"Hırsızlıkla ilgili 'Onların ellerini ve ayaklarını hilaflarına kesin' hükmü açıkça ortada, bunu nasıl anlayacağız?'' dedim ve misafirim anlatmaya başladı.
"Kuran der ki: 'Hırsızlık edenin elini kesin" dedik ya suçlar en latifinden en kesifine kadar nasıl ki bir çeşitlilik gösterir, cezalann da adalet ilkesi gereği aynı çeşitliliği göstermesi icap eder.
Mesela biri bir insanın evine girdi ve mücevherlerini çaldı.
Bir diğeri de internete girdi ve birinin makalesinden bir yeri çaldı.
Her ikisi de bedelini ödemedi veya izin almadı. İkisi de hırsızlık değil mi?
Ne yapacağız şimdi? İkisine de uygulanacak ceza somut olarak ellerinin kesilmesi midir? Şüphesiz bu iki türden fiil de hırsızlık olsa bile cezaları aynı şekilde ve somut olarak el kesme olamaz. Buna hukukun temel ilkesi olan adalet manidir. Sirkat (hırsızlık) işleyenin eli, çalmanın nevine göre en somutundan bizatihi el; en soyutundan yukandaki örnekte olduğu gibi fikri intihal olabilir. Onun için Kuran, hırsızlığa tüm bu çeşitliliği kuşatıcı olarak ifade etsin diye "sirkat" dedi.
Cezasını da çalmaya olan tüm bireysel ve toplumsal meyilleri kuşatıcı olarak karşılayan "elin kesilmesi" kavramını kullanarak ifade etti.
Cezanın konusuna açıklık getirirken de bireyi toplumdan soyutlamadan ele alarak; sırasıyla sağ elin, sol ayağın, sol elin ve sağ ayağın kesilmesi şeklinde, suça iten sebeplerin gözetilmesi hükmünü getirdi. "Önce sağ elini kat edin, sonra (yani fiilde ısrar ve yaygınlık görüldükçe) el ve ayaklarını, hilaflarına (yani çaprazlama) kesin" derken, onu o suça iten şahsi ve toplumsal sebepleri bulup cezasını adalet ilkesi gereği tespit etme kaidesini de getirdi. "Böylece, sadece kişiyi cezalandırmakla iktifa edin ve tekrarına toplumu sürekli maruz bırakmayın.
Bireysel ve toplumsal hırsızlık motivasyonlarını da tespit ederek onları da ceza uygulamasında adalete katın." Bu incelemeyi yaparken "önce sağ elini kesin" diyor. Sağ el nedir? Onun çalmak fiilini işlemesine neden olan şahsi iradesidir.
Bu noktada kişinin hangi şahsi gerekçe ile o fiili işlediğini anlamak ve önleyici cezayı da buna göre tespit etmek gerekir. "Ama orada durmayın, gerekirse sol ayağı da kesin" diyor. Sol ayak neyi temsil eder?
Kişinin o fiili işlemesine sebep olan hayat tarzını ve içinde bulunduğu şartları temsil eder. "Bunlar fiilin işlenmesine te sir ediyorsa cezanın uygulanması noktasında da göz önünde bulundurulmalıdırlar. Peki, o fiili tek başına mı yoksa birtakım kimselerin teşvik veya zorlaması ile mi işlemiştir?
Buna da bakmak gerekir. İşte bu da sol eldir. İşin içinde sol elin de tesiri varsa onu da suçun tahlilinde ve cezanın adaletle uygulamasında gözetin. Peki, sağ ayak nedir?
Toplumsal düzen ve toplumsal düzenin bireysel hayatlar üzerindeki etkisidir. O halde hırsızlığın tüm gerekçe ve motivasyonları ile tespitini bireysel olandan toplumsal olana kadar tüm süreciyle götürmek zaruridir. Durum böyle olunca adalet ilkesi gereği cezanın tespiti ve uygulamasında da aynı sürecin takip edilmesi kendiliğinden zaruri olur. Burada kesilmesi söylenen azalar kişiyi o suça iten şahsi ve toplumsal sebeplerdir.
Bireysel suçlann, bireyleri suça iten toplumsal motivasyonlarla ilişkisi kesilmeden ortadan kaldırılması mümkün değildir. Açlıktan yiyecek çalan yüzlerce el kesilirken, sürekli açlık üreten soysal düzenlerin hırsız ellerini kim kesecek?" Bunun üzerine "Bunun gibi çok ceza ayeti var..." dedim.
"Mesela?" dedi.
"Kur'an zina suçunu işleyeni de recm edin; taşlayarak öldürün demiyor mu?" diye sordum. Misafirim, "O zaman gel, on emirden bir diğeri olan 'Zina etmeyin!' emrinin ne olduğunu ve cezasının neye tekabül ettiğini de Kur'an'dan duy" dedi.
Susup dinledim.