Stroop Etkisi
Stroop etkisi, kelimenin yazıldığı rengi söylemeniz gerektiğinde ortaya çıkan bir olaydır. Örneğin, mavi, kırmızı renkte yazılmış olabilir ve kelimeden ziyade kelimenin yazıldığı rengi söylemeniz istenir.
Basit görünmekle birlikte, Stroop etkisi, kelimenin rengi kelimenin ismiyle uyuşmadığı zaman gecikmiş reaksiyon sürelerini ifade eder.
Bir sözcüğün rengini, kelimenin anlamıyla uyuşuyorsa söylemek daha kolaydır. Örneğin, siyah mürekkeple basılmış olan “siyah” kelimesinin rengini söylemek, yeşil renkte basılmış olandan daha hızlı ve daha kolaydır.
İlk kez 1930’larda, Amerikalı psikolog John Ridley Stroop tarafından tanımlanmıştır. Etkisini açıklayan orijinal makalesi, psikoloji tarihinde en çok değinilen, en çok bahsedilenlerden biri haline gelmiştir.
Kendi başınıza denemek için nispeten kolay ve ilginç bir deneydir.
MAVİ KIRMIZI SARI YEŞİL MAVİ SİYAH KIRMIZI YEŞİL SARI MAVİ BEYAZ YEŞİL MAVİ
Anladığınız gibi, Stroop etkisi insanların sözcük yerine mürekkebin rengini söyleme durumudur. Stroop etkisinde sözler ile mürekkebin rengi ve anlamı arasında “etkileşim” vardır. Bu etkileşim, ne denli dikkat edilirse edilsin her durumda gerçekleşir, yani en iyi bilinçli çaba ile bile kontrol edilemez. Bilgiyi işlemimizin en azından bir kısmının otomatik olarak gerçekleştiğini gösterir. Bu ister istemez olur.
Stroop Etkisi Nasıl Çalışır?
Sözlerin kendileri, kelimenin doğru rengini hızlı bir şekilde söyleyebilmenizi engeller.
Bunu açıklamak için iki farklı teori öne sürülmüştür:
- Seçici dikkat teorisi: Bu teoriye göre, kelimelerin rengini isimlendirmek, sadece metni okumaktan çok daha fazla dikkat gerektirir.
- İşlem teorisinin hızı: Bu teori, insanların, kelimeleri; kelimelerin renginden daha hızlı okuduğunu ifade eder. Okuduğumuz hız, kelimeyi okuduktan sonra kelimenin rengini adlandırmayı çok daha zor hale getirir.
- Otomatikleşme: Bu teori otomatik okumanın odaklanmış dikkat gerektirmediğini önermektedir. Beyin sadece otomatik olarak içine girer. Öte yandan renkleri tanıma, otomatikleştirilmiş bir işlemden daha fazlasını gerektirir. Beyin yazılı anlamını otomatik olarak kaydederken, rengi işlemek için dikkat gerektirir. Bu da renk bilgisini işlemeyi zorlaştırır ve dolayısıyla reaksiyon sürelerini yavaşlatır.