Hiçbir şey yok olmaktan daha nihai veya daha acımasız değildir. İnsanlar evlerini yıkıp gezegeni ısıtırken türlerin yok olma hızı göz önüne alındığında, yeni iklim kitaplarında yok oluşun yoğun bir şekilde yer alması şaşırtıcı değil. Ağır, ama hiçbir şekilde sıkıcı değil.
İngiliz doğa yazarı Peter Marren, bu konuyu eserinde takdire şayan bir brio ile ele alıyor. Onlar Gittikten Sonra: Geçmiş, Bugün ve Gelecek Yok Oluşlar (Hodder Stüdyo £16,99). Ona göre, türlerin bir kez daha anormal derecede yüksek oranlarda yok olduğu altıncı bir kitlesel yok oluşa tanık oluyoruz. Fark şu ki, bu sefer sebep bizleriz.
Bu kadar iç karartıcı olsa da, iyi tarafları var. Nesli tükenme tehdidi, türleri yok olmadan önce bulmak ve kataloglamak için erken bir çaba patlamasını teşvik ettiğini yazıyor. Son 50 yılda dünyadaki kurbağaların ve köpekbalıklarının yarısı keşfedildi.
Ayrıca soyu tükenmiş birçok canlı da hayallerimizde yaşamaya devam ediyor. Uçamayan dodo, Hollandalılar ona “dod-aars” veya “şişko eşek” demeyi sevse de, hala dünyanın en ünlü kuşlarından biridir ve adının Portekizce “aptal” kelimesinden geldiği anlaşılıyor.
Önemli olan, yine de, yok olma tehdidi, çevre koruma çalışmalarını aşırı hıza soktu. Deniz koruma başarıları, Charles Clover’ın son kitabının merkezinde yer alıyor. Denizi Yeniden Yabanileştirmek: Okyanuslarımızı Nasıl Kurtarırız (Tanık Kitapları £ 22).
Çevreci bir gazeteci olan Clover, 2004 yılında aşırı avlanma üzerine yazdığı kitabıyla tanınır. Hattın sonubelgesel film haline getirildi. Balık stokları dünya çapında ciddi aşırı sömürüyle karşı karşıya kalmaya devam ediyor ve bazı durumlarda çöküyor. Ancak yeni kitabı, ya habitatları ve türleri aktif olarak restore ederek ya da iyileşmeleri için onları kendi haline bırakarak, denizi “yeniden vahşileştirerek” sorunun çözülebileceğine dair kanıtlar olduğunu savunuyor.
Bu tür çabalar, suşi ve sashimi için ödüllendirilen mavi yüzgeçli orkinos gibi bir zamanlar yok olmaya doğru giden türlerin eski haline getirilmesine yardımcı oldu. Ayrıca Dorset ve Devon kıyılarında yılanbalığı ve mercanların toparlanmasını da teşvik ettiler. Şimdiki zorluk, çabayı daha hızlı ve daha fazla genişletmek.
Fransız çevre tarihçisi Guillaume Blanc, bu arada karada, koruma çabalarının savunmasız insanlar için rahatsız edici yan etkileri olabileceğini yazıyor. Yeşil Sömürgeciliğin İcadı (Yönetim £15,99).
Blanc’ın Afrika’da milli parklar oluşturmaya yardımcı olan uluslararası koruma gruplarına yönelik sert eleştirisi, 2020’de Fransızca olarak ilk yayınlandığında ortalığı karıştırdı. Helen Morrison tarafından yapılan bu İngilizce çeviride Blanc, çevresel nedenleri karalamak istemediğini söylemek için acele ediyor. . Bunun yerine, parkların, binlercesinin hayvanlar, ormanlar veya savanlar lehine, bazen şiddet kullanarak sürüldüğünü söylediği Afrikalılar üzerindeki etkisini vurgulamak istiyor.
2007’den beri defalarca ziyaret ettiği Etiyopya’daki Simien Parkı’na odaklanan Blanc, 20. yüzyıl boyunca en az bir milyon insanın koruma altındaki bölgelerden çıkmaya zorlandığını bildirdi.
Sorun, Afrika’nın son, el değmemiş bir vahşi yaşam olarak kusurlu bir vizyonundan ve batının onu korumak için boşuna çabalamasından kaynaklanıyor. “Doğayı ne kadar yok edersek, buradadaha enerjik bir şekilde onu kurtarmaya çalışırsak orada,” O yazıyor.
Son olarak, iklim değişikliğine yaratıcı politika çözümleri sunan, sayıları giderek artan kitaplara bir yenisi daha eklendi: İklim Engeliyle Yüzleşmek: Diplomasi, Teknoloji ve Politika, Temiz Enerji Geleceğinin Kilidini Nasıl Açabilir? (Yale University Press £20/$28).
ABD’de bir atmosfer bilimcisi olan yazar Daniel S Cohan, aşındırıcı derecede yavaş BM iklim müzakereleri gibi emisyonları azaltmak için mevcut uluslararası sistemlerin çalışmadığını söylüyor. Geride kalanların yetişmesini beklemek yerine iklim eylemini ilerletmek isteyen ülkelerden daha küçük, daha çevik koalisyonlar kurmak için ikna edici bir gerekçe sunuyor.
Bu yaklaşımın unsurları şimdiden ortaya çıkmaya başladı. Geçen yıl Glasgow’da düzenlenen COP26 iklim zirvesindeki en önemli duyurulardan biri, ABD ve diğer zengin ulusların Güney Afrika’nın kömürden uzaklaşmasına yardımcı olmak için verdiği 8.5 milyar dolarlık bir taahhüttü. Cohan ayrıca, üyeliği teşvik eden ve ayrılmayı caydıran özel avantajlar sunan ülkelerin “karbon kulüpleri” için de dava açıyor. Bu tür gruplar, ortak karbon fiyatlandırma sistemlerine ve karbonu fiyatlandırmayan üye olmayanlardan yapılan ithalatlarda karbon tarifelerine sahip olabilir. Veya yeşil enerji araştırmalarını koordine edebilirler.
Fikirleri bugün kulağa çok uzak gelebilir, ancak iklim sorunuyla başa çıkmanın yeni yollarına duyulan açlık arttıkça, onlar da memnuniyetle karşılanıyor.
pilita clark bir FT iş köşe yazarıdır
Facebook’taki çevrimiçi kitap grubumuza katılın: FT Kitap Kafe