Türkiye‘de okullarda cinsellik ve güvenli seks hakkında eğitim verilmiyor.
Çocuklarını veya etrafındaki gençleri cinsellik konusunda doğru bilgi vermek isteyen yetişkinler için ise bu zorlayıcı bir duruma dönüşebiliyor.
Uzmanlar, -çocuk okulda eğitim alsa dahi- cinselliğe dair eğitimin evde de verilmesi gerektiğine değiniyor. Tuhaf gelse de aslında cinsel eğitim, en çok ebeveynin sorumluluğu. Çocuğunuzla veya yakınınız olan gençle erken ve sık bağlantı kurarak ömür boyu sağlıklı bir cinsel yaşamı olması için zemin hazırlayabilirsiniz.
Seks hakkında konuşmak zor olabilir. Ama bundan kaçınmak daha da zordur. Seks her yerdedir; haberlerde, eğlence dünyasında, sosyal medyada, reklamlarda…
İşte yetişkinlere, gençlerle seks hakkında konuşmak için yardım edebilecek bazı fikirler:
Anı kaçırmayın. Bir programda veya şarkıda seks söz konusu olduğunda, bunu bir konuşma başlatmak için kullanın. Arabaya binmek veya market alışverişini yerleştirmek gibi günlük sıradan anlar genellikle konuşmak için en iyi fırsatlardır.
Erken ve sık konuşun.
Tek seferlik “seni leylekler getirmedi” konuşması yeterli değildir.
Ergenlik çağındaki çocuğunuzla güvenli seks hakkında konuşmaya başlayın. Konuşmayı erken yetişkinliğe kadar sürdürün. Konuşmayı büyüme ve gelişmeye uyacak şekilde değiştirin.Dürüst olun. Rahatsız olduğunuz durumda bunu söyleyin, ama konuşmaya devam edin. Çocuğunuzun sorularına nasıl cevap vereceğinizi bilmiyorsanız, cevapları bulmayı veya birlikte aramayı teklif edin.
Direkt olun. Cinsellikle ilgili duygularınızı açıkça belirtin. Duygusal acı, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE) ve planlanmamış hamilelik gibi riskler hakkında bilgi verin. Oral seksin, cinsel ilişki yerine geçecek risksiz bir seçim olmadığını açıklayın.
Çocuğunuzun bakış açısını düşünün. Zor konuşmalar ve korkutma taktikleri, bağlantınızı kesebilir ve asi, riskli davranışları tetikleyebilir. Bunun yerine onu dikkatlice dinleyin. Gençlerin üstündeki baskıları, zorlukları ve endişeleri anlamaya çalışın.
Gerçekleri anlatın ama ötesine de geçin. Çocuğunuzun seks hakkındaki gerçekleri bilmesi gerekiyor. Ancak duygular, tutumlar ve değerler hakkında konuşmak da aynı derecede önemlidir. Gençler, ebeveynlerini anladıklarında ve onlar tarafından anlaşıldıklarını hissettiklerinde söylediklerini benimseme olasılıkları daha yüksektir.
Onun iyiliğine odaklanın. Gençlik yılları risk alma zamanı olarak bilinir. Ama aynı zamanda sağlıklı öz bakım davranışlarının başladığı zamandır. Riskler hakkında konuşmanın yanı sıra, sağlıklı ilişkilerin ve seçimlerin değerini de ifade edin.
Daha fazla konuşmaya davet edin. Aklında sorular veya endişeler belirdiğinde sizinle seks hakkında konuşabileceğini hissettirin. Konuşmaya geldiğinde “Bunu bana açmana sevindim” diyerek bunu ödüllendirin.
Hangi sorulara hazırlıklı olmalısınız?
Gençler için cinsel eğitim, seks yapmama (yoksunluk), flört şiddeti, cinsel kimlik, cinsel yönelim ve benzer konuları da içermeli.
Karşınızda şu soruları bulabilirsiniz:
“Seks için hazır olduğumu nasıl bileceğim?”
Akran baskısı, merak ve yalnızlık gibi birçok sorun, gençleri erken cinsel aktiviteye yönlendirebilir. Çocuğunuza beklemenin uygun olduğuna dair güvence verin. Seks, bir yetişkin davranışıdır. Ama biriyle bağlantı kurmanın başka yolları da vardır. Samimi konuşmaların, uzun yürüyüşlerin, el ele tutuşmanın, müzik dinlemenin, dans etmenin, öpüşmenin, dokunmanın ve sarılmanın da sevgiyi paylaşmanın güvenli yolları olduğunu açıklayın.
“Ya partnerim seks yapmak istiyor ama ben istemiyorsam?”
