Mastitis; bakteri, virus, mantar ve nonspesifik etkenlerin neden olduğu bir meme yangısıdır. Genelde yüksek verimli süt sığırlarında görülen bu hastalık, süt veriminin, süt kalitesinin ve yağ oranın düşmesine neden olur. İlerleyen dönemlerde ise meme körleşmesiyle sonuçlanır. Bunun sonucu olarak sağmal hayvanların değerini düşürerek kasaplık duruma gelmesine neden olur.
Mastitis, süt sığırcılığında en fazla para harcanan hastalıktır.
Sığırlarda görülen mastitis üzerinde yapılan önemli araştırmalara rağmen, hastalık süt sektöründe ekonomik açıdan bir sorun olarak varlığını sürdürmektedir. ABD'de yılda inek başına yaklaşık 200 dolar olarak tahmin edilen ekonomik kayıplar azalan üretim, artan sürüdeki hayvanları değiştirme maliyetleri, kullanılamayan süt, ilaç masrafları, veteriner ücretleri ve işçilik maliyetlerinden kaynaklanmaktadır.
Mastitisi tedavi etmekten çok, koruyucu hekimlik uygulamaları ile önlemeye çalışmak daha faydalıdır.
Mastitis, aşağıdaki nedenlerden dolayı hayvanın doğal savunması zayıfladığında daha kolay bulaşır:
Mastitis meme dokusunda bir enfeksiyonun sebep olduğu meme iltihabıdır. Enfeksiyon, genellikle bakteri olmak üzere, birçok farklı patojenik organizmadan kaynaklanabilir. Klinik belirtileri pıhtılaşmış süt, ateş, kırmızı veya şişmiş meme, kuru madde alımında azalma, su kaybı ve ölümdür. Sütteki beyaz kan hücrelerinin sayısını ölçmeye yarayan Somatik Hücre Sayımı (SCC), süt sığırı işletmelerinde enfeksiyon varlığını izlemek için kullanılır. 1 ml. sütte 200.000'den fazla hücre bulunması sürüde bir mastitis sorunu olduğunu gösterir. Mastitis görülen bir sürünün süt veriminde genellikle bir azalma görülür.
Klinik mastitisli inek sütü satılamadığından, mastitisin kontrolü hayati önem taşır. Sub-klinik mastitise yak/alanan inekler de daha az süt ürettiğinden, işletme karlılığını düşürür.
1. Soruna neden olan organizmanın tespiti
a. Süt soğutma tankındaki sütün analizi
b. İki temel organizma kategorisi vardır:
1.Bulaşıcı bakteri: Streptococcus agalactia ve Staphylococcus aureus. Bu tür bakteriler ineğin memesine bulaşır ve genellikle sağım esnasında inekten ineğe geçer.
2. Çevresel bakteri: Coliforms, Streptococcus (non-agalactia), Staphylococcus (non-aureus). Bu bakteriler ineğin bulunduğu ortamda bulunur.
Hastalığın bir hayvandan diğerine bulaşmasında rol oynayan sebepler şunlardır:
Meme ya dıştan (mekanik ve kimyasal) etkiye maruz kalarak zarar görür ve mikroorganizmalar meme dokusunda iltihaba yol açar veya içten kan ve lenf yoluyla meme dokusuna geçen mikroorganizmalar sebebi ile iltihaplanır.
Mastitis oluşumunda 3 dönem vardır:
Hastalık 3 şekilde görülür :
Hastalıkta;
gibi belirtilerin görülmesi yanında basit kimyasal teşhis metotları ile de hastalığı teşhis etmek her zaman mümkündür.
Erken teşhis ve tedavi mastitisde çok önemlidir. Erken dönemde yapılan müdaheleler meme körlüğünü ve süt kayıplarını önlemektedir. Mastitis tedavisi devam ederken hayvanın çok sık (günde 5-10 defa) sağılması gerekir. Böylelikle iyileşme çabuklaşır ve memenin körleşmesi önlenir.