FERDİ TÜRKTEN - İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Durmuş Tezcan, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın tutukluluk süresinin 5 yıla indirileceği yönündeki açıklamasının hem Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına hem de Anayasa Mahkemesinin içtihatlarına uygun bir açıklama olduğunu ve kabul edilen bir sistemi teyit ettiğini söyledi.
Konuyu AA muhabirine değerlendiren Prof. Dr. Durmuş Tezcan, AİHM'in kural olarak 5 yıllık tutuklama süresini makul kabul ettiğini ancak bunun, bu sürenin sonuna kadar kullanılması gerektiği anlamına gelmediğini söyledi.
Tutuklamanın istisna olarak uygulanması gereken bir tedbir olduğunu belirten Tezcan, AİHM için bazı davalarda 5 yılın altındaki sürelerin de mahkumiyet nedeni olabileceğini anlattı.
Tezcan, mahkemelerin tutuklama kararlarını somut gerekçeleriyle açıklaması gerektiğini aksi takdirde AİHM'in Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 5. maddesini ihlalden mahkumiyet kararı aldığını ifade etti.
Anayasa Mahkemesinin tutukluluğun 10 olarak uygulanmasına ilişkin düzenlemeyi iptal ettiğini ve yeni düzenleme için 1 yıl süre verdiğini anımsatan Tezcan, "O açıdan Sayın Başbakan'ın verdiği demeç, hem AİHM kararlarına hem de Anayasa Mahkemesinin içtihatlarına uygun bir açıklamadır. Kabul edilen bir sistemi teyit etmektedir" dedi.
Avrupa'da soruşturma evresinin uzun tutulduğunu, dava açıldığında bir oturumda ya da ardarda devam eden oturumlarla davaların bitirildiğini aktaran Tezcan, "Bizim kanununumuz da bu sistemi kabul etmiştir fakat kanunun esprisine uygun bir yargılama Türkiye'de maalesef yapılmamaktadır. Sıkıntı buradan doğmaktadır" diye konuştu.
Kovuşturma evresinin kısa tutulması gerektiğini, kanuna göre, soruşturma evresinde tutukluluk halinin devamıyla ilgili 30 günde bir gözden geçirme gerekirken kovuşturma evresinde böyle bir süre konulmadığını dile getiren Tezcan, "Bunun nedeni 'mahkeme istediği gibi hareket etsin' diye değil. Kovuşturmada uzun gerekçeye gerek yok ama 3 ay sonraya bırakırsanız davaları, tutukluluk halini de elbette ayrıntılı yazmalısınız. Türkiye'de tutukluluk konusunun dramı buradan kaynaklanıyor. Allah'tan İnsan Hakları Mahkemesi var ki o aşırı hataları düzeltiyor. Şimdi Anayasa Mahkemesi, İnsan Hakları Mahkemesi gibi çalışmaya başladı. O yönden de bununla gurur duyuyorum. İnşallah hep böyle devam eder" değerlendirmesinde bulundu.
-"5 yıllık süre de fazla"
İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ersan Şen de kanunda tutukluluk süresinin, adi ağır cezalık suçlarda 2 artı 1 yıl olmak üzere en fazla 3 yıl, terör suçlarında ise 6 yıl olduğunu, ancak bunun Yargıtay kararıyla 5-10 yıl olarak uygulandığını anlattı.
Bunun, kişinin gözaltına alındıktan sonra dosyası Yargıtay'a gidene kadar olan süreyi kapsadığını belirten Şen, Yargıtay sürecinin tutukluluk süresinden sayılmamasını eleştirdi.
Anayasa Mahkemesinin, tutukluluğun 10 yıl uygulanmasına yönelik düzenlemeyi iptal ettiğini anımsatan Şen, iptal kararı uyarınca 2 Ağustos 2014'e kadar düzenleme yapılması gerektiğini, 3 Ağustos 2014'te bu iptal kararının yürürlüğe gireceğini hatırlattı.
Tutuklulukta makul süre konusu iyi kullanılamadığı için kanun koyucunun böyle bir düzenleme getirdiğini anlatan Şen, 5 yıllık tutukluluk süresini de fazla bulduğunu söyledi.
"Benim için bir suçlamadan masumiyet, suçsuzluk karinesi altında yatan insanı 5 yıl tutuklu tutuyorsan o cezalandırılmış demektir" değerlendirmesinde bulunan Şen, "Bunun adı 'tedbir' olduğu için asliye cezalık suçlarda azami 1 yıl, ağır cezalık suçlarda azami 2 yıl olmalı. Bunun üzerine çıktığı zaman insanların adli kontrolü uygulamama ve tutuklamayı maalesef bir ceza gibi görme alışkanlığı nedeniyle süreler sonuna kadar kullanılıyor" diye konuştu.
Şen, tutukluluk süresini 5 yıla indirecek düzenlemenin, temyizde geçen sürenin tutukluluktan sayılmaması nedeniyle Yargıtaya giden ve gidecek davaları etkilemeyeceğini, Ergenekon davasını da yine bu nedenle etkilemeyeceğini vurguladı.
Yargıçların adli kontrol tedbirlerini kullanmayı öğrenmesi gerektiğini, sanıkların mutlaka tutuklanmak zorunda olmadıklarını dile getiren Şen, "Adaletin geç geleni adalet değildir. Türkiye'nin en büyük açmazı budur. Sen davayı zamanında bitiremiyorsun, bitiremeyince adamı da bırakamıyorsun" dedi.
Tutukluluk süresinin ya 5 yıldan da aşağı inmesi ya da Yargıtayda geçen sürenin de tutukluluk süresinden kabul edilmesi gerektiğini aktaran Şen, "Eğer illa kanun koyucu 5 yıl diyecekse tutukluluk süresine, o zaman lütfen densin ki 'Yargıtayda temyiz incelemesinde geçen süre de tutukluluk hesabına katılmalıdır.' O zaman olur" ifadelerini kullandı.
Anayasa Mahkemesi, kamuoyunda 3. yargı paketi olarak bilinen kanunun, devlet güvenliğine karşı ve casusluk suçlarında tutuklama süresinin 2 kat uygulanacağına ilişkin hükmünü iptal etmiş, 2 Ağustos 2013'te Resmi Gazete'de yayımlanan kararın, bu tarihten 1 yıl sonra yürürlüğe girmesini kararlaştırmıştı.
Muhabir: Ferdi Türkten
Yayınlayan: Şükran Yücel