Yumuşak para birimleri şu anda devrede, bu yüzden küresel bir devalüasyon yarışı var.
Ticaret anlaşmaları, ülkeleri para birimlerinin değerini düşük tutmaya yönelik büyük ölçekli döviz piyasası müdahalelerinden caydırmak için kullanılabilir mi?
Son yıllarda Japonya, Güney Kore ve Çin, para birimlerini düşük değerde tutmak için manipüle etti. Bu şekilde ihracatı desteklediler, ithalatı sınırladılar ve büyük cari fazlalar verdiler. Ancak bu tür müdahaleler ticari ortakların zararınadır ve mevcut uluslararası düzenlemeler uyarınca yasaklanmıştır. Ne yazık ki bu kuralların tamamen etkisiz olduğu kanıtlandı.
Şimdi bu sorunu çözmek için yeni bir fırsat ortaya çıktı: Transpasifik Ortaklık (TPP), Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve Latin Amerika ve Asya’daki diğer on ülkeyi kapsayan “mega-bölgesel” serbest ticaret anlaşması. TTP tamamlanmak üzere ve Güney Kore ve Çin tarafından yakından izleniyor; diğer ülkeler katılmak isteyebilir.
ABD Eski Başkanı Barack Obama, haklı olarak bu anlaşmanın 21. yüzyılda ticaret ve yatırımın kurallarını belirleme fırsatı sunduğunu savunuyor. Ancak ABD Hazine Bakanlığı ve ABD Ticaret Temsilcisi, anlaşmaya TPP’de döviz manipülasyonunu yasaklayan bir ifade eklemeyi kararlı bir şekilde reddetti. Beş neden öne sürüyorlar; bunların hiçbiri gerçeklerle örtüşmüyor.
Karşı argümanlar çürütülebilir
Ortaya atılan ilk argüman, Uluslararası Para Fonu’nun döviz manipülasyonuna karşı harekete geçebileceği yönünde. IMF’nin aslında döviz manipülasyonunu tanımlayan ve engellemeye çalışan politikaları var. Bunlar, Çin renminbisinin önemli ölçüde değerinin altında olduğu ve ABD’deki milyonlarca imalat işinin kaybına katkıda bulunduğu bir dönemde (2000’lerin ortası) ABD’nin yalnızca onayıyla değil aynı zamanda ısrarıyla da kabul edildi.
Ne yazık ki IMF politikalarını uygulayamıyor çünkü döviz manipülatörleri onları durdurabiliyor.
ABD Hazine Bakanlığı ve Ticaret Temsilcisinin ikinci argümanı, para birimi manipülasyonuna ilişkin yeterince kesin kuralların müzakere edilemeyeceğidir. Ancak ABD Hazine Bakanlığı’nın bizzat müzakere ettiği IMF yönergelerinde (ne 2007 versiyonunda ne de 2012 versiyonunda) yanlış bir şey yok.
Bu arka plana karşı, ABD Temsilciler Meclisi’nin uluslararası ticaretten sorumlu komitesi Yollar ve Araçlar Komitesi’ndeki Demokrat azınlık grubunun üst düzey üyesi olan Kongre Üyesi Sander Levin, TPP anlaşmasının para manipülasyonuna ilişkin bir bölümünün şu esaslara dayanması gerektiğini öne sürüyor: IMF yönergeleri izin veriyor. Bu yönergeler, büyük bir cari fazla vermesine rağmen, uzun vadede büyük ölçekte yabancı varlık satın almaya devam eden ve böylece döviz kurunun değerlenmesini önleyen ülkeleri belirlemek için kullanılabilir; bu da tam olarak kaçınmak istediğimiz sorundur.
Para politikasının manevra alanı tehlikeye girmiyor
Trans-Pasifik Ortaklık Anlaşması’na kurcalamayı önleyici hükümlerin dahil edilmesine karşı üçüncü argüman, bunların Amerika’nın parasal teşvik sağlama kabiliyetini tehlikeye atacağıdır. Ancak bu, konunun temel bir yanlış anlaşılmasını yansıtıyor. TPP anlaşmasındaki döviz manipülasyonuna ilişkin iyi tasarlanmış bir bölüm, ABD para politikasının bağımsızlığından taviz vermeyecektir.
Geleneksel para politikası, kısa vadeli faiz oranlarını değiştirerek çalışır ve kısa vadeli devlet tahvillerinin alınıp satılmasını içerir. Döviz piyasasına müdahale – yabancı para birimlerinin alınıp satılması – dahil değildir.
Benzer şekilde, yabancı varlıkların alımı veya satışı, son yıllarda birçok büyük merkez bankasının para politikasını belirleyen parasal genişlemenin (QE) bir parçası değildir. QE’de Federal Rezerv varlıkları satın alır ve bu alımı duyurur; tek fark, bu varlıkların daha uzun vadeli ABD Hazine tahvilleri ve çeşitli türlerdeki ipoteğe dayalı menkul kıymetler olması ve hepsinin ABD doları cinsinden olmasıdır.
Dördüncü argüman, büyük ülkelerin hiçbirinin şu anda döviz kurlarını manipüle etmediği (renminbi 2000’lerin ortasından bu yana değer kazandı) ve bu nedenle endişelenecek bir neden olmadığıdır. Ancak Çin’in veya başka bir ülkenin, eğer isterse döviz piyasasına yeniden geniş çaplı müdahaleye başvurmasını engelleyecek hiçbir şey yok. Şu anda döviz kurları konusunda herhangi bir diplomatik gerilim bulunmadığından konuyu gündeme getirmek için uygun bir zaman.
Direnç abartılıyor
TPP anlaşmasındaki para birimi bölümüne karşı gösterilen son neden, anlaşmayı müzakere eden ülkelerin bu konuda zaten hiçbir zaman anlaşamamasıdır. Ancak söz konusu ülkelere ayrıntılı olarak bakıldığında bu iddianın sürdürülmesi mümkün değildir.
Esnek döviz kuruna sahip gelişmiş ekonomiler olan Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda, döviz manipülasyonunu teşvik etmek istemiyor. Uzun süredir sağlam ve sorumlu makroekonomik politikalar izleyen orta gelirli bir ülke olan Şili, döviz manipülasyonunun savunucusu değil. Diğer ülkelerin yeniden döviz manipülatörü haline gelmesi durumunda Meksika ve Peru’nun korkacak çok şeyi var.
Şu anda kendi parasal genişleme versiyonunu takip eden Japonya, aynı zamanda Güney Kore ve Çin gibi diğer ülkelerin olası döviz manipülasyonlarından da endişe duyuyor. Büyük rezervlere sahip olan Malezya ve Singapur’un da bugün ticaret ortaklarının döviz manipülasyonu konusunda daha fazla endişe duyması bekleniyor. Vietnam’ın TPP ile ilgili olarak, özellikle de iş kanunu hükümleriyle ilgili olarak ele alması gereken çok daha ciddi sorunları var. Ve nüfusu 500.000’den az olan Brune’un buna itiraz etmesi pek olası değil.
Para birimi manipülasyonu ciddi zararlara neden olan gerçek bir sorundur. TPP anlaşması, küçük şikayetlerin hızlı bir şekilde ele alınmasına ve ciddi vakalara odaklanılmasına izin veren bir anlaşmazlık çözüm mekanizmasının uygulamaya konması koşuluyla, sorunu çözmek için belki de en iyi fırsattır.
Türkiye’nin en büyük sorunu zeki ve kurnaz mali politikacılarının olmamasıdır.