Bilinen evrenin en büyük yıldızı UY Scuti 2,64 milyar km’lik çapıyla Güneş’ten kat büyük. En büyük yıldızlar arasında yer alan VY Canis Majoris ise Scuti’den yüzde 70 daha ağır olmasına karşın sadece 2 milyar km çapında. Peki Canis Majoris neden daha küçük ve evrendeki en büyük yıldız ne kadar büyük? İçinde kara delik olan yarım yıldızlarla birlikte görelim.
Yıldızların büyüklüğünden söz ederken işe Güneşimizin çapıyla başlamak en iyisi: Güneş’in çapı 1 milyon bin km. Bu haliyle bırakın dev yıldız olmayı, çok daha kısa ömürlü diğer birçok yıldızın yanında, G2V tipi bir sarı cüce sınıfına giriyor. Aslında Güneş çıplak gözle uzayda göze beyaz görünüyor; ama Dünya atmosferinde ışığı sarıya çalıyor.
Güneş’in kütlesi 1, x 1030 kg; yani ,5 trilyon trilyon ton ki bu da Dünya kütlesinin bin katına ve Güneş Sistemi’nin en büyük gezegeni olan Jüpiter’in kütlesinin katına eşit. Öyle ki Jüpiter’in içine Dünya sığabilir.
Jüpiter de tüm diğer gezegenlerin toplamından yaklaşık 2,5 kat kütleli olduğuna göre, Güneş’in ne kadar büyük olduğunu anlayabiliriz. Özellikle de Güneş’in içine yaklaşık 1 milyon bin Dünya sığacağını düşünürsek bunu görüyoruz (tabii bunu toplam hacim olarak söylüyoruz).
İlgili yazı: Kodlama İçin En Gerekli 16 Programlama Dili
Kriterlerimizi iyi seçmemiz lazım. En büyük yıldız kime göre, neye göre? 1) En büyük kütleli yıldız mı, yoksa çapı en büyük olan yıldız mı? 2) Bilinen en büyük yıldız mı, yoksa teorik açıdan mümkün olan en büyük yıldız mı? 3) Bugün var olan en büyük yıldız mı? Yoksa gelmiş geçmiş en büyük yıldız mı?
4) Peki içinde kara delik olan yarım yıldızlar eski evrenin en büyük yıldızları olabilir mi? 13 milyar yıl önceki ilk yıldızlar bu kategoriye girer mi? Kısacası bu yazıda size en büyük yıldızların çapı ve kütlesi gibi bilgiler vermekle yetinmeyeceğim. Yıldızların büyüklüğünün nasıl ölçüldüğünü de anlatacağım.
Mesela Satürn’ün çapı bin km ve Jüpiter’in çapı da bin km. Kısacası iki gezegen aşağı yukarı aynı büyüklükte. Ancak, Satürn’ün kütlesi Jüpiter kütlesinin sadece 0,3’üne eşit. Peki yaklaşık aynı büyüklükteki iki gezegen arasında neden Jüpiter açık farkla daha cüsseli?
İlgili yazı: Gerçek Adem: ilk insan ne zaman yaşadı?
Kütlesi artan cisimler kendi ağırlığı altında ezilerek sıkışıyor. Bu nedenle ağır cisimlerin çapı kütlesine göre dar oluyor. Aynı nedenle evrenin en kütleli yıldızları da aslında en büyük yıldızlar değil. En büyük yıldızlar düşük yoğunluklu ve aşırı şişkin olan pofuduk yıldızlar.
Nitekim bir yıldızın oluşumu ve büyüklüğü açısından radyasyon basıncı ile kütle basıncı arasındaki denge çok önemli: Isınan yıldız genleşiyor, ancak yıldızın kendi ağırlığı da aşırı genişlemesini önlüyor. Böylece yıldızlar dengede kalarak yanıyor.
