Alerji Tedavisinin önemli bir parçası olan
"ALERJEN MADDELERDEN KORUNMA" , neden önemle tavsiye
edilir?
Alerji doktorları, insanların daha
çok toza, toz akarlarına, küf mantarlarına, polenlere, hayvan deri
döküntülerine ve tüylerine alerjisi olduğunu bildirmektedirler. Bütün bu
alerjenlerin ortak iki yanı vardır:
- Havayla uçuşan ve gözle
görülemeyen mikroskopik maddelerdir.
- Nefes alma yoluyla alerjik
reaksiyonlara sebebiyet verirler.
Alerjen maddelerden tamamen
kaçınmak ve korunmak mümkün değildir.
Alerjik rahatsızlığı olan
hastaların yaptığı en yaygın hata, "Alerjen
maddelerden tam anlamıyla korunmak mümkün değilse neden alerjenlerden korunmayı
deneyeyim." şeklinde düşünmektir. Fakat, alerji
doktorlarına göre hava yoluyla nakledilen alerjenleri solumak kümülatif
(birikerek oluşan) bir problemdir. Kendi bağışıklık sisteminizi bir
"kova" olarak düşünün. Kovanız alerjenleri içine alır ve dolmaya
başlar. Alerjik rahatsızlık belirtileri, kovanız dolana veya taşmaya
başlayana kadar ortaya çıkmayacaktır. Dolup taştığında ise kendinizi kötü ve
halsiz hisseder ve gündelik yaptığınız bir çok şeyi yapamaz hale gelirsiniz.
Alerji doktorlarının bu sorunla başedebilmek için bir cok metodu vardır.
Listenin başında ise, kovanın dolmasını ve taşmasını engelleyecek olan "Etkin Çervesel Kontrol-Alerjen Maddelerden Korunma"
yer almaktadır. Alerjen maddelerden birine veya bir kaçına birden alerjiniz
olabilir. Bu alerjen maddelerden sadece birine karşı korunabilirseniz, sizin
bağışıklık sisteminize benzettiğimiz kovanın taşmasını engelleyebilirsiniz.
Örneğin, sizin, en yaygın olan
alerjenlerden "Ev Tozu Akarı"
na karşı alerjiniz olduğunu varsayalım. Toz akarları öncelikli olarak
yatak odasının problemidir. Size aşağıda belirteceğimiz önlemleri uygulayarak
yatak odanızı neredeyse alerjenlerden tamamen arındırılmış bir mekan haline getirebilirsiniz.
Bunları uyguladığınız andan itibaren, yatarken bütün gece gözle görünmeyen
alerjenleri solumayacaksınız. Sonuç - sabahları akan bir burunla veya kırmızı
gözlerle kalkmayabilirsiniz. Bunların yanı sıra, alerjenlerden arındırılmış bir
odada 8-10 saat bulunmak, sizin bağışıklık sisteminizin kendisini yenilemesine
bir şanş vererek, sabahları güne "boş bir kova" ile
başlayabilirsiniz. Alerjen maddelerden korunmaya ek olarak doktorunuzun size verebileceği diğer tavsiyelerle
"kovanız" bir daha hiç taşmayabilir, ve buda güzel olmaz mıydı?
Alerji Doktorları
tarafından en yaygın olarak tavsiye edilen
"ÇEVRESEL
KONTROLLER "
Anti
Toz Akarı (Dust Mite) Yatak,Yastık ve Yorgan Kılıfları
Ev tozu
akarları Astım, Egzema ve Rinit'i tetikler.
Eğer ev tozu akarına alerjiniz
varsa, çoğu doktora göre anti toz akarı yatak kılıfları kullanılması
zorunludur. Neden? Çünkü anti toz akarı yatak kılıfları yatağınızda, yastığınızda
ve yorganınızda bulunan milyonlarca toz akarına karşı tam anlamıyla bir
bariyerdir. Anti toz akarı kılıflar olmazsa, siz uykunuzda hareket
ettikçe alerjenler yatağınızdan, yastığınızdan ve yorganınızdan uçuşurlar ve
siz nefes alıp verdikçe onlarıda solursunuz. Anti Toz Akarı Kılıflar ile bu
zararlı süreç durdurulur. Gözle görünmeyen alerjenler ve ufak maddeler kılıflar
vasıtası ile bloke edilir ve gece boyunca artık solunamazlar. Sözde
"Hipo-Alerjik - Hypo-Allergenic" yastıklarda da bu kılıflar kullanılmalıdır,
"Hipo-Alerjik" ibaresi ürünlerin içinde kullanılmış olan dolgu
maddelerinin kendisi alerjik reaksiyona sebebiyet vermez anlamındadır. Ev tozu
akarları bu tür ürünlerin içinde rahatlıkla bulunabilir.Diğer taraftan çok
amaçlı elektrik süpürgeleri ile yatak, yorgan ve yastıklarınızda bulunan ev
tozu akarlarını her gün veya her hafta temizlemenin pratikte mümkün olmadığı
unutulmamalıdır.
