... konulu sunumlar: "6284 Uluslararası insan hakları sözleşmelerinde kadın erkek eşitliğiyle ilgili kurallar veya başta Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Kaldırılması."— Sunum transkripti:
1 Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER VE TÜRK HUKUKUNA YANSIMASI
2 6284Uluslararası insan hakları sözleşmelerinde kadın erkek eşitliğiyle ilgili kurallar veya başta Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Kaldırılması Sözleşmesi (CEDAW) olmak üzere doğrudan kadın hakları konusundaki uluslararası sözleşmeler, ulusal alanda yasaların eşitliğe uygun geliştirilmesi ve değiştirilmesinde itici güç olmaktadır. Özellikle Anayasanın 90. maddesinin 5.fıkrası hükmüne göre “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri” esas alınacaktır.
3 KADINA KARŞI ŞİDDETE SON Tarihte kadının insan haklarına ilişkin ilk yazılı belge 1791 tarihli “Declaration des droits de l’femme et du citoyen” “Yurttaş ve Kadın Hakları Beyannamesidir.” 1789 Fransız devriminin ardından kabul edilen “Yurttaş ve İnsan Hakları Beyannamesi” ile kadınlar açısından eşit haklar getirmediğini farkeden devrimci kadınlar, hazırladıkları beyannameyi açıklarken “kadınlar suç işlediklerinde yurttaş olarak giyotine gönderiliyorsa, yurttaş olarak kürsüye çıkma, siyaset yapma hakları da olmalıdır” dediler. Ancak, “kürsüye çıkmak, siyaset yapmak” istediği için devrimci Olympe de Gouges giyotinde can verdi. Suçu, Kadın ve Yurttaş Hakları Bildirisini kaleme alması ve siyaset yapmak istemesiydi. Devrim Mahkemesinin gerekçesinde: “kadınların doğasına aykırı talepte bulundukları, bu nedenle cezalandırıldıkları, bunun diğer kadınlara da ders olması gerektiği..” yazılmıştı. Fransa’da hakları uğruna can veren kadınlar, siyasi haklarını, seçme ve seçilme haklarını ancak 1945 yılında elde edebilmişlerdir..
4 Kadın hakları açısından Türkiye’nin özel bir yeri olduğunu ifade etmek gerekir. Henüz 'BM İnsan Hakları Evrensel Bildirisi', 'İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi', ‘Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Kaldırılması Sözleşmesi (CEDAW)’ gibi Sözleşmelerin dünya gündeminde bile olmadığı bir dönemde, Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde yapılan devrimlerle kadınlara eşit yurttaşlık hakları 1926 yılında Medeni Kanun ile ve siyasette eşit seçme ve seçilme hakkı 1934 yılında Anayasada değişiklik yapılarak verilmiştir. Ancak, bu doğru başlangıç devam ettirilememiştir.Bu nedenle, günümüzde uluslararası sözleşmelerin onaylanması ve uygulanması önem taşımaktadır.
6 ŞİDDETİnsanlığın ve devletlerin büyük yıkıma uğradığı 2. Dünya Savaşı sonrasında insan haklarının evrensel bir değer kazandığını görüyoruz. Savaş sonrasında, dünyada barışın ve topyekun kalkınmanın sağlanması, her türlü eşitsizliğin kaldırılması amacıyla uluslararası ve bölgesel teşkilatlar kurulmuştur. En geniş kapsamlısı 1945 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Teşkilatıdır. BM Antlaşmasının “temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, erkeklerle kadınların ve büyük uluslarla küçük ulusların hak eşitliğine ...” şeklinde belirtilen Başlangıç bölümünde ve ayrıca antlaşmanın 1, 13 ve 55. maddelerinde cinsiyete dayalı ayrımcılık yapılamıyacağı vurgulanmıştır. Birleşmiş Milletlerce 1948 yılında kabul edilen “İnsan Hakları Evrensel Bildirisi”nde ve 1950 tarihli “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi”nde bütün insanların ırk, dil, din, cinsiyet ayrımı yapılmaksızın temel hak ve özgürlüklerden eşit olarak yararlanması kabul edilmişse de, tarih boyunca hakim olan ataerkil zihniyet, “insan hakları” kavramının sadece erkeklere özgü uygulanmasına, kadınların eşit haklara tam anlamıyla ulaşamamasına neden olmaktadır.
