Almanya'dan 2 yıl önce getirilen Boğazköy Sfenksi'ni Berlin'deki müzeden sökmek 3 hafta sürdü. Türk ekip çalışma sırasında 3 bin 300 yıllık sfenksin iç kısmına atılmış sigara ve şeker kutularıyla karşılaştı
Hitit İmparatorluk dönemine ait yaklaşık 3 bin 300 yıllık Boğazköy Sfenksi, tam 94 yıl sonra, Almanya'nın başkenti Berlin'deki müzenin duvarından sökülerek yurda getirildi. Türkiye'den giden özel ekip, çalışma sırasında sfenksin iç kısmına Alman ustalar tarafından yerleştirilen tuğlaları sökünce, eserin içinde sigara paketi ve şeker kutusu ile karşılaştı.
DÜNYA SAVAŞI ÇIKINCA...
Boğazköy'de, 1906-1907 ve 1911-1912 yıllarında Müze-i Hümayun başkanlığında ve Alman heyet üyelerinin de katılımıyla yapılan kazılarda Hitit Kraliyet Arşivi'ne ait 10 bin 400 tablet ve 2 sfenks bulundu. Yapılan anlaşma gereğince, 1915 ve 1917 tarihlerinde tabletler ve sfenksler, temizleme, onarım ve yayın çalışmaları için, iade edilmek üzere Alman kazı ekibi üyeleri tarafından Berlin'e götürüldü. Onarımları tamamlanan 3 bin tablet ile sfenkslerden biri ve bu sfenkse ait kanat parçaları 1924-1942 yılları arasında iade edildi. Diğer sfenksin iadesi için görüşmeler sürerken II. Dünya Savaşı patlak verdi. Savaş sonrası Berlin müzelerinin Doğu Almanya'da kalmasından dolayı da ilişkiler kesildi.
İĞNEYLE KUYU KAZDILAR
Sfenks 1950 yılında Berlin Müzesi'nin bir duvarına sabitlenerek sergilenmeye başlandı. Türkiye, 1973'de Doğu Almanya'yı resmen tanıyınca, sfenksin iadesiyle ilgili çalışmalar yeniden başladı. 1987 yılında geri kalan 7 bin 400 tablet iade edildi. 2011 yılı içinde Ankara ve Berlin'de yapılan toplantılar sonucunda eserin iadesine ilişkin bir "mutabakat zaptı" imzalandı. Eserin iadesi için anlaşma sağlandı, ama ortada teknik bir sorun vardı. Eser, Berlin'deki müzenin duvarına monte edilmişti. Eserin, dikkatle duvardan sökülüp yurda getirilmesi için heykeltıraş ve taş eser uzmanı olan İstanbul Restorasyon ve Konservasyon Merkez Laboratuvarı Müdürü Ali Osman Avşar ve ekibi görevlendirildi. Avşar, 2 hafta süren eseri duvardan ayırma çalışmasını şöyle anlattı: "Eserin içi boş. Buradan sadece dış kalıp, dışında formu belirleyen parçaları götürmüşler. İçerdeki parçaları yük olmasın diye götürmemişler. O parçaları tuğlalarla destek yaparak duvara sabitlemişler ve müzede teşhir etmeye başlamışlar. Binanın bir parçası gibi. İçindeki tuğlalarla birlikte yaklaşık 3 ton içindeki tuğlalarla birlikte. İlk olarak duvardaki sıvaları aldık. Orada iğneyle kuyu kazar gibi çalıştık. Çekiçle tuğlaları çürütmeye başladık. Bayağı zahmetli oldu. Biz duvara metal bir konstrüksiyon ile bağlanmış olmasını bekliyorduk. Tuğla olması daha iyi oldu. Demiri sökmek daha zor olurdu. Bu eser çok parçalı kırıklardan oluşuyor. Çok küçük parçalar birbirine yapıştırılarak oluşturulmuş. En ufak bir hatada esere zarar verebilirdik. Sonunda mükemmel bir şekilde onu duvardan ayırdık. Arkadaki tuğlaları açarken ortada bir boşluk vardı. Orada o dönem o işi yapan ustaları attığı boş bir sigara paketi ve bir şeker kutusu çıktı."
GETİRİLİŞİ DERS OLDU
Eserin duvardan sökülmesi ve ambalajlanması 21 gün sürdü. Ancak bu kez eseri müzeden çıkarma noktasında bir sorun çıktı. Eserin boyu ambalajı ile birlikte 3.5 metreye çıkmıştı, müzenin kapıları ise 2 metreydi. Özel hazırlanan ambalajında sabitlenen heykeli yan yatırmaya karar verdiler. Özel rampalar yapıldı ve müzenin bazı kapıları söküldü. Eserin müzeden çıkması için 3 gece çalışıldı. Boğazköy Sfenksi, 26 gün süren zorlu bir çalışmanın ardından uçağa yüklendi ve 27 Temmuz 2011'de Türkiye'ye getirildi. İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde 20 günlük restorasyonun ardından, eser, Çorum'a götürüldü, 26 Kasım 2011'de de Çorum Boğazköy Müzesi'nde sergiye açıldı. Eserin sökülmesinden Çorum'daki müzeye ulaşana kadar tüm süreci planladıklarını belirten Ali Osman Avşar, "Planlı olduğumuz için sorun çıkmadı. Bu eseri sapasağlam getirdik. Almanya'da bize yardımcı olan restoratör aynı zamanda üniversitede ders veriyor. O da bu konuyu öğrencilerine ders olarak anlatıyor" diye konuştu.
10 YILDA 4 BİN ESER GETİRİLDİ
Yorgun Herakles, Boğazköy Sfenksi, Karun Hazinesi... Bu paha biçilmez eserler, yıllar önce koparıldı topraklarından... Onlar, uzun bir mücadele sonunda Türkiye'ye döndü. Kimi zaman yıllar süren davalar oldu, kimi zaman bilimsel ve arkeolojik tartışmalar yaşandı. Ama, bu dönüş yolculuğu hiç de kolay olmadı. Bu çalışmalar sayesinden son 10 yılda toplam 4 bini aşkın eserin iadesi sağlandı. Bu mücadelenin ardında isimsiz kahramanlar var. Arkeologlar, çevirmenler, uzmanlar ve fahri arkeoloji müfettişleri... Yıllar önce yasa dışı yollardan yurtdışına çıkarılan ve halen o ülkelerde sergilenen Anadolu'ya ait yüzlerce tarihi eser daha var. Eros Başı, Samsat Steli, İhtiyar Balıkçı heykeli ve daha niceleri. Türkiye, bu eserleri yeniden ait olduğu topraklara getirmek için mücadele veriyor. Ve yıllar sonra tarih evine, Anadolu'ya dönüyor.
YARIN:
2 BİN 400 YILLIK TAÇ İLE YAKALANAN KAÇAKÇININ ŞAŞIRTAN CEVABI...