Modern dünyadaki çoğu devlet kapitalist bir ekonomiye dayanmaktadır. Kapitalizmin ayırt edici özelliği, serbest piyasanın varlığıdır.
- Piyasa ekonomisi nedir?
- Devlet piyasa ekonomisinde çalışır
- Piyasa ekonomisinin artıları ve eksileri
- Piyasa ekonomisinin belirtileri
- Rekabetin rolü nedir?
- Pazar ekonomisi modelleri
- Sorular
- Sonuçlar
Piyasa, şüphesiz devleti ve aralarındaki ilişkiyi şekillendirir. Hayatımızı doğrudan etkiler. Dünyanın modern siyasi ve ekonomik yapısını daha iyi anlamak için piyasa ekonomisinin ne olduğunu anlamak gerekir.
Piyasa ekonomisi nedir?
Piyasa ekonomisi, devlet yapılarının asgari müdahalesi ile piyasanın serbest bir düzen içinde gelişmesini varsayar. Bir piyasa ekonomisinin ayırt edici özellikleri ve temel özelliği, farklı ekonomik birimlerin birbirleriyle serbestçe etkileşime girebilmesi, fiyatlandırmanın tek bir oyuncu tarafından kontrol edilmemesidir.
Devlet piyasa ekonomisinde çalışır
Devletin ekonomi üzerindeki etkisinin gücü değişir – belirli bir ülkenin siyasi yapısına bağlıdır, ancak genel olarak devletin bir piyasa ekonomisinde üretici ve tüketicinin haklarını korumak, tekellerin oluşmasını önlemek için çeşitli rolleri vardır. ve malların ithalat ve ihracatını düzenler.
Devletin piyasa ekonomisindeki rolü
Devletin piyasa ekonomisi üzerindeki etkisi kaynak, mali ve yasal olmak üzere üç açıdan ele alınabilir.
- Kaynak yönü, üreticiler için gerekli malzemelerin çıkarılması ve dağıtılmasıdır.
- Finansal – para basma, vergi toplama ve dağıtma.
- Yasal – düzenleyici yasalar oluşturmak, üreticilere lisans vermek ve medeni hakları korumak (hem tüketici hem de üretici).
Devlet ekonomiye çok fazla müdahale ederse, örneğin katı fiyat düzenlemeleri uygularsa, üretim kapasitesinin çoğuna sahip olursa veya özel mülkiyeti sınırlarsa, o zaman böyle bir yaşam tarzı piyasa olarak kabul edilemez. Devletin etkisi ne kadar fazlaysa, piyasa o kadar az serbesttir.
Gerçek piyasa ekonomisinde devletin görevi onu bastırmak değil, desteklemektir. Öte yandan, piyasanın yaşamına tamamen müdahale edilmemesi, piyasanın kaotik ve yasadışı bir şekilde gelişmeye başlamasına neden olabilir.
Devlet nasıl destek sağlıyor?
Devlet, piyasa ekonomisinin işleyişi için yasal bir çerçeve oluşturur ve ayrıca hem üreticiler hem de tüketiciler tarafından tüm yasa, yönetmelik ve diğer gerekliliklere uyulup uyulmadığını kontrol eder.
Kamu hizmetleri, mal ve hizmet tüketicilerini korur. Bunun için firmaların ürettikleri ürünlerin kalitesini kontrol ederek, üretimin hangi koşullarda çalışması ve nihai ürünün hangi özelliklere sahip olması gerektiği konusunda belirli şartlar ortaya koyarlar.
Talimatlara uyulmaması durumunda devlet, şirketin daha fazla üretimini yasaklayabilir veya geçici olarak durdurabilir. Ayıplı ürün satın alan tüketiciler, ürünü değiştirme hakkına sahiptir. Üretici tarafından reddedilmesi durumunda, tüketici yardım için devlete başvurabilir.
Devlet sadece tüketicileri değil, mal ve hizmet üreticilerini de korur. Bunu yapmak için lisans verir ve malların kalitesini onaylar, özel sahiplerinin haklarını korur.
Piyasa ekonomisini desteklemenin bir başka yolu da devlet yatırımıdır. Kamu hizmetleri, sürekli nakit enjeksiyonu, ücretsiz uzman eğitimi vb. yoluyla ülke ekonomisinin kilit sektörlerini destekleyebilir. Bu sayede birçok işletme kriz dönemlerinde dahi faaliyetlerini sürdürmektedir. Devlet fabrikaları, fabrikaları ve diğer endüstrileri sübvanse edebilir, böylece ikincisi iflas etmekten kaçınır.
