Taşınır rehni, alacaklının bir ya da birden fazla
alacağını teminat altına almak amacıyla,
rehin veren (malik) tarafından bir ya da birden fazla
mal veya hak üzerinde rehin kurmasını
amaçlayan bir rehindir. “Taşınır
Rehni” ifadesinin içinde; teslime bağlı
rehin, Türk Medeni Kanunu'nun
940 ıncı maddesinde
öngörülen rehin, ticari işletme rehni, hapis hakkı, alacak ve sair haklar üzerindeki
rehinler yer almaktadır . Kanun koyucu,
taşınır rehnini düzenlerken esas itibarıyla teslime bağlı rehin türün örnek almıştır. Buna bağlı olarakta taşınır rehnin temelini teslime
bağlı rehin oluşturur.
Teslime bağlı taşınır
rehni, belli bir alacağı teminat altına almak ama- cıyla,
konusunu oluşturan taşınırın araçsız olarak, alacaklıya veya bir gü- venilir üçüncü kişiye geçirilmesiyle
kurulan ve hukuksal işleme dayanan
bir taşınır rehin türüdür.
Teslime bağlı rehin
Genel Olarak
Teslime bağlı taşınır
rehni, belli bir alacağı teminat altına almak amacıyla, konusunu
oluşturan taşınırın araçsız olarak, alacaklıya veya bir güvenilir üçüncü kişiye geçirilmesiyle kurulan
ve hukuksal işleme dayanan bir taşınır
rehin türüdür. Bu rehin türünün konusunu dar ve teknik an- lamda taşınırlar (prensip
olarak maddi değeri olan eşyalar) oluşturmakla birlikte, alacağın da hukuken geçerli ve miktarının belirlenebilir olması gerekmektedir.
MK.m.9464 hükmüne göre; rehinli alacaklı, rehinle teminat altına alınan alacağın ödenmediği
hallerde, rehin konusu taşınırı paraya çevirerek alacağını elde etme yetkisine sahiptir.
Alacaklının rehinli mal üzerinde kural alarak başka bir hakkı yoktur, alacaklı rehinli mala ilişkin herhangi bir tasarruf
işlemi yapamaz ve rehinli maldan(paraya çevirme hakkının kullanılması dışında) yararlanamaz.
Ancak taraflar alacaklının rehinli malı kullanma ve ondan yararlanma hakkına sahip olduğunu kararlaştırabilirler6.
MK.m.945 hükmü göre, rehinli alacaklının
aksine davranışlarda bulunması halinde ise, meydana gelen zararlardan
dolayı sorumlu olacağı öngörülmüştür.
Rehin verenin mutlaka şahsen borçlu olması gerekmez. Başkasının
borcu için de kendi malı üzerinde alacaklı lehine rehin
kurabilir. Yani borçlu ve malikin aynı
kişi olması gerekmez. Ayrıca bir taşınır eşya
üzerinde rehin hakkı kurulması, tek
başına malikin tasarruf yetkisini sınırlamaz. Malik MK.m. 941/1 hükmü uyarınca söz konusu taşınırın mülki- yetini devredebileceği gibi, ikinci bir rehin hakkı da tesis edebilir.
Taşınır üzerinde birden fazla rehin kurulması durumunda art rehin durumu oluşur. Ancak bu durumda MK.m. 941/1 hükmü uyarınca malikin , birinci alacaklıya , alacak ödendiği
zaman taşınırı diğer alacaklıya teslim etmesi gerektiğini belirten yazılı bir bildirimde bulunması gerekir.
Teslime bağlı rehin
para alacakları yanında diğer edim yükümlülükleri içinde kurulması mümkündür. Alacağın miktar olarak kesin şekilde belirlenmiş
olması gerekmez; belirlenebilir olması yeterlidir. Ancak taşır rehni alacağa bağlı
bir hak(alacağın bir fer’ idir) olduğundan, alacağın geçerli olması şarttır. Alacakla birlikte doğar, ancak alacak herhangi
bir sebep yüzünden geçersiz olur ise rehin hakkı da son bulur.
