Vergi hukuku, mali hukukun alt dalı olan ve devletin mali faaliyetleri ile ilgili konuları hukuki açıdan inceleyen bir hukuk dalıdır. Vergi hukuku kapsamına giren konular, vergi yasalarının uygulanması konusu, vergilendirme işlemleri süreci, devletin vergilerle ilgili yetki alanları, kişilerin yada kurumların vergi sorumlulukları, vergi sorumluluklarının takibi ve tahsil edilmesinin sağlanması şeklinde sıralanabilmektedir.
Vergi Hukuk Nedir?
Vergi, devletin şahıslardan ya da şirketlerden kamusal hizmetlerini sunabilmek için, kanunlarda belirlenen şekilde aldığı paraya denir. Verginin belirlenmesi kişi ve kuruma göre değişiklik göstermektedir. Vergiler, devletin egemenlik gücüdür. Parasal katkı olarak devlete yöneltilen vergiler karşılıksız alınmaktadır. Vergilerin amacı kamu giderlerini karşılamaktır.
Vergi hukuku ise, vergi ile ilgili tüm hukuki sorumlulukların değerlendirildiği bir hukuk dalı olarak tanımlanabilmektedir. Vergi hukuku vergiler ile ilgili usulsüzlükler, anlaşmazlıklar veya çekişmeli durumların genelini kapsamaktadır. Bu bağlamada vergi türleri ise;
- Kurumlar Vergisi
- Gelir Vergisi
- Katma Değer Vergisi
- Emlak Vergisi
- Özel Tüketim Vergisi
- Damga Vergisi
- Motorlu Taşıtlar Vergisi şeklinde ele alınmalıdır.
Vergi hukuku genel ve özel olmak üzere iki farklı alanda incelenir. Genel vergi hukuku, vergi ceza hukuku, vergi usul hukuku, vergi icra hukuku, vergi yargılama hukuku, uluslar arası vergi hukukunu alanlarını incelemektedir. Özel vergi hukuku ise, servet vergileri, harcama vergileri ve gelir vergisi gibi alanlarda faaliyet göstermektedir.
Vergi Hukuku Nasıl İşler?
Vergi yargılamasında davalı ve davacı ile ilgili, Vergi Usul Kanunu’nun 377. maddesi gereğince; vergi mükellefleri ve vergi cezası kesilenler, vergi cezalarına karşı vergi mahkemelerine dava açabilmektedir. Vergi mahkemesine dava açabilmek için vergi cezanın kesilmiş olması, takdir komisyonları kararlarının tebliğ edilmesi ve ödemeyi yapan tarafından verginin kesilmiş olması gerekmektedir. Vergi davasını, vergi mükellefleri, vergi cezası alanlar, şahıslar, tüzel kişilerin kanuni temsilcileri, komisyon tarafından taktir olunan matrahlara karşı vergi mahkemesinde açabilmektedir.
Vergi hukukunun temasta olması gereken alanlar, hukuk, muhasebe, finans, ekonomi ve siyaset bilimidir. Tüm bu temas alanları birbirleriyle ilişkilendirilerek değerlendirilmektedir.
Vergi Hukuku temel ilkeleri nelerdir?
Vergi hukuku temel ilkeleri;
- Vergide adalet,
- Vergide eşitlik,
- Vergide kanunilik,
Vergi hukuku ilkeleri ise: verginin alınmasındaki nedenin kamu giderlerini karşılamak olması, kişilerin mali durumlarına göre vergilerin belirlenmesi ve vergilerin genellik ve eşitlik ilkeleri doğrultusunda düzenlenmesi, vergi yükü oluşturulurken adaletli ve dengeli dağılımı sağlayacak şekilde hareket edilmesi, verginin yasallığının sağlanabilmiş olması şeklinde vergi hukukunun temel ilkelerini destekleyecek şekilde düzenlenmiştir.
Ayrıca vergi yasalarında Anayasa’nın 11 maddesi gereğince Anayasa’da var olan temel ilkelere aykırılık oluşturmamak için,
- Vergi belirlemede ekonomik durumların belirlenmesi ilkesi,
- Gerçek gelirin vergi alınırken doğru şekillerde vergilendirilmesi ilkesi,
- Vergiler oluşturulurken düzenlenen tahakkuk ilkesi,
- Vergide dönemin şartlarının değerlendirilmesi ilkesi de göz ardı edilmemesi gereken ilkeler arasında yer almaktadır.
Tüm bu ilkeler kapsamında, vergiler belirli bireyleri kapsayacak şekilde ya da toplumun belirli kesimlerini kapsayacak şekilde konulmayacaktır. Vergi istisna ve muafiyeti vergilerin yapısına ve Anayasa ilkelerine uygun olacak şekilde ve nesnel gerçeklere dayanmalıdır. Vergi oranları belirlenirken ise mali güç ile orantılılık ilkesi hariç mükelleflerin bir bölümünün vergi yükünün hesaba katılmayacağı şekilde belirlenmesi gerekmektedir.
Vergi Hukukuna Genel Bakış
Amacı kamu yararını sağlamak olan vergi işlemlerinin hukuka aykırı olması durumlarını ile hukuki süreçler aracılığı ile yetkili mercilere taşıyarak çözümlenmesini sağlamak vergi hukukunun temelini oluşturmaktadır. Vergi borcu nedeniyle devlet ve şahıslar arasında oluşan anlaşmazlıklar, devlet ve şahıs arasındaki menfaatleri dengelemek için davalar açılmaktadır.
İdari aşamadaki vergi davalarında, uzlaşma, hataların düzeltilmesine yönelik çalışmalar, vergi cezalarında indirim uygulaması, pişmanlık ve ıslah yönteminin uygulanması ve izaha davet yöntemi kullanılarak anlaşma yollarına gidilebilmektedir. Yargı aşamasına gelindiğinde ise dava açılarak çözüm bulma yoluna gidilmektedir.
Kanunen kimler vergi mükellefi olabilir?
Kendisine borç yüklenebilen tüm gerçek ve tüzel kişiler vergi mükellefi olabilirler. Vergi ödemekle yükümlü kimse bir şahıs veya ticari kuruluş olabilir.
Vergi borcundan dolayı banka hesabına konulan bloke nasıl kaldırılır?
Öncelikle vergi borcunun tamamı ödenmeli ve ödeme yapıldığına dair makbuz/dekont ile ilgili banka veya vergi dairesine bloke kaldırımı için başvuru yapılması gerekmektedir.
Vergi kaçıranlar nereye şikayet edilir?
Gelir İdaresi Başkanlığı, Vergi İdaresi Başkanlığı’na yazılı ihbarda bulunulabileceği gibi Maliye Bakanlığına bağlı Alo Maliye hattı “189” aranarak da yapılabilecektir.