Davranış Değiştirme Teknikleri
302
Çocuklarınız davranışlarını kontrol edemiyorsanız; o zaman bu davranışları onlar için,
“SİZ ŞEKİLLENDİRMELİSİNİZ”
OLUMSUZ DAVRANIŞI KALDIRMADA İZLENECEK YOLLAR
- 1-Olumsuz davranışın tanımı yapılmalıdır. Sorun tanımlanıp davranış basit basamaklara indirgenmelidir. Böylece amacımız belli olur. Davranıştaki problem Nedir? (Kime göre problem öğretmene göre mi aile ye göre mi?)
- 2-Her bir basamağın eğitimine geçilmeden önce, çocuktan ne yapması istendiği açıkça KISA ve NET ifadelerle söylenmelidir. EVDE KOŞMANI İSTEMİYORUM.
- Çocuğa ne yapması istendiği model olunarak (bizzat yaparak) gösterilmelidir. Dişlerimiz bu şekilde fırçalanmalı.
- 3-Olumsuz davranışın öncesinde ne olduğuna bakılmalıdır. SEBEBİ NEDİR? (Kıskanma, ilgi çekme)
- 4-Olumsuz davranış sırasında ne olduğuna bakılmalıdır. Kim? Nasıl tepki veriyor?
- 5-Olumsuz davranış sonrasında ne olduğuna bakılmalıdır. Her zaman aynı tepkiyi mi veriyorsunuz
- 6-istenen olumlu davranış gerçekleştiğinde çocuk ödüllendiriliyor mu?
UNUTMAYIN!
- İLK ZAMANLAR DAVRANIŞIN ŞİDDETİ (Kötüye gitmesi) ARTACAK SONRA İYİLEŞECEKTİR.
ÖDÜLLENDİRİN
Çocuğunuzu başını derde sokmadığı için ödüllendirmeyin ancak doğru davranış sergilediğinde ödüllendirin.
BU ÖDÜLLER ;
- Simgesel ödüller
- Sözel ödüller
- Etkinlik ödülleri
PEKİŞTİRME
•Olumlu Pekiştirme
•*Birincil pekiştireçler
•(yiyecek,içecek,uyku)
•*İkincil Pekiştireçler
•Nesnel pekiştireçler
•(oyuncak,eşye,araç)
•Etkinlik pekiştireçleri
•(şarkı söyleme, oyun oynama)
•Sosyal pekiştireçler
•(gülümseme, okşama, övme)
•Sembol pekiştireçler
•(yıldız, kupon, marka)
Kontrol tekniği
- •Anlaşılıp- anlaşılmadığını?
- Duyulup- duyulmadığını?
- Davranışsal aşamaya geçme zamanının sınırlandırılmasıdır?
NASIL YAPILIR?
- Söylediğimi anladın mı?
- İsteklerim açık mı?
- Benim söylediklerimi duydun mu?
- Benim söylediklerimi kendi sözcüklerinle tekrarlar mısın? Örn: Ayşe, televizyonu kapatma ve elleri yıkama zamanı geldi.
SAKİNLEŞME TEKNİĞİ
Etkili problem çözümünde kullanılan bir yöntemdir. Sakinleşme, benlik kontrolünün geri kazanılması için, öfkeli ve bezmiş tutum- davranışların durdurulmasında kullanılır.Bu durumu mola zamanı olarak da algılayabiliriz. Örn:” Sanırım her ikimizde biraz sakinleşmek için zamana ihtiyacımız var. Beni odanda bekle, beş dakika sonra konuşalım”
Tekrar Dene Tekniği
Basit bir yanlış davranıştan sonra, kesin sınır koyulması ve çocuğun doğru davranışı ‘tekrar denemesine imkân tanınması gerekir. Eğer çocuk direnirse, bu teknikten esnekçe sınırlandırılmış seçimler ya da mantıksal sonuçlar aşamasına geçmeliyiz. Örneğin;Kapıyı çalıp girmesini isteme. Ellerini yıkayıp gel.
MOLA SÜRECİ
Mola yöntemi çocuklara doğru mesajlar iletir. Yanlış davranışı durdurur.Mola, çok açık bir davranışsal mesajdır. Hepsinden öte, mola yöntemi süreçtekilerin hiçbirinin duygularını incitmeden amaca ulaşılmasını sağlar. Ne yazık ki, mola yöntemi oldukça yanlış anlaşılmıştır Mola yönteminin cezası bir yaklaşımla sunuluş şekli şöyle olacaktır: (Ana-baba bağırarak) “Şimdi odana git! Sessizce yatağında otur ve ben sana söyleyene kadar da dışarı çıkma! En ufak bir ses duymak istemiyorum.” Cezacı molalar oldukça uzun süreli (birkaç saat veya tüm bir akşam) olur ve öfkeli bir hava ile sürdürülür.
