İçindekiler
- 1 Menopoz Nedir?
- 2 Erken Menopoz Nedir?
- 3 Menopoz Nedenleri
- 4 Menopoz Nasıl Başlar?
- 5 Menopozda Görülen Değişiklikler
- 6 Ateş Basması
- 7 Ateş Basması Neden Olur?
- 8 Duygusal Değişiklikler
- 9 Uyku Bozuklukları
- 10 Cilt Değişikleri
- 11 Menopozda Görülen Hastalıklar:
- 12 Menopoz ve Kalp -Damar hastalıkları
- 13 Menopoz ve Kemik Erimesi ( Osteoporoz)
- 14 Menopoz ve İdrar Yolları Enfeksiyonu
- 15 Menopoz Tedavisi
- 16 Hormon Replasman Tedavisi Sizin İçin Uygun mu?
Menopoz Nedir?
Erken Menopoz Nedir?
Erken menopoz genetik ve otoimmun nedenlerle olabilir. Ailevi ve genetik sebepli X kromozom anormallikleri erken menopoza yol açabilir. Cerrahi olarak overlerin alınması, kemoterapi, pelvik radyasyon tedavisi de diğer prematür menopoz nedenlerindendir.
Erken Menopoz kendini vazomotor semptomlar (sıcak basması, terleme), vajinal kuruluk, psikosomatik yakınmalar (sinirlilik, uykusuzluk, depresyon hali), osteoporoz (kemik erimesi) ve olası koroner arter hastalığı ile gösterebilir.
Menopoz Nedenleri
Yaş ilerledikçe özellikle 40 yaşından sonra yumurtalıklardaki yumurta sayısında (folikül) belirgin azalma olur ve yumurtlamayı sağlayan follikül uyarıcı hormon (FSH) ve luteinize edici hormon (LH)’a yumurtalar yetersiz cevap verirler. “Premenopoz” dediğimiz bu dönemde yumurtalıklardan Estrojen üretimi azalır, FSH ve LH seviyesi de giderek artar.
Bir kadının ortalama menopoza girme yaşı 49.3 ±5 olarak kabul edilmektedir. Kadınların yaklaşık %1’i 40 yaşından önce menopoza girer.
Menopoza girmeyi etkileyen en önemli faktörler ailevi ve genetik faktörlerdir. Menopoza girme yaşı kalıtsal olarak belirlenmiştir, çalışmalar anne ile kızın aynı yaşlarda menopoza girdiklerini göstermektedir. Bu durum menopoza girme yaşının kalıtsal özelliklerle yakın ilişkide olduğunu düşündürmektedir
Sigara kullanımı yumurta hücrelerinin ölümüne neden olduğundan, özellikle günde 20 adet ve daha fazla sigara içen kadınların menopoza girme yaşlarının 1-2 yıl geriye gittiği belirlenmiştir.
Hiç doğum yapmamış olan kadınların menopoza erken girdikleri gözlemlenmektedir.
Multiparite yani çok doğum yapmış kadınlar ve vücut kitle indeksinde artış (obesite) menopoza daha geç girmeye neden olmaktadır.
Beslenme bozukluğu olan ve vejetaryen beslenme tarzını benimseyen kadınların nispeten daha erken yaşlarda menopoza girdikleri görülmektedir. Bu durum düşük kilolu bu kadınların yağ dokusunun östrojen üretimine katkısından faydalanamamalarından kaynaklanır.
Aşırı alkol kullanan kadınlar menopoza daha geç girmektedirler. Bunun en muhtemel nedeni alkolün karaciğerdeki etkileri nedeniyle bu kadınlarda östrojen hormon seviyelerinin daha yüksek olmasıdır.
İş yaşamı ve diğer yaşam şartlarının menopoza girme yaşını etkilediği düşünülmemektedir.
Yüksek yerlerde yaşayanlar menopoza daha erken girmektedir.
