Baltık'ın buzuna İsveç’te eşi görülmemiş bir Rus askeri kampanyasının detayları
Muscovy ve Rus İmparatorluğu onbir kez İsveç'le savaştı. Dayanıklılığı ve acımasızlığı ile tanınan en iyi şey, Büyük Peter'in Charles XII'ye karşı yürüttüğü Kuzey Savaşı'dır. Fakat son Rus-İsveç 1808 silahlı çatışmaları - 1809, Rus birliklerinin sadece Finlandiya'yı fethetmekle kalmayıp aynı zamanda eşsiz bir şey yaptıklarını, yoğun bir mücadele için de dikkat çekiciydi. hikayeler İnsanlığın, askeri feat, asla - ne önce ne de sonra - dünyadaki herhangi bir ordu tarafından tekrarlanan değil.
Bu başarı hakkında - dondurulmuş Baltık Denizi'ndeki piyade ve süvarilerin düşman İsveç kıyılarına 100-sağa geçişi - "Rus Gezegeni" diyor.
Charles XII'nin mirasçıları ile savaş
XIX yüzyılın başlarında İsveç, Batı Avrupa'nın kuzeyindeki en güçlü devlet olarak kaldı. Stockholm, o zamanlar Avrupa metalurjisinin ana merkezi idi ve ciddi bir ordu tarafından desteklenen gelişmiş bir sanayiye sahipti. Öte yandan Rusya, Napolyon Fransa ile yapılan başarısız savaştan hemen sonra İsveç ile savaşmak zorunda kaldı ve St. Petersburg'da Bonaparte ile belirleyici bir çatışmanın çok da uzak olmadığını anlamıştı.
1808 boyunca inatçı savaşları olan Rus birlikleri Finlandiya'nın tamamını işgal etti. Burada, İsveçli subayların emri altında Finliler tarafından yürütülen şiddetli bir gerilla savaşıyla karşı karşıya kaldılar. Partizanlarla savaşma deneyimi, yakında Napolyon’un ordusuyla savaşmak için gerilla birimleri kurmak zorunda kaldıklarında birliklerimiz için çok faydalı olacaktı.
Bu arada, Aralık 1808'e gelindiğinde, İsveç ile savaş stratejik bir çıkmaza girdi - birliklerimiz tüm Finlandiya'nın kontrolünü ele geçirdi, en büyük Sveaborg kalesini ele geçirdi (gelecekte Rusya'nın Baltık'taki ana deniz üssü haline gelecek), ana kuvvetleri İsveç topraklarına geri çekildi . Baltık Denizi'ndeki kış fırtınaları ve buz izin vermedi filo 1809 baharına kadar Stockholm'e karşı askeri harekat yapmak. Böylece düşman uzun bir soluk aldı.
İlkbaharda dinlenen ve güçlenen İsveç ordusunun, partizanların destekleyeceği Finlandiya topraklarına geri dönmeye çalışacağı açıktı. Finlandiya sahillerinin engebeli uçları neredeyse 1000 mil kadar uzandı, bu yüzden İsveç birliklerinden tamamen gizlenmesi imkansızdı.
Rus komutanlığı ve İskender hükümeti, İsveçlilere bu kış molalarının verilmiş olması durumunda, Finlandiya'yı fethetmedeki tüm başarılarına rağmen, 1809'in ilkbaharında savaşın esasen başlayacağının farkındaydım. Hemen hemen bütün Avrupa'yı kontrol eden Napolyon Fransa ile şüpheli bir dünyada, böyle uzun süren bir savaş Rusya için ciddi bir tehdide dönüşebilir.
İsveç'le olan savaşın kesin bir darbe ile olabildiğince çabuk bitmesi gerekiyordu. Ve Rus askeri liderleri cesaret ve kararlılıkta benzersiz bir tasarımı olgunlaştırdı: Kuzey Baltık’ın, İsveç ile Finlandiya arasındaki engin Bothnia Körfezi’nin, bazen kısa sürede buzla kaplı olması, deniz buzu üzerinden İsveç’e Stockholm’e yaklaşması ve düşmanı tanımaya zorlaması yenilgi.
