

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ - 105
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Çek Cumhuriyeti Hakkında Mahkeme Kararı
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Fiala Çek Cumhuriyeti (dava no. 26141/03), Pedovic Çek Cumhuriyeti (dava no. 27145/03) ve Reslová Çek Cumhuriyeti (dava no. 7550/04) davaları hakkında yazılı kararını bugün açıkladı.
Mahkeme
- İşlemlerin uzun sürmesi nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Madde 6 § 1in (makul uzunlukta bir süre içerisinde adil yargılanma hakkı) ihlaline hükmetti.
Aynı zamanda, Fiala davasında Mahkeme oybirliğiyle:
- Çek yetkililerin davacının irtifak hakkını koruyacak uygun ve yeterli çabayı gösterememesinden dolayı, Anlaşmaya göre Madde 8in (aile yaşamına saygı duyulması hakkı) ihlaline,
- Madde 13ün (kanundan etkin bir biçimde yararlanma hakkı) ihlaline hükmetti.
Pedovic davasında Mahkeme oybirliğiyle:
- Davacının irtifak hakkının uygulamada olmaması konusunda Anlaşma Madde 8in ihlali bulunmadığına hükmetti.
Reslová davasında Mahkeme oybirliğiyle:
- Yerel Mahkemelerin, 17 Nisan 2003 geçici düzeninin uygulanmasında duruşmaları itinayla yürütmediği için Madde 8in ihlaline,
- Davacıya çocukların vesayeti verilmemesi konusunda Madde 8in ihlali bulunmadığına hükmetti.
Anlaşma Madde 41e göre (hakkaniyete uygun tatmin), Mahkeme Bayan Reslováya manevi zarar için 5.000 Avro ve maddi kayıp ve masraflar için de 800 Avro ödenmesini istedi; ikiye karşı beş oyla Bay Pedovice manevi zarar için 1.500 Avro, maddi zarar için de 1.500 Avro ödenmesini kararlaştırdı.
(Kararlar sadece Fransızca olarak mevcut.)
Başlıca olaylar
Bu üç davada, birlikte çocukları olan eşlerinden ayrılan davacılar, velayet davalarının sürelerinin uzunluğundan ve kendi irtifak haklarının uygulanmasındaki başarısızlıktan şikayetçi oldular.
Fiala
Ama, M.F. kısa bir süre sonra anlaşmalara karşı gelmeye başladı, bir aile terapisine başlama önerisini de reddederek, her iki ebeveyn de velayet hakkını alabilmek için yeni işlemler başlattılar. Bu şartlar altında Mahkeme kendi önergesini düzenledi, 14 Şubat 2001de, davacının irtifak hakkını iki haftada bir hafta sonları kullanmasını sağlayacak geçici bir önlem alındı. Davacının irtifak hakkı sonunda 8 Nisan ve 4 Ekim 2005 tarihlerindeki duruşmalarda iptal edildi. 14 Şubat 2001deki geçici düzenlemeyle irtifak hakkını kullanamaz hale gelen davacı, adli yetkililerden bu kararın başarıyla uygulanmaması için yardım istedi.
Pedovic
Nenad Pedovic 1946 yılında doğmuş ve Pragda yaşayan bir Hırvatistan vatandaşıdır.
O ve karısı R.P.nin 1992 yılında bir oğulları oldu. 1996 yılı Ocak ayında R.P. davacıdan ayrıldı. Mayıs 1996da davacı oğlunu, çocuğun 1998 Ekim tarihine kadar yani annesi onu yabancıların evinde bulup Çek Cumhuriyetine geri götürünceye kadar kalacağı Hırvatistana götürdü. Bu zamana kadar, çocuk annesiyle beraber Çek Cumhuriyetinde yaşamaktaydı.
Karısı terk ettikten sonra davacı, çocuğun velayetini alabilmek için dava açtı. 27 Şubat 2001deki bir duruşmada Prag Bölge Mahkemesi çocuğun velayetini anneye verdi ve davacıya da irtifak hakkı tanıdı. 23 Kasım 2001de Prag Şehir Mahkemesi R.P.nin çocuğun velayetine sahip olduğunu ve davacının çocuğu ilk üç ayda her iki cumartesiden birinde öğleden sonra ve sonrasında her iki haftada bir hafta sonları, 26 Aralık tarihinde ve yaz tatillerinde iki hafta boyunca görmesini öneren başvuruyu onayladı. Bu nihai duruşma oldu. Aynı zamanda mahkeme nafaka sorununu asliye mahkemesine gönderdi.
Birçok fırsatta davacı oğlunu görmek istedi ancak çocuğun annesi bunu düzenli olarak reddetti. Davacı irtifak hakkının yerine getirilmesi için Çek yetkililere başvurdu. Yetkililer R.P.ye resmi uyarılarda bulundu ve davacının oğlunu görmesini engellemekten 1.211 Avroya varan üç para cezası uyguladılar.
Davacı, kendisine irtifak hakkı veren mahkeme kararına uymadığı için R.P. hakkında iki suç duyurusunda bulundu. İşlemler her iki şikayet için de devam etmedi.
Reslová
Iveta Reslová 1972 yılında doğmuş ve Církvice (Çek Cumhuriyeti)da yaşayan bir Çek Cumhuriyeti vatandaşıdır.
Haziran 2002de davacının kocası M.R. boşanma isteğinde bulundu 1990 ve 1994 tarihlerinde doğmuş iki kızı için velayet davası açtı. Davacının çocukları sürekli kendisine bırakarak evden uzakta kaldığını iddia etti ve eğer mahkeme velayet hakkını ona verirse annelerinin çocukları düzenli aralıklarla görmesini engellemeyeceğini belirtti.
