Sual: İmam Azamın Hocaları kimlerdir? ?
Sual: İmam Azamın Hocaları kimlerdir? ?
Cevap: imam Azamın hocaları
Ebû Hanîfe'nin en başta gelen üstadı, ölünceye kadar dersi*ne devam ettiği Hammâd b. Ebî Süleyman Eş'arî'dir Hammâd, îbrahim b Ebî Musa el-Eş'arî'nin kölesi idi. Kûfe'de yetişti İbra*him Nahaî'den fıkıh okudu Onun re'y ve görüşünü en iyi bilen*lerdendi. 120 hicrî yılında vefat etti Hammâd, yaînız îbrahim Na*haî'den fıkıh Öğrenmekle kalmadı, Şa'bî'den de fıkıh dersi aldı. Bu ikisi Şureyh'den, Alkame b. Kays'dan, Mesruk Ecda'den ders al*mışlardır. Bu üstadlar da Abdullah b. Mes'ud, Ali b EbîfTalib gi*bi iki büyük Sahabeden fıkıh ilmini öğrenmişlerdir. Kibâr-ı As-habdan olan bu iki zat yâni Hz. Ali ve îbn-i Mes'ud Kûfe'de ika*met etmeleri hasebiyle Kûfe'ye kendi ilimlerini mîras bıraktılar ki, Küfe fıkhının temeli bu olmuştur. Bu ikisinin fetvaları ve onların izinden giden talebelerinin ekvali sayesinde o büyük fıkıh mirası ortaya çıkmıştır İşte Hammâd bu ilmin içinde yetişti. * îbrahim Nahaî'nin fıkhını ve Şâ'bî'nin fıkhını okudu, öğrendi. Öyle görü*nüyor ki, Hammâd daha ziyade îbrahim Nahaî'nin fıkhım tuttu.Onun fıkhı ehl-i re'y fıkhı kulundandır. Şâ*bî ise ehl-i re'y fukahâsın-dan ziyade ehl-i Hadîs fukahâsma daha yakındır. Kendisi her ne kadar Irak'da yaşadı ve orada okuyup yetişti ise de Eserci ulema*dandır. Ehl-i re'y fukahâsının yolunu beğenip sevemedi
Ebû Hanîfe 18 sene Hammâd'ın dersine devam etti. Ondan ehl-i Irak fıkhım Öğrendi ki, bu fıkhı, Hz Aîi ve Abdullah îbn-i Mes'ud'un fıkıhlarının hulâsası demektir. îbrahim Nahaî'nin fet*valarını, fıkıh hükümlerini Hammâd'dan bizzat aldı. Onun için, Şah Veliyullah Dehlevî, «Hanefiyye fıkhının kaynağı îbrahim Na*haî'nin kavilleridir» hükmünü vermektedir. Hüccet'ullahi'1-Bâliga kitabında şöyle diyor: «Ebû Hanîfe Hazretleri (Allah razı olsun) ibrahim Nahaî'nin ve akranlarının mezhebine sarılmıştı. îbrahim Nahaî'nin dediklerinden geçmiyor, onları aşmıyordu. Ancak az bir şey bundan hariç kalır Onun mezhebine göre, mes'ele çıkarma hususunda büyük dirayeti vardı Tahric yollarında gayet ince görüsü vardı. Furu1 mes'elelerini cok1 mükemmel işlivordu Eğer bu dediklerimin hakikata uygun olduğunu anlamak istersen : Kitab'ül-Asâr'dan, Abdu'r-Râzıkın El-Camitnden, Ebü Bekir b. Şeybe'nin Musannef'inden îbrahim Nahaî'nin akvalini topla, sonra onları Ebû Hanîfe'nin mezhebiyle mukayese yap, göreceksin ki, gayet az meseleler hariç, Ebû Hanîfe bu delillerden ayrılmıyor ve gayet az olan mes'elelerde de yine Küfe fukahâsmm kail olduklarından dı*şarı çıkmıyor.»[9]
îşi bu kadar dar bir çerçeve içine sokmakta belki de biraz mübalâğa vardır. Ebû Hanîfe'nin fıkhı aşın derecede dar göste*rilmiş oluyor. Fakat Ebû Hanîfe'nin Hammâd'a devamı ve Ham-mâd'ın da bütün rivayetlerde geçtiği veçhile, İbrahim Nahaî'nin fıkhını en iyi bi.en bir insan olması, şüpheye yer bırakmadan or*taya çıkıyor ki, Ebû Hanîfe fıkhının en büyük-ve başlıca kayna*ğı üstadı Hammâd'm, îbrahim Nahaî'den aldığı ilim mirasıdır Hanefiyye'nİn eski eserlerini dikkatle okumakda bilhassa bunu isbat etmektedir