Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ın bu konuda Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çalışma Bakanlığı'ndan yeniden bir değerlendirme yapması istediği ifade ediliyor. EYT'te "tarih, prim, yıl, başvuru, tazminat, aylık" konuları da bu çalışmayla netleşmiş olacak.
Kulislerde 50-52 ile başlayan yaş sınırı iddiaları kadınlarda 46 erkeklerde 48'e düştü. Devletle birlikte şirketler de yeni emeklilere kıdem tazminatı konusunda planlama yapıyor. Yeni yılda asgari ücrete yapılacak zammın yüzde 40-50 olması durumunda emekli olacakların alacağı kıdem tazminatı da aynı oranda artacak. Yasa kapsamında emekli olup çalışanların maaşları düşmeyecek. Yasal düzenlemeye yönelik kritik soruların yanıtları şöyle:
Yaş sınırı mağduriyete neden olur mu?
Uzmanlara göre, 48-50 yaş sınırı gelmesi durumunda bugün EYT bekleyenlerin üçte biri mağdur olabilir. 1999'dan önce işe giren bütün kadınlar emekli olmayı bekliyor. Örneğin, 1998'de 22 yaşında işe giren kadın bir çalışan 24 yıllık hizmete sahip. Yeni yılda emekli olmayı beklerken 48 yaş sınırı durumunda 2 yıl, 50 yaşta da 4 yıl beklemek durumunda.
Emeklilikte yaş konusu üç döneme bölünmüş durumda; 1999 öncesi (Kadın 43, erkek 58 kademeli), 1999-2008 arası (Kadın 58, erkek 60 sabit), 2008 (58'le başlayan 65'e, erkeklerde 60'la başlayan 65'e kadar giden kademeli). Uzmanlara göre yaşta bir kademe söz konusu olacaksa bu 1999 ile 2008 arasında olmalı.
Uzmanlara göre, 48-50 yaş sınırı gelmesi durumunda bugün EYT bekleyenlerin üçte biri mağdur olabilir. 1999'dan önce işe giren bütün kadınlar emekli olmayı bekliyor. Örneğin, 1998'de 22 yaşında işe giren kadın bir çalışan 24 yıllık hizmete sahip. Yeni yılda emekli olmayı beklerken 48 yaş sınırı durumunda 2 yıl, 50 yaşta da 4 yıl beklemek durumunda.</p>
EYT'de yaş sınırı olacak mı?
Bakanlıkça yürütülen çalışma sürecinde, EYT ile ilgili herhangi bir yaş şartı aranmayacağı, 1999 öncesi işe başlayan kadınların 20, erkeklerin de 25 sigortalılık süresi kapsamında emekli olacağı ifade edildi. Örneğin; 1999 yılında 22 yaşında işe başlayan bir kadın çalışan 23 yıllık sigortalılık süresini doldurmuş durumda.
Yaş sınırı olmaması durumunda 45 yaşında emekli olmaya hak kazanırken, 50 yaş sınırı gelmesi durumunda 5 yıl beklemek durumunda kalacak. Bu durumda eski ve yeni EYT'liler oluşacak. Yaş sınırının tartışmaya açılmış olması kademeli bir geçiş olacağı izlenimi yaratıyor. EYT'lilerin beklentilerini karşılayacak kapsamlı bir yasal düzenleme bekleniyor.
Yasa'da 8 Eylül 1999 tarihi değişir mi?
Anayasa Mahkemesi 23 Kasım 2001 tarihinde 8 Eylül 1999 tarihli 4447 sayılı Yasa'nın emeklilikle ilgili maddelerini iptal etmişti. Yasanın yeni halinin 6 ay içinde yasalaşmasını istedi. 23 Mayıs 2002'de 4759 sayılı Kanun yürürlüğe girdi. Bu kanunda atıfta bulunulan tarih 1999 olup EYT yasasında da bu esas alınacağı kesin.
EYT kapsamında emekli olanların aylıkları aynı mı olacak?
Primi düşük olanla fazla olanın aylık farkı olacak. Örneğin, 5 bin prim gün sayısı ile emekli olan vatandaş en düşük emekli aylığı olan 3.500 lira alırken, 9 bin prim günüyle emekli olanın alacağı aylık bunun çok üzerinde olacak. 1999 öncesi yatırılan yüksek primler büyük avantaj sağlıyor.
18 yaşından küçük olanlar da EYT'li olabilecek mi?