7 ŞİDDETİN GEREKÇESİ OLUR MU? Ancak, 1970’lerden sonra uluslararası alanda kadın haklarının, evrensel insan haklarının vazgeçilmez, ayrılmaz ve bölünmez bir parçası olduğu önemle vurgulanmış ve 1993 Viyana Konferansı ile uluslararası alanda “kadın hakları insan haklarıdır” anlayışı benimsenmiş; 1995 Pekin Sonuç Bildirgesinin 14. maddesinde bu hususa yer verilmiştir. Böylece kadın hakları ihlallerinin özde insan hakları ihlali olduğu tescil edilmiştir. Günümüzde kadınların insan hakları, artık insan haklarının ayrılmaz ve bölünmez bir ögesi olarak kabul edilmekte ve Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW) başta olmak üzere birçok uluslararası sözleşmede, yönergede ve tavsiye kararlarında özel olarak düzenlenmektedir.ŞİDDETİN GEREKÇESİ OLUR MU?
8 Kadının insan hakları sözleşmesi CEDAW KADINLARA KARŞI HER TÜR AYRIMCILIĞIN KALDIRILMASI SÖZLEŞMESİ Kabul Tarihi :18 Aralık 1979 Yürürlük Tarihi :3 Eylül 1981
9 cedawUluslararası alanda, özellikle kadın araştırmaları alanında İngilizce adının baş harflerinden oluşan CEDAW olarak anılan Sözleşme, dünya nüfusunun yarısı olan kadınların insan haklarına odaklanması nedeniyle diğer insan hakları sözleşmeleri arasında özel ve önemli bir yeri sahiptir.Sözleşmede temel insan hakları, insan onur ve değeri esas alınarak, Başlangıç bölümünde ifade edildiği gibi, “ayrımcılığın her şeklinin insan onurunu zedelediği” kabul edilmiştir. Otuz maddeden oluşan Sözleşme, taraf devletlerin, cinsiyete dayalı ayrımcılığın, engelleme veya kısıtlamanın kaldırılması için medeni durumlarına bakılmaksızın tüm kadınlara karşı ayrımı gecikmeksizin ortadan kaldırıcı kararlı bir politika izlemelerini öngörmektedir.
10 cedawKadınların İnsan Hakları Bildirisi olarak da tanınan CEDAW’ın düzenlendiği tarihlerde “özel alan” olan aile içi şiddet konusu henüz dile getirilememekte ve bir tabu olarak görülmektedir. Sözleşmeye aile içi şiddetin önlenmesi konusunda o tarihlerde bir kural konulması düşünülmemiştir. Kadına yönelik şiddetle mücadele konusunda Birleşmiş Milletlerde ilk Uluslararası belge 1993 yılında düzenlenmiştir..
11 Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Yönelik Hukuki Düzenlemeler Kadına yönelik şiddet, dünyada ve ülkemizde, kentli – köylü; eğitimli – eğitimsiz; varsıl – yoksul; genç – yaşlı; ev kadını – çalışan kadın farkı olmaksızın kadınların büyük çoğunluğunun yaşadıkları ortak sorundur. Kadına yönelik şiddet bir insan hakları ihlalidir.Kadına yönelik şiddet, ister kamusal alanda ister özel yaşamda meydana gelsin, kadının fiziksel, ruhsal, sosyal, cinsel ve ekonomik açıdan zarar görmesine, acı çekmesine, onurunun zedelenmesine, kadının özgüvenini yitirmesine ve kadınlara karşı ayrımcılığın sürmesine yol açan bir eylemdir. Kadına yönelik şiddet olaylarına işyerinde, sokakta, okulda, gözaltında, savaşlarda rastlanmaktadır. Ancak, kadınlar en korunduğu yer diye düşünülen “aile içinde” kendi evinde sevgi, saygı beklediği insan(lar) tarafından daha yaygın bir şekilde şiddete uğramaktadır.Tanım için bkz tarihli BM Kadına Yönelik Şiddete Karşı Bildirge, md.1.MOROĞLU Nazan; Kadına Yönelik Şiddet; Aile Mahkemeleri Yasal Çerçevesi ve Uygulama Sorunları, İstanbul Barosu Dergisi, Özel Sayı 2: Aile Hukuku, 2007, s.91 vd; güncelleştirilmiş şekli TÜBAKKOM, 2009; Türkiye Barolar Birliği yayını.
12 düzenlemelerGünümüzde, kadına yönelik şiddet, aile içi şiddet toplumsal sorun olarak ele alınmakta, koruyucu ve önleyici yasalar çıkarılmakta, uluslararası sözleşmeler yapılmaktadır.
13 25 Kasım 19601979 Kadınlara Karşı Her tür Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW)1980 yılında Kopenhag’da toplanan 2. Dünya Kadın Konferansı1984 BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi1985 Naorobi Konferansı1992 BM Kadının Statüsü Konseyi20 Aralık 1993 BM Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine dair bildirge
14 Şiddet yasalarıAvusturya’da 1997 yılında, Almanya’da 2002 yılında şiddetle mücadele yasaları çıkarılmıştır. Türkiye’de ise 4320 sayılı yasa yılında kabul edilmiş, yılında yürürlüğe girmiştir.
