Saç hayatı boyunca 3 evreden geçer.
Anajen Evre: Saçın büyüme evresidir.
Katajen Evre: Ara evreye denir.
Telojen Evre: Saçın dinlenip döküldüğü evredir.
Bir insan hayatı boyunca 20 kez bu döngüyü yaşar. İnsan yaşam döngüsünün %80 ve %90 arası anajen evrededir. Kalan %10′luk zaman ise katajen ve telojen evredir. Yaşam döngü süreleri kişinin genetik kodlamasına göre değişebilir. İnsan yaşı ilerledikçe saç kökü saç üretimini azaltır ve dinlenme evresinde yani katajen evrede daha uzun süre kalır.
Aşağıda kısaca insan saç gelişimi evrelerini inceleyelim.
Anajen Evre
Saçların %80 ve %90′lık bölümü bu evrededir. Her bir saç teli ortalama 1000 gün (2 ila 6 yıl arası) bu evrede kalır. Saç kökünden çıkan saç bu evrede sürekli büyüme gösterir. Her bir saç teli ortalama 1 ila 1.5 cm arasında büyür. Narlı şampuan gibi ürünler bu süreyi bazen iki katına çıkarabilmektedir. Aynı zamanda saça renk veren pigmentlerin üretildiği evre de anajen dönemdir. Saç tellerinin gereksinim duyduğu tüm besinler anajen dönemde saça ulaşır. Kan damarları yoluyla besinler saç kökünden saçı besler. Bu devrede beslenen saç aynı zamanda kalınlaşır.
Katajen Evre
Kafamızdaki saçların %2-3′ü katajen dönemdedir. Ortalama 10 gün süren bir kısa faz dönemidir. Saç kökü en dip bölgelerden başlayarak kendi içerisine çökmektedir. Saç telleri kanla beslenmeye son verir. Saçtaki pigment üretimi durur. Saç folikülü yavaşça küçülür.
Telojen Evre
İnsan kafasındaki tüm saçlı derinin %10-15′i bu fazdadır. Bu evre ortalama 100 gün (3 ay kadar) sürmektedir. Saçın dinlenip döküldüğü evredir. Bu dönemde saç uzamaz. Saç teli tamamen döküldüğü zaman, aynı kökten başka bir saç teli çıkmaya başlar. Böylelikle sürekli bir döngü başlar. Bu dökülme dönemi yeni saç telleri çıkması için çok önemlidir. Bu yüzden her insanda günlük 50 ila 100 arası saç teli dökülmektedir.
Saçın yapısında neler vardır?
İnsan saçı keratin denilen bir proteinden oluşmaktadır. Aynı zamanda tırnakta da bulunan keratin, kopmaya, aşınmaya ve zorlanmalara dayanıklı bir proteindir. Keratin saçların ve tırnakların temel maddesidir. Suda çözünmez. Hayvanların kılları, tüyleri ve boynuzları keratinden oluşmaktadır. İnsan vücudundaki diğer proteinler gibi keratin de aminoasit dediğimiz daha küçük proteinlerin birleşiminden oluşmaktadır. Keratin sitoplazma içinde oluşur ve birbirine bağlı aminoasitler birbirlerine peptid adı verilen bağlarla uzun zincirler oluşturarak bağlanırlar.
Bir saç teli aşağıdaki elementlerden oluşur;
- %5 Kükürt,
- %7 Hidrojen,
- %15 Azot,
- %28 Oksijen
- %45 Karbon.
“Gençlerin saçı ihtiyarlara, erkeklerin saçı ise kadınlara oranla daha çok dökülür.”
Saç kaç bölümden oluşur?
Saç iki bölümden oluşur.
Saç Kökü: Saç telinin çıktığı yere saç kökü denilir. Saç kökü, saç derisinin yağ tabakasında bulunur. Saç kökünün yağ tabakasında bulunan en uç bölümüne saç soğanı denilir. Saçın saç derisinden beslenen bölümünü burasıdır.Saç soğanında ayrıca saça rengini veren melanin pigmentini oluşturan melanosit hücreleri de bulunur. Androjenlerin (erkeklik hormonlarının) reseptörleri de bu bölümdeki hücreler üzerindedir.Saç soğanının en alt kısmında “dermal papilla” denen damar yumağı bulunur. Bu yapı saçların büyümesi ve beslenmesi için çok önemlidir. Her bir saç kökü iç ve dış olmak üzere iki kılıf tarafından çevrelenmiştir.Saç kökünün çevresinde ayrıca saçı kayganlaştıran sebum salgılayan sebase bezleri de bulunur.
Saç gövdesi:Başımızda bulunan Saçlı derinin içine yerleşik vaziyette olan Saç Köklerinin deriden dışarı çıkmış kısmıdır. Saç gövdesi 3 tabakadan oluşur. 1. Medulla(Medula); iç tabaka, 2. Korteks(Cortex): Saçın orta tabakasıdır. 3. Kütikül(Cuticle): Saç gövdesininen dış tabakasıdır.
Saçlarımız, keratin adı verilen kopmaya ve aşınmaya dayanıklı bir proteinden oluşmaktadır. Tırnaklarımızı da oluşturan keratin, aminoasit olarak adlandırılan daha küçük yapıtaşlarının sıra sıra dizilmesi ile oluşur. Keratin sayesinde saç teli ince olmasına rağmen dayanıklı bir yapıya sahiptir.
Saç folikülü 3 vertikal segmentten oluşmaktadır:
1 – Üst Bölüm (Upper portion – Infundibulum): Saçın çıkış deliğinden, yağ bezinin (sebaceous gland) foliküle bağlandığı noktaya kadar olan kısım.
2 – Orta Bölüm (Middle portion – Isthmus): Yağ bezinin girişi ile kıl kasının (arrector pili muscle) yapıştığı bölgeye kadar olan kısım. Arrector pili kasının yapıştığı bölgeye BULGE Bölgesi (Bulge Region) denir. Bu bölge Kök Hücre çalışmalarında büyük önem taşımaktadır.
3 – Alt Bölüm (Lower portion – Inferior): Arrector pili kasının yapıştığı bölegeden folikülün tabanına kadar olan bölgedir. Folikül tabanında saç soğanı (hair bulb)bulunur. Saç soğanı, saç matriksi ve dermal papilla hücrelerinden oluşur.
Erişkin bir insanın saçla kaplı deri yüzeyi yaklaşık 1000 cm² civarıdır ve her cm²’ye ortalama 100 saç teli düşmektedir. Normal bir erişkinin saçlı derisinde ortalama 100 bin saç teli bulunmaktadır. Bu rakam beyaz ırk içindir ve sarı ırkta bu sayı 140 bin, esmer ırkta ise110 bin civarındadır. Aslında tüm vücudumuz (el ayak tabanları ve dudaklar hariç) kıllarla kaplıdır fakat çoğunluğu melanin içermediğinden çıplak gözle görülemeyecek denli renksiz ve küçüktürler