Kelimelerin dilimizin ucuna gelip bir türlü hatırlanamaması durumu hafızanın nasıl çalıştığına dair ipuçları veriyor.
Bu tür unutmalara bilimde “letolojika” adı veriliyor. Letolojika, Yunanca’da unutkanlık anlamına gelen Lethe ve kelime anlamına gelen logos sözcüklerinden oluşuyor. Hem kelimeyi unutmayı hem de o kelimeye dair beyinde izler olduğunu ifade eden bu kelime, 20. yüzyıl başlarında psikoterapist Carl Jung’a atfedilse de ilk yazılı kayda geçmesi 1915 Amerikan Resimli Tıp Sözlüğü ile oluyor.
Beyin bir bilgisayar gibi işlemiyor. Yani, bilgiler hafıza düzenli bir şekilde depolanmıyor ve bir tık’la o bilgilere ulaşılmıyor. Psikolog Tom Stafford, konuya ilişkin “hafızanın işleyişi çok ilginçtir. Yeni bilgileri hatırlamak için önemli olan onlarla ne kadar bağlantı oluşturmuş olmamızdır, onları ne kadar çok hatırlamak istediğimiz değil” diyor.
Sözlüklerde binlerce kelime olsa da insanların günlük yaşamında bunların neredeyse yarısını kullandığı biliniyor. Kişi ya da yer adları da dahil olmak üzere sürekli kullanmadığımız kelimeleri unutuyoruz. Çünkü hafıza, bağlantı kurma yoluyla işliyor ve bir kelimeyi iyi hatırlamamız beynimizde diğer bilgilerle kurulan bağlantılara bağlıdır. Yani, beynimizde depoladığımız ama pek kullanmadığımız binlerce kelimeyi bir anda hatırlamak zordur. Çünkü henüz hafızada kolay hatırlanan diğer bilgilerle önemli bağlantılarını kurmamışızdır.