15 Avrupa Konseyi - İstanbul Sözleşmesi Avrupa Konseyince kadına yönelik şiddetle mücadele konusunda kararlı yeni bir adım atılmıştır.Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından 11 Mayıs 2011 tarihinde İstanbul'da imzaya açılan “Kadına Yönelik Şiddetin ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Sözleşme” uluslararası hukukta kadına karşı şiddet ve aile içi şiddet konusunda yaptırım gücü olan ilk Sözleşme niteliği taşıyor. Sözleşme, İstanbul’da imzaya açılmış olması nedeniyle İstanbul Sözleşmesi olarak anılmaktadır. İlk defa bağlayıcı ve kadına yönelik şiddetin insan hakları ihlali olduğunun vurgulandığı bu sözleşmede, ayrıca bağımsız bir denetim mekanizması kurulmasına ilişkin düzenlenme yapılmıştır. Sözleşmede, şiddetin kadın erkek eşitsizliğinin bir sonucu olduğu vurgulanmıştır. Sözleşme hem CEDAW’ın güçlenmesine hem de CEDAW’da düzenlenen ayrımcılığın kaldırılmasına eşitliğin sağlanmasına destek oluşturacak niteliktedir.
16 isTürkiye, imzaya açılma töreninde 13 ülkenin imzaladığı Sözleşmeye imza koyan ve onaylayan ilk ülke olmuştur . Sözleşmenin 75. md. 2. fıkrası hükmü uyarınca, Sözleşme en az sekizi Avrupa Konseyi üyesi olan on Devlet tarafından onaylanmasından sonraki üç aylık süre sonunu takiben ayın ilk günü yürürlüğe girecektir. 27 Nisan 2012 tarihi itibariyle Sözleşmeyi 18 ülke imzalamış ama henüz Türkiye dışında onaylayan olmamıştır.Sözleşmenin, kadına yönelik şiddete ve aile içi şiddete son verilmiş bir Avrupa yaratmak amacıyla düzenlendiği önemle vurgulanmıştır. Sözleşmede kadına karşı şiddetle mücadele için kapsamlı bir hukuki çerçeve oluşturmak üzere önleme (prevention), koruma (protection), kovuşturma (prosecution) ve mağdur destek mekanizmaları oluşturma politikaları (policy) konularına yer verilmiştir. Bu konuda uluslararası bağlayıcılığa sahip ilk hukuki belge olan Sözleşme, Avrupa Konseyi üyeleri dışındaki ülkelerin de imzasına ve onayına açılmıştır.Resmî Gazete: 29 Kasım 2011, Sayı : 28127
17 İsSözleşme, medeni haline bakılmaksızın tüm kadınların şiddetten korunmasını kapsamakta, mağdurların haklarını korumaya yönelik önlemlerin alınmasında cinsel kimlik, cinsel yönelim de dahil olmak üzere hiçbir ayrımcılık yapılmamasını öngörmektedir.Sözleşmenin tanımlar maddesinde “kadına yönelik şiddetin” ister kamusal ister özel alanda meydana gelsin kadınlara fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik acı ve ıstırap veren veya verebilecek olan cinsiyete dayalı her türlü eylem veya bu eylemlerle tehdit etme anlamına geldiği; bir insan hakları ihlali olduğu ve kadınlara yönelik ayrımcılığın bir biçimi olduğu düzenlenmiştir.Aile içi şiddetin, mağdur faille aynı haneyi paylaşsa da paylaşmasa da, eski ve şimdiki eşler – partnerler arasında meydan gelen her türlü şiddet olarak kabul edileceğine açıklık getirilmiştir.
18 İs*6284Sözleşmenin 3. maddesinde “toplumsal cinsiyet” tanımı yapılmıştır. “Toplumsal cinsiyet : kadınlar ve erkekler için toplum tarafından uygun görülen ve sosyal olarak inşa edilen roller, davranışlar, eylemler ve nitelikler anlamına gelir” denildikten sonra “kadına yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin, kadına kadın olmasından dolayı uygulanan ve kadınları orantısız biçimde etkileyen şiddet anlamına geldiğine” açık ifadelerle yer verilmiştir. Ancak, bu tanıma 8 Mart 2012 tarihinde TBMM’de kabul edilen 6284 sayılı “Ailenin Korunmasına ve Kadına Yönelik Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun”da yer verilmemiştir.
19 6284Sözleşmede, şiddetle mücadele için ilgili tüm kurum ve kuruluşların etkili işbirliği yapması, tedbirlerin uygulaması sürecine sivil toplumun da dahil edilmesi ve mali kaynakların ve insan kaynaklarının yeterli düzeyde tahsis edilmesi hükme bağlanmıştır.Sözleşmede, şiddet olaylarına, başvurulara ve alınan önlemlere ilişkin ayrıştırılmış istatistiksel verilerin toplanması ve bunların kurulacak uzmanlar grubuna iletilmesine yer verilmiştir.