Çarşafların,
battaniyelerin, yatak koruyucularının, vb. Yıkanması
Çarşaflarda, battaniyelerde,
yorganlarda ve yatak koruyucularda ki ev tozu akarlarından kurtulmak kolaydır.
Bu ürünleri 7 ila 14 günde bir 60
C'de sıcak su ile yıkayın. Sıcak suda yıkama mikroskopik
akarları öldürür ve alerjenleri temizler. Eğer yorganınızı ve battaniyenizi
yıkamak pratik değilse, bunları da anti toz akarı kılıflar ile kaplayın. Daha
fazla korunma için, soğuk suda yıkanması gereken ürünlerde toz akarlarını
öldürmek ve alerjenleri temizlemek için akarasidkullanabilirsiniz.
Gerçek
HEPA (True HEPA - %99.97) Hava Temizleme Cihazları
True HEPA hava temizleme cihazları,
hava temizleme teknolojisinde en gelişmiş adım olarak kabul edilir. Bu cihazlar
rahatlıkla bir odanın havasında bulunan alerjenleri (hayvan tüyleri, ev tozu
akarı, polen, mantar sporu, bakteri, sigara dumanı, atık gazlar, hava
kirliği) %90 oranında azaltabilir ve odanın havasını çalıştığı sürece
temiz tutar. Hepa filtreler kullanıldıkça, elektrostatik filtrelere
(plasma,vb. split klimalarda) göre performansından hiçbir şey kaybetmez, sadece
yılda bir kez değiştirmek gerekir. Hava temizleme cihazının sürekli vantilasyon
etkisi vardır, bu sürekli hava akımı alerjenleri hava temizleme cihazının içine
iter, böylece mobilyalarda, yataklarda, yorganlarda, yastıklarda ve
halılarda depolanmış olan alerjenleri sürekli olarak azaltmaktadır.
Hava Temizleme cihazları farklı
güçlerde üretilmektedir. Hava temizleme gücü ve kapasitesi çok önemlidir ve
saatte kaç hava değişimi yapabildiği ile ölçülmektedir ( bir odanın toplam hava
hacmini bir saat içinde kaç kez filtre edebilme özelliği). Odadaki hava ne
kadar fazla filtre edilebilirse o kadar az alerjen ortamda kalır. Çoğu uzmana
göre olması gereken minimum hava değişim sayısı 6 olmalıdır. Hava temizleme
cihazları alırken, belirtilen oda alanında veya hacminde bir saat içinde kaç
kez havayı filtre edebildiğini sorun ve en az 6 hava değişimi olmasına dikkat
edin. Yeterince güçlü olmayan hava temizleme cihazları havayı hepa filtreden
geçiremezler ve temiz hava çıkış oranı çok düşüktür. Dolayısı ile ortamı
alerjenlerden temizleyemezler. Yeni teknolojiler sayesinde hava
temizleme cihazları yüksek hızda bile fazla ses çıkarmamaktadır. Diğer taraftan
çok amaçlı elektrik süpürgeleri yüksek sesinden ve enerji tüketimden dolayı
hava temizleme cihazlarına bir alternatif olarak görülmemelidir, çünkü hava
temizleme cihazlarını siz uyurken bile çalıştırmanız gerekmektedir ve devamlı
çalışması gerektiğinden enerji tüketimide düşük olmalıdır. Örneğin 10 – 15 metre karelik odalar
için hava temizleme cihazları ortalama olarak maksimum hızda 35- 40 Watt
harcarlar.
Havalandırma
Kanalı Filtresi
Evinizde veya işyerinizde merkezi
havalandırma sistemi ile bulunduğunuz ortama havada bulunan alerjenleri üfleyen
kanalların üzerine ucuz bir çözüm olan bu filtreleri kullanabilirsiniz. Her ne
kadar, bu çözüm Gerçek HEPA (True Hepa-%99.97) filtreli hava temizleme
cihazları kadar etkili olmasa da iyi bir başlangıç olarak kabul edilebilir.
Akarisidler-Alerjen
Temizlik Ürünleri
Farklı markalar altında, halılarda
ve kumaş yüzeyli mobilyalarda bulunan alerjenleri temizleyen, nötralize eden
spreyler satılmaktadır. Etkinliğini uzun süre koruyan markalar tercih
edilmelidir. Halılar için ayrıca nemli toz alerjen temizlik ürünleri
kullanılabilir, diğer bir yöntem ise, halılarınızı sık sık hepa filtreli
elektrik süpürgeleri ile temizlemektir.
