Basur bazen kendi başına var olan bir hastalıktır (hemoroidal Hastalık) bazen de başka hastalıkların bir belirtisidir. Örneğin kolon kanseri, kalın barsakta darlıklar, divertiküler hastalıklar, kronik kabızlık, anorektal bölge kanserleri.
Hemoroid nedir?
Hemoroid makat bölgesindeki damarların meme şeklinde şişmesidir. Ayrıca halk arasında basur, mayasıl ve babasıl olarak da adlandırılır.
* Basur memesi = Hemoroid pakesi
Anatomik olarak, hemoroidler iki ana tipte görülebilir:
- İç hemoroid (internal): ağrısız kanama yapabilir
- Dış hemoroid (eksternal): çok ağrılıdır
Ne kadar Yaygın?
Ne yazık ki toplumda ara ara makat ağrısı veya 1-2 kez makattan gelen kanamalar neredeyse normal olarak kabul edilmektedir. Bu şikayetler için muayene gereği bile duyulmamaktadır. Bu üzücü bir durumdur.
Öte yandan, muayene talebinde bulunan hastalarda çoğu zaman ileri evre hemoroid hastalığı tespit edilir. Oysa ki 1., 2. ve hatta bazen 3. derece hemoroidler hiç ağrı yapmayabilir. Muayene için tereddüt edip erteleyen hastalarda bir kaç neden sıralanabilir. Çoğu hasta der ki:
- utanıyorum, çekiniyorum, korkuyorum
- basur ameliyatı çok zor, ağrılı ve iyileşen sayısı azdır
- ameliyatından sonra tekrarlama oluyor
- benim hayatımı pek etkilemiyor, ben basurla yaşamaya alıştım
- bir fırsatını bulup da muayene olamadım
- ve aklınıza gelebilecek diğer bahaneler..
Bir hekim olarak bu bahaneleri tek tek çürütüp hastaların kafasındaki tüm soru işaretlerini gidermek elbette zordur ancak genel anlamda ulaşabileceğim ve makalemi okuyan hastalara özetle şunları söylemek isterim:
- yüksek tansiyon, şeker hastalığı gibi basur da bir hastalıktır ve hiçbir hastalık utandırmaz
- şikayet yapmayan basurlar zamanla vücuttaki kan depolarını boşaltır ve kansızlığa neden olabilir
- her hastalığın bir tedavi yöntemi vardır, bunu araştırmalısınız!
- Geleneksel hemoroid ameliyatları evet biraz ağrılı ve iyileşme süresi uzundur ancak yeni yöntemler geliştirildi. Bu makalemde onlardan bahsedeceğim acele etmeyin.
Hemoroid Neden Olur?
Makat bölgesindeki toplar damrlar (yani venler) basınç artışından dolayı gerilerek şişebilir. Bu durum hemoroid memesinin oluşmasına yol açabilir (hemoroid pakesi). Peki, makat bölgesinde basınç neden artar? İşte sebepleri:
- Uzun süre devam eden Kabızlık ve ishal (Kronik Konstipasyon veya diyare)
- Tuvalette ıkınma alışkanlığı ve uzun bekleme süresi (özellikle cep telefonu veya tabletle WC’ye girildiğinde)
- Bazı sporlar (ağırlık kaldırma, ata binme, bisiklete veya motosiklete binme, kürek çekme)
- Yeterince lifli gıdalar tüketmemek
- Şişmanlık (obezite)
- Gebelik
- Cinsel birleşme (anal yolla)
- Uzun süre oturarak yaşam tarzı
- İleri yaş
Hemoroid belirtileri
Aşağıdaki belirtiler görülebilir:
- KANAMA. Hemoroidun her evresinde görülebilir.
- AĞRI. Özellikle ileri ve komplike durumlarda görülebilir.
- ŞİŞLİK. ileri evrelerde görülebilir
- KAŞINTI. orta ve ileri evre hemoroidlerde görülebilir.
Not: Hemoroid hiç ağrı yapmadan da kanama yapabilir (ağrısız kanama).