Hayırın her zaman hayır anlamına geldiği konusunda net olun. Seks için asla baskı veya zorlama yapılmamalıdır. İster bir yabancı tarafından, ister görüştüğü biri tarafından yapılmış olsun, her türlü zorla cinsel ilişki tecavüzdür.
Çocuğunuza alkol ve uyuşturucuların insanların kararlarını zayıflatabileceğine dair de bilgi verin. Alkol ve uyuşturucu söz konusu olduğunda flört şiddeti ve diğer tehlikeli durumlar daha olası hale gelir.
“Lezbiyen, gey, biseksüel, transseksüel veya queer (LGBTQ) olup olmadığımı sorguluyorsam ne olur?”
Birçok genç cinsel yönelimlerini, cinsiyet kimliklerini veya ifadelerini merak eder. Çocuğunuzun, cinsel çekiciliği keşfetmeye yeni başladığını anlamasına yardımcı olun. Bu duygular zamanla farklılaşabilir. Cinsiyet kimliği ve yönelimi akışkandır.
Çocuğunuzun cinsel yönelimine, cinsiyet kimliğine veya ifadesine verilen olumsuz bir yanıt, olumsuz etkilere neden olabilir. LGBTQ gençlerin CYBE, madde bağımlılığı, depresyon ve intihar girişimi riski daha yüksektir. Ailenin kabulü ise bu risklere karşı koruma sağlayabilir.
Her şeyden önce ona sevginizin koşulsuz olduğunu bildirin. Çocuğunuzu, duygularını paylaştığı için övün.
Konuştuğunuzdan daha çok onu dinleyin.
Onu flört şiddetinden koruyun
Flört şiddeti, birçok gencin veya yetişkinin düşündüğünden daha sık görülür. Bu nedenle, gerçekleri öğretmek ve bunları çocuğunuzla paylaşabilir olmak önemlidir.
Flört şiddetinin uyarı işaretlerini bazen görebilirsiniz:
- Alkol veya uyuşturucu kullanımı
- Arkadaşlardan ve sosyal etkinliklerden uzak durmak
- Bir partnerinin yanlış davranışını mazur görmek
- Bir partnerinin yanında korkmuş gibi görünmek
- Okula veya bir zamanlar eğlenceli olan etkinliklere ilgi kaybı
- Şüpheli morluklar, çizikler veya diğer yaralanmalar
Erken yaşta istismar içeren ilişkilerin içinde olan gençlerin uzun vadeli etkiler yaşama riski daha yüksektir. Erken sağlıksız ilişkilerin duygusal etkisi, gelecekte mutsuz ve şiddet içeren ilişkiler için de zemin hazırlayabilir.
Çocuğunuzla sağlıklı ilişkilerin önemi hakkında şimdi konuşun. Çocuğunuzla ve başkalarıyla bağlantı kurma şekliniz aracılığıyla ona sağlıklı ilişkiler modelleyin. Çocuğunuzun saygı, sınırlar ve neyin doğru neyin yanlış olduğunu anlama hakkında bugün öğrendiği derslerin gelecekteki ilişkilerine de yansıyacağını belirtin.
Çocuğunuz cinsel olarak aktifse, konuşmayı sürdürmek her zamankinden daha önemli olabilir. Çocuğunuzun hazır olduğunu düşünmüyorsanız bile, yaklaşımınızda açık ve dürüst olun. Çocuğunuza seksin ve sorumluluklarının ciddiye alınmasını beklediğinizi hatırlatın.
Güvenli seksin önemini vurgulayın
Doğum kontrolü. Çocuğunuzun prezervatif ve doğum kontrol hapı gibi doğum kontrol yöntemlerini nasıl alacağını ve kullanacağını anladığından emin olun.
Çocuğunuzun doktoru da yardımcı olabilir. Rutin bir muayene, çocuğunuza cinsel sağlık hakkında doktorla özel olarak konuşma şansı verebilir. Hekiim, gencin doğum kontrolü ve güvenli seks hakkında bilgi edinmesine yardımcı olabilir. Ayrıca, çocuğunuza güvenli seks hakkında bilgi vermek için becerilerinizi geliştirmenize de katkı sunabilir.
Hekim ayrıca HPV aşısının önemini de anlatabilir. Bu aşı her cinsiyetten insanı genital siğillere ve serviks, anüs, ağız, boğaz ve penis kanserlerine karşı korur.
Yol göstericiliğiniz, gencin cinsel açıdan sorumlu bir yetişkin olmasına yardımcı olmanın anahtarıdır. Dürüst olun ve samimi konuşun. Çocuğunuz seks hakkında söyleyeceklerinizle ilgilenmiyor görünse de, yine de söyleyin. Çünkü muhtemelen dinliyordur.