Daha önceki İlk Türk İslam Devletleri yazımda başlıca devletleri, hükümdarlarını, hakimiyet altına aldıkları coğrafyayı ve tarihteki önemlerinden kısaca bahsetmiştim. Bu yazımda ise bazı İlk Türk İslam Devletlerindeki ordu sisteminden bahsetmeye çalışacağım.
Karahanlılar geleneksel Türk ordu anlayışını bir süre sürdürmelerine rağmen daha sonraları “Hassa” adı verilen ve çeşitli milletlerden oluşan ücretli bir ordunun temelini atmışlardır.
Gazneliler ordusunun ise tamamı ücretli askerlerden oluşuyordu ve bu askerler genelde çeşitli milletlerden gelmekteydiler. Bu özellik nedeniyle ordu sisteminin çökmesi hızlanmıştır.
Büyük Selçuklu Devletindeki Ordu Sistemi
Büyük Selçuklu Devleti çok geniş bir alanda hüküm sürdükleri için ordu sistemi çok daha büyüktür. Bu yüzden onu ayrı anlatmak istedim. Büyük Selçuklu Devleti’ndeki Ordu 5 gruba ayrılıyordu. Bunlar:
Hassa: Çeşitli milletlerden oluşan maaşlı merkez ordusudur.
Gulamanı Saray: Genellikle esir alınan Türk boylarının çocuklarından oluşmuştur. Bu ordudaki askerler maaş alırdı. Gulamlar (sadece sultana bağlı kişiler) genelde Oğuzlar, Karluklar, Yağmalar, Kıpçaklar ve Halaçlardan toplanılırdı. Muhafızlar, ordu komutanları, valiler genelde bunların arasından seçilirdi.
Eyalet Ordusu (İkta Askerleri): Hanedana mensup melikler, valiler ve diğer devlet büyüklerinin yanında bulunan askerlerdir. Geçimleri ikta topraklarından elde edilen gelirlerle sağlanırdı.
Türkmenler: Sadece savaş zamanı orduya katılırlardı.
Bağlı Beylikler: Büyük Selçuklu Devletine bağlı olan beylik ve devletler savaş zamanı orduya asker yollarlardı.