Taliban yönetiminden kaçmak için sınırı geçerek Pakistan’a kaçan Afgan gazeteciler, hala belirsiz bir gelecekle karşı karşıya olduklarını söylüyorlar.
Pakistan’da genellikle geçici veya aile vizesiyle yaşayanların çoğu iş bulamıyor ve izinleri sona erdiğinde yasal statüleri konusunda endişeleniyor.
24 yaşındaki Waslat Khan, “Bize ne olacağını bilmiyoruz” dedi.
Kabil merkezli Jawanan TV’de Taliban’ın Ağustos 2021’de Afganistan’ı ele geçirmesine kadar bir sunucu olan Khan, VOA’ya üç aylık vizesinin Haziran ayında sona erdiğini ve “henüz bir uzatma almadığını” söyledi.
Kocasıyla birlikte İslamabad’ın bir banliyösünde yaşayan Khan, Pakistan’ın fazla kalanlara karşı yeni tedbirler açıklamasının ardından hapse girmekten veya sınır dışı edilmekten korktuğunu söyledi.
Bu yılın başlarında, Pakistan İçişleri Bakanlığı 31 Aralık 2022’ye kadar bir vize affı ilan etti. Bu süre zarfında yetkililer, vize süresini bir yıla kadar uzatanlar için herhangi bir ücret talep etmeyecekler.
Bundan sonra yetkililer harekete geçecek. Pakistan’ın 1946 tarihli Yabancılar Yasasına göre, vize süresinin aşılması üç yıla kadar hapis cezasıyla sonuçlanabilir.
Duyuru, Pakistan’a kaçan düzinelerce Afgan gazeteci arasında endişe yarattı.
Ne Pakistan Dışişleri Bakanlığı sözcüleri ne de İçişleri Bakanlığı, VOA’nın vize affı hakkında yorum ve daha fazla ayrıntı isteyen e-postasına yanıt vermedi.
BM Mülteci Ajansı (UNHCR) sözcüsü Qaiser Khan Afridi, VOA’ya, örgütünün ev sahibi ülkelere, hayatları risk altında olan Afganları geri çevirmemeleri çağrısında bulunduğunu söyledi.
Afridi, “Talimatlar yayınladık ve tüm ülkelerden hayatları tehlikede olabilecek bazı kişileri geri göndermemelerini istedik” dedi. “Gelişmiş ülkeler de Pakistan ve İran gibi mültecilere ev sahipliği yapan ülkeleri desteklemeli, çünkü [those countries] Son yıllarda mültecileri destekledim.”
Khan, Afganistan’a dönmek zorunda kalırsa hayatının tehlikede olacağına inanıyor.
“Evim birçok kez arandı ve kaçmak zorunda kaldım ve buraya Pakistan’a geldim” dedi.
Gazeteci VOA’ya, Kabil düşmeden önce, işini bırakmazsa öldürüleceğini söyleyerek isimsiz tehditler aldığını söyledi. Taliban iktidara geldiğinde, evi en az üç kez arandı, “neyse ki orada değildim” dedi.
Kocası daha sonra gözaltına alındı ve dövüldü.
Kısa bir süre sonra Khan, Pakistan’a girmesine izin veren tıbbi bir vize için başvurdu.
Taliban kontrolü ele geçirdiğinden beri, medya hakları grupları sansür, şiddet ve ekonomik zorluklara atıfta bulunarak Afgan gazeteciler için ortam azaldı. En çok kadın gazeteciler etkileniyor.
Medya gözlemcisi Sınır Tanımayan Gazeteciler, Ağustos 2021’den bu yana Afgan medya kuruluşlarının %40’ının kapandığını ve kadınların %84’ünün işini kaybettiğini tespit etti.
Taliban, VOA’nın yorum talebine yanıt vermedi.
Afganistan’dan kaçmak Khan’ın tüm endişelerini gidermedi.
“Burada bir iş bulabileceğimi düşündüm. [in Islamabad]ve birileri bizi destekleyecekti. Ama yanılmışım” dedi.
Şimdi Khan, “umutsuz” ve “depresif” hissettiğini ve ne yapacağını bilmediğini söyledi.
‘Çoğu işsiz’
Orta Maidan Wardak eyaletindeki Tajala TV’nin eski sahibi Najibullah Habibi, VOA’ya, kendisi de dahil olmak üzere yaklaşık 250 ila 300 Afgan gazetecinin şu anda Pakistan’da olduğunu söyledi.
Habibi, Mart ayında eşi ve dört çocuğuyla birlikte İslamabad’a taşındı.
Habibi, “Pakistan’a taşınan Afgan gazetecilerin birden fazla sorunu var” dedi.
Birkaçı çevrimiçi iş buldu, ancak “çoğu işsiz” dedi. Hatta bazıları yiyecek almak ve kirayı ödemek için para kazanmak için dizüstü bilgisayarlarını ve kameralarını bile sattı” dedi.
Birkaç uluslararası kuruluş gazetecilere yardım etti, dedi Habibi, “ancak yalnızca tehdit edilenlere ve bunun belgelerini sağlayanlara maddi yardım yapılıyor.”
“Bu tür belgeleri sağlamak kolay değil” diye ekledi.
Kesin olmayan gelecek
Batıdaki Herat ilinden bir gazeteci olan Shukria Seddiqi için en büyük endişesi mali konular.
Seddiqi, Taliban’ın ele geçirilmesinden iki ay sonra kocası ve üç çocuğuyla İslamabad’a taşınmadan önce Radyo Faryad için çalıştı.
VOA’ya verdiği demeçte, “Bizimle birlikte Afganistan’dan buraya getirdiğimiz tüm parayı harcadık” dedi. “Şimdi Afganistan’daki ailelerimizden ve akrabalarımızdan, burada Pakistan’da yaşayabilmemiz için bize para göndermelerini istiyoruz. Zor. 14 yıl Afganistan’da çalıştım ama şimdi evde kalmak zorundayım.”
RSF’nin genel yayın yönetmeni Pauline Ades-Mevel, VOA’ya Pakistan’a kaçan Afgan gazetecilerin çoğunun ne kadar kalacaklarını bilmediklerini söyledi.
Ades-Mevel, RSF’nin “bir dizi gazetecinin Avrupa ülkelerine tahliyesine” yardım eden ve risk altındaki Afganlara mali destek sağlayan birkaç medya hakları grubundan biri olduğunu söyledi.
Taliban devraldığından bu yana RSF, 200’den fazla risk altındaki gazetecinin yeniden yerleştirilmesine ve yaklaşık 150 kişinin davalarına yardım etti.
Ades-Mevel, RSF’nin Pakistan ve diğer ülkelerdeki Afgan gazetecilerle temas halinde olduğunu ve ev sahibi ülkelerle çalıştığını söyledi.
“Yüzlerce gazeteci var ve RSF tek başına hepsini kapsayamaz, ancak onları desteklemek için elimizden gelen her şeyi yapıyoruz” dedi.
Habibi, kendisinin ve diğer birçok Afgan gazetecinin üçüncü ülkelere nakledilmek istediğini söyledi.
Çocuklarımızın geleceğinin olacağı bir yere gitmek istiyoruz” dedi.
Bu hikaye VOA’nın Afgan Servisi’nden kaynaklandı.