Nemi
Kontrol Altında Tutmak
Yüksek nem oranı (%55'nin üstü) toz
akarlarının ve küf mantarlarının çoğalmasına ve eşyalarınızın deforme olmasına
sebep olur. nem alma cihazı kullanılarak nem oranını düşürebilirsiniz, böylece
evinizin havası insanlar için ideal olan nem oranına (%45-%55) kavuşur ve küf
mantarı oluşumu engellenir. Nem alma özelliği olan klimalar istenilen nem
oranını ayarlayamazlar, çünkü bu cihazların önceliği ortam sıcaklığıdır, nem
oranı değildir. Ayrıca klima üreten veya ithal eden firmaların broşürlerinde,
bu klimaların sadece nem alma özelliği kullanıldığında günde kaç litre nem
alabileceğine ve ne kadar elektrik harcadığına dair bilgiler genelde
belirtilmemiştir. Evinizin nemli ortamlarını (bodrum katı, kiler, vb.) kuru ve
küfsüz tutarsanız evinizin geri kalan kısımlarındaki hava bundan olumlu yönde
etkilenecektir. Kaloriferli veya kombili evlerde ve işyerlerinde kışın yapılan
ısıtmadan dolayı ortamın hava nemi oldukça düşer, böylece ortamdaki toz oluşumu
kuru havadan dolayı hızlanır. Bu aylarda uygun bir hava nemlendirici cihazı
kullanılabilir. Ancak hava nemlendirme cihazı ayarı %45-%55 nem oranının
üzerine çıkarılmamalıdır. Düzenli bakım yapılarak nemlendirici içinde küf
mantarı üremesine engel olunmalıdır. Bütün bunların yanı sıra, evinizin nem
oranını takip etmeniz akıllıca olacaktır, bunun için bir nem ve
sıcaklık ölçer kullanabilirsiniz.
Evde
Beslenen Hayvanlar
Evde beslediğiniz hayvanlar (kedi,
köpek, vs.) tüy ve ölü deri döküntülerini ortama yayarlar, bunu önlemek için
hayvanlar için özel olarak geliştirilmiş olan alerjen (tüylerin üzerinde bulunan
poroteinler) temizlik ürünleri ile evde beslediğiniz hayvanlarınızı en az iki
haftada bir yıkayın veya tüylerine sürün. Onların sizlerle aynı odada uyumasına
izin vermeyin. Hepa filtreli hava temizleme cihazları ile oda havasını
filtrelemek ve hepa filtreli elektrik süpürgeleri ile odanızı temizlemek
alerjen sayısını büyük oranda azaltacaktır.
Elektrik
Süpergeleri
Alerjenlerin boyutları 1 mikron ila
15 mikron arasındadır. Çoğu elektrik süpürgesi 20 mikron altındaki
alerjenleri toz torbasında tutamaz, çünkü toz torbaları büyük gözenekler
içerir. Toz torbasında tutulamayan bu mikroskopik tozlar evinizde yıllar
geçtikçe birikecektir. Gerçek Hepa (True Hepa) filtreli elektrik süpürgeleri
ise 0.3 mikron (saç teli kalınlığından yaklaşık olarak 250 - 300 kat daha
ufaktır) boyutundaki mikroskopik tozların %99,97 'sini filtre edebilir, böylece
alerjenler devamlı olarak yakalanarak havaya tekrar karışıp odanıza geri dönmesi
engellenir. Elektrik süpergesi alırken hepa filtrenin filtreleme kapasitesini
kontrol edip almalısınız. Su ile çalışan elektrik süpergeleri ancak 10 mikrona
kadar tozları yakalayabilir, buda 10 mikrondan küçük milyonlarca mikroskopik
tozun odaya geri gelmesi demektir. Çoğu elektrik süperge üreticisi artık
ürünlerinde hepa filtre kullanmaktadır.
Eviniz
ve Arabanız için diğer Öneriler
Küflü ortamlardan uzak durunuz.
Bahçenizde aşırı uzamış olan bitkileri kısaltın. Bahçede çalışırken bir maske
takın. Evinizin çatısını küflerden arındırın. Bodrum katta bulunan bir dairede
veya odada uyumayın. Polenlerin yoğun olduğu dönemlerde sokağa daha az çıkmalı
ve pencereler kapalı tutulmalıdır ve dışarıdan geldikten sonra elbiselerinizi
yıkayın. Evinizin camı açık kalmalı ise pencerenizde polen filtresi kullanın.
Hava temizleme cihazınızı sürekli çalıştırın. Arabanız için varsa polen
filtresi taktırın.
Astım
Nasıl Bir Hastalıktır?
Nefes alma sırasında atmosfer havasının solunum olayının olduğu alveol denilen
hava boşluklarına naklini sağlayan iletici hava yollarında daralma, tıkanıklık
ve buna bağlı olarak hava akımında zorlukla karakterize bir hastalıktır. Hava
yollarında mikrobik olmayan süreğen bir iltihaplanma söz konusudur.
Astım Alerjik (Allerjik) Bir
Hastalık mıdır?
