Sis oluşumu iki şekilde gerçekleşebilir. İlk olarak, hava sis damlacıklarının oluşumuna yol açan çiy noktasına kadar soğutulur. Hava sıcaklığı çiy noktası sıcaklığı ile aynı olduğunda, havada yüzen küçük parçacıklar üzerinde yoğuşma meydana gelir. Sis oluşumunun ikinci yöntemi, suyun yüzeyden havaya buharlaşmasını gerektirir ve yoğuşma meydana gelene kadar çiy noktasını yükseltir.
Biraz ürkütücü gelse de, sis aslında sadece zemine yakın yoğunlaşmış su buharıdır. Yani sis sadece yerdeki bir buluttur.
Sis ince veya kalın olabilir, bu da insanların onu görmekte zorlandıkları anlamına gelir. Bazı koşullarda, sis o kadar yoğun olabilir ki, yolu ve diğer arabaları gizlediği için güvenli bir şekilde sürmeyi zorlaştırır.
Sis genellikle gün ışığı ile dağılır. Bu bazen sisin “yanması” olarak adlandırılır, ancak bu benzetme doğru değildir. Güneş doğduğunda hava ve yer ısınır. Bu, hava sıcaklığının, sis damlacıklarının buharlaşmasına neden olan çiy noktası sıcaklığından daha sıcak olmasına yol açar.
Sis, su buharı veya gaz halindeki su yoğunlaştığında ortaya çıkar. Yoğuşma sırasında, su buharı molekülleri birleşerek havada asılı kalan küçük sıvı su damlacıkları oluşturur. Bu küçük su damlacıkları nedeniyle sis görebilirsiniz. Bir gaz olan su buharı görünmezdir.
Sis çok, çok nemli olduğunda olur. Sisin oluşması için havada çok fazla su buharı olması gerekir.
Sonbaharda geceler uzadıkça, geceleri genellikle açık ve bulutsuz gökyüzüne sahibiz. Koşullar, yerin ve yere yakın havanın akşamları açık ve bulutsuz gökyüzü ve uzun geceler sırasında hızla soğumasına yardımcı olur. Bunlar sonbaharda sıklıkla karşılaştığımız koşullardır. Daha uzun gece boyunca hava soğudukça bağıl nem artar ve bu da sis oluşumuna neden olabilir. Rüzgarlı sabahlar sissizdir, çünkü kuvvetli rüzgarlar yere yakın havayı yukarıdaki daha kuru, daha sıcak havayla karıştırır.
Sisin oluşması için havada toz veya bir tür hava kirliliği olması gerekir. Su buharı bu mikroskobik katı parçacıkların etrafında yoğunlaşır. Tuzlu su kütlelerinin yakınında ortaya çıkan deniz sisi, su buharının tuz parçacıkları etrafında yoğunlaşmasıyla oluşur.
Neme ve sıcaklığa bağlı olarak, sis çok aniden oluşabilir ve daha sonra aynı hızla kaybolabilir. Buna flaş sis denir.
Sis ile sis aynı şey değildir. Sis, sisten daha yoğundur. Bu, sisin sisten daha yoğun ve daha kalın olduğu anlamına gelir. Bir siste aynı miktarda boşlukta daha fazla su molekülü vardır. Sis, görüşü bir kilometreye kadar azaltır, yani bulunduğunuz yerden bir kilometreden daha uzağı görmenizi engeller. Sis, görüşü bir ila iki kilometre arasında azaltabilir.
Sis Çeşitleri
Radyasyon sisi, adveksiyon sisi, vadi sisi ve donma sisi dahil olmak üzere birkaç farklı sis türü vardır.
Radyasyon sisi, gün boyunca Dünya yüzeyi tarafından emilen ısının havaya yayılmasıyla akşamları oluşur. Isı yerden havaya aktarılırken su damlacıkları oluşur. Bazen insanlar radyasyon sisine atıfta bulunmak için “yer sisi” terimini kullanırlar. Yer sisi, tepedeki bulutların hiçbiri kadar yükseğe ulaşmaz. Genellikle geceleri oluşur. Sabah güneşinde “yandığı” söylenen sis radyasyon sisidir.
