Set at the foot of the Alborz mountains, Tehran, once an agricultural enclave characterized by forests and abundant mountain water, developed at the site of a citadel since medieval times. Tehran was first walled during the Safavid era, in the mid-sixteenth century. With the decline of other regional centers, Tehran replaced Shiraz as the capital of the Zand dynasty in the mid-eighteenth century, before being proclaimed the capital of the succeeding Qajar dynasty in 1795. Tehran flourished under Qajar patronage, and the city gained the addition of various gardens and complexes, perhaps the most notable being the Kakh-i Gulistan, or Gulistan Palace.
By the early twentieth century, these walls were subsumed by the continually expanding city, as the population growth reached half a million. From 1870-2/1287-9 AH, Nasir al-Din undertook the city's modernization, extending the city walls, adding decorative towers and twelve new, tiled gates. Inspired by the urban development of Paris under Napoleon III, which al-Din had witnessed personally on a visit abroad in 1873, the new walls were designed with the work of Sebastien Leprestre de Vauban in mind, and the area north of the original city transformed to the likeness of the Boulevard Haussman. New avenues and squares were constructed, among them; Meydan-e Tupkhane (Cannon Square) , Avenue Lalezar (Tulipbed Street), and Ala Od Dwale Under al-Din's direction the city quadrupled in size, and many of the gardens surrounding the city were used for further construction. The Kakh-i Gulistan was rebuilt, and became the centerpiece of the city, with the addition of turreted towers, supervised by Dust 'Ali Khan Nizam al Dawla. Polychrome tiles replaced the painted ornamentation in much of the complex, as did carved stucco and decorative mirror-work. In addition to the Kakh-i Gulistan, summer palaces were constructed in the Shimiranat villages in the city's northern suburbs.
Tehran yet again underwent expansion and modernization efforts in the mid-twentieth century, as the prosperity that accompanied the exploitation of oil from the 1950s accelerated the growth of the city. In 1979, Tehran became a hub for revolutionary activities, aimed at concluding the reign of Shah Mohammad Reza Pahlavi. The city has continued to be a site of development, with over half of Iran's total industry being based in Tehran, and the construction of many research and educational centers.
Esmailpour Ghouchani, Iradj. “Turkish abstract of 'The Social History of Tehran in the Thirteenth Century Life and Business'". Translated by Çeviren Fatih Taştan. In Cities as Built and Lived Environments: Scholarship from Muslim Contexts, 1875 to 2011, by Aptin Khanbaghi, 318. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2014.
Description
.شهرى، جعفر. تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم: زندگى، كسب و كار. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا: انتشارات اسماعیلیان، ١٣٦۷-١٣٦٨، ٦ جلد، ۴٣۴۴ص
Shahri, Jafar. Tarikh-i Ijtima‘i-yi Tihran dar Qarn-i Sizdahum: Zindagi, Kasb va Kar. Tehran: Mu’assasah-yi Khadamat-i Farhangi-yi Rasa: Intisharat-i Isma‘iliyyan, 1988/1990, 6. cilt, 4344 s.
ÖZET
Tahran’ın On Üçüncü Yüzyıldaki Sosyal Tarihi (Yaşam ve Ticaret)
تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم: زندگى، كسب و كار
Bu kitap altı bölümden oluşmakta olup 4344 sayfa uzunluğundadır. Kitap, Pehlevi – özellikle Rıza Şah’ın hükümdarlığı – dönemindeki mesleklerin ayrıntılı bir açıklamasını yapmaktadır. Bölümlere yerleştirilen çeşitli görseller söz konusu dönemin belgelerine, gravürlerine, resimlerine, mekânlarına ve kişiliklerine kısaca göz atma imkânı sunmaktadır.
“Coğrafya ve Mekânlar” başlıklı birinci bölüm Tahran’ın yörelerini ve fiziksel alanlarını tasvir etmektedir. Bu bölüm 1883, 1891, 1922, 1932 ve 1933 tarihli Tahran İstatistikleri ve Nüfus Sayımı adlı kitaptan bazı kısımları da içermektedir. Bunlar farklı ilgi alanlarına sahip araştırmacılar için birer esin kaynağı olabilir. Doğrusu meslekler hakkındaki indeks, tek başına, yazarın bakanlık düzeyinden “sigara izmariti temizleyiciliği” gibi mesleklere kadar geniş bir yelpazeye yayılan mesleklerin ayrıntılı bir listesini içeren diğer beş bölümü yazmasına ilham kaynağı teşkil etmiştir.
Yazarın meslekleri tasvir etme üslubu genellikle “zerdeçal öğütücülüğü”, “mum satıcılığı”, “dokumacılık”, “ucuz giysi üreticiliği” vb. gibi mesleklerin her birini özel olarak ele alan pek çok sayfa ayırmaktan müteşekkildir. Yazar, her mesleği tasvir ettikten sonra, hemen o mesleğin etkisi ve bundan kaynaklanan kültürel değişimler hakkında bilgi vermektedir. Daha sonra, belirli bir mesleğin ektisinde kalan atasözleri ve bileşik sözcükleri ele almak suretiyle tartışmayı bitirmektedir. Bununla birlikte, yazarın sıra dışı meseleleri ele almaktaki ölçüsüzlüğü kitabın bir kaynak olarak belgeleme yönünü ve değerini zayıflatmaktadır.
Aslında, bölümleri mesleklere dayalı olarak düzenlemek, yazarın yeniden bir araya getirdiği zengin malzemeleri ve şaşırtıcı çağrışımları başarılı bir şekilde vermenin tek yoludur. Yine de, okuyucu “şapka satıcılığı” mesleği hakkındaki kısa tasviri okuduktan sonra Anayasal Devrim’in nedenlerinin ayrıntılı bir açıklamasını bulabilir.
Yazarın görünüşte önemsiz gibi duran meslekleri tasvir etme hususunda sahip olduğu ayrıntılı dikkat, kitabı kent sosyolojisi alanında kaleme alınmış en önemli kaynaklardan biri haline getirmektedir. Zira kitap, İran tarihinin – modernleşme hareketinin artan bir hızla ilerlediği – en hassas dönemlerinden birini konu edinmektedir. Bu itibarla, söz konusu eser, tarihsel bir çalışma olmaktan ziyade belirli bir dönemi konu edinen kişisel anlatılardan ve tecrübelerden oluşmuş bir kitaptır.
On üçüncü yüzyılda Tahran, Proustçu bir hassasiyetle “Geçmiş Şeylerin Anımsanması”na girişmeyi arzu eden tecrübeli bir büyüğün deneyimli kaleminden çıkmış bir açıklamadan ziyade, haklarından mahrum edilmiş bir sokak çocuğunun sorgulayan ve meraklı gözünden ve yüzyılın başında yapılmış bir açıklamayı andırmaktadır. Bu husus, kitabı, genel okuyucular tarafından anlaşılabilir kılarken özel ilgiye sahip okuyucular için çekici hale getirmektedir. Bu bakımdan, her türlü yaşam ve meslek erbabı bu kitabın okuyucu kitlesi olarak kabul edilebilir.