Piyasa ekonomisinin devlet düzenlemesi
Yukarıdaki eylemlere ek olarak, devlet ayrıca piyasanın mali yönünü de kontrol eder. Bu, üreticilerden ve tüketicilerden vergilerin ve diğer zorunlu ödemelerin tahsil edilmesini, paranın dağıtılmasını, menkul kıymetlerin ve banknotların çıkarılmasını ve bunların dolaşımının kontrolünü içerir. Bu olmadan, piyasanın normal işleyişi ve dolayısıyla gelişimi imkansızdır.
Devlet madencilik sürecini her zaman dikkatli bir şekilde kontrol eder, enerji, altyapı ve iletişim, eğitim sistemi, sağlık ve tarım sektörünün gelişimini izler.
Bazı eyaletler, bu endüstrilere tamamen sahip oldukları için ekonominin bu yönlerini tamamen kontrol edebilirken, diğerleri özel mülk sahiplerine katı şartlar dayatıyor. Bunun nedeni, bunların ekonominin doğrudan devletle (kaynaklar ve sosyal bileşen) ilgili sektörleri olmasıdır. Bu alanlar sürekli izlenir ve sürekli izlemeye tabi tutulur.
Ülkelerin merkez bankaları, piyasanın normal işleyişi için gerekli olan menkul kıymet ve banknot ihracıyla uğraşmaktadır. Ayrıca Merkez Bankası, devlette döviz kullanımına dikkat ve kontrol etmekte ve devletin para, altın ve diğer rezervlerini ekonomisini desteklemek amacıyla yönetmektedir.
Bir piyasa ekonomisinde devletin işlevine ilişkin örnekler
Rusya Federasyonu Merkez Bankası her yıl belirli bir miktarda ulusal para birimi – Rus rublesi çıkarır. Bu sayede enflasyon süreçlerini kontrol eder ve ekonominin işleyişi için gerekli olan döviz miktarını korur.
Başka bir örnek, girişimciler arasında tekellere, dürüst olmayan reklamlara ve diğer yasadışı rekabet yöntemlerine karşı mücadele eden Rusya Federasyonu Federal Tekel Karşıtı Hizmettir. FAS ayrıca yabancı yatırımları, perakende ticaretteki düzenlemelere uyumu vb. kontrol eder.
Rusya’daki kilit maden çıkarma endüstrilerinin birçoğu, endüstrilerin daha da geliştirilmesi konusunda önemli kararlar almak için şirketleri denetleyen ve kaynakları tahsis eden, şirketlere sahip olan veya büyük (kontrol eden) bir hisseye sahip olan devlet tarafından kontrol ediliyor. Rusya Federasyonu Ekonomik Kalkınma Bakanlığı, Rusya Hükümeti tarafından kabul edilen ekonomik kalkınma planlarını da uygulamaktadır.
Piyasa ekonomisinin artıları ve eksileri
Diğer ekonomik sistemler gibi serbest piyasanın da avantajları ve dezavantajları vardır. Piyasa ilişkilerinin merkezi olarak düzenlenmediği gerçeğiyle bağlantılıdır ve bu hem iyi hem de kötüdür.
Avantajlar
Piyasa ekonomisinin diğer modlara göre aşağıdaki avantajları vardır:
Tüketici davranışı üreticilerin kararlarını etkiliyor, bu da toplumun daha çok nüfusun çoğunluğunun istediği yönde gelişmesi anlamına geliyor. Talep arzı oluşturur, bu nedenle piyasa pratikte tüketicisini bulamayacak “ekstra” mal ve hizmetler üretmez. Böylece mevcut kaynaklar daha verimli bir şekilde tahsis edilir.
Serbest rekabet fiyatları olumlu yönde etkiler. Kimse fiyatları kontrol etmez, bu nedenle yapay olarak düşük veya yüksek değildir. Ekonomik kalkınma potansiyeli artıyor. Bilim, eğitim ve ekonominin diğer sektörleri, piyasanın serbest işleyişi, yabancı yatırım ve devlet desteği (ancak tam kontrol değil) nedeniyle daha hızlı gelişiyor.
Tüketici ve üretici bağımsız kararlar verir, böylece kimse azınlıkta kalmaz ve memnuniyetsizlik olmaz.
Gördüğünüz gibi, piyasa ekonomisinin birçok avantajı vardır, bu nedenle çoğu modern devlet bu gelişme yolunu seçmiştir.
