Türkiye'nin batısı ve doğusunda çocuk yetiştirmeyle ilgili farklı tutumlar olduğu gibi, dünyanın farklı ülkelerinde farklı tutumların ve geleneklerin sosyal fobi oluşumuna zemin hazırladığını veya önlediğini söyleyebiliriz.
Japonya'da normal kabul edilen bir davranış, ABD'de sosyal fobik bir davranış yani hastalık olarak kabul edilebilir.Bazı toplumlarda utangaçlık ve çekingenlik, desteklenen ve tasvip edilen bir durumdur. Ülkemizde 'ne kadar uslu çocuk', 'ne kadar ağırbaşlı genç', 'ne terbiyeli, hiç sesi çıkmıyor' cümleleri, hepimizin kulağına çalınmıştır.'' Sosyal fobi belirtilerinin ergenlik döneminde (15-25 yaş) başladığı, hastaların genellikle ileriki yaşlarda da böyle bir insan olarak kaldıklarını görüyoruz.
Liebowitz Sosyal Fobi Ölçeği’nde belirlenen sosyal durumlar şu şekildedir.
- Toplum içinde telefonla görüşme
- Küçük bir grup etkinliğinde yer alma
- Toplum içinde yemek yeme
- Toplum içinde bir şeyler içme
- Yetkili biri ile konuşma
- Dinleyiciler önünde konuşma, rol yapma
- Partiye/ eğlenceye gitme
- Başkaları tarafından izlenirken çalışma
- Başkaları tarafından izlenirken yazma
- Çok iyi tanımadığı biriyle telefonda görüşme
- Çok iyi tanımadığı biriyle yüz yüze konuşma
- Yabancılarla karşılaşma
- Genel tuvaletleri kullanma
- Birilerinin oturduğu odaya girme
- İlgi odağı olma
- Bir toplantıda hazırlıksız konuşma yapma
- Yetenek, yeti veya bilgi testine tabi tutulma
- İyi tanımadığı birine onaylanmadığını veya aynı düşüncede olmadığını ifade etme
- Çok iyi tanımadığı birinin gözlerinin içine bakma
- Önceden hazırlanmış bir raporu bir gruba sözel olarak sunma
- Romantik veya cinsel ilişki amacıyla birini tavlamaya çalışma
- Alınan bir malı parasını geri almak üzere iade etme
- Davet verme -katılma
- Israrlı bir satıcıya karşı koyma… davranışlarında yetersizlik gibi sosyal davranışların birçoğunu yerine getirmede sorun yaşıyorsanız,uzmana başvurmanızda yarar var.
Zihninizden geçen olumsuz düşüncelerin farkına varmaya çalışıp bu düşünceleri yenileriyle değiştirin... Sosyal fobisi olan kişinin kendisiyle ilgili birçok olumsuz düşüncesi olabiliyor. Kişi sosyal bir ortama girmeden önce "Ellerim titreyecek, konuşamayacağım, kekeleyeceğim, kızaracağım, aptal gibi görüneceğim" gibi düşünceler geliştiriyor, stresi de artıyor ve bu süreci kendi kendine başlatmış oluyor. Gerçekten de el ve ayakları titriyor, kalp atışları artıyor ve diğer korktuğu durumları yaşıyor. Bu düşünceleri değiştirmek için önerilen iki yöntem var...
Birincisi, korkulan durumun tam tersini yaşamayı amaçlamak. Kişi bu korkunun ağırlığını azaltıp kendisiyle dalga geçmeyi öğrendiğinde bu durumu yenebiliyor.
İkinci öneri de 'heyecan hissi'yle barışmayı denemek...
Aslında heyecan normaldir. Her insanda da vardır. Kişi yeni tanıştırılmalarda ya da hoş bir kadınla/adamla karşılaştığında heyecanlanabilir. Bir iş başvurusunda ya da sınava girdiğinde heyecanlanabilir. Güzel bir haber duyduğunda, bir TV. programına çıktığında heyecanlanabilir. Yani heyecan yaşayan kişilere çekingen ya da utangaç vb. denilmez. Bir kişinin çekingenliği tüm yaşamında süreklilik kazanması ve sosyal, duygusal ya da iş hayatını, hatta aile hayatını kapsıyorsa o zaman sosyal fobi olma ihtimalinden söz edilebilir.
Gerçek dışı beklentiler ve 'mükemmeliyetçi' kişilik yapısı da sosyal fobiyi artıran etkenlerden. "Hiçbir ortamda heyecanlanmamalıyım, her zaman harika görünmeliyim, insanların karşısında hata yapmamalıyım" gibi gerçek dışı beklentiler, çoğunlukla kişiyi baskı altına alıp kişinin kaygı düzeyini artırır. Bu durumdan sıyrılmak için aşırı yüksek beklentilerden ve her zaman mükemmel olmaya çalışmaktan vazgeçmek gerekir.
Çocuk yetiştirirken, çocuğun açığa çıkan davranışlarını ketlemeyin.Olumlu davranışların pekiştirilmesi ve olumsuz davranışların iyileştirilmesi zamanında yapılırsa sosyal fobik kişiler daha az olacaktır.
İnsanlar köprü kuracakları yerde, duvar ördükleri için yalnız kalırlar.(Newton)
PDR.Emel SEVENCAN
Aile ve evlilik danışmanı
0542 847 78 21