İrfan Taştemur-LONDRA
Geçtiğimiz Pazar günü Texas'ta yapılan Formula 1 otomobil yarışını Lewis Hamilton (Mercedes) kazandı. Saniye farklarıyla Sebastian Vettel (Ferrari) ikinci ve Nico Rosberg (Mercedes) üçüncü oldular.
F1 yarışları başlı başına incelenmesi gereken bir endüstri. Bu yarışları TV ekranları başında 525 milyondan fazla insanın izlediği tahmin ediliyor. 1950'den beri yapılan, son teknolojilerin birbirleriyle yarıştığı ve 30 ülkede 50 bin insana istihdam yaratan Formula Bir'de bir yarışta dönen paranın 4 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. 3 yıl önce 5 milyar dolarlık hisse satışı yapan Formula Bir hissedarlarına yılda 290 milyon dolar dağıtıyor.
Bu yıl Texas'ta 3'ncü kez şampiyon olan Lewis Hamilton, Mercedes ile 2018 yılına kadar 3 yıllık sözleşme imzaladı. Bu sözleşmeye göre 30 yaşındaki Hamilton yılda 100 milyon Sterlin kazanacak.
“PARADAN KONUŞMASAK”
Formula Bir'in patronu bir zamanlar kendisine “bu işin hacmini” soran ABD'li bir gazeteciye kaşlarını çatıp sert bir şekilde, “Paranın ne önemi var. Burada paradan konuşmasak...” demişti. Cass Business School öğretim görevlisi Paolo Aversa ise işin ekonomik boyutunu araştırmış ve aslında bu yarışlarda çok büyük paraların döndüğünü tespit etmiş. Aversa 'ya göre ayrıca Formula Bir için geliştirilen teknolojiler sadece yarışla sınırlı kalmayıp başka endüstrilere de fayda sağlıyor:
"Ferrari, McLaren, Red Bull, Williams gibi Formula Bir'in öncülerinin yarış otomobillerinde geliştirdiği buluşlar sadece sıradan otomobil endüstrisinin değil aynı zamanda bisiklet, alışveriş endüstrisi, sağlık endüstrisi, toplu taşıma, ileri düzeyde mühendislik ve spor eğitimi gibi alanlarda da kullanıldı.”
Yılda 20 kez düzenlenen F1 yarışlarındaki (Grand Prix) kazanç, patronuna “Paranın ne önemi var” dedirtecek kadar yüksek gerçekten. 2015'de F1'de yarışan ve bu amaçla ekipler kurup teknolojilerini geliştiren şirketlerin adları da parayı ikinci plana attıracak kadar önemli: Mercedes, Ferrari, Williams, Red Bull, Force India, Lotus, Manor, McLaren, Toro Rosso, Sauber. Bu yarışlarda Mercedes, Renault, Ferrari ve Honda motorları kullanılıyor.
KAZANAN SPONSORLAR
Devlerin yarışının kurumsal sponsorları da dikkate alınırsa paranın bir öneminin olmadığı daha da anlaşılacaktır. F1'e katılımıyla son 11 yılda Red Bull dünya çapındaki gelirini iki katından fazlaya, 1,58 milyar Sterlinden 3,56 milyarSterline yükseltmiş. Aynı şekilde Nissan'ın Red Bull Formula One ekibine sponsorluğu 2011'den itibaren dünya çapındaki araba satışlarını yüzde 27,5 oranında artırarak 186 bin düzeyine getirmiş.
Formula Bir'in son sponsorları arasında Emirates havayolları, saat üreticisi Rolex ve telekomünikasyon alanında devleşerek büyüyen Tata da var. Sponsorluk yapan 300'den fazla uluslararası şirket F1'e yılda 1 milyar dolardan fazla katkıda bulunuyor. Yarışların turizm gelirini artıracağını düşünen hükümetler de Formula Bir'e yılda 400 milyon sterlinden daha fazla para veriyorlar.
Otomobil yarışlarına bu ölçülerde para yatırmanın sırrı nedir? Bu yarışlar iş dünyasına ne getiriyor? Kazançlarını nasıl artırabiliyorlar? 2014'de Shangai'de ilki yapılan Grand Prix 'e 11,5 milyon sterlinle sponsor olan HSBC'den Giles Morgan, “Finans sektörü spor alanındaki en büyük sponsorlar arasındadır çünkü bu sektörde yer alanlar tutkuları ve zevkleri olan insanlara ulaşmaya çalışırlar” diyor ve ekliyor:
“Bunun anahtarı da hedef kitlenizin tutkularını anlamaktan geçiyor. Sponsorluğu sadece firmamızın pazarlanması amacıyla kullanmıyoruz ve bunun da ötesine geçiyoruz.”
FORMULA 1'İN ETİĞİ
Formula Bir'in patronu Bernie Ecclestone, insan hakları karnesi zayıf ülkelerde Grand Prix düzenleyince insan hakları aktivistleri tarafından baskı görüyor. Bu nedenle de yeni insan hakları politikasını açıkladı. Birkaç gün sonra da Azerbaycan'da ilk kez Grand Prix yapılması kararını aldı. Kendisine “Azerbaycan'ın insan hakları raporlarını inceleyip incelemediği” sorulduğunda, “İnceledik. Sanırım herkes mutlu görünüyor. Büyük bir problem varmış gibi görünmüyor” cevabını verdi.
Oysa Ecclestone’ın bu sözlerini Human Rigths Watch ve diğer insan hakları kuruluşlarının raporları yalanlıyordu. Formula Bir, tıpkı Azerbaycan'daki en büyük yatırımcı olan BP gibi kendi işine bakıyordu. Geçtiğimiz Haziran ayında Azerbaycan'da yapılan Avrupa Oyunlarına sponsor olduğu için eleştirilen BP, bu eleştirilere, “Avrupa Oyunlarının sponsoru olarak egemen bir ülkenin politikalarını etkilemek bizim işimiz değil” karşılığını vermişti.
Bu sözlere karşı insan hakları aktivisti ve akademisyen David Petrasek, “BP'nin şirket çıkarları söz konusu olduğunda egemen ülkelerin politikalarını etkileyeceğinden hiç kuşku yok” demişti.