Diğer aşırı uçtaki serbest ana-babalar ise;
(Ana-baba önerir) “Bence bir süre için odana gitseydin iyi olacaktı. Tamam mı? Hazır olduğunu hissettiğinde çıkabilirsin.” (Çocuk zamana karar verir ve bu da genellikle de çok kısa olur. Mola aslında “pekiştireçlerden uzakta geçirilen zaman”dır. Arkadaşlarla oynama, televizyon seyretme, eğlenceli işler yapma, oyunlar oynama, ailenin diğer üyeleriyle birlikte olma ya da her istediğini özgürce yapabilme gibi zevk veren etkinliklere harcanan zamanların tümü. Ödevin bitirmediğin sürece bilgisayarda oyun oynayamazsın.
Mola Kullanmanın Kuralları
Üç yaşından itibaren ergenlik yılları boyunca bile pek çok değişik durumda uygulanabilir. Molayı kararlılıkla sunar ve mantıksal bir sonuç olarak uygularsanız çok etkili bir yöntem olduğunu göreceksiniz.
1.Kullanmadan önce çocuklarınıza molanın ne olduğunu anlatın.
2. Uygun bir mola yeri saptayın.
3. Bir saat kullanın.
4. Sınırların test edilmesi durumunda, sınırlandırılmış seçenekleri olan bir mola uygulayın.
5. Kurallar ihlâl edildiğinde, mola yöntemini doğrudan uygulayın.
6. Mola yönteminden sonra temiz bir sayfa açın.
7.İhtiyacınız olduğu sürece mola yöntemini kullanın.
Molayı Ne Zaman Kullanmalı?
1. Sınırları test eden davranışlar
2. Saygısız davranışlar
3. Meydan okuyan davranışlar
4. Kin dolu ve inciten davranışlar
5. Şiddet dolu ve saldırgan davranışlar
6. Öfke nöbetleri
KURALLARIN SONUÇLARIN VE ÖDÜLLERİN TANIMLANMASI Kuralları, kurallara uyulmadığı zaman sonuçlarını uyulduğunda ödülleri onlara anlatın.
ÇOCUĞUN UYUMLU DAVRANIŞINI ARTIRMA
Çocuk istenen davranışı yapmaya başladığı zaman onun bu davranışa devam etmesi yönünde pekiştirici sözler söyleyin.
İyi Davranışları Övün
Başlarda, beklediğinize azıcık yakın olan davranışları bile övün. Ufak şeylerle başlayın;
Verilen bir işi doğru yapma” Siz telefonda konuşurken sessiz kalabilme Uyarılmadan ödeve başlamak gibi.
Davranış doğru olarak her tekrarlanışta övgünüzü belirtmekten çekinmeyin. Açık ve anlaşılabilir konuşun. Böylece çocuk, hangi davranışının ne sebeple övgü aldığını anlayabilsin ve tekrarlama isteği duysun; Örneğin: “Bu sabah pek usluydun.” yerine, “Bu sabah gürültü yapmadığın ve biraz uyumama izin verdiğin için teşekkür ederim.”
Rahatsız Edici ama Zararsız Davranışları Görmezden Gelin
Nelerin zararsız olduğuna karar verin ve onları görmezden gelin. Rahatsız edici davranışların aksini yaptığında övün; örneğin: Eğer çocuğunuz kapıları çarpıyorsa ve siz de bunu görmezden gelmeye karar verdiyseniz, kapıyı çarpmadığında, “Kapıyı yavaşça kapadığın için teşekkür ederim.” demelisiniz.
Çocuğunuzla Konuşurken Olumlu Kelimeler Kullanın
Son bulmasını istediğiniz davranışı tekrarlamayın. Örneğin: “Ona derhal sıraya geç!” yerine, “Lütfen sırana geç” demelisiniz. OLUMSUZ KELİMELER ÖĞRETMEMİŞ OLURSUNUZ.
İstenmeyen Davranışların Bir Bedeli Olsun ( tepkinin bedeli )
Sakın acımasız cezalar vermeyin. Odasına yollayın, kazanmış olduğu haklarında kısıntı yapın ya da anlaşma yoluna gidin. Ama asla kurallarınızdan ödün verip sözünüzden dönmeyin!
CEZA
•Cezanın etkili olabilmesi için;
•Bir kez cezalandırılan davranış her zaman cezalandırılmalıdır.
•Ceza istenmeyen davranışın hemen ardından verilmelidir.
•Cezalandırılan davranış hiçbir zaman ödüllendirilmemelidir.
•Çok sık ve şiddetli cezalar verilmemelidir.
•Fiziksel cezaların, öğrenilebileceği ve şiddet olarak geri gelebileceği unutulmamalıdır.Unutmayın bu yöntem tehlikelidir.Şiddetin nasıl yapıldığını öğretiyor olmayasınız.
Eğer istenmeyen davranışlar, zaman zaman tepki verilmeyerek ödüllendirilirse (yani çocuk istediğini elde ederse) iş bir kumarbazın kumar oynama tutkusu gibi alışkanlık yaratacaktır, çünkü çocukta daima “ya bu sefer de görmezden gelinirse” düşüncesi yerleşecektir.
Eklenme Tarihi: 28 Kasım 2011