Kolesterol vücudun düzgün çalışması için gereklidir. Hormon ve D vitamini üretmek ve sindirimi desteklemek için kolesterola ihtiyaç duyarız. Karaciğer, bu görevleri yerine getirmek için yeterli kolesterolü üretir, ancak kolesterol sadece karaciğerden alınmaz. Et, süt ürünleri ve kümes hayvanları gibi gıdalarda da bulunur. Bu yiyeceklerden gereğinden çok yerseniz, kolesterol seviyeniz yükselebilir.
İki ana kolesterol tipi vardır: Yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) ve düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL). Lipoproteinler yağ ve proteinlerden oluşur. Kolesterol vücutta dolaşırken lipoproteinler içindedir. HDL “iyi kolesterol” olarak bilinir, çünkü kolesterolü vücuttan atılmak üzere karaciğe taşır. HDL vücudunuzun fazla kolesterolü atmasına yardımcı olur, böylece atardamarlarda birikme olasılığı daha düşüktür.
LDL ise “kötü kolesterol” olarak adlandırılır, çünkü atardamarlara birikebilir. Atardamarlarda çok fazla kolesterol bulunması, ateroskleroz olarak bilinen plak birikmesine neden olur. Bu durum, arterlerdeki kan pıhtılaşması riskini artırabilir. Bir kan pıhtısı, kalbinizde veya beyninizde bir arteri tıkarsa, felç veya kalp krizi geçirebilirsiniz. Plak birikmesi ayrıca ana organlara kan akışını ve oksijeni de azaltabilir. Organlara veya arterlere oksijen oksijen gelmemesi, kalp krizi ve felce ek olarak böbrek hastalığına veya periferik arter hastalığına yol açabilir.
VLDL kolesterol; adını İngilizce very low density lipoprotein ( çok düşük yoğunluklu lipoproteinler) kelimelerinin baş harflerinden almaktadır. VLDL’nin görevi, karaciğerde oluşan yağları kaslara ve yağ dokusuna taşımaktır. Bu kolesterol grubu uzun ömürlü değildir. Hızla yıkıma uğrayarak LDL kolesterole çevrilirler.
Total kolesterol; kolesterol ve trigliserid değerlerinin toplamıdır. Trigliserid düzeyinin %20’si ile HDL ve LDL kolesterollerinin seviyelerinin toplanmasıyla hesaplanır. Sağlıklı bir insanda değeri 180 mg/dl’den az olmalıdır.
Trigliserid; yağın doğada bulunduğu şekildir. Beslenmeyle alınan fazla miktardaki yağın vücutta depolanmasını ve kan içinde taşınmasını sağlar. Trigliserid düzeyi yüksek olanlarda kalp hastalığı riski artmaktadır.
Yüksek kolesterol nedenleri
Yüksek kolesterol neden olabilecek yaşam tarzı faktörleri şunlardır:
- Şişmanlık
- Kırmızı et, tam yağlı süt ürünleri, doymuş yağlar, trans yağlar ve işlenmiş besinler açısından zengin beslenme tarzı
- Kalın bir bel çevresi
- Düzenli egzersiz eksikliği
- Sigara kullanımı
Bazı durumlarda, yüksek LDL kalıtsaldır. Bu duruma ailesel hiperkolesterolemi (FH) denir. FH, bir kişinin karaciğerinin fazla LDL kolesterolünden kurtulma yeteneğini etkileyen genetik bir mutasyondan kaynaklanır. Bu yüksek LDL seviyesi, genç yaşta kalp krizi ve felç riskinin artmasına neden olabilir.
Yüksek kolesterol tedavisi
Yüksek kolesterolü tedavi etmek için doktorlar genellikle yaşam tarzı değişiklikleri önermektedir. Bu değişiklikler;
- Sigarayı bırakmak
- Sağlıklı bir beslenme tarzı
- Düzenli egzersiz
- Stresi azaltmak
Yaşam tarzı değişiklikleri, özellikle hiperkolesterolemi (FH) durumunda yeterli olmaz. Bu durumda hastanın ilaç kullanması gerekmektedir.
- Karaciğerin kolesterolü atmasına yardımcı olmak için statinler,
- Vücudun safra üretiminde ekstra kolesterol kullanmasına yardımcı olmak için safra asidi bağlayıcı ilaçlar,
- İnce bağırsağın kolesterolü emmesini ve kan dolaşımına bırakmasını önlemek için kolesterol emilim inhibitörleri,
- Karaciğerin daha fazla LDL kolesterol emmesini sağlayan enjekte edilebilir ilaçlar,
- Trigliserid seviyelerini azaltmak için ilaç ve takviyeler, niasin (Niacor), omega-3 yağ asitleri ve fibratlar kullanılabilir.
Kolesterolü önleme ipuçları
Yüksek kolesterolü önlemeyi düşünmeye başlamak için asla çok genç değilsiniz. Sağlıklı bir diyet yemek önemli bir ilk adımdır. İşte bugün yapabileceğiniz bazı değişiklikler:
- Kepekli makarna ve kahverengi pirinç tüketin.
- Salatalara yüksek yağlı salata sosları yerine limon suyu serpin.
- Daha fazla balık tüketin. Haftada en az iki porsiyon balık yiyin.
- Kızartma et yerine pişmiş et ve kümes hayvanlarını tüketin.
- Egzersizin de, kolesterol seviyesini olumlu yönde etkilemesi mümkündür. Her gün en az 30 dakika egzersiz yapmayı deneyin. Yürümek, yüzmek veya bisiklete binmek harika seçeneklerdir.
- Sigarayı hayatınızdan uzaklaştırın. Sigara içmek sadece yüksek kolesterol, yüksek tansiyon ve kalp hastalığı riskini değil aynı zamanda birçok kanser türü riskini de artırır.
Kolesterol seviyenizi bilmiyorsanız, özellikle yüksek kolesterol veya kalp hastalığı olan bir aile geçmişiniz varsa, mutlaka doktor gidip test yaptırın. Kolesterol seviyesini ne kadar erken fark ederseniz, onları yönetmek o kadar kolay olur.