KARTACA SAVAŞLARI
I.Kartaca Savaşı: (M.Ö. 264-241)
Roma, Tyros(Fenike) şehrinin kolonilerinden biri olan Kartaca ile İtalya birliğini tamamlayıncaya kadar dostça ilişkilerini sürdürmüştür. Fakat bu dostluk, Sicilya adasındaki Mesana şehrinde bozuldu.
M.Ö. 264 yılında, Mesana’yı Mamertinler (Companialı ücretli askerler) zapt edince Syrakuzai kralı HieronII, bunlara karşı savaşa başladı. Bu ücretlilerden bir kısmı Kartaca’dan diğer bir kısmı ise Roma’dan yardım istedi. Böylece Roma ile Kartaca arasında savaş başladı.
Roma 1.Deniz zaferini Messana’nın batısında Mylae’de kazandı.(M.Ö.260)
Roma 2.Deniz zaferini Sicilya güneyinde Eknomos’da kazandı.(M.Ö.256)
Kartaca ve çevresini işgal eden Romalılar, yenilgiye uğradı.(M.Ö.255)
Savaş, bütün Sicilya’da devam etmiştir.
M.Ö.241’de Roma, Sicilya’nın batısında Aegat adaları karşısında Kartaca’ya karşı büyük bir zafer kazanmıştır.
Böylece I. Kartaca Savaşı Sona ermiştir.(M.Ö.241)
Yapılan barışa göre;
Kartacalılar Sicilya’yı boşaltacaklar ve büyük bir savaş tazminatı ödeyeceklerdi. Böylece Roma, İtalya’nın dışında ilk toprağını zapt etmiş oldu.
Sicilya M.Ö.227 yılında roma eyaleti statüsünü kazanmıştır. M.Ö.241’den 227’ye kadar bu topraklarda yaşayanlar, Roma’ya Kartaca’ya ödedikleri miktar kadar vergi vermişlerdir.(1/10 mahsul)
M.Ö.238’de Kartacalı ücretli askerlerin çıkardığı isyandan yararlanan Roma; Sardunya ve Korsika adalarını da zapt etmiştir. Böylece burada da 2.Roma eyaleti kurulmuştur.(M.Ö 227)
II.Kartaca Savaşı: (M Ö.218-201)
Kartacalı devlet adamı Hamilkar Barkas, Kartaca’nın uğradığı toprak kayıplarını karşılamak amacıyla İspanya’da yeni yerler fethetti. Onun M.Ö.229’da ölümü ile yerine damadı Hasdrubal geçti. Hasdrubal, İspanya da önemli faaliyetlerde bulundu. Zamanında Ebro nehri sınır olmak üzere Roma ile bir antlaşma yapılmıştır.(M.Ö.226) Hasdrubal bir süre sonra öldürülmüş(M.Ö.221), yerine Hamilkar’ın en büyük oğlu Hannibal getirilmiştir. Bu sırada Roma’nın Ebro nehrinin güneyinde, yani Kartaca hakimiyet sahasında yer alan Saguntu şehrinin iç işlerine karışmasını anlaşma şartlarına aykırı gören Hannibal, bu şehri alır.(M.Ö.219) Bunun üzerine Roma, Kartaca’ya savaş ilan etmiştir(M.Ö.218)
Hanibal, tüm idareyi kardeşi Hasdrubal’e bırakarak kendisi yaklaşık 35.000 kişilik ordusu ile Pireneleri aştı ve Güney Fransa üzerinden Alp dağlarına tırmandı. Burada Galler ile anlaşma yaptıktan sonra İtalya’ya girdi.
M.Ö.216 yılında Po nehrinin sol kollarında olan Ticinus’ta, sonra aynı yıl güneyde Trebia’da yapılan savaşları kazandı.
M.Ö.217’de Etruria’da Trasimenus gölü yakınında Roma Consülü Flaminius komuta ettiği büyük bir orduyu yendi.
