Benjamin Franklin, 17 Ocak 1706’da Boston’da doğdu. Franklin, sabun üreticisi Josiah’ın onuncu oğluydu. Benjamin’in annesi, Josiah’nın ikinci eşi Abiah Folger’dı. Josiah toplamda on yedi çocuk sahibiydi. Josiah, Benjamin’in ruhban (rahipler) sınıfına girmesini istiyordu. Ancak maddi durumunun yetersizliğinden dolayı, yıllar isteyen ruhban sınıfına yalnızca bir sene gönderebildi. Ama genç Benjamin okumayı sevdiği için babası onu matbaacı erkek kardeşi James’in yanına çıraklık yapmaya gönderdi. On iki yaşındaki Benjamin, James’in broşürler yazmasına ve meşakkatli bir iş olan set tipine yardım ettikten sonra ürünlerini sokaklarda satardı.
Çırak Matbaacı
Benjamin Franklin: on beş yaşındayken, erkek kardeşi Boston’daki ilk gazete olan “The New England Courant”ta çalışmaya başladı. Courant’dan önce şehirde iki gazete vardı; fakat sadece yurt dışındaki haberleri tekrar basıyorlardı. James’in gazetesi ise James’in arkadaşları tarafından yazılmış makaleler, düşünce yazıları ve gemi programlarıyla ilgili haberler içeriyordu. Benjamin de gazete için yazılar yazmak istiyordu fakat James’in asla izin vermeyeceğini biliyordu.
Ne de olsa Benjamin, sıradan bir çıraktı. Bu yüzden, geceleri mektuplar yazıp bunları hayali bir dulun ismiyle (“Silence Dogood”) imzalıyordu. Dogood, öğütleri ve etrafındaki dünyayla (özellikle kadınlara nasıl davranıldığıyla) ilgili eleştirileri olan biriydi. Ben geceleri mektuplarını matbaa kapısının altından gizlice gönderdiği için kimse bu yazıları kimin yazdığını bilmiyordu. Yazıları çok başarılıydı ve herkes gerçek Silence Dogood’un kim olduğunu bilmek istiyordu.
Benjamin, on dördüncü mektubundan sonra, mektupları kendi yazdığını itiraf etti. James’in arkadaşları Ben’in oldukça erken olgunlaşmış ve komik olduğunu düşünürken, James kardeşini azarlardı ve ona gösterilen ilgiyi çok kıskanırdı.
Çok geçmeden Franklinler, kendilerini Boston’un güçlü Puritan vaizleri Mathers ile anlaşmazlık içinde buldular. Çiçek hastalığı o zamanlar ölümcül bir hastalıktı ve Mathers aşılamayı destekledi; oysa Franklinler aşının insanları sadece daha hasta ettiğine inanıyordu. Bostonluların çoğu Franklinlerle hemfikir olsalar da, tartışma sırasında James’in din adamlarıyla dalga geçmesinden pek hoşnut olmamışlardı.
Sonunda, James görüşleri nedeniyle hapse atıldı ve Benjamin birkaç yayın için gazeteyi yönetmeye bırakıldı. Hapisten çıktıktan sonra James, gazeteyi devam ettirdiği için Ben’e pek de minnettar değildi. Bunun yerine, küçük kardeşini taciz etmeye ve zaman zaman ona vurmaya devam etti. Ben yaşadıklarını daha fazla kaldıramadı ve 1723’te kaçmaya karar verdi.
Philadelphia’ya Kaçış
Kaçmak o zamanlar yasa dışıydı. Eskiden Amerika’da insanların tamamının toplumda bir yeri olmalıydı ve kaçaklar hiçbir yere uymuyordu. Yine de Ben, matbaacı olarak iş bulmayı umarak bir tekneyle New York’a gitti. Fakat başaramadı ve New Jersey’in bir ucundan diğerine yürüdü ve sonunda bir tekne yolculuğu ile Philadelphia’ya geldi. Tekneden çıktıktan sonra, son parasını rulo almak için kullandı.
Gelecekteki karısı Deborah Read, onu 6 Ekim 1723’te gördüğünde ıslak ve darmadağınıktı. Onun tuhaf göründüğünü düşündü, yedi yıl sonra evleneceklerini asla hayal etmemişti. Franklin çırak matbaacı olarak iş buldu. O kadar iyi işler başardı ki Pennsylvania valisi, eğer genç Franklin yazı tipi ve baskı ekipmanı satın almak için Londra’ya giderse, ona kendi işini kuracağına dair söz verdi. Franklin Londra’ya gitti. Ancak vali sözünden vazgeçti ve Benjamin, İngiltere’de birkaç ayını matbaa işleriyle geçirmek zorunda kaldı.
