— Nasıl aradan çekilmek?
— Yani birine yol vermek. Çok sevdiğin bir varlıkla, nefret ettiğin bir varlığa yol vermek. Öyle ki, nefret ettiğin, sevdiğin bir varlık haline gelsin... İşte böylesine yol vermek! Sonra da onlara "Tanrı yardımcınız olsun, siz gidin, yanımdan geçip gidin, ben ise...»
— Siz ise?
— Artık yeter! gidelim.
Piyotr ilyiç ona bakıp duruyordu :
— Vallahi birine söyleyeceğim, sizi oraya bırakmasınlar diye. Şimdi niçin Mokroye'ye gidiyorsunuz san-
Kİ?
— Orada bir kadın var, bir kadın... Senin için bu kadarı yeter, Piyotr İlyiç... Kes artık!
— Beni dinleyin, gerçi siz vahşî bir adamsınız ama, ne gariptir sizden her zaman hoslanmışımdır... Onun için, işte şimdi sizin adınıza korkuyorum...
— Teşekkür ederim kardeşim. Benim için vahşî diyorsun ha? Vahşiler, vahşiler!... Ben de hep aynı şeyi söyler dururum: Vahşiler!... Ha, bak Mişa geldi işte! Ben ise onu unutmuştum bile...356
KARAMAZOV KARDEŞLER
İçeriye soluk soluğa elinde bozdurduğu bir deste para ile Mişa girdi ve «raporunu» vererek Pilotnikov'-larda «Herkesin harekete geçtiğim» şişeleri de çıkarıp getirdiklerini, balığı da, çayı da hazırladıklarını... yani her şeyin hemen yerine getirileceğini söyledi. Mitya, bir on rublelik çıkararak onu Piyotr İlyiç'e, sonra bir başka on rublelik daha alıp, onu da Mişa'ya fırlattı.
Piyotr îlyiç :
— Sakın ha!... diye bağırdı. Benim evimde öyle şey olmaz!... Hem zaten bu kötü birşey, şımarıklığa yol açar. Saklayın paralarınızı... tşte şuraya koyun; ne diye onları avuç avuç serpiyorsunuz öyle? Yarın ihtiyacınız olacak bunlara, gene de bana gelip on ruble isteyeceksiniz sonra. Neden hepsini yan cebinize koyuyorsunuz? Hay Allah, kaybedeceksiniz hepsini...
— Beni dinle sevgili kardeşim, gel Mokroye'ye birlikte gidelim, olmaz mı?
— Benim orada ne işim var?
— Dinle ister misin bir şişe açayım, yaşamanın şerefine içelim! Ben içmek istiyorum, hem de en çok istediğim şey seninle içmektir. Seninle hiç içki içmedik
değil mi?
— Peki içelim. Meyhanede içebiliriz. Oraya gidelim, zaten ben de oraya gidiyorum.
— Meyhanede içmeğe vakit yok. Ama Pilotnikov'-ların dükkânında arka odada içebiliriz. Sana bir bilmece sorayım ister misin?...
— Sor.
Mitya, yeleğinden bir kâğıt çıkardı, onu açıp adama gösterdi. Kâğıtta belirli ve iri harflerle şöyle yazılıydı: «Kendimi Ömrüm boyunca işlediklerim için cezalandırıyorum, tüm ömrümde yaptıklarımın hepsini ödüyorum.» Piyotr İlyiç kâğıdı okuduktan sonra :
— Vallahi gidip birine söyliyeceğim, şimdi gidip söyliyeceğim! diye söylendi.
KARAMAZOV KARDEŞLER
357
— Vakit bulamazsın kardeşim, haydi gel gidip içelim. Marş marş
Pilotnikov'ların dükkânı hemen hemen Piyotr İlyiç'in evinden bir ev ileride, sokağın köşesindeydi. Bir tüccar yeri olan, kentimizdeki en önemli bakkaliye mağazası buydu. Hem de oldukça güzel bir dükkândı. İçinde başkentteki bir mağazada bulunabilecek her çeşit bakkaliye vardı. «Yeliseyev kardeşlerin şaraphane sinden çıkma» şaraplar, meyveler, purolar, çay, şeker, kahve ve daha başka maddeler. Tezgâhın arkasında her zaman üç satıcı vardı, iki de ayak işlerine bakan çocuk oraya buraya koşuyorilardı.