Yumurtalıkların kan dolaşımının etkilendiği bir jinekolojik ameliyat geçiren kadınlar (rahimin alınması gibi) menopoza daha erken bir yaşta girebilirler.
Rahim içi gelişme geriliği ile (düşük kilolu) doğan kadınlar menopoza daha erken girmektedirler.
Doğum kontrol hapı kullanımı, ilk adet yaşı, sosyoekonomik durum ve ırkın menopoz yaşı ile bir ilgisi bulunmamıştır.
Menopoz Nasıl Başlar?
Menopozda Görülen Değişiklikler
Ateş Basması
Ateş basması, menopoz dönemindeki kadınların büyük bir çoğunluğunda rastlanan, yüz bölgesinden başlayıp boyun ve göğüs kısmına, bazen de tüm vücuda yayılan, yoğun terlemeye neden olan sıcak basması halidir. Genellikle menopozun ilk yıllarında ortaya çıkan bu durum bazı kadınların günlük yaşamını etkileyecek kadar şiddetli olabilirken, bazılarında önemsenmeyecek kadar hafif geçebilmektedir.
Ateş Basması Neden Olur?
Ateş basmasının beyinde hipotalamus bölgesinde östrojen hormonu etkisinin azalması ve beden ısısını ayarlayan “termostat” mekanizmada nörotransmitter madde dengesinin azalmasıyla ortaya çıktığı düşünülmektedir. Östrojen hormonu beyin işlevleri üzerinde oldukça önemli etkilerde bulunur. Menopoz döneminde santral sinir sisteminde östrojen etkisinin azalmasına bağlı olarak ateş basması, uyku bozuklukları, duygusal değişiklikler, hafıza bozukluğu ve Alzheimer hastalığı ortaya çıkabilmektedir.
Duygusal Değişiklikler
Uyku Bozuklukları
Cilt Değişikleri
Menopozda Görülen Hastalıklar:
Menopoz ve Kalp -Damar hastalıkları
Östrojen hormonu kandaki yararlı kolesterolü arttırırken zararlı kolesterolü azaltmaktadır, damarlar üzerine gevşetici etkiye sahiptir ve kalp damar hastalıklarından koruyucu etkisi vardır. Menopoz döneminde östrojen hormonu azaldığından bu koruyucu etkisi ortadan kalkar. Damar sertliği ve kalp krizi riski %60 artar. Dışarıdan verilen östrojen bu riski %25-50 oranında azaltır.
Menopoz ve Kemik Erimesi ( Osteoporoz)
Menopoz ve İdrar Yolları Enfeksiyonu
Östrojen hormonu eksikliği idrar yolları ve idrar torbasını da (mesane) etkiler. Menopozda vagina ve idrar deliği (üretra) zayıflar, rahim ve vagina sarkar, vagina kurur, mesane fonksiyonları bozulur ve idrar kaçırma ortaya çıkabilir. Ağızdan veya vaginadan uygulanan östrojen hormonu ile bu şikayetler azalır veya düzelir.
Menopoz Tedavisi
Menopoz belirtileri yumurtalıkların fonksiyonlarının yerine getiremediği, salgılanan östrojen hormonu oldukça azaldığı yani vücudun estrojen ihtiyacının karşılanamadığı için çıkmaktadır. Bu nedenle sıcak basması, vajinal kuruluk, iştah artışı, uyumada güçlükler ve genel psikolojide değişiklikler başlar. İlerleyen dönemde koroner arter hastalığı, osteoporoz ve genitoüriner sistemde de değişiklikler meydana gelmektedir. Bunların yanında pek çok önemli olmayan deride kuruma, saçlarda dökülme gibi minör değişiklikler de olur.
Menopoz sonrası uygulanan hormon tedavisinin en erken etkisi sıcak basması, gece terlemesi ve vajinal kuruluğu önlemesidir. Hormon Replasman Tedavisi (HRT) menopoz semptomlarının önüne geçmek, kalp hastalıkları ve osteroporoz riskini azaltmak için “estrojen ve progesteron”un dışarıdan verilmesidir. Histerektomi ameliyatlarından sonra ise sadece estrojen verilmesi yeterlidir.
