İklim Mültecileri
Çevresel mülteciler, ya da daha sık ama görece yanlış kullanılan ifadesiyleiklim mültecileri, 1980'li yılların ikinci yarısında gündeme gelmeye başlayan bir terimdir[1].
Erozyon, çölleşme, ormansızlaşma, hava ve su kirliliği,su baskını gibi çevresel değişikliklerin, seller volkanlar, toprak kaymaları ve depremler gibi doğal felaketlerin ve sanayi kazaları, radyoaktivite gibi insan kaynaklı felaketlerin yerinden ettiği insanlar "çevresel mülteciler" olarak tanımlanmaktadır[2].
Sözkonusu bu tanım, tartışmaları da beraberinde getirmektedir. 1951 Sözleşmesinde tanımlanan "mülteci" terimi, Sözleşme ile çercevesi açık bir şekilde çizilmiş ve oldukça sınırlı bir içeriğe sahiptir. Bununla birlikte 1951 Sözleşmesinde yeralan tanımlamaların, günümüz için eski olarak tanımlanamasa bile eksik kabul edilebileceği açıktır. 1998 yılında yayınlanan Ülkesinde Yerinden Edilmiş Kişilere İlişkin Kılavuz İlkeler'in bu tanımları genişletme çabasının bir parçasıdır. Bununla birlikte çevresel mülteciler ve bu kavramın içeriği ile ilgili bir uluslararası sözleşme ya da çerceve ortaya çıkmış değildir.
1990'lı yılların başlarında yayınlanan önemli bir raporda[3] yaklaşık 25 milyon kişinin çevresel mülteci konumunda olduğu belirtilmekte ve 2010 yılına dair öngörülerde bu rakamın ikiye katlanacağı ifade edilmektedir. Günümüzde ise sözkonusu rakamlarda önemli farklılıklar mevcuttur. Özellikle Sahra-altı Afrika'da ve doğu Asya'da, on milyonlarca insanın, çevresel faktörler nedeniyle yerinden olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu belirtilmektedir.
- "İklim mültecileri" kavramı, günümüzde yaşanan küresel ısınma ve iklim değişikliği ile bağlantılı olarak yerinden olan insanları ifade ederken, çevresel mülteciler ise daha geniş bir kavram olarak, depremler, volkanlar gibi doğal afetler nedeniyle yerinden olan insanları da kapsamaktadır.
- Göçler Çağı, Modern Dünyada Uluslararası Göç Hareketleri; Stephen Castles, Mark J. Miller; [2008] İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları; Syf;146
- Environmental Exodus: An Emergent Crisis in the Global Arena Myers, N. ve Kent, J. (1995), The Climate Institute, Washington DC;bu raporun 2005 yılında yine Norman Myers tarafından güncellenmiş bir özet sunumuna www.osce.org/documents/eea/2005/05/14488_en.pdf adresinden ulaşılabilir.