

Alm. 1. Handpuppe (f), 2. Marionette (f), Fr. 1. Poupée (f) 2. Marionette (f), fantoche (m), İng. 1. Doll 2. puppet. Baş, kol, ayak gibi hareket etmesi gereken yerleri iplikle sanatçının parmaklarına bağlanıp perdenin üstünden özel sahnelerde oynatılan karton, tahta vb. şeylerden yapılmış bebeklere verilen ad.
Kendi arzu ve isteği dışında, başkalarının istediği gibi hareket eden zayıf karakterli insanlara, hareketleri ve yönetimi başkaları tarafından olanlara da kukla ismi verilmektedir.
Kukla antik çağda, Çinde, Mısırda ortaya çıktı. Yunanistan ve Romada da çok yaygındı.İtalyada kukla ortaçağdan beri vardı. Sonradan Fransa, İspanya, İngiltere, Almanya, Hollanda, Avusturya ve Türkiyede de gelişti.
Kuklalar başlıca üç çeşittir:
1. El kuklası: Tahta, alçı veya plastik maddelerden yapılır. Diğer kuklalara nazaran daha büyüktür. Bu kuklaların boyun (ense) kısmındaki açıklıktan kukla oynatan şahıs elini sokarak parmaklarını da özel deliklere geçirir. El ve parmak hareketleriyle kuklaların çeşitli azalarını oynatır.
2. Çubuklu kukla: El kuklası ile yapılan maddelerden oluşur. Diğer kuklalardan ayrılığı, ayaklarına ve ellerine tutturulan çubuklar vâsıtası ile aşağıdan idâre edilmesidir.
3. İpli kukla: Kuklanın en yaygın türü olup, kuklacılar arasında holden kuklada denir. Bunların boyları fazla büyük değildir. Dünyâdaki birçok kukla tiyatrolarında, çok çeşitli sahne eserlerinin oynandığı kukla türüdür. İpli kuklaların vücutlarında birçok oynak yer vardır. Organların oynaması çeşitli yerlerine bağlanan iplerle sağlanır. Bu ipler de kontrol çubuğuna bağlıdır. Kontrol çubuğu da 25 cm uzunluğundaki bir sopa ile buna çapraz olarak tutturulmuş daha kısa başka bir sopadan meydana gelir. Bu sopa kuklanın ağırlığını taşır. Küçük sopaya da kuklanın kulaklarının yanından gelen iki ip bağlıdır. Ellerden gelen ipler, kontrol sopasının önüne belden gelen ipler de arkasına bağlıdır. Kuklacı bâzan ipleri, bâzan da kontrol çubuğunu hareket ettirerek kuklaları oynatır.
Bu kuklaların sahnesi tiyatro sahnelerinin bir benzeridir. Aradaki fark, ipli kuklaların girip çıkabilmesi için sahnenin iki yanının açık olmasıdır.
Bunlardan başka;
Araba kuklası: Arabalarda oynatılır.
İskemle kuklası: Daha çok çingenelerin oynattığı kukla türü olup, hareket imkânları sınırlıdır.
Dev kuklalar da vardır.
Kuklalardaki konular genellikle serbest olup kuklacıya bağlıdır.