Vikingler ve runestones (bölüm 2)
Omuzlarından sn
Bir yara geyik
Lil kırmızı ağlıyor.
Ve oldular
Çelikten buza
Sarhoş zırhı
Eğlenceli küfür.
(Grim Lysy'nin oğlu Egil. "Kafanın kurtarılması". S.V. Petrov'un çevirisi)
İskandinavya'da runestone yükleme geleneğinin yayılmasıyla birlikte, aynı zamanda pitoresk veya "resim" taşlar da popüler hale geliyor. Araştırmacıların bazıları, ortaya çıkma zamanlarını I-II. Yüzyıl A.D. ve bu geleneğin atalarının evi Gotland adası ve İsveç'in güneydoğu bölgesi olduğuna dikkat edin. Bunun nedeni, Demir Çağı başlarında, Gotland’ın çok sayıda nekropolis ve 400’den fazla mağara (kült taş dolgusu) bulunduğu, Kauparva’da da Bronz Çağı döneminin konik şekline sahip bir taş kulenin bulunduğu bir yerdi. Ayrıca cenaze töreninde görev yaptı. Orta Çağ'da, Gotland adasının sakinleri uzun süre siyasi olarak bağımsızdı ve hem İsveç'ten hem de İskandinavya'dan oldukça farklı olan özgün kültürlerini ve mitolojilerini korudular. Adanın mitolojisi ve tarihi hakkında temel bilgi kaynağı, adalar ve İsveç arasında yapılan ve bir Hıristiyanlık öncesi zamanlardaki oluşumuyla ilgili efsaneler de dahil olmak üzere, adanın tarihine ilişkin bir yazı da içeren bir antlaşma kodu olan Gutasaga'dır.
1924’ün fotoğrafı. Erkekler Tunç Çağı çizimleriyle bir kayanın üzerine oturmuş (M.Ö. 1800-500).
Gotland'dan birçok taş çok bilgilendirici. Yani, örneğin, VIII. Yüzyılın taşlarından birinde. üst kısmındaki fallik bir form, bir barmitsa ile birlikte bir kask içinde ve spiral süslemeli geniş yuvarlak bir kalkanla bir atlı savaşçıyı tasvir eder. Üzengi noktaları görünmez, ancak bacakların pozisyonlarına bakılırsa olmaları gerekir, ama sürücü geniş pantolonlarında açıkça görülebilir, sadece "geniş bir Kazak". Elbette, halk tarihinin hayranları için geniş bir faaliyet alanı açar.
1933'ün fotoğrafı. Gotland adasından taş. Üzerinde savaşçı atlıları, denizde yelken açan gemiler ve av sahneleri görüyoruz.
Bu pitoresk taşlar genellikle dikey olarak yerleştirilmiş yassı plakalara benzerler ve şekillerine mantar şeklinde ve fallik veya antropomorfik denir. İlk versiyona göre, ölen kişinin yeni bir bedende yeniden canlanması umudunu sembolize ederken, antropomorfik olduğunu düşünenlere göre, bu tür taşlar ruhunun kabıydı. Dahası, İskandinavya gibi olanlar gibi steller, Batı Avrupa’da ve ayrıca güneyde, Akdeniz’de yaygındı. II-VII. Yüzyılların bu tür stellerinin ana nedeni tekneler veya ölüm sularını geçen gemilerdir. Daha sonra steller su kuşları, vahşi hayvanlar ve çeşitli canavarların resimlerini içermeye başladı. Genç Edda'dan açıkça ödünç alınan popüler bir motif, Loki'nin deve dönüşmek için giydiği maske motifiydi. Bunların sınır mevkileri olabileceğine inanılmaktadır. Ancak, en makul sürüm hala bu taşların cenaze amacının görüşüdür.
Bilim adamları pitoresk bir taştan renkli görüntüler.
800 civarında, pitoresk taşların geleneği runik olanlarla birleştirildi: şimdi taşlar genellikle süs niteliğindeki metinleri ve çizimleri içerebilir. Her iki gelenek de Güney İskandinavya'da yaygın. Aynı zamanda, taşların üzerindeki görüntüler de değişiyor. Böylece tabutlu tekneler yerine, gemiyle birlikte yelkenli gemilerin (dragrakarlar) görüntüleri ortaya çıktı. Taşların kendileri genellikle daha önce yapılmayan plakalar şeklinde kesilmeye başlar.
Bu döneme ait taşlar, örneğin "hasır" veya "İrlanda düğümü" gibi süs motiflerinin yayılmasında ortaya çıkan Kelt ve Pictish taş heykellerine benzemeye başladı. Ancak, İskandinavların runik yazılarının bir alfabe iken, Picts'in yazılarının hiyeroglif olduğu not edilmelidir.
Diğer bir deyişle, Kelt, Pictish ve İskandinav ince gelenekleri arasında belirli bir ortaklığın olmasına rağmen, megalitik zaman sanatına - Malta tapınaklarına, İber Yarımadası'nın süslü dolmenlerine ve her bir bölgede geliştirilen güzel sanatlara dayanan Malta tapınakları, İber Yarımadası Oldukça bağımsız bir şekilde ve geleneklerdeki benzerlik doğrudan borçlanmaya dayanmıyor, benzer kalkınma süreçlerinin sonucuydu.
Ardre'den Runestone (Gotland, İsveç). Yukarıda ölen savaşçının Valhalla'daki Odin Sleipnir atına gelişi var. Taşın alt kısmı, kral Nidud tarafından ele geçirilen demirci Völund efsanesinin bir gösterimidir. (Devlet Tarihi Müzesi, Stockholm)
İskandinavya gelince, burada runik taş yükleme geleneği XII yüzyılın ortasına kadar kaldı. Ve sonra runeler, resmi Latin alfabesine alternatif olarak yalnızca İskandinav köylüleri arasında korundu. En yeni anıtlar 18. - 19. yüzyıllara tarihlenen oyulmuş runik takvimlerdir. Bu arada, içlerinde Hıristiyan ve putperest geleneklerin bir sentezi görülebilir. Danimarka'da futark 1400'e kadar kullanıldı ve onunla birlikte metinler yalnızca Orta Danimarka dilinde değil, Latince de kaydedildi.
Boyalı Taş (Danimarka Ulusal Müzesi, Kopenhag)
Günümüzde, runestones, bu materyalin ilk bölümünde belirtildiği gibi, bazı durumlarda engellenmiş olmasına rağmen, ciddi bir çalışma konusudur. Birçok taş ünlerinden dolayı kendi isimlerini bile aldı. Ancak, tüm “şöhretine” rağmen, bir saat boyunca onları okumak doğada oldukça varsayımsaldır.
Burada, örneğin, mezarlığın mezarlarının beraberindeki envanterine göre yaklaşık 400'e kadar uzanan en eski runestone - Külver - bu yerde daha önce veya daha sonra oyulmadığına inanmak için bir neden olmasa da mezar bulundu. Üzerindeki yazıt, futarktaki 24 runenin basit bir listesinden ibarettir ve "t" şeklindeki rune şeklindeki "Noel ağacı" tabelasıyla sona ermektedir. Peki şifresini çözmek nasıl? Bir versiyona göre, böyle bir yazı, yaşayan insanları ölülerden korumak için, diğerine göre, aksine, ataları ve torunları arasındaki iletişimde yardımcı olmak için yapılmıştır. Belki de runelerin yazılmasından önce "taşı runlar ile güçlendirmek" adı verilen belli bir ritüel vardı. Aynı zamanda, örneğin bütün runeleri listelemek, runner oymacısının bu şekilde tüm tanrıların desteğini aldığını gösteriyor olabilir.
"Taş Kulver" Kulturmiljöbil Kulüpsüz Ulusal Mirasın Korunması İsveç Konseyi resim veritabanından taş fotoğrafı. (Stockholm Eyalet Tarihi Müzesi).
Üçüncü versiyona göre, yazıt tamamen sıradan bir vesileyle, örneğin çocuk koşular öğretmek amacı ile yapıldı ve mezarlıkta bu taşın tesadüfen olduğu ortaya çıktı.