21 Sözleşme, şiddetin önlenmesi konusunda adeta bir yol haritası çizmiş: farkındalığı artırma,uzmanların eğitimi,önleyici müdahale,tedavi programları,özel sektör ve medya desteğinin alınması,psikolojik ve hukuksal destek hizmetleri,sığınakların kurulması,acil yardım hatlarının açılması,çocuk tanıklar için koruma,bedensel zarar görenlere tazminat,adli yardım hizmetleri gibi konular ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
22 onayİzleme mekanizması kurularak (GREVIO adı verilen) uzmanlar grubunun Sözleşmenin taraf devletlerce uygulanmasını izleyecek olması, Sözleşmenin bağlayıcılığını ve yaptırım gücünü artıracak niteliktedir.Sözleşme, en az sekizi Avrupa Konseyi üyesi olan on devlet tarafından onaylandıktan sonra 75. maddesi gereğince yürürlüğe girecektir. 20 Mart 2012 tarihi itibariyle Sözleşmeyi onaylayan tek ülke Türkiye’dir. Onay belgesi Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğine iletilmiştir.
23 Türk Hukukunda Aile İçi Şiddete Uğrayanı Koruyan Özel Bir Yasa Uluslararası hukuk alanındaki gelişmeler, ülkemize de yansımakta, yasaların çıkarılmasında ve uygulanmasında; şiddeti önleyici kurumsal çalışmaların yapılmasında itici güç olmaktadır. Nitekim, İstanbul Sözleşmesinin imzalanmasıyla birlikte, 1998 yılından beri uygulanmakta olan ve 4320 sayısı ile yaygın olarak bilinen Ailenin Korunmasına Dair Kanunun değiştirilmesi, uygulamada karşılaşılan eksiklerinin ve aksaklıkların giderilmesi ülke gündemine girmiştir.Aslında kadın ile erkek arasındaki tarih boyunca var olan eşitsizliğe dayalı iktidar ilişkisinin dışavurumu olarak da ifade edebileceğimiz şiddet olayları, uzun yıllar olağan bir hareket gibi kabullenilmiş, hatta “kocandır döver de sever de; kadının karnından sıpayı, sırtından sopayı eksik etmeyeceksin; kızını dövmeyen dizini döver, babanın vurduğu yerde gül biter gibi” özdeyişlerle pekiştirilmiş ve bir sorun olarak ele alınmamıştır.
24 4320X6284Türkiye’de yasa yapılırken “kadına yönelik şiddetin önlenmesi, kadının şiddetten korunması” yerine “ailenin korunması” olarak adlandırılması tercih edilmektedir. Oysa, 4320 sayılı yasa 1998 yılında esas olarak kadını şiddetten korumak amacıyla düzenlenmişti. Buna rağmen “Ailenin Korunmasına Dair Kanun” adıyla çıkarılmıştır. 8 Mart 2012 tarihinde TBMM’de kabul edilen 6284 sayılı yeni yasanın da Tasarı halindeki adı "Kadın ve Aile Bireylerinin Şiddetten Korunması Yasa Tasarısı" olmasına rağmen Meclise sunulurken “Ailenin Korunmasına ve Kadına Yönelik Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun” olarak değiştirilmiştir.Bilindiği gibi, bütün dünyada olduğu gibi Türkiye'de de aile içi şiddet en çok kadınları ve çocukları mağdur etmektedir. Aslında, aile içi şiddet ve buna gösterilen tahammül, kadının her alanda söz sahibi olmasının ve güçlenmesinin önünde önemli bir engel oluşturmaktadır.
