24 Kasım’da fırlatılarak Ay yolculuğuna başlayan Chang’e 5 uzay aracı, Çin’in Ay’dan örnek getirmek üzere planlanan ilk uzay görevi. Peki, Ay’ın jeolojik yapısı bize hangi bilgileri sağlıyor?
Kuasar Nedir?
Kuasarlar aşırı derecede parlak gök ada çekirdekleridir. En güçlü kuasarların parlaklığı, içinde kuasar olmayan sıradan bir gök adanınkinin yüzlerce katıdır.
Kuasarlar her ne kadar aşırı derecede parlak olsalar da çok uzak oldukları için sıradan teleskoplarla görülmeleri çok zordur. İlk kuasarlar 1950’lerde radyo teleskoplarıyla yapılan çalışmalar sırasında keşfedilmişti. Gözlemler, gökyüzünde çok güçlü radyo dalgası kaynaklarının olduğunu gösteriyordu. Ancak optik teleskoplarla yapılan çalışmalar sırasında çoğu zaman bu radyo dalgası kaynakları tespit edilemiyor, bazen de yıldız benzeri noktasal bir ışık kaynağı görülüyordu. Bu gök cisimlerine ilk olarak “yıldız benzeri radyo dalgası kaynağı” adı verildi. Kuasar terimi de bu ifadenin İngilizce karşılığının kısaltılmasıyla türetildi. Her ne kadar tespit edilen ilk kuasarların tamamı güçlü radyo dalgası kaynakları olsalar da yüksek miktarda radyo dalgası yaymak kuasarların genel bir özelliği değildir.
Gelişmiş teleskoplarla yapılan gözlemler kuasarların gök adaların merkezinde yer aldığını gösterir. Kuasarların yaydığı aşırı miktarda yüksek enerjinin kaynağı, içinde bulundukları gök adanın merkezindeki kara deliği çevreleyen yoğun madde bulutudur. Kütlesi Güneş’inkinin milyonlarca hatta milyarlarca katı olan kara deliğin çekimine kapılan elektrik yükleri ivmelendikçe ışıma yapar. Böylece sıradan gök adalardan yüzlerce kat daha parlak olan kuasarlar ortaya çıkar.