Bertolt Brecht
on Ocak 18, 2016 in
Bertolt Brecht (1898-1956)
Her yeni çağ, gerçekliğin yeni bir biçimini ortaya koymak zorundadır. Sanatçı, yozlaştırılmış ve bozulmuş estetiği yerine, çağının ve toplumun gerçeklerini, bu gerçeklere yaraşır bir biçimde dile getiren eserler vermek ve bu eserler aracılığı ile kitlelere seslenmek zorundadır.
Alman şairi ve tiyatro yazarı. Bavyera'da Augsbourg'da doğdu. Doğu Berlin'de öldü. Tıp öğrenimini yarıda bırakarak hastabakıcı olarak ilk dünya savaşına katıldı. 1919'da Münih'e dönünce başarısızlığa uğrayan demokrat ihtilalinde yer aldı. 1927'de çıkan ilk şiir kitabında ve "Gecede Davullar" oyununda (Kleist Ödülü, 1922) savaş sonrasının huzursuzluğu hissedilir. Kurt Well'le birlikte müzikli oyunlar yazdı. Bunların en ünlüsü "Beş Paralık Opera" (1928) dir. Marksist görüşle "Öğretici Oyunları" nı yazdı. Karısı Helene Weigel'le birlikte kurduğu tiyatro kumpanyasında yazar, rejisör ve öğretici yönlerinin sentezini yapan örnekler verdi. Nazi rejimine karşı olduğu için yurdundan ayrılıp önce Fransa'ya sonra Danimarka'ya, Finlandiya'ya gitti. "Okuyan Bir İşçinin Düşündükleri" şiirinde şöyle diyordu:
Yedi kapılı Teb şehrini kimler kurdu?
Kıralların adı geçiyor kitaplarda.
Kırallar mı sürükledi o dağ kaya parçalarını?
Ya kaç kez yıkılan Babil'i,
Kimler kurdu her seferinde, yeniden?
Altın parıltılar içindeki Lima'da
Hangi evlerde yaşarlardı yapı işçileri?
Çin seddi tamamlandığı akşam
Nereye gittiler duvar örücüler?
Zafer anıtlarından geçilmiyor Roma'da.
Kimler dikti onları?
Kimlerdi dize getirdikleri,
Kahraman geçinen imparatorların?
Adına türküler yakılan Bizans'ta
Hep saraylarda mı yaşardı insanlar?
Efsanemsi Atlantis gömülürken sulara,
Boğulanlar uluyarak seslendi kölelerine,
Genç İskender Hindistan'ı bastı,
Tek başına mı?
Sezar Galya'ya saldırırken,
Hiç değilse bir aşçısı da mı yoktu?
Ağladı İspanyalı Filip filosu batırılınca,
Demek, ağlamadı başka hiç kimse?
II. Frederik Yediyıl savaşlarını kazandı,
Kim kazandı ondan başka?
Nereye baksan bir zafer,
Kim düzenledi bu zafer şölenlerini?
Her on yılda bir büyük adam ,
Peki, kimler çekti ceremeyi?
Tarih diye okutulan bunca olay,
Bunca soru.
Bertolt Brecht Finlandiya'dayken "Puntila ve Uşağı Matti"yi (1942) yazdı. Sovyetler Birliği'ne daha sonra da Amerika'ya gitti. 1946'ya kadar Amerika'da kaldı. "Sezuan'ın İyi İnsanı" (1939), "Galileo Galilei" (1939) sahneye koydu. 1948'de Doğu Berlin'e gelip yerleşti. Ölünceye kadar "Berliner Ensemble" tiyatrosunda eşi ve dostlarıyla birlikte yeni oyunlarını sahneye koydu. Ana düşüncesi Marxsizme dayanan, burjuva ahlakında ki çelişmeleri ve kurnazlıkları ortaya seren, geleneksel tiyatroya hiç benzemeyen bir anlatışı vardır. Yönetmen olarak oyuncu, dekorcu, ışıkçı, müzikçi arasında tam bir işbirliği kurardı. Oyunlarının içinde şiirler, türküler yer alır. Epik tiyatro anlayışı alanında yeni ufuklar açan tanınmış diğer oyunları:
Mahagony Kentinin Yükselişi ve Batışı [1929],
Carar Ananın Silahları [1937],
Arturo Uli'nin Yükselişi [1941],
Cesaret Ana [1941],
III. Reich'in Büyük Korkusu ve Yoksulluğu [1945],
Kafkas Tebeşir Dairesi [1945].
Dünya Edebiyatçıları Sözlüğü
Seyit Kemal Karaalioğlu
Brecht Şiirler
ÇAĞRI
Doğrudur yıldırımın düştüğü, yağdığı
yağmurun,
Bulutların rüzgarla sökün ettiği.
Ama savaş öyle değil, savaş rüzgarla
gelmez;
Onu bulup getiren insanlardır.
Duman tüten topraktan bahar boyunca,
Dökülüp yükselir birden gökyüzü.
Ama barış ağaç değil, ot değil ki
yeşersin:
Sen istersen olur barış, istersen
çiçeklenir.
Sizsiniz uluslar, kaderi dünyanın.
Bilin kuvvetinizi.
Bir tabiat kanunu degildir savaş,
Barışsa bir armağan gibi verilmez
insana:
Savaşa karşı
Barış için
Katillerin önüne dikilmek gerek,
"Hayır yaşayacağız!" demek.
İndirin yumruğunuzu suratlarına!
Böylece mümkün olacak savaşı önlemek.
