Genel Olarak Galaksiler
Selam uzay sever dostum.
Ben Hayalim Uzay projesinden sana galaksileri anlatmakla görevli Emre. Bu makalemde sana, sıkıcı olmayan bir dilde galaksileri anlatmaya çalışacağım. İstersen onları tanımakla başlayalım:
-"Galaksi nedir?"
Diğer adı gök ada olan galaksiler milyarlarca yıldız, plazma, gaz, toz, başka gök cisimleri ve karanlık madde gibi çeşitli şeyleri içinde bulunduran büyük gök cisimleridir.
-"Kaç adet galaksi vardır?"
Bu sorunun kesin bir cevabı olmamakla beraber bilim insanları 300 ila 500 milyar arasında galaksi olduğunu belirtmektedir. Fakat evren öylesine büyüktür ki bu galaksiler Samanyolu benzer büyük galaksilerdir. Eğer cüce galaksiler de bu sayının üzerine eklenirse bu sayı 6-8 trilyon arasında değişmektedir. Sence de evren çok büyük değil mi dostum? Fakat bu uçuk sayılar günümüzde bile bir kesinlik kazanmış değildir. Ve bu sayı her geçen gün güncelleniyor. Ayrıca en ilginci ise bu galaksilerin evrenin sadece %10'da bulunduğu söylenmektedir.
-"Galaksiler neye benzer?"
Bilinen galaksilerin büyük bir çoğunluğu disk şeklindedir. Fakat disk şeklinde olmayan galaksiler de vardır. Galaksiler başlıca; çubuk şeklinde galaksiler, eliptik galaksiler (bu bütün galaksilerin %20'sini oluşturmaktadır) ve düzensiz (irregular) galaksilerdir.
- Eliptik Galaksiler
Dairesel galaksi olarak da geçen eliptik galaksiler sarmal galaksilerin aksine yıldız oluşumu çok azdır. Bu yüzden bilim insanları onlara ölü galaksi de der. Yıldız üretememelerinin sebebi içinde barındırdığı gazların az olmasıdır. Hubble düzeninde daireye yakın görünenler E0, ovalliği baskın olanlar ise E7 olarak adlandırılır. İçinde bulundurdukları yaşlı yıldız sayısı bir hayli çoktur.
(Görseldeki galaksinin ismi IC1101 şu ana kadar bilinen en büyük galaksi)
- Sarmal Galaksiler
Diğer ismi spiral galaksidir. Evrendeki galaksilerin büyük kısmı bu gruba girer. Sarmal galaksilerin diğer galaksilere göre çok daha büyük bir açısal hızları vardır. Bu gök adalarda yeni yıldız oluşumu hızlıdır. Bu tip galaksilerin merkezinde parlak yıldız topluluğu olur. Çevresi ise teker isimli yıldızlar topluluğu ile sarılmıştır. Ve merkezden dışarı doğru uzanan parlak kollar bulundurur. Bu kollar merkezden dışarı doğru açılmaktadır.
- Düzensiz Galaksiler
Düzensiz gök adalar, biçimsel gök ada sınıflarından birine uymayan gök adalardır. Halkalı ve merceksi galaksiler bu grupta bulunur. Belli bir hacimleri de yoktur. Hubble düzeninde S0 olarak gösterilir. Çoğu düzensiz galaksinin eskiden düzenli (sarmal veya eliptik) galaksi olduğu sonrasında yaşanan galaksi çarpışmaları ve kütleçekimsel güç sebebiyle düzensizleştiği düşünülmektedir.
-"Ünlü bilim adamlarının galaksiler hakkındaki teorileri"
•Big Bang: Einstein, Hubble, Lemaitre ve diğer birçok bilim adamının yaptığı araştırmaları sonucu ortaya çıkan Big Bang (Büyük Patlama) Teorisi'ne göre evren, 14 milyar yıl önce büyük bir patlama sonucu ortaya çıkmıştır. Patlamadan önce evren tek bir noktada bulunuyor, patlamadan sonra ise bu nokta gitgide büyüyerek şimdiki evren halini alıyor. Patlamanın etkisi hala devam etmekte, evren hala genişlemektedir.
•Hubble Kanunu: Yaptığı astronomik araştırmalar sonucu Samanyolu'ndan başka galaksilerin de olduğu, ayrıca bu galaksilerin bizden git gide uzaklaştığını keşfeden Hubble'ın en büyük başarısı, bu uzaklaşmanın galaksiler arası mesafeye doğru orantılı olmasını keşfetmesidir.
Hubble Kanunu; "Hız = Hubble Sabiti x Mesafe" dir. İşin içine formül girdiğinde tanıdığım, gördüğüm hemen hemen her insan sıkılmaktadır. Fakat formüllerin önemini anlayan biz ve bizim gibiler heyecanlanmaktayız.
-"Samanyolu ve Andromeda galaksileri çarpışırsa ne olur?"
•Komşu galaksimiz olan Andromeda, yaklaşık olarak 1 trilyon yıldız barındırır. İçinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi ise yaklaşık olarak 300 milyar yıldız barındırır. Peki bunu nasıl mı biliyoruz? Tabii ki de görevine 1990 tarihinde başlayan emektar Hubble Teleskobu ile. Asıl olarak Andromeda galaksisi bize saniyede yaklaşık olarak 100 km/h ile Samanyolu'na yaklaşmaktadır. Mesafe kısa, fakat hız da aşırı yavaştır. Çarpışma sonucu ise:
İlk temas: Galaksiler arası çarpışmanın ilk belirtisi, kütle çekimsel kuvvetlerin yol açtığı, iki galaksi arasındaki madde köprüsüdür.
Gelgit kuyrukları: Maddeler saçıldıkça çarpışmadan dışarıya gelgit kuyruğu denilen uzun gaz ve toz akışları yayılıyor.
Yırtılma: Kütle çekimsel kuvvetler maddeyi her yönde çekerek gaz bulutunun her yerinden şok dalgaları oluşturuyor.
Bir yıldız doğuyor: Çarpışmanın merkezi yoğun sürtünme ve kütle çekim kuvvetlerine maruz kalarak devasa yıldızlar oluşturuyor.
(Video: Tarih ve Bilim Platformu)
Sammeda (bu ismi ben verdim) yani daha büyük ve ikisinin karışımı bir galaksi çıkacaktır. Araştırmalar sonucu yeni oluşacak bu galaksinin, Güneş Sistemini hiç de sevmeyeceği anlaşılacaktır. Bilim adamlarının verdiği %50 ihtimal ile, çekirdekten çok daha uzağa savrulacağız. Zaten şu anki çekirdeğe olan uzaklığımız 30.000 ışık yılı mesafede ve bir turu ancak 225.000.000 yılda tamamlayabiliriz. Bu mesafeye ise Galaktik Yıl adını veriyoruz.
-"Galaksiler arası yolculuk mümkün müdür?"
•Bu sorunun cevabına evet demek, karıncanın okyanusu eklentisiz bir şekilde geçmesine ihtimal vermeye benzetirim ben.
-Daha fazlası için: hayalimuzay.com
-Görüş ve istekleriniz için: email@example.com
-Emre YILMAZ