Gökcisimleri yıldız olmak için çekirdeğini yeterince sıkıştırıp nükleer füzyon başlatarak alev almak zorunda. Ancak, çok büyük kütle yıldızın çok sıkışması ve çok sıcak yanması demek. Bu sebeple ısıyı çok artırırsanız yıldız patlayarak yok olacak (süpernova) veya dış katmanlarını uzaya üfleyerek kilo verecektir (Wolf-Rayet (WR) yıldızı).
Aynı zamanda yıldızlar çok ağırsa patladıktan sonra geriye kalan demir çekirdek çökerek nötron yıldızı ya da kara delik olur. Hatta son bulgulara göre, bazı yıldızlar söndüğü zaman direkt kara delik halinde çöküyor.
İlgili yazı: Düz Dünya Teorisini Çürüten 12 Kanıt
Burada evrendeki en büyük yıldızı bulmamızı sağlayacak bir kriteri daha belirtelim: O da yıldızın rengi. Yıldızları sadece kendi ısısını dışarıya veren kara cisimler olarak düşünebiliriz (tabii iki yıldız birbirinden gaz çekmiyor veya bir kara delik yıldız yutmuyorsa).
Bu nedenle yıldızların yanma sıcaklığı o yıldızın rengini belirliyor. Örneğin, Güneş’in kütlesinin onda biri olan bir kırmızı cüce, adı üstünde daha çok kırmızı ışık saçıyor. Güneş’ten biraz büyük yıldızlar ise Dünya atmosferinde bile beyaz görünecek kadar parlak ışık saçıyor.
Çapı kütlesine göre daha büyük olan yıldızlar portakal dev oluyor. Nitekim Güneşimiz de 5 milyar yıl sonra erişilebilir nükleer yakıtını tüketerek şişip kırmızı dev olacak. Bu durumda yüzey sıcaklığı çok şiştiği için azalacak ve rengi kırmızıya dönecek.
Evrenin en kütleli mavi üstündev (hiper dev) yıldızları ise o kadar sıcak yanıyor ki mavi-beyaz ışık saçıyor. Yıldızın sıcaklığı arttıkça rengi maviye kayıyor. Örneğin, Güneş’in yüzey sıcaklığı derece. Oysa aşırı sıcak olduğu için uzaya gaz üfleyerek dengesizleşen WR yıldızlarının yüzey sıcaklığı bin dereceye ulaşıyor.
Biz de yıldızları MK sisteminde yüzey sıcaklığına göre sınıflandırıyoruz (O, B, A, F, G, K ve M). Öyle ki en sıcak yıldızlar O tipi ve en soğuklar da M tipi oluyor. Ana tipler de kendi arasında sıcaklığına göre 1’den 9 kadar sıralanıyor. En sıcak yıldız O1 ve en soğuk yıldız da M9 oluyor.
İlgili yazı: İnternetinizi Uçuracak En İyi 10 Modem
Buraya kadar evrenin en büyük yıldızlarını çapına, kütlesine ve sıcaklığına göre ayırdık. Ayrıca bazı yıldızların dengesiz olduğunu ve uzaya gaz üfledikleri için çaplarının periyodik veya kaotik olarak değiştiğini (büyüyüp küçüldüklerini) gördük. Bunun dışında bir de parlaklık ölçütü var.
Örneğin, ölü yıldız artığı beyaz cüceler, sadece Dünya boyunda olmalarına karşın 1 Güneş kütlesinde ve aşırı sıcak olabiliyorlar. Aynı nedenle çok parlak oluyorlar. Bizim de mutlak parlaklığı eşit olan bir mavi üstdev ile beyaz cüceyi birbirine karıştırmamız ve birinin büyük, diğerinin de küçük olduğunu anlamamız gerekiyor.
Bir yıldızın gerçek parlaklığını (yani bize yakın olduğu için değil de uzay boşluğundaki gerçek parlaklığını) o yıldızın tayfındaki bazı element soğurma çizgilerinin (siyah bantların) genişliğine bakarak ölçüyoruz.
