İlk çağlardan günümüze kadar insanlar duygularını çeşitli şekillerde dışa vurmuşlardır. Bu dışavurumun en güzel şekli sanattır. Resim sanatı ise mağaralara yapılan resimlerden modern post-modern resimlere kadar sanatın en önemli parçasıdır. Tarih boyunca çeşitli dehalar duygu, düşünce, öfke, aşk veya sırlarını tablolarına öyle bir şekilde işlemişlerdir ki, hala çözmek için uğraşmaktayız…
1 Mona Lisa
Leonardo da Vinci'ye ait olan bu eser aslında boyut olarak çok küçüktür ve Paris'te Louvre müzesinde yer alır. Boyutunun küçük olmasının sebebi Leonardo da Vinci'nin gittiği her yere kendiyle götürmesi ve toplamda tabloyu iki yılda bitirmesidir rivayetlere göre. Bu, tabloyu daha da ilginç kılıyor... Peki nedir tüm dünyanın en çok konuşulan tablosu olma özelliğinin sebebi?
En bilineninden başlayalım: belirsiz gülümsemesi ve ifadesiz yüzü... öncelikle Mona Lisa nın yüzünün Da Vinci'nin altın oranına sahip olması zaten enteresan ve kusursuz olduğunu gösteriyor. Tablo ikiye ayrıldığında ise Lisa'nın yüzünün bir tarafı gülüyor, diğer tarafı ise üzgün... İlginç olan ise, Lisa'yı çok güzel bulanlar olduğu kadar, çok çirkin, sinir bozucu veya önemsiz bulanlar da azımsanacak kadar değil.
Gelelim ikinci ilginç özelliğine: Kaş ve kirpiklerinin olmaması... Bir rivayete göre o dönemlerde kadınlar arasında kirpik ve kaşları yolmak moda imiş. Bir jinekologa göre ise Mona Lisa bir kadın hastalığına yakalanmış, hatta yüzünün ve dudaklarının solgunluğunu da buna bağlamışlardır. Diğer bir rivayet ise, Lisa'nın yeni doğum yapmış bir kadın olduğu ve yeni doğum yapanların kaş ve kirpikleri yoldukları. Üstünde yeni ölen çocuğunun acısını taşıması yüzündeki gizemli ifadenin varsayımlarından biri. Son karar ise şu şekilde olmuş, Leonardo tabloda aslında kadının kaş ve kirpiklerini en son çizmiş fakat restorasyon çalışmalarında sonradan silinmiş, şeklinde.
Ve en önemli sır... Mona Lisa'nın cinsiyeti...
Mona Lisa'nın aslında bir anagram olduğu ve Amon Lisa (kadın-erkek) anlamına geldiği ve Leonardo'nun aslında kendisi olduğu şeklinde iddialar çok fazla. Leonardo'nun kendi portresiyle kıyaslandığında ise ilginç bir şekilde benzediği aşikar. Ve kadının aslında Leonardo'nun kızı olduğuna dair de yorumlar bulunmakla beraber Louvre Müzesindeki adı: Francesco del Giocondo’nun karısı Lisa del Giocondo
Bitmek tükenmek bilmeyen ,“Bu kadın gülümsüyor mu, yoksa acı acı tebessüm mü ediyor?” sorunsalına yeni bir araştırma konusu daha eklendi. Altın orandı, gülümsemeydi derken, sonunda yüzdeki duygu dağılımı yüzdesini de tespit ettiler. Araştırmacılara göre Mona Lisa yüzde 83 mutlu (aslında bizde bu yüzde çok fazla), yüzde 9 tiksinti içinde, yüzde 6 korkuyor, yüzde 2 ise öfkeli. Bu sonuca Amsterdam Üniversitesi ile Illinois Üniversitesi’nin ortak hazırladığı “bilgisayarla duyguları tanıma programı” kullanılarak ulaşılmış. Netice olarak Mona Lisa ifadesiz bir kadındır. Peki Leonardo’nun amacı zaten bu muydu? Bu da muhtelif rivayetler içeren ayrı bir konu. Sanat tarihçilerini en çok meşgul eden şey, Mona Lisa’nın bu gizemli tebessümü. Kimi araştırmacılara göre Lisa bir sır saklıyor ve bunu yüz hatlarından belli ediyor. Ancak başka bilim insanları da bu gülüşü, bir poz için saatlerce oturmasının etkisiyle, sıkılmış olmasına bağlıyor.
2 İnci Küpeli Kız-Johannes Wermeer
Johannes Wermeer tarafından çizilen bu resmin modeli olan kızın Wermeer'in kızı olduğunu söyleyenler de var fakat, filmini izlediğimizde çok farklı bir hikaye anlatılıyor. Spoiler vermek gibi olmasın ama Johannes'in gizliden gizliye aşık olduğu evindeki bir yardımcısı olduğu şeklinde gösterilmişti. Duyguları başarılı yansıtması açısından hayatımda izlediğim en iyi filmdi diyebilirim.
