TUBITAK Project, 2017 - 2019
Bu projenin amacı, 1./7. asırda hadis rivayetinin bağlamını araştırmaktır. Bu amaçla araştırmanın kapsamı 1./7. asır ile sınırlı tutulmuştur. Çalışmanın genelinde dökümantasyon metodu ile veri tespiti yöntemi kullanılmıştır. Projede öncelikle 1./7. asrın sonunda gerçekleşen Tedvîn öncesi ve sonrası hadis rivayetin farklı olduğu ortaya konmuş, Tedvinden sonra sistemli hadis rivayeti yapılırken, öncesinde hayatla iç içe bir yapının varlığı ileri sürülmüştür. Tedvin öncesinde de tekdüze bir yapı olmadığı için bunlar “yarı sistemli hadis rivayeti” ve “ihtiyaca binaen hadis rivayeti” olarak ikiye ayrılmıştır. Yarı sistemli yapıda sahâbîler, hem halkada hem de halka dışında hadis nakletmişler, “İhtiyaca binaen hadis rivayeti”nde ise sadece gerektiğinde hadis nakledilmiştir. Bu yapıyı araştırmak için bizzat hadislerin kendisinden istifade edilmiştir. Zira hadislerin girişlerinde çoğu kere onların ilk asırdaki rivayet serüvenine ışık tutan bilgiler bulunmaktadır. Sebebü îrâdi’l-hadîs denilen bu bilgilerden hareketle ilk asırdaki çeşitli olayların hadis rivayetine zemin hazırladığı görülmektedir. Örneğin idarecilik, fitne olayları gibi hadis rivayetini olumsuz etkilediği düşünülmesine rağmen, ihtiyaca binaen hadis rivayetinden dolayı bu olayların ilk asırda hadis nakline olumlu katkıları görülmektedir. Bu bağlamda meslek sâhibi sahabenin hadislerinin de ilgili konularda olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte meslek sahibi olmasına rağmen kendisinden mesleği ile ilgili hadis nakledilmeyen sahabilerin bulunduğu da görülmüştür. Benzer şekilde hadislerin bağlamı onların anlaşılması bakımından da önemli olduğu için Şiî ve Sünnî çevrelerde bir hadisin farklı bağlamlarda nakledildiği dikkat çekmiştir.