2007'de bir grup doktora öğrencisi olarak "Kültürel Miras Yönetimi" dersi alıyorduk. Final ödevi olarak herkes kendine birer arkeolojik alan seçti, o alanlar sanki UNESCO Kültür Mirası Listesi'ne adaymış gibi dosya ve sunumlar hazırladık. Ben Göbeklitepe ve Urfa'yı seçmiştim, inancın binlerce yıllık serüvenini temsil ediyor diye. İsotlu, kutsal balıklı, kendi sesimden fenalık geçirdiğim bir sunum oldu benimki.
Sınıftan bir kız, Akdamar Adası'nı ve kiliseyi hazırlamış, kalkıp bir saat anlattı. O bir saat boyunca bir kere bile Ermeni demedi. Diyemezdi çünkü bilmiyordu. Diyemezdi çünkü kullandığı bütün kaynaklar Kültür Bakanlığı'nın kaynaklarıydı. Devletin bir kurumu olan o bakanlık, Akdamar Kilisesi'nin bir Ermeni kilisesi olduğundan bahsetmez. Doğru dürüst İngilizce de bilmeyen kızımız, Türkçe kaynakları iyi kötü taramış, bulduklarını kafasını gözünü yara yara İngilizce'ye çevirmiş, bir saat boyunca bize anlatmıştı.
Bu konuda eleştiriler geldi, kız ne cevap verdi hatırlamıyorum. Zaten korumaya yönelik planları da bok gibiydi, sınıftan biri kalkıp "Ay sen en iyisi güzelce paketleyip kaldır kiliseyi. Çok güzel korunur öyle" demiş olabilir. (Ben dedim bunu, ben. Hem griptim hem de biraz akşamdan kalmaydım. Hiç sabrım yoktu.)
Sunum kötüydü ve eksikti ama akabinde kilisenin hakkını verdik, inşa eden halkın adını andık, duvarlarındaki kabartmaları bir kere daha bağrımıza bastık. Aklımda şu sahne kalmış;
Sol tarafta bir yelkenli var, Yunus Peygamber'i denize atıyorlar, balık onu yutacak, sonra sahile tükürecek. Hikaye özetle böyle. Büyük bir balık diye geçiyor, yunus diyenler var, balina diyenler var; ben de çok bilmiyorum. Önemli olan taş ustasının ne anladığı zaten. Bakalım hemen;
Belki de dediler ki "Çok büyük bir balık, vahşi de hem. Balık büyük çok. Bak büyük bir balık yutuyor Yunus'u, ona göre!"; o kadar hoşuma gidiyor ki o ustayı hayal etmek. Çok önemli bir iş almışsın, her şey yolunda gidiyor, derken hayatında hiç görmediğin bir balığı taşa kazıman gerekiyor. Alnında boncuk boncuk terler filan, büyük sorumluluk çünkü.
Sonuç, bu yaban domuzu kafalı, kefal gövdeli hayvan olmuş. Çünkü bu hayvanlar etrafta yaşıyor, bunları biliyor usta, "Balina da olsa olsa böyle bir şeydir" dedi herhalde. Yüzlerce yıl önce hayat bulan bu tuhaf balina, benim en sevdiğim balina çünkü o kadar yerli, o kadar buralı ki insan hiç düşünmeden bağrına basıyor. Tüylü gıdısını yediğim.
Bu detayı, dersin hocası gözümüze soktu, böyle hikayeleri severdi. Birçok şeyin yanında insan değirmeni de olan akademi, başka yerlere püskürttü adamı. Şu anda nerdedir bilmiyorum.
Sunumlar bitti, ödevleri yazıp vermemiz gerekiyordu. Sarı kafayla ofiste çalışıyorduk ki bilgisayarından kafasını kaldırıp "Mina, Hrant Dink'i öldürmüşler!" dedi. Sanki dün olmuş gibi, bu an, sesindeki dehşet, kafamın ısınması, hepsini hala hissediyorum.
8 sene geçti, pek bir yere varamamışız. Olduğumuz yerde dolanıp durmuşuz. "Hepimiz Ermeniyiz" çok inandığım bir slogandı, hala öyle. Biri arkadaşınızın üstüne yürüse, arkadaşınızın önüne geçip karşıdakine "Bana söyle ne söyleyeceksen" demez misiniz? Bunu bile yapamıyorsak bitmişiz demek ki biz.
Şu satırları yazarken polis helikopteri dolanıyor pata pata Ankara'nın üzerinde. O helikopterden nefret ettiğim kadar çok az şeyden nefret ediyorum. Bir yandan anlıyorum ki ya bir yıldönümü ya korkunç bir şey var gene memlekette, bir yandan da uyuz gündelik hayatımın tepesinde dolanması beni rahatsız ediyor. Asla kurtulamadığım bir uçan hamamböceği, iki senedir.
Arif Sağ, Salon İKSV'de konser vermiş geçenlerde. Sahneye çıktığı gibi, tek kelime etmeden oturmuş, çalmış, çalmış. Konserin sonunda "Konuşmayı unuttum. Bu ülkede konuşmayı da unutturdular" demiş, zor günlerden geçtiğimizi söylemiş. Sonra devam etmiş;
"Bu toprakları bize yaşanmaz hale dönüştürenlere de izin vermeyeceğiz. Çok korkaklık iyi bir şey değil. Çok korkak adamlar üç gün daha fazla yaşarlar, başka yapacak bir şeyleri yoktur. Adam gibi ayakta böyle dimdik, düşündüğün gibi yaşamak daha iyi. Bu topraklarda ayakta öleceğiz, başka yapacak bir şey yok. Ben bir de başka yaşayacak bir yer bulamıyorum, var mı sizin aklınızda başka bir yer? Aya mı gidek, nereye gidek? Bilmiyoruz ki orada da ne var ne yok. Demek ki elbirliğiyle bu ülkeyi yaşanılası bir yer haline getireceğiz. Aklımızı kullanacağız, birbirimizi anlayacağız. Birbirimizin alt kimliği, üst kimliği, yan kimliği, öbür taraf kimliği bizi ilgilendirmiyor."
Bu memleketin toprağında nefret var, valla yazarken zorlanıyorum çünkü hiç böyle düşünmek istemiyorum ama var. Cehalet de var. Cehalet, nefretten daha bile tehlikeli; bu ikisinin kombinasyonu sonumuzu getirecek kadar tehlikeli. Ama bir yandan saz var, güzel söz var, iyilik bile var. Birileri var, bir yerlerde. Devran döner, gün doğar diye inanıyorum. Ben inanıyorum diye de dönmez devran, hayat öyle bir şey, dönüyor.
Tüylü balina duruyor, biz de duracağız.