Suriye'de lâiklik
Suriye'de lâiklik, 1920 yılında Suriye'yi işgal eden Fransızlar tarafından oluşturulan Manda yönetimi tarafından başlatıldı. Fransızlar tarafından bastırılan 1920 Halep İsyanı'nı başlatan İbrahim Hananu laikti. İbrahim Hananu, isyanın bastırılmasından sonra Suriye'nin bağımsızlığı için mücadele etmeye devam etmiş ve Ulusal Blok'u kurmuştur. Ulusal Blok, laik temelli bağımsız bir Suriye kurma hedefi ile hareket etmiş ve yapmış olduğu siyasi mücadele ile 1946 yılında Suriye'yi bağımsızlığa kavuşturdu. Laik sistem, bağımsızlıktan sonra da devam etmiştir. Bu dönemde yükselişte olan Arap Sosyalizmi benimseyen Baas Partisi 1963 yılında bir darbe ile iktidara geldi. Arap Sosyalizmi, milliyetçiliği ve laikliği birleştirmiş bir düşünceydi.
Suriye Anayasasında, birçok Hıristiyan müslüman dini cemaatler dini özgürlüğü kapsamında devlet koruması altındadır. Zorunlu din eğitimi verilmesine rağmen, bütün okullar devlet tarafından yönetilir ve mezhepsel değildir. İslamın siyasi biçimleri hükümet tarafından hoş karşılanmaz. Suriye hukuk sistemi Fransız yönetimi sırasında hazırlanan medeni kanunlara dayanıyor. Ancak Suriye'de laik mahkemeler olduğu gibi dini mahkemelerde bulunmaktadır. Medeni hukuku ilgilendiren davalara laik mahkemeler bakarken, Müslümanlar arasında veya Müslümanlarla gayri-Müslimler arasında kişisel, aile ve dini konulara Şeriat mahkemeleri bakar. Gayrimüslim cemaatlerin kendi dini mahkemeleri, kendi din yasalarını kullanmaktadır.
Suriye'de laiklik sisteme karşı olanlar Müslüman Kardeşler öncülüğündeki Islamcılar'dı. Hama İsyanı ile ilk eylemlerini düzenleyen Müslüman Kardeşler, Mısır'da güçlenmesi üzerine 1979-1982 yılları arasında Suriye'de İslamcı bir ayaklanma çıkarttı. Ancak Hafız Esad öncülüğünde ordu ayaklanmaları bastırdı. 2011 Suriye Ayaklanması ilk olarak Arap Baharı olarak nitelendirilmişti. Çünkü demokratik taleplerle ortaya çıkmıştı. Ancak kısa bir süre içinde cihadist unsurların savaşa dahil olmasıyla Arap Baharı Arap Kışı'na dönüştü.
2011 yılında Suriye'nin kuzeyinde bulunan halklar Kuzey Suriye Federasyonu kurarak fiili özerklik ilan ettiler. Federasyona bağlı bölgelerde katı bir laiklik politikası uygulanmaktadır. Hukuk tamamen medeni yasalar çerçevesine oturmaktadır. Ayrıca kantonlarda kurulan il, ilçe ve mahalle meclislerinde kadın-erkek katılımı eşitlik sağlanması amacıyla yarı yarıyadır. İlan edilen yasalarla; zorla evlilik ve çokeşliliğie yasak getirildi. Reşit olmayan çocukların evlendirilmesi yasadışı olarak sayıldı. Bu bölgede uygulanan laiklik anlayışı Suriye için bir ilk konumunda.
Ocak 2017'de Astana'da Rusya, İran ve Türkiye öncülüğünde Suriye İç Savaşı'nda taraf olan gruplar çağırılarak bir barış konferansı düzenlendi. Barış görüşmelerinden sonra Rusya, hazırlanacak yeni anayasada, Suriye Arap Cumhuriyeti'nin adı Suriye Cumhuriyeti olarak değiştirileceğini açıkladı. Bununla birlikte az da olsa uygulanan İslami hukuk, yeni anayasa ile tamamen kaldırılarak tam laiklik gerçekleştirilecekti.[1][2][3][4]
Kaynak[değiştir | kaynağı değiştir]
- ^ "Syria Opposition Rejects Russian Draft of New Constitution". Bloomberg. 25 January 2017. https://www.bloomberg.com/politics/articles/2017-01-25/syria-opposition-rejects-russian-draft-of-new-constitution. Erişim tarihi: 26 January 2017.
- ^ "Syrian draft constitution recognizes Kurdish language, no mentions of federalism". Rudaw. 26 January 2017. http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/26012017. Erişim tarihi: 26 January 2017.
- ^ "رووداو تنشر مسودة الدستور السوري التي أعدها خبراء روس". Rudaw. http://www.rudaw.net/mobile/arabic/middleeast/syria/250120172. Erişim tarihi: 26 January 2017.
- ^ "Moscow invites Kurds and Syrian opposition to explain Astana". ARA News. 26 January 2017. http://aranews.net/2017/01/moscow-invites-kurds-and-syrian-opposition-to-explain-astana/. Erişim tarihi: 26 January 2017.