davasi, avrupa adalet tarihine gececek skandal bir kararla sonuclandi: demjanjuk tam 28.060 (yaziyla yirmisekiz bin altmis) yahudinin/insanin/ canin katledilmesine yardimci olmaktan 5 (yaziyla bes) yila mahkum edildi, iki yil tutuklulugu, kacmasinin mümkün olmadigi gerekce gösterilerek, saliverildi. saliverilmekle yetinilmedi vergi mükelleflerinin kesesinden bir yaslilar yurduna yerlestirildi. yargilama süreciniyse su üc ana nokta belirledi:
- sovyet ordusunda askerken, tutsak edildikten sonra nazilerin safina gecen demjanjuk, sobibor
yoketme kampi'nda gardiyanlik yapti mi?
- ceza vermek icin, failinin bizzat kendisi oldugu ölümler mi kanitlanmali yoksa bulundugu ekibin katildigi katliamlari kanitlamak yeterli mi?
- trawniki
denilen bu ukrayna kökenli gardiyanlarin, tepelerindeki ss'lere ragmen, katliamlara katilmayi reddetmesini beklemek ne kadar gercekci?
eger verilen cezayi baz alirsak, mahkemenin kararinin oransizligi daha carpicilasiyor. ya mahkeme demjanjuk'un suclu olduguna ikna olmustur ve buna ragmen bu komik cezayla isi kapamistir ya da demjanjuk'un suclu olduguna ikna olmamistir ama yine de bir ceza verip, tarihi sorumlulugunu hice saymistir.
sobibor'da yakinlarini kaybedip, yargilama sürecine sikayetci olarak katilan cogu demjanjuk gibi 90'li yaslarinda olan insanlarin ortak mesajlari; cezanin ölcüsünden cok, yapilanin bir suc oldugunun tescillenmesinin önemini vurgular yönde.
simdi burada ince bir ayar yapalim; dogrudur, kötülügün karsinda pasif direnis
bile gösterememek kötülüge ortak olmaktir ve cezasi olmalidir. lakin demjanjuk'un üstleri, suc ortaklari, onun da icinde faaliyet gösterdigi mekanizmayi yaratanlardan hayatta kalanlari, savas sonrasi ya hic yargilanmamis, ya yargilanip beraat etmis durumda. bunlardan önemlice bir kismi, bu günkü federal almanya cumhuriyeti'nin devlet kadrolarinda yer buldu, eyalet baskanligindan, isverenler birligi baskanligina*
, büyükelcilikten*
, nobel ödüllü yazarliga*
, gizli servis baskanligindan*
, , avusturya sansölyeligi hatta birlesmis milletler genel sekreterligine*
, sansölye babaligina*
, bilim adamligina*
kendisine verilen her tür görevin layikiyla üstesinden geldi, italya, hollanda gibi ülkelerin savas sucundan yargilanma amacli iadesi talepleriyle bile ugrasitirilip da gereksiz yere gam, keder sahibi yapilmadi, vadesi dolunca aniyla saniyla hatta devlet töreniyle gömüldü, yandi bitti kül oldu, bi mahkum olamadi. gecen yüzyil bati demokrasisi deyince hemen aklimiza düsen büyük antikomünist konrad adenauer
madem ki " temiz suyum olmadigi sürece kirli suyumu dökmem- solange ich kein sauberes wasser habe, schütte ich kein schmutziges wasser weg" demisti, o kadarcik da olsundu. gerci adenauer de hayatta kalmasini cezaevinde kapo
'luk yapan bir komüniste borcluydu, amaaan neyse konu dagilmasin.
simdi ben bunu demjanjuk'u niye böyle uzun uzun anlattim. efendim, demjanjuk vakasi sadece bodrum sakini diktator eskilerinin yargilanmasiyla filan kisitli bir örnek dava degil. toplumun cesitli kesimlerinden dünyadaki örneklerine bakilarak yüzlesme komisyonlari talepleri geliyor, diyarbakir cezaevi
nden, hayata dönüs operasyonu
'na faillerin bulunup cezalandirimasina yönelik hukuki sürecler devam ediyor. bu islerin pesini birakmayan onurlu, inatci insanlari anmali burada. an itibariyla bu davalarin sanik sandalyelerinde demjanjuk'lar oturuyor en fazla, o da sansiniz varsa, gözden cikarilmislarsa ya da zaten hic korunmaya deger filan olmamislarsa, sonra her sey pir-ü pak, sen sag ben selamet.
ne yani sistem oturup kendi mi yargilasin?