Gezegenlerin İsimlerinin Nereden Geldiğine Dair Bilgiler
Güneş Sistemi'nde bulunan gezegenlerin ve bu gezegenlere ait uyduların isimlerinin, mitolojik karakterlerden esinlenilerek verildiği birçok kişi tarafından bilinmektedir. Fakat bu bilgi çoğu kişi tarafından bilinse dahi, bu isimlerin hangi mitolojik karakterlerden, hangi gezegene neden verdiliğine dair pek bir bilgi yoktur. Bu konuda, uzaydaki evimiz Güneş Sistemi'nde bulunan sekiz gezegenin, bir cüce gezegenin ve gezegenlerin birkaç doğal uydusunun adlarının nereden geldiğine dair bilgilere yer verilmiştir.
Teleskop icat edilmeden önce bilinen 5 gezegen olan, Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn'e, Romalılar kendi tanrılarının isimlerini vermişlerdir. Daha sonra keşfedilen gezegenlerden biri olan Neptün'e ise Roma tanrısının ismi verilmiştir. Uranüs ve Dünya bu istisnanın dışında kalmaktadır.
Merkür
Merkür gezegeni, Güneş Sistemi'nin ilk gezegeni olduğundan dolayı, fizik yasalarından dolayı Güneş etrafındaki bir turunu, diğer gezegenlere göre en kısa sürede tamamlar. Yörüngesi, her ne kadar diğer gezegenlerin yörüngesine kıyasla daha kısa da olsa, astronomik boyutlar söz konusu olduğu için "kısa" kavramı bu konuya dahil değildir. Merkür, kendi yörüngesinde saatte 173.300 km hızla ilerler. Bu hız, Dünya'nın yörüngesinde ilerlemehızından 1.6 kat daha fazladır. Bu durumdan dolayı Merkür, Dünya'nın gökyüzünden de hızlıca geçmektedir. Bundan dolayı Merkür gezegeni, adını büyük ihtimalle bu sebepten Roma Tanrısı Merkür'den almıştır. Roma mitolojisinde Merkür, diğer tanrılar arasında en kurnaz ve en hızlı olan tanrıdır. Tanrı Merkür aynı zamanda para, seyahat ve hırsızlık tanrısı olarak da bilinir. Merkür'ün Yunan mitolojisindeki karşılığı ise Tanrı Hermes'tir. Merkür, M.Ö. 3000'li yıllarda Sümerler tarafından dahi bilinmekteydi. Merkür gezegeninin Türkçe'deki adı Erdenay'dır.
Venüs
Güneş Sistemi içerisinde Dünya ile Merkür gezegenleri arasında yer alan Venüs gezegeni, gökyüzünde parlayan bir mücevher gibi göründüğünden dolayı ismini, bir Roma Tanrıçası olan, Aşk ve Güzellik Koruyucusu Tanrısı Venüs'ten almıştır. Venüs'ün Yunan Mitolojisi'ndeki adı Afrodit'tir. Babil Mitolojisi'nde ise İştar olarak geçer. Venüs gezegeninin Türkçe'deki adı Çolpan'dır.
Dünya
İçinde yaşadığımız, Carl Sagan'ın deyimiyle, "soluk mavi nokta" Dünya, ismini Roma ya da Yunan mitolojisinden almamış olan tek gezegendir. İngilizcedeki "Dünya" anlamına gelen "Earth" sözcüğünün tam olarak nereden geldiği bilinmemektedir; fakat kökenlerinin Eski İngilizce ve Germenceye dayandığı düşünülmektedir. Ayrıca İngilizce olan Earth sözcüğü aynı zamanda toprak anlamına da gelmektedir. Fakat Roma Mitolojisi'nde Toprak Tanrısı'nın adı Tellus'tur. Yunan Mitolojisi'nde ise bu tanrının adı Gaia'dır. Bu sebeple, Roma Mitolojisi'nden üretilen bazı sözcüklerde Dünya "Terra" olarak da geçmektedir. Bazı dillerde ve inanışlarda Dünya gezegeninden Gaia olarak da bahsediliyor. Örneğin "toprak ana" olarak Türkçe'mize geçen kalıbın orijinali "terra mater"dır. Bu karışıklıktan dolayı Dünya'nın ismi birçok dilde birçok farklı şekilde anılıyor.
Dünya sözcüğünün etimolojik kökeni, Farça'da donyâ (دنیا), Arapçada ise dunyā (دنيا) sözcüklerine dayanır. Orijinali Arapça olanıdır; fakat yalnızca Persçe ve Türkçe'de değil, Dari, Paşto, Bengalce, Punjabi, Ürdü, Hintçe, Yunanca, Aramice ve hatta Malezya dili, Endonezya dili ve Nepal dilinde de genel olarak bu şekilde kullanılmaktadır.
