Ön-bellekler, işlemci tarafindan bellek işlemlerinin hizlandirmasi için tasarlanmiş özel yüksek hizli belleklerdir.
Işlemci, ön-bellekte bulunan komut ve verilere, anabellekte
bulunan komut ve verilere göre çok daha hizli bir şekilde ulaşabilir.
Mesela,100 MHz’lik sistem kartlarında, işlemcinin anabellekten bilgi alması 180 nanosaniye (saniyenin 109’da biri) alırken,
bunu ön-bellekten alması sadece 45 nanosaniye alıyor.
Buna göre işlemci ne kadar çok komut ve veriye ön-bellekten ulaşırsa, bilgisayarınız da o kadar hızlı çalışır.
Ön-bellekler, birincil ön-bellek (Level 1, L1) ve ikincil ön-bellek (Level 2, L2) olarak ayrılırlar.
Bunun dışında bunlar dahili ve harici olarak da sınıflandırılırlar. Dahili ön-bellekler işlemcinin içindedir.
Harici ön-bellekler ise işlemcinin dışındadır. Birincil ön-bellek (L1) işlemciye yakın olandır.
Genellikle birincil ön-bellekler işlemcinin içinde ve ikincil ön-bellek (L2) ise dışındadır.
Ön-bellek idarecisi (cache memory controller), ön-bellek sisteminin beyni olarak görülebilir.
Ön-bellek idarecisi ana bellekten bir bilgi alırken aynı zamanda ön-belleğe bir sonraki komutları verir.
Bunun nedeni yapılan işe yakınlığı olan bu komutlara ihtiyaç duyulması.
Bu şekilde işlemci ön-bellekte gereksinim duyduğu komutlara daha hızlı bir şekilde ulaşma şansını artırıyor.
Bu da, bilgisayarın daha hızlı çalışmasına imkan tanıyor.
1. ROM (Sadece Okunabilir Bellek)
ROM, bilgisayarın çalışması için gerekli olan temel komutların depolandığı yerdir.
Bu komutlar, işlemlerden geçirilme için RAM içinde ve dışında veri taşıması, Manyetik medyalar
üzerinde verilerin kalıcı olarak depolanması, bilgilerin ekran üzerinde gösterilmesi, klavyeden
girilen komutların yorumlanması gibi işlemleri içerir.
ROM aynı zamanda, bilgisayar açıldığı zaman, bilgisayarın düzgün bir şekilde çalışıp çalışmadığını
tespit etmek için, bir takım testleri yerine getirir. ROM'un bir parçası olan ve ROM BIOS olarak adlandırılan
birim, bir bilgisayarın açılışını başlatan yerdir. ROM BIOS, mikroişlemciye, RAM ve giriş/çıkış cihazları arasındaki veriyi kontrol etmesi için izin verir.
BIOS (Temel Giriş Çıkış Sistemi)
Pek çok PC sistemi, bilgisayar açıldığı zaman, ekran üzerinde bilgisayarın sistem kurulum bilgilerini listeler.
Bu bilgiler bir BIOS raporudur ve BIOS'un bilgisayar üzerinde gördüğü donanımın özellikleridir.
Bu liste, CPU'nun tipini, matematik işlemciyi, CPU saat hızını, taban belleği, cache belleği, sürücü kapasitelerini,
monitörü ve COM portları içerir. BIOS bir komut setidir ve ana kart üzerinde bir veya daha fazla çip üzerinde bulunur.
ROM'un farklı tipleri bulunmaktadır:
- Programlanabilir ROM (PROM) : Bu temel olarak üzerine sadece bir kez yazılabilen boş bir ROM entegresidir.
PROM daha çok boş bir CD ' ye veri yazan bir CD-R sürücüsüne benzetilebilir.
Bazı şirketler özel amaçlar için, özel araçlar kullanarak PROM entegresine yazarlar.
- Silinebilir ve Programlanabilir ROM (EPROM) : Bu da hemen hemen PROM gibidir.
Tek farkı özel ultra-viole ışınları kullanarak ROM ' u silebilmenizdir.
Bu işlemin yapılması verinin silinmesini ve ROM'un bir sonraki yazılma için hazır hale getirilmesini sağlar.
- Elektrikle Silinebilen ve Programlanabilen ROM (EEPROM): aynı zamanda Flash BIOS olarak da bilinir.
Bu ROM, ancak özel bir yazılım kullanılarak tekrar yazılabilir.
Flash BIOS'lar bu özellikleri sayesinde, kullanıcılara kendi BIOS'larını güncelleme imkanı tanırlar.
Anakart üreticileri, kart üzerinde kullanılacak olan BIOS çiplerinin tipine kendileri karar verirler.
Award, Phoenix, AMI (American Magatrends), Micro Firmware Inc. birkaç BIOS üreticisidir.
BIOS çipi üzerinde firmaların etiketlerini kolayca görülebilir.
Daha yeni BIOS çiplerinin piyasaya çıkmasından bu yana, BIOS'u, BIOS'un dahili program kodunu değiştiren
yazılımları çalıştırarak güncelleme edilebilir. Diğer BIOS chipleri upgrade edilecekleri zaman, değiştirilmeyi gerektirirler.
BIOS kodu yeni takılan cihazları daha fazla desteklemediği zaman, mutlaka upgrade edilmelidir.
- CMOS (Tümleyici Metal Oksit Yarıiletken): Bilgisayar çalışmadığı zaman, bilgisayarın sistem kurulumu ile ilgili hayati bilgileri depolayan bellek birimidir.
2. RAM (Rasgele Erişimli Bellek)
RAM, bilgisayarın ana bellek birimidir. RAM çipleri, verileri, transistor ve kondansatör
dizileri içindeki, sütun ve satırlarda depolarlar ve özel adreslerde bulunan bu verileri getirmek için bir
bellek denetleyici devre kullanır. Çipler, o anki şarjlarını korumaları için, elektrik darbeleri ile düzenli olarak tazelenmelidirler.
RAM içinde veriler, RAM veya bellek çipleri olarak adlandırılan bir dizi mikrochip içinde, elekronik şarj durumunun
olup olmamasına göre depolanırlar. Bilgisayarınızı kapattığınız zaman, RAM içinde bulunan her şey kaybolur.
İki tip temel RAM vardır : DRAM (Dinamik RAM) ve SRAM (Statik RAM).
1. DRAM: DRAM tipik olarak, 50 ila 70 nanosaniye (ns) arasında erişim hızına sahiptir ve çoğu bilgisayarlarda,
sistem belleğinin çoğunluğunu teşkil eder. DRAM daha yavaş ve daha ucuz olmasına rağmen, sık sık tazelenmeye ihtiyaç duyar ya da içerindeki veriyi kaybeder.