25 4320X6284Yapılan araştırmalarda, ailelerin yüzde 39'unda fiziksel şiddet, yüzde 46'sında sözlü şiddetin uygulandığı ve ev içi şiddetin yoğun olarak yaşandığı görülmektedir yılında Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü ve proje ortakları tarafından yapılan “Kadına Yönelik Aile içi Şiddet Araştırması” sonucuna göre, Türkiye genelinde evli kadınların % 39’unun, Kuzeydoğu Anadolu’da % 53’ünün, Güneydoğu Anadolu’da % 48’inin, Batı Marmara’da % 25’inin, Ege’de % 31’inin fiziksel şiddet yaşamış oldukları görülmektedir. Şiddet gören evli kadınların eğitim düzeyi yükseldikçe şiddet mağduru sayısının azaldığı belirlenmiştir. Örneğin, lise ve üstü eğitim alanlarda oran % 27 iken, eğitimi olmayan, ilköğretimi bitirmemiş kadınlarda % 56’ya yükselmektedir.. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı kurulduktan sonra KSGM Bakanlık teşkilatı içinde bir bölüm haline geldi (RG. 8 haziran 2001).T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, ICON-Institut Public Sector GmbH and BNB Danışmanlık (2009), Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması 2008,
26 Şiddetin gerekçesi olur mu? Kadınların birçoğu karşılaştıkları şiddetin haklı gerekçesi olduğunu düşünmekte, bunu bir insan hakları ihlali olarak görmemektedir. Örneğin; Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasında kadınlara, belirli durumlarda kocasının karısını dövmeye hakkı olup olmayacağı sorulmuş, kadınların yüzde 39'u, bazı hallerde (kadının yemeği yakması, kocasına karşılık vermesi, parayı lüzumsuz yere harcaması, çocuklarını ihmal etmesi gibi) durumlarda kocanın karısını dövmesini haklı gördüklerini belirtmişlerdir. Şiddet konusunda toplumda farkındalık giderek artmasına rağmen, yakın zamana kadar, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir dışavurumu olan şiddet, kadınların büyük bir kısmı tarafından da sorun olarak algılanmamıştır.
27 Aile içi şiddet sadece kadının sorunu mu? Bilindiği gibi, aile içi şiddet olayları genellikle gizli kalmakta, özel yaşam alanında şiddete maruz kalanlar bunu kabullenmekte ve çoğu kez de olağan karşılamakta, bu nedenle sessizlik çemberi kırılamamaktadır. Oysa aile içi şiddet sadece kadının sorunu değildir. Anayasamızın 41. maddesinde belirtildiği gibi, aile toplumun temelidir ve aileyi oluşturan bireylerin, kadının, çocuğun korunması, maddi ve manevi varlıklarını geliştirmesi, kişisel güvenlikleri anayasal güvence altındadır. Anayasa ile, ailenin korunması için gerekli önlemlerin alınması görevi devlete verilmiştir, bu nedenle şiddetin önlenmesi için devletin kararlı bir politikası olması ve uygulaması gerekir.
28 4320Türkiye’de şiddet mağduru kadını korumak amacıyla önemli bir adım atılmış ve 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun tarihinde kabul edilerek ’de yürürlüğe girmiştir. Yasanın adı her ne kadar “Ailenin Korunmasına Dair Kanun” ise de esas itibariyle kadının şiddetten korunmasının amaçlanmış olduğu içeriğinden ve kullanılan kavramlardan anlaşılmaktadır. Nitekim, şiddet uygulayan hakkında hakimin hükmedeceği tedbirler için “kusurlu eş” kavramına yer verilmiştir. Kanunun gerekçesinde de “kocanın şiddetinden” söz edilmektedir tarihinde kabul edilen 5636 sayılı “Ailenin Korunmasına Dair Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile “kusurlu eş” kavramına “diğer aile bireyleri” eklenmiş, böylece kanunun adı ile içeriği uyumlu hale gelmiştir. R.G. 17/1/1998 SR.G S Hukuk sistemimizde, Anayasa’nın 41. maddesinde belirtildiği gibi “aile toplumun temeli” olarak kabul edilmiş ve son yıllarda Anayasa’da ve Medeni Kanunda yapılan değişikliklerle ailede eşlerarası eşitlik ilkesi esas alınmıştır. Medeni Kanuna göre, boşanma söz konusu olmaksızın, eşler arasında her hangi bir uyuşmazlık doğmadan önce (aile konutu için şerh verilmesinde olduğu gibi) ve uyuşmazlık doğmasından sonra da (TMK. 195; 199. md.ler) hakimin müdahalesi istenebilecektir. Yeni TCK’da “aile hukukundan doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi” suçu düzenlenmiştir (TCK.232, 233).
29 6284 sayılı Ailenin Korunmasına ve Kadına Yönelik Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun Bilindiği gibi, Kadından Sorumlu Devlet Bakanlığının kaldırılmasının ardından kurulan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, kadına yönelik şiddetin ve kadın cinayetlerinin acil çözüm bekleyen önemli bir toplumsal sorun olduğunu dikkate alarak, “Kadın ve Aile Bireylerinin Şiddetten Korunmasına Dair Kanun Tasarısı”nı hazırlatmış ve kadın kuruluşlarından, ilgili kurumlardan görüş ve önerilerini iletmelerini istemiştir.Kuruluşlar yasa taslağına ilişkin önerilerini Raporlar halinde Bakanlığa iletmişlerdir. “Şiddete son” platformu adı altında 230’dan fazla kadın kuruluşu bir araya gelerek yoğun çalışmalar yapmış, önerilerini ve taleplerini Bakanlıkla paylaşmışlardır. Tasarı taslaklarında birbiri ardına değişiklik yapıldıktan sonra, nihayet 24 Şubat 2012 tarihinde TBMM Başkanlığına gönderilmiştir. Konusu itibariyle Tasarı, Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonunda ayrıntılı olarak görüşülmesi beklenirken TBMM Başkanlığınca tali komisyon olarak gösterilmiştir. Tasarı, TBMM Genel Kurulunda temel yasa niteliğinde görüşülmüş ve 8 Mart 2012 tarihinde 6284 sayılı Kanun olarak yasalaşmıştır.
