın çıkarılmasına neden olmuştur.
Bu yasa ile bir danışma kurulu olan sağlık hizmetlerinde Planlanmış Eylemler kuruluşu oluşturuldu.
1982 yılında, hastalık fonları üyelerinden tedaviler, diş tedavileri, hastane hizmetleri ve diğer hizmetler için ek ödeme alınmaya başlanmıştır.
Bu ödemeler,1989 yılında Sağlık Reformu Yasası ve 1993 yılında Sağlık Hizmetlerinde Yapısal Reformlar Yasası ile artırılmıştır.
1901 yılında taşımacılık ve ofis çalışanları, 1911 yılında tarım ve orman işçileri ve 1914 yılında devlet memurları kamu sağlık sigortası kapsamına alınmıştır.
Kapsam 1918 yılında işsizleri, 1927 yılında denizcileri ve 1930 yılında üyelerin bakmakla yükümlü olduğu kişileri içine alacak şekilde genişletilmiştir.
1914 yılında gelirleri belirlenen düzeyin üstünde olan işçilere, gönüllülük esasına göre sigortaya üye olabilme imkânı verilmiştir.
Aynı yıl tüm emekliler, 1966 yılında satıcılar, 1972 yılında çiftçiler ve 1975 yılında öğrenciler ve özürlüler sigorta kapsamına dahil edilmiştir.
1990’ların ortalarında sigorta kapsamında faydalanılan sağlık hizmetleri ambülatör hizmetler (hekimlerin muayenehanelerin dışında sundukları), hekim seçme hakkı, hastahane hizmetleri, anneler için ücretsiz sağlık hizmetleri (doğumdan altı hafta öncesi ve doğumdan sekiz hafta sonrasına kadar), evde bakım hizmetleri, sağlık taramaları, hasta yakınları için refakatçi izinleri, rehabilitasyon ve fiziksel terapi, protezler, ilaçlar ve birkaç yılda bir kaplıcalarda 1 aya kadar kalabilme gibi hizmetler dahil olacak şekilde genişletilmiştir
Ayrıca hastalığa bağlı olarak çalışamayacak durumda olanlara 6 haftalık ücretleri bir defada ve sonraki 78 hafta boyunca maaşlarının %80’i verilmeye başlandı. 1980’lerin başında, maliyetlerin kontrolü çalışmaları kapsamında, bu hizmetlerin bazılarından yararlanmak için ek ödeme (veya ödemeye katılma) yapılması gerekti.
•2003 yılında Almanya’da nüfusun genel olarak doğuştan beklenen yaşam süresi 78,4 yıldır ve 77,8 olan OECD ortalamasının biraz üstündedir
•2030 yılında Almanya’da her dört kişiden birinin 65 yaş üstüne erişebileceği tahmin edilmektedir.
Almanya Sağlık Sisteminin Örgütsel Yapı
Sağlık hizmetleri sistemi yerinden yönetim şeklinde örgütlenmiştir.
En belirgin özelliği federalizm ve sosyal sağlık sigortası sistemi içinde en büyük role sahip olan,devlete ait olmayan birliklere yetki devri yapılmış olmasıdır.
Sosyal sağlık sigortası sisteminin sağlık hizmeti sunucuları ayağını hekim ve diş hekimi birlikleri, sağlık hizmeti talep edicisi ayağını hastalık fonları ve bu fonlara bağlı kuruluşlar oluşturmaktadır.
Hastahaneler birliklere değil, özel yasalara bağlı kuruluşlardır.
Almanya sağlık sisteminin örgütsel yapısında şu oluşumlar yer almaktadır.
•- Federal/Merkezi Yönetim,
•- Federe/Eyalet Yönetimi,
•- Devlete ait olmayan birlikler,
•- Yasalarla belirlenen haklar,
•- Zorunlu üyelik,
Federal Düzey (Land) Merkezi Yönetim
•Ulusal düzeyde Federal Meclis, Federal Konsey ve Federal Sağlık Bakanlığı temel örgütlerdir.
•2002 yılında, sosyal güvenliği işsizlik hariç tüm dallarından tek bakanlık sorumlu oldu.
•Federal Sağlık Bakanlığı 8 birim şeklinde örgütlenmiştir ve her birimin kendine bağlı iki ya da üç alt bölümü bulunmaktadır.
•Federal İlaç Ve Tıbbi Cihazlar Kuruluşu, ilaçlara lisans vermekten, ilaçların ve tıbbi cihazların güvenliliğini denetlemekten sorumludur.
•Federal Serum Ve Aşı Kuruluşu (Paul-Enrlich Kuruluşu) serum ve aşılara lisans vermekle sorumludur.
•Federal Bulaşıcı Ve Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Kuruluşu (Robert Koch kuruluşu) hastalıkların yayılımı, tespit edilmesi, önlenmesi ve kontrolünün sağlanmasından sorumludur.
•Federal Sağlık Eğitimi Merkezinin sorumluluğu sağlık eğitimi programlarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasıdır.
•Alman Tıbbi Dokümantasyon Ve Enformasyon Kuruluşu, hayat bilimleri ile ilgili her alanda kamuya ve uzmanlara bilgi sağlar.
•Sağlık sistemi ile ilgili diğer federal kuruluşlar Federal Sağlık Enstitüsü, Federal Sigorta Yönetimi Ve Finansal Hizmetlerin Denetimi İçin Federal Yönetim'dir.
