Bruce Wallace’ın The World için hazırladığı bu makale ve radyo raporu 16 Eylül 2015’te PRI.org’da yayınlandı ve içerik paylaşımı anlaşmasının bir parçası olarak burada yeniden yayınlandı.
Bangladeş’in başkenti Dakka’daki tuğla ve oluklu kalay binanın üçüncü katındaki küçük odaya sadece 15 kişi sığabilir. Daha çok insan odanın hemen dışındaki koridordan dinler. Hepsi diğer şirketlerin yanı sıra Gap ve Target için kıyafet yapan bir giysi fabrikası olan Dacca Dyeing’de çalışmaktadır. Bir sendika kurmak istiyorlar.
Bangladeş’in konfeksiyon endüstrisi son yıllarda iki felaket yaşadı: Kasım 2012’de Tazreen yangını ve 2013’ün Nisan ayında Rana Plaza fabrikası çöktü. Sanayi reform Uluslararası eylem izledi, ama böylece emek örgütleme yaptı. Çoğu kadın olan işçi grupları, halka açık ve potansiyel olarak tehlikeli bir adım atmaktan bahsetmek için bunun gibi odalara toplandı: Fabrikalarını yöneten insanlara — neredeyse hepsi erkeklerin — sendikaya geçmeyi planladıklarını söylemek.
Akşam dua çağrısı dışarıda bittiğinde Sritee Akter bu gruba seslenmeye başlar. Konfeksiyon İşçileri Dayanışma Federasyonu’nun genel sekreteri. Ondan önce kendisi de bir giysi işçisiydi.
1994’te maaşı 250 taka — yaklaşık 3 dolar — bir ay — diyor. O zamandan beri işçi hakları için savaştığını ve iki kez hapse girdiğini söylüyor.
“Ben bir işçiyim. Ben lider değilim. Kendimi asla bir lider olarak tanıtmam” diyor. “Senden biraz daha fazla anlıyorum. Ama senin bildiğin ve benim bilmediğim şeyler var.
Bangladeş’te sendika organize etmek yasadışı değil, ama işçiler hala gizlice buluşmaya çalışıyor. Yakın zamanda toplantılarını buraya taşıdılar çünkü eski yerlerindeki komşular sorular sormaya başladı. Akter, işçileri patronlar öğrenirse, işçileri birbirlerine karşı kışkırtmaya çalışacaklarını, daha sonra onlara karşı kullanılabilecek şeyleri imzalatmalarını ve onları kovmak için nedenler arayacaklarını söyledi. Onlar da şiddete maruz kalabilir.
Akter, “Bir gün Rahima’yı vurabilirler” diyor, bu da yakınlarda oturan bir kadını işaret ediyor. “Başka bir gün başka biri olabilir. Kötüye karşı konuşmalısın, böylece bir daha başka işçiye vurmaya cesaret edemezler.”
İki yıl önce, giysi işçileri zorlu bir ücret artışı — asgari maaşı iki katına çıkarmaktan fazlası- ayda 68 dolara denk geldiler. Akter, sendikaların önümüzdeki beş yıl içinde bunu tekrar ikiye katlamak için mücadele edeceğini söylüyor. Yeni bir iş hukuku ayrıca daha uzun annelik yaprakları ve işçiler için kâr paylaşımı garanti eder. Ama Akter, sadece sendikaların bu sözleri gerçeğe dönüştürebileceğini söylüyor.
“Sendika bir şemsiye gibidir,” diyor işçilere. “Yağmurda ıslanmayacağız, güneşte de ısınmayacağız.”
Yaklaşık yarım saat sonra, işçiler sendika istediklerini söyleyerek formları doldurmak için sıraya girmeye başlarlar. Akter konuşmaya devam ediyor.
Birkaç gün sonra, tercümanım ve ben Bangladeş Konfeksiyon Üreticileri ve İhracatçılar Birliği’nin ofislerinden çıkarken Akter’e veya konfeksiyon fabrikası sahiplerinin sanayi grubu olan BGMEA’ya rastladık. Konfeksiyon ihracatı geçen yıl 24 milyar dolarlık, Bangladeş’in toplam ihracatının yüzde 80’ini oluşturdu. Ülkenin seçilmiş yetkililerinin çoğunun bu ihracatta bir payı var. Akter’ın karşı karşıya olduğu da bu.
Sendikalar 2007 yılında Bangladeş’te siyasi kargaşayı çözmek için askeri destekli bir acil durum yasası kapsamında yasaklandı. Ama 2013’te yeni iş hukuku yürürlüğe girdiğinden beri bir emek örgütleme patlaması oldu. AFL-CIO’nun Dhaka’daki Dayanışma Merkezi’ne göre, o tarihten bu yana yaklaşık 400 sendika onaylandı. Şimdi sendikalar yaklaşık 150.000 giysi işçilerini kapsıyor, hala toplam dört milyonun küçük bir kısmı. Tarihsel olarak, giysi işçilerinin yüzde 80’ini oluşturan kadınlar liderlikte az temsil edildiler.
UC Berkeley’deki Chowdhury Bangladeş Çalışmaları Merkezi’ni yöneten Sanchita Saxena, “Bu sendikalar çoğu kez hiyerarşik, çok erkeklere hakim,” diyor. “Çoğu zaman sendika başkanları ya da sendika patronları profesyonel sendika işçileridir, bu yüzden hiç giysi fabrikasında çalışmamışlardır.”
Yine de sendikalarda kadın liderliği artıyor. Ülkenin en gözle görülür iki giysi işçisi lideri kadınlardır (Nazma ve Kalpona Akter — birbirleriyle veya Sritee Akter ile ilişkisi yoktur). AFL-CIO, fabrika seviyesindeki liderlerin üçte ikisinin artık kadın olduğunu bildiriyor.
Ve bu sendikalar için iyi bir haber olabilir, çünkü giysi işçilerini kaydolma riskini almaya ikna etmeye çalışıyorlar. Organizatör Sritee Akter kendi seviyesindeki işçilerle nasıl konuşulacağını bilir. Örneğin, sadece kırsal Bengalilerin bilhassa kaygan balık türlerine tutunmayı anlayabileceği bir metafor kullanıyor.
“Sahipleri kaygan bir balık gibi kaygan ve kaygan balık yakalamak için neye ihtiyacımız var biliyor musun?” O soruyor.
“Küller!” İşçiler söylüyor.
“Küller. Küller bizim birliğimizdir,” diyor Akter. “Tüm işçilerin birleşmesi gerekir.”
Akter’in Dacca Boyama şirketi çalışanlarıyla görüşmesinden birkaç ay sonra kontrol ettim. Başbakan, hükümetin sendika başvurularını iki kez geri çevirdiğini, her ikisinde de işçilerin gerekli yüzde 30’undan imza almadığını iddia ettiğini söyledi.
Akter göz korkutucu değil ama. Tekrar başvuruda bulunacaklarını ve bir dahaki sefere işçilerin%70’inden imza alacaklarını söylüyor. Başta Dacca Boyama işçilerine söylediği gibi, “Orada kafan kapalı oturamazsın. Haklarınızı talep etmek zorundasınız.”
Kaynak https://globalvoices.org/2015/09/21/most-bangladeshi-garment-workers-are-women-but-their-union-leaders-werent-until-now/