Gelgelelim bu tablo Mona Lisa kadar tartışılmamakla ve ilgi görmemekle birlikte, bizce ondan daha gizemli ve çok daha güzel 'en azından katlanılası' olduğudur. Kızın yüzünü yorumladığımızda kaçamak, gizemli, hafif ürkek, fakat içten içe ilgi, merak biraz da çok istenilmesine rağmen yaşanılmamış bir aşka karşı özlem duyan bir bakış... Islak dudaklar... Bunun da üzgün mü mutlu mu olduğu belli değil, cinsiyeti belli değil, ve hatta kaliteli renkler kullanılmış... Lisa kadar da huzursuz etmiyor, aksine huzur veriyor, insanın saatlerce izleyesi geliyor... Öylesine büyüleyici... Ne diyelim...
3 Leonardo Da Vinci- Son Akşam Yemeği
Leonarda da Vinci'nin başka bir ustalık eseri olan bu yapıtın orjinal halinde İsa'nın da ayakları görülebilmektedir. Fakat 1652 yılında, inşaat işçileri bu tablonun altına kapı yaparken, resmin o kısmını kaza eseri kesmişlerdir.
Milano'da Santa Maria Dele Grazie'nin duvarına Leonardo da Vinci tarafından yapılan "Son Akşam Yemeği" tablosu içerdiği sırlarla bir bulmacayı andırıyor...Hıristiyanların inanışına göre Hz. İsa'nın Romalı askerlerce tutuklanmasından bir gün önce havarileriyle yediği son akşam yemeğini tasvir eden resim günümüzde epey yıpranmıştır...Normalde anlatılan Son Akşam Yemeği'nde Hz. İsa ve havarilerinin kutsal kaseden şarap içip ekmek yedikleriydi. Ancak Da Vinci'nin resminde ne kase, ne şarap ne de ekmek görülmemekte...Bu durum Hıristiyan dünyasında tartışmalara neden olmuştur. Daha da ötesi o tarih itibariyle Hz. İsa ve havarilerin bir masa etrafında sandalyelerde oturması da imkansızdır.Masa kültürü çok daha sonrasında gelişmiştir. Tabloda tartışılan bir başka konu da size göre Hz. İsa'nın solunda olan kişinin kim olduğudur? Kimileri bu kişinin Magdalalı Meryem olduğunu iddia etmektedir. Hz. İsa ve Meryem arasında oluşan V işaretinin de paganların kadın sembolü olduğu bilinmekte...
Ancak eğer o kişi Magdalalı Meryem ise masada havarilerden biri eksiktir. O da Yuhanna. Başkalarının yaptığı Son Akşam Yemeği tablolarında da Yuhanna gençliğinden dolayı feminen olarak çizilmiştir...Resimde Hz. İsa, Romalılardan altın alarak kendisini ele verecek olan kişiyi de söylüyor ve "İçinizden biri bana ihanet edecek" diyordu. Da Vinci de işte tam o anı resmetti...Da Vinci, resmi üç yılda tamamladı. Sebebi ise resimdeki her yüz için Milano sokaklarında model arayışıydı...
4 The Sistine Madonna- Raphael
Raffaello Sanzio’nun ‘iki melek’ adı ile daha çok bilinen ünlü tablosudur. Bu tabloyu ilginç kılan gizemli detaylardan önce tablonun anlamı çok daha ilginç aslında. Bebekli kadın, Meryem Ana’yı temsil etmektedir ve taşıdığı bebeği oğlu Hz. İsa’dır. Sol tarafındaki Azize başını öndeki masum iki meleğe çevirmişken sağ tarafındaki Aziz endişeyle karşı tarafı göstermektedir. O yöne bakan Meryem’in ise yüzünde bir tür hüzün vardır. Bebek İsa ise endişelidir. Korktukları şey ise çok daha ilginç.
Tablo 16. yy’da Kilise için yapılmış. Papa İkinci Julius’un emri ile tam da mihrabın arkasına yerleştirilmiş. Yani tablo tam olarak önünde duran çarmıha gerilmiş İsa’nın anıtına bakmaktadır. Böylelikle tablo çok daha anlam kazanmış. Asıl gizemli unsur ise arkalarındaki bulutlarda. Dikkatli bakın... aslında hepsi melek yüzleri...
5 Atina okulu-Rafael
Raffaello, kariyerindeki en önemli eseri ‘Atina Okulu’ freskinde, eski Yunan filozoflarını tasvir eder. Tam ortada yan yana Eflatun, Aristo ve Sokrates bulunur. İdealar dünyasından mutlak düşünceye kadar felsefenin büyük argümanlarının içinde saklandığı eserde ressam, sanat çevresine rüştünü ispat etmiştir.