Dante Alighieri
- Doğum : 1265/Floransa/İtalya
- Ölümü : 1321/Ravenna/İtalya
- Meslek : Yazar, siyasetçi
Asıl adı “Durante” olan fakat kendisi tarafından kısaltılarak “Dante” olarak kullanılan “Dante Alighieri” 1265 yılında Floransa da doğdu. Dante'nin ailesi köklü ve asil bir aile olmakla beraber, sonradan fakir düşmüş ve aristokratik üstünlüğünü kaybetmiştir. Dante'nin babası II. Alighiero hakkında pek bilgi yoktur. Fakat mesleğinin hakim,savcı veya noter olması ihtimali yüksektir. Babası hakkında belki en net ve önemli bilgi onun Guelfolar partisine mensup olduğudur. Dönemin Floransa’sında Ghibellinolar yönetimi elinde bulunduruyorlardı. Ve babasının mensup olduğu Guelfolar’ı şehirden gönderiyorlardı. Fakat Dante ve ailesi karşıt görüşlü partiye mensup olmasına rağmen Floransa’da yaşamaya devam ettiler. Dante annesini küçük yaşlarda, babasını ise 18 yaşında kaybetti. Dante babasını pek sevmezdi onun silik ve çekingen tipinin olduğunu düşünürdü. Eserlerinde çok az yerde babasından söz ederdi. Fakat şövalyelik payesi bulunan dedesi Cacciaguida'dan her zaman bahsederdi ve bu onun gurur kaynağıydı. Dante soyunun Roma’ya dayanan asil bir soy olduğunu neredeyse tüm eserlerinde söylerdi.
Eğitim ve Edebi Hayatı
Dante’nin eğitim hayatı hususunda pek çok bilgiye sahip olmamakla birlikte ilköğrenimini Santa Croce papaz okulunda bitirdiği sanılmaktadır. O kendisini daha çok kendi çabaları ile geliştirmiştir. Yükseköğretim eğitimi almamış fakat döneminde özellikle edebiyat alanında ün yapmış kimselerin toplantılarını kaçırmamış onlarla sürekli beraber olmaya gayret göstermiştir. Bu isimlere örnek olarak devrin ünlü Floransa'lı şairi Guido Cavalcanti'yi verebiliriz. Dante’nin hem normal hayatına hem de edebiyat hayatına damgasını vurmuş bir isim vardı. Bu kişi onun müthiş bir aşkla bağlandığı Beatrice'dir. Onunla tam bilinmemekle birlikte dokuz yaşında tanışmış ve ömrü boyunca sevmiştir. Fakat Beatrice 18 yaşında bir Fransız şövalyesiyle evlenmiş ve 24 yaşında ölmüştür. Bu iki olay Dante’nin hayatında önemli çöküntülerden olmuştur. Fakat onun edebiyata sıkı sıkıya bağlanmasına ve özellikle “İlahi Komedya” adlı en önemli eserini yazmasına sebep olmuştur. O Beatrice ölümlü, insani özelliklerinden soyutlayarak eserlerinde bir fikir ve aşk yani manevi öğeler içeren bir tip haline getirmiştir. Bu sayede onu kendince ölümsüz hale getirmiştir.
Siyasi hayatı
Dante daha 24 yaşında, 1289'da, Floransa'lı Guelfo şövalyeleri ile birlikte Campaldino savaşında Arezzo Ghibellinolarına karşı savaşmıştır. Eşi Gemma Donati tarafından Siyahların başkanı konumundaki Donati ailesi ile akraba olsa da Beyazların taraftarı olmuştur. Devlet işlerine katılmak isteyen Dante Hekim ve Eczacılar loncasına yazılmıştır. Bunun nedeni dönemin yasalarına göre asilzadelerin kamu işlerine girebilmeleri için öncelikle zanaat loncalarından (Corporazioni di Arti e Mestieri) birine kaydolmalarının şart koşulmasıydı. Bu sıralarda Papa VIII. Bonifatius Floransa'nın iç işlerine karışmaya, Beyazlara karşı sık sık Siyahlara arka çıkmaya başlamıştır. Papanın bu girişimleri Floransa'nın önde gelenlerini, özellikle de Beyazlar'ı fazlasıyla rahatsız ediyordu. 1300 yılında Dante iki aylığına Floransa hükümetinin başındaki altı kişilik kurula seçildi. Beyazların Floransa'daki iktidarına son vermek amacıyla Papa Bonifatius harekete geçmeye karar verdi. Papa Fransa kralı Philippe le Bel'in kardeşi Charles de Valois'yı Floransa'ya gitmeye ikna etti. Floransa bundan rahatsız olup Papayı kararından döndürmek amacıyla içinde Dante'nin de bulunduğu bir heyeti Roma'ya gönderdi. Roma'da heyeti oyalarken, 1301 yılında Charles de Valois süvarileriyle birlikte Floransa'ya girdi. O sıralarda şehrin iktidarı Beyazların elindeydi ve Siyahların çoğunluğu sürgün edilmişti. Charles de Valois Siyahları da kendi saflarına alarak Beyazları şehirden çıkarmıştır. Beyazların mallarına el konurken bir kısmına idam cezası verildi, çoğunluğu sürgüne gönderildi. Dante hiçbir zaman Papa VIII. Bonifatius'u sevmemişti. Beyazlara karşı girişilen hareketten nasibini alarak, 27 Ocak 1302'de sahtekârlık, gayri meşru kazanç elde etmek gibi asılsız suçlardan ötürü para cezasına çarptırıldı ve iki yıllığına Florasa'dan sürgün edildi. Ayrıca bir daha devlet işlerinde çalıştırılmayacaktı. Daha sonra hakkında yeni bir karar daha verildi: Floransa'lı askerler tarafından ele geçirildiği ilk anda idam edilecekti.
Ölüm ve Sürgün
Mahkemece alınan idam kararını Floransa dışındayken öğrendi. Bu durumdan sonra Floransa’ya geri dönemezdi. Hayatının kalan kısımlarını Floransa dışında geçirdi. Bu zamanlarda arkadaşlarıyla olan ilişkilerine güvenemez sıkıntılı bir hali vardı. Bu halin sonucunda “İlahi Komedya’yı” 1311 yılında yazdı. Ömrünün sonlarına doğru Floransa’ya dönme umutları olsa da bu umudu çok sürmedi ve Ravenna da 1321 yılında, 56 yaşındayken öldü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Dinçkol, Bihterin; “Seküler Düşüncenin İlklerinden Dante”, Prof. Dr. Nuri Çelik’e Armağan, C.I, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını, İstanbul 2001
Timur, Feridun; Dante Alighieri, Hayatı, Sanatı, Eserleri, İstanbul 1954, s.5-6;
Büyük Adamlar Serisi, Dante, No:22, Çev: Sedat SİMAVİ, İstanbul 1991, s.3
Ertaylan, İ. Hikmet; Dante’nin Hayatı ve Eserleri, İş Bankası Yayınlarından, Basım yeri yok, 1964, s.7
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
İbn Cebirol
Endülüslü Arap filozof İbn Cebirol, İspanya’nın Malaga şehrinde dünyaya geldi. Hayatına dair bilgilerin temel kaynağı kendi şiirleridir. Saragossa’da iyi bir eğitim gören İbn Cebirol, çocukluğunda sık sık hastalandı, zayıf bünyesinden, kısa boyundan ve çirkinliğinden daima şikâyetçi oldu. Kendini fiziksel olarak çirkin bulması onun yazılarını ve hayatını önemli ölçüde etkiledi. Henüz on altı yaşında manzumeler kaleme alan Cebirol, Sarakusta Hükümdarı II. Münzir’in sarayında yüksek dereceli bir görevli olan Yahudi Jekuthiel b. İshak b. Hasan’ın himayesine girdi. İbn Cebirol on yedi yaşına girdiğinde kendisini himaye eden bu kişinin ölümüyle sosyal durumu sarsıldı, mali durumu da iyice bozuldu. 1045 yılından sonra Sarakusta’yı terkeden İbn Cebirol’ün bu tarihten sonraki hayatı hakkında çok az şey bilinmektedir. Granada yaşadığı ve Granada sarayında 1027-1056 yıllarında vezir olan Samuel ha-Nagid’in himayesinde bulunduğu düşünülmektedir. Belensiye (Valencia) şehrinde ölen İbn Cebirol’ün ölüm tarihiyle ilgili çeşitli rivayetler vardır.
