Gözden geçirmek
Işıklar: Şiirler
kaydeden Ben Lerner
FSG: 128 sayfa, 26 dolar
Sitemizde bağlantısı verilen kitapları satın alırsanız Haberler, şu adresten komisyon kazanabilir: Bookshop.orgücretleri bağımsız kitapçıları destekleyen.
Ben Lerner dördüncü şiir koleksiyonu olan “Işıklar”da şöyle yazıyor: “Bazen yağmur yağdığını ancak durduğunda nasıl fark ettiğinizi bilirsiniz, sessizlik çatıya düşüyor, camda dereler mi oluşturuyor?” Eğer bu size şiirden çok düzyazı gibi geliyorsa, meselenin bir kısmı da bu.
Bu soru, yayınlandığı sırada “Kurgu” olarak etiketlenen “Medya” başlıklı yazıda soruluyor. New Yorker’da Nisan 2020’de. Kitaptaki dokuz kısa düzyazı metinden biridir. 10’uncusu, “Gül” — esinlenerek Jay De Feo‘nin soyut dışavurumcu başyapıtı – düzyazı bölümünü iki şiirsel hareket arasında merkezleyerek, sanki formun dengesiz bir kap olduğunu, dilin her zaman akış halinde olduğunu öne sürercesine, kaymayı açıkça ortaya koyuyor.
Konu türe gelince Lerner’in bulunması uzun zamandır zordu; onun romanı “10:04kısa öyküyü romana dönüştürmeye çalışan bir yazarı canlandırıyor; ustaca bir üstkurmaca el çabukluğuyla, daha önce kendi adıyla yayınlanmış olan anlatıyı dahil ediyor. “Atocha İstasyonundan Ayrılmak” Ve “Topeka Okulu”, yaratıcısının geçmişinin önemli parçalarını paylaşan Adam Gordon adında bir karakterin etrafında dönüyor, ancak onu ikinci kişi olarak hayal etmek tam olarak doğru değil. Lerner daha ziyade, hatırlananla hayal edilen arasında bir dikiş oluşturmaya çalışıyor.
“[T]Amacı şiirin her iki tarafında da olmak, sen ve ben arasında mekik dokumaktır,” diyor bize, “Karanlık Bana da Yamalar Attı”da, yoğun bir gönderme çabası çağrıştırıyor. Walt Whitman Ve Robert Creeley Batı Teksas kasabasının yanı sıra MarfaLerner’in ihtisas programında zaman geçirdiği yer (“10:04”e de dokunan bir deneyim). Burada, sadece bu yeni kitaba değil aynı zamanda Lerner’in tüm çalışmalarına damgasını vuran kazı ve sorgulamanın döngüselliğini, ileri geri gidişini görüyoruz. Şair, “İsimsiz (Triptik)”te “İşte buradayım” diyor, “iki rüyayı hafifletiyorum: şiirin rüyası, / sonra o rüyanın şiirinin rüyası.”
“Rüya”, “Işıklar” boyunca sıklıkla ortaya çıkıyor. Ayrıca: zaman, sonsuzluk, sonsuza dek, iç, dış, konuşulan, düşünce. Okurken bu tür ifadelerin bir listesini tuttum – açılış şiirinin başlığını ödünç alırsak bir “temalar dizini”. Lerner çiğnenebilir bir yazar, dili neredeyse sinestetik. Tadını ağzınızda hissedebilirsiniz.
O aynı zamanda bir şekil değiştiricidir; geçmiş ile şimdiki zaman arasında genellikle bir veya iki satır içinde zarif bir şekilde hareket eder. “Bu gece tıraş olacağım” diye yazıyor, “bir arkadaşımla/bir arkadaşımla iki içki içeceğim, ama bu geçen haftaydı ve iptal ettim.” Bu olaylar bitişik gibi görünse de, Lerner’in dili bize bitişik olmadıklarını hatırlatıyor. Bunun etkisi, şiirlerin neredeyse kendilerine rağmen birleştiği çılgınca bir değişkenliktir. Lerner, “Kalkış ile onaylı/elektronik cihazların kullanımı arasındaki kısa sürede büyük değişimin mümkün olduğuna inanıyorum” diyor ve “Işıklar”ın şekillendiği alan burası.