Almanca ve rusça cesaret
Plan kararlı ve çılgınlık noktasına kadar cesurdu. Ana düşman kuvvetlerini karşılamak için güvenilmez deniz buzunda neredeyse 100 verstlerini yürümek zorunda kaldık. Çaresizlik planının yazarı, görünüşe göre, Rus ordusunun en genç ve en kararlı askeri komutanlarından biri olan ve 32 yılında Finlandiya'nın fethi sırasında kendisini ayıran, 1808 yaşındaki General Nikolai Mihailoviç Kamensky idi.
N. M. Kamensky'nin portresi. Sanatçı Friedrich Georg Weich, 1810 Yılı
Kamensky haklı olarak askeri liderlerin en umut vaat eden biri olarak kabul edildi, İskender ben ona “en yetenekli general” dedim, ama şimdi Nikolai Kamensky tamamen bilinmiyor ve unutmadı, çünkü yılın 1812 kahramanları arasında değildi: “ateş” ve tanımlanamayan bir hastalıktan öldü , Rusya'daki Napolyon'un işgalinden bir yıl önce. 1808'in sona ermesiyle, Kamensky zaten hastalıktan etkilendi ve ordusunu yürürlükte bırakmak zorunda kaldı;
O dönemde Finlandiya'daki Rus ordusunun komutanı, bir zamanlar Baltık devletlerini fetheden ve Prens Alexander Nevsky'le savaşan Kılıç Düzeni'nin kurucusu olan doğrudan bir soyundan olan Baltık soyluların Rus yönetimini tanıyan klandan gelen Ostsee baronu Friedrich Wilhelm von Buxgevden'di. Fedor Fedorovich Buksgevden, Rusça olarak adlandırıldığı gibi, efsanevi Suvorov komutası altında defalarca başarılı bir şekilde savaşan cesur ve deneyimli bir generaldi.
Friedrich Wilhelm von Buksgevden'ın portresi. Sanatçı VL Borovikovsky, 1809 Yılı
Ancak Alman baronu, önceki askeri tecrübeye dayanarak hesaplanamayan bir şirkete karar veremedi. "Taburlar fırkateyn değil, koylardan yürümek ..." diye planladı.
Alexander I tarihimizde “ılımlı” bir imparator olarak kabul edilir, ancak gerçekte, tüm dış nezaket ve görgü nezaketiyle, çok kararlı ve inatçı bir adamdı (bir başkası yılın korkunç 1812 savaşını kazanmazdı). Petersburg’un emriyle, Rus “Finlandiya Ordusu” nun baş komutanı Buksgevden yerine, oldukça deneyimli bir general olan Gotthard Logan Knorring'i de bir Estland, yani Baltık baronu atadı.
Buksgevden gibi, General Knorring de (Rusça olarak adı Bogdan Fedorovich idi) Orlov kardeşler ve Suvorov'un emri altında başarılı ve cesurca savaştı. Ancak “buz kampanyası” planına açıkça karşı gelmeyen Knorring bile, işlemi, yeterli hazırlık ve malzeme yetersizliği bahanesiyle birkaç ay boyunca başlatmaya cesaret edemedi.
Tekrar ediyoruz: Hem Buksgevden hem de Knorring cesurdu ve Rus imparatorluğunun deneyimli generalleriydi, ancak okunamayan bir riske karşı zafer uğruna karar veremediler. Zamanımızda bile, havayı doğru bir şekilde tahmin etmek imkansız, bu yüzden iki yüzyıl önce hava durumu tahminlerinden bahsetmek mümkün değil. Baltık'ta kış fırtınaları sık görülür, bu da ordunun geçişi sırasında buzu kolayca kırabilir ve onu tamamen yok edebilir.
Başka bir tehlike daha vardı: fırtınalar İsveç'e başarılı bir geçişin ardından güvenilmez deniz buzunu kırabilirdi. Gemilerin buz kütleleri arasında dolaşması bundan sonra imkansızdı ve bu nedenle askerlerimiz arkadan kalıcı olarak kesilecek ve tüm İsveç kuvvetleri karşısında düşman topraklarında tedarik yapacaklardı. Tüm bu riskleri hesaplamak imkansızdı - Buksgevden ve Knorring'in deneyimli generalleri düşman tarafından korkmadı, ama Tanrı dışında kimseye tabi olmayan doğa güçleri onlardan korkuyordu ...
"Orduyu buzun üzerinde itmek ..."
Başkomutan olan Knorring, neredeyse bütün kış tereddüt etti, "buz kampanyası" başlatmaya cesaret edemedi. Sonunda, Şubat 1809’ta, böyle riskli bir girişime hazır olmadığını açıkça kabul etti ve istifa etmek istedi. Ayrılmış ve her zaman şiddetle kibar olan İmparator Alexander bile kendimi sınırlamadım ve komutanın davranışını "utanmaz" olarak adlandırdım.
Kış sona eriyordu, bu da savaşı bir yıl daha uzatmakla tehdit ediyordu. Ve böylece, “buzdaki orduyu” zorlamak için imparator, Savaş Arakçev'in Bakanı olan Finlandiya'ya en yakın yolunu gönderdi. Yoksul Novgorod soylularının oğlu Alexei Andreyevich Arakcheev, Rus tarihinin liberal versiyonuna olumsuz ve gerici bir karakter, askeri eğitim aşığı, görünüşte zarif Çar'ın İskender I'in ağır bir "kulübü" olarak girdi. Aslında, genel Arakcheev yetenekli bir topçu oldu. 1812'taki Rus topçusu, Fransızlar için aşağı değildi.
Alexei Andreyeviç'in portresi Arakcheev. Sanatçı george doe
Bununla birlikte, kararlı ve sert bir adam olan Arakcheev, Alexander I'in altında, konusunu herhangi bir monarşi iradesi yapmaya zorlayabilen kraliyet yaklaşık rolünü oynadı. Kral resmen Arakcheev'e “Finlandiya'da sınırsız” güç verdi. Şubat ayının sonunda, 1809, kraliyet komiseri, "Finlandiya Ordusu" nu merkezlerinin bulunduğu Finlandiya'nın güneybatı kıyısındaki Turku kenti Abo'ya geldi.
Toplantıda, tüm askeri liderler planlanan operasyonun karmaşıklığı ve benzeri görülmemiş riskleri hakkında konuştu. Sadece cesetlerden birinin komutanı General Peter İvanoviç Bagration, çarlıkçıyı getiren Arakcheev'i kararlılıkla şöyle ilan etti: “Konuşmak için ne var, gidelim!”
Arakcheev aslında generalleri buza gitmeye zorladı. Ancak savaşın bir uzmanı olarak, sadece zor bir irade olmadığını gösterdi. Arakcheev'in çabaları, Finlandiya'nın batı kıyısındaki Rus birliklerinin, St. Petersburg'dan karlı ve açıkça dostça olmayan Suomi ülkesi aracılığıyla teslim edilmesi çok zor olan tüm gerekli malzemeleri almasıydı.
Barut ve kurşunlara ek olarak, birlikler paltoların altına kürk şapka ve koyun derisi mont, kürk manto, bot ve hatta kolsuz özel kolsuz kolsuz süveter aldı. Baltık buzu üzerinde ateş yakmak ve yemek pişirmek imkansızdı, bu yüzden askerlere piercing rüzgarında sıcak kalmaları için domuz pastırması ve votka şişeleri verildi.
Dikkatlice perekovali yeni kış nal atlar. Topçu kayak pistlerine yerleştirildi, top tekerlerinde ise özel çentikler yapmışlardı, böylece buzdan ateş etmesi durumunda, silahlar çok fazla kaymamıştı.
Şubat ayının sonunda, 1809, her şey dondurulmuş deniz yoluyla fantastik bir trek için hazırdı. Düşman sahile ulaşmak için ilk adımı atıp buzlu ufkun ötesine geçmek ya da hava değişirse ve güneybatı rüzgarları, Baltık sularını karıştırarak, Bothnia Körfezi'nin buzunu kırarsa ...
"Bu sefer bir bakan olmak istemiyorum, ama senin yerinde ..."
100'ten 200 km'ye kadar Bothnian körfezi güneyden kuzeye, 700 millerini Finlandiya sahili ile İsveç arasında uzanıyor. Baltık'a aktığı körfezin güney kesiminde ve Fin kıyıları doğuya dönüyorsa, Aland Adaları bulunur - denizin ortasında yaklaşık yedi bin küçük adacık ve kayalık resif depozitosu.