Hemoroid Evreleri
Hemoroidler 4 evre olarak derecelendirilir (Basur Derecesi, Grading):
- Birinci Evre – sadece kanama
- İkinci Evre – dışarı sarkan memeler kendiliğinden kaybolur
- Üçüncü Evre – dışarı sarkan memeler elle kaybolur
- Dördüncü Evre – memeler sürekli dışarıda ve kaybolmaz
Evre 2 ve 3. gruptaki hastalar hemoroid hastalığının en büyük bölümün kapsamaktadır. Bu durumdaki hastaların yaşam kalitesini ciddi bir şekilde etkilenmiştir. Hastalar çeşitli ilkel ve bitkisel yöntem ve karışımlarla şikayetlerini azaltmaya çalışır.
Evre I hemoroid. Kanama dışında pek şikayet yapmazlar dolayısıyla tesadüfen anaskopi, rektoskopi veya kolonoskopi esnasında görülebilirler. Kanamalar çoğu zaman dışkıyla karışık olur ve hastalar bunu farketmez (gizli kanama). Bu durumu vücuttaki kan depolarını sinsi bir şekilde boşaltarak kansızlık (kronik anemi) yapabilir. Bu guruptaki hasta sayısı aslında azımsanmayacak kadar fazladır.
Evre II hemoroid. Tuvalette Ikınmayla birlikte memeler dışarı sarkar ancak kendiliğinden içeri girer. Ciddi bir şekilde rahatsızlık vermediğinden dolayı hastalar muayene olmaz ve basurla barışık bir şekilde yaşamayı tercih eder.
Evre III hemoroid. Burada sarkan memeler el yardımıyla tekrar içeri yerleştirilir. Bu evrede hastaların şikayetleri biraz daha ciddi ve rahatsız edicidir. Hastalar zoraki olsada muayene olmak isterler. Ancak genelde sadece ilaçlar verilir ve şikayetler yatıştırılır.
Evre IV hemoroid. Memeleri sürekli dışarıda olup asla içeri girmezler. Çok ciddi şikayetler baş göstermeye başlar. Bu durumdan dolayı hastalar artık kalıcı çözüm peşindedirler.
Komplike Hemoroid (veya Evre V hemoroid). Basur zemininde gelişen ülser, fistül, abse ve kanser durumunu ifade eder. Basur memesinin içerisinde gelişen pıhtılar da ciddi ağrıya sebep olur. Bunun tıp dilindeki adı Tromboze Eksternal Hemoroid dir. Bu konu hakkındaki makale için: Tromboze Eksternal Hemoroid
Tanı Koyma Aşaması
Hemoroidun tanısı muayene ile konulur. Makat muayenesi Genel cerrahi Uzmanları tarafından gerçekleştirilir. Özellikle bağırsak ve makat hastalıkları ile ilgilenen cerrahlara ise kolorektal cerrah, proktolog, proktoloji uzmanı adı verilir.
Makat muayenesi yan yatış veya diz dirsek pozisyonunda (DDP) yapılabilir. Fotoğrafta görüldüğü gibi saat yönlerine göre hemoroid memeleri adlandırılır. Diz dirsek pozisyonunda en sık görülen hemoroidler saat 1,5 ve 9 hizasında olur. Bu bölgelerde sık görülmesinin nedeni ise hemoroidal damarlarının bulunmasıdır.
Makat bölgesinin iç kısmını görmek için aşağıdaki aletler kullanılabilir:
- Anoskop – Anoskopi
- Rektoskop – Rektoskopi
- Rektosigmoidoskop – Rektosigmoidoskopi
- Kolonoskop – Kolonoskopi
Özellikle orta ve ileri yaş kişilerde makat bölgesinde oluşan her şişlik veya kanama hemoroid olarak değerlendirilemez. Bu gibi durumlarda ilk önce tarama kolonoskopi işleminin yapılması önem arz eder.
İlgili konu: Kolonoskopi bayıltılarak nasıl yapılır?
Hemoroid Zararları
Hemoroid tedavi edilmezse ne olur ? Yakınmalardan kaçınmak için hemoroid hastaları özel yaşam stili edinirler. Yeme ve içme alışkanlıkları, zevk ve moral durumları, hobileri ve daha birçok alışkanlıkları bu hastalıkla baş başa yaşamaya devam edercesine ayarlarlar. Hemoroid veya halk dilinde basur hastalığı aslında görüldüğü kadar basit bir hastalık değildir.