Teslime bağlı rehin
medeni kanunun 939 uncu ve devamı maddeleri arasında düzenlenmiştir.
Teslime Bağlı
Taşınır Rehninin Kurulmasını Sağlayan Hukuki
İşlemler
Teslime bağlı rehin,
rehin edilecek taşınırın dolaysız zilyetliğinin alacaklıya veya tarafların anlaştıkları
üçüncü kişiye geçirilmesi ile kurulur. MK.m.936/1 hükmü uyarınca, taşınırlar,
ancak zilyetliğin alacaklıya devri suretiyle rehin edilebilir.
Rehin kurulabilmesi için iki ayrı işleme ihtiyaç vardır bunlardan biri; rehin
konusu taşınırın maliki ile alacaklı
arasında yapılacak rehin sözleşmesi, diğeri ise rehin konusu taşınır üzerindeki dolaysız zilyetliğin alacaklıya
devredilmesidir.
Rehin Sözleşmesi
Rehinli alacaklının, taşınır eşya üzerinde rehin hakkı kazanabilmesi
için, bu hususta rehin veren ile rehin
alanın anlaşmış olması gerekir. Rehin verenin, üzerinde rehin kurulması için taşınırın dolaysız zilyetliğinin rehinli alacaklıya devri, rehinli alacaklının
da taşınırın dolaysız zilyetliğinin
devredildiğini kabul etmiş olması aranır. Ancak MK.939. maddesinde teslime bağlı
rehinde, rehin sözleşmeden hiç söz etmemiştir.
Bu sözleşme, rehin
hakkının kazanım sebebini oluşturur ve herhangi bir şekle tabi olmaksızın yapılabilinir(sözlü olarak ta
yapılabilir). Rehin sözleşmesinin taraflarından biri daima alacaklıdır. Karşı tarafın mutlaka da borçlu olması şart değildir; üçüncü bir kişi de borçlunun borcu
için kendi taşınırını rehin verebilir.
Dolaysız Zilyetliğin Alacaklıya Devredilmesi
Dolaysız zilyetliğin devri, rehin hakkının kamuya karşı açıklığa kavuşmasını sağlar(aleniyet
ilkesi). Öncelikle zilyetliğin devri şartı, rehin veren kimse ile alacak ilişkisine
girecek olan üçüncü şahıslar, söz konusu taşınır üzerinde daha önceden bir rehin hakkının tesis edildiğini öğrenme imkanına sahip olurlar.
Taraflar arasında bir rehin sözleşmesinin yapılmış olması, teslime bağlı rehnin kurulması için yeterli değildir. Çünkü rehin sözleşmesi alacaklıya, sadece rehin konusu olan
taşınırın dolaysız zilyetliğinin teslim
veya havale yoluyla kendisine devredilmesini
isteme hakkı verir.
MK.m.939/f.3 hükmüne göre “Taşınır, fiilen yalnız rehnedenin hâkimiyetinde kaldığı sürece
rehin hakkı doğmaz.” Bu yüzden rehin hakkını ayni bir hak olarak doğabilmesi
için yapılması gereken ikinci işlem,
rehin konusu taşınır üzerinde dolaysız
zilyetliğin alacaklıya devredilmesidir. Bu ise rehin hakkının
ayni bir hak olarak doğumunu sağlayan tasarruf işlemidir
ve rehin sözleşmesi de bu tasarruf işleminin hukuki sebebini oluşturur.
Dolaysız zilyetliğin alacaklıya mutlaka da taşınırı fiilen teslim
etmek suretiyle devredilmesi şart değildir. Dolaysız zilyetlik fiilen teslimden
başka yollarla da, örneğin; rehin konusu
malda üçüncü bir kişi dolaysız zilyet ise, malik teslime bağlı
rehni zilyetliğin havelesi yoluyla
da kurabilir.