Öztürk, Osman. Osmanlı Hukuk Tarihinde Mecelle. İstanbul: IRCICA Yayınları, 1973, 431pp.
ABSTRACT
Mecelle in Ottoman Legal History
Osmanlı Hukuk Tarihinde Mecelle
This work focuses on Mecelle, the civil code of the Ottoman Empire in the late nineteenth and the early twentieth centuries, which stands as an extraordinarily modern legislation for its time. The comprehensive body of Islamic laws rests critically on the hadith and verse literature. Mecelle was the first codification of Islamic law that satisfied the needs of modern times, and was applied in many countries under the sovereignty of the Ottoman Empire for more than half a century. However, no extensive and detailed research has been produced. In this context, Osman Öztürk’s work fulfils an essential purpose.
Mecelle, or Majalla-ı Ahkam-ı Adliyya, codified the Ottoman law and included sixteen chapters (kitabs) according to subject groups, and 1851 articles.
The introduction to this work refers to ninety-nine general principles of law, and then focuses on property law, obligations law, estates law and procedural law.
This work initially deals with sources of law in the Ottoman State. The first part provides an overview of legal conditions in the post-Tanzimat period. Here, Öztürk discusses legal reforms in the pre- and post-Tanzimat periods.
The second part introduces Mecelle, providing information about the drafting of the code, discussions, and the drafting committee. The third part focuses on other works of the drafting committee and examines the systematic distribution and validity of Mecelle and the regulation of rights.
The fourth part looks at countries in which Mecelle was applied, attempts at reformation, and the abolishment of the code. Here, Öztürk explores views on Mecelle in the context of its sources, systems and content. The final part of the work discusses Mecelle in relation to other legislations. Additionally, Öztürk provides a translation of Mecelle into the Turkish alphabet.
In reviewing the importance of Mecelle, this work is is highly recommended to academics (particularly lawyers) working in the field of Islamic law. The translated version of Mecelle is a useful reference.
Burcu Kiliç
Öztürk, Osman. Osmanlı Hukuk Tarihinde Mecelle. İstanbul: IRCICA Yayınları, 1973, 431 s.
ÖZET
Osmanlı Hukuk Tarihinde Mecelle
Dr. Osman Öztürk tarafından kaleme alınan eser 431 sayfadan oluşmakta ve kendi devri için çok ileri bir hukuk çalışması olan Mecelle’yi konu edinmektedir. Yaklaşık 15 asır boyunca uygulanan İslam hukuku hadis ve ayetlerden çıkarılan ilk ilimlerden biridir. Mecelle ise İslam hukukunun modernleştirilmesi ve sistematikleştirilmesi bağlamında yapılan ilk çalışmadır.
Mecelle Osmanlı Devleti sınırlarında milyonlarca kilometrelik sahada yarım asırdan fazla uygulanmış olmasına rağmen hakkında geniş ve detaylı bir çalışma ortaya konulmamıştır. Bu bağlamda doktora tezi olarak hazırlanan eser, literatürde bir boşluğu doldurmaktadır.
Kökleri tamamen millî hukuka dayanan Mecelle-i Ahkam-i Adliyye 16 kitaptan oluşmakta ve 1851 madde içermektedir. Giriş bölümünde 99 genel hukuk ilkesine yer verildikten sonra Mecelle esas olarak gayrimenkul haklar, borçlar, ayni haklar ve hukuk muhakemeleri usulüne değinilmektedir.
Eser, öncelikli olarak giriş bölümünde Osmanlı Devleti’nde hukukun kaynaklarına değinmektedir. Birinci bölümde Tanzimat sonrası Osmanlı Devleti’nin hukuki durumundan söz edilmiştir. Bu bölümde 18.yy sonundan Tanzimat’a kadar girişilen yenilikler anlatılmış, Tanzimat’ın getirdiği yeniliklere değinilmiş, Islahat Fermanı, Tanzimat sonrası kanunlaştırma ve Tanzimat sonrası ihdas kavramları üzerinde durulmuştur.
İkinci bölümde Mecelle’nin ortaya çıkış süreci hakkında bilgi verilmiş, Mecelleyi doğuran şartlar ve tartışmalar, Mecelle'nin oluşturulması anlatılmış ve Mecelle cemiyeti üyelerinin kısaca üzerinde durulmuştur.
Üçüncü bölümde ise Mecelle cemiyeti çalışmalarına yer verilmiştir. Mecelle’nin sistematiği, tertiplenmesi, geçerliliği, düzenlediği haklar anlatılmış ve daha sonra cemiyetin diğer çalışmaları ve dağılışı hakkında bilgi verilmiştir.
