''Türklüğü aşağılayan kim? Hrant Dink mi? Yoksa onu öldüren aptal mı'' diye soran ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Daniel Fried, ''Ben de Abdullah Gül gibi 301inci maddenin değişmesini gerektiğini söyleyenlerle hemfikirim'' dedi.
ABDnin Avrupa ve Avrasya'dan sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcısı Fried, Dışişleri Bakanı Abdullah Gül ve ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Riceın Washington buluşması öncesinde CNN TÜRK'ün sorularını yanıtladı.
Görüşmede öne çıkan bazı başlıklar şöyle:
"Türkiye, Hrant Dinkin anısına şimdi Ermenistan'a el uzatmak için sıradışı adımlar atmalı"
"Türkiye Iraka girerse ciddi riskler doğar"
"Kerkük konusunda Irak Anayasasına saygı duymalıyız"
Daniel Fried mülakanın tam metni:
Yasemin Çongar: Sayın Fried, iyi günler CNN TÜRK'e konuk olduğunuz için teşekkür ederiz. Siz Hrant Dink için Washington DCde St Marys kilisesinde yapılan törende hazır bulundunuz. Orada çok güzel bir konuşma yaptınız. Bildiğiniz üzere Dink, 301'inci maddeden dolayı geçtiğimiz yıl Türklüğü aşağılamak suçundan hüküm giymişti. Bu yaşananlar ışığında, ABD hükümetinin 301'inci madde hakkındaki görüşü nedir?
Dan Fried: Ben, Dışişleri Bakanı Gül dahil, 301inci maddenin değişmesi zamanı geldiğini söyleyen Türklerle hemfikirim. Nihayetinde, Türkiye bir demokrasi. Bu yasa bir anakronizm gibi görünüyor. Başka bir zamanda başka bir ülkeye uygunmuş gibi görünüyor. Üstelik, Türklüğü aşağılayan kim? Hrant Dink mi? Yoksa onu öldüren aptal mı? Hrant Dink, Türklüğü aşağılamadı. O, Türk tarihinin ve kültürünün en iyi yüzünü temsil ediyordu; çok kültürlü geçmişi, kozmopolitan değerleri, muazzam tarihsel derinlik hissini temsil ediyordu.
Benim Türkiyeyle özdeşleştirdiğim şeyler bunlardır, ucuz, katil bir milliyetçilik değil. Milliyetçilik küçük halkların ürünüdür, kendine güvenen halkların ürünü değildir. Bence Türkler yüce bir halktır. Yüce bir halkın 301 gibi yasa maddelerine ihtiyacı olmaz. Ama benim ne düşündüğüm önemli değil. Türklerin ne düşündüğü önemli. Ben de, Abdullah Gül gibi Türkiyenin bugününü ve yarınını temsil eden Türklerle hemfikirim.
YÇ: Bu bağlamda suikastten sonra bir çok yazar, tanınmış romancılar ki, buna Türkiyenin yegane Nobelli yazarı Orhan Pamuk da dahil, polis koruması altına alındı. İstanbuldan ayrılmasından kısa bir süre önce, Orhan Pamuk, suikast zanlılarından biri tarafından doğrudan tehdit edildi. Siz de, Amerikada, yurttaşlık hakları konusunda zorluklar yaşamıştınız; sizde de suikastler yapılmıştı. Türkiye, bu milliyetçi nefretten ve korkudan kurtulmak için ne yapabilir?
DF: Milliyetçilik Türkiyenin tekelinde değil. Bütün ülkeler şu ya da bu zamanda bu hastalığa yakalanmıştır. Mesele, Türkiyede milliyetçiliğin olup olmaması değil, iyi liderlerin bu konuda ne yapacağıdır. Liderlerin daha iyi bir vizyon adına ayağa kalkması gerekiyor. Biz, bunu kendi ülkemizde Yurttaşlık Hakları Hareketi sırasında yaşadık. Siyahıyla beyazıyla büyük liderler ayağa kalkıp Amerika, bu değil, olamaz dediler. Zamanla, bir kuşak sonra değiştik; en kötü halimziden en iyi halimize geldik. Bunu yapabilmek, ahlaki liderlik gerektiriyor.
Ben, İstanbuldaki cenazede, Hepimiz Hrant Dinkiz, Hepimiz Ermeniyiz diyenlere bakınca, bu ahlaki liderliğin Türkiyede mevcut olduğunu görüyorum. Bu, Daha iyi bir yol var ve biz onu temsil ediyoruz demektir. Bu Türklüğe hakaret değildir. Bu yüce bir tavırdır. Bu Türklüğün potansiyeli konusunda harika bir mesajdır.
YÇ: Abdullah Gül o cenazeye katılamadı, ama Ermeni diasporasından ve Erivandan bir çok kişiyi davet etti. Bazıları da geldi. Türkiyedeki atmosferi düşününce, Ermenistan ve Türkiye için ilişkilerini normalize etmek mümkün mü? Ankara ve Erivana mesajınız nedir?
DF: Bence bu hem mümkün, hem de şart. Türkiye büyük bir ülke ve Ermenistandan çok daha büyük ve güçlü bir ülke. Bence siz onlara el uzatmalısınız. Bu Hrant Dinkin ve onun çabasının ruhuna çok uygun olur. Dink, hem Türk, hem Ermeni olmakta ısrarlıydı. O Türkiyenin gururlu bir vatandaşı ve Ermeni halkının evladıydı. İkisi arasında tercih yapması gerektiğini söyleyenleri reddediyordu. Bence Türkiye, Hrant Dinkin anısına şimdi Ermenistana el uzatmak için sıradışı adımlar atmalı.
