saygıdeğer arkadaşlar koşullanma yolu ile öğrenmenin türleri nelerdir?
İki biçimde koşullanma olur.
a) Klasik Koşullanma Yolu (Bağ Kurma) ile Öğrenme
Organizmanın daha önce tepkide bulunmadığı bir nötr uyarıcıya, bir doğal uyarıcı ile bağ kurması sonucu tepki verilecek hale getirilmesi sonucu oluşan koşullanmadır. Klasik koşullanma deneyini yapan Rus Fizyolog İvan Pavlov (1849-1936)dur.
Bu koşullanma deneyinde;
-Et köpekte doğal tepkiye yol açtığı için ete koşulsuz uyarıcı, ete verilen tepkiye ise koşulsuz (doğal) tepki denir. Zil sesi ise doğal olarak olarak köpeğin salya salgılamasına neden olmadığı için koşullu uyarıcı, zil karşısında gösterilen salya salgılamasına ise koşullu tepki demiştir. Köpek koşulsuz uyarıcıya doğrudan, koşullu uyarıcıya dolaylı yoldan tepki vermektedir.
Koşullanmanın olması için Pavlov, öncelikle et-salya örneğinde olduğu gibi, doğal bir uyarıcı- tepki bağı oluşturmuştur.
Koşullu uyarıcıyı koşulsuz uyarıcıdan hemen önce vererek, iki uyarıcı arasında bağ kurulmasını sağlamıştır. Pavlov deneyinde köpeğe, zil sesiyle et arasında bağ kurmayı öğretmiştir.
O halde şartlanma için, koşullu uyarıcıyla koşulsuz uyarıcı art arda verilmelidir.
b) Edimsel (Operant-Araçlı) Koşullanma
Organizmanın rastgele gösterdiği davranışlardan, öğrenilmesi ve yerleşmesi istenenlerin pekiştirilmesiyle gerçekleştirilen koşullanmadır. Yani; organizmayı ödüle götüren veya cezadan kurtaran kurtaran davranışın koşullanma ile öğrenilmesidir. Bu koşullanmayla rastgele yapılan birçok davranış biçimlendirilir.
Edimsel koşullanma deneylerini yapan F.Skinner (1904-1990)dir. Deney; özel olarak hazırlanmış bir kutu ve kutunun içindeki farenin davranışlarının biçimlendirilmesine dayanmaktadır. Kutuda bir pedal ve pedala basıncaiçine yiyeceğin düştüğü bir kap vardır. Fare rastgele davranışlarda bulunurken tesadüfen pedala dokunduğunda kaba yiyecek düşer. Fare, rastgele davranışlarda bulunurken tesadüfen pedala dokunduğunda yiyeceğe ulaşır. Bu şekilde farenin davranışları şekillendirilmiş, yiyecek istediği zaman pedala basma davranışını öğrenmiştir. Benzer deneyi Thornike de ‘‘bulmaca kutusu ile’’ kediler üzerinde yapmıştır.
Organizmanın davranışları, sonuçları tarafından kontrol edilir. Yani Skanner’in deneyinde farenin pedala basma davranışını kontrol edip, yönlendiren pekiştireç olan peynirdir.