UX Arietis sisteminin moröte tayflarının incelenmesi
Abstract
Bu tez çalışmasında, parlak, tutulma göstermeyen ve çok etkin tayfsal çift sistemi olarak bilinen TJX Arietis'in moröte tayfları incelenmiştir. Ek olarak, Ankara Üniversitesi Gözlemevinde, sistemin ÜBV bandlarındaki 1988-1989 fotoelektrik fotometri gözlemleri yapıldı. Bu gözlem verileri, 1972 'den beri yapılan gözlemler ile beraber değerlendirilmiştir. Bu fotometrik verilerden, UX Arietis'in 12 - H yıllık bir fotometrik etkinlik çevrimine sahip olduğu anlaşılmaktadır. Tayflarda, kromosferde ve kromosfer ile korona arasındaki geçiş bölgesinde oluşan salma çizgilerine ilişkin akıların evreye bağlı olarak değiştikleri görülmüştür. Kromosferik ve geçiş bölgesi salma çizgilerindeki akı değişiminin, fotometrik ışık eğrisindeki değişimle korelasyon içinde olduğu bulundu. Bu ilişki, lekelerle kaplı fotosferik bölgelerin üstündeki kromosferik bölgelerin daha aktif olabileceğini göstermektedir. Mgll akılarının incelenmesiyle sistemdeki moröte etkinliğinin 1/4 'ünün G5 V bileşeninden ve IV 3/4 'ünün KO IV bileşeninden ileri geldiği gösterilmiştir. KO IV bileşeninin Mgll k profillerinin zirvelerinde belirgin bir soğurma vardır. KO IV bileşeni yörüngede dolanırken, bu bileşenin Mgll k salma profili, üzerindeki soğurma ile birlikte, tayfta bir kayme, göstermektedir. Bu nedenle; soğurma, KO IV "ün etrafındaki çevresel maddeden kaynaklanmış olabilir. Sistemin Mgll dikine hızları, başkaları tarafından Cali 'den elde edilen hızlarla karşılaştırıldığında, Mgll dilcine hızlarının sistematik olarak Cali hızlarından sapmış olduğu görülmektedir. Sistemin birinci kritik Roche lobunu, çevresel maddenin koşulları ile moröte, X-ışın ve radyo gözlemlerini manyetik etkinlik ile birlikte gözden geçirerek ve KO IV bileşeninin evrimsel durumları araştırılarak, sistemin etkinliğinin ve ilgili etkinlik - veya- RS CVn olaylarının, büyük bir olasılıkla ve özellikle RS CVn lerin bileşenlerinin altdev durumlarında hüküm süren evrimsel süreçlerden kaynaklanabileceğini destekleyen sonuçlara varıldı. Abstract In the present thesis, the ultraviolet spectra, of UX Arietis, vhich is veil knovn as a bright, noneclipsing and very active spectroscopic binary system, have been studied. In addition, 1988-1989 photoelectric observations, in the UBV filters, of this system vere carried out at the Ankara University Observatory, and these data vere evaluated together vith the observations made previously by others since 1972, vhich gave the advantage to discuss the photometric activity and related phenomena. According to photometric data, UX Arietis seems to shov a photometric activity cycle of 12 - 14 years. The spectra shov emission lines originating in the chromosphere and transition region betveen chromosphere and corona. The emission line fluxes vere seen to vary vith orbital phases. It vas found that the phase dependence of the line fluxes is veil correlated vith the photometric light variation. Such correlation indicates more active chromospheric regions above the photospheric spot regions. The individual MgH VI emission line fluxes of the componet stars show that the contributions to the activity of the system for &5 and KO are about 1/4 end 3/4, respectively. An absorption feature is observed on the peak of the Mgll k profiles of the KO IV component, which is shifted together with the emission profile as the star revolving on its orbit. This absorption feature may thus arise from the circumsteller matter around the KO IV component. By comparing the Mgll radial velocities with the Ca.II velocities obtained by others, it was seen that the Mgll velocities are shifted systematically from Call data. By reviewing the first critic Roche lobe, circumstances of circumstellar material, and UV, X-ray and radio observations together with magnetic activity, and examining the evolutionary status of the KO IV component of the system, it was concluded that there is an agreement with the result of the activity of the system and the related activity-or-RS CVn phenomena may arise due most probably to evolutionary processes, particularly possessed in the subgiant states of the RS CVn's components.