İşe başlanan tarihte 18 yaşından küçük olanların sigorta girişi kabul ediliyor. Sigortalılık süreleri ile bu yaşı doldurduktan sonra başlatılıyor. EYT kapsamında olurlar, sigortalılık süresi koşulu da bu yaşı doldurduğu tarihten başlatılarak hesaplanır.
Yasayı bekleyenlerin önceliği ne olmalı?
Hangi kapsamda çalışırsanız çalışın mutlaka hizmet dökümünüzü inceleyin. Doğum tarihi, ilk işe giriş tarihi, hizmet dökümündeki çalışma gün sayıları kontrol edilmeli. Hata varsa yasa girmeden önce düzeltilmesinde fayda bulunuyor.
Birden fazla sigorta statüsünde çalışması olanlar e-devlet üzerinde birleştirmeyi gerçekleştirebilir. Prim ödeme gün sayısı yetmeyenler borçlanmaya gidebilir. Bağ-Kur'lular vergi kaydı ibrazıyla başlangıcı öne çekebilir.
Kısmi emeklilik koşulları değişir mi?
Mevcut uygulamada 15 yıl ve 3.600 günü dolduranlar daha fazla çalışmadan emekli olabiliyor.
Bu uygulama, emeklilikte prim ödeme gün sayısı koşulunu yerine getiremeyen, yaşı ilerleyen kişiler için normal emeklilikten daha az primle emeklilik imkânı sunuyor. EYT ile yapılacak düzenlemenin kısmi emeklilik şartlarında değişiklik getirmesi beklenmiyor.
EYT’de yaş sınırı olmayacak. 8 Eylül 1999 tarihinde 18 yaşına giren kadın çalışan 2023’te 42 yaşında emekli olabilecek. Aynı yaş ve tarihte işe başlayan erkek çalışan da bir yıl sonra 43 yaşında emekliliğe hak kazanabilecek
Emeklilikte yaşa takılanların (EYT) gözü kulağı Meclis’e gelecek yasa tasarısına çevrildi. EYT’lilerin merakla beklediği yaş, prim gibi detaylar da netleşmeye başladı.
Sabah’tan Hazal Ateş’in haberine göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca hazırlanan taslak metinde yaş sınırı bulunmuyor. 8 Eylül 1999 tarihinde 18 yaşına giren kadın çalışan 2023 yılında yasadaki hizmet ve sigorta süresini fazlasıyla doldurduğu için 42 yaşında emekli olabilecek.
Aynı yaş ve tarihte işe başlayan erkek çalışan da bir yıl sonra 43 yaşında emekliliğe hak kazanabilecek. Bakanlığın yaptığı çalışmaya göre bu yaş grubunda olanların sayısı çok fazla olmayıp, EYT kapsamındakilerin yaş ortalaması da 49.9 hesaplandı.
Yasa taslağında borçlanma kapısı açık tutulacak, diğer EYT’liler koşulları tamamladığı tarihte emekli olabilecek.
Örneğin, bir erkek çalışan 25 yıllık hizmet süresini Mart 2023’te tamamlıyorsa o tarihte emekli olabilecek. Aylık bağlama hesaplaması mevcut sistemden farklı olmayacak. Merak edilen bazı soruların yanıtları şöyle:
EYT YASASINDA YAŞ KONUSUNDA BİR KADEME SÖZ KONUSU OLACAK MI?
Bakanlığın hazırladığı taslakta bugün itibarıyla bir yaş sınırı bulunmuyor. EYT düzenlemesinde prim ve yıl sayısı şartı değiştirilmeyecek. Kadınlarda 20, erkeklerde ise 25 yıl şartı aranacak. Yasa’da esas alınan 8 Eylül 1999’da 18 yaşını doldurmuş olmak gerekiyor.
Bu tarihte 18 yaşında olan bir kadın çalışan 2023 Ocak ayında emeklilik dilekçesini verdiğinde yaklaşık 24 yıllık sigorta süresine sahip olacak. Kadın çalışanlar için 20 yıllık süre yettiği için çalışan bu tarihte 42 yaşında da olsa emekliliğe haz kazanmış olacak. Aynı durumda olan bir erkek çalışan da bir yıl sonra 43 yaşında emekli aylığı almaya başlayacak.