Astım her zaman olmasa da olguların çoğunda alerjik zeminde gelişen bir hastalıktır. Bilhassa çocuklukta
başlayan astım için bu daha belirgindir. Ancak, Kişinin alerjik tabiatlı
(atopik) olması astım olmasından ayrı bir şeydir. Diğer alerjik hastalıklar
(rinosinüzit, konjonktivit, dermatit, ürtiker) astımla birlikte bulunabilir
veya bu hastalıklar varken astım olmayabilir. Aksine astımı olduğu halde
alerjisi olmayabilir.
Astım Kimlerde Görülür?
Astım, erkek-kadın herkeste; çocuk-erişkin her yaşta ve dünyanın hemen her
yerinde rastlanan bir hastalıktır.
Astım Sık Rastlanan Bir
Hastalık mıdır?
Astımlı hastaların sıklığı coğrafi bölgelere, yaşam koşullarına ve
sosyo-kültürel özelliklere bağlı olarak toplumdan topluma farklılık
göstermektedir. Toplumda yaşayanların %10’dan daha fazlasında görüldüğü
bildirilen yöreler yanında %1’ den az sıklıkla rastlanıldığı bölgeler söz
konusudur. Ülkemizde de durum aynıdır. Ortalama sıklığın %5-6 civarında olduğu
tahmin edilmektedir ki, ülkemiz koşullarında bu, her 3-4 evden birisinde bir
astımlı hastanın yaşadığı anlamına gelmektedir.
Astım İrsi Bir Hastalık mıdır?
Bazı hastalıklar genetik geçişlidir. Anne veya babadan ilgili genetik kodu alan
kişilerde çevresel değişkenler ne olursa olsun hastalık mutlaka ortaya çıkar.
Bazı hastalıklar ise tamamen çevresel koşullara bağlı olarak gelişir. Astım bu
iki grup hastalıktan farklıdır. Hastalığın ortaya çıkmasında hem genetik
yatkınlık hem de çevresel faktörler birlikte rol oynar. Her iki belirleyici de
hastalığın ortaya çıkmasında tek başına yeterli değildir.
Astımlı Anne veya Babanın
Çocukları Astımlı Olarak mı Doğar?
Anne ve babası yada bunlardan birisi astımlı olan çocuklarda astım görülme
olasılığı toplunda görülen astım sıklığından biraz daha fazla olmakla birlikte,
böyle bir çocuğun mutlaka astımlı olacağı söylenemez. Ailede astım vb alerjik
hastalıklar varsa doğacak çocukların korunması amacıyla uygun çevresel
koşulların sağlanması yararlı olacaktır.
Hangi Çevresel Faktörler Astıma yol açmaktadır?
Astıma neden olan, astım gelişimine katkıda bulunan veya astımlı kişilerde
nöbetleri tetikleyen çeşitli risk faktörleri tanımlanmıştır. Bunlardan bazıları
kaçınılabilir, düzeltilebilir durumlardır. Tüm dünyada, ev tozu akarları ile
evde beslenen kedi gibi hayvanlar; hamamböceği, kalorifer böceği gibi haşereler
ve küf mantarları en sık rastlanan astım nedenleridir. Polenler (ağaç, ot,çimen),
aspirin gibi ilaçlar ve bazı iş yerlerinde maruz kalınan mesleki uyarıcılar da
astımla sonuçlanan alerjik
duyarlılığın gelişimine yol açarlar. Ayrıca sigara dumanıyla temas, solunum
yolu enfeksiyonları, hava kirliliği, bazı gıdalar ile bunlara ilave edilen
katkı maddeleri de bilhassa erken çocukluk döneminde astım gelişimine katkıda
bulunurlar. Bu nedensel ilişki gösteren faktörlerin tümüne ilaveten iklim
değişiklikleri (sisli, yağışlı, kapalı havalar), psikojenik stresler, egzersiz
gibi değişkenlerin ise astımlılarda nöbetleri tetikleyebilir iken astımı
olmayanlarda bu yönde etkileri yoktur. Yine sinüzit, burunda polipler, yemek
borusuna mide asidinin geri kaçak yapması gibi bazı durumlar astımlılarda sık
görülmekte ve hastalığın tedavi ve kontrolünü güçleştirmektedirler.
Meslek İle Astım Arasında Bir İlişki Var mı?
Evet. Astım bazen bir meslek hastalığı şeklinde karşımıza çıkabilir. En
sıklıkla fırıncılar, kuaförler, boyacılar, çiftçiler, kereste ve mobilya
işinde, gıda sektöründe çalışanlar olmak üzere bir çok iş kolunda işyeri
ortamında karşılaşılan bazı maddelere bağlı olarak astım gelişir. Yakınmaların
işe girdikten sonra başlaması, tatil zamanlarında veya işyerinden uzakta
geçirilen günlerde azalması, aynı işyerinde birden çok kişide benzer yakınmaların
görülmesi meslek astımını düşündürmelidir. Böyle hastaların meslek değiştirmesi
veya aynı işte başka bir alanda çalışması, maske kullanması gerekebilir.
Astımın Mevsimlerle İlişkisi Var mı?
