Şizoid kişilik bozukluğu nedir?
Şizoid kişilik bozukluğu olan kişilerin diğer insanlarla derin temas bozuklukları vardır. Duyguları – özellikle neşeyi – göstermek için çok az yetenekleri vardır ve bu nedenle genellikle başkalarına sert ve katı görünürler.
Benzer makale: Şizotipal kişilik bozukluğu nedir?
Genellikle inzivaya çekilirler ve neredeyse hiç sosyal temasları yoktur. Genellikle fanteziler kurarlar ve bunu muhtemelen temas eksikliğini ve sürekli sosyal izolasyonu telafi etmek için yaparlar.
Profesyonel yaşamda, genellikle başkalarıyla çalışmak zorunda olmadıkları görevleri seçerler çünkü orada bazen iyi sonuçlar elde edebilirler. Dışarıdan dayatılan yakın sosyal ilişkileri veya değişiklikleri tehdit edici olarak algılarlar ve daha sonra ani bir geri çekilmeyle tepki verirler.
Etkilenenlerin bazıları zamanla depresif ruh halleri veya korkular geliştirir. Bazıları yavaş yavaş sosyal olarak dışlanmış olduklarını ve hiç arkadaşlarının olmadığını fark ederler.
Diğerleri özel hayatta veya işte daha yoğun temas kurmaya zorlandıklarında korku ile tepki verirler. Bununla birlikte, uygun koşullar altında, örneğin, bir (veya daha fazla) başka insana güvenmesi durumunda bozukluk hafifleyebilir.
Vaka örneği
Daniel 55 yaşında ve kimyager olarak çalışıyor. Sekiz yıldır haftada bir kez bir film izlediğini ve cinsel ilişkiye girdiğini bildirdi. Aksi takdirde hiçbir kişisel bağlantısı yoktur. Diğer insanların neden birlikte zaman geçirdiğini anlamadığını belirtiyor. Daniel kendini göze çarpmayan biri olarak görüyor. Bununla birlikte, son 40 yılda korku için birkaç kez tedavi görmektedir.
Çocukluğu hakkında Daniel, annesinin ciddi şekilde hasta olduğunu ve iki ila dört yaşındayken kliniklerde çok zaman harcadığını bildiriyor. O zaman büyükannesi ile yaşamış. Sonra annesi ölmüş, babası ve yeni karısıyla yaşamış. Daha önce babasını çok az tanımış ve takip eden yıllarda nadiren evindeymiş. Bu süre zarfında Daniel şu tutumu geliştirmiş: “Diğer insanlarla bağ kurmak iyi bir fikir değil çünkü muhtemelen beni tekrar bırakacaklar.” Daniel çocukluğunda ve gençliğinde bile başkalarıyla temas ve ilişkilerden kaçınmış. Ayrıca sevdiği neredeyse hiç bir şey olmadığını bildiriyor.
Kimya çalışmaları sırasında Daniel sık sık korku ve panik atak yaşamış. Bu, işinde, başkalarıyla çalışmak zorunda olduğu görevleri üstlenmesi gerektiğinde de böyleymiş.
Terapi, Daniel’i diğer insanlarla daha fazla zaman geçirmeye teşvik ediyor. Bunu yapabilir ama neden yapması gerektiğini gerçekten anlamadığını belirtiyor.
Şizoid kişilik tarzı ve bozukluğu arasındaki fark
Şizoid kişilik tarzına sahip insanlar yalnız ve sosyalleşmeye isteksizdir. Yalnız yapabilecekleri aktiviteleri tercih ederler. Dahası, övgü ve eleştirilere çoğu zaman kayıtsızdırlar, nesnel ve tetikte olma eğilimindedirler.
Birçoğu bekar olarak yaşar ve tek başına uygulanabilecek mesleklerde çalışırlar. Bu mesleklerde genellikle başarılı olurlar. Ayrıca sosyal bağları olmadığı için zamanlarını da esnek şekilde kullanırlar.
Şiozid kişilik bozukluğuna sahip insanlar ise bunları çok daha yoğun yaşar ve bu yüzden bazen dolaylı olarak kendilerine veya yakın çevresine zarar verebilirler. Bozukluk düzeyinde bu kişiliğe sahip insanlar genellikle tedaviye ihtiyaç duyarlar. Tedavi hakkında kapsamlı bilgi aşağıda verilmiştir.
Ne kadar yaygındır?
Nüfusun yüzde birinden daha azının şizoid kişilik bozukluğundan etkilendiği tahmin edilmektedir. Bu nedenle diğer kişilik bozukluklarına kıyasla nispeten nadirdir. Erkeklerin kadınlardan daha fazla etkilenmesi muhtemeldir.
