Radar Kapsama Alanı
Resim 1: Tek bir radarın kapsama alanının ortasında bir sükûnet konisi yer alır
Resim 2: Radarların algılama bölgelerinin dikey örtüşmesinin tipik örnekleri, üstte: hava savunma; altta uçuş güvenlik
Resim 3: Almanya’daki meteoroloji radar ağının yatay örtüşmesi (Kaynak: Alman Meteoroloji İdaresi)
Radar Kapsama Alanı
Radar Kapsama Alanı bir radar ya da radar ağı tarafından kontrol edilen hava sahası bölgesidir.
Bir 2-boyutlu radar genellikle yayın deseni kosekant-kare çizgeli bir antene sahiptir. Bu antenin ana demeti bir dikey aks etrafında dönen, köşeleri kavisli bir dikey dikdörtgen gibidir. Böylece desenin 360 derece dönmesi sonucu meydana gelen yatay silindir içinde kalan hava hedefleri algılanabilir. Terminal Alan Radarı olarakta anılan bir Hava Gözetim Radarında, bu silindirin (yeşil renkli) çapı yaklaşık 200 km, yüksekliği de yaklaşık 3 ila 4 km kadardır.
Sükûnet Konisi
Radar antenin tam üzerinde bu silindirde sükûnet konisi adı verilen bir konik boşluk bulunmaktadır. Bu sükûnet konisinin yarıçapı antenin tipine bağlı olarak uçuş yüksekliğinin 2 ila 3 katı kadardır. 3 km lik bir uçuş yüksekliğinde bu 6 ila 9 km ye karşılık gelir. Radar bu boşluk konisinde yer alan hedefleri algılayamaz. Eğer bu ölü bölgede bir tarama yapmak gerekirse çok daha uzakta bulunan ve bu ölü bölgeyi kendi kapsama alanına katan başka bir radardan faydalanılır. Bu durumda bu ikinci radarın verileri her iki radarın ekranında da görüntülenir.
Resim 2: Radarların algılama bölgelerinin dikey örtüşmesinin tipik örnekleri, üstte: hava savunma; altta uçuş güvenlik
Resim 2: Radarların algılama bölgelerinin dikey örtüşmesinin tipik örnekleri, üstte: hava savunma; altta uçuş güvenlik
Bu ölü bölge kavramı keza uçaklara takılı yana-bakan radarlarda da kullanılır. Ancak buradaki ölü bölge uçuş rotasının önünde, ya da tam aksine uçağın arkasında kalan bölgedir.
Düşük- yükseklik kapsama alanı
Resim.1 deki düz silindirin düz bir arazide alt alanı nispeten düzdür. Dış alt kısımdaki yukarı olan bükümün açısı yarım derece civarındadır. Bununla beraber gönderim gücü sözde–görüş kurallarına göre yayılan bir radarın 40 ila 50 km bir mesafeden sonra yer yüzeyinin bükümü dolayısıyla nesneleri görmesinde olumsuz etki başlar. Bunun sonucu olarak radar-ufkunun gerisinde bir ölü bölge ortaya çıkar. Tepelerin ya da hatta dağların ve vadilerin gölgelemesi bu ölü bölgenin büyüklüğünü arttırır. Keza bu ölü bölge başka bir radar tarafından da kapsanmış da olabilir. Çok kapsamlı düzenlenmiş bir radar ağı olsa bile radara görünmeden uçakların uçabileceği oldukça düşük yüksekliğe sahip bir bölge her zaman olacaktır. Pratikte radara yakalanmadan tam olarak nerede uçabileceğini bilmek bir pilot için her zaman çok kolay olmamaktadır. Bu kapsama alan alt sınırını olabildiğince yer yüzeyine doğru genişletmek ancak çok yoğun bir radar ağı ile başarılabilir. Dağlık bölgelerde (Avusturya ve İsviçre gibi) boşluksuz bir radar ağını tesis etmek hiçte kolay değildir. Ulusal savunma ihtiyaçları çerçevesinde çok sayıda taşınabilir küçük radarlar kalan bu ölü bölgelerde bir boşluk-doldurucu olarak tesis edilirler.
Resim 3: Almanya’daki meteoroloji radar ağının yatay örtüşmesi (Kaynak: Alman Meteoroloji İdaresi)
Göreve bağlı olarak bu tür kapsama alanı örtüşmesi muhtelif prensiplere göre yapılır. Ulusal savunma için hava sahası gözetiminde bir boşluksuz radar algılaması 100 m yüksekliğe kadar inebilmelidir. Kriz ve savunma durumlarında bu rakam daha da az olmalıdır. Ancak sükûnet konisine kadar bir alan örtüşmesi gerekli değildir.
Havaalanı trafik kontrolörlerini 50 km ötede ve 100 m yükseklikte neler olduğu çok ilgilendirmese de, sükûnet konisi hava trafik kontrolü için çok önemlidir. Münih Havaalanı gibi çok büyük havaalanlarında yedekleme amacıyla iki adet Terminal Alan Radarı kullanılır. İki adet ASR-2000 radarı aralarında 8 km olmak üzere, biri havaalanının kuzeyinde diğeri ise güneyinde kurulmuştur. Böylece biri diğerinin sükûnet konisini kapsar.
Alman Meteoroloji Dairesi her biri 150 km menzile sahip 17 adet radarla (Resim.3) tüm Almanya hava sahasını kapsamıştır. Kullanılan, örneğin Meteor 1500C tip radarların parabolik antenleri hem düşeyde hem de yatayda hareket edebildiğinden bir 2-boyutlu radarda olduğu gibi sükûnet konileri bulunmaz. 200 m lik alt kapsama sınırının da bir meteoroloji radarı için hiç önemi yoktur.