Yakın zamana kadar, yazı için kullanılan mürekkebin en azından MS 4. ve 5. yüzyıla kadar karbon temelli olduğu sanılıyordu. Ancak yeni bir araştırmada, X-ışını mikroskobisi ile 2000 yıllık papirüs parçalarına yapılan analizler, Mısırlı yazarların kullandığı siyah mürekkebin bakır içerdiğini ortaya koydu. Arkeolojik kayıtlarda daha eskiye tarihlenen hiçbir mürekkepte bakır tespit edilmemişti.
Yayımlanan makaleye göre, disiplinlerarası araştırmacılardan oluşan ekip, Antik Mısırlıların, daha önce mürekkeplerin içeriğinde tanımlanmamış olan bakır içeren karbon mürekkep kullandığını gösteriyor. Analiz edilen papirüs parçaları, 300 yıllık bir dönemde ve farklı coğrafi bölgelerde yazılmış olsa da, bu durum sonuçları önemli ölçüde değiştirmiyor.
Papyri parçaları, CoNext projesinin bir parçası olarak Grenoble’daki Avrupa Senkrotron Radyasyon Tesisi’nde gelişmiş senkrotron radyasyon bazlı X-ışını mikroskobi cihazı ile incelendi ve mürekkeplerde bulunan parçacıklar, bunların kükürtlü madenlerden bakır ayrıştırmanın yan ürünleri olduğunu gösterdi.
Araştırmanın baş yazarı Thomas Christiansen, “Bakır içerikli karbon mürekkeplerinin bileşimi, zaman aralıkları ya da coğrafi konumlarla ilgili olabilecek önemli bir farklılık göstermedi; bu durum, Antik Mısırlıların yaklaşık MÖ 200’den MS 100’e kadar mürekkep üretimi için aynı teknolojiyi kullandıklarını gösteriyor.” diyor.
İncelenen papirüs parçalarının tamamı, Kopenhag Üniversitesi’ndeki Papyrus Carlsberg Koleksiyonu’na ait daha büyük el yazmalarının bir bölümünü oluşturuyor; daha spesifik olarak iki ana kaynaktan: Pathyris’de bir askeri kampa yerleştirilen Horus isimli bir Mısır askerinin ve Antik Mısır’dan kalan tek büyük ölçekli kurumsal kütüphaneden kalan Tebtunis tapınak kütüphanesinin özel kağıtları.
Thomas Christiansen, “Burada çalışılan dört mürekkebin hiçbiri tamamen aynı değildi ve tek bir papirüs parçası içinde bile aynı yerde üretilen mürekkep bileşiminin büyük farklılık gösterebileceğini düşündüren değişiklikler olabilir. Bu, mürekkep kökenlerini haritalandırmayı imkansız kılıyor. Aksi halde, bugüne kadar bilinmeyen kökenli papirüs parçalarının yerini ve tarihini belirlemek için kullanılabilirdi.”
“Bununla birlikte, birçok papirüs parçalar halinde bize verildiğinden, münferit el yazmaları üzerinde kullanılan mürekkebin aynı kaynaktan gelen diğer el yazmalarından farklı olabileceği gözlemi, belirli el yazmalarının veya parçalarının tanımlanmasını kolaylaştırabileceği için iyi bir haber.”
Araştırmacılara göre, materyalin bileşimi hakkında edinilen ayrıntılı bilgi, müzelerin ve koleksiyonların papirüslerin korunması ve depolanması ile ilgili doğru kararlar almalarına yardımcı olabileceğinden, sonuçlar da koruma amaçlı olarak yararlı olacak.
Science Daily. 10 Kasım 2017.
Makale: Christiansen, T., Cotte, M., Loredo-Portales, R., Lindelof, P. E., Mortensen, K., Ryholt, K., & Larsen, S. (2017). The nature of ancient Egyptian copper-containing carbon inks is revealed by synchrotron radiation based X-ray microscopy. Scientific Reports, 7(1), 15346.