Rus komutanlığına göre, Genel Bagration'nın birliğinin deniz buzundan neredeyse 90 mil geçmesi, Büyük Aland denilen adaların en büyük adasına, onu yakalamak ve bu adadan Baltık Denizi üzerinden İsveç kıyılarına giden 40 millerine gitmesi gerekiyordu. Stockholm'den 70 versts ulaşmak.
P. I. Bagration'ın portresi. Sanatçı george doe
Bagration grubunun kuzeyindeki 300 km’de, General Barclay de Tolly komutasındaki bir kolordu işletecekti. Bothnia Körfezi'nin 90 verst'lere daraldığı kısım olan Kvarken'yi geçmek zorunda kaldı. Bagration kolordu güzergahı boyunca, her ne kadar iskân edilmemiş olsa da, çok sayıda ada vardı ve birlikleri Büyük Aland'a bırakma fırsatı bulduysa, Barclay'in cesedinin bu 90'i buzun üzerinde geçmesi gerekiyordu, yani buzlu çölün ortasında - en azından bir gece donmuş deniz suyu.
Mikhail Bogdanovich Barclay de Tolly, XVII yüzyılın İngiliz devriminden sonra Baltık'a göç eden İskoç soyluların soyundan geliyordu. Peter Ivanovich Bagration, Gürcü kralları Bagrationi'nin eski hanedanının soyundan olan Rusya'dan uzak bir kökene de sahipti. Ancak, Alman kültürleriyle Baltık soyluları arasında büyüyen Bucksgäuden ve Knorring generallerinin aksine, Barclay ve Bagration büyüdü ve Rus ortamında büyüdü. Aslında, yabancı kökleri olan oldukça Rus insanlardı.
Mareşal Prens M. B. Barclay de Tolly'nin portresi. Sanatçı George Doe, 1829 Yılı
Neredeyse yüz mil ötedeki buza gitmek, en cesur komutanı bile korkutmaya yardımcı olamazdı. Ağır ve sert, hatta bazen kaba ve kaba olan Savaş Bakanı Arakcheev, korkunç bir kampanyadan önce tereddüt ettiği zaman Barclay de Tolly'ye psikolojik bir yaklaşım buldu. “Başkomutandan çok az talimat aldığınızı açıklamanızdan ötürü, haklarınızla birlikte genel ona ihtiyaç duymuyor” dedi. “Bu sefer bir bakan olmak istemiyorum ama sizin yerinizde, çünkü birçok bakan var ve Providence, Quarken'in bir Barclay de Tolly'ye transferini sağlıyor.”
Bu sözlerden sonra general tereddüt edemedi. Buz saldırısı başladı.
“Deniz, Tanrı'ya güvenenler için korkutucu değildir!”
Baltık buzu, donmuş nehirlerin ve göllerin normal düzlemi değildi - deniz fırtınaları genellikle donun yarattığı tuz kabuğunu kırar, azgın dalgalarla karışan buz parçaları ve bütün buz dağları en tuhaf bir şekilde tekrar donar ve neredeyse geçilmez hummocks oluşturur. Bir görgü tanığı Baltık buz kabuğunu şu şekilde tanımladı: “Alüvyal karla kaplı büyük polinyalar ve buzdaki çatlaklar her adımda gizli derinliklerle tehdit ediliyor. Bu, ani fırtınaların sert bir kışın bu güvenilmez platformunu tahrip edip denize götürebildiği sık sık oluyor ... ”
17-bininci Prens Bagration'nın ordusu, Mart 3'teki 1809 buz saldırısına başladı. Kazaklar, süvariler ve avcılar ön plandaydı - aslında Başlıca Yakov Kulnev komutasındaki özel kuvvetler.
Jacob Petrovich Kulnev'in portresi sanatçı George Dow tarafından
Aland Adaları 10-bininci İsveç takımını savundu. Rus deniz saldırılarını adadan adaya engellemek için, İsveçliler tüm köyleri ve yerleşim yerlerini ayrı adalarda yaktılar ve adalar bölgesinin sağlamlaştırılmış merkezine odaklandılar.
Bununla birlikte, Charles XII'nin mirasçıları Rusların buz saldırısına dayanamadı - Mart ayında, baharın Aland adalar ve İsveç kıyıları arasında deniz buzu kıracağı ve adayı Rus ordusuyla birlikte bıraktığı için çok korkuyorlardı. Rusların darbeleri altında İsveçliler kaçtı. Zaten Mart 6'a kadar, sadece birkaç düzine insanı öldüren ve yaralanan Bagration'ın ordusu, 2248 mahkumlarını ve buza giren pek çok İsveç gemisini içeren çok sayıda kupayı ele geçirdi.
