Elli yıl önce kurulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi dünyanın en güçlü yargı kuruluşu olarak tanınır. Ancak bu güçlü mahkeme çok ağır bir dava yükü altında… Buna bir çare bulmak üzere Avrupa adalet bakanları İsviçre’de toplandı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne üye 47 ülkenin adalet bakanları, mahkemenin karşılaştığı bir dizi sorunu çözmeye çalışacak. Mahkemenin önündeki dava sayısı Ocak ayında 119 binin üzerindeydi. Fransa’nın Strasbourg kentindeki mahkemede, hükümetleri aleyhine dava açanlar sonucu almak için yıllarca beklemek zorunda kalıyor. Ayrıca mahkeme, başvuruların pek çoğunu yetki alanına girmediği için geri çeviriyor.
İsviçre, bakanların toplantıda mahkemenin bünyesinde gereken reformları yapmak için yeni bir mekanizma oluşturmaya çalışacağını açıkladı.
İnsan hakları ve demokrasi alanındaki politikalarla ilgilenen ve merkezi Londra’da bulunan Henry Jackson Society’nin başkanı Alan Mendoza, mahkemede işlerin daha hızlı yürümesini sağlamanın iki yolu olduğunu belirtti.
Mendoza, “Önüne gelen davaları hızla çözüme kavuşturmak için mahkemenin yapacağı iki iş var: Ya davayı değerlendirme süreçlerini değiştirecek, ya da görevli yargıç sayısını artıracak. Mahkeme, yapılanmasında değişikliğe gitmek zorundadır,” diyor.
Mendoza bir başka seçenek olarak da, mahkemenin bakacağı dava alanlarını daraltarak, daha geniş sosyal konulara veya bir değil, birkaç ülkeyi birden kapsayan sorunlara eğilebileceğini kaydediyor.
Mahkemeye en son davalar Rusya, Türkiye, Ukrayna ve Romanya hakkında açıldı. Türkiye’den kitap yakma, İtalya’dan çocuk vesayeti, Rusya’dan da Çeçen isyancıların ortadan kaybolmasıyla ilgili davalar açıldı.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi uzmanlarından Anthony Dworkin uluslararası hukuk konusunda uzman. Dworkin mahkemeyi şöyle değerlendirdi:
“Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi oldukça güçlü bir kuruluştur. En azından teoride bile kalsa, kararları bağlayıcı nitelik taşıdığı için de mahkeme, dünyanın en güçlü mahkemesidir.”
Uzman birçok Avrupa ülkesinin, aleyhinde alınan mahkeme kararlarını uyguladığını da kaydediyor. Gözlemciler mahkemenin din, eşcinsel hakları ve terörle mücadele gibi, çok tartışmalı konularda açılan davaları da karara bağladığını belirtiyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 1998 yılında geçirdiği son reformdan günümüze kadar on bin davayı karara bağladı.