Stronsiyum
Stronsiyum Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?
Özellikler
Stronsiyum, "Sr" sembolü ile gösterilen ve atom numarası 38 olan kimyasal elementtir. Bir alkali toprak metali olan stronsiyum, kimyasal olarak oldukça reaktif olan yumuşak sarımsı beyaz gümüş, metalik bir elementtir. Metal, havaya maruz kaldığında koyu bir oksit tabakası oluşturur.
Stronsiyum, periyodik tablodaki iki dikey komşusuna, yani kalsiyum ve baryuma benzer fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptir. Doğada çoğunlukla Selistin ve Strontianit minerallerinde bulunur ve genellikle bunlardan elde edilir. Stronsiyum, kurşun gibi yumuşak bir metaldir ve yeni kesildiğinde gümüşi bir parlaklığa sahiptir. Sarımsı bir renk almak için havada hızla reaksiyona girer; bu nedenle depolama için oksijenden korunmalıdır.
Doğada tek başına bulunamaz. Kalsiyum ile geniş çapta dağılmış olmasına rağmen, yalnızca iki ana stronsiyum cevheri vardır. Bunlar ise: celestine (SrSO4) ve strontianite (SrCO3).
Dünya'nın kabuğunun yaklaşık %0,04'ünü oluşturur. Stronsiyumun en önemli ticari kaynağı selestindir; Dünya arzının üçte ikisinden fazlası Çin'den gelmekte ve geri kalanının büyük kısmını İspanya ve Meksika karşılamaktadır. Stronsiyum, bir katot görevi gören soğutulmuş bir demir çubuğun, potasyum ve stronsiyum klorürlerin kaynaşmış bir karışımının yüzeyine sadece dokundurularak ve stronsiyumun katılaştıkça yükseldiği kontak katot elektroliz yöntemi ile çubuk şeklinde elde edilir. Metalik stronsiyum, oksidin alüminyum ile indirgenmesiyle de elde edilebilir. Stronsiyum, dövülebilir ve sünektir ve iyi bir elektrik iletkenidir; ancak elemental stronsiyumun nispeten az kullanılır. Bunlardan biri, döküm motor bloklarında ve tekerleklerde alüminyum veya magnezyum için bir alaşımlama maddesi olarak; stronsiyum işlenebilirliği artırır ve metalin direncini artırır.
Bulunma Sıklığı ve Üretimi
Stronsiyum çoğunlukla doğada oluşur ve tüm magmatik kayaların yaklaşık %0.034'ünü oluşturur ve sülfat mineral selestit (SrSO4) ve karbonat strontianit (SrCO3) şeklinde oluşur. Selestit, yeterli büyüklükteki tortul çökellerde sıklıkla bulunur, dolayısıyla madencilik tesisleri için cazip bir mineraldir. Ana madencilik alanları İngiltere, Meksika, Türkiye ve İspanya'dır. Dünya stronsiyum cevheri üretimi, değerlendirilmemiş toplam rezervlere göre yılda yaklaşık 140.000 tondur.
Stronsiyum içeren yiyecekler çok düşüktür örneğin; mısırda (0.4 ppm ve portakalda (0.5 ppm), lahana (45 ppm), soğan (50 ppm) ve marulda (74 ppm) şeklindedir.
Uygulama ve Kullanım Alanları
Stronsiyum, kalsiyum ve baryumunkine benzer kullanımlara sahiptir, ancak daha yüksek maliyeti nedeniyle nadiren kullanılır. Stronsiyum bileşiklerinin başlıca kullanımları, havai fişeklerdeki parlak kırmızılar, uyarı işaret fişekleri ve gresler için pirotekniktir. Hava izlerini gidermek için vakum tüplerinde toplayıcı olarak az miktarda kullanılır. Çoğu stronsiyum, televizyon ekranları ve görsel gösterim birimleri için özel camda karbonat olarak kullanılır. Stronsiyum-90 tehlikeli derecede radyoaktif bir izotop olmasına rağmen, nükleer reaktörlerin kullanılmış yakıtı çıkarılırken yararlı bir yan ürünüdür.