Bir phallus şeklinde Stura-Hammar taşı.
4. yüzyıl sonundan kalma Norveç'teki Thune'dan gelen taş, runik metinleri çevirmenin ne kadar zor olduğuna güzel bir örnektir. Yirminci yüzyılda, üç araştırmacı üzerine yazıyı okudular, bundan sonra derhal metinden dört versiyona geçtik, bunlar birbirinden oldukça farklıydı.
Bu yüzden, XIX - XX yüzyılların başında, Sofus Bugge, üzerinde yapılan yazıyı şöyle okudu: “Ben, Viv, bu runeleri eşim Vodurid için oydum. Bu taşı koydum. Üç kız, en yakın akrabaları oldukları için mirası paylaştı.” Her şey mantıklı ve anlaşılır görünüyor, değil mi?
Ancak 1930'da Karl Marstrander çevirinin kendi versiyonunu yaptı: “Ben, Viv, ekmek taşıyıcısı Vodurid için taş mezar yapmıştım (patronum). Vodurid'e hizmet eden kızlarım da bu taşı koymamı istedi, çünkü yapmadım. yakın akrabalar ve mirasçılar. "
Ottar Grenwick (1981) başka bir seçenek önerdi: “Ben, Vivaz, usta Voduridaz'a bu taşı koydum. Benim için mirasçıların en öne çıkan üç kızı Voduridaz bu taşı yaptı.”
1998'de, Grenwick okuduğunun önceki halini revize etmeye karar verdi ve şu metni yayımladı: “Ben, Viv, bana ekmek besleyen Vodurid'in ölümünden sonra, bu taşa oymalar koymuşlardı. Cenazedeki üç kızı güzel kocalar aldı ve güzel mirasçıları olacaklar. ".
Bu seçeneklerin tümü canlı bir tartışma başlattı. Esas olarak şu soruyu ele almıştır: metinde bahsedilen kadınlar Vodurid'in ötesinde mülk edinebilirler. Efendisinin ölümünden sonra şanslı Binbaşı Viv'in sadece taşınır mallarını almakla kalmayıp, Vodurid'in kızlarına da bakıp onlarla evlenmesi mümkün mü?
Runik yazıt, 11.yüzyıl ortası, Ed, Kirksti-gan, Uppland. Bizans'taki Varangian Muhafızlarında görev yapan İsveçli bir hatıra yazısıdır. Okur: "Rongvald bu runeleri oydu: Yunanistan'da savaşçıların komutanıydı."
Ancak Uppgard'daki (İsveç) Utergard'dan bir anıt taş üzerine yapılan runik yazıt, Midgard yılanının gövdesinde bulunmaktadır. Runes tarafından yazılan metinler, 11. yüzyılın başlarında İngiltere'de üç kampanyadan bahseder. belirli bir Ulf. Yazıtta şöyle yazıyor: “Carey ve Herbjorn, babaları Ulf'un anısına bir taş koydu. Tanrı ve Annesi Tanrı'nın ruhunu kurtardı. Ulf, Danegeld'i İngiltere'de üç kez aldı. İlk önce Tosti'ye, Torkel Lisesi'nden sonra Knut'a ödeme yapıldı. Tosti ödediğinde, biz bilmiyoruz, ancak Torkel ve Knut, sırasıyla 1012 ve 1016 yıllarında, fidye, yani fidye ödedi. Yani, taş o zamandan daha erken kurulmamıştı, ancak ek olarak, açıkça Hıristiyanlar tarafından ayarlandı.
Utergard'dan bir taş.
Einang taşı (4. yüzyıl) Neolitik zamanlardan beri cenaze töreninde kullanılan Gardberg nekropolünde bulundu. Burada hem mezar höyükleri hem de mağaralar, yani taş dolguları bulunmuştur. Einang taşı üzerindeki yazıt, ilk olarak ilginç çünkü "runes" kelimesinin en eski sözünü içeriyor. Metin "Ben ... misafir bu runeleri oydu" olarak okunabilir. Bu taşın bir mezar taşı olduğuna inanılıyor, ancak belki de bu nekropolü ziyaret eden bir adamdan bahsediyoruz, böylece ölenlerin ruhları onun önemli bir sorunu çözmesine yardımcı olacak, çünkü yüce tanrı Odin bile ölülerin ruhlarının yardımını istedi.
