-
marc hauser bir makalesinde şu şekilde açıklamaya çalışır;
birinci ihtimal, eğer din ahlağın tek kaynağıysa o zaman din eğitimi almayanlar ahlak yoksunu biçimde günah denizinde başıboş dolanıyorlar demektir. dinibütün olanların elinde ise çok özel bir ahlaki pusula vardır.
ikinci ihtimal, aslında herkesin içinde neyin ahlaki açıdan doğru veya yanlış olduğunu gösteren bir mekanizma vardır, ama dini eğitimi olanlar bu mekanizmayı daha verimli kullanırlar ve kendilerini korurlar.
üçüncü ihtimal ise, dinler bazı ahlaki değerlere yer vermiş olabilirler, ama bu tüm dini öğütlerin doğru olduğu anlamına gelmez. bazı dinlerde bulunan merhamet, bağışlama ve empatiyi benimserken, bir yandan da aynı dinlede bulunan ayrımcılığı, nefreti, öfkeyi, din için başkalarını öldürmeyi ahlaksızca bulabiliriz.
http://ulumalar.blogspot.com/…n-mi-biyoloji-mi.html
-
bizim ahlaki kararlarımızı etkileyen nedir? ya da şöyle soralım; doğru veya yanlışı ayırırken bizi etkileyen ana etmen nedir?
bu konuyu açıklamak için ahlak bilimcilerin çok kullandığı bir örnekle başlayayım.
ör1: bir trenin kontrolünün sizde olduğunu düşünün ve ilerde ray ikiye ayrılıyor sağa ya da sola gitmek sizin kararınıza kalmış. lakin sol taraftaki ray üzerinde 1 insan bağlı, sol tarafa dönersen çaresiz o insan ölecek. sağ tarafta ise üç insan raylara bağlı, sağ tarafa dönersen çaresiz üç insan ölecek. şimdi soru şu; hangi tarafa dönersin?
cvp: bütün yazarlar (en azında %99u) 'sol taraf tabi ki' der.
şimdi bu örneği biraz zorlayalım;
örn2: peki sol tarafta olan bir tane insan, sizin çok yakın ve sevdiğiniz bir insan olsaydı?
cvp: eminim ki kararları değişen bir çok yazarımız çıkar. tabi ki insan sevdiği birine zarar gelmesini istemez. ama bir insanın canına karşılık üç can ölecek! sizce ne kadar ahlaki? ahlaki kararlarımız biranda nasıl böyle değişebilir. ilginç değil mi?
şu soruyu biraz daha değiştirsek bak daha neler çıkıyor;
örn3: sol tarafta raylara bağlı bir insan bir türk, sağ tarafta raylara bağlı üç insan ise kürt. ama sağdaki veya soldaki hiçbir insanı tanımıyorsun sadece ırklarını biliyorsun.
cvp: şimdi burada ilk örnekte verdiğimiz kararların değişmesine(şovenist veya ırkçıların büyük çoğunluğu kararlarını değiştirecektir) neden olan etmen nedir?
son sorduğum soruyu tam tersi olarak da düşünebiliriz. bir yanda tek kürt, öte tarafta üç türk. bu seferde şovenist ve ırkçı kürtlerin cevapları değişecektir.
farklı bir soru üzerinden farklı bir konuyu irdelersek;
ey insanoğlu! seni kötülükten uzak tutan nedir?
şimdi bu soruya muhatap kesimlerin muhtemel cevapları ne olabilir? bu cevaplar sadece benim tahminim:
zengin iş adamı: ismim, işim, ailem, gelirim zarar görür. çevrem eskisi gibi benimle iş yapmaz.
sıradan ev hanımı: el ne der.
şovenist: milletimin adını kirletirim. asil kanıma yakışmaz.
nihilist: hiç!
müslüman: allah'tan korkarım. cehennem azabından korkarım.
ateist: sadece iyi olduğum için kötülük yapmam.
sadece insan:...
-
tek bir düsturdan ileri gelir.
"kendine yapılmasını istemediğin bir şeyi başkasına yapma"
-
gerçek motivasyonunu "kendine yapılmasını istemediğin şeyi başkasına yapma"dan değil, "ben sana yapmayayım sen de bana yapma"dan alır. selamlaşmanın ve ibadetlerin elde silah olmadığını göstererek başladığını da hatırlatmak gerek.
-
konumdan başlar.
-
doğduğu andan itibaren gördüğü, duyduğu, tanık olduğu her şeydir.
-
iyiliğe inanma gücüdür.
iyi şeylere inanmıyorsan zaten bir yerde patlayacaksındır.
-
hayvanlardır. valla bak. ahlak olgusunun varlığının tek nedeni insanın egosu nedeniyle hayvandan farklı görünme cabasıdır. benim oyum hayvanlara.
-
-
morâl'de saklıdır.