Eksileri
Tabii ki, pazarın dezavantajları da var:
Planlı bir ekonominin aksine, piyasa ekonomisi ekonominin kolektif (kamu) sektörlerine daha az önem verir: spor, tıp, kültür). Gelişim dönemlerini gerileme dönemleri takip eder. Sonuç olarak, toplumda istikrarsızlık sıklıkla meydana gelir.
Engelli vatandaşların (emekliler, engelliler ve çocuklar) sosyal koruması, piyasa ekonomisinde özel mülk sahipleri kadar çok kaynağa sahip olmayan devlete kaydırılır.
Bu eksiklikler, herhangi bir piyasa durumu için tipiktir, ancak belirli bir toplumun gelişme düzeyine bağlı olarak kendilerini daha az veya daha fazla gösterirler.
Piyasa ekonomisinin belirtileri
Bir piyasa ekonomisinin birkaç karakteristik özelliği vardır:
- girişim özgürlüğü;
- minimum hükümet müdahalesi;
- Ticari varlıklar arasında özgür ilişkiler.
Rekabetin rolü nedir?
Bir piyasa ekonomisindeki rekabet türleri
Rekabet kendisini farklı şekillerde gösterir: fiyatlandırma, üretim kalitesi, üretim yöntemleri, yeniliklerin kullanımı, mal satışı için rekabet vb. Rekabet ölçeği bireysel (girişimciler arasında), yerel, ulusal ve küreseldir (kuruluşlar arasında).
Pazar ekonomisi modelleri
Piyasa ekonomisi, farklı eyaletlerde farklı şekillerde gelişir:
- Klasik kapitalizm. Batı Avrupa ülkeleri için tipik.
- Anglosakson modeli. ABD, İngiltere.
- Doğu Asya. Çin.
Bu tür modellere ek olarak başkaları da vardır, ancak listelenenler mevcut devletlerin çoğu tarafından seçilmiştir.
Sorular
Piyasa ekonomisi ile komuta ekonomisi arasındaki fark nedir?
Planlı bir komuta (merkezileştirilmiş) aksine, piyasa ekonomisi arz ve talep tarafından düzenlenir. Piyasadaki oyuncuların konumu sadece piyasanın konjonktürüne (yani arz ve talebe) bağlıdır. Bir piyasa ekonomisi, neyin ve nasıl üretileceği sorusuna üreticilerin kendileri tarafından karar verilmesi bakımından komuta ekonomisinden farklıdır.
Komuta ve pazar ekonomisi karşılaştırması
Komuta ekonomisi, planlı ekonomi, planlı ekonomi veya merkezi ekonomi olarak da bilinir.
Piyasa ekonomisine sahip ülke örnekleri
Pazar ekonomileri: ABD, Rusya, Çin, Almanya, Fransa, Kanada, Meksika, İtalya ve diğerleri. Bu ülkelerdeki devlet müdahalesinin derecesi farklıdır, ancak her birinin merkezinde serbest rekabet vardır.
Rusya’da piyasa ekonomisi kurulduğunda
Rus ekonomisi daha önce, tüm süreçlerin merkezileştirilmesi, devlet organları şeklinde bir ana düzenleyicinin varlığı, fiyatların bu düzenleyici tarafından belirli bir düzeyde belirlenmesi ve bir planlama sistemi ile karakterize edilen bir idari modele karşılık geliyordu.
Rusya, SSCB’nin dağılmasından bu yana, ekonomiyi büyüme durumuna getirmek için piyasa tipi bir ekonomik model oluşturmaya yönelik bir yol izledi.
Sosyal odaklı piyasa ekonomisi nedir?
Sosyo-piyasa ekonomik sistemi modeli, devletin ve özel işletmelerin ekonomi üzerinde tam kontrole sahip olmaması, halka hizmet etmesi gerekliliğinden hareket eder. Bu tür bir karma ekonomide, piyasa ekonomisinde olduğu gibi, kaynak tahsisinin yapısını yalnızca tüketicilerin, kaynak sağlayıcıların ve özel firmaların kararları belirler.
Ancak, ekonomik olarak güçlü olanlar zayıf olanları desteklemek zorundadır. Devletin rolü, piyasadaki tüm katılımcıların karşılıklı sorumluluk duygusunu geliştirmek ve rekabet, ticaret ve gelir dağılımındaki haksız eğilimleri düzeltmektir. Bu sistem, kapitalist ve sosyalist sisteme bir alternatif olarak görülüyordu.
Sonuçlar
Piyasa ekonomisi, ekonominin olası yollarından biridir. Bu, dünyadaki en yaygın ekonomik kalkınma modelidir. Modern devletlerin çoğu bu yaşam tarzını benimsemiştir.