30 ….6284 sayılı Kanun, esas itibariyle 4320 sayılı Kanunda düzenlenmiş olan koruma tedbirlerini içermektedir. Ancak, yeni yasa gerek şiddet mağdurlarının kapsamı açısından, gerek şiddetin önlenmesi, koruma kararı verilmesi ve kurumlar arası koordinasyon kurulması açılarından ve mağdura geçici maddi yardım desteği bakımından kapsamlı düzenlemeler içermektedir.Yeni yasanın olumlu yanları olmasına rağmen, eksiklikleri olduğunu, kadın kuruluşlarının, özellikle kadın hukukçuların uygulamada ortaya çıkabilecek aksaklıkların önlenmesine yönelik önerilerinin göz ardı edildiğini de belirtmek gerekir.Özellikle, 6284 sayılı Kanunun Tasarı halindeyken farklı olan adının değiştirilmiş olması kadın kuruluşlarının ve Mecliste konuya duyarlı milletvekillerinin tepkisini çekmiştir. Bilindiği gibi, Tasarı hazırlandığında adı “Kadın ve Aile Bireylerinin Şiddetten Korunması Yasa Tasarısı” iken Meclise sevk edilirken adı değiştirmiş ve “Ailenin Korunmasına ve Kadına Yönelik Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun Tasarısı” haline getirilmiştir.
31 6…2…8…4Aslında, 4320 sayılı Kanunun 14 yıldır uygulanmakta olduğu, eksiklerinin ve uygulamadaki aksaklıklarının bilindiği dikkate alındığında, kısa öz bir yasa olan 4320’de değişiklik yapmak daha amaca uygun düşecekti. Ancak, Bakanlık yeni bir yasa yapma yolunu seçmiştir. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, bu süreçte Barolarla, kadın kuruluşlarıyla, ilgili kurumlarla yakın işbirliği içinde çalışmıştır. Bu bakımdan kavramlar, tanımlar başta olmak üzere, uygulamadaki aksaklıkların yeniden yaşanmasını önleyecek bir yasanın çıkarılması mümkün olabilirdi. Ancak yine de yeni yasada düzenlenen koruyucu ve önleyici tedbirlerle şiddetle mücadelede yolunda olumlu adımlar atılabileceğini ifade etmek gerekir.Yeni yasada aşağıdaki hükümler şiddetle mücadelede ve şiddetin önlenmesinde önemli adımlar atılmasını sağlayacak niteliktedir:
32 yasadaAmaç: şiddete uğrayan ve şiddete uğrama tehlikesi bulunanları korumak, şiddeti önlemek (md.1/f.1)Kapsam: herhangi bir ayrım yapmadan, medeni durumlarına bakılmaksızın kadınlar, çocuklar ve aile bireyleri (md.1/f.1)Yasanın uygulanmasında temel ilkeler:Anayasa, uluslararası sözleşmeler ve özellikle İstanbul Sözleşmesinin esas alınacak olması, (md.1/f.2 a)şiddet mağduruna temel insan haklarına ve kadın erkek eşitliğine duyarlı, sosyal devlet ilkesine uygun, adil, etkili ve süratli destek ve hizmet verilmesi, (md.1/f.2 b)tedbir kararının insan onuruna yaraşır bir şekilde yerine getirilmesi, (md.1/f.2 c)kadına yönelik şiddetin, cinsiyete dayalı bir ayrımcılık ve kadının insan haklarını ihlal eden bir tutum olarak tanımlanmış olması, (md.2/f.1 ç)şiddet, ev içi şiddet ve kadına yönelik şiddetin ayrıntılı olarak tanımlanması, (md. 2/f. 1 d)7 gün 24 saat esasına göre çalışacak şiddet önleme ve izleme merkezlerinin kurulacak olması; (md.2 /f.2 f)Koruyucu tedbirleri verecek makam: Aile mahkemesi hakimi; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amir; kolluk amiri yasanın 3. maddesinde yazılı koruyucu tedbirlere karar verebilir.
