Buluş Yoluyla Öğrenme Stratejisi
BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETİM STRATEJİSİ (DISCOVERY TEACHING)
Jerome Bruner tarafından geliştirilen stratejide öğretim sürecinin merkezinde öğrenci vardır. Ampirik çalışmalara ağırlık veren Bruner, bilimin temel bir kuralını daima ön planda tutmuştur; hangi verilerden sonuçlara varılacaksa, o veriler üzerinde gözlem yapılmalıdır. Bir kez, akademik psikologlar belirli bir filmin çocuklar üzerindeki etkisini tartışırlarken Bruner’i danışman olarak davet etmişlerdir. Tartışmayı bir süre izledikten sonra Bruner’in önerisi şu olmuştur: “Bunu, filmi seyrettikten sonra çocuklara soralım!” Bruner aynı yaklaşımı eğitim psikolojisinin problemleri karşısında da göstermektedir. Çocukların okullarda nasıl öğrendiklerini anlamak istiyor¬sanız, o zaman kafes içindeki fare ve güvercinleri değil sınıftaki çocukları inceleyiniz. Bruner’e göre eğitimin en son amacı “bir konunun yapısı hakkında genel bir anlayış geliştirmektir.” Öğrenci bir konunun, dersin yapısını anladığı zaman, onu ilişkili bir bütün olarak görür. “Bir konunun yapısını kavramak, daha pek çok şeyin anlamlı bir biçimde o konuyla ilişkilenmesine olanak sağlar. Bruner öğretmene (mesajlarını zaten hep iş başındaki öğretmene yöneltmektedir) öğrencinin belli bir konunun yapısını algılayabilmesi için gerekli koşulları sağlamada yardımcı olmasını öğütlemektedir. Öğrenme bir yapıya dayalı olduğu zaman daha kalıcıdır ve kolaylıkla unutulmaz.
Tümevarım akıl yürütme yoluyla öğrenmeyi sağlayan bu yaklaşımda esas örneklerden kurallara ve genellemelere ulaşma süreci kullanılır. Sonuçta kural ya da bilgi yapısını keşfeden öğrencidir. Keşfetme yoluyla öğrenmeyi sağlamak kuşkusuz kolay değildir. Uygulama esnasında aşağıdaki ilkeler oldukça önem taşır:
• Öğretmen yetenekli ve esnek olmalı,
• Aynı zamanda da konuyu çok iyi bilmelidir.
• Öğretmen sabırlı olmalıdır. Çünkü keşfetme yoluyla öğrenme aceleye getirilemez. Böyle bir öğrenme genellikle umutsuzluğa yol açacak derecede yavaştır, fakat öğrencinin bir anlama düzeyine girişmesini amaç edinmek beklemeye, sabır gösterme¬ye değer.
• Öğrencilerin sürekli desteklenmesi gerekir. Burada öğretmenin yardımı, desteği, rehberliği önem¬lidir.
• Öğretmenin vereceği destek, çocuğa ve öğrenciye güven verir.
• Öğrenciyi harekete geçirmede diğer önemli bir husus, araştırma ve keşfetme çabalarının yönünün belirlenmesidir. Öğrenci, amacı bilmeli ve çözüm yöntemlerinin amaca uygun olup olmadığını bilmelidir.
• Öğretmen öğrencilere seçenekler sunmalı, değişik yaklaşımlar geliştirmek için yaşantılar sağlamalıdır.
Buluş Yoluyla Öğretimin etkili bir şekilde gerçekleşmesi için:
1. Özellikle üst düzeyli hedef-davranışların (Kavrama-sentez) öğrencilere kazandırılmasında kullanılmalıdır.
2. Öğretmen stratejiyi önceden çok iyi planlamalıdır.
3. Öğrencilere verilecek örnek durumlar önceden hazırlanmalıdır.
4. Yönlendirici sorularla öğrenciler cevabı tahmin etme konusunda cesaretlenmelidir.
5. Stratejinin uygulanması esnasında değişik yöntem, araç-gereçler ve oyunlar kullanılmalıdır.
6. Dersle doğrudan ilgili olmayan konularda da olsa öğrencilerin merakını doyurmaya önem verilmelidir.
7. Ders konusuyla ilgili alanlarda çok sayıda zıt örnekler kullanıl-malıdır.
8. Örneklere, alıştırmalara ve öğrenci etkinliklerine yeterince zaman ayrılmalıdır.