Şizoid kişilik bozukluğu nedenleri
Diğer kişilik bozukluklarında olduğu gibi, biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin bir etkileşiminin neden olduğu varsayılmaktadır.
Etkilenenlerin genetik olarak yatkın olduğuna inanılmaktadır – çünkü bozukluk, bir üyenin şizofreniye sahip olduğu ailelerde daha sık görülür. Bu insanlarda genetik faktörlerden dolayı özellikle yüksek düzeyde hassasiyet ve sinirlilik olduğu varsayılmaktadır.
Ek olarak, çocuklukta ebeveynlerin duygusal ihmali, istismar veya psikolojik bozuklukları gibi zor koşullar eklenirse, bu durum bozukluğun gelişimini destekleyebilir.
Psikanalitik bakış açısından, ebeveynlerin bu çocuklara olumsuz davrandığı veya çocuklarına kötü davrandığı varsayılmaktadır. Buna ek olarak, etkilenenlerin çocukluklarında tekrar tekrar başkalarıyla temas kurmaya çalıştıklarından ve başarısız olduğundan şüphelenilmektedir. Bu, onların son derece geri çekilmelerine ve şimdi herhangi bir temastan kaçınmasına neden olabilir.
Başka bir varsayım şizoid kişilik bozukluğu olan kişilerin öfke veya korku gibi duygular yaşayabileceği, ancak onları uygun bir şekilde ifade edemedikleri, böylece temaslardan ve daha yakın ilişkilerden tamamen kaçınabilecek olmasıdır.
Bilişsel-davranışçı perspektiften bakıldığında, etkilenenlerin başkalarındaki hisleri fark etmekte zorlandıkları ve bu nedenle duygusal uyaranlara neredeyse hiç tepki göstermedikleri varsayılmaktadır. Ayrıca, sürekli sosyal tecrit nedeniyle, sosyal becerilerde eksikliklere sahip olabilirler ve bu nedenle tatmin edici ilişkiler kurmakta zorlanabilirler.
Şizoid kişilik bozukluğu belirtileri
Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı‘na göre özellikleri arasında; sosyal ilişkilerdeki kopukluk ve duyguların ifadesinde sınırlılık ile karakterize olan derin bir davranış modeli vardır. Bozukluk genellikle geç ergenlik veya erken yetişkinlikte başlar, ancak daha erken de kendini gösterebilir ve bazen çeşitli durumlarda fark edilir.
Semptomlar organik bir nedenden kaynaklanmaz ve çoğu zaman başka bir zihinsel bozukluk ortaya çıkmaz. DSM’ye göre, aşağıdaki kriterlerden en az dördünün karşılanması gerekir:
- Etkilenenlerin ne yakın ilişkilere arzusu vardır ne de bundan zevk alırlar. Buna bir ailenin üyesi olmanız da dahildir.
- Mümkün olduğunca yalnız girişimleri tercih ederler.
- Varsa, başka biriyle cinsel deneyimlere çok az ilgi duyarlar.
- Sadece birkaç işten sınırlı şekilde zevk alırlar.
- Birinci derece akrabaları dışında yakın arkadaşları ya da sırdaşları yoktur.
- Övgü ve eleştirilere kayıtsız görünürler.
- Duygusal olarak soğuk ve uzak görünürler veya sadece sınırlı duygular gösterirler.
Şizoid kişilik bozukluğu teşhisi
Eğitimli bir akıl sağlığı uzmanı, tipik olarak şizoid kişilik bozukluğunu teşhis edecektir. Bu, semptomlara başka herhangi bir sorunun neden olup olmadığını belirlemek için fizik muayene ile başlayacak ve ardından bir psikiyatrik değerlendirme yapılacaktır. Bu, kişinin semptomlarını ve düşüncelerini değerlendirmek için anketlerin yanı sıra ruh sağlığı uzmanının şizoid kişilik bozukluğunun potansiyel risk faktörlerini belirlemesine yardımcı olur.
Tüm testlerden alınan yanıtlar, doktorun veya psikoloğun bir tanıya ulaşmasına yardımcı olacaktır, ancak aynı zamanda semptomları Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’nda (DSM) belirtilen kriterlerle (yukarıda vermiştik) karşılaştıracaktır. Kişi, şizoid kişilik bozukluğu için listelenen özelliklerden dördünü veya daha fazlasını gösterirse, kesin tanı koyulacaktır.
Şizoid kişilik bozukluğu tedavisi
Tedavi genellikle terapi olarak yapılır ancak bazı durumlarda ilaçlar da kullanılabilir.
