Rus ordusunu kendilerine saldırı düzenlemekle suçlayarak Rus yönetimine isyan başlatan Wagner grubu, kuruluşundan bu yana Afrika’dan Orta Doğu’ya kriz bölgelerindeki rolüyle gündeme geldi.
Şirketinin Kremlin Saray ı’na yemek sağlaması nedeniyle “Şef” lakabıyla anılan zengin iş adamı Yevgeniy Prigojin ve eski Rus istihbarat subayı Dmitry Utkin’e ait güvenlik şirketi Wagner grubu, 2014’te Donbas ihtilafında Rusya destekli ayrılıkçıları desteklemek için kuruldu.
Mensuplarının çoğunu hükümlülerin oluşturduğu Wagner grubu, Ukrayna’nın dışında Suriye’deki iç savaş da dahil olmak üzere Orta Doğu ve Afrika’daki çeşitli çatışmalara asker gönderdi.
İngiliz istihbaratı, Ukrayna’da aktif olan Wagner birliklerinin sayısını 50 bin olarak verirken bu, Rusya’nın toplam gücünün dörtte birini oluşturuyor.
Rusya’nın Ukrayna’nın bazı bölgelerinde kontrolü sağlamasında önemli rol oynadığı öne sürülen Wagner, “savaş suçları” ve insan hakları ihlalleri yapmakla da suçlanıyor.
Teknik olarak özel askeri şirketler (PMC) faaliyetlerine katılarak Rus yasalarını ihlal eden Wagner, ABD tarafından da “önemli bir ulus ötesi suç örgütü” kabul ediliyor.
Kurulduğu 2014’te Afrika ve Orta Doğu’da faaliyet gösteren gizli bir örgüt olan ve yaklaşık 5 bin savaşçıya sahip olduğu düşünülen Wagner, o zamandan bu yana önemli ölçüde büyüdü.
Ukrayna-Rusya ihtilafına ilk olarak 2014’te Rusya’nın Kırım Yarımadası’nı yasa dışı ilhak etmesiyle dahil olan Wagner, dünya çapında adını bu adımıyla duyurdu.
Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının üzerinden bir aydan biraz daha uzun süre geçmesinin ardından Wagner’in paralı askerleri, 28 Mart 2022’de Ukrayna’da konuşlandırıldı.
ABD Ulusal Güvenlik Konseyi’ne göre Ukrayna’daki askerlerinin yaklaşık yüzde 80’i hapishanelerden çekilirken Wagner Grubu’nun, Rusya’nın Ukrayna’nın doğusundaki Bahmut kentini ele geçirmesinde etkili olduğu ifade edildi.
Öte yandan, Rus yasalarına göre bu tür özel askeri şirketler (PMC) yasa dışı iken grup, teknik olarak PMC faaliyetlerine katılarak Rus yasalarını ihlal ediyor.
Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Stratejik İletişim Koordinatörü John Kirby de Wagner’in Ukrayna’da kullanılmak üzere Kuzey Kore’den silah satın aldığını belirtmişti.
Wagner grubunun Mali, Madagaskar, Mozambik, Sudan, Burkina Faso, Libya ve Orta Afrika Cumhuriyeti’nde de faaliyet gösterdiği kaydediliyor.
ABD Askeri Akademisi West Point’teki Terörle Mücadele Merkezinden yayımlanan raporlara göre, Wagner grubu, Ukrayna’nın dışında bölgesel çatışmalara katıldı ve Rusya’nın nüfuzunu yaydığı birçok Afrika ve Orta Doğu ülkesinde de faaliyet yürüttü.
Öte yandan Wagner grubu, Suriye iç savaşında Esed yönetimini desteklemek için 2015’te asker gönderdi.
Libya’da, ülkenin doğusundaki silahlı güçlerin lideri Halife Hafter kuvvetlerini destekleyen Wagner grubuna bağlı paralı askerler de bulunuyor.
Orta Afrika Cumhuriyeti’nde ise elmas madenlerinin korunması için davet edilen Wagner grubunun, Sudan’daki altın madenlerinin de güvenliğini sağladığı düşünülüyor.
Mali hükümeti ise Wagner grubunu ülkedeki silahlı gruplara karşı kullanıyor.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezinden Wagner Grubu uzmanı Catrina Doxsee, Wagner grubunun, ABD yaptırımları gibi mali cezalara karşı savunmasız ülkelerin doğal kaynaklarıyla finansmanını sağladığını öne sürdü.
Wagner’in altın madenciliği ve kaçakçılığı da yaptığını kaydeden Doxsee, bu yöntemlerle Batı yaptırımlarının etkisini azaltmaya çalıştığını söyledi.
Diğer yandan, birçok ülkede faaliyet yürüten Wagner paralı askerlerinin, savaş suçları ve insan hakları ihlalleri yaptığı iddiaları da gündemde yer alıyor.
Ocak ayında paralı asker birliğinden firar ettikten sonra Norveç’e sığınma talebinde bulunan eski bir komutan, Ukrayna’da savaş suçlarına tanık olduğunu iddia etti.
Ukraynalı savcılar, üç Wagner Grubu paralı askerinin Nisan 2022’de Rus birliklerinin yanı sıra Kiev yakınlarında sivilleri öldürüp işkence yaptıkları iddiasında bulundu.
Bunun yanı sıra, Alman istihbaratı, Wagner paralı askerlerinin Mart 2022’de Buça’da sivilleri de katletmiş olabileceğini açıkladı.
ABD Savunma Bakanlığından (Pentagon) 2020’de yapılan açıklamada, Wagner grubunun bir Birleşmiş Milletler (BM) silah ambargosunu ihlal ettiğine ve “sivillerin güvenliğini dikkate almadan Lübnan’ın Trablusşam kenti ve çevresindeki sivil bölgelere kara mayınları ve el yapımı patlayıcılar yerleştirdiğine” dair kanıtların bulunduğu belirtildi.
BM ve Fransız hükümeti, Wagner paralı askerlerini, Orta Afrika Cumhuriyeti’nde sivillere tecavüz ve soygun yapmakla suçladı.
Wagner’in kurucusu Prigojin, son aylarda defalarca Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu’yu ve Ukrayna’daki ordunun başı Valery Gerasimov’u “beceriksizlikle” ve Ukrayna’da savaşan Wagner birimlerini kasten yetersiz ikmalle suçlamıştı.
Rusya Savunma Bakanlığı, isim vermeden Ukrayna’daki “gönüllü oluşumların” haziranın sonuna kadar kendisiyle sözleşme imzalaması gerektiğini söylemişti.
Bu hareket hükümetin Wagner üzerinde daha fazla kontrol elde etme girişimi olarak görülmüştü.
Wagner’in kurucusu Prigojin, 23 Haziran Cuma günü, Rus ordusunu Wagner’e saldırı düzenlemekle suçlayarak karşılık vermekle tehdit etmiş ve Rus yönetimine isyan başlatmıştı.
Federal Güvenlik Servisi (FSB) “silahlı isyan” suçlamasıyla ceza davası açmıştı.
Rusya Savunma Bakanlığından yapılan açıklamada ise Wagner’in kamplarına saldırı düzenlendiği yönündeki iddialar yalanlanmıştı.