"Garda'da doğuda", yani Gardariki'de Viking'in anısına bir taş. (Turinde Kilisesi, Nukvarn Belediyesi, İsveç)
Hjerluf tarafından anılan Thyangvide'dan gelen taş, İskandinavların putperest düşüncelerini yansıtan görüntüleri ile ilgi çekici. Gemideki Vikingler, Hjerluf'un kampanyada öldüğünü gösteren taşın dibinde tasvir edildi ve bu taş onun mezar taşıydı. Sağ üst bölümde bir atlı ve elinde boynuzlu bir kadın var. Süvari de elinde bir kadehi tutar, bu yüzden bu sahnenin Valhall'da Hjerluf'la buluşan bir Valkyrie buluşması olabilir. Başka bir versiyona göre, Hjerluf avda öldü ve bu yüzden taşta bir av sahnesi var. Üçüncü versiyona göre, bu görüntü Volsunga destanının bir gösterimidir: Süvari, Fafnir'i mağlup eden Sigurd'dur ve Grimhild tarafından boynuzlu cadı iksiri dolu bir araya geldi.
Thiangvide Hjerluf onuruna verilen taş (VIII-IX yüzyıllar)
Aifur eşiğini geçerken ölen dört kardeşin onuruna atanan Pilgards Stone (9. yüzyıl), Viking’in Doğu Avrupa’da kalmasının bir kanıtı. Aifur, Bizans imparatoru Konstantin Bagryanorodny'nin, Slavlar da dahil olmak üzere, Dinyeper Rapidlerinin adlarının verildiği “İmparatorluğun yönetimi üzerine” adlı tez çalışmasında Dinyeper'daki Nenasytyetsky eşiğidir. Ayfür'ün ölümüyle ilgili yazıtlı taştan ibaretler taşların bu isimlerin Vikingler tarafından kullanıldığının bir kanıtıdır.
Ryok'tan bugüne kadarki en uzun yazıtlı ünlü taş, 762 runeden oluşuyor.
Ancak bugün Ryok’tan taşın bulunduğu yer bilinmemektedir, ancak Edeskheg komünesi Lena Östergötland’daki Ryoksky bucak kilisesinde şu anki yerine yakın durduğu varsayılabilir. Taşın üzerindeki yazıt 9. yüzyılın ilk yarısına kadar çıkmasına izin veriyor. Taş, her taraftan ve hatta yukarıdan gelen parçalar ile kaplıdır. Tüm yazılar “daha genç runes” kullanılarak yapılmıştır.
Bireysel taş runeslerini Ryok'tan okuyup yorumlarken, bilim adamları nadir bir oybirliği gösterdiler, ancak metnin anlamı hala çözülemedi. Yine, hiç kimse metnin başlangıcında söylediği gibi, bu taşların hatıra olduğuna kuşku duymaz: "Bu runeler Vemud'dan bahseder. Varin, onları ölen oğlun onuruna katladı." Ancak, daha fazla söylenenlerin söylenmesi zordur, tüm kelimeler net gözükse de:
Söylesene hafıza, iki tane av vardı.
savaş alanında on iki kez çıkarılan,
ve her ikisi de bir araya geldi, kişiden kişiye.
Bana kim dokuz diz olduğunu söyle
Ostrogoths'ta hayatını kaybetti
ve hala tüm savaşta ilk.
Tyodrik kuralları
savaşta cesur
dümenci savaşçılar
Denizde hazır
Şimdi oturuyor
kalkanını tutuyor
gotik bir ata
beze lideri.
Ostrogoth Kralı, Büyük Theodorik’in Tyodrik’in ismini almış olması mümkündür. Fakat buna dayanarak varsayılabilecek tek şey bu!