Psikoterapötik yaklaşımlar
Şizoid kişilik bozukluğu psikanalitik veya derin psikolojik veya bilişsel-davranışçı terapi yaklaşımlarıyla tedavi edilebilir. Psikoterapi, hastaların davranışlarını küçük adımlarla değiştirmelerine yardımcı olabilir, böylece başkalarıyla tekrar iletişim kurabilir ve yavaş yavaş onları tatmin edici olarak deneyimleyebilirler. Terapide, genellikle basit tedavi hedefleri seçilir, odak genellikle mevcut problemleri ve stres faktörlerini değiştirmektir.
Psikoterapide olası sorunlar ve olası çözümler
Kural olarak, etkilenen kişiler nadiren kendi inisiyatifleriyle terapiye gelirler. Birçoğu mutsuz hisseder ama durumdan şikayetçi değildir, kendilerini akıl hastası olarak görmezler. Depresyon, anksiyete, alkol veya uyuşturucu kullanımı genellikle tedaviye başlamanın nedenleridir.
Terapide, hastalar genellikle uzak, her şeye kayıtsız görünürler ve çoğu zaman çok az ilerleme kaydederler. Ayrıca terapistle daha yakın ve güvene dayalı bir ilişki kurmakta zorlanırlar. Bu nedenle terapist güven veren, sürdürülebilir bir ilişki kurmak için çok çalışmaktadır.
Terapist, diğer hastalara göre daha aktif ve destekleyici davranır; örneğin, daha sonraki prosedür için somut önerilerde bulunur. Aynı zamanda, duyguları ön plana koyarak hastayı boğmamalıdır. Bunun yerine, terapist hastanın daha fazla mesafe ihtiyacına cevap vermeye çalışabilir.
Psikanalitik ve derin psikoloji temelli terapi
Şizoid kişilik bozukluğu için psikanalitik terapinin amacı, etkilenenlerin insanlarla tekrar iletişim kurmasını sağlamaktır. Terapistler bu insanlara kararlı ve sabırlı davranırlar.
Öte yandan, terapi aynı zamanda yalnız kalma veya kişilerarası ilişkilerden çekilme tercihini de dikkate alır. Örneğin, hastalar sadece tatmin edici bir yaşam sürdürebilecekleri yollar ararlar ve terapist bu konuda yardımcı olur.
Bilişsel davranış terapisi
Bu terapide hastalar yavaş yavaş tekrar temasa ihtiyaç duymaya yönlendirilirler, duygusal ve kişilerarası deneyimlere açılırlar. Daha sonra, adım adım başkalarıyla temas kurmalı ve aynı zamanda duygulara izin vermelidirler.
Ayrıca duygularının daha farkında olma ve olumlu duyguları daha sık deneyimleme konusunda pratik yapabilirler -(örneğin hoş aktiviteler yaparak).
Şizoid kişilik bozukluğu olanlar sık sık temas halinde sert ve küçümseyici davrandıklarından veya hızlı bir şekilde geri çekildiklerinden, sık sık eleştiri veya arkadaşlıkta bir kopma gibi olumsuz tepkiler alırlar. Bu nokta terapide de ele alınabilir:
Hastalar diğerlerinde hangi davranışların bu reaksiyonları tetiklediğini öğrenir – ve daha sonra davranışlarını kendileri ve başkaları için daha tatmin edici olacak şekilde değiştirmek için sosyal beceriler konusunda eğitim alabilirler.
Grup terapisi
Şizoid kişilik bozukluğu olan insanlar genellikle çok sakindir ve bir grupta tedavi edilebilir. Grubun onları kabul ettiğini ve orada güvende olduğunuzu fark ederlerse, grup terapisi yardımcı olabilir. Yavaş yavaş etkilenenlerin daha fazla sosyal hayatta yer almalarına ve yakınlık korkularının üstesinden gelmelerine yardımcı olabilir.
Grupta sosyal ilişkilerin de olumlu ve tatmin edici olabileceğini deneyimleyebilirler. Ayrıca yeni duygusal deneyimlere nasıl izin verileceğini, başkalarından gelen geri bildirimleri kabul etmeyi ve sosyal becerilerini geliştirmeyi öğrenebilirler.
İlaçlarla tedavi
Psikiyatrik ilaçlar bazen şizoid kişilik bozukluğunda psikoterapiye eşlik etmek için kullanılır – özellikle şiddetli depresyon, anksiyete veya sanrılı semptomlar gibi diğer zihinsel bozukluklar aynı anda ortaya çıkarsa. Bununla birlikte, şizoid kişilik bozukluğunda ilaçların yararları henüz net olarak kanıtlanmamıştır.
Kaynak ve ileri okuma:
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: