Suriye Tarihi, tarihçilerin ve siyaset bilimcilerin sıklıkla atıfta bulundukları büyük ve eşsiz bir coğrafyaya sahiptir. Üç kıtayı birbirine bağlayan, aynı anda ticaret için bir kavşak ve hanedanların ve İmparatorlukların siyasi kaderleri için bir savaş alanı olarak “lanetli ve kutsanmış” bir bölgedir. Suriye Tarihi yüzyıllardır, Orta Doğu ile Batı arasında hem entelektüel hem de savaşçı olan sürekli bir diyalektiğin odak noktası olmuştur. Bugün Suriye, sorunlu ve değişken bir bölgede varlığını sürdürmeye çalışıyor.
Antik Tarihte Suriye
M.Ö. 2000’den önce Suriye Tarihi, güçlü İmparatorlukların ayrılmaz bir parçası olmuştur. Çeşitli yerli grupların yanı sıra istilacı yabancılar arasındaki mücadele, siyasi kargaşaya veya kargaşaya rağmen kültürel zenginleşmeye ve medeniyete önemli katkılara yol açtı. Suriye Tarihi için önemli bir bölge olan Ebla antik kenti, M.Ö. 2400 civarında geniş bir imparatorluğun merkezinde var olmuştur. 1970’lerde Halep çevresinde ortaya çıkarılan ana site, Anadolu’yu (bugün Türkiye’nin bir parçası), Mezopotamya’yı (bugünkü Irak’ta güneybatı Asya’nın eski bir bölgesi), Mısır’ı ve Ege ve Suriye kıyılarını birbirine bağlayan geniş bir ticari ağla ilgili ve muhtemelen kontrol edilen güçlü bir yerli Suriye İmparatorluğunun kanıtlarını içeren tabletler içeriyordu. Ebla dilinin en eski Semitik dil olduğuna inanılmaktadır. Suriye Tarihi ve Ebla kültürünün kapsamlı yazıları Mezopotamyalıların ve eski Mısırlıların dillerine rakip olan parlak bir kültürün kanıtıdır.
Akkad Kralı (Mezopotamya) Ebla’yı yok ettikten sonra, Amorites, M.Ö.1600’de Mısırlılar tarafından iktidarı gölgede bırakılana kadar bölgeyi yönetti. Sonraki yüzyıllarda Suriye Tarihi’ndeki hareketlilik başladı. Kenanlılar, Fenikeliler, İbraniler, Aramiler, Asurlular, Babilliler, Persler, Yunanlılar, Seleukoslar, Romalılar, Nabatailer, Bizanslılar, Müslüman Araplar, Avrupalı Hıristiyan Haçlılar, Osmanlı Türkleri, Batı Müttefik kuvvetleri ve Fransızlar tarafından yönetildi. Suriye Tarihi, bu çok ve çeşitli kültürlerin miraslarına sahip olsa da, bu yabancı egemen güçler dizisinin varlığı, Suriye’nin stratejik konumunun politik, ekonomik ve dini önemini örneklemektedir.
Erken Suriye Tarihinin önemli noktaları Fenikeliler, Aramiler ve Yunan, Roma ve Bizans imparatorlukları gibi baskın güçlerin yarattığı etkiyi içerir. M.Ö. 12. yüzyılda, Fenikelileri bağımsız şehir devletleri arasında bir ticaret ağı kurdular ve alfabeyi geliştirdiler. M.Ö. 13. yüzyılın sonunda büyük Suriye’ye yerleşmiş olan kara tüccarları olan Aramiler, güneybatı Asya’ya ticaret açtı ve Şam’daki başkentleri muazzam bir zenginlik ve nüfuz şehri haline geldi. Aramice nihayetinde İbraniceyi Suriye’de halk dili olarak değiştirdi ve Orta Doğu’da ticaret dili haline geldi.
Suriye Tarihi, M.Ö. 333’ten başlayarak, Pers İmparatorluğu’nun Fethi ile Büyük İskender ve halefleri Suriye’ye Batı fikirleri ve kurumları getirdi. İskender’in M. Ö. 323’te ölümünden sonra, büyük Suriye’nin kontrolü, Suriye krallığını üç yüzyıl boyunca Şam’daki başkentlerinden yöneten Seleukoslara geçti. M.S. ilk yüzyıllarda, Roma yönetimi Suriye Tarihinde Hıristiyanlığın ortaya çıkışını gördü. Ayrı bir din olarak Hıristiyanlığın kurucusu olarak kabul edilen Pavlus, Şam’a giden yolda dönüştürüldü ve birinci yüzyılda Antakya’da ilk organize Hıristiyan Kilisesini kurdu.
İslam’ın gelişi
Suriye, bölgenin Müslüman Arap yönetimine yenik düştüğü yedinci yüzyıla kadar yeni Hıristiyan dininin merkezinde kaldı. Arap istilasından önce, Bizans baskısı Suriyeli bir entelektüel ve dini isyanı katalize ederek Suriye Tarihindeki ulusal bilincini yaratmıştı. M.S. 635’teki Müslüman Arap Fethi, M.S. 324’ten beri Suriye Tarihinin maruz kaldığı Bizans egemenliğinin zulmünden kurtarıcı bir güç olarak algılandı. Ancak Şam, 661 ve 750 yılları arasında İspanya ve Hindistan’a kadar uzanan İslami Emevi İmparatorluğu’nun merkezi olarak, Suriyelilerin çoğu Müslüman oldu ve Arapça Aramice’nin yerini aldı. Abbasilerin Emevileri fethetmesi ve Bağdat’ta bir hilafet kurmasıyla 750’den sonra Suriye’nin prestij ve gücü azaldı. Suriye daha sonra bir imparatorluk içinde sadece bir il haline geldi.
Hıristiyan kutsal yerlerin Müslüman kontrolü, Avrupalı Haçlıların 1097 ve 1144 yılları arasında Edessa, Antakya, Trablus ve Latin Kudüs Krallığı prensliklerini kurdukları Orta Doğu’daki ilk büyük Batı sömürge girişimini kışkırtmada temel öneme sahipti. Suriye Tarihinde bu yabancı işgale karşı takip eden cihad, bölge 1516’da Osmanlı İmparatorluğu’nun bir eyaleti haline gelene kadar büyük Suriye’deki Araplar için birleştirici bir güçtü. Suriye ekonomisi, 400 yıl süren Osmanlı yönetimi altında gelişmedi. Bununla birlikte, Suriye, Avrupalı tüccarları ve onlarla birlikte hükümetleri Hıristiyanları koruma hakkı da dahil olmak üzere bölgedeki belirli haklar için ajite etmeye başlayan Batılı misyonerleri, öğretmenleri, bilim adamlarını ve turistleri çekmeye devam etti.
Kısa bir bağımsızlık dönemi
1914’te I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesi ile Fransa’nın Suriye Tarihi üzerindeki etkisi 1922’de Milletler Cemiyeti tarafından verilmesi arasındaki dönem, Suriyelilerin kısa bir bağımsızlık dönemine (1919– 20) ulaştığı karmaşık bir olaylar dizisi ile işaretlendi. Bununla birlikte, Arap milliyetçiliğine karşı üç güç çalışıyordu: İngiltere’nin Rus etkisine karşı koymak ve İngiliz petrol çıkarlarını korumak için Doğu Mezopotamya’yı kontrol altında tutma ilgisi; Filistin’deki Yahudi ilgisi; ve Fransa’nın Orta Doğu’da bir güç olarak kalma kararlılığı. Sonuçta, Suriye ve Lübnan Fransız etkisi altına alındı ve Irak İngiliz mandası altına alındı. Suriye Tarihi’nin bağımsızlık konusundaki kısa deneyiminin sona ermesi, Batı’ya karşı kalıcı bir acı ve Arapları tek bir devlette yeniden bir araya getirme konusunda derin bir kararlılık bıraktı. Bu arayış, modern Arap milliyetçiliğinin temel dayanağıydı.
Fransız Mandası
Fransız mandası dönemi, Suriye Tarihinde yaşamının hemen hemen her özelliğini Fransız kontrolü altına aldı. Bu baskıcı atmosfer, eğitimli zengin Müslümanları Fransızlara karşı harekete geçirdi. Mağduriyetleri arasında gazetelerin, siyasi faaliyetlerin ve medeni hakların bastırılması; büyük Suriye’nin birden fazla siyasi birime bölünmesi; ve Fransızların Suriye için Milletler Cemiyeti’nin zorunlu kıldığı nihai egemenliği sağlayacak bir anayasa oluşturma konusundaki isteksizliği vardı. Ancak 1925’te Dürzi azınlığın kışkırttığı yaygın bir isyanın ardından Fransız askeri hükümeti Suriye özerkliğine doğru ilerlemeye başladı. Fransız muhalefetine rağmen, Sovyetler Birliği (bugün Rusya) ve ABD, 1944’te Suriye ve Lübnan’a egemen devletler olarak tanındı ve bir yıl sonra İngilizlerin tanınmasını sağladı. Bu Müttefik ülkeler Fransa’ya Suriye’yi terk etmesi için baskı yaptı, ancak Şubat 1946’da Birleşmiş Milletler’in Fransa’yı tahliye etmesini emrettiği bir karara kadar Suriyeliler nihayet egemenliğe kavuştu. 15 Nisan 1946’ya kadar tüm Fransız birlikleri Suriye topraklarını terk etmişti. Bu olay Suriye Tarihini şekillendirdi.