Stratejinin Uygulanması
Jacobsen ve diğerleri (1985), buluş yoluyla öğretme adımlarını şöyle listelemiştir (Senemoğlu, 1997: 476-77):
Öğretmenin örnekleri sunması
Öğrencilerin örnekleri betimlemeleri
Öğretmenin ek örnekler vermesi
Öğrencilerin ek örnekleri betimlemesi ve öncekilerle karşılaştırmaları
Öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması
Öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırmaları
Öğretmenin, öğrencilerin teşhis ettiği özellikleri, ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması
Öğrencilerin tanımlamaları, ilişkileri ve özellikleri ifade etmeleri
Öğretmenin öğrencilerden ek örnekler istemesi.
BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETİM STRATEJİSİNE ÖRNEK
Öğretmenin örnekleri sunması
Öğretmen: Çocuklar şimdi kimyasal bir duruma ilişkin örnekler veriyorum dikkatlice izleyiniz.
-Mürekkebin su içerisinde dağılması
Çocuklar bu örneklerin ortak yanı nedir? Burada size göre nasıl bir kimyasal durum gerçekleşmektedir?
Öğrencilerin örnekleri betimlemeleri Öğrenci A: Burada maddeler etkileşime girmektedir.
Öğrenci B: ——-Doğal bir durum.
Öğrenci C: Çözelti yani karışım oluşmaktadır.
Öğretmenin ek örnekler vermesi Öğretmen: Çocuklar yukarıdaki duruma benzer örnekler veriyorum.
-Parfümün odaya yayılması.
-Ter kokusunun çevreye yayılması.
Çocuklar bu örnekleri de dikkate alarak burada gerçekleşen kimyasal süreci söyleyebilir misiniz?
Öğrencilerin ek örnekleri betimlemesi ve öncekilerle karşılaştırmaları
Öğrenciler: Bu örneklerin hepsinde maddeler birbirlerine karışmaktadırlar.
Öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması Öğretmen: Şimdi sizlere yukarıda gerçekleşen kimyasal örneklerden farklı örnekler veriyorum. Dikkat ediniz.
-Suya kum taşlarının atılması
-Bakırla alüminyumun birleşerek alaşım oluşturması.
Bu örneklerle ilk verdiğimiz örnekler arasındaki farkları söyleyebilir misiniz?
Öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırmaları Öğrenci X: Öğretmenim son örneklerde bir birleşim ve karışım gerçekleşirken; yukarıda verilen ilk örneklerde maddenin yayılması söz konusu.
Öğretmenin, öğrencilerin teşhis ettiği özellikleri, ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması Öğretmen: Aferin . Burada gerçekleşen olayı yakaladın. Çocuklar yayılma ile birleşik arasındaki farka dikkat edin. Öyleyse ilk örneklerde gerçekleşen duruma biz ne diyebiliriz?
Öğrencilerin tanımlamaları, ilişkileri ve özellikleri ifade etmeleri Öğrenci A: Öğretmenin bu örneklerde maddelerin bir ortamdan başka ortama yayılması söz konusu.
Öğretmen: Yani….birisi bana bu olayı molekül ve madde kavramlarıyla açıklayabilecek mi?
Öğrenci N: Öğretmenim ilk verdiğiniz örneklerin tümünde sonraki örneklerden farklı olarak bir yayılma gerçekleşiyor.
Öğretmen: Biraz açar mısın?
Öğrenci N: Burada moleküller çok yoğun bir ortamdan az yoğun bir ortama geçiş yapıyor, hareket ediyor.
Öğretmen: Çok teşekkür ederim. Çocuklar biz bu olaya difizyon diyoruz. Ne imiş?
Öğrenciler hep birlikte: DİFİZYON…..
Öğretmen: Şimdi bu kavramı Betül bir daha tanımlayabilir misin?
Betül: Difüzyon: Moleküllerin çok yoğun olarak bulundukları ortamdan az yoğun oldukları ortama geçiş yapmalarıdır öğretmenim.
Öğretmen: Teşekkür ederim.
Öğretmenin öğrencilerden ek örnekler istemesi.
Öğretmen: Çocuklar difizyon’a günlük yaşamdan örnekler bularak defterinize yazınız.