İnsanoğlunun Zamanında ABD ve Sovyetler Arasında Gerilim Bile Yaratan Mars'ı Keşfetme Serüveni
mars'ın keşfedilme çalışmalarına başlandığı tarihten bugüne kadar geçen zamanla, insanoğlunun evreni (yakın gezegenleri) keşfetme macerası neredeyse birebir örtüşüyor.
zira ilk olarak, o zamanki adıyla sovyetler birliği'nin, insansız araçlarla mars'ı keşfetme çalışmalarının üzerinden neredeyse 55-60 yıl geçti.
1960'lı yılların başlarında korabl 4 ve korabl 5 adıyla üretilen uzay araçlarının sovyetler birliği tarafından mars'a gönderilmesi planlandı ancak havalanma esnasında problemler oldu ve arızalandılar. bu olaydan iki yıl sonra sovyetler birliği, korabl 11'i mars'a göndermeyi planladı. kalkış gayet iyiydi ancak araç yörüngeye oturduktan kısa bir süre sonra parçalandı. hatta o sırada devam eden küba krizi dolayısıyla olağanüstü güvenlik önemleri koşulları politikası sürdüren amerika birleşik devletleri, korabl 11'in parçalalarını bir saldırı emaresi olarak algıladı ve sovyetler birliğini'nin kendisine bir nükleer operasyon başlattığını zannetti. ancak kısa bir süre sonra gerçek anlaşıldı ve iki ülke arasındaki kısa süreli gerginlik de bitti.
korabl 11'in yörüngede parçalanmasından kısa bir süre sonra gönderilen mars-1 isimli araç görevinde nispeten de olsa başarılı oldu ve uzay ortamının işleyişi ile ilgili türlü bilgiler ve veriler gönderdi. ancak bundan bir yıl sonra dünyadan yaklaşık yüz milyon kilometre uzalıktayken anteni bozuldu ve kendisiyle irtibat kesildi. irtibatın kesilmesinin ardından, aynı yılın haziran ayında mars gezegeninin yaklaşık yüz elli bin kilometre kadar yakınından geçip güneş yörüngesine oturdu. daha sonra kendisinden bir daha haber alınamadı.
sovyetler birliği'nin, iyi niyetli ancak çok da fayda alınamayan bu denemelerinin ardından 1964 yılında amerika birleşik devletleri, mariner-3 adlı uzay aracını mars'a yollamaya karar verdi ancak kalkıştan hemen sonra araç arızalandı. olaydan takribi bir ay sonra mariner-4 isimli uzar aracının mars'a gönderilmesine karar verildi ve yaklaşık sekiz ay süren bir yolculuğun ardından mariner-4 isimli uzay aracı hedefe, yani mars'a ulaştı. mariner-4'ün yolladığı veriler ve fotoğraflar, mars'taki atmosferin çok ince ve havanın insanın katlanamayacağı kadar soğuk olduğu, dolayısıyla hayal edilen bir hayat barındırma ihtimalinin olmadığı kanısına varıldı. mariner-4 daha sonra sonra güneş yörüngesine girdi ve bir müddet daha çalışarak ömrünü tamamladı.
amerika birleşik devletleri'nin bu iştah kabartan başarısı sovyetler birliği'ni kıskandırdı ve en önemlisi hırslandırdı.
halihazırda soğuk savaş içinde olan ve türlü bahanelerle birbirine savaş açma niyetine olan iki devlet, savaşı bir başka platforma, uzayı keşfetme amacına dönüştürdüler. belki de bu, dünyaya yarar sağlayan en güzel sidik yarışıydı. 1964 ve 1969 yıllarında sovyetler birliği mars'a iki araç gönderme girişiminde daha bulundu ancak ikisinde de problemler oldu ve araçlar yolculuklarına başlamadan önce arızalandılar.
1970'li yıllara gelindiğinde, gelişen teknoloji ile birlikte insanoğlunun uzayı keşfetme amacı daha da alevlendi.
amerika birleşik devletleri tarafından, mariner-8 ve mariner-9 isimli iki araç hazırlandı. mayıs ayında aynı anda ikisi birden mars'a gönderilmek üzere fırlatıldı. mariner-8 kalkışta parçalandı ancak mariner-9 amacına ulaştı ve mars gezegeninin yörüngesine oturan ilk uzay aracı oldu. mariner-9 mars'tan veriler almaya başladığında, mars gezegeninde fırtına vardı ve fırtına dokuz ay boyunca devam etti. fırtınadan sonra elde edilen fotoğraflarda görülen, mars'ın yüzeyinde devasa volkanlar, en büyüğü yaklaşık 5000 kilometre uzunluğunda bir vadiler olduğuydu. sonuç olarak mariner-9 adlı uzay aracı, faaliyette olduğu süre boyunca mars'ın haritasının oluşturulmasındaki en efektif uzay aracıydı.