Gerçi bizim bölge fakirleşmişti, mal mülk sahipleri hep başka yerlere göçetmişlerdi, ticaret yavaşlamıştı ama bakkal dükkânı eskisi gibi iyi işliyordu. Hattâ her yıl gittikçe daha çok gelişiyordu. Bu malların alıcısı hiç tükenmiyordu. Mitya'yı dükkânda sabırsızlıkla bekliyorlardı. Çok iyi hatırlıyorlardı ki, üç dört hafta önce, Mitya şimdi olduğu gibi, bir seferde, temiz para olarak birkaç yüz rublelik çeşit çeşit mal, çeşit çeşit şarap almıştı. (Veresiye olarak tabiî ona güvenmedikleri için hiçbir şey vermezlerdi!.) Yine hatırlıyorlardı ki, o zaman da şimdi olduğu gibi ellerinde koca bir deste renk renk para vardı. Mitya onları har vurup harman sa-vurmuş, pazarlık etmemiş, bütün bu yiyecekleri, şarapları, tüm o aldıklarını :ne yapacağını düşünmemiş, hattâ düşünmek bile istememişti.
Sonradan kent'te söylendiğine göre Dimitriy o vakit Graşenka ile birlikte Mtokroye'ye gittikten sonra, bir gece ile, ondan sonraki gün içinde üç bin rubleyi'bir çırpıda harcamış, yaptığı bu alemden geriye beş parasız, elinde avucunda birşey kalmadan dönmüştü. O zaman tüm bir çingene kabilesini ayağa kaldırmıştı. Bu kabile o günlerde bizim buralarda konaklamışdı. Bunlar iki gün içinde sarhoş Dimitriy'in cebinden sayısız para Çekmi?, pek çok da pahalı şarap içmişlerdi. Mitya ile358
KARAMAZOV KARDEŞLER
alay ederek anlattıklarına göre, kendisi Mokroye'de eli nasırlı köylülere şampanya içirerek sarhoş etmiş, köylü kızlarıyla kadınlarını da şekere, Strazburg çöreklerine boğmuştu. Bizde de özellikle meyhanede, Mitya'nın o zaman herkes içinde yaptığı açıklama ile alay etmişlerdi. (Yüzüne karşı tabiî alay edemezlerdi, böyle birşey yapmak biraz tehlikeli olurdu) Ama gene söylendiğine göre Mitya bütün bu «alem» den sonra Gruşenka'dan hiçbir şey koparamamış, genç kadın «ancak küçücük ayağını öptürmüş, başka hiç bir şeye izin vermemişti.» Mitya ile Piyotr İlyiç dükkâna yaklaştıkları vakit, kapıda içi halıyla örtülü, ziller çıngıraklar takılmış, atlan koşulu, heran yola çıkmağa hazır bir troyka ve Mit-ya'yı bekleyen arabacı Andrey'i gördüler. Dükkânda, Mitya gelinceye kadar bir sandığı mallarla doldurup «düzenlemişlerdi» bile. Sandığı kapayıp çivilemek, sonra da arabaya yerleştirmek için onun gelmesini bekliyorlardı. Piyotr İlyiç şaşırıp kaldı. Mitya'ya:
— Troyka'yı da nereden buldun? diye sordu.
— Sana gelirken Andrey'e rastlamış, doğru buraya, dükkâna gelmesini söylemiştim. Ne diye vakit kaybedeyim!... Geçen sefer Timofey'le gitmiştim. Ama Timofey bu sefer «dut... dut...» benden önce davranmış, gönlümün perisini tek başına alıp götürmüş. Andrey! Çok gecikmeyiz ya!...
Andrey, hemen :
— Bizden ancak bir saat önce varırlar. O kadar bile değil!... Bir saat önce yola koyulmuş olurlar! diye karşılık verdi. Timofey'i ben yolcu etmiştim. Nasıl gideceklerini biliyorum. Onların gidişi ile bizim gidişimiz aynı değil. Onlar bizim kadar hızlı gidemezler. Bir saat bile önce varamazlar.
