Harvard Tıp Fakültesi ve Boston’daki Brigham Kadın Hastanesi’nde iç hastalıkları doktoru olan Abraar Karan, zar zor aşılanmış popülasyonların aşıdan kaçan varyantlar için özellikle verimli bir zemin olabileceğini söylüyor. Bununa birlikte bir bölgenin çoğu enfeksiyona karşı tamamen naif kalırsa, bu yeni varyant büyük ölçüde aşılanmamış popülasyonda hızla yanabilir ve değişen virüsün diğer bölgelere yayılmasını hızlandırabilir.
Nüfusun yüzde 40’ından fazlasının en az bir aşı dozu aldıktan sonra vakaların düştüğü İsrail’de, sağlık bakanlığı aşılanmamış kişilerde Güney Afrika varyantı tarafından en az üç yeni enfeksiyon vakası bildirdi. Bu çok küçük bir örnek, ancak küresel olarak eşit olmayan aşılama oranlarının oluşturduğu tehdidin bir göstergesi.
Karan, “Yayılmayı durdurmak istiyorsak, en savunmasız olandan başlayarak her yerde durdurmalıyız aksi takdirde, devam eden salgınlar ve ıstıraplar göreceğiz.” diyor
İnsanları hastalanmaktan korumak, birçok virüs tarafından sert bir şekilde etkilenen zengin ülkelerde aşılama acelesinin büyük bir itici gücüdür. Aşılar ayrıca 2. Dünya Savaşı’ndan bu yana görülen en büyük küresel ekonomik krizden çıkış yolu olarak görülüyor. Ancak uzmanlar, aşıların adaletsiz bir şekilde dağıtılmasının sağlam ve hızlı bir iyileşmeyi tehlikeye atabileceğini söylüyor.
Koç Üniversitesi’nde ekonomist olan Selva Demiralp, aşılara daha az erişimi olan ülkelerde uzun süreli salgınlar, kilitlenmeler, hastalıklar ve ölümler devam ederse tüm ekonomilerin zarar göreceğini söylüyor. “Hiçbir ekonomi bir ada değildir” diyor ve “diğerleri de toparlanmadıkça hiçbir ekonomi tam anlamıyla iyileşemeyecek.”
Demiralp ve meslektaşları 25 Ocak’ta National Bureau of Economic Research tarafından yayınlanan bir makalede, aşırı aşı eşitsizliğinin 2021 yılında küresel ekonomiye yaklaşık yarısı zengin ülkelerden gelecek olan 9 trilyon dolardan fazlaya mal olabileceğini bildirdi. Bu senaryoda, zengin ülkeler büyük ölçüde nüfuslarını yıl ortasına kadar aşılamakta, ancak daha fakir ülkeleri tamamen dışarıda bırakmaktadır.
Bilim Haberleri ve daha fazlası artık Dırdırcı’da…
Küresel ekonominin birbirine bağlılığı sayesinde herkes darbe alıyor. Örneğin, bir Volkswagen veya iPhone üretme süreci kıtaları kapsıyor. Bu tedarik zincirinin bir halkasındaki kesintiler, diyelim ki Türkiye’deki çelik üretimi baştan sona dalgalanıyor. Bugünün pazarı da küresel: Koronavirüs kısıtlamalarıyla yüklü ülkelerde mallara olan talebin azalması, merkezi varlıklı ülkelerde bulunan şirketlerin alt çizgisini etkileyecek. Demiralp, “Bir ülkede enfeksiyonlar arttıkça, hem arz hem de talep azalabilir” diyor.
Kendisi ve meslektaşları, koronavirüsün 65 ülkede 35 sektörde büyük miktarda ekonomik veriyle nasıl yayıldığına dair istatistiksel bir modeli birleştirerek bu virüs kaynaklı arz ve talep dalgalanmalarını tahmin etti. Ekip, aşılamanın hızını ve kapsamını değiştirerek, farklı senaryolar altında her ülke için toplam maliyeti tahmin etti. 9 trilyon dolarlık rakam, aşırı eşitsizliği temsil ediyor. Ancak daha az uç boşluklar hala çok pahalıdır.
Zengin ülkeler, nüfuslarının tamamını dört ayda aşılarken, en düşük gelirli ülkeler 2021 sonuna kadar nüfuslarının yarısını aşılarsa, bu yıl küresel gayri safi yurtiçi hasıla 1,8 ila 3,8 trilyon dolar arasında düşecek ve zengin ülkeler bunun yaklaşık yarısını kaybedecek takım hesapladı.
Bu maliyetler, aşıların küresel olarak dağıtılması için on ila yüz milyarlarca dolarlık çok daha küçük bir yatırımla önlenebilir. Demiralp, “Bu hiç akıllıca değil” diyor. Bu bir hayır işi değil. Ekonomik rasyonellik. “