Fenikeliler Hakkında Bilgiler
FENİKELİLER, Eskiçağ’da Suriye ve Lübnan’ın Akdeniz kıyılarına yerleşen Sami ırkından bir topluluktur. Nereden geldikleri kesinlikle bilinmemektedir. Fenikelilerin ülkesi, Lübnan dağlarıyla Akdeniz arasında kalan dar bir bölge idi. Yeteri kadar tarıma ve hayvancılığa elverişli değildi. Fakat dağlarında gemi yapımında kullanılan köknar ve sedir ağaçları, kıyılarda korunaklı limanlar vardı. Onun için Fenikeliler, geçim yolunu deniz ticaretinde buldular. Mısırlılarla ilişki kurarak onlara gemi kerestesi, hoş kokulu bitkiler, sıvı yağlar ve reçine sattılar. Fakat kendi aralarında bir birlik meydana getiremediler.
Fenikeliler, kendilerine kıyı Kenanîleri veya bağlı oldukları şehirlere göre Sidonlu, Tirli diyorlardı. Onlara Fenikeliler adını Yunanlar vermiştir. Fenikeliler İ.Ö. II. binyılın başlarında Mısırlıların egemenliği altına girdiler. Fenikeliler kıyıda en önemlileri Biblos, Si-don (Sayda) ve Tir (Sur) olan birçok şehir kurmuşlardı. Bunlardan her biri ayrı birer devletti. Ticaretle zenginleşen ve güçlenen Sidon ve ondan sonra Tir, öteki Fenike şehirlerine üstünlüklerini kabul ettirdiler.
Sidon’un (Sayda) Üstünlüğü: Sidon-lular, İ.Ö. II. binyılm ortalarında Akdeniz ticaretini ellerine geçirdiler. Mısır’ dan ve öteki akdeniz ülkelerinden aldıkları malları gemilere yükleyerek Sidon’a götürüyorlardı. Mısır firavunları, onlara, delta bölgesinin bazı yerlerinde antrepolar kurmalarına izin vermişlerdi. Si-don’da toplanan mallar, kervanlarla Fırat boylarına götürülüyor, buradan da sallarla Mezopotamya’ya ve İran körfezine indiriliyordu. Sidonlular. daha sonra ticaretlerini genişlettiler. Hindistan’ dan ve Kuzey Afrika’dan deniz yoluyla, İç Asya’dan kervanlarla gelen ve Sidon’ da toplanan malları, Ege bölgesine göndermeye başladılar. Kıbrıs, Rodos ve Taşoz adalarında koloniler kurdular. Kıbrıs’ta bakır, Rodos’ta demir ve Ta-şoz’da altın madenlerini çıkarıp işlettiler. v
Sidonlular, zaman zaman, Asurluların saldırılarına uğradılar, onlara vergi vermek zorunda kaldılar. İ.ö. 1200 yılında, yerleştikleri bölgeye adlarını veren Fi-listler, Sidon üzerine saldırarak bu şehri yağma ettiler ve yıkıp yaktılar. Bundan sonra egemenlik Tir şehrine geçti.
Tir’in (Sur) Üstünlüğü: Fenikeliler İ.ö. 1000 – 800 yılları arasında en parlak dönemlerini yaşadılar. Bu zamanda, çevrelerinde, ülkelerine saldıracak güçlü bir devlet yoktu. Tirliler, daha çok Batı Akdeniz ülkeleriyle ticaret yaptılar. Mal-ta’da, Sicilya’da, Sardinya’da, Tunus ve Cezayir’de, İspanya kıyılarında koloniler kurdular. Bu koloniler arasında en ö-nemlileri Tunus’ta Kartaca ile İspanya’ nın güneyindeki Gades’tir. Fenikeliler. Septe boğazını geçerek Avrupa’nın Atlas Okyanusu kıyılarına ve İngiltere’nin güneyine kadar gitmişler, buralarda çok aradıkları kalay madenini bulmuşlardır
Tirliler, İ.Ö. VIII. yüzyılın ortalarınde Asurluların, onların yıkılmasından sonra Babillilerin ve daha sonra da Pers-lerin egemenlikleri altına girmişler, onlara vergi vermişlerdir.
Fenikelilerin Kartaca kolonisi İ.ö. VI ve V. yüzyıllarda gelişmiş, Akdeniz ticaretini eline geçirmiştir (Bak. Kartaca).
Fenike Uygarlığı: Fenikelilerin, uygarlıkta en büyük başarıları, harf yazı-sim bulmuş olmalarıdır (İ.ö. 1250). 22 harfi olan bu yazı, Fenike dilinin bütün seslerini karşılamakta idi. Fenike alfabesini, sonraları Yunanlar ve Latinler (Romalılar) alarak düzeltmişler daha bazı harfler ekleyerek bugün birçok millet tarafından kullanılan alfabeyi oluşturmuşlardır.
Fenikeliler, gemicilik ve ticarette çok ileri gitmişler, eski Giritlilerin yerlerini almışlardır. Bunlar, ülkelerinde yaptıkları mal ve eşyayı satmak ve kendilerine gerekli olan altın, gümüş, bakır ve kalay gibi madenleri bulmak için Akdeniz ve Atlas Okyanusu kıyılarında dolaşmışlar, birçok pazar yeri ve ticaret kolonisi kurmuşlardır. Bu kolonilerde ve pazar yerlerinde Asya mallarını, yerlilerin eşya ve ürünleriyle değiştirmişlerdir. Fenikeliler, bu alışverişten çok kâr etmişlerdir.
Fenike şehirleri, birçok saldırıya uğradığından mimarlık eserlerinin hemen hepsi yok olmuştur. Ancak, tapınaklardan bazı örnekler zamanımıza kadar kalmıştır. Yapılarda en çok taş kullanmışlardır. Fenikeliler, heykel yapmada, oymacılıkta ve kabartmaklıkta oldukça ileri gitmişlerdir. Madenleri işlemekte çok usta idiler. Tunçtan tanrı heykelcikleri yapmışlardır. Ticaret eşyası yapımına önem veren Fenikeliler, türlü mücevherler hazırlamışlardır. Bunlar arasında gerdanlıklar, küpeler, yüzükler, biblolar bulunmaktadır. Fenikeliler, Mısırlıların buldukları cami daha çok geliştirmişler ve saydam cam yapmayı başarmışlardır. Sldon ve Tir atelyelerinde kadeh ve şişe gibi ev eşyasından başka birçok süs eşyası yapılmıştır. Fenikeliler, dokumacılıkta da ileri gitmişlerdir. Dokunan kumaşları, bir çeşit istiridyeden elde edilen erguvan renkli boya ile boyayarak komşu hükümdarlara bol para karşılığında satmışlardır.