Daha yaşlanmamış kızıl saçlı, kupkuru bir adam olan ve sırtında uzun bir gömlekle sol elinde kırbaç bulunan arabacı Andrey, heyecanla konuşmuştu:
KARAMAZOV KARDEŞLER
359
— Bir saat önce bile varamazlar!... diye tekrarladı.
— Eğer yalnız bir saat geri kalırsak elli ruble bahşiş var sana...
— Bir saat söz mü? Bana güvenebilirsiniz Dimit-riy Fiyodoroviç. Eh... Yarım saat kadar önce varabilirler, ama bir saat nerede?
Mitya telâşla emirler veriyordu ama, konuşması bir garipti, tuhaf tuhaf kekeliye kekeliye, sırasız bir sürü emirler veriyordu. Bir söze başlıyor, sonunu hemen unutuyordu. Piyotr İlyiç işe karışıp ona yardım etmek zorunluluğunu duydu.
Mitya:
— Dört yüz rublelik olsun! Daha az olmaz! Dört yüz rublelik olsun, tıpkı o zamanki gibi, diye emrediyordu. Dört düzine şampanya, bir şişe daha az olmaz...
Piyotr İlyiç:
— Bu kadar çoğunu ne yapacaksın? Dur!... diye bağırdı. Bu sandık da ne? Ne var içinde bunun? Dört yüz rublelik malı buna mı doldurdunuz?
Uğraşıp didinen bakkal çırakları aşırı bir nezaketle ona birinci sandıkta ancak yarım düzine şampanya ile daha önce gerekli olacak şeylerin, mezelerin, şekerlerin, monpansiye ile buna benzer şeylerin bulunduğunu, ama «asıl önemli maddelerin» o zaman olduğu gibi özel bir şekilde yerleştirilip, özel bir arabayla, gene bir troykayla tam zamanında yetiştirileceğini anlattılar. «Belki de Dimitriy Fiyodoroviç'ten ancak bir saat sonra oraya varacaktır.» dediler.
Mitya heyecanla :
— Bir saatten fazla olmasın! Bir saatten fazla olmasın! Mümkün olduğu kadar çok monpansiye ile fondan koyun. Oradaki kızlar bunları çok severler! diye
| ısrar ediyordu. Piyotr İlyiç:
— Peki, varsın fondan da koysunlar. Ama dört dü-360
KARAMAZOV KARDEŞLER
zine şampanyayı ne yapacaksın? Bir düzine yeter, dedi.
Neredeyse öfkelenecekti!...
Bakkalla pazarlık etmeğe başladı, hesabı istedi. Bir türlü sakinleşemiyordu. Bununla birlikte ancak hesaptan yüz ruble kadar indirebildi. Sonunda tüm olarak üç yüz rublelik mal gönderilmesi için anlaştılar. Ondan, daha fazla olmayacaktı. Piyotr İlyiç, birden aklı başına gelerek:
— Hay Allah kahretsin!... diye bağırdı. Bana ne oluyor yani? Madem paraları bedavadan elde ettin, savur öyleyse!...
Mitya onu dükkânın arka tarafındaki odaya sürükledi:
— Gel bakalım, tutumlu adam! Gel bakalım buraya! Kızma canım, dedi. îşte, şimdi bize buraya bir şişe getirecekler, biz de biraz çöpleniriz. Eh... Piyotr İlyiç,. gel oraya seninle birlikte gidelim. Seninle giderim çünkü sen iyi bir insansın. Senin gibileri severim.
Mitya çok kirli bir peçeteyle örtülü küçük masanın önündeki hasır iskemlenin üzerine oturmuştu. Piyotr îlyiç karşısına ilişti. Bir an sonra şampanya geldi. «Beyler istiridye isterler mi?» diye teklif edildi. "Eh. iyi cins istridye, en son gelen partideki istridyelerden..» denildi. Piyotr İlyiç hemen hernen öfkeyle:
— İstridye istemez! dedi. Zaten ben istridye yemem, hem başka birşey istemez, diye homurdandı.
Mitya:
— İstridye yemeğe vakit kalmadı. Zaten iştahımız da yok, dedi.
Birden heyecanlandı:
— Biliyor musun dostum! Ben hiçbir zaman bu düzensizliklerden hoşlanmamışımdır.
— Canım düzensizlikten kim hoşlanır? Üç düzine şampanya! Düşün bir kez! Mujiklere üç düzine şam panya, kim olsa bundan sarhoş olur.
KARAMAZOV KARDEŞLER
361
— Ben onu demek istemiyorum. Ben üstün bir düzenden söz ediyorum. İçimde düzen yok benim, «madem öyle, Allah belâmı versin!» diyorum. Tüm ömrüm düzensizlik içinde geçmiştir. Artık ona bir düzen vermeli. Söz oyunu yapıyorum, değil mi ha?
— Sayıklıyorsun, söz oyunu yapmıyorsun...
— «Şan olsun dünyanın en yükseğine,
«Şan olsun içimdeki Tanrı'ya!...» Bu şiir bir vakitler içimden gelmişti, aslında şiir değil, bir göz yaşı dam-iasıdır. Bunu kendim uydurdum... Ama bunu o yüzbaşıyı sakalından tutup da sürüklediğim sırada uydurmuş değilim...
— Durup dururken ne diye ondan söz ediyorsun?
— Durup dururken neden ondan mı söz ediyorum? Saçma! Herşey günün birinde bitiyor, herşey eşit oluyor! Bir çizgi çiziliyor, sonunda da toplam yapılıyor.
— Vallahi senin o tabancalarını hep gözümün önünde görür gibi oluyorum.
— Tabancalar da, saçma! Haydi iç de, gözlerine hayaller görünmesin! Ben yaşamı seviyorum. Aşırı denecek bir aşkla sevmişimdir onu. O kadar aşırı bir sevgi duymuşumdur ki hayata karşı... neredeyse adice bir sevgi... Ama yeter artık! Yaşamın şerefine yavrucuğum!... Seninle yaşamın şerefine içelim... Yaşamın şerefine kadeh kaldırmayı teklif ediyorum! Neden kendimden memnunum? Belki adiyim ama kendimden Memnunum işte... Adî olduğum için çok üzüntü duyuyorum, ama gene de kendimden memnunum. Tanrının yarattığı herşeyi kutsuyorum... Şu anda Tanrı'yi kutsamaya hazırım. Onun yarattıklarını da... Ama... Pis kokulu bir böceği yok etmek gerekir. Oraya buraya sürüne sürüne gidip te başkalarının yaşantısını zehir etlesin diye. Yaşamanın şerefine içelim, sevgili karde-şim!... Yaşamaktan daha değerli ne olabilir? Hiçbir şey!... Yaşamın ve kraliçeler kraliçesi olan bir kadının Şerefine içelim...362
KARAMAZOV KARDEŞLER
KARAMAZOV KARDEŞLER
363
— öyle olsun bakalım! Yaşamın şerefine, hattâ se-îjin kraliçenin şerefine içelim...
Birer bardak içtiler. Mitya gerçi heyecan içindeydi ve herşeyi oraya buraya savuruyordu, ama gene de garip bir hüzün duyuyordu. Yalnız üzerine, karşı konulmaz, ağır bir sıkıntı çökmüştü.
— Mişa!... İçeriye giren senin Mişa'ydı değil mi? Mişa yavrucuğum gel buraya!... Şu bardaktakini iç bakalım, altın saçlı Febüs'ün, yarın ki Febüs'ün şerefine!.
Piyotr İlyiç asabî bir tavırla:
— Canım ne diye ona da veriyorsun!... dedi.
— Ne olursun izin ver, ne olursun!... Ben öyle istiyorum...
— Ay sen yokmusun?...
Mişa bardaktakini içti, eğilerek selâm verdi. Sonra koşa koşa gitti. Mitya :
— Sonradan beni daha çok hatırlar! dedi. Ben bir kadım seviyorum, bir kadını!... Kadın nedir? Dünya'-nm kraliçesidir... Ama içimde bir hüzün var, bir hüzün Piyotr İlyiç... Hamlet'i hatırlar mısın? «içimde öyle bir hüzün, öyle bir hüzün var ki Horasiyo... Ah zavallı torik!...» Belki de o torik benim işte. Evet gerçekten şu anda ben İorik'im, sonra da bir kafatası olacağım...
