Kimi insanlar yapmaları gereken işleri hemen yapıp bitirmeyi tercih ederken kimileri de erteleme alışkanlığı gösterir. Procrastination olarak da bilinen erteleme alışkanlığı günümüzde giderek artan bir sorun haline gelmeye başladı. Bu nedenle araştırmacılar insanların bu iki ayrı uçta davranışlar sergilediğini anlama çabasına girdi. Daha önceden nedenleri hakkında sosyal ve psikolojik farklılıklar tanımlanmıştı neyse ki sonunda bu iki grubun beyinlerini karşılaştırmak akıllara geldi.
Çalışmada, 264 kadın ve erkeğin beyinlerini inceledi. Daha sonra, katılımcılar eylemleri ve dürtüleri kontrol etme yeteneklerini ölçen bir ankete tabi tutuldu. Bu test sonucunda kararla ilişkili eylem yönelimi (AOD) puanı, yani bir başka deyişle kişilerin ne kadar “yapan” ya da ne kadar “erteleyen” olduğu belirlendi.
Sonuçta da kendi eylemlerini denetlemede iyi olmayan bireylerin amigdala bölgesinin daha büyük olduğu ortaya konuldu. Dahası, bu kişilerde amigdala ile dorsal anterior singulat korteks bölgesi arasındaki bağlantı daha az belirgindi. Araştırmacıların yaptıkları açıklamaya göre, “Amigdala hacmi daha yüksek olan insanlar daha çok hal yönelimli oluyor, bu yüzden de geçerli bir neden olmadığı durumda niyeti eyleme dönüştürmede ve görevlere başlamada oyalanıyor.” Yani bugüne kadar sık sık tembellikle ya da isteksizlikle suçlanan ertelemeciler sadece risk almaktan daha çok sakınıyor
olabilir.
Ertelemede Amigdalanın Rolü
Amigdalanın birincil işlevi, farklı durumları sonuçlarına göre değerlendirmek ve eylemlerin olası olumsuz sonuçlarına karşı bizi uyarmak. Diğer bir deyişle, amigdala eylem kontrolünün merkezinde yer alır. En çok arzu edilen davranışı yönlendirir ve seçerken, aynı zamanda olumsuz sonuçlara yol açabilecek eylemi engeller. Ve bunların çoğu hafızamıza dayanır. Yazarlar, “Daha büyük bir amigdala hacmine sahip olmanın, geçmiş hatalardan ders alma ve gelecekteki eylemleri ve olası sonuçlarını daha kapsamlı bir şekilde değerlendirme anlamına gelebileceğini” düşünüyor.
Yani daha büyük amigdala hacmine sahip bireyler, bir eylemin olumsuz sonuçları konusunda daha endişeli olabilirler ve bunun sonucunda da tereddüt etme ve bir şeyleri erteleme eğilimindedirler. Beyindeki ara bağlantı söz konusu olduğunda, iki grup arasında da gözlemlenebilir farklılıklar vardı. Araştırmacılar, amigdala ile dorsal anterior singulat korteks (dorsal ACC) arasındaki bağlantıların, zayıf hareket kontrolüne sahip olanlar arasında daha az belirgin olduğunu buldular.
Dorsal ACC bilgiyi kullanarak, hayata geçirilebilecek eylemleri seçer. Dahası, birbiriyle rekabet halindeki eylemleri ve duyguları bastırarak, seçilen eylemin başarıyla yerine getirilmesini sağlar. Araştırmacıların öne sürdüğü kurama göre, eğer amigdala ile dorsal ACC arasındaki etkileşim sekteye uğrarsa eylem denetimi başarıyla yapılamaz.
Çalışma, eylem kontrolündeki bireysel farklılıkların beynin anatomisi ve bağlantısı ile ilişkili olduğunu gösteren türünün ilk örneği. Gelecekte yapılacak araştırmaların, eylem denetimi derecesinin özel eğitimle ya da beyin uyarımıyla değiştirilip değiştirilemediğini göstermesi gerekiyor.
Erteleme alışkanlığı gösterenler için bu haber umut verici olsa da çalışmalar çeşitlenene kadar yapılması gereken bazı şeyler olabilir. Bu nedenle aşağıdaki ipuçları işinize yarayabilir.
Erteleme Alışkanlığının Üstesinden Gelmeye Yardımcı Olacak Öneriler
1-Planlı ve sık molalar verin; Düzenli molalar, odaklanmanıza ve daha fazlasını yapmanıza yardımcı olabilir. Bir günde kaç mola sorusunun cevabı ise genelde her 75 ila 90 dakikalık çalışmanın devamında bir moladır. Belirli aralıklarla mola vermenize yardımcı olması için Pomodoro tekniğini deneyebilirsiniz.
2-Kendinizi ödüllendirin.;Ödül önemlidir. Bir motivasyon duygusu yaratır ve sizi daha da fazlasını başarmaya teşvik eden üretken duygularınızı serbest bırakır.
3-Zamanınızı nasıl kullandığınızı takip edin.;Zamanınızı nerede harcadığınız konusunda net bir fikre sahip olarak, hangi alanların iyileştirilmesi gerektiğini bilebilirsiniz. Bunun için Rescue Time uygulamasını kullanabilirsiniz. Uygulama size zamanınızı nasıl harcadığınıza dair kategorik bir döküm verecektir.
4-Engellerinizi ve dikkat dağıtıcı unsurlarınızı azaltın; Bir göreve başlamadan önce, yolunuza çıkabilecek engelleri ve dikkat dağıtıcı unsurları dikkatlice değerlendirin. Ardından, bir plan geliştirin. Örneğin, e-posta veya akıllı telefon bildirimleri veya mesajları sizi görevinizden uzaklaştıracak ve üretkenliği azaltacaktır. Araştırmalar, dikkatiniz dağıldığında tekrar odaklanmanızın 12-24 dakika sürdüğünü gösteriyor.
5- Mükemmel olmaya çalışmayı bırakın.; Mükemmeliyetçilik motivasyonu düşürür ve göreve başlamanızı engelleyebilir. Bunun yerine koşullar altında elinizden gelenin en iyisini yapmaya çalışmak daha doğrudur. Ayrıca, koşullar hiçbir zaman bir şeye başlamak için mükemmel olmayacak ve bir deneme yanılma tavrı içinde olmak çok daha verimli sonuçlar ortaya çıkaracaktır.
6-Gerçekçi olun: Gerçekçi bir tutum sergilemek de erteleme ile baş etmek için kullanılabilecek yöntemlerden bir tanesidir. “Bir saatte okurum biter.”olarak belirlenen 200 sayfalık bir kitabın bir saatte bitmeyeceğinin kabul edilmesi önemlidir.
Kaynaklar:
- There Are Fundamental Differences Between The Brains of Doers And Procrastinators; https://www.sciencealert.com/
- Why We Procrastinate and What to do About It, https://medium.com
Matematiksel