“Mecelle’nin Tatbiki, Kaldırılması ve Bıraktığı İzler” başlıklı dördüncü bölüm, Mecelle’nin uygulandığı ülkelere, değiştirme çalışmalarına, yürürlükten kaldırılmasına, Osmanlı-Türk hukukundaki yerine değinmekte ve kaynak, sistem ve muhteva bağlamında Mecelle hakkındaki görüşlere yer vermektedir.
Eserin son bölümünde Mecelle ve kanunnamelerin karşılılık durumuna değinilmiş ve söz konusu kanunnamelerin kaynaklarına ve Mecelle ile arasındaki bağlara yer verilmiştir. Kitaba ek olarak Mecelle’nin tam metni yeni Türk alfabesine çevrilerek ilave edilmiş ve okuyucuya Mecelle tanıtılmıştır.
Eser, Türk Hukuk Tarihi içinde Mecelle’nin yerini ve tarihini tetkik eden en yeni çalışmadır. Mecelle’nin yeni alfabeye çevrilmiş hâlini ihtiva etmesi sebebiyle okuyucular için de referans kaynağı olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda, önemli bir boşluğu dolduran eser, Türk ve İslam hukuku ile ilgilenen tüm akademisyenlere ve hukukçulara önerilir.
Burcu Kılıç
Öztürk, Osman. Osmanlı Hukuk Tarihinde Mecelle. İstanbul: IRCICA Yayınları, 1973, 431pp.
ملخص
مجلة الأحكام العدلية في التاريخ القانوني العثماني
Osmanlı Hukuk Tarihinde Mecelle
يسلط العمل الضوء على مجلة الأحكام العدلية التي أصدرتها الدولة العثمانية في أواخر القرن التاسع عشر و بدايات القرن العشرين، و التي تعتبر تشريعا بالغ الحداثة في عصرها. و بما أن الشطر الأكبر من قوانين الشريعة الإسلامية يستند إلى الأحاديث و الآيات القرآنية، فقد ثبت أن مجلة الأحكام العدلية كانت تمثل أول تدوين للشريعة الإسلامية تلبية لاحتياجات العصر الحديث. و رغم تطبيقها في بلدان عديدة تحت سيادة الدولة العثمانية لأكثر من نصف قرن، إلا أنه لم يتم عمل أي بحث مستفيض و مفصل في هذا الصدد حتى الآن. و من هذا المنطلق فإن هذا الكتاب يسد ثغرة جوهرية في الدراسات الخاصة بالموضوع.
و تدون مجلة الأحكام العدلية القانون العثماني الوطني و تتضمن ١٦ كتابا مصنفة وفقا للموضوعات و ١۸٥١ مادة. و بعد الإشارة في مقدمتها إلى ٩۹ مبدأ عاما في القانون، تركز المجلة بشكل رئيسي على قانون الملكية، و قانون الالتزامات، و قانون العقارات، و القانون الإجرائي.
و يتعامل الكتاب بشكل أساسي مع مصادر القانون في الدولة العثمانية، إذ يقدم الجزء الأول لمحة عامة عن الظروف القانونية في الفترة اللاحقة «للتنظيمات» كما يُعرّف بالإصلاحات القانونية التي سبقتها و التي تلتها.
و يعرض الجزء الثاني المجلة و يزود بمعلومات عن الظروف التي أدت إلى صياغتها، و تاريخ عملية الصياغة، و المناقشات التي دارت بهذا الشأن، و لجنة الصياغة. في حين يركز الجزء الثالث على أعمال أخرى للجنة و يدرس صلاحية المجلة، و توزيعها، و الحقوق التي نظمتها.
أما الجزء الرابع فيعاين البلدان التي طبقتها و محاولات الإصلاح و التراجع عنها لاحقا. كما يستعرض هذا الجزء وجهات النظر حول المجلة فيما يتعلق بمصادرها، و منهجها، و محتواها. و يناقش الجزء الأخير من الكتاب عملية التدوين، و التأثير المتبادل بين مجلة الأحكام العدلية و غيرها من التشريعات. بالإضافة إلى ذلك، هناك ترجمة للمجلة بالأبجدية التركية الجديدة في نهاية الكتاب.
إن هذا الكتاب هو أحدث عمل من نوعه في تاريخ تركيا القانوني، حيث يستعرض محتوى مجلة الأحكام العدلية و يسلط الضوء على أهميتها. و نظرا لتضمنه نسخة مترجمة منها فهو يعتبر مصدرا مرجعيا هاما للقارئ يوصى به للأكاديميين و المحامين العاملين في إطار الشريعة الإسلامية.
بورجو كيليج
ترجمة عادل لاغة