Bağımsızlık
Suriye Tarihini etkileyen diğer bir önemli olay ise, 1946’da bağımsızlıktan sonra ülke hükümetinin kontrolü üzerinde savaşan rakip gruplar olarak on yıllarca süren çekişme ve kargaşa yaşamasıdır. Bu dönem, ordunun arka planda dikkatli bir şekilde varlığını sürdürdüğü darbelerden, karşı kupalardan ve aralıklı sivil yönetimden biriydi. Şubat 1958’den Eylül 1961’e kadar Suriye, Birleşik Arap Cumhuriyeti’nde (UAR) Mısır ile birleştirildi. Ancak Suriye’nin Mısır egemenliğinden duyduğu memnuniyetsizliğin artması Şam’da başka bir askeri darbeyle sonuçlandı ve Suriye UAR’DAN ayrıldı.
Hükümetin sık sık değişmesiyle birlikte bir başka istikrarsızlık dönemi daha yaşandı. Laik, sosyalist, Arap milliyetçisi bir yönelime sahip olan Arap Sosyalist diriliş (Baas) Partisi (bundan sonra Baas Partisi), genellikle Baas Devrimi olarak adlandırılan Mart 1963 darbesinde belirleyici kontrolü ele geçirdi. Baas Partisi, 1940’ların sonlarından bu yana Orta Doğu’da faaliyet gösteriyordu ve Suriye’deki Baas’ın ele geçirilmesinden bir ay önce Irak’ta bir Baas darbesi gerçekleşti. Hizipçilik, Kasım 1970’te kansız bir askeri darbenin ardından Savunma Bakanı Korgeneral Hafız Esad tarafından iktidara gelene kadar Baas rejimi içinde devam etti. Baas Partisi daha ılımlı askeri kanat ve aşırı sivil kanadı arasındaki iç çatışma dış olaylar, Haziran 1967 savaşında Suriyeliler ve Mısırlılar İsrail’in yenilgi de dahil olmak üzere, tarafından Suriye’nin Golan toprakları kaybetti, Ürdün (FKÖ) Filistin Kurtuluş Örgütü adına Suriye Tarihinin yıkıcı bir müdahale olarak Eylül 1970’de (olay sonradan “Kara Eylül” olarak adlandırılan) sonucunda şiddetlenir olmuştu.
Hafız Esad 2000 yılında öldü ve anayasanın Cumhurbaşkanının zorunlu asgari yaşını 40’tan 34’e düşürmek için değiştirilmesinden sonra oğlu Beşar Esad tarafından derhal değiştirildi. Beşar daha sonra Baas Partisi tarafından aday gösterildi ve rakipsiz olduğu popüler bir referandumda cumhurbaşkanı seçildi. En başından beri, genç Esad ekonomik ve politik reformu Başkanlığının odak noktası ve önceliği haline getirdi. Ancak eski muhafızların direnişiyle karşı karşıya kaldı. Şam Baharı (Temmuz 2000–Şubat 2001) olarak bilinen kısa bir rahatlama ve açıklık döneminden sonra, Suriye Tarihinde muhalefet bir kez daha tolere edilmiyor ve herhangi bir reformun gelmesinde yavaş olacağı görülüyor. Bununla birlikte, Esad’ın zorunlu emekliliği zorlayarak ve bazı üst düzey yöneticileri Baas Partisi dışından atamalarla değiştirerek eski rejimi yavaş yavaş ortadan kaldırdığı bildiriliyor.
2011 Suriye Ayaklanması
Suriye, 1962’den bu yana vatandaşlar için anayasal korumaların çoğunu etkili bir şekilde askıya alan bir acil durum Yasası altındaydı. Cumhurbaşkanı Hafız Esad, Suriye’yi yaklaşık 30 yıl boyunca yönetti ve herhangi bir seçimde herhangi bir muhalif siyasi partiyi ve herhangi bir muhalefet adayını yasakladı. Suriye hükümeti, olağanüstü hal’i Suriye’nin İsrail ile savaş halinde olduğu gerçeğine haklı çıkardı. BBC News’e göre, hükümet ve iktidardaki Baas Partisi medyanın çoğuna sahip ve kontrol ediyor. Cumhurbaşkanı ve ailesinin eleştirisi yasaklandı ve yerli ve yabancı basın sansürlendi. Devlet, sıkı internet sansürü uyguluyor ve Facebook ve YouTube gibi siteler de dahil olmak üzere yerel çekiciliğe sahip birçok küresel Web sitesini engelliyor.
Suriye’nin çeşitli şehirlerinde meydana gelen halk ayaklanması 26 Ocak 2011’de başladı. Ortadoğu’da patlak veren diğer demokrasi yanlısı isyanlar gibi, protestolar da yürüyüşler ve açlık grevleri de dahil olmak üzere çeşitli biçimlerde gerçekleşti. Suriye’yi savaşa sürükleyen bu gelişme Suriye Tarihinin seyrini değiştirmiştir. Suriye güvenlik güçleri, onlarca yıldır ülkede meydana gelen en büyük ayaklanmaya tepki olarak yüzlerce protestocuyu öldürdü ve çok daha fazlasını yaraladı ve dünyada ciddi bir göçmen krizine yol açtı.
İlginizi Çekebilir: Bilim Tarihi ve Kronolojisi