Piyotr İlyiç dinliyor, susuyordu. Mitya da bir süre sustu. Sonra küçük kara gözlü güzel bir fino köpeğini farkederek birden dalgın dalgın bakkal çırağına :
— Köpeğiniz ne cinstir? diye sordu. Bakkal çırağı:
— Varvara Alekseyevna"nın, bizim ev sahibinin köpeğidir. Demin kendileri getirdiler. Sonra da burada unuttular onu. Geri götürmeli...
Mitya düşünceli bir tavırla :
— öyle bir köpek görmüştüm alayda... Yalnız onun arka ayağı kırıktı. Piyotr İlyiç söz gelmişken sana şey sormak istiyorum; sen hiç hayatında hırsızlık
mi, etmedin mi?
— Bu ne biçim soru?
— Lâf olsun diye sordum işte. Bak ne diyorum; birinin cebinden başkasına ait olan bir şeyi çaldın mı? Devlet hazinesini soydun mu? demiyorum. Devleti herkes soyuyor, sen de soymuşsundur tabiî...
— Sus be, Allah kahretsin!
— Ben yabancıya ait bir şeyden bahsediyorum. Yani birinin cebimden, para cüzdanından filân bir şey çaldın mı ha?
— Bir gün annemden yirmi köpek çalmıştım. O zaman dokuz yaşındaydım. Masanın üzerinden almıştım parayı. Yavaşça almış avucumun içinde saklamıştım.
— Peki sonra ne oldu?
— Hiç! Hiç bir şey olmadı. Parayı üç gün sakladım, sonra utandım, gidip itiraf ettim, parayı da geri verdim.
— Peki sonra ne oldu?
— Tabiî dayağı bastılar. Hem sen ne diye bunları soruyorsun? Yoksa sen de bir şey mi çaldın?...
Mitya kurnaz bir tavırla göz kırptı:
— Çaldım ya... Piyotr İlyiç, merakla:
— Ne çaldın?
— Annemden yirmi köpek çaldım. Dokuz yaşındaydım. Üç gün sonra geri verdim...
Mitya bunu söyledikten sonra yerinden kalktı. Birden dükkânın kapısından içeri arabacı Andrey baktı:
— Dimitriy Fiyodoroviç acele etsek nasıl olur? diye seslendi.
Mitya birden harekete geçti:
— Herşey hazır mı? Gidelim! Son olarak birşey daha söyliyeceğim, hem... Andrey'e yola koyulurken bir bardak votka verin! Votkadan başka bir kadeh de konyak verin!... Şu kutuyu'(Tabanca kutusunu söylüyor-du benim oturacağım yerin altına sokun. Elveda Piyotr İlyiç. Beni kötülükle anma!...
364
KARAMAZOV KARDEŞLER
— Canım nasıl olsa yarın döneceksin değil mi?
— Evet... Ne olursa olsun döneceğim!... Bakkal çırağı ayağa fırladı:
— Hesabı, lütfen, şimdi öder misiniz? dedi.
— Ha, evet, hesap var ya! Tabiî ödeyeceğim...
Mitya gene cebinden para destesini çıkardı, içinden renk renk üç kâğıt para çıkardı, tezgâhın üzerine attı ve aceleyle dükkândan çıktı. Herkes peşinden gitti, onu yerlere kadar eğilerek selâmlarla, temennilerle uğurladılar. Andrey, Jbiraz önce içtiği konyaktan hafifçe geğirdi, arabanın ön tarafına atlayıp oturdu. Ama Mitya tam oturacağı sırada, birden hiç beklemediği bir şey oldu; karşısında Fenya'yı gördü. Kadın soluk soluğa, koşa koşa geldi. Bağırarak ellerini önünde kavuşturdu ve «Pat» diye Mitya'nın ayaklarına kapandı:
— Beyefendiciğim, Dimitriy Fiyodoroviç, evlâdım, sakın hanımefendiye bir kötülük etmeyin!... Ben de size herşeyi anlattım!... O adama da yazık etmeyin. Zaten o hanımefendinin eski beyidir, yabancısı değildir! Şimdi Agrafena Aleksandrovna ile evlenecekmiş. Onun için Sibirya'dan dönmüş... Dimitriy Fiyodoroviç!... Beyefendiciğim... Bir başka insanın hayatına yazık etmeyin!...