33 6284Önleyici tedbir kararları verecek makam: Aile Mahkemesi hakimi ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk kuvveti:Şiddet uygulayanlarla ilgili olarak 5.maddede yazılı önleyici tedbirlerden birine, birkaçına veya uygun görülecek benzer tedbirlere hâkim tarafından karar verilebilir:Korunan kişinin talebi üzerine MK maddenin koşullarının varlığı halinde tapu kütüğüne “aile konutu” şerhi konulması,(md.4/f.1c)Korunan kişinin çalışma yaşamına katılımını desteklemek üzere 4 aylık kreş imkanı sağlanması ve Bakanlık bütçesinden ödenmesi, mağdurun çalışması halinde 2 aylık kreş imkanı verilmesi, (md.3/f. 1d)İhbar: Şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin varlığı hâlinde herkesin bu durumu resmi makam veya mercilere ihbar edebilmesi, (md. 7)Koruyucu tedbir kararı verilmesi için, şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaması,(md. 8/f.3)Eğitim: Kolluk kuvveti tarafından yapılacak uygulamaların çocuk ve kadının insan hakları ile kadın erkek eşitliği konusunda eğitim almış ve ilgili kolluk birimlerince belirlenmiş sayıda personel tarafından yerine getirilecek olması, (md. 11)ır.
34 Teknik yöntemlerle takip? Teknik yöntemlerle takip: tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararı ile teknik araç ve yöntemlerin kullanılabilmesi (ancak, kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemeyecek, izlenemeyecek ve kayda alınamayacak) (md. 12)Tedbir kararına aykırılık: kararı ihlal eden hakkında, fiili bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğine göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsi verilmesi, (zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez) (md. 13)Şiddet önleme ve izleme merkezlerinin kurulması, (md. 14) (Geçici 1.maddeye göre; bu merkezler kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde Bakanlık tarafından belirlenecek illerde pilot uygulama için kurulacak ve kuruluşları tamamlanıncaya kadar merkezlerin görevlerinin Bakanlığın hangi birimlerince yürütüleceği Bakanlık tarafından belirlenecek.)Destek hizmetleri: Şiddet mağduruna ve şiddet uygulayana verilecek destek hizmetlerinin ayrıntılı olarak düzenlenmiş olması, (md. 15).
35 …Kurum ve kuruluşlarla koordinasyon, Bakanlık bünyesinde oluşturulacaktır (md. 16)Bilgilendirme programları: Şiddetin önlenmesi amacıyla yapılacak bilgilendirme programlarının, TV’lerde çocukların da izleyebileceği saatlerde RTÜK denetiminde yayınlanacak olması, (md. 16/3)Eğitim: İlköğretim ve ortaöğretim müfredatına, kadının insan hakları ve kadın erkek eşitliği konusunda eğitime yönelik dersler konulacak olması, (md. 16/ 6)Geçici maddi yardım, nafaka ve sağlık giderleri (md.17, 18,19)Başvurular, kararların icra ve infazı harca tabi olmaması (md. 20)Bu kanun kapsamında açılacak davalara Bakanlığın müdahil olabilmesi, (md. 20/2)Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarla ilgili düzenlemeler altı ay içinde, Adalet, İçişleri, Maliye, Milli Eğitim ve Sağlık Bakanlıklarının görüşleri alınmak suretiyle Bakanlık tarafından yönetmeliklerle hazırlanacak (md.22).Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce 4320 sayılı Kanun hükümlerine göre verilen kararların uygulanmasına devam olunması, (md.23/3)6284 sayılı yasa ile getirilen olumlu gelişmelerdir.
36 …Ancak, henüz hukuksal ve kurumsal alt yapısı tam olarak yapılandırılmadan, yönetmelik çıkarılmadan, kolluk görevlileri, mülki amirler, hakimler ve avukatlar yasa hakkında bilgi sahibi olmadan, yasanın yürürlüğe girmesiyle kısa sürede sonuç alınması kolay olmayacaktır. Uygulamada şiddet mağdurunu yasanın amacına uygun olarak korumakta zorluk yaşanacak hükümler bulunmaktadır. Bu nedenle, çıkarılacak yönetmelikle bu hususlara açıklık getirilmelidir. Örneğin, Yasanın 3. maddesinin 2. fıkrasına göre, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk amiri koruma kararı verebilecektir. Koruma kararına ilişkin evrakın en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk iş günü içinde mülki amirin onayına sunulması gerekmektedir. Ancak, mülkî amir tarafından kırk sekiz saat içinde onaylanmayan tedbirlerin kendiliğinden kalkacağına ilişkin hüküm, uygulamada sorunlar yaşanmasına yol açacak niteliktedir. Aynı şekilde, şiddetin önlenmesine yönelik gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk amirinin alabileceği tedbirlere ilişkin kararın da alındığı tarihi takip eden ilk iş günü içinde hakimin onayına sunulması gerekiyor. Ancak, hakim tarafından 24 saat içinde onaylanmazsa tedbirlerin kendiliğinden kalkacağı belirtiliyor. Tatil günleri ya da hakimin her hangi bir nedenle bulunmaması durumunda bu hüküm telafisi mümkün olmayan sonuca yol açabilecektir.
