Yeme-içme ve cinsel ilişki sınırlamasının olduğu orucun Bakara sûresinin 183. ayetiyle farz kılındığı, hemen sonra da bunun aynı sûrenin 187. ayetiyle nesh edildiğini dile getirenler vardır. 183. ayetin meali şöyledir:
“Müminler! O oruç sizden öncekilere farz kılındığı şeklinde size de farz kılındı. Bir ihtimal kendinizi korursunuz.”
İbn Abbas’tan meydana getirilen rivayete nazaran, oruç ilkin Bakara sûresinin 183. ayetiyle önceki şeriattaki şeklinde, şu demek oluyor ki geceleri yeme-içme ve cinsel ilişki yasağı olması durumunda farz kılınmış, hemen sonra da 187. ayetle oruç gecelerindeki bu sınırlamalar kaldırılmıştır. Nitekim aralarında Ömer b. el-Hattâb’ın da bulunmuş olduğu bazı sahabilerin oruç gecelerindeki bu sınırlamayı ihlal ettiklerine dair bazı rivayetler de bunu destek sunar gibidir.
Hakkaten de Bakara sûresinin 187. ayetinin, nesih unsuru taşımış olduğu söylenir ve bu mevzuda bazı rivayetlerden bahsedilir. Özetle, önceleri oruç gecelerinde yeme-içme ve cinsel ilişki mevzularında bazı sınırlamalar varmış. İftar eden kişiye yeme-içme ve cinsel ilişki, yatsı namazına ya da uyuyuncaya kadar mubahmış ve bu uygulama 187. ayet ininceye kadar uygulanmış. Bu yasağı ihlal edenler olunca söz mevzusu âyetle önceki şeriatın bu hükmü kaldırılmış ve oruç gecelerinde cinsel ilişki özgür hale gelmiş. 183 ve 184. ayetlerin, orucun zamanı ve mükellefiyet şartları hususunda neshe uğramış olduğu; önceleri her ay üç gün tutulan ve güç yetirebilenlerin isterlerse tutmayıp yerine fidye verebilecekleri orucun hemen sonra 185. âyetle Ramazan ayını oruçlu geçirme şeklinde nesh edildiğini söyleyenler de vardır. 183. âyetin neshe uğradığını söyleyenlerin olması dikkat çekicidir.
Ayet incelendiğinde, gün içinde orucun tutulma süresi ve cinsel birlikteliğin hükmü hususunda bir neshin gerçekleştiği sonucuna varılabilir. Ayette geçen “أُحِلَّ لَكُمْ = sizin için helal kılındı” ifadesi öncekilerin hükmünden değişik bir yargı söz mevzusu bulunduğunu gösterir gibidir. Nitekim 183. ayette öncekilerinki şeklinde farz olan orucun yargı ve nitelik açısından benzerlik taşıdığını, bu orucun nitelik yönüyle neshinin “أُحِلَّ لَكُمْ” denilerek 187. ayetle gerçekleştiğini söyleyenler vardır.
Esasında hepsi 187. ayetin metniyle de örtüşmektedir. Ayette geçen “sizin için helal kılındı = أُحِلَّ لَكُمْ” ifadesi, yeni hükmün önceki şeriattan değişik olduğuna işaret etmektedir. Gene ayette geçen “Allah, kendinize olan güveninizi sarsıcı işler yapmakta olduğunuzu bildi, tevbelerinizi kabul etti ve sizi affetti = عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ” şeklindeki ifadeler, bazılarının bu sınırı aştığını, sadece Allah’ın bu tarz şeyleri affettiğini göstermektedir. Aynı şekilde âyette geçen “فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ = Bu vakitte onlarla birleşin ve Allah’ın sizin için yazdığını arayın” şeklindeki ifadeden de yeni bir hükmün geldiği anlaşılmaktadır.
Resûlullah ve ona tâbî olanlar, önceki şeriata nazaran oruç tutuyor olmalıydılar. Nitekim buna dair rivayetler her insanın malumudur. Bu, Medine’de Bakara sûresinin 183. ayetiyle; Kur’an’i vahiyle onay edilmiş oluyordu. 184. ayetin başındaki “أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ = malum günlerde” şeklindeki ifade, ilkin tutulan ve Kur’an’la da onay edilen orucun zamanının bilindiğini göstermektedir. 187. ayetle, oruç gecelerindeki yeme-içme ve cinsel ilişkiye dair sınırlamalarda genişlemeler oldu. Şu sebeple bunu ihlal edenler oluyordu.
KAYNAK: Fatih Orum, Onaylama Tebyin ve Nesih, Süleymaniye Vakfı Yayınları, İstanbul, 2016, s. 32-35.
Şeriatlarda bütünlük ve süreklilik ilkesine dair aşağıdaki linkte bulunan soru-cevabı da gözden geçirmenizi tavsiye ederiz: