Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Ünite 2 Özet
İlaçların kullanılma yolları ve emilmeyi tanımlamak.
İlaçlar çeşitli yollarla (deri, ağız, solunum, parenteral yollar gibi) verildikten sonra uygulama yerlerinden emilerek sistemik dolaşıma girerler. Deri ile krem, losyon, merhem gibi sıvı ve yarı-katı ilaçlar; ağız ile draje, kapsül, çözelti, tablet, toz gibi sıvı ve katı ilaçlar; solunum ile sıvı ve gaz haldeki ilaçlar; kas-içi, deri-altı gibi parenteral yollarla da enjeksiyonluk çözelti, suspansiyon gibi ilaçlar uygulanırlar. İlaçlar kan dolaşımı ile etki yerlerine ulaşırlar ve etkilerini oluştururlar.
İlaçların vücutta dağılması, metabolizması ve atılmasını açıklamak.
Kan dolaşımında ilaçlar serbest ve plazma proteinlerine bağlı halde taşınırlar. Vücudun her tarafına aynı ölçüde geçemezler; beyine kolay giremezler, gebelerde plasenta, sağılanlarda meme bezi geçiş engeli oluşturur. Vücutta değişik oranlarda ve şekillerde metabolize edilirler. Vücudu, öncelikle idrar ve safra olmak üzere, çeşitli yollarla (süt, ter, solunum havası gibi) değişmemiş ve metabolitleri halinde terk ederler.
İlaçların etki şekillerini ve etkilerini açıklamak.
İlaçlar etkilerini, bazı fiziko-kimyasal özellikleri dışında, genellikle hedef yapılardaki reseptörleri aracılığında oluştururlar. Reseptörleri etkilemeleri, etkilerinin ortaya çıkmasına kadar giden olaylar zincirinde, reseptör-sonrası olayları başlatır. Bazı ilaçlar reseptörleri etkiler ve etkileri doğrudan oluşurken, bazıları G-proteini aracılığnda etkirler; hücre içinde etkisine aracılık edecek maddelerin (ikinci-haberciler diye bilinir) şekillenmesine yol açarlar. Bazılarının etkilerine enzim etkinliğini engellemeleri, bazılarının etkilerine iyon-kanallarında iyon akımını değiştirmeleri, bazılarının etkilerine de taşıt proteinleri etkilemeleri aracılık eder.
İlaçlar arasında etkileşmeleri, ilaçların yan ve zararlı etkilerini tanımlamak.
İki ilaç birlikte kullanıldıklarında, dikkatli olunmaz ise aralarında etkileşmeler oluşabilir; bu etkileşmeler bir yandan ilacın beklenen etkisinin ortaya çıkmasını engellerken diğer yandan da hasta için tehlikeli olabilir. İlaçlar kullanılırken, istenen etkileri yanında, istenmeyen etkileri (yan etki, zararlı etki) ile de karşılaşılabilir. Onun için, ilacın istenen etkileri ile beraber hekim o ilacı kullanırken karşılaşabileceği yan etkileri ve doz aşımı halinde veya ilaca duyarlılığı artırabilen etmenler hususunda da dikkatli olmalıdır.