Bir konser ya da tiyatro performansı sırasında sahnede dolaşan sis veya duman gibi görünen bir şey gözlemlediniz mi? Eğer öyleyse, kuru buz hakkında bazı bilgilere zaten sahipsiniz demektir. Kuru buz, genellikle özel makinelerde sis veya duman illüzyonu yaratmak için sıkça kullanılır.
Ancak, kuru buz tam olarak nedir? Ve gerçekten kuru mu? “Buz” olarak adlandırılan şey aslında hiç de buz değil veya en azından bizim tipik olarak düşündüğümüz buz değil. Ve gerçekten kuru.
Normal buz, donmuş sudur. Isındığında, katı buz sıvı suya dönüşür ve erir. Bir buz küpünü tezgaha bırakıp daha sonra geri dönerseniz, buz küpünün yerinde ıslak bir sulu alan bulacaksınız.
Kuru buz ise, karbondioksit gazının donmuş haliidir. Karbondioksit bir gazdır. Her nefes aldığınızda, oksijen solursunuz ve karbondioksit solursunuz.
Karbondioksit gazı -110 °F (-78 °C) sıcaklıkta kuru buz haline gelir. Evet, yanlış duymadınız! Sıfırın altında 110 derece!
Kuru buz, -110 °F’nin üzerine ısıtıldığında, katı kuru buz doğrudan karbondioksit gazına dönüşür. Sıvı aşamasından geçmediği için, kuru buz olarak adlandırılır. Kuru buzun güneşte birkaç dakika bırakırsanız, bir sulu alan bulamazsınız. Sadece havaya buharlaşır!
Katıdan gaza doğrudan geçiş yapan bilimsel sürece sublimasyon denir. Bir kilogram kuru buz, sublimasyon yoluyla yaklaşık 250 litre karbondioksit gazı üretir. Bu kadar gaz, 125 adet 2 litrelik şişeyi doldurmak için yeterli!
Kuru buzun birçok uygulaması vardır. Soğuk sıcaklığı ve “eridiğinde” bir dağınıklık oluşturmaması nedeniyle, kuru buz, buzdolapları mevcut olmadığında veya pratik olmadığında donmuş gıdaları korumak için sıkça kullanılır. Ayrıca, yiyecekleri hızla dondurmak için de kullanılabilir.
Kuru buz suya konulduğunda, sublimasyon süreci hızlanır ve yoğun duman benzeri sis bulutları oluşur. Sis makineleri, tiyatrolar, perili evler ve gece kulüpleri sıkça yoğun sis efektleri yaratmak için kuru buz kullanır.
Kuru buzun son derece soğuk olması nedeniyle, özel bir dikkatle ele almak önemlidir. Her zaman maşa veya eldiven kullanılmalıdır, çünkü kuru buzla doğrudan temas ciltte kolayca donmaya neden olabilir.
Ayrıca, kuru buzunu küçük, kapalı bir alanda asla kullanmamak önemlidir. Karbondioksit, oksijenden daha yoğundur, bu nedenle kuru buzun sublimasyon süreci başladığında ürettiği karbondioksit gazı oksijeni yerinden eder. Küçük, kapalı bir alanda bu boğulmaya yol açabilir.
Deneyin
Kuru buz hakkında gerçekler konusunda hala biraz net değil misiniz? Endişelenmeyin. Aşağıdaki hoş aktiviteleri bir arkadaş veya aile üyesi ile keşfederek biliminizi kısa sürede artırabilirsiniz!
Televizyon programlarında ve filmlerde sis efektlerini hiç gözlemlediniz mi? Bu etkilerin genellikle kuru buz kullanılarak oluşturulduğunu bilmek ilginç değil mi? Bir koleksiyonunuzda veya televizyonunuzdaki kanalları geçerken, sis efektlerinin iyi örneklerini bulmak için bir göz atın. Kuru buzun sublimasyonunun gerçek sis, duman ve bulutları taklit edebilmesi etkileyicidir.
Madde üç hâlinden haberdar mısınız? Kuru buzun katı halinden gaz hâline doğrudan nasıl geçtiğini daha iyi anlamak için evde birkaç eğlenceli deney yapın. Musluk suyunu şeffaf bir bardağa dökün. Sıvı suyla zaten tanışıksınız. Onu dondurup katı hâline getirdiğinizde ne olduğunu gözlemleyin. Biraz sıvı suyu buz küpü kalıplarına dökün ve dondurucuya koyun. Donduktan sonra üzerine bakın. İşlemi tersine çevirin ve bazı buz küplerini bir bardağa koyup mutfak tezgahında çözülmesine izin verin. Suyun sıvı hâlden gaz hâline geçtiğini deneyimlemek için bir yetişkinin size ocakta su kaynatmasına yardım etmesini isteyin. Tencereden yükselen buharı görüyor musunuz? Bu, su buharıdır, suyun gaz hâli!
Zorlu bir meydan okumaya hazır mısınız? Neden kuru buz ile heyecan verici bir bilim deneyi yapmıyorsunuz? Bir soğutucu alın ve yerel markete gidin. Eğer kuru buz bulamazsanız, satan bir mağaza bulmak için çevrimiçi arama yapmanız gerekebilir. Kuru buz çok soğuk olduğu için bu deneylere bir yetişkin yardımcı olmalıdır. Herkesin kuru buzları eldiven veya pense kullanarak tutmasına dikkat edin. Asla çıplak ellerle dokunmayın! Aşağıda listelenen keyifli deneylerden birini seçin, malzemelerinizi toplayın ve sisli bir eğlenceye hazır olun!
– Donmuş Kabarcıklar
– Kuru Buzun Yangın Söndürücü Olarak Kullanımı
– Çığlık Atan Çeyrek Dolar
– Mini Duman Halkası Fırlatıcı