- Sindirim Sorunları. Hemoroid hastaları genelde tuvalete gitmek istemezler. Bu durum dışkının uzun süre barsaklarda kalmasında neden olur. Neticede bir çok hastalık gelişebilir örneğin, kolon kanseri, divertikül, irritable barsak sendromu (İBS). Şikayetler için hastalar sürekli ilaç kullanır. Bu durum gastrit ve mide ülserine yola açabilir.
- Sinir Sistemi sorunları. Sinirlilik, uykusuzluk, verimsizlik, agresiflik, sabırsızlık ve yaşamdan tat alamama duygusu oluşabilir.
- Cinsel Sorunlar. İlgili makale: Basur Cinsel ilişkiyi etkiler mi?
- Dolaşım ve Kalp sorunları. Bir ata sözü der ki “damlaya damlaya göl olur”, hemoroitlerden akan kan damlaları zamanla kansızlığa (anemi) neden olabilir. Ne yazık ki genelde bu kan damlaları dışkı ile karışır ve çoğu zaman hastalar tarafından fark edilmez. Kalp vücudun yeterli kan gereksinimini karşılamak için daha fazla ve daha hızlı çalışmaya başlar. Bu durum kalp yetmezliği ve kapak yetersizliğine yol açabilir.
- Mesleki sorunlar. İleri derece hemoroidler hastaların ayakta durmalarına veya sandalyeye oturmalarına engel olabilir. Bu pozisyondaki meslek sahiplerinin (örneğin öğretmen, memur, berber, esnaf, doktor, avukat, hakim, asker…vs) performansında ve verimliliğinde ciddi düşüş gözlenebilir.
Hemoroid Tedavisi
Başarılı bir tedavi için en önemli faktör doğru zamanda doğru yöntemi uygulamaktır. Bunu yakalayabilirseniz, tedavi sonrası sizi yepyeni bir hayat bekler. Ağrısız, kansız ve kısıtlamasız bir hayat..
- Basit önlemler
- Ameliyatsız tedavi
- Hemoroid ameliyatı
Hastaların kafasını kurcalayan bir çok soru vardır. Kesin çözüm nedir, tekrarlama olur mu, ameliyat ne kadar sürer, sonrasında ağrı olur mu, bayıltacak mısınız, işime ne zaman dönebilirim, fiyatı ne kadar, ameliyat olmasam olmaz mı.. bu sorular uzar gider..
Basit önlemeler
- Diyet: liften zengin diyet, probiyotikler
- Oturma banyosu: sıcak su içine oturma çok yarar sağlar.
- Kremler: çinko, nitrogliserin ve kortizon içerikli kremler kullanılır.
Ameliyatsız Girişimler
- Boğma Yöntemi (band ligasyonu): basur memesine lastik bant uygulanırı.
- Söndürme Yöntemi (Lazer veya infrared tedavisi): basur memesine lazer veya infrared ışığı tutularak kanayan memeler durdurulabilir veya söndürülebilir. (ilgili makale: Lazerle Hemoroid tedavisi nasıl yapılır?)
- Yakma Yöntemi (Bipolar koagülasyon): bipolar elektrik akımı ile basur yakılabilir.
- Kurutma Yöntemi (Skleroterapi): basur memelerine kireç yapıcı ilaçlar verilerek söndürme prensibine dayanır.
Lazerle Basur Tedavisi
Özellikle Son yıllarda toplumda “Lazer Basur tedavisi” olarak oldukça yaygın bir kavram gelişti. Bu yöntem vasıtası ile hemoroid memelerinin bağlı olduğu damarların köküne lazer uygulanır. Böylelikle hemoroid memeleri zamanla delinmiş balon gibi küçülüp kaybolur. Bu konu hakkındaki detaylı makale için: Lazerle Hemoroid tedavisi
Hemoroid Ameliyatı
Hemoroid pakelerinin ameliyatla alınmasına “Hemoroidektomi” denir. Aşağıdaki tabloda (tablo – 1) verilen bilgiler klinik gözlemlerime dayanarak hazırlanmıştır. Tablodaki veriler doğrultusunda hastaların çoğu ancak 3. ve 4.Evre hemoroid durumunda (24+72 = %96) doktor kontrolüne gelmekte olup ameliyat olmaktadır.