YÇ: Bu tartışmanın bir ucu da Türkiyenin tarihine uzanıyor. Şimdi Kongrenin önünde soykırım tasarısı var. Hükümetinizin bu karara karşı olduğunu biliyorum. Bunu durdurmak için hükümetiniz ne yapmayı planlıyor? Ve Türkiye bu konuda ne yapabilir?
DF: Bu tartışma daha önce de ortaya çıktı, çıkmaya devam edecek. Ne yazık ki, Hrant Dinkin katli de bu konuda yaraya tuz basacak. Biz, Kongreye, bu tasarının, Ermenistan ile Türkiye arasında umduğumuz türden bir uzlaşma sürecini ilerletmeye yaramayacağını anlatacağız. Ortak tarihlerine dikkatle bakmak Ermenistan ve Türkiyeye kalmış bir şey. Özellikle Türkiye, kendi tarihini sıkıca gözden geçirmeli. Bu tasarı, bu sürece hizmet etmez. Türkiyenin bu süreci tamamlayabilmek için cesaretlendirilmesi gerekiyor. Peki Türkiye ne yapabilir?
Bence, Türkiyenin ABD Kongresi istediği için, yabancılar için değil ama, kendi iyiliği için, kendi içine iyice bakması ve kendi tarihi konusunda dürüst olması gerekiyor. Ve Ermenistana el uzatıp ileriye dönük bir yol önermesi gerekiyor. Türkiye, bu konuda liderlik gösterebilir ve göstereceğini umuyorum.
YÇ: Şimdi de Iraka geçelim. Geçenlerde General Ralston Mahmur Kampını gezdi. Kampın eninde sonunda kapanmasına yönelik adımlar atılıyor gibi görünüyor. Kamp sakinlerinin geri dönmesi için Türkiye ne yapabilir?
DF: Türkiyenin yapabileceği bazı şeyler var. Ve ben (Gül-Rice görüşmesinde) bu konunun gündeme gelmesini bekliyorum. Ama PKK konusunda başarılı bir strateji hem baskı unsurunu, hem de PKKya asla değil ama, Kürt nüfusa el uzatma unsurunu içermelidir.
YÇ: Türkiyedeki Kürtlere mi?
DF: Evet, Türkiyedekilere, ama aynı zamanda Irak Kürt Bölgesel Hükümetine. Onlar, sizin komşunuz olacaklar; dostunuz ve ortağınız da olmalılar. Dolayısıyla, bu ciddi bir strateji gerektiriyor. Ama haklısınız... General Ralston çabalarını yoğunlaştırdı. Ben de, siz bana bunu daha önce sorduğunuzda, size adımlar attığımızı anlatmıştım. Şimdi bunları görüyorsunuz, ve daha fazlasını göreceksiniz.
YÇ: ABDnin Ulusal İstihbarat Tahminine ilişkin bir soru sormak istiyorum. Irak Tahminine bakınca, ABD istihbarat örgütleri Kerkükteki riskleri anlıyor gibi görünüyor. Burası bölgesel bir çatışmanın merkezine dönüşebilir. Kürtler Kerkükü tamamen kontrol altına almaya kalkarsa, Türkiye de Iraka çekilebilir. ABD Kerkükün böyle bir çatışmanın merkezi olmaması için ne yapmayı planlıyor?
DF: Biz belki federal, ama birleşik bir Irakı desteklemek için Irak hükümetiyle, Kürt Bölgesel Hükümeti ile Türk dostlarımızla birlikte çalışmak istiyoruz. (Irakta) Petrol gelirinin eşitlikçi biçimde dağıtıldığı tek bir devlet istiyoruz ki, zaten Kerkük meselesi de büyük ölçüde petrolle ilgili. Bu, çok zor koşullarda, çok çaba harcamayı gerektiriyor. Ama Türkiyenin burada herhangi bir şeyin içine çekilme durumu yok. Türkiye büyük ve güçlü bir ülke. Kendi kararlarını alacaktır ve bu kararlardan sorumlu olmalıdır. Bence Türkiye, Iraka çok iyi bir komşu olabilir; Irakı istikrarsızlaştıracak birşey yapmayacaktır.
YÇ: Sizce (Kerkükte) referandum ertelenmeli mi?
DF: Irak Anayasası'na saygı duymalıyız. Iraklıların kararlarının ve bu konudaki mücadelerinin sonuca ulaşmasına izin vermeliyiz.
YÇ: Hangi şartlar altında Türkiyenin bir askeri müdahalesi yararlı olabilir?
DF: Bence askeri müdahaleden söz etmek, yararlı bir askeri müdahale yapmaktan çok daha kolay. Bence, Türkiyenin (Iraka) girmesi halinde ciddi riskler ortaya çıkar. Umarım, Türkiye ile işbirliği yaparak bu seçeneğin önlenmesini sağlayabiliriz.
YÇ: Zamanınız için teşekkür ederim, Sayın Bakan...
Yasemin Çongar/ cnnturGüncelleme Tarihi: 06 Temmuz 2018, 09:31