Piyotr İlyiç kendi kendine:
— Vay, vay vay!... Bak hele! Eh şimdi kim bilir orada neler yapacaksınız? diye mırıldandı. Şimdi her-şey anlaşılıyor. Nasıl anlaşılmasın...
Mitya'ya yüksek sesle :
— Dimitriy Fiyodoroviç, sen şimdi bana tabancaları versene erkekçe ver bana onları... işitiyor musun Dimitriy? diye bağırdı.
Mitya :
— Tabancaları mı? Dur yavrum!... Ben onları yolda fırlatıp atacağım, diye karşılık verdi. Fenya ayağa kalk! önümde yatma öyle. Merak etme, artık bundan
KARAMAZOV KARDEŞLER
365
böyle Mitya kimseye zarar vermez!... O budala artık hiç kimseye kötülük etmiyecektir... Arabaya yerleştikten sonra :
— Hem bak, sana ne diyeceğim Fenya! diye bağırdı. Biraz önce seni kırdım, onun için beni bağışla. Benim gibi adî bir adamı bağışla... Hoş bağışlamazsan da ziyanı yok! Çünkü artık benim için hepsi bir... Çek bakalım Andrey! Çabuk ol! Çek!...
Andrey dizginlere dokundu; arabanın çıngırağı etrafı çınlatmağa başladı:
— Elveda Piyotr İlyiç!... Son göz yaşım senin olsun!...
Piyotr îlyiç arkasından: "Sarhoş değil, öyleyken neler saçmalıyor!» diye düşündü.
Bir an Mitya'yı aldatacaklarını, ona kazık atacaklarını hissederek arabaya yüklenecek eşyaları nasıl ha-zırlıyacaklarmı kontrol etmek için orada kalmayı düşündü. Sonra birden kendi kendine kızdı, tükürdü, bilardo oynamak için kendi meyhanesine gitti. Yolda giderken :
— Çok iyi çocuk ama, budala... diye mırıldanıyordu. O subayı Gruşenka'nın «eski göz ağrısı» nı işitmiş-tim. Eh, madem buraya gelmiş, o halde... Ah... o tabancalar yok mu?... Aman canım dadısı değilim ya, ne oluyor bana? Varsın yanında kalsın tabancalar! Hem zaten bir şey olmayacak. Bir ağız kavgası yaparlar, olur biter! İçerler, döğüşürler, döğüştükten sonra da barışırlar. Bunlar birşey yapacak adam mı? Neydi o «aradan çekilirim», «Kendimi cezalandırırım» lâfları? Hiçbir şeycik olmayacak! Meyhanede sarhoş gibi hep bu lafları bağırarak bin defa söyledi. Ama şimdi sarhoş değil. "Ruhu sarhoşmuş!» Öyle laflan basit adamlar sever. Ben lalası mıyım, neyim yani? Muhakkak biriyle döğüşmüştür. Suratı kan içindeydi, acaba kiminle dö-tüştü? Meyhanede öğrenirim. Mendili de kan içindey-366
KARAMAZOV KARDEŞLER
KARAMAZOV KARDEŞLER
367
di... Hay Allah, hem de mendil bizim evde, yerde kaldı... Aman vız gelir bana!...
Meyhaneye müthiş bir can sıkıntısı içinde gitti ve hemen bir parti oyuna başladı. Oyun onu neşelendirdi. Bir başka parti daha oynadı. Sonra oyun arkadaşlarından biriyle konuşmağa başladı, ona Dimitriy Karama-zov'un gene bir yerden para bulduğunu söyledi. Mitya'-nın elinde üç bin ruble kadar paranın bulunduğunu kendi gözüyle gördüğünü ve onun gene Gruşenka ile Mokroye'ye âlem yapmağa gittiğini anlattı. Bu sözler onu dinleyenlerde beklenmedik bir hayret uyandırdı. Hepsi birden ve hiç gülmeden garip bir ciddilikle konuşmağa başlamışlardı. Hattâ oyunu bile yarıda bıraktılar.
