9 Mayıs 1916 tarihinde (I. Dünya Savaşı sırasında), İngiltere ve Fransa arasında yapılan ve Osmanlı Devleti’nin paylaşılmasını öngören bir gizli antlaşma.
1915’te Arabistan Yarımadası’nı ele geçiren İngiltere, Osmanlı Devleti’ne karşı ayaklanan Mekke Şerifi Hüseyin’i destekleyerek Irak ve Filistin toprakları üzerinde kendisine bağımlı bir Arap devleti kuracaktı.
Fransa böyle bir plana karşı çıkıp İngiltere’ye baskı yaparak yeni bir antlaşma yapılmasını istedi.
Rusya’nın onayı ile imzalanan bu antlaşmaya göre;
1. Rusya’ya, Trabzon, Erzurum, Van ve Bitlis ile Güneydoğu Anadolu’nun bir kısmı,
2. Fransa’ya, Doğu Akdeniz bölgesi, Adana, Antep, Urfa, Diyarbakır, Musul ile Suriye kıyıları,
3. İngiltere’ye Hayfa ve Akka limanları, Bağdat ile Güney Mezopotamya verilecektir.
4. Fransa ile İngiltere’nin elde ettiği topraklarda Arap devletleri konfederasyonu veya Fransız ve İngiliz denetiminde tek bir Arap devleti kurulacak,
5. İskenderun serbest liman olacak,
6. Filistin’de, kutsal yerleşim yeri olması nedeniyle bir uluslararası yönetim kurulacaktır.
1917 devriminden sonra Rusya antlaşmadan vazgeçmiş, Lenin gizli olan bu anlaşmayı kamuya açıklamıştır.
OSMANLI İMPARATORLUĞU’NUN PAYLAŞILMASI
(GİZLİ ANTLAŞMALAR)
İtilaf Devletleri Osmanlı İmparatorluğu’nu iki ana bölüme ayırarak kendi aralarında paylaşmayı düşünüyorlardı.
Birinci kısım İmparatorluktan ayrılan Arap toprakları, ikinci kısım da Anadolu toprakları idi.
Birinci Dünya Savaşı’nın sorumlusu hiç kuşkusuz yalnızca Almanya ve Avusturya değildi.
İngiltere, Fransa ve Rusya’da aynı oranda, suçluydular.
İngiltere ve Fransa savaş boyunca dünyanın her yerinde “Hak, adalet, küçük Ulusların hakları” gibi kavramlar uğruna savaştıklarının propagandasını yaptılar.
O kadar ki buna A.B.D. halkını bile inandırdılar.
Buna rağmen savaş içinde yaptıkları “Gizli Antlaşmalar” ile kendi prensiplerini çiğnediler.
İngiltere, daha 9 Kasım 1914’de Boğazları Rusya’ya vaat ederek bu yola bas vurmuştu.
Bunun sonunda Mart ve Nisan 1915’de İngiltere ve Fransa Boğazlar ve İstanbul’u Rusya’ya bırakmışlar, İtalya’yı savaşa sokabilmek için de 26 Nisan 1915’de İtilaf Devletleri Antalya yöresini İtalya’ya vaat etmişlerdi.
Bu iki anlaşma da Türkiye üzerindeki Pazarlıklarla ilgiliydi.
Tüm Orta Doğunun paylaşılması için Fransız temsilcisi General Jorj Picot ile İngiliz temsilcisi Mark Sykes arasında uzun görüşmelerden sonra 3 Ocak 1916’da anlaşmaya varildi.
“Sykes-Picot Anlaşması” denilen bu anlaşmaya göre, Suriye ve Irak’ın tümü ve Türkiye’nin güney kısmı İngiliz ve Fransız bölgesi olarak ayrılmıştı.
Filistin’de ise uluslararası bir yönetim kurulacaktı.
Sykes-Picot Anlaşması’ndan sonra İngiltere ve Fransa,Rusya ile görüşmeye başladılar.
Bu görüşmelerden sonra 26 Nisan 1916’da üç devlet arasında anlaşmaya varildi.
Sykes-Picot Anlaşmasıyla Orta Doğuda saptanan İngiliz-Fransız üstünlüğünü Rusya kabul ediyor, fakat buna karşılık Trabzon’un batısından geçen bir hattın doğusunda kalan Van, Bitlis, Muş, Siirt yöreleri Rusya’ya kalıyordu.
Fakat bu anlaşmadan İtalya’ya haber verilmemişti.
Durumdan kuşkulanan İtalya’nın müttefiklerinden açıklama istemesi üzerine kesin bir anlaşma bulunmadığı Osmanlı İmparatorluğunun paylaşılması için görüşmelerde bulunulduğu yanıtı verildi.
Bir yandan Avusturya’nın İtilaf Devletleri ile ayrı barış istemesi, diğer yandan Rusya’da Şubat 1917 ihtilâlinin çıkması İtalya’yı endişelendirdi.
Kesin bir anlaşma yapmak için İngiltere ve Fransa’ya baskı yapmaya başladı.
19-21 Nisan 1917’de St. Jean de Maurienne’de yapılan görüşmeler sonunda Mersin dışında, Antalya, Konya, Aydın ve İzmir İtalya’ya veriliyordu.
Buna karşılık İtalya, 1916 yılında İngiltere, Fransa ve Rusya arasındaki anlaşmaları kabul ediyordu.
Taraflar birbirlerine ait olan Türk limanlarından serbestçe yararlanabileceklerdi.
Ancak bu anlaşmaların yürürlüğe girmesi için Rusya’nın onayı gerekiyordu.
İtalya, İngiliz-Fransız oyununa geldiğini Paris Barış Konferansı’nda anlayacaktır.
Böylece; hak ve adalet öncülüğünü ileri süren İtilaf Devletleri savaş içi gizli anlaşmalarıyla tüm Orta Doğuyu yağmalıyorlardı.