İslam'da ve diğer birçok inanışta, insanın iki hayatı vardır. Biri ölümden önceki yaşadığı hayatı, diğeri ise öldükten sonraki ahiretteki sonsuz hayatıdır. Şu anda yaşamış olduğumuz hayat bize daha yakındır. Bu sebeple Arapça'daki "daha yakın" veya "daha alçak" anlamına gelen "dena" fiili Türkçe'mize Dünya olarak geçmiştir. Kur-an'ı Kerim'de de "dunyā" ve "ākhira" sözcükleri, zamansal, konumsal ve ahlaki zıtlıklardan bahsederken kullanılmaktadır. Şu an yaşadığımız yer olduğundan, ahirete kıyasla bize daha yakın olarak gördüğümüz Dünya, diğer uzak cisimlerden ayırt edilebilmesi için bu ismi almıştır.
Ayrıca benim şahsi düşünceme göre Dünya'nın her kültürde farklı bir isme sahip olmasının sebebi şudur: Her toplum ilk olarak yaşadığı gezegen olan Dünya'ya bir isim vermiştir. Fakat geçmişte yaşamış her toplum Dünya dışındaki gezegenleri araştırmaya, doğal olarak gökbilimi alanında araştırma yapmamıştır. Bu yüzden kültürden kültüre aktarılaran Roma Mitolojisi aracılığıyla, Dünya dışındaki diğer gezegenlerin adları hep bu şekilde kalmıştır. Dünya gezegeninin Türkçe'deki adı Yertinç'dır.
Mars
Mars gezegenini kızıl bir renge sahip olduğu için ve kanı anımsattığından dolayı ismini Roma Mitolojisi'nde bulunan Savaş Tanrısı Mars'tan almıştır. Tanrı Mars'nın Yunan Mitolojisi'ndeki adı Ares'tir. Bunun dışında Tanrı Mars, savaş ile bağdaştırılmadan önce Tarım Tanrısı olarak biliniyordu. Mars ONE Projesi ile Mars'a tarım götürerek, kızıl gezegeni iklimlendirmeyi planladığımız ilk gezegen olduğu için bu açıdan ilginç bir tevâfuka da ön ayak olabilir. Ayrıca Mart (March) ayının ismi de, Mars sözcüğünden gelmektedir. Mars gezegeninin Türkçe'deki adı Kızıldız'dır.
Jüpiter
Jüpiter, Güneş Sistemi'nde yer alan en büyük gezegen olduğundan dolayı ismini, Yunan Mitolojisi'ndeki en güçlü Tanrı Zeus ile denk olan, Roma Mitolojisi'ndeki Jüpiter'den almıştır. Başka bir deyişle, Tanrılar Tanrısı'nın ismi, gezegenlerin gezegenine verilmiştir. Fakat Jüpiter'in soy ağacındaki üstünlüğü, teleskobun keşfine kadar sürmüştür. Babasının adı, bir sonra keşfedilen gezegen olan Saturn'e verilecekti. Jüpiter gezegeninin Türkçe'deki adı Erendiz'dir.
Satürn
Satürn, Roma Mitolojisi'nde Tarım Tanrısı olarak geçmektedir ve Jüpiter'in babasıdır. (Yunan Mitolojisi'ndeki adı Cronus'tur. Cronus da doğal olarak Zeus'un babasıdır.) Jüpiter, diğer tanrılar(krallar) gibi gökyüzünde değil yeryüzünde yaşamaktadır. Zamanı kontrol eder, disiplin ve ahlâk kurallarını belirler, tarım ve hasat konusunda semboldür. İnsanlara tarımsal faaliyetleri öğretir. İlahi kurallar yerine kendi iradesini ve yasalarını uygulamaya çalışanları hiddetli şekilde cezalandırır. Satürn gezegeninin Türkçe'deki adı Sekendiz'dir.
Uranüs
Uranüs, bir Roma Tanrısı değil, bir Yunan Tanrısı'dır. Yunan Mitolojisi'nde, Cennetin Tanrısı olarak geçmektedir. Bilinen en eski üstün tanrılardandır. Uranüs, Tanrı Gaia'nın hem çocuğu, hem de eşidir (evet böyle). Uranüs'ün renkleri, Dünya gezegeninin gökyüzü renklerine benzediği için adını, "kozmik bir güce" sahip olduğu inanılan Tanrı Uranüs'ten almıştır. Uranüs gezegeninin Türkçe'deki adı Altayhan'dir.
