Stereotip Klişe Tehdit Nedir, Bireyin Hayatına Tesirleri Nelerdir?
Stereotip tehdidi, bir bireyin bir grubun azalarının kendisi hakkında negatif düşünmesinden kaygı dinlediğinde ortaya çıkan baskıdır. Bu vaziyet karşısında birey strese girerek, performansında düşüş yaşayabilir. Misalin, bir kadın matematik derslerinde kadınlar hakkında stereotipler sebebiyle bir matematik testi yaparken kendini gergin sezebilir veya düşük bir anekdot almanın başkalarının kadınların yüksek matematik marifetine sahip olmadığını düşünmesine neden […]
Stereotip tehdidi, bir bireyin bir grubun azalarının kendisi hakkında negatif düşünmesinden kaygı dinlediğinde ortaya çıkan baskıdır. Bu vaziyet karşısında birey strese girerek, performansında düşüş yaşayabilir. Misalin, bir kadın matematik derslerinde kadınlar hakkında stereotipler sebebiyle bir matematik testi yaparken kendini gergin sezebilir veya düşük bir anekdot almanın başkalarının kadınların yüksek matematik marifetine sahip olmadığını düşünmesine neden olacağından kaygı edebilir.
İnsanlar tavırlarının parçası oldukları bir grup hakkında bu kaygıyı geliştirirler ve kaygı ettiklerinde stereotip tehdidi yaşarlar. Analistler, stereotip tehdidi hayata stresinin, zorlu bir kursta standart bir test veya anekdot üzerindeki puanını potansiyel olarak eksiltebileceğini düşünmektedirler. İnsanlar kendine değer verdiklerinde ve kendini onayladıklarını sezdiklerinde stereotip tehdidinin tesirleri cılızlar.
Stereotip Tehdidin Tanımı
İnsanlar içinde bulunduğu gruplar hakkında negatif bir stereotipin farkında olduğu zaman, başka bireyler tarafından, grupları hakkındaki düşüncelerin bireyin kendi performansı ile aynılaştıracaklarından kaygı ederler. Psikologlar, insanların bir grup stereotipini doğrulamaktan kaygı dinledikleri bu vaziyeti ifade etmek için stereotip tehdidi terimini kullanırlar. Stereotip tehdidi, bunu yaşayan insanlar için stresli ve dikkat dağıtıcı olabilir. Misalin, stereotip tehdidi birisi güç bir test yaparken, teste odaklanmasını ve tüm dikkatini vermesini yasaklayabilir, bu da olağan bir zamanda aldığı puana kıyasla daha düşük bir puan almasına neden olabilir.
Bu fenomenin vaziyete özgü olduğu düşünülmektedir: insanlar yalnızca gruplarıyla alakalı negatif bir klişenin kendilerine daha sarih olduğu bir civarda olduklarında deneyim ederler. Misalin, bir kadın matematik veya bilgisayar bilimleri dersinde stereotip tehdidi yaşayabilir, ancak bunu bir beşeri bilimler dersinde tecrübelemesi beklenemez. Her ne kadar klişeler tehditi genellikle akademik zafer bağlamında incelense de, bunun diğer alanlarda da olabileceğini belirtmek ehemmiyetlidir.
Stereotip Tehdidi Üzerine Anahtar Çalışmalar
Analistler Claude Steele ve Joshua Aronson stereotip tehdidinin neticeleri üzerine ünlü bir çalışma yapmışlar, bu çalışma da bazı katılımcıların güç bir kelime testi yapmadan evvel stereotip tehdidi yaşamasına neden olmuşlardır. Kalıplaşmış tehdit yaşayan talebelerden testten evvel bir ankette ırklarını belirtmeleri istenmiş ve puanları yarışla alakalı bir suali yanıtlaması gerekmeyen diğer talebelerle karşılaştırılmıştır. Analistler, ırkları hakkında sorulan siyah tenli talebelerin kelime testinde daha makûs performans gösterdiğini ve beyaz talebelerden daha düşük aldığını tespit etmişlerdir.
Ehemmiyetlisi, talebelere ırkları sorulmadığında, siyah ve beyaz talebelerin puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur. Başka bir deyişle, siyah talebelerin yaşadıkları klişeler bu tehdidi testte daha makûs performans göstermelerine neden olmuştur. Bununla beraber, tehdit kaynağı ortadan kaldırıldığında, beyaz talebelere eş puanlar aldılar.
Psikolog Steven Spencer ve meslektaşları, STEM alanlarındaki kadınlarla alakalı klişelerin bir matematik testinde kadınların puanlarını nasıl etkileyebileceğini araştırmışlardır. Yapılan bir çalışmada, erkek ve kadın lisans talebeleri güç bir matematik imtihanına girmişlerdir. Ancak, deneyciler katılımcıların test hakkında söylediklerini değiştirmişlerdir. Bazı katılımcılara testte kadın ve erkeklerin değişik puanlar aldığı söylenmiş; diğer katılımcılara, almak istedikleri testte erkek ve kadınların denk derecede iyi puan aldıkları söylenmiştirhakikatte, tüm katılımcılara aynı test verildi.