-
Marquis de Sade
Batı edebiyatının en tartışmalı yazarlarından olan Marquis de Sade Fransız bir aristokrattı. Bir porno yazarı olarak cinsel şiddeti içeren metinleri, okurları yüzlerce yıl boyunca şaşkınlığa düşürdü. Asil bir ailenin çocuğu olan Sade, Paris’te dünyaya geldi. La Coste kasabasındaki ailesinin kalesinde büyüdü. Bir dönem Fransız ordusunda subay olarak hizmet etti. 1760’lı yılların başında La Coste’u kendi cinsel oyun bahçesi haline getirdi. Kaledeki seks partileri içi erkek ve kadın fahişeler kiralıyordu. Daha sonra bu kişilerden bazıları Sade’ın kendilerini zorla tuttuğunu ileri sürdü. Birkaç fahişeyi zehirlemesinin ardından eşcinsellikle suçlanarak yargılandı ve ölüme mahkum edildi. İtalya’ya kaçarak bu cezadan kurtuldu. Sonunda yakalanıp zindana atıldı ancak ölüm cezasını temyiz etmeyi başardı.
-
Çinili Camii ve Külliyesi
Külliye bir avlu içindeki cami, medrese, sebil ile avlu dışındaki çifte hamam, sıbyan mektebi ve çeşmeden meydana gelir. Merkezde ve Çinili Mescid Sokağı üzerinde yer alan cami kare planlı ve tek kubbelidir. Kare mekân, kıble yönü hariç üç taraftan sekizgen kesitli ve başlıkları baklavalı yirmi mermer sütuna oturan ahşap çatılı geniş bir son cemaat yeriyle çevrelenmiştir. Caminin dış görünüşüne hâkim olan monotonluk, duvarların üst kısmına açılan ortadaki ince ve uzun, yanlardakiler alçak ve geniş sivri kemerli üçer pencereyle giderildi. Minarenin 1965 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılan onarımdan sonra barok üslûpta bir görünüm aldığı söylenebilir. Medrese avlunun güneydoğu köşesinde “L” şeklinde sıralanan hücrelerden meydana geldi. Gurlitt’in planında görülen medresenin önündeki ahşap çatılı revakın bugün izine rastlanmaz. Hücrelerin araziye uygun biçimde asimetrik dizilişi, yapının camiden bağımsız bir kütle olarak ele alındığını gösterir. Avlu içinde yer alan girişin solundaki şadırvanla sebil birlikte tasarlandı.
-
Wild Bill Hickok
Meşhur tabirle “Vahşi Batı”nın en yetenekli silahşorlarından biri olan Bill Hickok, İllinois’te dünyaya geldi. İç Savaş sırasında Birlik Ordusu için çarpışması, hayatının büyük bir bölümünde kanun adamı rozeti taşıması ve batıdaki birkaç kasabada şeriflik yapması onu her ne kadar iyimser ve kanun sayar biri gösterse de esasında durum öyle değildi. Yirmi beş yaşına geldiğinde çoktan cinayetle suçlandı. Nebraska’da birkaç kişiyi öldürdü, ancak jüri nefsi müdafaa iddiasına inanarak onu beraat etti. İç Savaş sırasında Kuzey’in safında yer aldı. Bir öncü ve bazen de casus olarak görev yaptı. Savaşın ardından Hickok ilk düellosundan zaferle çıktı.
-
Salim Başol
Salim Başol, Türk hukukçu, hakim. Ağır ceza mahkemesi üyeliği ve başkanlığı vazifelerinde bulunmuştur. 1960 yılındaki ihtilalden sonra Yüksek Adalet Divanı başkanlığı vazifesine atanmış ve görevi icabı Yassıada’ya taşınmıştır. Burada Demokrat Parti idarecilerini çeşitli cezalara çarptırmıştır. Başol, yargılama sırasında peşin hükümlülüğü ve taraf tutmasıyla hukukun ve adaletin bildirdiği çizgiden ayrılmıştır.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun