Enver Hoca, Arnavut komünist siyasetçi 2. Dünya Savaşı akabinde Arnavutluk Halk Cumhuriyeti liderliği yapmıştır. Arnavutluk Emek Partisi Genel Sekreterliği görevini de üstlenmiştir. Görüşleri “Hocaizm” olarak bilinir. Doğum tarihi: 16 Ekim 1908 – Ölüm tarihi: 11 Nisan 1985. Arnavutçası: Enver Halil Hoxha.
Enver Hoca’nın Hayatı
Jirokaster’de doğan Enver Hoca’nın ailesel kökeni tartışmalıdır. Kimine göre bir çiftlik sahibinin, kimine göre bir eczacının ya da bir maliye memurunun oğluydu. Devletten aldığı bir bursla 1930’dan sonra Montpellier ve Paris’te doğa bilimleri ve hukuk okudu. Burada Komünist gruplarla ilişki kuran Enver Halil Hoxha, Arnavutluk’un diktatör Kralı Ahmed Zogu’ya karşı mücadelesi yüzünden bursunu yitirdi. 1936’da Arnavutluk’a dönerek öğretmen olarak çalıştı. Arnavutluk’un İtalya’ya katılmasından sonra öğretmenliğe devam edemedi. Tiran’da açtığı tütüncü dükkanı solcu grupların buluşma yeri haline geldi.
1942’den Sonra: Arnavutluk Komünist Partisi’nin Lideri
Birbirine aykırı ideolojilere sahip olan 4 Komünist hücreden 08.11.1941 tarihinde Sovyetler’in yardımıyla Arnavutluk Komünist Partisi kuruldu. O zamana kadar gölgede kalmış ve kendi görüşünde fazla diretmeyen bir aday olan Enver Hoca, Partinin başkanı oldu. Temmuz 1943’te Arnavutluk Kurtuluş Hareketinin öncülüğünü de üstlendi. Alman İşgal Kuvvetleri çekildikten sonra, Ocak 1945’te bir Halk Cephesi Hükümeti kurdu ve bir yıl sonra Arnavutluk Halk Cumhuriyeti’ni ilan etti. Böylelikle parti ve devlet yönetimini tek elde toplamış oldu.
1948-49: İktidar Kavgaları
Partinin bazı kanatları Yugoslavya’yla birleşmeyi hedeflediklerinden Enver Hoca’nm durumu başta son derece sallantılıydı. Ancak Yugoslavya’yla SSCB bozuştuktan sonra eski gücüne yeniden kavuştu. Hoxha Sovyet Komünist Partisi Şefi Joseph Stalin’in yanında koşulsuz olarak yer aldı. Tito’cular Partiden atıldı, sözcüleri olan İçişleri Bakanı Kotsi Dzodze’yi Enver Hoca gizli bir duruşmadan sonra 1948’de idam ettirdi.
1949-62: Enver Hoca Sovyetler’in Yanında
Enver Halil Hoca Sovyet örneğine uygun olarak ülkesinde bir toprak reformu gerçekleştirdi ve Komünist Partiyi devletin resmî partisi haline getirdi. Buna karşılık SSCB’den ekonomik yardım alıyordu. Ülkesini dış dünyadan çok sıkı bir biçimde tecrit eden Enver Hoca, onu kendi kendine yeten bir ülke haline getirmeyi amaçlıyordu.
Stalin’in ölümünden (1953) sonra da onun yolunu izlemeyi sürdürdü ve yeni Sovyet Komünist Partisi Şefi Nikita Kruşçev’in politikasını reddetti. Ülkesi için en büyük tehlike olarak gördüğü Yugoslavya ile SSCB’nin yakınlaşması onun SSCB ile bozuşmasına yol açtı. Enver Hoca Çin’e yanaştı. 1960 Eylülünde yaptığı bir “temizlik hareketi”vle Moskova’ya sadık bütün parti görevlilerini saf-dışı bıraktı. 14 ay sonra iki devlet arasındaki ilişkiler tümüyle koptu.
1961-78: Çin’in Yanında
Çin, Arnavutluk’un parasal destekçisi olarak Sovyetler Birliği’nin yerini aldı. Ne var ki Çin Komünist Partisi Şefi Mao Zedung Enver Hoca için, Stalin gibi, bir ideal olamadı. Enver Hoca ile Mao arasındaki yabancılaşma, Çin ile ABD’nin Ping-pong-Diplomasisi’yle (Nisan 1971) başladı. Enver Hoca ilişkilerin kopmasını, aynı Sovyetler’le olan ortaklığın ayrılması gibi, hazırladı. Çin’e sadık olan parti üyelerine yönelik “temizlik dalgaları”nı (1973 ortasından itibaren) halkı ilerideki zor günlere hazırlayacak sloganlar izledi.
1978’den Sonra: Kişiliğinin Giderek Daha Çok Pullaştırılması
Enver Hoca her türlü muhalefeti bastırdı. Askerlerin arasında partinin yetkilerini kısıtlama eğilimi söylentileri çıkınca, 1974 yazında ordu yönetici kadrosunun hemen hemen tümünü idam ettirdi. Kendi kişiliği çevresinde yarattığı putlaştırmada da ideali olan Stalin’in izinden gitti. Böylelikle “Yoldaş Hoca”nın sözleri Kutsal Kitap yazıları düzeyine yükseldi. Diktatör Enver Hoca’nın dinsel müdahaleden korkmasına gerek yoktu, çünkü 13.11.1967’de Arnavutluk’u dünyanın ilk ateist devleti olarak ilan etmişti.
1982: Son “Temizlik”
Eski ticaret ortaklarının olmayışı, kötü hasatlar ve doğal afetler Arnavutluk’u Doğu ve Batı’daki ideolojik düşmanlarına kapılarını açmaya adeta zorladı. Buna karsın Enver Hoca ilişkilerin, özellikle Batı’yla ilişkilerin geliştirilmesini bir “kapitülasyon” olarak görüp reddediyordu. Buna karşılık, ardılı olarak seçtiği, uzun yıllar boyunca Başbakanlığını yapmış olan Mehmed Şehu Batı’yla ilişkilerin geliştirilmesini istiyordu (17.11.1981). Enver Hoca Şehu’nun intihar ettiğini bildirdi ve yandaşlarını tutuklattı. Devletteki yeni ikinci adam Ramiz Alia oldu.
1948’den beri ağır şeker hastası olan Enver Hoca, 1984 ilkbaharında bir beyin kanaması geçirdi ve bir yıl sonra 74 yaşında Tiran’da öldü. Beklenildiği gibi, yerine geçen Alia Batı’ya doğru hafif derecede bir açılmayı başlattı.