Katılımcılar test puanlarında cinsiyet farkı beklediğinde, klişe tehdidi başlamış ve kadın katılımcılar erkek katılımcılardan daha düşük puan almışlardır. Bununla beraber, katılımcılara testin cinsiyet yanlılığı olmadığı söylendiğinde, kadın katılımcıların yanı gizeme erkek katılımcıların da olduğu görülmüştür. Başka bir deyişle, imtihan puanları yalnızca akademik mahareti yansıtmaz, aynı zamanda temennileri ve etraftaki sosyal bağlamı da yansıtır. Kadın katılımcılar klişeleştirme tehdidi altına alındığında puanları daha düşük çıkmıştır ancak katılımcılar tehdit altında olmadığında bu cinsiyet farkı bir fark yaratmamıştır.
Stereotip Tehdit Araştırmalarının Tesiri
Yapılan stereotip araştırmalar yükseköğretimdeki mikroagresyonlar ve yanlılık üzerine yapılan araştırmaları tamamlar ve aykırı grupların tecrübelerini daha iyi anlaşılmasına dayanakçı olur. Misalin, Spencer ve meslektaşları, yinelenen tecrübelerin bu tehditle ilerideki zamanda kadınların matematikle aynılaşmasına neden olabileceğini öne devam ettir, başka bir deyişle kadınlar yaşadıkları stereotip tehdidini önlemek için matematik derslerin yanında diğer ana dallarda ders almayı seçim edebiliyorlar.
Netice olarak, stereotip tehdidi, bazı kadınların neden STEM’de kariyer izlememeyi seçtiklerini açıklayabilir. Kalıp yargı tehdidi araştırması da cemiyet üzerinde ehemmiyetli bir tesire sahiptir, kalıp yargı tehdidini eksiltmeye müteveccih eğitim müdahalelerine yol açmıştır ve Yargıtay davaları kalıp yargı tehdidinden dahi bahsetmişlerdir.
Ancak, stereotip tehdidi mevzusu tenkitsiz değildir. Radiolab ile 2017’de yapılan bir ziyarette, sosyal psikolog Michael Inzlicht tahlilcilerin stereotip tehdidi üzerine bayağı araştırma çalışmalarının neticelerini her zaman yineleyemediklerine dikkat toplamaktadır. Stereotip tehdidi çok rakamda araştırma çalışmasının mevzusu olmasına karşın, psikologlar stereotip tehdidinin bireyleri nasıl etkilediğini tanımlamak için hala daha fazla araştırma yapmaktadırlar.
Stereotip Tehdidin Tesirleri Nasıl Eksiltilir?
Stereotip tehdidi fertler için negatif neticeler doğurabilse de, analistler psikolojik müdahalelerin stereotip tehdidinin bazı tesirlerini rahatlatabileceğini bulmuşlardır. Özellikle, kendini onaylama olarak öğrenilen şahsi müdahale, bu tesirleri eksiltmenin bir yoludur.
Kendini onaylama, herkesin kendini iyi, becerili ve etik insanlar olarak görmek istediği fikrine sabreder ve benlik imajının tehdit sezildiğinde de bir biçimde cevap verme gereksinimi sezilir. Ancak, kendini olumlama kuramında ehemmiyetli olan bireyin yaptıklarını onaylayarak stereotip tesirleri eksiltmek muhtemeldir. Misalin, bir imtihanda cılız bir anekdottan kaygı ediliyorsa, birey kendisi için ehemmiyetli olan diğer şeyleri andırabilir. Bunlar belki de en beğenilen hobiler, yakın dostlar, muhakkak kitap ve müzikler olabilir. Birey kendisi için de ehemmiyetli olan bu şeyleri kendine andırdırdıktan sonra, cılız test anekdotları için artık daha az strese girmektedir.
Araştırma çalışmalarında, psikologlar genellikle katılımcıların kendileri için ehemmiyetli ve anlamlı olan şahsi bir değer hakkında düşünmelerini sağlayarak kendini teyit etmelerini sağlamaktadır. Yapılan bir dizi çalışma, ortaokul talebelerinin öğretim seneyi değerleri hakkında yazdığı bir egzersiz bitirmek istenmiştir. Çok ehemmiyetli değişken, kendini onaylama grubundaki talebelerin daha evvel şahsi olarak ilgili ve kendileri için ehemmiyetli olarak belirledikleri bir veya daha fazla değer yazmalarıdır. Karşılaştırma grubundaki katılımcılar, oranla ehemmiyetsiz olduğunu tanımladıkları bir veya daha fazla değeri yazmışlardır. katılımcılar, bir başkasının neden bu değerleri umursadığını yazdı.
Analistler, kendini onaylama vazifelerini bitiren siyah tenli talebelerin hakimiyet vazifelerini bitiren siyah tenli talebelerden daha iyi anekdotlar aldıklarını tespit etmişlerdir. Ayrıca, kendini onaylama müdahalesi, siyah ve beyaz talebelerin anekdotları arasındaki boşluğu eksiltebilmiştir.
2010 senesinde yapılan bir araştırmada, analistler, kendini teyit etkenin, bir üniversite fizik dersinde erkekler ve kadınlar arasındaki zafer farkını eksiltebildiğini bulmuşlardır. Çalışmada, kendileri için ehemmiyetli olan bir değer hakkında yazan kadınlar, kendileri için oranla ehemmiyetsiz bir değer hakkında yazan kadınlara mukayeseyle daha yüksek anekdotlar alma meylindedir. Başka bir deyişle, kendini teyit etme, klişe tehdidinin test performansı üzerindeki tesirlerini eksiltebilir.