Kitap okumaya başladığım günden bu yana en büyük hatamı, Nietzsche'den tek kitap okuduğum halde ikinci seçimimi "İyinin ve Kötünün Ötesinde"den yana kullanarak yaptım. Her hata gibi sonuçları oldu tabi ki: Kitabı ikinci kez okumak -çoğu hatanın sonucu cezadır, bu daha çok ödül gibiydi.
Nietzsche ile bir yerlere çıktığımın farkındaydım, zorlu yollardan geçilip ulaşılmış bir zirvede, toplumu karşısına almış "benimsenenleri" eleştiriyordu: Zirveye çıkacak ayağa sahip olduğu için mutlu, başka birinin çıkabileceğini düşünerek umutlu, henüz çıkan olmadığından mutsuz. İlk okumada göremedim ne yazdığını, kendi suçum olsa seve seve kabul edebilirdim ama değildi - bıyıkları yüzünden göremiyordum. İkinciye geçtiğimde -eminim okuduğunuzda siz de bir şeyler bulursunuz- şunları buldum:
*Büyük şeyler zıttından ortaya çıkmaz, onları oluşturan kendine özgü bir kökün olması gerekir.
*Filozofların hakikat konusunda takındığı tavır, onlardan önce gelenlerin düşüncelerini savunmak, belki de farkında olmadıkları basit arzuların şövalyeliğine soyunmaktır.
*Kendi ahlak anlayışını oluşturduğunu zanneden ünlü filozoflar, bu düşünceleri eleştirmek isteyenleri korkutan bir zırhla kaplar düşünceleri. Boş bir odanın önüne "girilmez" yazarlar, bu noktada ya tehlikeden kurtulduğunuzu düşünüp ordan uzaklaşır ya Nietzsche'nin yaptığı gibi yapıp içeri girme cesaretini gösterirsiniz.
*Hakikat isteği hakikat dürtüsünden değil, başka bir dürtüden ortaya çıkar. - Bir şeyi sırf bilmiş olmak için değil, o bilgi seni bir yere götüreceği için, yani farklı dürtüye ulaştıracağı için istersin. -
*Eylemin değerini niyete bağlamak -yani kasıtlı olana- yanlıştır, eylemin değeri kasıtlı olmayanla ölçülür.
*Düşünmek, içimizdeki dürtülerin birbirine davranışından ortaya çıkar. -Zor durumda olduğunu gördüğünüz birine yardım etme dürtüsüyle, umursamadan geçip gitme dürtüsü arasında kalırsınız ve bu noktada "ne yapmalıyım?" düşüncesine ulaşırsınız.-
*Her şeyde bir maske vardır, bu yüzden doğru kabul edilenin içindeki yanlışı, yanlış kabul edilenin içindeki doğruyu aramalı.
*Bağımsızlığa ulaşmak için olaylarla tek başımıza başa çıkmalı, verdiğimiz kararın doğru ya da yanlışlığını kendimiz sorgulamalıyız.
*Ortak iyiden söz edilemez, iyi ortak olduğunda "topluma uyma" ile yok olur.
*İnsan tehlikesizliği ve huzuru ister, yani acıyı ortadan kaldırmak için çabalar, oysa acı büyümenin gerekliliğidir.
*Güçlü insanlar dinin karşısında diz çöktüler, kendilerini bir arınmaya, isteklerden kurtulmaya ittiler ve bu itişin nedeni: istemin ruhun terbiye edilmesi sınavını aşmak istemesiydi. Yani kurtulmak için yaptığımız eylem, kurtulmak istediğimiz şeyden doğdu.
*Din, dünyayı sevmek ve yalnız ona bağlı olmakla yapacağımız doğrunun önüne geçip, bizi tam tersine ikna etmeye çalıştı. Yolumuza çıkan büyük taş, çoğumuzun taşın arkasında devam eden yolu görmesini engelledi.
*Güçsüz olanlar, Tanrı nezdinde eşit olma ile avuturlar kendilerini, sırf bu yüzden inanırlar Tanrı'ya.
*Erdemlerimiz, atalarımızdan miras kalan şeyler olmaktan çıkıp eğilimlerimiz ve gereksinmelerimizle oluşturulmalıdır.
*Erdemin harcanması, sahip olunan gücün kullanılmamaya karar verilmesiyle olur.
En önemli kısımla bitiriyoruz:
*Ahlak, içimizdeki dürtülerin hangisinin hangisinden önce geldiğine göre değişir; ahlak, dürtülerin hiyerarşisidir.
*Sömürüden, güçlü olanın zayıfı ezmesinden kaçınmak, bir ahlak belirtisinden çok yaşamın reddedilmesidir. Aynı şekilde "ezmeyi istememek" ahlak olarak algılanmamalı, yaşamın kendisine ihanet sayılmalıdır.
*Ahlak, sahip olduğun güce saygı duymaktır, ondan utanmak değil. Güç demişken: Güçlü insanın yardımı merhametten doğmaz, gücün fazlalığından doğar.
*Ahlak, alt sınıftakilerin kendilerini düşünüp, kendilerine yararlı olacak şeyleri övmesidir: merhamet, yardımseverlik... Çünkü bunlara muhtaçtır onlar, içinde bulundukları kötü durumları tersine çevirmeleri gerekir.
*Ahlak, toplumun yararının düşünülmesi olmamalıdır. Toplumun tehlikeli gördüğü her şey ahlaka aykırı sayılıyorsa, ahlak korkudan ortaya çıkıyordur. Bu noktada şu sorulmalı: Tehlikeyi ortadan kaldırmak, ahlakı ortadan kaldırmak mı?
*Ahlaki yargılamalar, aşağıda olanların daha az aşağıda olanlardan aldıkları intikam; doğanın onları daha aşağıda yapmasının sonucudur.