Adveksiyon sisi, ılık, nemli hava serin bir yüzeyden geçtiğinde oluşur. Bu sürece, sıvının hareketini tanımlayan bilimsel bir isim olan adveksiyon denir. Atmosferdeki sıvı rüzgardır. Nemli, sıcak hava, daha soğuk yüzey havasıyla temas ettiğinde, su buharı yoğunlaşarak sis oluşturur. Advection sisi, çoğunlukla sıcak, tropik havanın daha soğuk okyanus suyuyla buluştuğu yerlerde ortaya çıkar. Washington’dan Kaliforniya’ya kadar Amerika Birleşik Devletleri’nin Pasifik kıyıları genellikle adveksiyon sisiyle kaplıdır. Kuzey Amerika’nın batı kıyısı boyunca uzanan soğuk California Akıntısı, kıyı boyunca uzanan sıcak havadan çok daha soğuktur.
Vadi sisi, genellikle kış aylarında dağ vadilerinde oluşur. Vadi sisi, dağlar yoğun havanın kaçmasını engellediğinde gelişir. Sis vadinin çanağında hapsolmuş. 1930’da, Belçika’nın Meuse Vadisi’ndeki hava kirliliği parçacıklarının etrafında buhar yoğunlaştı. Bu ölümcül vadi sisi sonucu 60’tan fazla insan öldü.
Dondurucu sis, sıvı sis damlacıkları katı yüzeylere donduğunda meydana gelir. Bulutlarla kaplı dağ zirveleri genellikle dondurucu sisle kaplıdır. Dondurucu sis kalktığında, zemin, ağaçlar ve hatta örümcek ağı gibi nesneler bile bir buz tabakasıyla kaplanır. Dondurucu sisin beyaz manzaraları, İskandinavya veya Antarktika gibi soğuk ve nemli iklime sahip yerlerde yaygındır.
Sis Yakalayıcılar
Birçok antik kültür, ağaçların ve çalıların altına büyük kaplar yerleştirerek sisten su topladı. Sisten gelen su bu cisimlerin üzerinde toplanırken, çömlekler suyu topladı. Bu su toplama yöntemi etkiliydi, ancak yağmur suyunu veya diğer sıvı suları toplamak kadar etkili değildi.
Bugün mühendisler, sisten su toplamanın daha karmaşık yolları üzerinde çalışıyorlar. En etkili yol, “sis tutucuların” geliştirilmesi olmuştur. Sis tutucular, kurak alanlarda yapılan çok büyük perdelerdir. Sis içeri süzülürken, ince perdelerin etrafında su damlacıkları oluşur ve aşağıdaki toplama havuzlarına damlar. Bir günde, tek bir elek yüz galondan fazla su toplayabilir.
Peru, Bellavista köyü, sis yakalayıcılara güveniyor. Bellavista, sıvı suya çok az erişimi olan bir bölgedir; yakınlarda nehir, göl veya buzul yoktur. Kuyular çabuk kurur. Sulama ve insan tüketimi için su tehdit altındadır. Ancak her yıl Pasifik Okyanusu’ndan devasa sisler esiyor. 2006’da topluluk, şehir dışında bir dizi sis yakalayıcıya yatırım yaptı. Artık Bellavista sakinleri, ağaçları ve bahçeleri sulayacak kadar, kendi içme ve hijyen ihtiyaçlarını da karşılayacak kadar suya sahip.
Mühendisler, sis tutucuların yalnızca küçük alanlarda çalışacağı konusunda uyarıyor. Yine de mühendisler ve politikacılar, belki de insanların yeraltı suyuna bu kadar çok güvenme ihtiyacını azaltacak daha güçlü sis yakalayıcılar yapmanın yolları üzerinde çalışıyorlar.