Roma’nın iki Consülün idaresine verdiği yaklaşık 76.000 kişilik kuvveti M.Ö.216’da Apulia’da Cannea şehri yakınında Hannibal karışında dayanamayarak büyük bir yenilgiye uğradı. Savaşta 50.000 ölü ve önemli miktarda esir alınır.
M.Ö.215’de Hannibal, Makedonya Kralı V.Philip ile antlaşma yapar. Bunu ileriki slaytlarda Makedonya Savaşları kısmında görebiliriz.
Roma Kartaca’nın ikinci büyük müttefiki Syrakusai üzerine yürümüş ve şehri M.Ö.214 yılında muhasara ederek, M.Ö.212 yılında zapt etmiştir. M.Ö.210’da Kartacalılar Sicilya’yı tamamen boşaltmışlardır.
Bu arada Roma İspanya’da önemli başarılar elde etmiştir.
Roma ordusu P. Cornelius Scipio ile kardeşi Ginaeus Cornelius Scipio komutasında Hasdrubal’ı adım adım takip ederek, onun İspanya’daki egemenliğine set çekmek istemişlerdir. Fakat Hasdrubal, Numidya(Suphax) Kralı Massinissa’dan aldığı takviye birlikleri ile İspanya’da Roma ordusunu yenmiş ve savaşta her iki Scipio’da ölmüştür.
Roma bu hezimete rağmen İspanya’yı terk etmemiştir. Ölen P.Scipio’nun oğlu L.Cornelius Scipio ve yeğeni Proconsul yetkisi ile İspanya’ya gönderildi.(M.Ö.210) Halbuki genç L. Cornelius Scipio(sadece Aidillik yapmıştır) iyi yetişmiş kişidir. Roma’daki hiyerarşik düzeni bir tarafa bırakarak memuriyet kariyerini hızla geçerek Proconsül olur. (Proconsul, eyalet valisi olurlardı.)
O, da kısa zamanda Roma’nın zedelenen, yaralanan otoritesini sağlar ve M.Ö.205 yılında consül seçilerek uzun yıllardan beri devam eden savaşı Afrika’ya aktarır. Kartaca, ticareti önemsediği için Roma’nın kurduğu tuzağa düştü ve Hannibal adamları bunu görmelerine karşın, konsey bunu göremedi ve sonlarını hazırladı. Sonuçta Hannibal’de memleketine geçer ve M.Ö.202’de Kartaca’nın güney batısında Zama’da Roma kuvvetlerine yenilir. M.Ö.202’de anlaşma yapılır.
Yapılan anlaşmaya göre:
- Kartaca, Afrika dışındaki topraklarını terk edecek.
- 50 yıl süre ile savaş tazminatı ödeyecek( yılda 200,000 talent)
- Savaş filleri ve 10 tanesi dışındaki savaş gemileri Roma’ya verecekti.
- Roma’nın izni olmadan hiçbir devletle savaş yapamayacak.
- Numidya’nın kralı olarak Messinissa görev yapacaktır.
III. kartaca Savaşı:(M.Ö 149-146)
Kartaca, her iki savaşta Roma’ya yenilmesine rağmen, hala deniz ticaretine hakim bulunmaktaydı. Bu olay Roma’nın kıskançlığına sebep olmuştur. Savaş için kolaylıkla bir bahane bulunmuştur. Zama’dan sonra yapılan barışta, Kartaca Roma’nın izni olmadan hiçbir savaş yapmayacaktı.
Halbuki bu sırada Numidya Kralı Massinissa, Kartaca topraklarına saldırıyordu. Kartaca’nın bu saldırılarına karşı koyması, Roma tarafından savaş sebebi olarak kabul edildi. Roma orduları P. Cornelius Scipio Aemilianus komutasında Kartaca topraklarına girdi. Böylece Kartaca zapt ve tahrip edildi. Toprakları bir roma eyaletine(Provincia Africa) çevrildi.(M.Ö.146)