37 …Kocaeli 2. Aile Mahkemesinin 2012/61 D.İş sayılı kararında: ‘ Lehine tedbir istenen H.Y yönünden talebin kabulüne, Aleyhine tedbir istenen F.Y için 6284 sayılı kanunun 5/1-a maddesi gereğince; diğer eş H.Y ‘ye karşı şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına,
38 …6284 sayılı Kanunun 5/1-e maddesi gereğince F.Y’nin eşi H.Y’nin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesi, 6284 sayılı Kanunun 5/1-f maddesi gereğince F.Y’nin eşi H.Y’nin iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi,
39 …6284 sayılı Yasa’nın 8/2 maddesi gereğince verilen bu tedbir kararının altı ay için geçerli sayılmasına, Kararın taraflara tebliği’ne,
41 …Tedbir kararlarına aykırılık halinde aleyhine tedbir kararı verilen hakkında fiili bir suç oluştursa bile ayrıca 6284 sayılı Kanunun 13. maddesinde belirtilen zorlama hapsinin de uygulanacağının FY’ye ihtarına, kararın tebliği ile ihtaratının yapılmış sayılmasına,Kararın bir örneğinin 6284 sayılı Kanun uyarınca Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine,
42 … Harç alınmasına yer olmadığına, Kararın bir suretinin 6284 sayılı kanunun 10/2 maddesi gereğince Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın İl Müdürlüğü’ne gönderilmesine,Hükmün infazına engel olmamak kaydıyla, tebliğden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize itiraz yolu açık olmak üzere …. İtiraz üzerine dosyanın gönderilmesine karar verildi.
43 … İzmir 6. Aile Mahkemesi’nin 2012/142 D.İş sayılı kararı: Tedbir isteyen A. Dilekçesinde; eşinin kendisine fiziksel ve psikolojik şiddet uyguladığını, küfür ettiğini, onur kırıcı sözler söylediğini, uyuşturucu madde ve hap kullandığını ve ölümle tehdit ettiğinden can güvenliğinin kalmadığını,
44 …belirterek, kendisine aylık 300 TL tedbir nafakası verilmesine ve 6284 sayılı yasa gereğince önleyici tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.Mahkeme,6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine dair Kanunun 5/1 maddesinin a bendi gereğince;
45 …D’nin A’ya karşı 3 ay süre ile şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması,D’nin 15 gün süreyle müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhal uzaklaştırılması ve müşterek konutun A’ya tahsis edilmesi,D’nin 15 gün süre ile eşi A’nın bulunduğu konuta ve işyerine yaklaşmaması,
46 … İletişim araçları ile rahatsız etmemesi, D’nin taşıması ve bulundurulmasına kanunen izin verilen silahları 3 ay süreyle kolluğa teslim etmesi,D’nin 3 ay süreyle A’nın bulunduğu yerde alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmaması ya da maddeleri etkisi altında iken A’nın bulunduğu yerlere yaklaşmaması,
47 …6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Şiddetin Önlenmesine Dair Kanunun 5%4 maddesi gereğince tarihinden itibaren 3 ay boyunca aylık takdiren 200 TL’nin tedbir nafakası olarak D’den alınıp A’ya verilmesine,Kararın 18. madde uyarınca İzmir Nöbetçi İcra Müdürlüğü’ne gönderilmesine,
48 …6284 sayılı Kanunun 8/5 gereğince tedbir kararına aykırılık halinde D hakkında zorlama hapsinin uygulanacağının ihtarına,…..karar verilmiştir.
49 Sonuç olarak,Kadına karşı şiddetle, aile içi şiddetle etkin mücadele, ancak devlet kurumlarının, hükümetlerin kararlı tutumu ile kadın kuruluşlarının deneyimlerinin bir araya getirilmesiyle mümkün olabilir. Başvuruları alan ve yasayı uygulayan her kurumda “şiddetin önlenmesi ve 6284 sayılı yasa konusunda” hizmet içi eğitim verilmeli, kurumlar arası koordinasyon sağlanmalı, “kadına yönelik şiddete ve aile içi şiddete son verme çalışmaları” kararlı bir devlet politikasıyla sürdürülmelidir.…
50 …Bir toplum, bir millet erkek ve kadın denilen iki cins insandan meydana gelir. Mümkün müdür ki, bir toplumun yarısı topraklara zincirlerle bağlı kaldıkça, diğer kısmı göklere yükselebilsin! (M. Kemal Atatürk)
51 … Sabrınız için teşekkürler. Sunan: Av. Sabire Sanem YILMAZ Yılmaz Avukatlık OfisiCep:E.Mail: