-
genelde ismi gectiginde hemen ardından erzurumlu emrahında anılması sart olan halk ozanı.
(bkz: erzurumlu emrah)
-
-
-
siirlerinden yola çikilarak, 1798'de dogdugu tahmin edilen sairimiz.
erzurum ve trabzon medreselerinde egitim görmüs, 1816'da istanbul'a gelerek mustafa resit pasa ile yakinlik kurmus ve divan-i hümayun kalemine girmistir. bir süre istanbul'da yasadiktan sonra bayburt'a dönmüs, 1828'deki rus isgali sirasinda burada bulunmustur.
savastan sonra, yurdun birçok bölgesini dolasmis, her gittigi yerde taslanacak birilerini bulmustur. tasladigi kisiler kaymakam, kadi, aga gibi bulundugu çevrenin tepesindeki insanlar oldugu için o da sürekli yerden yere vurulmustur.
ellibes yasindan sonra trabzon'a gelen zihni; bayburt hasretiyle tekrar yollara dökülmüs, ancak trabzon yakinlarindaki holasan köyünde ölmüstür.
-
divan şairi olma kaygısı güden, ancak adını koşma ve destanlarıyla yaşatan şairimiz. önemli eserleri arasında "divan"ı ve başından geçen olayları anlattığı "sergüzeşt-name"si bulunur.
divanının özelliği; divan şiirinde bulunan bütün şekillerle yazılmış şiirleri içeriyor olmasıdır.
usta bir taşlamacıdır* ve bu tür eserlerinde zaman zaman açık saçık ve kaba küfürlere bile başvurmustur.
-
-
halk ozanı. bayburtlu zihni'nin doğum yılı saptanabilmiş değil. babası bayburtlu hacı osman efendi'dir. çocukluğundan beri okuma eğilimi ağır basan bayburtlu zihni erzurum, trabzon medreselerinde eğitim gördükten sonra istanbul'a gitmiş, 1826 yılında bayburt'a geri dönmüştür. 1832 yılında hacca giden zihni, mısır üzerinden istanbul'a geçmiştir. o sıralarda 1. abdülmecit de tahta çıkmıştır. zihni, padişaha bir "culusiye" sunmuştur. bu ara akka'ya giden donanmada görev almış, bir süre de reşit paşa'nın "divan katipliği" hizmetinde bulunmuştur. hopa, of, karaağaç, erzincan'da çeşitli görevler de yapmıştır.
bayburtlu zihni'nin ölüm tarihi üzerinde değişik yaklaşımlar görülüyor. kimi araştırmacı, derlemeciye göre bayburtlu zihni 1854 yılında trabzon'dan bayburt'a dönerken yolda ölmüştür. kimilerine göre de, 1855 -1859 arasında dört yılını geçirdiği trabzon'dan bayburt'a dönerken 1859 yılında yol üzerindeki holansa köyünde ölmüştür. ölümüne, yolda hastalanması neden olmuştur.
bayburtlu zihni'nin bir "divan" ı, bir de "sergüzeştname" adlı mesnevisi vardır.
anlaşılan odur ki, bayburtlu zihni, aslında bir divan ozanı olmak istemiştir.
bir bakıma aldığı eğitimin, kültürün de doğal sonucu bu olmak gerekir. ne var ki, bayburtlu "divan"ına bile almadığı aşık türü şiirleriyle ün yapmış, başarısını bu yolda göstermiştir. 1828 yılında rus saldırısının bir yıkıntıya çevirdiği bayburt'u gördükten sonra yazdığı, yaşama gücünü bugün de yitirmemiş olan, "koşması" büyük ün kazanmıştır. hece ölçülerini kullandığı şiirlerinde de, aldığı eğitimin, kültürün doğal sonucu olarak osmanlıcanın yer yer ağır bastığı görülmektedir. bayburtlu zihni, özü bakımından iyi bir ozandır.
içtendir. demesini iyi biliyor. bu yüzden de 19. yüzyıl halk şiirimizin üzerinde önemle durulması gereken ozanlan arasında yer alabiliyor.
zihni'yim akıttım didem yaşların
yedi yıl bekledim bulak başların
dağıt bu derneği sav savaşların
bozuldu kabail ittifakları.
-
vardım ki yurdundan ayag göcürmüş
yavru gitmiş ıssız kalmış otağı
camlar şikest olmuş meyler dökülmüş
sakiler meclisten çekmiş ayağı
hangi bağda bulsam ben o maralı
hangi yerde görsem çeşm-i gazalı
avcılardan kaçmış ceylan misali
geçmiş dağdan dağa yoktur durağı
laleyi sünbülü gülü har almış
zevk u şevk ehlini ah ü zar almış
süleyman tahtını sanki mar almış
gama tebdil olmuş ülfetin çağı
zihni derd elinden her zaman ağlar
vardım ki bağ ağlar bağban ağlar
sümbüller perişan güller kan ağlar
şeyda bülbül terk edeli bu bağı
-
bayburt aşkıyla yazdığı şiirlerinden biri ;
erzurum'dan esip gelen sabalar
varın görün bayburd bağı hardadır
o yar ülkesinin baharı var mıdır
yahşı mıdır yar otağı hardadır
felek bülbülünden cüda düşürmüş
öz bülbülünden cüda düşürmüş
mecnun olmuş leyla'sını şaşırmış
gezer amma bilmez bağı hardadır
müjde saba o dil-dare gidipsen
üç gonceli gül'izare gidipsen
zihni hara ne diyare gidipsen
toprak harda üstad çağı hardadır
-
aruz vezni ile de ürünler vermiş olan halk şairimizdir.