A TEVDİ EDİLEN ŞEYE GÖRE MEVDUAT
1, Menkul kıymetler ve ayni mevduat
2. Para mevduatı olarak ikiye bölünür.
1) Menkul Kıymetler ve ayni tevdiat; tevdi edilen şeyin serbest olarak ve saklanması için vedia şeklinde yapılan mevduattır. Bu çeşit mevduat şeyin emanet olarak bankada korunması kaydiyle yapılır. Mudî ile Banka arasında bir îda akdi yapılır. Banka, emaneten tevdi edilen şeyden intifa edemez (B. K. Mad. 463). Mücbir sebep olmadıkça banka, kendisine emaneten bırakılan şeyi mudie aynen ödemekle yükümlüdür. Bankalar, vedia karşılığında mudiye bir ücret ödemezler, tersine muhafaza ücreti adiyle bir ücret alırlar.
Bankalarda serbest esham ve tahvilat (cüzdan) altın (depo) ve kiralık kasa işlemleri bu çeşit mevduattandır.
Bankalara emanet olarak yatırılan paralar da (muhtelif alacaklılarda gösterilen) bu bölüme alınabilirler. Bankalar, emanet suretiyle yatırılan paraları aynen değil, misil (benzer) olarak geri verirler. Yalnız bu paralardan yararlanamazlar. Bunun için emaneten tevdiata faiz ödenmez.
Serbest mevduatta, banka iflâs etse ya da Moratoryum ilân edilse (Moratoryum; olağanüstü hallerde ve bunalımlı dönemlerde tâdili tediyat etmektir.) bile mûdiler, tevdi edilen şeyi tamamen almak rüçhan hak krna sahiptirler.
2) Para mevduatı ise, bankaların iştigal konusuna giren normal ve cari mevduat işlemleridir. Bu tür mevduat, serbest tevdiattan ayrı bir özellik gösterir. Banka ile mudi arasındaki bir Karz akdi meydana gelir. (B. K. Mad. 306).
Mudi, bankaya yatırılan parasının bankaca işletilmesini kabul etmiştir, bankanın yararlanması normaldir. Bunun için mudiye faiz adiyle bir ücret verilir. Bankalar aldıkları mevduatı aynen geri vermekle yükümlü de
ğildirler. Moratoryum İlânında mudi, tevdiatını bankadan çekemez. Bankanın iflâsı halinde ise yalnız Tasarruf mudileri, tevdiatlarının ‘% 20’ına eşit bir miktar için Bankanın aktifindeki değerler üzerinde imtiyazlı alacaklı olurlar. Bankanın tasfiye sonucundan önce mudilere bu oran üzerinden ödeme yapılır.
A TEVDİ EDİLEN ŞEYE GÖRE MEVDUAT