İlgili yazı: İlk Canlı ve Ortak Ata LUCA Ne Zaman Yaşadı?
Aslında bu yöntemi üzerinde dünya dışı uygarlık olan öte gezegenler aramakta da kullanıyoruz. Sonuç olarak bir gezegenin atmosferinden geçen güneş ışığı ile yıldızların kendi ışığı, bu cisimlerin içerdikleri elementlere ve elementlerin miktarına göre değişiyor.
Hidrojen gibi farklı elementler ışığı farklı şekillerde emiyor. Bazı dalga boylarını, yani renkleri emerken diğerlerini yansıtıyor. Ancak, soğurma ve yansıtma oranı (ışık tayfındaki siyah çizgilerin kalınlığı) yıldızın sıcaklığına göre değişiklik gösteriyor.
Özetle 1) Işık tayfına bakarak gezegen atmosferlerinde çevre kirliliği ile küresel ısınmaya işaret eden karbondioksit, karbonmonoksit ve metan gazı arıyoruz. 2) Yıldızların gerçek parlaklığını ölçüyoruz. Gerçek parlaklığı ise Roma rakamlarıyla gösteriyoruz.
Örneğin, Güneş G tipi bir ana sıralama yıldızı ve bu yıldızlar arasında en sıcak olan ikinci gruba giriyor (2). Güneş’in parlaklık sınıfı da V. Oysa VI veya VII olsaydı kırmızı cüceler gibi alt cüce ve cüce yıldız sınıfına girecekti. Şimdilik Güneş orta sıklet bir yıldız.
İlgili yazı: Evren Bir Simülasyon mu?
Sonuç olarak yıldızları sınıflandırmak için mutlak parlaklığını (kendi parlaklığı), rengini (ışınıklığı) ve yüzey sıcaklığını alarak Hertzsprung-Russell diyagramı üzerine yerleştiriyoruz. Bu bağlamda Güneş gibi sağlıklı yıldızlar diyagramın ortasında ana sıralama yıldızları olarak yer alıyor.
Nötron yıldızı, kara delik ve beyaz cüce gibi ölü yıldızlarla kırmızı devler gibi ölmekte olan yıldızlar ise ana sıralama dışında kalıyor. Şimdi evrenin en cüsseli ve en büyük 10 yıldızını sıralayalım:
İlgili yazı: 18 Ayda Nasıl 24 Kilo Verdim?
Latince gemi omurgası anlamına gelen ve güney yarımküreden görülen Karina takımyıldızında yer alan Eta Carinae, bizden ışık yılı uzakta bulunan özel bir yıldız sistemi. Eta Carinae sisteminde dev boyutlarda olan iki süper sıcak yıldız var; ama daha fazla yıldız da olabilir).
Eta Carinae’nin en büyük yıldızı, aynı zamanda Güneş kütlesi ile bilinen evrenin de en cüsseli ve en büyük kütleli yıldızlarından biri. Bu yıldız Güneş’ten sadece (!) kat büyük. Öyle ki müthiş kütlesine rağmen kendini bir arada tutmakta zorlanıyor.
Böylece uzaya yılda Dünya kütlesine dek gaz üfleyerek zayıflıyor. Buna rağmen Eta Carinae sisteminin ana yıldızı 3 milyon yıl sonra normal süpernovadan kat güçlü bir hipernova olarak patlayacak.
İlgili yazı: Asteroitten Sarkan Uzay Gökdeleni Analemma
Astrofizikçiler bizden bin ışık yılı uzaktaki Ra1’ye isim vermeye üşenmiş görünüyorlar. Her durumda Samanyolu’nun uydu cüce galaksilerinden biri olan Büyük Macellan Bulutu’nda yer alan Ra1’nin kütlesi Güneş kütlesinin katına erişiyor.