— Üç bin mi? Allah, Allah... Nereden olacak üç bin rublesi?
Daha başka sorular sormağa başladılar. Piyotr İl-yiç, Mitya'ya parayı Hohlakova'nın hediye ettiğini bildirince de onun bu sözlerini şüphe ile karşıladılar:
— Sakın ihtiyarı soymuş olmasın? öyle olamaz mı?...
— Üç bin bu!... İşin içinde muhakkak bir bit yeniği vardır.
— Babasını öldüreceğini söyleyerek atıp tutmuştu ya! Hepimiz burada isitmiştik... Hemde tam üç binden söz etmişti.
Piyotr İlyiç konuşulanları dinliyordu. Birden sorulan tüm sorulara soğuk bir tavırla ve iki üç sözle karşılık vermeğe başladı. Oraya gelirken, Mitya'nın yüzüyle ellerinin kan içinde olduğunu anlatmak istediği halde, bundan bir tek kelime olsun söz etmedi..
Üçüncü partiye başladılar. Mitya'yla ilgili konuşmalar yavaş yavaş sona erdi. Ama Piyotr îlyiç üçüncü partiyi bitirdikten sonra, daha fazla oynamak istemedi. Istakayı bıraktı ve akşam yemeğini yemeğe hazırlandığı halde, bundan vazgeçerek meyhaneden çıkıp git-
l
ti. Meydana vardığı vakit, şaşkınlıkla durakladı. Kendisine hayret ediyordu, çünkü o anda, içinde Fiyodor Pavloviç'in evine gitmek ve olup bitenleri öğrenmek isteğini duymuştu. «Saçma... Saçma sapan olan bir şey yüzünden gidip yabancı bir adamın evinde herkesi uyandırarak rezalet koparmağa ne hakkım var? Allah kahretsin!... Lalası mıyım ben neyim?»
Fena halde canı sıkılarak kendi evine doğru yürüdü. Birden Fenya'yı hatırladı, üzülerek: «Hay Allah!... Demin ona sorsaydım, herşeyi öğrenirdim..."' diye düşündü. İlle onunla konuşmak için sabırsız bir istek duydu. Bu istek içinde öyle alevlenmişti ki, yarı yolda sert bir dönüş yaparak hemen Gruşenka'nın kira ile oturduğu Morozova'nın evine gitti. Yaklaştı, dış kapıyı çaldı. Gecenin sessizliğinde duyulan bu vuruşlar, birden aklını başına getirmiş gibi oldu. İçinde öfke uyandırdı. Üstelik kimse karşılık vermiyordu. Evde herkes-uykudaydı. Bu sefer gerçekten büyük bir üzüntü ile «Hay Allah, rezalet çıkacak!» diye düşündü, ama çekilip gidecek yerde gene var gücü ile vurmağa devam etti. Gürültü tüm sokağa yayıldı, etrafı çın çın çınlatıyordu. Piyotr llyiç, vuruşların sesi etrafı çınlattıkça, her seferinde kendi kendine deli gibi: «Ne olursa olsun duyuracağım, ne olursa olsun duyuracağım!...» diye mırıldanıyor, dış kapıya indirdiği vuruşları gittikçe şiddetlendiriyordu...
VI
KENDİM GELİYORUM
Dimitriy Fiyodoroviç'e gelince, genç adam rüzgâr gibi gidiyordu. Mokroye'ye kadar yirmi verst'den biraz daha fazla mesafe vardı, ama Andrey'in troykası dört nala öyle gidiyordu ki, oraya bir saat, bir çeyrekte va-368
KARAMAZOV KARDEŞLER
rabilirdi. Arabanın hızlı gidişi birden Mitya'yı zinde-leştirmiş gibiydi. Hava taze, biraz da soğuktu. Temiz göklerde iri yıldızlar parlıyordu. Bu, Alyoşa'nın toprağın üzerine kapanarak »coşkun bir heyecanla onu sonsuzluğa dek seveceğine yemin ettiği» geceydi. Hattâ belki de aynı saatti!