Bazı allerjenlerin mevsimle
ilişkili olarak ortaya çıktığı veya yoğunluğunun arttığı bilinmektedir. Diğer
bazıları ise her mevsimde sabit olarak bulunurlar. Mevsimsel allerjenler daha
çok polenlerdir. Ancak değişen nem ve ısı gibi iklim koşullarından
etkilendikleri için ev tozu ve küf mantarı gibi diğer allerjenlerin yoğunluğu
da mevsimlere göre dalgalanmalar gösterir. Buna bağlı olarak alerjik
astımlıların bazılarında belirli mevsimlerde yakınmalar artabilir, hatta sadece
bu dönemde hastalık ortaya çıkıp daha sonra tamamen normale dönebilir.
Tetik Faktör Ne Demektir?
Astımlı kişiler çoğu zaman kendilerini tamamen normal hissederler ve hiçbir
şikayetleri yoktur. Oysa bazen durup dururken aniden tıkanabilirler ve çok zor
dakikalar, saatler, günler geçirebilirler. Şikayetlerin ortaya çıktığı bu
dönemlere astım nöbeti, atağı, krizi diyoruz. Bazı hastalarda nöbeti başlatan
faktörler belli iken diğer bazılarında ise bilinemez. Örneğin çoğu astımlı
koşma, merdiven çıkma gibi eforlar sırasında tıkanmaktadır. Sigara, çeşitli toz
kimyasal dumanlar, kokuların solunması, kalp-tansiyon ve romatizma ilaçlarından
bazılarının kullanılması, grip vb viral hastalıklara yakalanmak, ağlama-gülme
gibi emosyonel davranışlar, yağışlı şimşekli iklim koşulları gibi bir çok durum
astımlılarda nöbetleri tetikleyebilir. Oysa bunların astımı olmayanlarda hatta
diğer bazı astımlılarda ise aynı yönde bir etkileri olmaz. Astımı olanların
kendileri için geçerli olan tetik faktörleri tespit edip bunlardan kaçınmaları
hastalıklarının tedavisinde çok önemlidir.
Astımın Belirtileri Nelerdir?
Astım çoğu kez nefes darlığı ile kendini belli eder. Göğüste tıkanma, öksürük,
hırıltılı solunum diğer rastlanan şikayetlerdir. Her hastada bunların hepsi bir
arada olmayabilir ve bazen sadece öksürükle veya nefes alıp verirken hırıltı,
hışırtı şeklinde bir ses şeklinde belirti verebilir.
Bu Şikayetler Mutlaka Astım Hastalığına mı Bağlıdır?
Hayır. Astım dışında da bir çok hastalığın seyri sırasında benzer yakınmalar olabilir.
Şikayetlerin zaman zaman nöbetler şeklinde ortaya çıkması ve bir müddet sonra
kendiliğinden veya tedaviyle tamamen düzelmesi çok tipiktir. Geceleyin,
bilhassa sabaha doğru uykudan uyandıracak şekilde bu yakınmaların görülmesi
astımın karakteristik özelliğidir. Yukarıda bahsedilen tetik faktörlerle
nöbetlerin başladığının öğrenilmesi teşhise çok yardımcı olur. Yukarıda sayılan
şikayetlerden bir yada birkaçına sahip olan ve yakınmaları uzun sürüp
tekrarlayan kişilerin mutlaka astım yönünden bir uzman hekim tarafından
değerlendirilmesi gerekir.
Astımım Olduğundan Şüpheleniyorum Ne Yapmalıyım?
Astım tanısı çok zor ve zahmetli değildir. Bu konuda uzman bir hekime
başvurursanız size astımınız olup olmadığını söyleyecektir. Ancak, bazı
durumlarda astım teşhisi koymak biraz zaman alabilir ve bir süre hekim
takibinde kalmanız gerekebilir.
Teşhis İçin Biyopsi, Kan Vermek, Endoskopi Yaptırmak Gibi
Can Yakıcı İşlemler Gerekli mi?
Hayır. Astım teşhisi için canınızı yakacak hiçbir işleme gerek yoktur.
Hekiminiz sizinle konuşarak, sizi muayene ederek, solunum fonksiyon testleri
yaparak tanı koyabilir.
Solunum Fonksiyon Testleri Zor bir test midir?
Asla. Kişinin yapması gereken; bir ağızlık içerisinden bir derin nefes alıp,
aldığı nefesi hızlı ve güçlü bir şekilde üflemesinden ibarettir. Anında sonuç
veren, hasta için hiçbir zarar veya risk taşımayan, hemen her yerde
uygulanabilir bir işlemdir.
Pefmetre Cihazı Ne İşe Yarar?
