Gorki'nin dünya edebiyatına kazandırdığı otobiyografi üçlemesinin ikincisi, Ekmeğimi Kazanırken, Çocukluğum'da yetim bir çocuğun -aynı zamanda dünya nimetlerine de yetim- dünyaya tutunma tutkusunu gösteriyordu bize. Şimdi çalışma zamanıydı, yaşam için ekmek gerekliydi. Çocukluğunda ruhen ve bedenen çektiği acılar kendisini erkenden olgunlaştırmış olacak ki! Küçük yaşında ekmek kavgasına başlamak zorunda kalmış. arkadaşları sistemli eğitimden geçerken, o hayat okulunda sınıf atlamaya çalışıyordu. Gorki, acının edebiyatını yapmıyor, gerçek hayatta alt tabakanın yaşamlarını yani dünyayla olan bağlarını anlatırken, acı kendiliğinden çıkıyordu ortaya.
Eserde Gorki, hayat basamaklarına tırmanırken karşılaştığı şeyleri yalın bir halde aktarmaya çalışıyor. Çalıştığı ortamlardaki insanların maddi olarak çektiği sıkıntıları ve bu anlamda yaşadıkları sefaleti aktarmaya çalışıyor. Aslında bu sefalet durumdan ziyade kendisini etkileyen şeyin batıl inançlar ağında çırpınan insanların davranışları olduğunu anlıyoruz. Üst tabakanın kibri ne kadar çirkin görünüyorsa alt tabakadaki bozulmuş karakterler de o kadar tiksinti uyandırıyordu... Ekmek uğruna insanlar ikiyüzlülüğü bir geçim sıfatı haline getirmeleri Gorki'yi derinden sarsıyordu... Çıraklık yaptığı bir ayakkabı dükkanındaki izlenimlerini şöyle aktarıyor: "Sık sık tanıdık bir kadın müşteriyi nazik bir şekilde selamlayıp, tatlı sözlerle uğurladıktan sonra, arkasından utanmadan bir yığın çirkin laf ederlerdi. İçimden, sokağa fırlayıp koşarak kadına yetişmek ve hakkında neler konuştuklarını bir bir anlatmak gelirdi."
Gorki, kitaplarla tanışınca düşünce dünyası değişmeye başlar. Çevresinden bulamadığı güzel şeyleri, iyi insanları kitaplarda bulmaya başlıyor, -eserde bu bağlamda birçok kitap ismi verilir, hangi kitapta veya yazarda neleri bulduğunu anlatır: "Dickens ve Walter Scott’un kitaplarını çok beğenmiştim. Bu yazarların aynı kitabını iki üç kez tekrar tekrar büyük bir keyif alarak okuyordum.
Walter Scott’un kitapları, bana zengin bir kilisede düzenlenen görkemli bir ayini anımsatıyordu. Bu ayinler biraz uzun ve sıkıcıydı, ama hep şatafatlıydı.
Dickens, benim için önünde hep saygıyla eğileceğim bir yazar olarak kaldı. Bu adam o pek güç olan, insanları sevdirme sanatında şaşılacak bir başarı elde etmişti....
Turgenyev’in kitapları kadınların şanlı ve şerefli varlıklar olduklarını vurguluyor, onları övüyordu." Her fırsatta kitaplara sarılır, kitaplarda geçenleri ile çevresindekileri karşılaştırmaya başlar ve fark eder ki, "Yabancı yazarların kitaplarında hayat daha saf, daha güzeldi." bu durum kitaplarla olan bağını daha da sağlamlaştırır. Aslında kitaplara sarılan her insanın benzer gerekçeleri yok muydu, hep gerçek hayatında bulamadıklarını kitaplar da aramak değil miydi mevzu?...
Eserdeki birçok diyalogta, okumaktan bahsedilir. O kadar çok "oku" kelimesi geçiyor ki, ister istemez Gorki'nin aslında ekmeğini kitaplardan çıkardığını düşünmeye başlıyorum. Yani Gorki ekmeğini okuyarak kazanıyor belki o zaman değil ama yıllar sonra bu ekmeği alıyor. Kitaplar olmasıydı, o öksüz insanı kim tanıyabilirdi ki! Kitaplardan kendine bir dünya oluşturan yazar, daha doğrusu kendisini eksilerden başlatan dünyaya başkaldırıp, kitaplarla kendine yeni bir dünya oluşturuyor. Okumanın gücüne daha güzel bir örnek düşünemiyorum.