Gerçi Mitya'nin ruhunda bir karışıklık, büyük bir karışıklık vardı ve o anda, birçok şeyler ona müthiş üzüntü veriyordu... Ama tüm varlığı karşı konulmaz bir şekilde, kavuşmak için rüzgâr gibi gittiği, son bir kez daha yüzüne bakmak için acele ettiği «kraliçesine» doğru yönelmişti. Yalnız bir tek şey söylemek isterim: O anlarda içinde en küçük bir isyan uyanmıyordu. Belki de bu kıskanç adamın karşısına yeni çıkan o erkeğe karşı, yerden biter gibi ortaya çıkan o yeni rakibine, o «Subaya» karşı içinde en küçük bir kıskançlık bile duymadığını söylersem, bana inanmazlar...
Belki karşısına her hangi biri çıksaydı, hemen kıskançlık duyardı, hattâ belki de o korkunç ellerini gene kana bulardı. Ama o adama, Gruşenka'nın «O ilk göz ağrısına» karşı şimdi troykasmda uçup giderken öfkeli bir kıskançlık duymak şöyle dursun, en küçük bir düşmanlık bile beslemiyordu. Gerçi onu daha görmemişti bile ama «Şimdi kesin olarak artık Gru-şenka ile o adamın hakkı söz konusu olur. Onun ilk aşkı, beş yıldır unutmadığı aşkı söz konusu. Madem onu unutmadı, demek ki, bu beş yıl içinde hep onu sevdi. Hem ben durup dururken ne diye ortaya atıldım sanki? Bu işin içinde benim yerim var mı? Çekil Mitya!... Yol ver! Zaten artık ben neyim ki? Şimdi subay da olmasa, artık herşey bitmiştir. Hattâ o adam hiç ortaya çıkmamış olsaydı, gene de herşey artık sona ermiş olacaktı.» İşte eğer o sırada düşünebilseydi, izlenimlerini "bu sözlerle açıklayabilirdi. Ama artık o sırada düşüne-miyordu bile. Kararını, hiç düşünmeden, içinden gelen bir duyguyla, bir anda ve tüm sonuçlarını kabul ede-
KARAMAZOV KARDEŞLER 369
rek daha Fenyada iken, daha kadının ilk sözlerini işitir işitmez vermişti.
Bununla birlikte verdiği bu karara rağmen, ruhunda bir bulanıklık, ona müthiş üzüntü veren bir karışıklık vardı. Verdiği karar bile onu sakinleştirmemişti. Geride pek çok şey kalmıştı, bunlar onu çok üzüyordu. Bazen bir hayret duyuyor gibiydi. Gerçi mürekkep kalemiyle kâğıda: «Kendime ceza vereceğim, suçumun kefaletini ödiyeceğim» diye yazmıştı ve o kâğıt, şimdi yanında, cebinde hazır duruyordu. Gerçi tabancası doluydu. Ertesi gün altın saçlı Febüs'ün ilk sıcak ışıklarını nasıl karşılayacağına karar vermişti, öyleyken gene de geride kalan, daha önce olup biten ve ona müthiş bir acı veren şeylerle hesabını kesmesine, yaptığını ödemesine imkân yoktu! Bunu derin bir üzüntüyle hissediyordu. Bu ümitsiz düşünce, ruhuna bir sülük gibi yapışıp kalmıştı.
Yolda, bir ara birden Andrey'i durdurmak, arabadan atlamak, doldurulmuş tabancayı çıkarmak ve gün doğmasını beklemeden herşeyi orada bitirivermek isteğini duydu. Ama bu an bir kıvılcım kadar kısa süreli oldu. Zaten troyka da «mesafeyi yutarcasına» uçup gidiyordu. Dimitriy, hedefine yaklaştıkça yalnız Gruşen-ka'yı, yalnız onu düşünmeğe başlıyor, bu düşünce, gittikçe daha büyük bir güçle tüm varlığını sarıyor, geri kalan bütün o korkunç hayalleri zihninden geriye itiyordu. Ah... Gruşenka'yı ne kadar görmek istiyordu! Hiç değilse göz ucuyla, hiç değilse uzaktan görebilseydi onu! «Şimdi Gruşenka o adamla beraber. Eh ne yapalım? Gidip bakarım, onunla birlikte, o eski sevgilisiyle birlikteyken ne halde? Onu bir göreyim, başka hiç birşev istemiyorum...» diye düşünüyordu.