Başka bir deyimle kesin ve kalıcı çözüm için operasyona alınan hastaların %96’sı Evre 3 ve 4 grubundaki hastalardır.
Hemoroid için tarif edilen klasik Milligan Morgan Hemoroidektomi ameliyatı 1937 yılında İngiltere’de Milligan ve Morgan tarafından uygulanmıştır. Bu ameliyat günümüzde halen uygulanmaktadır. Bu yöntemde basur memelerini besleyen damar iple bağlanır ve memeler kesilerek tamamen çıkartılır. Kesilen bölge açık bırakılır. Zamanla vücut bu bölgeyi dokutla dolduru ve onarır. Bu yöntemle ameliyat sonrası iyileşme süresi yaklaşık 45-90 gündür.
Ferguson tarafından yapılan hemoroidektomi yönteminde ise geriye kalan dokular emilebilir dikişlerle tamamen kapatılır. Böylelikle yaranın iyileşme süresi kısaltılır (10-15 gün). Ancak bu yöntemde makat bölgesinde darlık ve ilerleyen zamanlarda tekrarlama riskinin yüksek olduğu gözlenmiştir.
Bazen mukoza kısmi (parsiyel) bir şekilde kapatılır. Klinik çalışmalar mukozanın dentate çizgisinin bir kaç milimetre distaline kadar kapatılması hem yara iyileşmesinde katkısı (15-20 gün) hem de ilerleyen zamanlarda makat bölgesinde darlık ve tekrarlama riskinde ciddi azalma sağladığı görüldü.
Uygulanan bu ameliyatın adı ise Modifiye Milligan Morgan Hemoroidektomi ( 3M Hemoroidektomi). Spinal veya Genel anestezi altında yaptığımız bu ameliyatın süresi ortalama 10-15 dakikadır. Bu süre hemoroid memelerinin sayısına göre değişebilir. Ameliyattan sonra hastalar bir gece yatıştan sonra taburcu edilir.
Basur ameliyatı kaç günde iyileşir
Basurun derecesi ve şiddeti ayrıca uygulanan tedavi yöntemlerine göre hemoroidun iyileşme süresi çok farklılık gösterebilir. Ameliyatsız yöntemlerle (bant ligasyonu, skleroterapi,vb) iyileşme süresi kısa olmasına rağmen (1-3 hafta) nüks oranı yüksek olabilir.
Ameliyat yapıldığında ve hemoroid memeleri alındığında iyileşme süresi uzayabilir. Memeler alınıp geriye kalan dokular kapıtılmazsa (Milligan Morgan) iyileşme süresi 45-90 gün uzayabilir. Ancak, geriye kalan dokular kapatılıp dikildiğinde ise (Ferguson) bu süre ortalama 10-20 güne düşebilir. Lazer yöntemi ile yapılan uygulamalarda iyileşme süresi çok daha kısa olup ortalama 2-4 gündür.
Basur ameliyatında sonrası Neler yapmalıyım?
- Hastanede Yatış. Genellikle bir gece hastanede yatış uygundur.
- Ağrı kontrolü. Ameliyat spinal anestezi altında yapılmışsa ameliyattan sonraki ilk 3-4 saat bacaklar uyuşuk olur ve ağrı hissedilmez. Ağrıyı azaltmak için, İlk 2-3 gün, büyük tuvalet ihtiyacı hissedince hemen tuvalete gitmeyin. Operasyon etkisi ile yalancı bir tuvalet hissi gelebilir. Bu his tuvalete oturunca artabilir, ağrıya dönüşebilir.
- Makat tamponu. Ameliyat sırasında makata tampon konulmuşsa anestezi etkisi geçmeden çekilmesi uygundur.
- Yürüme. Ameliyattan 4-5 saat sonra ayağa kalkmak ve yürümek mümkündür.
- İdrar çıkışı. İlk idrara çıkış önemlidir, takip edilmelidir. Özellikle spinal anestezi ile ameliyat olmuş genç erkek hastalarda 6-7 hastadan birinde ameliyattan sonraki ilk idrara çıkışta zorluk yaşanabilir.
