Yarış organizasyonlarından, şarkılara, deyimlere ve efsanelere ve veteriner hekimliğe konu olmasıyla hepimizin adını duyduğu önemli bir ırk olan Arap Atlarını ve özelliklerini gelin hep beraber inceleyelim.
Hangi Atlar Arap Atıdır?
Arap atları sıcakkanlı atlar grubunda yer alır; bu gruptaki ırklarda beden orta irilikte, hafif ve ince yapılı, kaslar az gelişmiştir. Canlı bir karakterleri ve süratli yürüyüşleri vardır. Doğudaki coğrafyalarda sıcak ve ılık iklim yapısına sahip yerlerde yaygın olarak üretilirler. Soğukkanlı ırklara oranla biraz daha geç gelişirler.
Arap atları bu sıcakkanlı ırklarda yerli ırklar grubunda yer alır. Dünyada bilinen en eski saf ırktır. Arap atı tarihi olarak günümüzdeki oryantal kökenli Arap atları, Arabistan Yarımadası'nda bulunan MÖ 2500'lü yıllardan kalma mağara resimlerindeki at figürleriyle aynıdır.
Benzer yapıdaki at figürlerine bütün Anadolu, Kafkaslar ve Mezopotamya'daki mağara resimlerinde de rastlanır (wikipedia).
Arap atlarının atası Tarpan' dan köken aldığı düşüncesi yaygındır. Arap atları aslında İngiliz atlarının da atası. Bütün safkan İngiliz atları, 1683-1730 yıllarında İngiltere'ye getirilen “Byerley Turk”, “Darley Arabian” ve “Godolphin Arabian” adlarında üç Arap aygırının soyundan gelmektedir. Sanayi devrimi sonrası atların iş gücündeki kullanımının azalmasıyla Arap atları spor amaçlı binek ve yarış atı olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Irk Özellikleri
Arap atlarında başın kısa ve düz olması ve burun deliğinin çok açılabilmesi en üst düzeyde oksijen alımını sağlar. Costaların (kaburga) yapısı ve göğüs boşluğunun derin olması sayesinde akciğer genişlemesi kolaylaşmıştır. Başa yandan bakılınca burun içi mukozası görülür, ağız hafif derecede sivridir. Kulaklar küçük, sivri, dik ve hareketlidir, lakin Arap coğrafyasında iri kulaklı saf kanlara rastlanır.
Baş ve vücut bağlamları iyi derecede olup cidagodan itibaren boyunda sığ ve küçük bir çukurluk vardır. Arap atı eğitimi tay kırma esnasında oldukça zor olsa da Arap atları sonrasında sahibine büyük bir sadakat gösterir, hafızaları oldukça güçlüdür, canlı ruh halleri sayesinde dinlendikten sonra uzun süreli hareket edip hizmet verirler. Arap atı boyu longitudinal olarak orta uzunlukta sayılır. Deri ince ve yumuşak, tüyler parlaktır. Deri altı damarlar belirgindir.
Arap Atında Cidago Yüksekliği
Gerekli bakım ve beslenme ile gelişimini tamamlamış Arap atlarında cidago yüksekliği 145-155 cm arasındadır. Sistemli bir şekilde yetiştirilen hara atlarında 158-160 cm' ye kadar çıkabilmektedir. Cidago yüksekliği ile ilgili olarak baba gruplarına göre en düşük ortalama; Gaddar taylarında 148,79±0,70 cm iken, en yüksek ortalama ise Sıh Taha taylarında 153,17±1,30 cm olarak tespit edilmiştir. Genel ortalama ise 150.65±0.26 cm olarak hesaplanmıştır. Cidago Yüksekliği bakımından baba grupları arasındaki fark istatistiksel olarak önemsizdir (ANTALYALI 2008).
Arap Atının Bazı Fizyolojik Özellikleri
Dayanıklılık gerektiren yarışlarda her zaman Arap atı binicileri en iyi dereceleri elde etmişlerdir. Açlığa, susuzluğa, hastalıklara ve kötü çevre etkilerine karşı dayanıklı bir hayvan olan Arap atı, 3-4 ay boyunca her gün 80 kilometre yürüyebilme gücüne sahiptir. Arap atı bu özellikleri sayesinde çok büyük değere sahip bir savaş atı olarak kabul edilmiştir (Anonim, 2006a; Batu, 1962).
''Arap atlar yakın eder ırağı'' sözü ise burada bahsettiğimiz gibi bu ırkın dayanıklı ve uzun mesafe kat edebilir olmasından kaynaklıdır. Bacakları güçlü ve esnektir, tırnakla ilgili hastalıklar nadir görülür.
At Yarışlarında Arap Atları
Yarış hayatlarına üç yaşında koşmaya başlarlar ve genelde yarış hayatları on yaşına kadar devam eder. Arap atlarının yarış istatistikleri oldukça iyidir.
Arap atları ilk defa üç yaşında koşturulur, daha sonra kazandıkları ikramiye miktarına göre C, B ve A grubuna yükseltilirler. Bir at ilk yılda kazandığı ikramiye ile A grubuna yükselmesi için gerekli olan ikramiye barajını aşarsa direkt A grubuna terfi ettirilir.
Arap atlarına özgü koşular 56 kg'da yapılır. A grubu Arap atlarından dört yaşlı olanlar 58 kg, beş ve daha yukarı yaşlılar ise 59 kg ağırlık yüklenerek koşturulurlar. Üç yaşlı Arap atlarının yarış performanslarına koşu mevsiminin etkisi olmamasına karşın, dört ve yukarı yaşlı A grubu Arap atlarının yarış performanslarına koşu mevsiminin etkili olduğu istatistiksel olarak tespit edilmiştir. Üç yaşlı Arap atlarının yarış performanslarını, koşu pistinin çim ve kum olması etkilemiştir. Her yarış mesafesinde çim pistlerde elde edilen birincilik dereceleri ile kum pistlerde elde edilen birincilik dereceleri arasındaki farklar verisel yönden yüksek düzeyde önemli bulunmuştur, yani Arap atlarının kum istatistikleri çim istatistiklerinin altındadır denilebilir. Ünlü bir Arap atı ismi olan 'Yavuzhan' 68 kez start alıp 44 kez birincilik kazanmıştır.
Arap Atı Gibi Sonradan Açılmak Deyimi Nerden Gelmektedir?
Her atın kendine göre bir koşu karakteri vardır. Arap atları arasında koşuda sonradan ivme kazananlar popüler olacaktır ki bir işte sonradan sürat ve başarı göstermek manasında bu deyim kullanılmaktadır.
Kaynakça
YARSAN Ender, At Hekimliği, Güneş Tıp Kitabevleri
AKSÜYEK Birim, ARAP ATLARININ YARIŞ PERFORMANSLARININ GELİŞİMİ VE BUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER, Lalahan Hay, Arş. Ens. Der., 1991