Bu nitelikleriyle Sokrat bir örnek ve önder filozof tipini temsil etmektedir. Nitekim hekim ve filozof Ebû Bekir er-Râzî’nin yaşantısının Sokrat’a benzemediği için filozof olamayacağı ileri sürülünce kendini savunmak üzere kaleme aldığı Filozofça Yaşama adlı eserinde, “Sokrat hakkında ileri sürdükleri doğrudur; o hayatının önemli bir kısmını münzevi gibi yaşamışsa da sonradan bundan vazgeçerek normal bir hayatı benimsemiştir” der (Ebû Bekir er-Râzî, s. 73-82).
Halbuki Sokrates’in hayatı ve tarzında iddia edildiği gibi herhangi bir değişiklik olmamıştır. Ayrıca kaynaklarda Sokrat’ın Sinoplu Diogenes ile karıştırıldığı, putperestlere karşı mücadele ettiğine inanıldığı ve geriye bir eser bırakmadığı halde İslâmî kaynaklarda sayfalar dolusu özdeyişin ona mal edildiği görülmektedir (İbn Fâtik, s. 91-126; Muhammed b. Mahmûd eş-Şehrezûrî, s. 116-144). Bu tür literatürün Diogenes Laertius’tan itibaren Geç Helenistik dönemde yaygın hale geldiği ve müslüman müelliflerin de bunlardan nakillerde bulunduğu anlaşılmaktadır. Gazzâlî’nin tekfir etmesine karşılık İslâm filozofları Sokrat, Eflâtun ve Aristo’yu “ilâhiyyûn”
(deist ve metafizikçi) olarak büyük bir saygıyla anar.
Kaynak: Mahmut Kaya Bu madde ilk olarak 2009 senesinde İstanbul’da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 37. cildinde, 352-354 numaralı sayfalarda yer almıştır. Başlık Sokrates Hayatı ve Eserleri Detaylı İnceleme Yazısı site editörleri tarafından atılmıştır