Evrende morötesi ışık saçan ilk yıldızlar yazısında anlattığım gibi, bu yıldızın cüssesi astrofizikçileri de şaşırttı; çünkü geçen yıla dek, evrenin en ağır yıldızının ancak Güneş kütlesinin katına erişebileceğini sanıyorduk. Oysa hemen hiç ağır element içermeyen yıldızların çok daha kütleli olabileceğini anladık.
İlgili yazı: Mobil İnternette Video İzleme Rehberi
Şimdi de evrenin en büyük yıldızı sınıflandırmasına geçelim. Bu açıdan İkizlerevi iyi bir başlangıç noktası. Orion takımyıldızının omzunda ve bizden yaklaşık ışık yılı uzakta yer alan bu kırmızı üstdevin çapını kesin ölçemiyoruz.
Aslında en büyük yıldızların hiçbirinin çapını yüksek kesinlikle ölçemiyoruz; ama İkizlerevi Güneş’ten kat daha büyük bir yıldız. İkizlerevi, aynı zamanda Güneş’in büyüklüğünü göstermek için en sık kullanıldığımız örnek.
İlgili yazı: 4 Kere Patlayan Yıldız
İkizlerevi’nden sonra yine Büyük Macellan Bulutu’nda ve bu kez bin ışık yılı uzakta bulunan kırmızı üstdev (süper dev) WOH G64’ün çapı ise Güneş’in katına erişiyor. WOH G64 bilinen en büyük yıldızlardan biri; ama çok yakın bir rakibi var: Cepheus (Kral) takımyıldızında, bizden ışık yılı uzakta yer alan portakal üstündev (hiper dev) RW Cephei’in çapı Güneş’in katı.
Dünyadan 11 bin ışık yılı uzaktaki Westerlund 1 süper yıldız kümesinde yer alan kırmızı üstdev veya üstündev Westerlund’ın çapı da Güneş’in katına erişiyor. Onu yakından takip eden V Cephei ve VX Sagittarii ise Güneş çapıyla yaklaşık aynı boydalar.
İlgili yazı: Morötesi Işık Saçan İlk Yıldızlar
Birkaç yıl öncesine kadar, evrenin en büyük yıldızı unvanı bizden ışık yılı uzaktaki Büyük Köpek Takımyıldızı’nda yer alan VY Canis Majoris adlı kırmızı üstdev yıldıza aitti.
Bu yıldızın çapı yılında Güneş’in katı olarak ölçüldü. Ancak, hata payını dikkate alırsak ortalama çapı Güneş’in katına eşitleniyor. Bu nedenle V Cephei ve VX Sagittarii’nin ardından büyüklükte 8. sıraya düşüyor. Ancak, Güneş kütlesi ile UY Scuti’den çok daha cüsseli bir yıldız. Öyleyse evrenin en büyük yıldızı unvanına aday olan UY Scuti’yi görelim.
İlgili yazı: Evreni Aydınlatan En Garip Ölümsüz Yıldızlar
Bizden ışık yılı uzakta, Scutum (Kalkan) takımyıldızında yer alan UY Scuti’nin çapı Güneş’in ± katı. Biz de katını baz alırsak UY Scuti’nin çapı 2,4 milyar km’yi aşıyor. Bu da Dünya-Güneş uzaklığının yaklaşık 16 katına karşılık geliyor.
Öyle ki UY Scuti’nin çapı Güneş-Satürn uzaklığını milyon km aşıyor ve aradaki fark Jüpiter’in Güneş’e ortalama uzaklığından daha büyük oluyor! Dahası Güneş’in katı çapla UY Scuti’nin çevresi yaklaşık 15 milyar km’ye ulaşıyor. Öyle ki ışık hızında gitseniz bile çevresini dolaşmak 14 saat sürerdi.
İlgili yazı: Kepler Dünya’ya En Çok Benzeyen Gezegeni Buldu
UY Scuti’nin çapını kesin olarak ölçemediğimizi hatırlatalım ve Güneş’in katı ila katı olabileceğini belirtelim. Bu durumda en düşük çap, UY Scuti’nin aslında V Cephei ile VX Sagittarii’den daha küçük olması anlamına geliyor.