Davacı, iki kızını da alarak evi terk eden kocasının açtığı davaya itiraz etti. 17 Nisan 2003te Çek mahkemeleri geçici bir önlem olarak, M.R.ye davacının velayet hakkını ihlal etmemesi ve çocukları Církvicee geri getirmesi yönünde uyardı. Bu karar hiçbir zaman uygulanmadı.
Şubat ve Haziran 2005te Çek mahkemeleri çocukların babalarının yeni ailesine uyum sağladıkları gerekçesiyle velayetlerini sahiplenme hakkını layık gördükleri ve çocukların beraber kalmak istediği, davacının kocasına verdiler.
Kararın Özeti
Şikayetler
Davacılar Madde 6 § 1e dayanarak velayet hakkı davalarının sürelerinin uzunluğundan şikayetçi oldular. Aynı zamanda hem davaların uzunluğu hem de irtifak haklarının yerine getirilmemesinden dolayı Madde 8deki haklarının da engellendiğinden şikayetçi oldular. Bay Fiala aynı zamanda Madde 13, bayan Reslováda 7.Tutanak Madde 5 (eşler arası eşitlik) altında davacı oldular.
Mahkemenin Kararı
Madde 6 § 1
Mahkeme, itiraz edilen davaların Fiala davası için beş yıl, Pedovic davası için on yıl, beş ay ve Reslová davası için de üç yıl sürdüğünü gözlemledi. Bu üç davanın şartlarına bakarak, bu sürelerin uzun olduğuna ve makul süre şartına uymadığına karar verdi. Dolayısıyla Mahkeme üç davada da Madde 6 § 1in ihlali yapıldığına hükmetti.
Madde 8
Mahkeme Bay Fiala ve Bay Pedovicin, dava sürelerinin uzunluğunun aile yaşamına saygı duyulması haklarını etkilediği yönündeki şikayetlerinin zaten Madde 6 § 1 altında incelendiğine karar verdi ve ayrıca ele almadı. Dolayısıyla bunları Madde 8 altında incelemeyi gerekli görmedi ve aynı zamanda o madde altında sadece davacıların irtifak haklarının uygulanmasını inceleme kararı aldı.
Fiala davası
Mahkeme, yetkililerin görevini yerine getirirken davacı tarafından yardım ve destek görmediğinin ve hatta davacının saldırgan tavır sergilediğinin ve bu tavrın da etkisiyle 2005 yılında mahkemelerce irtifak hakkının iptal edildiğinin farkındaydı. Mahkeme bu kararlarda bir kusur bulmadı ancak ileri sürülen esasların başarısızlığa bahane olamayacağını bildirdi, o tarihten önce, 14 Şubat 2001 tarihinde yapılan düzenlemenin uygulamaya konması gerekirdi. Sonuç olarak, Mahkeme Çek yetkililerin, davacının irtifak hakkını sağlamak için yerinde ve yeterli bir çaba göstermediğine karar verdi. Bu yüzden Anlaşma Madde 8in ihlal edildiğine hükmetti.
Pedovic davası
Çocuğun sakin bir ortamda yaşama isteği ve babasının hareketlerini etkileyebilecek ilgileri arasındaki haklı dengeye Mahkemeden daha kolay müdahale edebilecek durumda olan ve irtifak hakkının uygulanmasına çalışan Çek mahkemeleri, şiddetli bir uyuşmazlığı önlemek için alınabilecek bütün önlemleri almıştı. Bu önlemlerin tatmin edici bir sonuç ortaya çıkarmadığı düşünülürken, Mahkeme, yerel mahkemelerin her şeye gücünün yetemeyeceğine, özellikle kendi hırslarının üstesinden gelmeyi başaramamış ve çocuklarını göz ardı eden bu anne baba karşısında çaresiz kalmasının doğallığına işaret etti. Dolayısıyla Mahkeme, davacının oğluna karşı irtifak hakkı konusunda, Madde 8in ihlali bulunmadığına hükmetti.
Reslová davası
Velayetin davacının kocasına bırakılması konusunda ise, Mahkeme bu kararların uygun ve yeterli temellere dayandığını ve küçük çocukların refahının en iyi şekilde gözetildiğine karar verdi. Dolayısıyla bu konuda uygunsuz görülemezler. Çek mahkemeler takdir hakları sınırını aşmadığı için, Mahkeme bu konuda Madde 8in ihlal edilmediğine karar verdi.
Madde 13
Fiala davasında, Mahkeme, davacının işlemlerin uzunluğu hakkında şikayette bulunabileceği imkan Çek kanunu tarafından sunulmadığı için, Anlaşma Madde 13ün ihlal edildiğine hükmetti.
Tutanak no.7 Madde 5
Reslová davasında Mahkeme, Tutanak no.7 Madde 5 altındaki bu şikayetin önceki konulardaki gerçeklere dayanmakla birlikte daha önce incelendiğine ve ayrı bir konu oluşturmadığına karar verdi. Dolayısıyla davayı bu madde altında incelemeyi gerekli görmedi.
Pedovic davasında, hakimler Jungwiert ve Butkevych karara ilave edilen, kısmen farklı fikirlerden oluşan ortak bir karar açıkladılar.


Bu
web sitesi 'Dış Politika Enstitüsü' tarafından hazırlanmıştır.
Dış
Politika Enstitüsü