1970'li yıllarda mars'a gönderilen mariner-9 adlı uzay aracının başarısı sovyetler birliği'nin aynı yıl içerisinde mars'a iki araç daha göndermesine sebep oldu.
mars-2 ve mars-3 isimli iki uzay aracı mars'a gönderildi ve onlar da mariner-9 gibi mars'ın yörüngesine oturmayı başardılar. hatta mars-3 adlı uzay aracı ile mars'ın yüzeyine inmeyi deneyen sovyetler birliği başarılı da oldu ancak mars'taki koşullar öngörülemez koşullar olduğundan, mars-3'ün yüzeydeki ömrü fazla uzun olmadı. indikten takribi 30 saniye sonra kendisiyle irtibat kesildi. mars'a gönderilen her uzay aracının bir öncekinden daha faydalı olması, zamanla mars'ı daha cazip bir gezegen haline dönüştürdü.
1973 yılında sovyetler birliği, mars gezegenine dört tane uzay aracı daha yolladı.
mars-4, mars-5, mars-6 ve mars-7 isimli uzay araçlarından mars-4 arıza yapıp görevini tamamlayamasa da, mars'ın yanından geçerken gönderdiği resimler sayesinde mars'ta iyonosfer olduğu keşfedildi. mars-5 yörüngeye oturduktan sonra arızalandı. mars-6 da tıpkı mars-3, gibi mars yüzeyine indikten irtibat problemleri yaşadı. mars-7 ise adaptasyon sorunları yüzünden mars'ın yanından geçti gitti.
amerika birleşik devletleri, sovyetler birliği'nin bu denemelerinin ardından 1975 yılında viking-1 ve viking-2 isimli uzay araçlarını mars'a göndermeyi ve araçların ikisini de mars'ın yüzeyine indirmeyi planladı.
iki araç da görevinde başarılı oldular ve mars'ın farklı bölgelerine inip yaparak dünyaya veriler göndermeye başladılar. hatta bu araçlar, mars yüzeyinde deneyler yapmaya yarayan mekanizmalar ile donatıldılar. yani tabiri caizse ''mars'ta hayat var mı ?'' sorusunun cevabını aradılar. ancak aranan cevap bulunamadı ve mars gezegeninin cansız olduğu kanısına varıldı.
1990'lı yıllara gelindiğinde, mars gezegeni ile ilgili insanoğlunun elinde önemli bilgiler vardı.
ancak yine de gezegen cazibesini koruyordu. 2000'li yıllara kadar geçen zaman zarfında başta amerika birleşik devletleri ve rusya olmak üzere (başka ülke de yok aslında ya neyse...) keşif amacıyla mars gezegenine birkaç adet daha uzay aracı gönderildi. ancak hedeflerin daha büyük olması, teknolojinin gelişmesine rağmen hata oranını arttırdı ve bu dönemde mars'a gönderilen araçlardan pek bir fayda elde edilemedi. mars global surveyor isimli, 1996 yılında mars'a gönderilen araç dışındaki diğer araçlardan bilgi alınamadı. mars global surveyor ise, daha önceki araçlardan farklı olarak, görsel anlamda daha temiz yüzey fotoğrafları çekmeyi başardı.
2000'li yıllar, mars'a gönderilen uzay araçlarının yaşadığı teknik arızaların oranında düşüş olacağının habercisiydi ve 2000'li yıllardan itibaren mars'a gönderilen uzay araçlarının birçoğu görevinde başarılı oldu. hatta 2001 mars odyssey isimli uzay aracı halen görevine kusursuz bir şekilde devam ediyor. uzunca bir zamandır mars'ın değişken iklimi, yer kabuğu, atomik yapısı ve benzeri konularda sürekli olarak bizi güncellemek ve bilgilendirmekle meşgul.
2000'li yılların ortalarında mars'ın cazibesine avrupa ülkeleri de katıldı ve günümüze kadar geçen zaman zarfında birçok uzay aracı mars'a iniş amacıyla uzaya fırlatıldı.
mars söz konusu olduğunda bir fenomen olan curiosity de dahil olmak üzere, özellikle 2000'li yıllar başı ve sonrasında gönderilen araçların hemen hepsi görevlerinde başarılı oldu ama mars hala gizemini koruyor. en son rusya'nın denediği ve başarılı olamadığı; mars'ın yüzeyinden dünyaya numune getirme görevi bir sonraki amaç sanırım.
gitmeden, bu gizemli kardeşimizin bir yüzey fotoğrafını da paylaşalım.
kaynak: nasa, esa, acikbilim (kaan öztürk), google v.b.