Pefmetre astım teşhisi, astımın ağırlığının tespiti ve tedaviye cevabın değerlendirilmesi,
astım nöbetlerinin şiddetinin ölçülmesi için kullanılan basit bir cihazdır. Her
astımlı hastanın bir pefmetresi olmalı ve kullanımasını hekiminden
öğrenmelidir. Bu, hipertansiyonu olan hastanın evinde tansiyon aleti bulundurup
kendi tansiyonun kontrol edebilmesi gibi; astımlı hastanın da kendi hastalığını
izleyebilmesine imkan verir.
Alerjik Deri Testleri Yaptırmalı mıyım?
Astım her zaman allerjik
bir hastalık değildir. Deri testleri ise astım tanısında değil, sadece alerjik
bir deri cevabının varlığı durumunda yararlıdır. Astımı olan kişilerin testleri
negatif bulunabildiği gibi, deri testleri pozitif bulunan kişilerde de astım
olmayabilir. Bu nedenle bu testlerin astım tanısında yeri yoktur. Sadece
tedaviye cevap vermeyen, atakları kontrol altına alınamayan astımlılarda tetik
faktörlerin tespiti açısından gerek duyulduğunda yapılabilir. Yoksa
gereksizdir.
Erken Teşhisin Astım İçin Bir Önemi Var mı?
Astım her hastada aynı şiddette değildir. Hafif, orta ve ağır olabilir.
Hastalığın ağır formlarında tedaviye cevap vermeyen değişiklikler söz
konusudur. Geri dönüşü olmayan bu patolojilerin ortaya çıkmaması için astımın
zamanında teşhis edilip, uygun şekilde tedavi edilmesi önemlidir. Ayrıca tedavi
edilebilir bir hastalıktan dolayı kişilerin yaşamının sınırlanmaması, verim ve
performansının düşmemesi ve bazen öldürücü olabilen nöbetlere girmemesi için
hastalığın biran önce teşhis edilip tedaviye başlanması en doğrusudur.
Astım Tedavi Edilebilir Bir Hastalık mıdır?
Evet. Astım tedavisi olan, tedaviyle tamamen kontrol altına alınabilen bir
hastalıktır. Astım tedavisi etkin bir tedavidir ve hasta tedavi ile tamamen
normal bir yaşam sürdürebilir.
Tedavi İle Astımdan Kurtulabilir miyim?
Tedavi ile astımlıları normal yaşamlarına döndürmek mümkündür. Özellikle
çocuklukta şikayetleri başlayan astımlıların bir kısmında, hastalık erişkin
yaşlarda tamamen iyileşebilmektedir. Ancak daha sıklıkla, hastalar hastalıkları
ile birlikte yaşamakta; kendilerine önerilen tedavi ve tavsiyelere uydukları
oranda önemli bir yakınmaları olmamakla birlikte tedaviyi kestiklerinde bir
süre sonra daha hafif olarak yeniden şikayetleri başlamaktadırlar. Nasıl ki
yüksek tansiyonu olan bir hasta tuzsuz diyete uyup, ilaçlarını aksatmaksızın
aldıkça tansiyonu yükselmemekte ancak, bunlara dikkat etmediğinde tansiyonu
nasıl yükselmekteyse astımlılar için de durum benzerdir.
Astım Tedavim Ne Kadar Sürecek?
Bu soruya herkes için geçerli bir cevap vermek mümkün değildir. Tedaviyle
hastalık kontrol altına alındıktan sonra tedavi yavaş yavaş, basamak şeklinde
giderek azaltılır ve bazen tamamen kesilebilir. Kesildikten bir müddet sonra
şikayetler yeniden başlarsa tedaviye tekrar başlanmalıdır. Bazen ise uzun
yıllar, yada devamlı olarak ilaç kullanmak gerekebilir.
Astım Nasıl Tedavi Edilir?
Astım, hasta hekim ve hasta yakınlarının (anne, baba, eş ve öğretmen gibi)
işbirliği ile tedavi edilebilir. Bu işbirliği olmaksızın sadece doğru ilaçların
reçete edilmesiyle hastalık tedavi edilemez. Tedavi uzun sürelidir. Hasta
hekimine güven duymalı, tavsiyelerine uymalı, ilaçlarını usulüne uygun şekilde
kullanmalı, düzenli olarak kontrollerini yaptırmalı, sorunu olduğuna hekimine
kolayca ulaşabilmelidir. Hastanın mutlaka konunun uzmanı bir hekimin
kontrolünde olması gereklidir. Hastalık yok hasta vardır özdeyişi astım için
daha fazla geçerlidir. Sonuç almak için astımı bildiği kadar hastasını da
tanıyan, mesleğini, ev ve işyeri koşullarını, almakta olduğu tedaviyi, hastanın
geçmişte yaşadıklarını, önceki tedavileri ve bunlara alınan cevapları, hastanın
hangi ilaçlara hangi dozlarda ne oranda yanıt verdiğini bilen bir hekimin
desteğine ihtiyaç vardır.
Hasta ve Yakınlarının Tedavideki İşbirliği Nasıl
Sağlanır?
