Varis, cilde yakın toplardamarların geniş ve kıvrıntılı bir hal almasıdır. Varis genellikle tek başına bir hastalık değildir, altta yatan ciddi bir toplardamar hastalığının belirtisidir. Varisli insanların çok büyük bir kısmında, bu hastalık, toplardamarlardaki kapakların yetmezliğidir (venöz yetmezlik). Nadiren de, toplardamarlardaki tıkanıklıklar varisin nedeni olabilir.
Venöz yetmezlik, normalde tek yönlü olarak akciğerlere gitmesi gereken kirli kanın, bacak toplardamar kapaklarındaki fonksiyon bozukluğu sonucu, yerçekimi etkisiyle ters yönde ayağa doğru kaçmasıdır. Nasıl ki, mide suyunun midemizden ağzımıza geri kaçmasına "reflü" deniyorsa, normalde akciğerlere gitmesi gereken kirli kanın karından ayağa doğru kaçmasına da "reflü" denir. Reflü sonucunda, kirli kan damarlarda birikerek varise, dokuda birikerek ağrı, kramp, şişme ve kaşıntıya neden olur. İlerlemiş olgularda, venöz yetmezliğe bağlı beslenme bozukluğu sonucu ayakta yaralar açılır ve çok zor iyileşirler. Ayrıca, büyük varislerin içindeki kirli kan yavaş aktığından aniden pıhtılaşabilir (flebit), bu pıhtı derindeki toplardamarlara, hatta akciğerlere bile kaçabilir (pulmoner emboli) ve hayati tehlike yaratabilir.
Venöz yetmezlik %95 den fazla yüzeyel damarlarda, nadiren de derindeki damarlarda görülür. Yüzeyel damarlarımız, bacaklarımızın "yedek" damarlarıdır. Bu damarlar kesilebilir, vücudun başka damarlarında kullanılabilir, lazer ya da köpükle kapatılabilir. Bu işlemler, eğer derindeki toplardamarlarda problem yoksa, bacakta hiçbir sorun yaratmazlar. Bu yüzden, yüzeyel ven yetmezliği ve buna bağlı oluşan varisler lazer, köpük ve ameliyatla başarıyla tedavi edilebilir. Derin venler ise bacaklarımızın "elzem" damarlarıdır, dolayısıyla derin damarlarımıza lazer, köpük ve ameliyat gibi girişimler yapılamaz. Bu nedenle, derin venlerde yetmezlik ya da tıkanıklığı olan hastalarda herhengi bir girişim uygulanmaz. Bu tür hastalarda, vücut derin venlerden kanı akciğerlere gönderemediği için, kanın çoğunu yüzeyel venlere göndermek zorunda kalır. İş yükü artan yüzeyel venler genişler, kıvrılır ve varisleşirler. Ancak bu tür hastalarda, bu varisler vücut için "yararlı" damarlar olduklarından bu damarlara kesinlikle bir girişim yapılmamalıdır, aksi halde bacakdaki dolaşım daha da bozulabilir.
Klinik bulgular: Venöz yetmezliğin en "göze çarpan" belirtisi varistir.Varisler büyüklüklerine göre kılcal, orta boy ve büyük boy olabilirler. Varis dışında kirli kanın bacakta birikmesine bağlı olarak ağrı, şişme, kaşınma, kramp, ciltte koyulaşma, flebit ve yara oluşumu görülebilir.
|Varis tipleri.|
Tanı, görüntüleme: Tanıda en önemli yöntem renkli Doppler ultrasonografidir. Renkli Doppler ile ciltten görünmeyen iç varisler tesbit edilebilir, varislere neden olan venöz yetmezlik kaynakları tesbit edilebilir, derin ve yüzeyel venöz yetmezlik ayırt edilebilir ve atardamar ya da toplardamar tıkanıklıkları ekarte edilebilir. Bu özellikleriyle, renkli Doppler ultrasonografi varis hastalarında tedavi için gerekli tüm bilgileri verebilir. Nadiren, kasığın yukarısındaki toplardamarları incelemek için BT venografi, MR venografi ya da klasik venografi gerekli olabilir.
|Renkli Doppler ile normal akım ve reflünün (geri kaçış) görünümü|
Tedavi: Öncelikle, tüm varis hastalarında renkli Doppler ultrasonografi yapılarak varise neden olan damarlar tesbit edilir. Eğer varis derin damarlardaki yetmezliğe bağlı ise, varis çorabı ve ilaç tedavisi verilir, girişim uygulanmaz. Eğer varis derin toplardamarlardaki bir tıkanıklığa bağlıysa, önce tıkanıklığın yeri tesbit edilir; eğer kasığın yukarısında bir tıkanıklık varsa stentle tedavi edilir, kasığın altında ise genellikle girişim yapılmaz, yine varis çorabı ve ilaç tedavisi verilir. Varis hastalarında derin venlerde yetmezlik ve tıkanıklığa nadiren rastlanır ve olayın nedeni genellikle geçirilmiş derin ven trombozudur.
|Endovenöz lazer ve köpük skleroterapisinin aşamaları.|
Varis hastalarının pek çoğunda olduğu gibi, eğer varislerin nedeni yüzeyel ven yetmezliği ise, bu durum başarıyla tedavi edilebilir. Bu hastalarda önce yetmezlik yapan damarlar, sonra da varislerin kendisi yok edilmelidir. Bunun için, eskiden kullanılan ameliyatın yerine, günümüzde ultrasonografi kılavuzluğunda lokal anestezi altında yapılan endovenöz lazer, köpük ve radyofrekans gibi yöntemler tercih edilmektedir. Varis tedavisinde adeta devrim yaratan bu yöntemlerle, hem varislere neden olan damarlardan hem de varislerin kendisinden genellikle tek seansta ağrısız olarak kurtulmak mümkündür .
Eğer hastada uzun süren yüzeyel ven yetmezliği sonucu aynı zamanda derin venlerde de yetmezlik oluşmuşsa, sanılanın aksine bu durum tedaviye engel değildir. Bu tür hastalarda, yüzeyel ven yetmezliği ve buna bağlı varisler başarıyla tedavi edilebilir ve bu tedaviden sonra derin ven yetmezliği de kaybolabilir ya da azalabilir.
Sonuç olarak, venöz yetmezlik ve varis tedavisi son yıllarda tamamen değişmiştir. Başarılı bir tedavi için ilk şart, bilgili ve deneyimli bir hekim tarafından iyi bir renkli Doppler ultrasonografi incelemesi yapılmasıdır.
|Endovenöz lazer ve köpük tedavisinin sonuçları.|