1.5 MİLYON KİŞİNİN AYNI ANDA EMEKLİ OLMASI YIĞILMAYA NEDEN OLUR MU?
Emeklilik başvurusu e-devlet üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılabilecek, isteyen yazılı olarak da başvuruda bulunabilecek. SGK’nin teknik altyapısı 1.5 milyon kişinin emeklilik işlemleri için uygun olup bütün hazırlıklar da yapılmış durumda. Emeklilik başvurusunda bulunan herkes bir ay içinde emekli aylığına hak kazanacak. SGK merkezlerinde olası yığılmaya karşı da tüm önlemler alınmış durumda.
EKSİK PRİM GÜNLERİMİ TAMAMLAMAK İÇİN BORÇLANMAYI NE ZAMAN YAPMAM GEREKİYOR?
Prim günü eksik olanların Ocak’tan önce borçlanmasında yarar bulunuyor. Bugün itibarıyla bir günlük süreyi 69 lirayla borçlanmak mümkünken, yeni yılda asgari ücrete tahminen yüzde 50 zam gelmesi halinde bu tutar 104 liraya çıkacak. Tek çocuk için 720 günlük borçlanma 50 bin lira tutarken yeni yılda bu tutar 75 bin liraya yükselmiş olacak. Yine bugün askerlik borçlanması yapacak bir kişi 37 bin 963 lira öderken 1 Ocak’tan sonra yaparsa asgari ücrete gelen zam oranında artış olacak.
18 AY ASKERLİK YAPTIM. BUNU ÖDERSEM EYT KAPSAMINA GİRER MİYİM?
Askerlık borçlanmasıyla EYT kapsamına girebilmeniz için 2010’daki sigorta başlangıç tarihinizi 8 Eylül 1999’a çekecek kadar askerlik süresi gerekiyor. Bu da mümkün olmadığı için EYT yasası kapsamına girmeniz mümkün değil. 1998 yılında askerlik yapıp 1999 Aralık ayında işe sigortalı başlayan için aradaki farkı borçlanarak sigorta başlangıcını önce çekmek mümkün. Ancak yasada borçlanmanın başlangıç tarihini öne çekmesine yönelik engelleyici bir hüküm bulunursa bu söz konusu olmaz.
EN DÜŞÜK EYT EMEKLİ AYLIĞI NE KADAR OLACAK?
Bu yıl için en düşük emeli aylığı 3.500 lira olarak ödeniyor. Buna göre bin prim günü olan EYT’li bir vatandaş da 3.500 lira alacak. İlk aylıkların Şubat 2023’te yatırılacağı düşünüldüğünde bu miktar yeni yıl zammıyla beraber daha da yukarı çıkacak. Emekli aylıklarına yüzde 30 zam halinde bu tutar 4 bin 550 lira, yüzde 40 artış olursa 4 bin 900 lira seviyesine kadar çıkacak.
AYLIK HESAPLAMASI NASIL YAPILACAK?
EYT kapsamında olanların normal emeklilerden bir farkı bulunmuyor. Emekli aylığı hesaplamasında 1999 öncesi, 199-2008 yılları arası ve 2008’den sonraki dönem olmak üzere 3 ayrı hesaplama yapılıyor. Üç ayrı dönem için hesap yapılıp birleştirilecek. Böylece emekli aylığı hesabında tüm kazançlar dikkate alınmış olacak.
BAĞ-KUR’DA GERİYE DÖNÜK BORÇLANMA YAPILABİLİR Mİ?
Geçmişte vergi mükellefi veya oda sicil saydı olduğu halde bugün Bağ-Kur’lu olmayan çok sayıda esnaf bulunuyor. Mevcut durumda geriye dönüş borçlanma söz konusu değil. Süresi içinde Bağ- Kur’a kayıt ve tescilini yaptırmayanların geriye dönük tescil ve katılarını önleyen ilk yasa Ağustos 2003’te yürürlüğe girdi. Ekim 2000’den önce esnaf olduğu halde bu tarihte Bağ-Kur’a kayıt ve tescilini yaptırmayanların sigorta ve hak yükümlüğünün 4 Ekim 2000’den itibaren başlatılması hüküm altına alındı.
EYT İLE EMEKLİ OLANLAR BANKA PROMOSYON VE İKRAMİYE ALABİLECEK Mİ?
Normal emeklilerin sahip olduğu bütün haklardan yararlanılacak. Emekli aylığı bağlatanlarda peşin ödeme yapılıyor.
Aylığın yattığı bankayla 3 yıllık sözleşme yapan emeklilere promosyon ödeniyor.
Bu kapsamda emekli olanlar da yılda iki defa verilen Bayram ikramiyesini de alacak. Bayram ikramiyesinin gelecek yıl artması bekleniyor.