Bu hekimin hastasını eğitmesiyle elde edilebilir. Hasta eğitimi sadece hastalık
hakkında bilgi vermekten ibaret olmayıp, hastanın hastalığı ile baş edebilmesi
için gerekli her türlü bilgi, beceri ve cesarete sahip kılınması sürecidir. Bu
süreç belirli bir zaman dilimi içinde tamamlanmış olmaz. Aksine hasta ile
hekimin her görüşmesinde ilerleyen, gelişen bir olaydır.
Astımlı Hasta Hangi Konularda Eğitilmelidir?
Astım nasıl bir hastalıktır? Tetik faktörler nelerdir ve bunlardan nasıl
korunulabilir? Kriz anında ne yapması gerekir? Hangi ilaçları, nasıl, hangi
aralıklarla, ne kadar süreyle kullanması gerekecektir? Ne zaman kontrollere
gelecektir? Ne zaman hekimini aramalıdır? Sprey ilaçları nasıl kullanacaktır?
Pefmetreyi nasıl kullanacaktır? Çalışabilir mi?, Spor yapabilir mi?, Gebe
kalabilir mi? Tüm bu konularda hem bilgilendirilmeli hem de uygulamalar ile
beceri kazandırılmalıdır. Hastanın hastalığına rağmen normal bir yaşam
sürebileceği, krizleri önleyebileceği ve tedavi edebileceği, hastalığı
dolayısıyla bireysel amaçlarından vazgeçmemesi gerektiği konularında ise
cesaretlendirilmelidir.
Tedavi ile Şikayetlerimin Geçmesi Yeterli midir?
Her ne kadar hastalar sadece şikayetlerinden kurtulmayı amaçlarlarsa da
tedaviden amaç bundan ibaret değildir. Yakınmaları giderip hastayı rahatlatan
ancak, hastalığı tedavi etmeyen, ilerlemesini durdurmayan, hastanın akciğer
fonksiyonlarını normale getirmeyen ve doğal, aktif yaşamına geri döndürmeyen
bir tedavi hastaya fayda değil aksine zarar vermiş olur. Çünkü yakınmaları
giderdiği için hasta kendini iyi olmuş hisseder ve çare aramayı bırakır, doğru
tedaviye başlamak için zaman kaybetmiş olur.
Astımımı Hangi İlaçlarla Tedavi Edebilirim?
Bu sorunuza ancak hekiminiz karar verebilir. Hatta bu sorunuzun doğru cevabını
bulmak için hekiminizin sizi muayene edip bir kaç kez kontrollerde sonucu
gözlemesi gerekebilir. Sizin için en uygun tedaviyi bulmak zaman alabilir. İlk
muayene ve kontrolde yeterli sonuç alınmayabilir. Bir astımlı hastaya verilen
tedavi sizin için yetersiz, fazla veya zararlı olabilir.
Astımlı Komşumun veya Kardeşimin İlaçlarını Kullanabilir
miyim?
Hayır. Bunu yapmamalısınız. Çünkü, astım kişiden kişiye farklılıklar gösterir.
Her hastada tetik faktörler, eşlik eden patolojiler, hastalığın ağırlığı
farklıdır. Bunlara bağlı olarak seçilmesi gereken ilaçlar farklı olabilir.
Kullanılması gereken ilaçlar aynı bile olsa dozlar değişebilir.
Kaç Türlü Astım Vardır?
Astımlı hastalar hafif-gelip geçici, hafif inatçı, orta ve ağır astım şeklinde
dört gruba ayrılır. Her bir grup için önerilen tedavi ayrıdır. Bunlardan başka
hastalarda: mevsim astması, meslek astması, egzersiz astımı, ilaç astması gibi
nispeten farklı tedavi yaklaşımları gerektiren tablolar söz konusu olabilir.
Sprey İlaçları Kullanmak Zorunda mıyım?
Sprey türü ilaçlar astım tedavisinde tüm dünyada yaygın olarak
kullanılmaktadır. Nefes yoluyla hap, şurup veya enjeksiyon şeklindeki
uygulamalara göre daha az miktarda ilaç kullanarak daha güçlü etki elde
edilebilir ve aynı zamanda ilaçların istenmeyen yan etkilerinden kaçınmak
mümkündür. Çünkü, sprey şeklinde kullanılan ilaç sadece hastalığın yerleştiği
solunum yollarına ulaşır ve etkisini burada gösterir iken; ağızdan veya
enjeksiyon şeklinde verilen ilaç, tüm vücuda dağılıp her yerde ve dolayısıyla
etkili olması istenmeyen organlarda da (kalp, böbrek vb) etkileri görülebilir.
Üstelik sprey türü ilaçların etkileri alındıktan sonra dakikalar içerisinde hemen
başlamakta iken; ağızdan veya enjeksiyonla verilen ilaçların etkilerinin
gözlenmesi için saatler geçmesi gerekir.
Sprey İlaçların Alışkanlık Yaptığı, Ciğerleri Kuruttuğu
Doğrumudur?