Dahası UY Scuti o kadar büyük ki düşük yüzey sıcaklığına rağmen, yerçekimi yıldızın dış katmanlarını tutmakta zorlanıyor. Bu da 10 Güneş kütlesi ile VY Canis Majoris’ten çok daha düşük kütleli olan UY Scuti’nin çapının değişmesine yol açıyor.
Özetle bu yıldıza yakından baksaydık top gibi düz değil de yumru yumru ve pütürlü bir yuvarlak olarak görürdük. Çapı ölçüm hataları ve yıldız dinamiği nedeniyle bir türlü kesin olarak ölçülemeyen UY Scuti’nin bilinen en büyük yıldız olması işte bu yüzden çok tartışmalı bir konu.
İlgili yazı: Kendi gezegenlerini yutan yamyam yıldızlar
Evrenin en büyük yıldızı tartışmalı bir konudur derken bir de NML Cygni var: Kuğu takımyıldızında, Dünya’dan ışık yılı uzakta yer alan bu yarı düzenli değişken kırmızı üstündev yıldızın çapı Güneş’in ila katına eşit. Öyle ki kat ile bilinen en büyük ikinci yıldız oluyor; ama çapı kat ise en büyük yıldız unvanını kapıyor.
Yine de NML Cygni’nin çapının alt-üst değerleri arasında Güneş çapının katı kadar fark var. Bu yüzden en büyük ilk 10 yıldız arasında bulunmasına karşın, gerçekten kaçıncı sırada yer aldığını bilemiyoruz (aradaki fark milyon km yarıçapla Jüpiter-Güneş uzaklığına erişiyor!).
İlgili yazı: Başka Yıldızdan Gelen Oumuamua Kuyrukluyıldız Çıktı
Buraya kadar evrende bilinen en büyük yıldızları sıraladık. Ancak, 93 milyar ışık yılı çapındaki gözlemlenebilir evrende yer alan 2 trilyon tam boy galaksi içinde, evrenin en büyük yıldızını bizim bulacağımızı düşünmek mantıksız olur.
Yine de fizik bilimi bize evrende olası en büyük yıldızın ne kadar büyük olabileceğini söylüyor. Ancak, burada da yıldızın sıcaklığa ile kütlesi; yani genleşme etkisi ile yerçekimi devreye giriyor:
Dev yıldızların yüzeyi doğal olarak soğuk olur; ama bir yıldız çok da soğuk olamaz. Aksi takdirde nükleer füzyon durmuş ve yıldız sönmüş demektir. Keza bir yıldız çok şişkin de olamaz. Bu kez yerçekimi yıldızı bir arada tutamaz.
İlgili yazı: Kütle Nedir ve Enerjiye Dönüşür mü?
Ayrıca günümüzdeki dev yıldızlar astronomik ölçekte genç sayılan üçüncü kuşak yıldızlar. Bunlar az miktarda olmakla birlikte demir gibi helyumdan ağır elementler içeriyor. Çapıyla sıcaklığına göre, salt hafif element içeren yıldızlardan çok daha ağır ve yoğun oluyor.
Özetle bugün evrende mümkün olan en büyük yıldız, derecelik yüzey sıcaklığı ile Güneş’ten en fazla kat büyük olabilir; yani çapı en fazla 3,6 milyar km’ye erişebilir.
İlgili yazı: Işıktan Hızlı Çarpışan Nötron Yıldızları Gördük mü?
Daha doğrusu en büyük yıldızlar değil; ama en ağır yıldızlar, evren milyon yaşındayken doğdu ve milyon yıl yaşındayken öldü. Bu yıldızlar ilk ağır elementleri üretti.
Aynı zamanda büyük patlamadan sonra yanan ilk yıldızlar olduklarından; evren bin yaşındayken yayılan kozmik mikrodalga artalan ışımasından sonra evrendeki ikinci ışık kaynağı oldular. Yıldızlararası uzaydaki moleküler hidrojen gazını iyonize ederek Dünya gibi gezegenlerle yaşamın oluşması için gereken atomları ürettiler.