Tarihi
Stronsiyum, İrlandalı bir kimyager olan Adair Crawford tarafından 1790'da mineral witherit (BaCO3) üzerinde çalışırken keşfedildi. Eriyik hidroklorik asitle (HCl) karıştırdığında beklediği sonuçları alamadı bu sebeple Witherit örneğinin, strontianite (SrCO3) adını verdiği bir mineral olan bilinmeyen bir mineralle bulaşmış olduğunu varsaydı. Stronsiyum ilk olarak 1808'de bir stronsiyum klorür (SrCl2) ve cıva oksit (HgO) karışımının elektroliziyle İngiliz kimyager Sir Humphry Davy tarafından izole edildi. Günümüzde stronsiyum, en yaygın iki cevheri olan celestite (SrSO4) ve strontianite (SrCO3) 'ten hidroklorik asit ile birleştirilerek stronsiyum klorür oluşturarak elde edilmektedir. Genellikle potasyum klorür (KCl) ile karıştırılan stronsiyum klorür daha sonra eritilir ve elektrolize edilerek stronsiyum ve klor gazı (Cl2) oluşturulur.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Etimolojisi
1808'de İngiliz kimyager Humphry Davy tarafından, daha önceki "strontianite" teriminden sonra, İskoç kasabası Strontian'dan adını almıştır.
Önlem ve Güven
Stronsiyum İnsan Sağlığına Etkisi
Suda çözünmeyen stronsiyum bileşikleri, kimyasal reaksiyonların bir sonucu olarak suda çözünür hale gelebilir. Suda çözünen bileşikler, insan sağlığı için suda çözünmeyen bileşiklerden daha büyük bir tehdittir. Bu nedenle, suda çözünür stronsiyum formları, içme suyunu kirletebilir fakat genel olarak içme suyundaki konsantrasyonlar genellikle oldukça düşüktür. İnsanlar, hava veya toz soluyarak, yemek yiyerek, su içerek veya stronsiyum içeren toprakla temas ederek küçük seviyelerde (radyoaktif) stronsiyuma maruz kalabilirler. Gıdalardaki stronsiyum konsantrasyonları, insan vücudundaki stronsiyum konsantrasyonlarına katkıda bulunur. Önemli ölçüde yüksek konsantrasyonlarda stronsiyum içeren gıda maddeleri tahıllar, sebzeler ve süt ürünleridir.
Stronsiyumun Çevreye Etkileri
Temel formundaki stronsiyum, kayalar, toprak, su ve hava dahil çevrenin birçok bölümünde doğal olarak bulunur. Stronsiyum bileşikleri çevrede oldukça kolay bir şekilde hareket edebilir çünkü bileşiklerin çoğu suda çözünürdür. Stronsiyum havada her zaman belirli bir seviyede toz halinde bulunur. Havadaki stronsiyum konsantrasyonları, kömür ve petrol yanması gibi insan faaliyetleri ile artar. Stronsiyum içeren toz parçacıkları bir noktada yüzey suyuna, toprağa veya bitki yüzeylerine yerleşebilir. Parçacıklar çökelmediğinde yağmur veya kar yağdığında yeryüzüne geri düşeceklerdir. Tüm stronsiyum, nihayetinde zaten mevcut olan stronsiyum ile karıştıkları topraklarda veya yüzey sularının diplerinde son bulacaktır.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Tarih öğrenmeye nereden başlanılmalı?
- Evrim Ağacı'nı fiziksel bir kurum olarak yapılandırmayı düşünüyor musunuz?
- Ph skalası neden 0-14 aralığında incelenir? Yani bir çözeltinin ph değeri -1 veya 15 olamaz mı?
- 2
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- JLAB Science Education. It's Elemental - The Element Strontium. Alındığı Tarih: 3 Ocak 2021. Alındığı Yer: JLAB Science Education | Arşiv Bağlantısı
- Wikipedia. Chemical Element With Symbol Sr And Atomic Number 38. (17 Mayıs 2001). Alındığı Tarih: 3 Ocak 2021. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
- Lenntech. Strontium (Sr) - Chemical Properties, Health And Environmental Effects. Alındığı Tarih: 3 Ocak 2021. Alındığı Yer: Lenntech | Arşiv Bağlantısı
- Encyclopedia Britannica. Strontium | Chemical Element. Alındığı Tarih: 3 Ocak 2021. Alındığı Yer: Encyclopedia Britannica | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 20:19:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9839
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.