Hayır. Bilakis hemen yukarıda belirtildiği gibi bu ilaçların istenmeyen yan
etkileri, aynı ilaçların ağızdan alınan veya enjeksiyon şeklindeki formlarına
göre çok daha azdır. Çok daha güvenli ilaçlardır. Bu ilaçların bağımlılık
anlamında alışkanlık yapması söz konusu değildir.
Sprey İlaçlar Güvenli midirler?
Evet. Tüm dünyada uzun yıllardır çok yaygın olarak kullanıla gelmiş ilaçlardır.
Bebek, çocuk ve yaşlılar, gebeler, kalp, karaciğer ve böbrek hastaları gibi
ilaçların yan etkilerine daha duyarlı kişilerde -yan etkileri az olduğu için-
bilhassa tercih edilmesi gereken formlardır.
Nefes Yoluyla Alınan Toz Şeklindeki İlaçlar ile Sprey
İlaçlar Arasında ne Fark Vardır?
Nefes alma sırasında ilacın solunum yollarına ulaştırılması esasına dayanan üç
türlü İlaç uygulama formu vardır. Bunlar: ölçülü doz spreyler, kuru toz inhalatörler
ve nebülizör formlarıdır. Her üçü esasta aynı olmasına karşılık, birbirlerinden
bazı küçük farklılıkları da söz konusudur. Kuru toz inhalatörler sprey
ilaçlardan farklı olarak itici gaz içermezler, ozon tabakasına zararlıtarafları
yoktur. İlaç dışı madde içermediklerinden alerjik ve irritatif yan etkilere
rastlanmaz. Kullanımları daha kolay olup sprey ilaçları kullanamayanlarda
tercih edilirler.
Sprey İlaçları Kullanmakta Zorluk Çekiyorum, Bunu Nasıl
Aşabilirim?
Bu eğitimle aşılabilir. Hekiminizin
size bu ilaçların nasıl kullanıldığını bizzat anlatması, göstermesi ve size
uygulatarak gözetleyip yanlışlarınızı düzeltmesi gereklidir. Sprey ilaç
öncelikle çalkalanmalı, kapağı çıkarılıp oturur durumda veya ayakta iken baş
bir miktar geriye doğru kaldırılmalı ve nefes verilip akciğerlerimiz
boşaltıldıktan sonra ağızlık kısmı aşağıda tüp yukarıda olacak şekilde dudaklar
ağızlık kısmının çevresini boşluk kalmayacak şekilde kavramalı ve tüp içinden
derin, güçlü ve uzun süreli bir nefes alınmaya başlanmalıdır. Burada önemli
olan nefes almaya başlar başlamaz gecikmeden ilacın serbestleştirilmesidir.
Nefes alma süresinin sonuna doğru veya nefes verme sırasında yada henüz nefes
alınmaya başlamadan önce ilacın serbestleştirilmesi etkisiz bir kullanım
şeklidir. İlacın ağızlıktan püskürüp boğaz ve ağız duvarına çarpması sırasında
nefes alma eylemi duraklatılmamalıdır. Derin nefes almanın sonucunda alınan
ilaçlı hava içeride bir süre (10 sn) tutulmalı ve nefes hemen geriye
verilmemelidir. Nefesi geriye verirken ateşe üfler, ıslık çalar gibi veya
burundan zorlayarak vermek etkinliği artırmaktadır. Nefes alma ile ilacı
serbestleştirme arasında zamanlama ve koordinasyon bir miktar beceri
gerektirir. 7 yaşından itibaren çocukların bu işlemi yapabildiği
gözlenmektedir.
Bir Türlü Becerip Sprey İlaçları Alamıyorum Ne
Yapmalıyım?
Nefes alma ile ilacı serbestleştirme arasında zamanlama ve koordinasyon
gereğini ortadan kaldıran yardımcı spaser cihazlar (hazneler) geliştirilmiştir.
Bunlar hem kullanımı kolaylaştırırlar, hem ilacın akciğerlere ulaşan etkin
dozunu artırırlar, hem de yan etkileri azaltırlar. Bilhassa yüksek doz sprey
türü ilaç kullanılacaksa bu yardımcı cihazların kullanılması çok daha
yararlıdır. Kuru toz inhalatör ilaç formları da bu tür sprey ilaçları
kullanamayan hastalar için iyi bir alternatif olabilir.
Nebulizör Nedir?
Nebülizör sıvı haldeki ilacı buhar haline getirip bir maske veya ağızlık
yardımıyla hastanın normal soluk alıp vermesi sırasında ilacın solunum
yollarına ulaşmasını sağlayan elektrikli küçük cihazlardır. Bilhassa ağır kriz
halinde, bebek veya küçük çocuk, yaşlı, ajite, bilinci kapalı hastalarda bile
kullanılabilirler. Cihazın çalıştırılıp maskenin yüze geçirilmesi yeterlidir.
Ayrıca ilacı almak için herhangi bir harekete gerek yoktur.