Bu yıldızlar en hafif elementlerden, hidrojen ile helyumdan oluşuyor ve az miktarda lityum içeriyordu. Sonuçta ağır elementler içeren ikinci kuşak yıldızlardan çok daha cüsseli oldular ve kütleleri Güneş’in katına erişti. Oysa bugün en ağır yıldız Güneş’ten en fazla kat kütleli olabilir.
İlgili yazı: Yoksa Kara Delikler Yok mu? İşte Size 5 Çılgın Alternatif
Evrenin en büyük yıldızları çoktan öldü; çünkü bunlar büyük patlamadan sonra doğan ilk yıldızlardı. Diyebiliriz ki evrenin en ağır ve en büyük yıldızları aslında aynı yıldızlardı. Bunlar 13,6 milyar yıl önce yaşadı.
Dahası bunların bir kısmı gerçek anlamda yıldız sayılmazdı; çünkü çekirdeğinde kara delik olan yarım yıldızlardı. Her ne kadar ilk yıldızların tamamı yarım yıldız olmasa da Güneş’ten kat kütleli bir yıldızın normal bir çekirdeğinin olması imkansızdır:
Bu yıldızlar o kadar ağırdı ki çekirdekleri kara deliğe dönüştü ve bu kara delikler yıldızın gaz katmanları yutarak dev yıldızları içeriden kemirmeye başladılar. Böylece yıldızı yutana kadar geçecek olan birkaç milyon yıllık sürede ilk yıldızları ayakta tutan ısı ve enerjiyi sağladılar.
İlgili yazı: Amerika Mobil Füzyon Reaktörü Geliştiriyor
Yarım yıldızlar bugün de var olabilir; ama büyük patlamadan sonra ilk oluşan yarım yıldızların bugünkü torunlarından çok daha büyük ve ağır olduğunu düşünüyoruz.
Her durumda ister gerçek olsun ister yarım yıldız, ilk yıldızların çekirdeği o kadar büyük bir basınç altında eziliyordu ki bunların yüzey sıcaklığı bin dereceyi aşıyordu. Kısacası ilk yıldızlar görünür ışıkta değil çok morötesi ışıkta parlıyordu.
İlgili yazı: Lazer Füzyon Roketi Daedalus ile Yıldızlara Yolculuk
Yine de hiçbir yıldızın büyüklüğü evrende bilinen en büyük tekil gökcisminin boyutlarına erişemez: 17 milyar Güneş kütlesindeki süper kütleli kara delik NGC , bizden milyon bin ışık yılı uzaktaki bir merceksi galaksinin merkezinde bulunuyor.
NGC ’nin çapı tam 4 ışık yılı ve Güneş Sistemi’nin çapının da 3,2 ışık yılı olduğunu düşünürseniz bu muazzam bir büyüklük. Yalnızca galaksiler, bulutsular, yıldız kümeleri ve diğer süper kütleli kara delikler NGC ’den daha büyük olabilir.
Sonuçta evrendeki en büyük süper kütleli kara delikler 50 milyar Güneş kütlesine ve 6 ışık yılı çapa erişebilir. Kısacası Interstellar filmindeki gibi içine düşmeseniz bile, böyle bir kara deliğin çevresinde dönmek insanı yaşlandırır. Peki ya Dünyada Olmayan Elementler İçeren Yıldızı duydunuz mu?
Ne de olsa bu yıldızda eskiden var olan ve süper ağır atomlardan oluşan egzotik elementleri sentezleyerek zaman kristallerine dönüştürebilirsek süper güçlü bir yakıt üretebiliriz. Böylece komşu yıldızlara ışık hızının yüzde ’u ile gidebilen Helyum 3 Nükleer Füzyon Roketleri inşa ederiz. Evrenin keşfine yönelik muhteşem bir hafta dilerim.