Menopoz tanısı erken aşamada konulup erkenden tedaviye başlanmalıdır. Östrojen ağızdan, cillten veya vajinadan verilebilir. Hormon kullanımın sakıncalı olduğu durumlarda osteoporozu (kemik erimesi) engellemek için Kalsiyum desteği, D vitamini ve bifosfonatlar kullanılmalı ve kalsiyumdan zengin diyet (süt, peynir yoğurt..vs) ağırlık verilmelidir. Her gün düzenli yürüyüşler veya hafif ağırlık kaldırma gibi kasları güçlendiren egzersizler oldukça faydalıdır. D vitamininin yararını arttırmak için güneşli günlerde güneş ışığından mümkün olduğunca faydalanılmalıdır.
Menopoz tedavisine başlamadan evvel genel vücut ve jinekolojik muayene yapılmalıdır.
Karaciğer fonksiyonları (karaciğer enzimleri, yağ, kolesterol değerleri ölçülmelidir.
Rahim ağzı kanserini araştırmak için servikal pap smear alınmalı, rahim kalınlığını ölçmek için vaginal ultrason yapılmalıdır.
Meme kanserini araştırmak için mamografi çekilmelidir.
Açlık kan şekeri ve EKG istenmelidir.
Kemik yoğunluğu ölçümü duruma göre istenebilir.
Hormon Replasman Tedavisi Sizin İçin Uygun mu?
Hormon replasman tedavisini alıp almamaya karar vermek zor olabilir. Tedavinin size getireceği faydaları ya da zararları bilmek size bu konuda faydalı olacaktır.
Yan Etkileri
Bir takım tıbbi sorunlardan dolayı hormon replasman tedavisi her kadın için uygun olmayabilir. Tedavinin bazı yan etkileri olan memelerde şişkinlik, hassasiyet, baş ağrısı, mide bulantısı, sıvı toplanması, anormal vajinal kanama veya ailesinde meme ve rahim kanseri hikayesi olan kadınlar, karaciğer hastaları ve kanında pıhtılaşma sorunu olan kadınlar kullanmamalıdır.
Hormon Kullanımının Sakıncalı Olduğu Durumlar
Yeni kalp krizi ( myokard enfaktüsü ) geçirmiş olanlar,
Geçrilmiş inme, damar tıkanıklığı,
Karaciğer fonksiyonlarının bozuk olması,
Meme veya rahim kanseri varlığı
Tromboemboli ( damar içi pıhtılaşma problemi)
Dikkatli Kullanılacak Durumlar
- Yüksek tansiyon,
- Safra kesesi hastalıkları ve taş,
- Şeker hastalığı,
- Migren tipi baş ağrıları,
- Rahimde myom,
- Kan yağlarının yüksek olması (kolesterol ve trigliserit)
Hormon Tedavisi ve Meme Kanseri
Meme kanseri riski belki de kadınların hormon tedavisini almak istememelerinin nedenini oluşturmaktadır. Yapılan araştırmalarda meme kanseri riskinde belli bir artış görünmüştür ancak yararları kıyaslanamayacak kadar fazladır. Örneğin tedavi almayan menopozlu hastalarda Kalp hastalığı gelişme riski, tedavi alan menopozlu kişide meme kanseri gelişme riskinden daha fazladır.
Ailesinde meme kanseri olmayan fakat 5 senedir hormon tedavisi kullanan kadınlarda meme kanserinde bir artışa rastlanmamıştır.
Jin. Op. Dr. Yeşim Yerçok ile Menopoz Tedavisi için İletişim Bilgileri aşağıdadır:
Ayrıntılı Bilgi ve Randevu için
Adres: Fenerbahçe Mah. Fener kalamış Cad. Billur Apt. No:5 Da: 9 Kızıltoprak/İstanbul
Randevu Tel: 0216-3851715
E-Posta: firstname.lastname@example.org