- Büyük abdest. İlk gün dışkılama ihtiyacı nadiren olur. Dışkılamadan sonra sıcak oturma banyosu yapılmalıdır. İlk bir hafta boyunca günde en az 2 kez oturma banyosu önerilir. Bu işlem makatı gevşeterek ağrıyı azaltır ve pansuman yerine geçer. Kurulandıktan sonra merhemi sürebilirsiniz. İlgili makale: Oturma Banyosu nasıl yapılır?
- İlaçlar. Taburcu edildikten sonra ilk yara iyileşmesi sürecinde 3-4 haftaya kadar ağrı, kanama ve akıntı olabilir. İlk hafta ağrı kesici ve dışkı yumuşatıcı ilaçlar kullanılması gerekir. Kabızlık durumunda şikayetler çok artacağından kabızlık önleyici-dışkı yumuşatıcı ilaçların rutin kullanımı önerilir.
- Beslenme: Basur ameliyatından hemen sonra hasta ağızdan gıda alabilir.
- İlk 3 gün posasız gıdalar tüketin (tavuklu, sebzeli, pirinçli, şehriyeli, mercimekli veya sevdiğiniz her tür çorba, az miktar ekmek, yoğurt, süt, az tuzlu ayran, yumurta, peynir, tereyağı, bal, reçel, açık çay, taze meyve suları, soyulmuş meyveler).
- Dördüncü günden itibaren posalı diyete başlayın (yeşil ve kuru sebzeler; özellikle ıspanak, bamya, pırasa, lahana, kereviz, patates, domates, patlıcan, acı ve tatlı biber, soğan, taze ve kuru fasulye, nohut, mercimek, bezelye, bulgur ve kepekli ürünler, taze ve kuru meyveler; özellikle erik, armut, kayısı, incir, hurma, kabuklu elma, mandalina ve portakal ayrıca hoşaflar ve kompostolar).
Hemoroid önlenebilir mi?
Tuvalette uzun süre ıkınmadan kaçınmak, çok uzun süre oturma alışkanlığından vaz geçmek, günde 2 Lt’den fazla su tüketmek ve bol lifli gıdalarla (sebzeler ve baklagiller) beslenmek basur veya hemoroid’den korunmada yararlıdır.
Basur tekrarlar mı?
Belki de bu hastalıkla ilgili en fazla sorulan sorudur. Bu soruya net bir cevap alamayan hastalar belkide sırf bu yüzden ve hastalığın tekrarlaması kaygısıyla doktor muayenesine gitmemekte olup tedavi talebinde bulunmamaktadır.
Sorunun kaynağı
Hastalarımdan yola çıkarak bu soruyu soranlarda bazı sebepler buldum ve bu durumu değerleri site ziyaretçilerim ve hastalarımla paylaşmak istedim:
- hastanın çevresinden birisi tedavi görmüştür ve basurun aylar veya yıllar sonra tekrarladığını duymuştur
- internet üzerinden okuduğu bir makalede veya forumda bu hastalığın tekrarlayabileceği bilgisine denk gelmiştir (genelde bitkisel tedavi yöntemlerini vurgulamak amacıyla veya lazer ve benzeri yöntemlerin üstün olduğunu göstermek amacıyla var olan sitelerdir.)
- yıllar önce kendisi basur ve hemoroidden ameliyat olmuştur ancak şikayetleri tekrarlamıştır.
Bu hasta grubunu yakından incelediğimizde ise “basur veya hemoroidun tekrarlaması” ifadesinin altında yatan faktörler sıralaması ile şöyledir:
- yeni hemoroid oluşması
- yetersiz müdahale yapılması
- bitkisel tedavi uygulanması
- diğer hastalıkların hemoroid ile karıştırılması örneğin
Yeni hemoroid veya basur oluşumu
Bu faktöre en sık rastladığımız nedenlerden birisidir. Yeterli bir cerrahi müdahaleden sonra makat bölgesinde oluşan şişlikler ve kanamalar aslında yeni oluşan bir basurun (tekrarlayan basur değil!) belirtisi olabilir.