1The TYCHO Reference Catalogue
2PPM Star Catalogue: the Stars Supplement
3VizieR Online Data Catalog
BeğenYükleniyor
Popüler bilim yayınları ve basında, Güneşin diğer yıldızlar karşısında nasıl da küçücük kaldığı ile ilgili çok sayıda karşılaştırma görmüşsünüzdür. Oysa yıldızlar alemi, belgeselcilerin gözdeleri olan gösterişli bu dev yıldızlara karşı pek merhametli davranmaz.
Gösterişli dev yıldızların yanında biricik yıldızımızın pek bir minik, pek bir çelimsiz kaldığı doğrudur. Ancak, bizim bu minicik sandığımız yıldızımız, Samanyolunda yer alan yıldızların en az %88inden daha büyük kütleye, çapa ve parlaklığa sahiptir.
Üstteki fotoğrafta boyut karşılaştırmasını verdiğimiz kırmızı cüce yıldızlar, var olan tüm yıldızların en az %80ini oluştururlar ve ancak Jüpiter gibi gaz devi gezegenler ile kıyaslanabilecek boyutlardadırlar.
Kırmızı cüce yıldızlar ile, yıldızımız arasında kalan ve K tayf sınıfı anakol yıldızları olarak nitelenen bir yıldız ailesi daha bulunur. Bunlar da Güneşin yanında küçük, mütevazı boyutlardadır ve tüm yıldızların yaklaşık %8lik bölümünü meydana getirirler.
G tayf sınıfı bir anakol yıldızı olan Güneş, boyut olarak kırmızı cüce yıldızların çoğundan onlarca kat büyük olmasına karşın, kütle* açısından arada bu denli büyük farklar bulunmaz.
Örneğimizdeki kırmızı cüce yıldız, yanında minicik kalıyor olsa da; yıldızımızın yaklaşık %20si kadar, yani 5 kat az kütleye sahiptir. Onunla hemen hemen aynı boyutlarda olan Jüpiter gezegeninin kütlesi ise Güneşin sadece binde biri kadardır. Yani o minicik yıldız, yanında çok yakın boyutlarda görülen Jüpiterden en az kat daha ağırdır.
Unutmayın, yıldızlar kendileriyle aynı boyutta görülen gezegenlerden her zaman çok ama çok daha büyük kütleye sahiptirler.
Yine, tüm yıldızların %88i Güneşimizden daha soluktur ve çok daha az ışıma ve enerji yayarlar. Örneğin, bir yıldız Güneşin %80i kütleye sahipse, yaydığı ışıma sadece %35i kadar olabilir. Yarısı kadar kütleye sahipse, parlaklığı ve ışıma gücü yıldızımızın %5ini geçemez. Boyut örneğini verdiğimiz %20 Güneş kütlesindeki yıldızın yaydığı enerji ise yıldızımızın %1inden daha azdır (Kaderin bir cilvesi, bu yıldız en az milyar yıl daha parlamayı sürdürecek, fakat Güneş milyar yıl sonra sönüp yok olacak)
Güneş benzeri kütle ve çapa sahip yıldızlar, evrende var olan yıldızların yaklaşık %ini meydana getiriyorlar. Yani, yıldızımızın akranı diyebileceğimiz epeyce yıldız mevcut. İçinde yer aldığımız galaksimiz Samanyolunda milyar yıldız var farzedersek, sadece bizim galaksimizde en az 14 milyar Güneş benzeri yıldız var demektir. Pekii, galaksimizdeki Güneşten büyük yıldız sayısı kaç tanedir?
Geri kalan büyük kütleli anakol yıldızlarının ve ömrünün sonuna yaklaşmış kırmızı devlerin, tüm yıldızların en fazla %5 veya 6sını oluşturduğu düşünülüyor. Bu da, milyar yıldız içeren Samanyolundaki Güneşin ağabeylerinin 24 milyar civarında olduğu anlamına gelir.
Özetle her gün ışığı ile aydınlanıp ısındığınız yıldızımız, galaksimizdeki milyar yıldızdan büyük ve parlakken, sadece 24 milyar yıldızdan daha küçük ve soluktur. Belgesellerde Güneşe yapılan yakıştırmalar, boyu olan birinin yanına lik bir basketbolcu getirip, bak kısa boylusun işte demeye benziyor. Gördüğünüz gibi, yıldızımızın mütevazı olmak için pek bir sebebi bulunmuyor
(*) Tam olarak aynı şey olmasa da, kütleyi ağırlık olarak düşünebilirsiniz.
Hazırlayan: Zafer Emecan
İleri Okuma
1) Evrende var olan yıldız türleri
2) Türlerine göre yıldız miktarı
3) HR Diyagramı
Ana maddeler: Görünür parlaklık ve Mutlak parlaklık
Bir yıldızın görünür parlaklığı, kadir ile ölçülür. Bu kavram Dünya’dan uzaklığı, yıldızlararası toz ve gazın söndürücü etkisi ve atmosferden geçerken uğradığı değişime göre yıldızın parlaklığını belirler. Mutlak kadir yıldız ile Dünya arasındaki mesafe 10 parsek (32,6 ışık yılı) olsa kadir sınıfının ne olacağıdır ve doğrudan yıldızın parlaklığına bağlıdır.
|Kadir
sınıfı (m)
|Yıldız
Sayısı[]
|0
|4
|1
|15
|2
|48
|3
|4
|5
|1,
|6
|4,
|7
|14,
Hem görünür hem de mutlak kadir sınıfı ölçeği logaritmik
çamaşır makinesi ses çıkarması topuz modelleri kapalı huawei hoparlör cızırtı hususi otomobil fiat doblo kurbağalıdere parkı ecele sitem melih gokcek jelibon 9 sınıf 2 dönem 2 yazılı almanca 150 rakı fiyatı 2020 parkour 2d en iyi uçlu kalem markası hangisi doğduğun gün ayın görüntüsü hey ram vasundhara das istanbul anadolu 20 icra dairesi iletişim silifke anamur otobüs grinin 50 tonu türkçe altyazılı bir peri masalı 6. bölüm izle sarayönü imsakiye hamile birinin ruyada bebek emzirdigini gormek eşkiya dünyaya hükümdar olmaz 29 bölüm atv emirgan sahili bordo bereli vs sat akbulut inşaat pendik satılık daire atlas park avm mağazalar bursa erenler hava durumu galleria avm kuaför bandırma edirne arası kaç km prof dr ali akyüz kimdir venom zehirli öfke türkçe dublaj izle 2018 indir a101 cafex kahve beyazlatıcı rize 3 asliye hukuk mahkemesi münazara hakkında bilgi 120 milyon doz diyanet mahrem açıklaması honda cr v modifiye aksesuarları ören örtur evleri iyi akşamlar elle abiye ayakkabı ekmek paparası nasıl yapılır tekirdağ çerkezköy 3 zırhlı tugay dört elle sarılmak anlamı sarayhan çiftehan otel bolu ocakbaşı iletişim kumaş ne ile yapışır başak kar maydonoz destesiyem mp3 indir eklips 3 in 1 fırça seti prof cüneyt özek istanbul kütahya yol güzergahı aski memnu soundtrack selçuk psikoloji taban puanları senfonilerle ilahiler adana mut otobüs gülben ergen hürrem rüyada sakız görmek diyanet pupui petek dinçöz mat ruj tenvin harfleri istanbul kocaeli haritası kolay starbucks kurabiyesi 10 sınıf polinom test pdf arçelik tezgah üstü su arıtma cihazı fiyatları şafi mezhebi cuma namazı nasıl kılınır ruhsal bozukluk için dua pvc iç kapı fiyatları işcep kartsız para çekme vga scart çevirici duyarsızlık sözleri samsung whatsapp konuşarak yazma palio şanzıman arızası