Bu satırlardaki oyunlar, ortak (ve ortak) bir dil kullanmaları, tıpkı kendi sürecine değindiği yan kısımlar gibi yalnızca yakınlık duygumuzu derinleştiriyor: “Benden uzaklaştığını hissedebiliyorum” diye itiraf ediyor. tek parçanın ortası, “bu yüzden evden çıkıyorum.” Buradaki ima, eserin askıya alındığıdır, ancak şiiri deneyimleyebilirsek bu nasıl mümkün olabilir? Tıpkı romanlarında olduğu gibi, bir kuantum bilmecesi gibi, birden fazla zaman katmanı oyunda. Belki de bunu Whitman’dan ödünç alıyordur, o da bir noktada şunu hayal eder: Brooklyn Feribotu başkalarının da göreceği gibi “Yüz yıl sonra.”
Hem sabit hem de değişken olan bu zaman kavramı, koleksiyonun mekaniğine kadar uzanıyor: satır kesintileri, atlamalar ve kesintiler, kelimelerin sayfadaki konumu. Bu anlamda Lerner bize sürekli olarak şunu hatırlatıyor: “Işıklar” bir nesnedir, yayınlanmış bir kitaptır ve en azından bu versiyonda değiştirilemez. Böyle bir gerilim esastır: Yazmakta olan şair ile bizim okuduğumuz okuyucu arasında, bir arada meydana gelmeyen ama elbette olması gereken iki ayrı etkinlik. Lerner, “Meridian Response”da şöyle yazıyor: “Kafiyeye yakın bir ses yavaşlayarak/telaffuzda değişiklik yaparak kaybolduğunda”, “iş için/onu yeniden yapılandırmak için bir çağrı yapılır: / Aşk / Ve taşınmak, ağızda değişiklikler.” Anlam olarak kafiye, müzik olarak dil – ve bunların tümü, şiir ortaya çıktıkça açık, bilinçli ve mevcut olmamızda ısrar ediyor.
Lerner’a göre çalışmanın özü bu. Niyet, yazma eyleminin kendisi içinde gelişir. Bu durum, sanki içlerindeki yoğunluğu vurgulamak istercesine tek paragraflar halinde çerçevelenen düzyazı eserlerde özellikle belirgindir. Benim favorilerimden biri olan “Gül”de anlatıcı bir kafeden ayrılırken yanlışlıkla başka birinin paltosunu aldığını öğrenir. Cebinde şöyle başlayan bir not bulur: “Zor bir yıl geçirdiğimizi biliyorum ama seni sevdiğimi bilmeni istiyorum. Ben hep seni seveceğim. Denver’da yaşananlar bir daha asla yaşanmayacak.” Bu bilinmeyen ses anlatıyı yeniden merkeze alırken kendimizi yine belirsizlikle, kaymayla karşı karşıya buluyoruz. “Her şeyi sorgulamaya başladım” diye bitiriyor.
Lerner’in de yaptığı bu değil mi? Bu “Işıklar”ın dürtüsü değil mi? Bütün bu sesler örtüşen zaman çizelgelerinde hareket ediyor. Görünüşte rastgele araya konmuş böyle bir not, Whitman ve DeFeo’yu hatırlatıyor. Koleksiyonun ismine ilham veren ya da vermeyen Marfa ışıklarını yansıtıyor: Geceleri yüksek çölde titreşen, açıklanamayan optik bir fenomen (doğaüstü mü yoksa atmosferik mi?). Lerner, “Biçim, her zaman ortaya çıkardığı bilmecenin cevabıdır” diyor. Gerekli bir icat, başka bir deyişle, “halkım artık benimle / ışık nasılsa” şeklinde bir yeniden bütünleşme jesti.
Ulin, Haberler’ın eski kitap editörü ve kitap eleştirmenidir.