En basit tanımıyla kan, besin ve oksijen gibi yaşam için elzem olan maddeleri hücrelere taşıyıp metabolik atıkları bu hücrelerden atan vücut sıvısıdır.
Omurgalı canlıların kanı, demir içeren hemoglobin oksijenlendiğinde açık kırmızı, oksijenden arındığında koyu kırmızı rengini alır. Deniz kavlısı (ıstakoz gibi) ve yumuşakça gibi canlıların kanı oksijeni taşımak için hemosiyanin kullandığından bu canlıların kan rengi genelde mavidir.
Kan Ne İşe Yarar?
Kan vücutta hayati görevlerden sorumludur:
Kan, alyuvarlarda taşınan hemoglobine bağlı olarak oksijeni dokulara taşır.
Kan, glikoz, aminoasit ve yağ asidi gibi besinleri taşır.
Kan, karbondioksit, üre ve laktik asit gibi atıkları atar.
Kan, merkezi vücut sıcaklığını düzenler.
Kan, insan vücudunun %7’si kadardır.
Ortalama bir yetişkinin kan hacmi 5 litredir.
Neden Farklı Kan Grupları Vardır?
Dört kan grubu vardır: A, B, AB ve 0.
Kan grubu veya kan tipi, kandaki antikorların varlığı veya yokluğu ile alyuvar hücrelerinin yüzeyindeki kalıtsal antijen maddelerinin varlığı veya yokluğuna göre belirlenir.
A grubu en eski kan grubu ve dolayısıyla en yaygınıdır. B grubunun 3,5 milyon yıl önce alyuvar hücrelerinin üstündeki şekerlerden birini modifike eden bir genetik mütasyon sonucuyla ortaya çıktığı düşünülüyor. 0 grubu ise bu şeker geninin 2,5 milyon yıl önce inaktif hale gelmesiyle ortaya çıkıyor ve bu şekerin A veya B versiyonunu içermiyor. A ve B şekerleri aynı anda bulunduğunda kan AB oluyor.
Kanın Toplumsal Tabuları
Kan içmek veya kanlı gıdalar tüketmek Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslâm’da yasaklanmıştır. Yahudiler eti bol suyla yıkar, pıhtılaşmayı açmak için suya yatırır, tuzlar ve yemeden önce yine birkaç defa sudan geçirirler.
İslâm hayvan (ve tabii ki insan) kanının tüketilmesini haram kılar. İslâm’da kan necis, yani pis sayılır. Çok ufak miktarda da olsa kanı akan kişi kirlenmiş sayılır, o yüzden ibadet etmeden önce yeniden abdest alması şarttır. Âdet gören kadın da kirli sayılır ve bu dönemde birçok ibadetten muaf sayılır.
Hıristiyanlarda, Müslümanlardaki haram helal ile Yahudilerdeki kaşrut gibi ayrıntılı yeme-içme yasakları yoktur ancak hayvan veya insan kanı tüketimi bu dinde de yasaktır.