Deja vu, yaşanılan bir olayı daha öncesinden yaşamış ya da görülen bir yeri daha öncesinden görmüş olma duygusudur. Bu birçok kişide ara sıra yaşanmaktadır. Çoğumuzun yaşadığı ve ilgi çekici bu durum bazı kesimlerce “geleceği görme” biçiminde yorumlansa da bu duygunun bir bilimsel açıklaması var.
Gerçekleştirilmiş olan araştırmalara göre, insanların üçte ikisi hayatları boyunca en az bir kez bir şeyi daha öncesinden yaşamış veya görmüş olduğu duygusuna kapılıyor. Sanırım siz de onlardan birisiniz, değil mi? Bir olayı önceden yaşamış gibi hissetmek bir hayli garip bir durum. Peki, ama neden?
Fransızca’da déjà (daha öncesinden) ve voir (görmek) kelimelerinden oluşmaktadır, Déjà vu (deja vü) kelimesi. Yaşanılan bir olayı daha öncesinden yaşamışlık ya da görülen bir yeri daha öncesinden görmüş olma duygusu, anı daha öncesinden yaşamışlık hâline denir. Olayın daha öncesinde yaşandığını hissedenler, detay ve neden kısmını genelde hatırlayamazlar. Deja vu bir hastalık değildir. Yapılan çeşitli araştırmalara göre, Deja vu beynin işleyişindeki küçük bir anomaliden kaynaklanmaktadır ve bu duygunun ara ara yaşanması dejavu hastası olduğunuz manasına gelmez ancak, bu hissiyat daimi olarak tekrarlanıyorsa o zaman hastalıktan şüphelenilebilir.
Bilim bu konuda ne diyor?
Aslında bilimsel anlamda açıklaması bir hayli basit gibi. Beynin sağ lobu ile sol lobunun milisaniyeden daha küçük bir zaman farkı ile birlikte çalışması, bir taraf öte taraftan önce algıladığı için, geç algılayan taraf bu olayı önceden yaşamış gibi olur. Sinir aksonlarındaki minik bir sapmadan kaynaklanır.
Bu konu da yapılan bir deneye katılmış olan katılımcıların hayali olduğu belirlenen olayları düşündükleri sırada, beynin üst bölgesinde yer alan ve ayrıntısız biçimde olayların sadece en temel fikrini belleğe alan bölgenin daha etkin olduğu gözlendi. Öncelikle bu bölümdeki anılarını düşünen bireyler sadece kimi olayların genel hatlarını hatırlayabildikleri ve yanılabilecekleri ortaya çıktı.
Sonuç olarak
Nedeni ne olursa olsun, deja vu olgusunun bilimselizahı, bir sahtebilim olan parapsikolojinin iddia ettiği müneccimlik ya da doğaüstü herhangi bir süreçle ilgili değildir. Sinirbilimsel araştırmaların gün geçtikçe güç kazanmasıyla, bu tip tam açıklanamamış biyolojik unsurlar da gün ışığına çıkarılmaktadır. Örnek vermek gerekirse, kullanılacak olan bazı ilaçların sinirler üstündeki etkisinin, deja vu’yu arttırdığı gözlenmiştir. Dolayısıyla, yediğimiz besinlerin sinirlerimiz üstündeki etkisi bile, bu olayları açıklamaya yetebilir.
Bunun haricinde, konu ile ilişkili bazı diğer örnekler de vardır. Örnek vermek gerekirse, jamais vu (Fransızcada “asla görülmemiş” demektir), önceden karşılaşmış olduğumuzdan emin olduğumuz bir durumda, kendimizi o durumla ilk kez karşılaşıyormuşuz gibi hissetme halidir.