Haşim Sancar
Pro Infirmis Bern şehri yöneticisi
Bern Çevresi Engelliler Konferansı (BRB) Yönetim Kurulu Üyesi
Federal Mahkeme, kısmi olarak çalışanların malulen emeklilik oranlarında kemer sıkıyor.
Malulen emeklilik (IVG) maaşları kişinin kazancı üzerinden hesaplanır. Kişinin mesleki durumuna ve yaşına göre bir yıllık gelir belirlenir (13. maaş dahil edilerek). Kişinin doktor ve birlirkişi raporları verilerine göre bir engelliği varsa, o engellilikle birlikte ne kadar ücret alabileceğine bakılır. Çıkan meblağ yüzdeliğe vurularak engellilik oranı belirlenir.
Bunu bir örnekle açıklayalım;
Herhangi bir meslek sahibi, daha önce çalıştığı mesleğinde yıllık 80 bin frank kazanıyordu. Çıkan bir hastalığından dolayı aynı yerde çalışıyor ama artık o meslek dalında yılda 40 bin frank kazanabiliyor. Kişi, engelliliğinden kaynaklanan yüzde elli bir kayba uğradığından dolayı, engellilik oranı yüzde ellidir. Bu da yarım malulen emeklilik maaşına tekabül eder.
Eğer kişi 45 bin frank kazansaydı, engellilik oranı yüzde 44’de düşecekti. Bu da çeyrek malulen emeklilik maaşına denk düşer.
Eğer bir kişi, malullük durumu çıkmadan önce kısmen (part time) çalışmışsa, sadece çalıştığı işe karşılık ödenen ücret bölümü sigortalanmıştır. Zaten kişi de aldığı o ücret için prim ödemiştir.
Ev hanımlarında durum
Ev hanımlarının ve çocuklu kadınların durumu biraz daha farklıdır. Çalışmayan kişilerin, çalışan evli eşlerinden kesilen primler, ödenmesi gereken yıllık en az primin iki misli ise, (ki çalışanlardan kesilen primler bunu rahatlıkla geçer) bu primler ikisi için de geçerlidir. Evli ve çalışmayan kadınların malulen emeklilik için başvurmaları durumunda, kapasitlerinin bir kısmı ev ve çocuk bakımına ayrılır ve hesaplamalarda göz önünde tutulmaz (gemischte Methode). Tabi bu yarıdaki basit hesabı biraz karmaşıklaştırır.
Federal Mahkeme’den yeni karar
4 Mayıs 2016 tarihinde, Federal Mahkeme bir kararla (9C_178/2015) son on yıllık bir politikayı değiştirme yönünde adım attı. Luzern Malulen Emekli Kurumu (IV), kanton mahkemesinin, hastalanıp hiç çalışamıyacak durumda olan bir kadın için verdiği yüzde yüz malüllük kararına itiraz ederek, konuyu Federal Mahkemeye taşıdı.
Daha önce sadece yüzde 60 çalışan, ev görevi olmayan (çocuksuz ve evli değil) bir kadına, gönüllü yüzde 40 oranında çalışmaktan vazgeçtiği için, yüzde yüz yerine yüzde 60 oranında malullülük tanıyıp üçte bir maaş bağlanması kararı vermiştir. Oysa şimdiye kadar yapılan hesaplar gibi, bu kadının ev işlerinde de yüzde 10 oranında bir engelliliği hesaplanmış olsaydı (şimdiye kadar olan pratik), bu kadın tam malulen emeklilik maaşı almış olacaktı. Hatta Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin bu konuda kararı olmasına karşın, Federal Mahkeme bu kararın henüz yürürlüğe girmemesinden dolayı, kararında diretiyor. Bu karar kısmı çalışan insanları ve özellikle kadınları, sosyal sigortalar karşısında zayıflatıp, kısmı çalışmaya karşı bir nevi tavır koymadır ki, bunun kabullenecek bir yanı yoktur.
Bu kararın, kısmı çalışanlar için, malullük durumunda vahim sonuçları olacak. Örneğin yüzde 50 çalışan biri, hiç çalışacak durumda olmasa da tam malülen emekli maaşı alabilme durumu olmayacaktır.
Kişi tam değilde, dörte üç, yarım veya çeyrek malulen maaşı haketmişse, en yüksek emeklilik ve malulen emekli maaşı olan 2350 frank üzerinden, yukarıdaki oran üzerinden ve kişinin daha önceki kazanç ve ödediği primler üzerinden bir maaş alır. Bu durum yılda bir milyon frank kazanan Merkez Bankası müdürünün, bir engellilik durumu yaşayıp daha sonra en fazla 500 bin frank kazanması durumunda da böyledir. O da yüzde elli bir kazanç kaybına uğradığı için, ayda en fazla 1175 frank malulen emekli maaşı alabilecektir. Evlilerde, eşlerden ikisi de maaş alıyorsa (AHV veya IV farketmiyor), kendilerine en fazla en yüksek maaşın bir buçuk kısmı ödenir. Malulen emeklilik maaşı alan birisinin reşit olmayan çocukları için de malulen emeklik maaşları bağlanır.
Oranlara tekabül eden malulen emeklilik maaşı:
– Yüzde 40’ın altında bir engellilik için malulen emeklilik maaşı öngörülmüyor.
– Yüzde 40 ile 49 oranı için çeyrek, yani dörtte bir maaş
– Yüzde 50 ile 59 oranı için yarım maaş
– Yüzde 60 ile 69 oranı için dörte üç maaş
– Yüzde 70’den itibaren tam maaş
Merkez Bankası müdürü bir hastalıktan dolayı artık eski maaşı yerine 620 bin frank kazanırsa, eksik kalan 380 bin frank yüzde 38 yapar ve malulen emeklilik maaşı almaya hak kazanamaz.
Eğer bu müdür 20 bin frank eksik kazanmış olsaydı, malullülük oranı yüzde 40 olacak ve çeyrek malulen emeklilik elde edip, ayda en fazla 587 frank alabilecekti.
Daha önceki yazılarımda da belirttiğim gibi, malulen (IV) veya normal emeklilik (AHV) durumlarında, eve giren gelir tamamlayıcı ödemeler (Ergänzungsleistungen) bütçesinin altındaysa, başvurulduğu takdirde, en az hastalık sigortasının bir kısmı (Prämienverbilligung) bu sigorta tarafından karşılanır. Tamamlayıcı ödemeler, emekliler (AHV) ve malulen emekliler (IV) için öngörülen maddi ek desteklerdir.
Tamamlayıcı ödemeler (Ergänzungsleistungen), tam malulen emeklilik maaşı almayan kişilerin, geri kalan kısım için eşlerin de çalışmasını bekler ve ister. Yüzde elli engelliliği olan birisinden, yüzde elli oranında da çalışması istenir. Örneğin, kişinin kendisi veya eşi çalışmıyorsa, bunların çalışıp bir kazanç elde ediyormuşcasına, bütçede bir gelir göz önüne alınır. Buna “varsayımlı gelir” denir (hypotetische Einkommen).
Kişi ve eşi çalışmıyorsa, (iş ve işçi bulma kurumuna (RAV), işsizlik parasından yararlamak için yapılan benzeri bir metodla) ayda 8 ile 10 arası, verilen iş duyurularına müracaat ettiklerini kanıtlayıp, bu kesintiyi engelleyebilirler.
Pro Infirmis hizmetleri hakkında ayrıntılı bilgi ve bulunduğunuz bölgenin büro adresi için: www.proinfirmis.ch
Bağışlar için: PC 30-13891-5