Onlar demir çeliği elinde tutan birkaç
kişidir,
Yoktur karabasandan bir çıkarları
Dünyaya bakıp "ne küçük" derler,
Bir şeylerle yetinmezler acunda,
Para hesap eder gibi hesaplıyorlar
bizi,
Savaş da bu hesabın ucunda.
Ürkmeyin tutmuşlar diye suyun başını:
Korkunç oyunları, davranın, bitsin.
Söz konusu olan çocuğundur, ana:
Konu onu, dikil karşılarına,
Biz milyonlarca kişi
Savaşı yener miyiz?
Bunu sen bileceksin.
Bunu biz bilecek, biz seçeceğiz.
Bir de düşün "Yok!" dediğini:
Düşün ki savaş geçmişin malı
ve barış taşıyor gelecekten.
BUDA'NIN YANAN EV KISSASI
Gotama Buda,
bağlandığımız hırs çarkını verdi
ve şunu öğütledi:
Bırakın bir yana tüm hırslarınızı
ve girin Nirvana dediğim hiçliğe
tüm isteklerden arınarak.
Sonra bir gün öğrenciler ona sordu:
Neye benzer bu hiçlik üstat?
Öğütlediğin gibi, bütün hırslarımızı
hepimiz bir bir atabiliriz bir yana,
ama söyle bize,
bu içine girdiğimiz hiçlik
tüm yaradılışla bütünleşmek gibi bir şey mi acaba?
Yatarken suyun içinde, bedeniniz ağırlıksız, öğle vakti,
tembel tembel yatarsınız suda, hiçbir şey düşünmeden hani,
ya da uyuklar gibisiniz, düzelttiğinizin pek farkında
olamadan battaniyeyi,
kendinizden geçerken hızla-
hiçlik bu tür mutlu bir şey mi acaba,
tatlı bir hiçlik mi yani,
yoksa duygusuz, soğuk, boş bir hiçlik mi bu hiçliğin senin?
Uzun süre sessiz kaldı Buda,
sonra, umursuz, dedi ki:
Yanıtı yok sorunuzun.
Ama onlar gittikten sonra, akşamüstü,
meyvaları ekmek olan ağacın altında oturuyordu Buda hala,
ve öbürlerine, soru sormayanlara, anlatıyordu şu öyküyü:
Geçenlerde bir ev gördüm. Yanıyordu.
Alevler çatısını yalıyordu evin.
Yanına vardım, baktım içinde hala insanlar var.
Açtım kapıyı, seslendim onlara,
dedim, yanıyor çatı, ve buyurdum,
haydi, çıkın dışarı çabuk.
Ama insanlar hiç oralı değil gibiydiler.
İçlerinden biri, sıcaklık kaşlarını kavurdu kavuracak,
dışarısının nasıl olduğunu sordu bana,
dışarda yağmur yağıyor muydu, yağmuyor muydu,
rüzgar esiyor muydu, esmiyor muydu,
dışarda bir başka ev var mıydı başlarını sokacak,
ve buna benzer
daha bir sürü soru.
Bir şey demeden ayrıldım ordan.
Bu evdeki insanlar, dedim, kendi kendime,
soru sormaktan vazgeçmeden önce yanıp ölmeyi
hak etmişler.
Doğrusu, dostlarım, bir insan,
bastığı yerin ne denli kızdığının farkında değilse
ve orada durmaktansa, neresi olursa olsun
başka bir yere gitmek zorunluluğunu duymuyorsa
söyleyecek hiçbir sözüm yok o insana.
İşte, Gotama Buda buraya kadar.
Ama bizler de, artık bundan böyle,
boyun eğme zaatıyla değil de
boyun eğmeme zaatıyla ilgilenen bizler de,
somut öneriler öne sürerek
etten kemikten işkencecileri alaşağı etsinler diye
insanlara ders veren bizler de,
inanıyoruz ki
yaklaşan bombardıman filoları karşısında parababalarının,
yok şu sorunu nasıl çözeceğimizi,
yok şu konuda ne önerdiğimizi,
ve devrimden sonra,
biriktirdikleri paraların ve bayramlıklarının ne olacağını
durup durup soranlara
fazla bir sözümüz yok söyleyecek.
GELECEK
Ormanlar daha gür olacak, daha gür.
Tarlalar daha çok şey verecek, daha çok şey.
Şehirler daha canlı olacak, daha canlı.
İnsan ömrü daha uzun olacak, daha uzun.
(Çeviri : A. Kadir)
YOLCU
Yıllarca önce
araba kullanmasını öğrenirken
ustam sigara içirtirdi bana.
Ve yoğun trafiğe çıktığımda
ya da keskin dönemeçlere geldiğimde
sönerse cıgaram,
direksiyonu alırdı elimden.
Ben araba kullanırken fıkralar da anlatırdı
ve eğer ben arabayı sürerken kendimi işime kaptırıp da
fıkralarına gülmediysem
direksiyonu alırdı elimden.
Güvensiz hissederim kendimi, derdi. Korkutur beni,
şoförün kendini işine gereğinden fazla kaptırdığını görmek
bir yolcu olarak.
İşte ben de o zamandan beri
gereğinden fazla dalmamaya bakarım yaptığım işe.
Çevremde olup biten şeylerle de ilgilenirim.
Birileriyle konuşmak için işime ara veririm çoğu kez.
Bir cıgara içemeyecek kadar hızlı araba sürmekten
vazgeçtim.
Yolcuyu düşünüyorum artık.
ŞİDDET ÜZERİNE
Şiddetli denir asi ırmağa
ama kimse şiddetli demez
Onu sıkıştıran yatağına.
Şiddetli denir
huş ağacını büken fırtınaya.
Ya yol işçilerinin belini
büken fırtınaya?
Bertolt BRECHT