Aklınıza hemen şu sorunun geldiğini tahmin edebiliyorum, tedavi edildiyse o zaman yeni basur veya hemoroid neden oluşur!
Bu soruya cevap vermek için kısa makat (anorektal) bölgesi hakkında bilgi vermem gerekir. Basur makat bölgesinde genişleyen toplar damarlardır. Makat bölgesinde sağ tarafta 2 sol tarafta 1 olmak üzere 3 ana toplar damar mevcuttur. Ayrıca kişiden kişiye farklılık gösteren diğer ikincil toplar damarlar da vardır. Şekilde gösterildiği gibi ana toplar damarların (venlerin) pozisyonu şöyledir:
Basur bazen sadece bir damarda bazen de birden fazla damarda aynı anda oluşabilir. Bazı durumlarda makat bölgesindeki bütün toplar damarlarda genişleme ve makatın iç duvarında sarkma olabilir (anal prolapsus).
Böylelikle ameliyattan sonra zaman sürecinde diğer toplar damarlarda da yeni basurlar oluşabilir. Bu yeni basurların en önemli sebebi ise ilk basur durumunda var olan yeme içme alışkanlıkları ve yaşam tarzının devam edilmesidir. Örneğin ameliyat sonrası devam eden kabızlık ve ıkınma durumu gibi.
Yetersiz müdahale yapılması
Anorektal bölge hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan hekim tarafından yapılan müdahaleler bazen yetersiz olabiliyor. Makat hastalıkları ile ilgili “Proktoloji” ve “Proktolog” terimleri de bu yüzden türemiştir.
Yetersiz müdahalenin temelinde yatan en önemli faktör ise makat bölgesine en az zarar riskinin elde edilmesi ve ameliyat sonra dışkı veya büyük abdest kaçırma riskinin akılda olmasıdır.
Çoğu zaman dışarıdan görünen basur kısmı aslında görünmeyen buzdağının sadece tepesidir. Hemoroidun %75 kısmı anal kanalın içerisindedir ve ancak anoskopi veya rektoskopi muayenesi ve ameliyat esnasında görülebilir.
Buzdağının tepesine yapılan müdahale elbette dağı ortadan kaldırmaz! Bu durumu şöyle de düşünebilirsiniz, bir balon düşünün, balonu ortadan kesin ve bir düğüm atın tekrar bolunu üfleyin. Balon yine şişecektir. Dolayısıyla yarısı veya bir kısmı alınan basur ve hemoroidler elbette zamanla tekrar şişip genişleyecektir!
Bitkisel tedavi uygulanması
Basur oluşumunun başlangıç evrelerinde (henüz ciddi şikayetlere neden olmadan) bitiksel bir çok tedaviye yanıt verebilir. Ancak daha önceki makalemde de anlattığım gibi ne yazık ki toplumumuzda var olan utangaçlık durumundan dolayı hastaların çoğu ilerleyen ve komplikasyonlu hemoroid durumu ile karşımıza çıkmaktadır.
Bu gruptaki hastalara uygulanacak bitkisel ve diğer palyatif tedavilerin etkisi geçicidir ve hemoroidlerin tekrarlamasına neden olabilir.
Diğer Hastalıkların var olması
Bu çok önemli faktördür. Özellikle orta yaş ve yaşlı hastalarda basur ile benzer belirtiler verebilecek hastalıklar her zaman göz önünde bulunmalıdır.
İşte bu yaş gurubundaki hastalarda herhangi bir tedaviye başlamadan önce kalın bağırsak Kolonoskopi ile detaylı bir şekilde incelenmelidir. Basur ile karıştırılan diğer hastalıklar şöyledir anal fissür, anal fistül, anorektal abseler, anal polipler, crohn veya ülseratif kolit hastalığı, anal şiğiller.
Dolayısıyla “Basur tekrarlar mı?” sorusuna yukarıdaki bilgiler dahilinde kısa bir yanıt vermemiz gerekirse: Hayır Basur veya Hemoroid yeterli tedavi sonrası tekrarlamaz. Yeni basur oluşabilir, yapılan müdahale yetersiz olabilir veya basur tanısı doğru olmayabilir. Op.Dr.Ertan BEYATLI