Federal Sağlık Bakanlığı
Federal Sağlık Bakanlığı, sosyal sağlık sigortası olan zorunlu sağlık sigortası (ZSS) sisteminin yasal çerçevesini belirleyen, Parlamento tarafından kabul edildiğinde yasalaşmak üzere sağlık kanunlarını hazırlamaktadır.
Bakanlık aynı zamanda birliklerin denetimi ve bazı alt-yönetim birimlerinin yardımıyla çeşitli lisans verme ve denetim görevlerini yerine getirmekte, bilimsel danışmanlık çalışmaları yürütmekte ve bilgi sağlama hizmetleri sunmaktadır.
Federe / Eyalet (Lander) Düzeyi Yerinden Yönetimi
Kalabalık bir nüfusa sahip olan Almanya’da sağlık hizmetleri geleneksel olarak yerinden yönetim temeline göre örgütlenmiştir.
Sistemin en belirgin özelliği merkezi hükümet yetkilerinin federe/eyalet yönetimlerine devri, özel sektörün kamu sektörünü tamamlaması ve yetkinin ZSS içindeki, kendi kendini yöneten kuruluşlar arasında dengeli bir biçimde dağılmış olmasıdır.
Satın Alıcılar / Talep
Talep tarafları bölgesel ve federal düzeyde örgütlenmiş otonom hastalık fonlarından oluşmaktadır.
Tüm hastalık fonları kâr amacı olmayan kuruluşlar konumunda olup, kendi kendilerini yönetmektedirler.
Yasalarla hastalık fonlarına, üyelerin ödedikleri katılım paylarını yükseltme ve giderlerin karşılanabilmesi için gerekli katılım oranını belirleme hakkı tanınmıştır.
Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Birincil Sağlık Hizmetleri
Ayakta bakım hizmetleri, çoğunlukla anlaşma yapılmış olan Genel Pratisyen (GP) veya özel uzmanlar tarafından verilir.
Hastaların hekimleri, diş hekimlerini, psikoterapistleri, eczacıları ve acil hizmet sunucularını serbestçe seçebilme hakları vardır.
GP’lerin sağlık sistemi girişinde bir tür süzgeç rolleri bulunmaktadır
Birincil Sağlık Hizmetleri
ZSS kapsamındaki sigortalılar, tüm ambülatör bakım hizmetleri hekimlerinin %96’sına serbestçe erişebilmektedir. Geriye kalan %4’lük kısım ZSS ile anlaşmalı olmayıp, sadece özel sağlık sigortası kapsamındakilere veya doğrudan ödeme yapanlara özel sağlık hizmeti sunmaktadır.
İkincil Ve Üçüncül Sağlık Hizmetleri
Almanya’da hastahane hizmetleri geleneksel olarak yataklı tedavi hizmetlerine odaklanmıştır.
2004 yılından beri hastanelerde, düzenli olarak özel bakım hizmeti gerektiren hastalara ayakta tedavi hizmetleri sunulmaktadır.
Yataklı tedavi hizmetlerinin planlama ve düzenleme faaliyetleri Federal Sağlık Bakanlığı ve /veya Lander düzeyinde, federal yasalar çerçevesinde yapılmaktadır.
Bu hizmetler kapsamında son derece özelleştirilmiş tedavi hizmetleri (örneğin nörocerrahi) ve ikincil sağlık hizmetleri sunulmaktadır.
İkincil ve üçüncül sağlık hizmetleri kamu ve özel sektör tarafından karma bir şekilde sunulmaktadır.
Sosyal Güvence Sistemi
Almanya sağlık sistemi, zorunlu sosyal sağlık sigortası temeline dayanmaktadır.
Nüfusun yaklaşık %87’si bir zorunlu sağlık sigortası ve yaklaşık %10’u özel sağlık sigortası kapsamındadır.
Zorunlu sigorta sistemi emeklileri, işsizleri ve öğrencileri de kapsamaktadır.
Çalışanların malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta primleri çalışanlar ve işverenler ödediği primler ve devlet sübvansiyonuyla karşılanır. Hastalık, kaza ve bakım giderlerinde devlet sübvansiyonu yoktur
Kişiler, yıllık gelirlerinin toplam %2’sini (kronik hastalar %1) aşmamak üzere, aldıkları her sağlık hizmetine karşılık 5-10 Avro, ayrıca muayene için 10, hastahane yatışında 28 güne kadar her gün için 10 Avro katılım payı öderler
ALMANYA VE TÜRKİYE SAĞLIK SİSTEMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
Köklü bir sağlık sigortası geçmişine sahip olan Almanya, günümüzde yapılan reformlarla, dünya sağlık ve sosyal güvence sistemlerindeki öncülük rolünü devam ettirmektedir.
Türkiye kendi sosyal güvence sisteminin bugünkü şeklini alması sürecinde Alman modelinden faydalanmıştır.
Özel sağlık sorunları, Almanya sağlık sorunları içinde önemli bir yere sahiptir.
Türkiye’de ise genel sağlık sorunlarına, yoğunluğu sebebiyle daha fazla kaynak ayrılmakta olup, özel sağlık sorunlarına ayrılan kaynak sınırlıdır.
Almanya’da ayakta bakım hizmetleri çoğunlukla anlaşma yapılmış olan Genel Pratisyen (Aile Hekimleri) veya özel uzman hekim tarafından sunulmaktadır.
Türkiye’de bu hizmetleri Aile sağlığı merkezleri ve özel polikliniklerde kamuya bağlı olarak çalışmakta olup ek olarak özel sağlık kuruluşlarında da çalışan sağlık personelleri tarafından verilmektedir.
TUGAY GÜNAYDIN
Sağlık Yönetimi