Aland Adaları'nın ele geçirilmesinden sonra, Rus ordusu, dondurulmuş denizin tüm 40 versiyonları ile İsveç'ten ayrıldı. Beş gündür buzdan ayrılmayan General Kulnev'in ayrılması düşman kıyılarına ulaşmaktı. Suvorov'un bir öğrencisi olan Yakov Petrovich Kulnev, son atımın arifesinde İsveç sahiline savaşçılarına büyük generalissimo tarzında hitap etti: “Tanrı bizimle! Önünüzdeyim, Prens Bagration sizindir ... İsveç kıyılarına yürüyüş tüm emekçilerimizle taçlandırılıyor. Bu dalgalar gerçek bir ödül, şeref ve zafer ölümsüzdür! Yanında kişi başına iki bardak votka, bir parça et ve ekmek ve iki yulaf garnitürü verin. Deniz, Tanrı'ya güvenenlerden korkmuyor! ”
Mart 3'teki 7 gecesinin 1809 saatlerinde, Kulnev'in Kazakları ve süvarileri, Aland adalarının en batı adacıklarını terk ettiler, sekiz saatten fazla bir süre boyunca buz toroslarını geçtiler, İsveçlilerin kıyı direklerine saldırdılar ve Stockholm'den sadece iki geçiş yeri olan Grisslagamn kasabasını ele geçirdiler.
"Sadece Ruslar ancak üstesinden gelinebilir"
Aynı zamanda kuzeydeki 300 km'de, Baltık Denizi'nin buzu boyunca İsveç kıyılarına doğru bir General Barclay de Tolly'nin çıkarılması. Finlandiya'nın kuzeyindeki rezervler oraya gitmek için vakti yoktu, orman karlı yollarında kaldılar ve de Tolly'nin çıkarılması sadece 3200 insanlarını saydı. Sadece donmuş deniz buzu birikimi üzerine neredeyse 90 km dahil olmak üzere Finlandiya ve İsveç kıyıları arasındaki Kvarken Boğazı'nın 60 km'sine gitmek zorunda kaldı - burada kış fırtınaları ve donların özellikle büyük hummock'lar, gerçek buz dağları ve yağmurluklar yarattığı yerdi.
Askerlerimiz Mart 5 8'in sabah saatlerinde 1809'teki buza gittiler. Bu kahramanlık kampanyasının katılımcıları bize donmuş Kvarken Boğazı'ndan geçen korkunç yolu anlatan canlı ifadeler bıraktı: “Buz sahasındaki ilk adımlardan itibaren askerler neredeyse aşılmaz zorluklarla karşı karşıya kaldılar. Birkaç hafta önce, kudretli bir kasırga buzları patlattı, tüm dağları büyük kayalardan topladı. Bu buz dağları, aniden dona bağlı deniz dalgaları izlenimini yarattı. Geçiş gittikçe zorlaşıyordu. Askerler, buz bloklarına tırmanmaya ve bazen onları bir kar fırtınası ile savaşmaya devam etmeleri için zorluyorlardı. Askerlerin kaşları donlarla beyazdı. Bu zamanda, kuvvetli bir kuzey rüzgarı yükseldi ve buzu altından kırabilecek bir kasırgaya dönüşme tehdidi ... ”; "Terör, savaşçı şelasından aşırı kuvvet gerginliğinden döküldü ve aynı zamanda bir kuzey rüzgârı kısıtlayan nefes alıp veren bir yakıcı nefes aldı, bedeni ve ruhu öldürdü, bir kasırgaya dönüşerek buz kalesini patlatmadığından korkuyordu ..."
Birlik çavuşu Dmitry Kiselyov komutasındaki elli Don Kazakları, buz fırtınasından geçen Rus askerlerin önüne yürüdü. Buzlu kayaların arasındaki yolun aslında kesilmesi gerekiyordu. İnsanların aksine, atlar yollara dayanamıyordu, bu yüzden silahlar ve ısıtma için malzeme ve yakacak odun bulunan bir vagon treni terk edilmek zorunda kalmıştı - hummocks boyunca sürüklenemediler.
12'in deniz buzunda geçirdiği yorucu bir kampanyanın ardından, 6 akşamları 8 Mart 1809 akşamlarında, Barclay de Tolly'nin ayrılması durdu. Ancak buzlu çölde ateş yakacak hiçbir şey yoktu, bir süredir kürk koyun derisi paltolarının yanı sıra önceden hazırlanmış votka ve domuz yağı donlarından kurtarıldı. Askerlerin ölümcül yorgunluğuna rağmen, general buzda yatmamaya karar verdi: birçoğu Baltık'ın ortasında donarak donarak hayatta kalamadı. Tam olarak, Mart ayının gece yarısı 9, gece karanlığında, Rus dekolmanı tekrar deniz buzu boyunca batıya doğru hareket etti.
Bu geçiş neredeyse durmadan 18 saat sürdü, İsveç sahilindeki son mil bakire karda gitmek zorunda kaldı - kar kemerin üzerinde idi. De Tolly'nin raporunda daha sonradan Çar'a yazdığı gibi, “bu geçişte gerçekleşen tek Rus'un çalışması ancak üstesinden gelmek mümkün”.
İsveç ülkesinde, Ruslar, Mart ayındaki 8 yılının Mart ayında 9 akşamına 1809'e girdiler. Askerler ve Kazaklar, yakacak odun için kışları kıyıda geçiren iki İsveç gemisini parçalarına ayırdılar ve bu sayede De Tolly'nin dekolmanı Mart 10 gecesi hayatta kaldı. İsveçliler bu ateşlenmeleri fark ettiler, ancak artık doğudan buzlu çölden aniden çıkan Ruslara tepki vermek için zamanları olmadı. Sabahları Ruslar saldırdı ve İsveç'in bölgesel merkezlerinden biri olan Umeå şehrini hızla ele geçirdi. Burada kimse saldırı beklemiyordu ve bir savunma hazırlamıyordu - İsveçliler donmuş Kvarken Boğazı'nın aşılmaz olduğunu düşünüyorlardı.
Buz saldırısının sonuçları
İsveç kıyılarındaki kelimenin tam anlamıyla “buzun dışında” görünen Barclay ve Bagration askerleri, Charles XII'nin mirasçılarını korkunç şekilde korkuttu. Stockholm derhal ateşkes istedi ve savaşı sonlandırma konusunda konuştu.
Ancak, St. Petersburg'da şimdi sadece diğerlerinden korkuyorlardı. Finlandiya'daki Rus birliklerine komuta eden Buxgewden ve Knorring'in kararsızlığı ve uzun süre tereddüt etmesi nedeniyle, buz gezisi çok geç başladı - kışın ortasında değil, Mart ayında. İskender'in hükümeti, buzu çözdüren baharın İsveç'teki ileri Rus birliklerini tamamen kesecek ve onları düşmanca bir ülkede yalnız bırakacağından korktum.
Bu nedenle, Bagration ve Barclay de Tolly birliklerine, Fin kıyılarına dönmeleri emredildi, çünkü İsveç toplumu Baltık'taki Rus buz saldırısı karşısında savaşı sürdürmek istemedikleri için çok şok oldu. Mart 1809’taki Stockholm’de bir darbe gerçekleşti ve Nisan’da İsveç ve Finlandiya’nın sınırındaki birkaç çatışmadan sonra, savaş sonunda sona erdi. Aynı yılın sonbaharında barış sona ermişti - Rusya, Finlandiya'nın Büyük Dükalığı olan Suomi'nin bütün ülkesini ve böylece 1812'un uğursuz olaylarının arifesinde St. Petersburg'u kuzeybatıdan güvence altına aldı.
Baltık Denizi'nin buzunda dünya tarihinde benzeri görülmemiş bir kampanya yürüten Peter Bagration ve Mikhail Barclay de Tolly haklı olarak Rusya İmparatorluğu'nun en iyi generalleri olarak kabul edildi. Kısa süre sonra, iki Rus ordusuna liderlik ettiler, onurlu ve cesurca, yılın 1812 yazında Napolyon'un ilk ve korkunç darbesini üstlendiler.
İsveç'te, sonsuza kadar Rus askerlerinin buzlu saldırılarını hatırladılar ve bir daha asla Rusya ile savaşmadılar.