Eser bağlamında Gorki'yi değerlendirebileceğimiz birçok nokta var bunlardan bir tanesi, çok karşılaştığımız bir durum diye düşündüğüm, kimsesiz çocukların asi ve bazen de anlaşılmaz hareketleri. Belki insan psikolojisi konusu olan bu durumun nedenini Gorki kendinden yola çıkarak şöyle ifade ediyor: "Felaketleri, hastalıkları, yakınmaları sevmez, nefret ederdim. Kan, dövüş gibi gaddarlıkları, hatta sözlü alayları görmeyi hazmedemezdim. Bu tepki hızla soğuk bir öfkeye dönüşür, ben de vahşi bir hayvan gibi dövüşür, sonra da yaptıklarımdan ıstırap çekecek kadar utanç duyardım.". Tabii ki Gorki'nin kitaplardan aldıklarını hayatına aktarması o kadar da kolay olmamış. Çünkü öğrendikleri, gerçek hayatıyla çelişki içindeydi yani hayat midesi öğrendiklerini hazmedemiyordu. "Başımdan geçenler, okuduklarım, zihnimi kurcalayan şeyler yüzünden sanki şişmiştim, üzerime bir ağırlık çökmüştü. İç dünyamı yokladığımda, izlenimlerimin birikimini, çeşitli eşyaların tıka basa ve gelişigüzel bir şekilde yığıldığı karanlık bir mahzene benzetiyordum. Bunları yerli yerine koymaya ne gücüm ne de yeteneğim yetiyordu...
Ve birçok şey öğrenmeme rağmen bunlar yerine oturmamıştı.
Sallanıyor ve bir masa üzerine eğri olarak konulmuş bir kap, suyu nasıl sarsarsa, beni de öyle sarsıyordu."
Gorki, o yaşlardaki ruh halini o kadar güzel ve net bir şekilde ifade ediyor ki, bunun üstüne kendimden bir şey katmaya ihtiyaç duymuyorum: "İçimde iki kişilik yaşıyordu: Bunlardan biri, bir sürü tiksindirici ve alçakça şeyle karşılaştığı için biraz ürkmüştü. Günlük yaşamın korkunç bilgileri karşısında aciz kalan bu kişi hayata, insanlara güvensizlik ve şüpheyle bakmaya, herkese, hatta kendisine bile güçsüz bir merhamet duymaya başlamıştı. Bu kişi, kitaplarla baş başa, sessiz, yalnız, insanlardan uzak bir hayatı, manastırı, orman bekçi kulübesini, İran’ı, şehrin kenar mahallelerinden birinde gece bekçiliğini düşlüyordu. Az insanın olduğu, insanlardan olabildiğince uzak bir yaşamdı bu.
Dürüst ve zekice yazılmış kitapların kutsal ruhu tarafından sınanmış ikinci kişilik ise günlük yaşamın korkunçluğunun baş edilmez gücünü görerek, bu gücün kafasını koparabileceğini, çamurlu ayaklarıyla kalbini çiğneyebileceğini hissediyor ve dişlerini kenetleyip, yumruklarını sıkarak her türlü tartışma ve kavgaya hazır bir halde, gayretle kendini savunuyordu. Bu kişilik, sevme ve merhamet duygularını yoğun olarak yaşıyor ve Fransız roman kahramanları gibi kılıcını kınından çekerek dövüşe hazır bir pozisyon alıyordu."
Bütün bunlara rağmen çevresinde seslendirilen bir parçanın sözleri âdeta hayat mücadelesinin şifresini veriyor bize:
"Kader, neşemize engel olamaz
İsterse varsın belimizi büksün" ...
ve Gorki, kaderin kendisine verdiği acıya inat kitaplardan neşeyi çalıyordu. #50862063
"Acım bana aitti, ama neşem çalıntıydı..."