Neptün
Neptün, Roma Mitolojisi'nde Deniz Tanrısı'dır. Neptün gezegeninin renkleri, suyun renklerine benzediğinden dolayı bu ismi almıştır. Mitolojide Neptün'ün babası Satürn, annesi Ops(bolluğu simgeleyen tanrıça)dır ve Jüpiter ile Plüton'un kardeşidir. Yunan Mitolojisi'ndeki adı Poseidon'dur. Neptün gezegeninin Türkçe'deki adı Talayhan'dir.
Plüton
Keşfedildiği zaman karanlık bir görüntüye sahip olmasından dolayı ismini, Roma Mitolojisi'ndeki Roma Yeraltı Tanrısı Plüton'dan almıştır. Yunan Mitolojisi'ndeki karşılığı Hades'tir. 24 Ağustos 2006'da gezegen olmadığı, bir cüce gezegen olduğuna karar verilmiştir ve gezegenlik statüsünden çıkarılmıştır. O günden bugüne Plüton cüce gezegen kategorisinde yer almaktadır.
Uydular
Plüton'un Uydusu Charon
Kharon, Yunan Mitolojisi'nde yeraltı dünyasının gizemli kayıkçısı olarak geçmektedir. Ölü ruhları, Hades'in(Plüton) ölüler ülkesine götürür. Nehirden geçerken de ölülerden hazine alır. Bu yüzden Eski Yunan'da ölülerin ağzına veya gözüne bozuk para konulurdu.
Satürn'ün Uydusu Tethys
Tethys, adını Yunan Mitolojisi'nde verimli okyanusları ifade eden Okyanusların Kadını'ndan alır. Mitolojisde deniz tanrıçası olan Tethys, Uranus ile Gaia'nın kızıdır. Hem kocası hem de erkek kardeşi olan Okeanos'tan çocukları olmuştur. Antik Çağ'da Tethys'in dünyadaki büyük nehirlerin annesi olduğuna inanılırdı. Bunun dışında Tethys, Okeanos'tan çok güzel görünüme sahip üç bin kadar peri kızı doğurmuştur. Mitolojiye göre bu periler bütün insanlığa bakıcılık yapmaktadır.
Satürn'ün Uydusu Calypso
Yunan Mitolojisi'nde Calypso, adını Homeros'un Odysseia destanında adı olan gizemli tanrıçadan alır. Kalypso, Homeros'a göre deniz perisi ve Atlas'ın kızıdır. Odysseia'da anlatılan; Tanrıça Kalypso, gemisi batan Odysseus'a aşık olur ve kendine ait olan adasında onu 7 yıl boyunca alıkoyar. Malta olduğu sanılan bu adadaki esareti, Athena'nın Zeus'a yalvarmasıyla son bulur. Hermes, Kalypso'ya Zeus'un emrini bildirir ve Kalypso Odysseus'u serbest bırakır.
Satürn'ün uydusu Dione
Satürn'ün uydularından biri olan Dione, adını Afrodit'in(Venüs) annesinden alır.
Satürn'ün uydusu Helene
Satürn'ün Helene uydusu, adını Achille ile savaşan kadın savaşçıdan alır. Helene, Yunan Mitolojisi'nde, Truva savaşına sebep olan dünyanın en güzel kadınıdır. Farklı efsanelere göre Zeus'un fani bir kadından doğan tek kızıdır. Sparta kraliçesi Leda ile kuğu kılığına girmiş tanrı Zeus'un kaçamağından doğan bir çocuktur Truva'dan kaçabilmeyi de Zeus ve Afrodit'e borçlu olduğu söylenir.
Satürn'ün uydusu Titan
Satürn'ün uydularından biri olan Titan, adını doğanın güçlerini ellerinde tutan devlerden alır. Titanlar, Yunan Mitolojisi'nde efsanevi Altın Çağ'da dünyayı yönetmiş olan güçlü tanrı ırkıdır.
Satürn'ün uydusu Phoebe
Yunan Mitolojisi'nde Phoebe, karanlık ve gizemi temsil eden tanrıçadır. Satürn'ün uydularından biri olan Phoebe, adını mitolojide Coeus'un eşi, Leto ve Asteria'nın annesi olan bir titandan alır. Ayrıca Apollo ve Artemis'in anneannesidir. Oldukça güçlü bir kahindir.
Satürn'ün uydusu Hyperion
Satürn'ün uydularından biri olan Hyperion'un adı, Yunan Mitolojisi'nde Güneş Tanrısı Helios'un babasından gelmektedir. Aynı zamanda mitolojide ışığın titanı olarak da bilinir.
Jüpiter'in uyduları, Metis, Andrastea, Amalthea ve Thebe
Metis, Jüpiter'in bilinen en içteki uydusudur. Yunan Mitolojisi'ne göre Metis, Zeus'un ilk karısı ve bilgeliğin sembolüdür.
Adrastea, Jüpiter'in en yakın ikinci uydusudur. Yunan Mitolojisi'ne göre Adrastea, insanların yaptığı haksızlıkları cezalandıran tanrıçadır.
Amalthea, Jüpiter'in üçüncü uydusudur. Amalthea, Yunan Mitolojisi'ne göre Zeus'u emziren kutsal keçidir.
Jüpiter'in dördüncü uydusu Thebe ise Yunan Mitolojisi'ne göre nehirlerin tanrısı Asopus'un güzel peri kızıdır.
Jüpiter'in uydusu İo
Jüpiter'in beşinci uydusu İo, adını Yunan Mitolojisi'ne göre nehir tanrısı İnakhos'un kızından alır. Mitolojiye göre baş tanrı olan Zeus, İo'dan hoşlanır. Fakat İo, Hera Tapınağı'nda bir rahibedir ve Zeus'un teklifini geri çevirir. Zeus buna karşılık İo'ya uykusunda musallat olur. İo'nun babası İnakhos, bir kahine bu konuyu danışır ve kahinden aldığı cevap, "Ya kızın ya da ülken" olur. Böylelikle babası, İo'yu ülkesinden kovar. Zeus ise bu olanlardan sonra şekil değiştirir ve ülkesinden sürülmüş olan İo'ya yaklaşır. Zeus'un karısı Hera ise bir şeylerden şüphelenerek Zeus'un yanına gelir. Bunun üzerine Zeus, İo'yu saklamak maksadıyla beyaz bir ineğe dönüştürür.
Jüpiter'in uydusu Europa
Jüpiter'in altıncı uydusu Europa, adını Yunan Mitolojisi'ne göre Zeus tarafından Girit Adası'nda alıkonulan prensesten alır. Aynı zamanda Avrupa kıtasına da adını vermiştir. Mitolojide Europa, parlak tenli göz alıcı bakışı ile dillere destan olan Fenikeli bir kızdır. Fenike'nin Sur Kralı Agenor ile Telephassa'nın kızıdır. Zeus, Europa'yı görüp beğenir ve ona ulaşmak için güzel, beyaz bir boğa kılığına bürünür. Europa'nın arkadaşları ile sahilde çiçek toplayıp oynamasını fırsat bilen Zeus, Europa'ya yaklaşır ve onu sırtına alır. Daha sonra Zeus, yüzerek Europa'yı Girit Adası'na kaçırır. Zeus, Europa ile birleşerek 3 çocuk sahibi olur. Zeus daha sonra şekline girdiği boğayı gökyüzüne takımyıldızı olarak yerleştirir ve burç yapar.
Jüpiter'in uydusu Ganymede
Jüpiter'in yedinci uydusu Ganymede, adını sonradan Zeus'un isteğiyle tanrılara içki dağıtmakla sorumlu tutulan yakışıklı bir Truva prensinden almıştır. Yunan Mitolojisi'nde, Truva kralı Tros'un oğludur. Olağanüstü güzelliği sebebiyle, kartal şekline dönüşen Zeus, şarap sunucusu olarak hizmet etmek üzere Ganymedes'i kaçırır. Zeus, Ganymedes'in babasının acısını gidermek amacıyla ona ölümsüz atlar armağan eder. Zeus aşık olduğu bu delikanlıya, hiçbir ölümlü kadına yapmadığı bir şekilde onu ölümsüz yapar ve ona duyduğu sevgiyi göstermiş olur.
Jüpiter'in uydusu Callisto
Jüpiter'in sekizinci uydusu olan Callisto'nun adı, bir peri kızından gelmektedir. Callisto, Yunan Mitolojisi'nde Arkadya Kralı Lykaon'un kızı ve Artemis'in arkadaşıdır. Bakire tanrıça şekline giren Zeus tarafından tecavüze uğrar. Gebe olduğu anlaşılınca Artemis tarafından kovulur ve Hera tarafından intikam hırsıyla bir ayıya dönüştürülür. Callisto'nun oğlu Arkas ise 15 yaşına geldiğinde, av esnasında hayvana dönüştürülmüş olan annesiyle karşılaşır ve yayını gerer; tam o anda Zeus her ikisini de göğe yerleştirir, Callisto Büyük Ayı, Arkas ise Arkturos yani ayı çobanı olur. Hera buna da öfkelenir ve deniz tanrıları Okeanos ile Tethys'ten, yıldıza dönüşmüş olan ayının bir daha hiçbir zaman deniz sularında yıkanamamasını ister. Bu sebepten dolayı Büyük Ayı asla batmaz.