Benjamin Franklin, Londra’ya gitmeden önce Read ailesiyle yaşıyordu. Genç Benjamin’i Philadelphia’ya geldiğinde gören kız, Deborah Read, genç matbaacı ile evlilik konuşmaya başladı. Ama Ben hazır olmadığını düşündü. Deborah da o yokken başka bir adamla evlendi. Philadelphia’ya döndükten sonra, Franklin bir dükkan işletmeye yardım etmeye çalıştı; ancak kısa süre sonra tekrar bir matbaanın yardımcısı oldu. Franklin, çalıştığı adamdan daha iyi bir matbaacıydı. Bu yüzden insanlardan biraz borç aldı ve matbaacılık işine girdi.
Franklin her zaman çalışıyordu ve Philadelphia halkı çalışkan genç iş adamını fark etmeye başladı. Kısa süre sonra hükümet işlerini yapmak için sözleşme aldı ve iş dünyasında başarılı olmaya başladı. 1728’de Benjamin’in “William” adında bir çocuğu oldu. Fakat William’ın annesi hâlâ bilinmiyor. Ancak, 1730’da Benjamin’in çocukluk aşkı Deborah’ın kocası kaçmıştı ve sonunda Benjamin ile Deborah evlendiler. Franklinler, bir matbaanın işletilmesine ek olarak, o sırada Deborah ile sabundan kumaşa kadar her şeyi satarak kendi mağazalarını da işletiyorlardı. Ben ise ayrıca bir kitapçı işletiyordu. Oldukça girişimciydi.
Pennsylvania Gazetesi
1729’da Benjamin Franklin, “Pennsylvania” adlı bir gazeteyi satın aldı. Franklin yalnızca gazeteyi basmakla kalmadı, aynı zamanda diğer adlar altında gazete yazılarına da katkıda bulundu. Gazetesi kısa sürede kolonilerdeki en başarılı gazete oldu. Bu gazete, diğer ilklerin yanı sıra, Ben’in kendisi tarafından yazılan ilk politik karikatürünü basacaktı.
1720’lerde ve 1730’larda Franklin’in kamu yararına adanmış tarafı kendini göstermeye başladı. Kendini ve sivil gelişime adanmış genç bir işçi grubu olan Junto’yu organize etti. Masonlara katıldı. Sosyal olarak çok meşgul bir adamdı.
Zavallı Richard’ın Almanak’ı
Franklin işinde başarılı oldu. 1733’te Zavallı Richard’ın Almanakı’nı yayımlamaya başladı. Dönemin almanakları her yıl basıldı ve hava durumu raporları, tarifler, tahminler ve vaaz gibi şeyler içeriyordu. Franklin, almanağını sevecen karısına bakmak için paraya ihtiyacı olan fakir bir adam olan Richard Saunders kisvesi altında yayımladı. Franklin’in Almanak’ını ayıran şey, esprili aforizmaları ve canlı yazılarıydı. Franklin ile ilgili “Kurtarılan bir kuruş kazanılan bir kuruştur.” gibi ünlü sözlerin çoğu Zavallı Richard’dan geliyor.
Yangın Önleme
Franklin, 1730’lar ve 1740’lar boyunca sivil katkılarına devam etti. Philadelphia’nın sokaklarını döşemek, temizlemek ve aydınlatmak için projelerin başlatılmasına yardım etti. Çevresel temizlik için heyecanlanmaya başladı. Franklin’in bu çağdaki başlıca başarılarından biri, Kütüphane Şirketi’nin 1731’de kurulmasına yardım etmekti. Bu süre zarfında kitaplar az ve pahalıydı. Franklin, kaynakları bir araya getirerek üye olanların İngiltere’den kitap satın alabileceklerini fark etti.
Böylece halkın abone olabileceği ilk kütüphane doğdu. 1743’te, Amerika’daki ilk bilinen toplum olan Amerikan Felsefe Topluluğu’nun kurulmasına yardım etti. Kentin, hastaları tedavi etmek için daha iyi yardıma ihtiyacı olduğunu fark eden Franklin, 1751’de Pennsylvania Hastanesi’ni kuran bir grubu bir araya getirdi. Kütüphane Şirketi, Felsefe Topluluğu ve Pennsylvania Hastanesi bugün hâlâ varlığını sürdürmekte.
Yangınlar Philadelphia’lılar için çok tehlikeli bir tehditti, bu yüzden Franklin durumu düzeltmeye çalıştı. 1736’da şehirdeki ilk “Philadelphia Birleşik Yangın Şirketi” ni kurdu. Onun meşhur sözü, “Bir gram önlem, bir kilo tedavi değerindedir.”, aslında yangınla mücadele tavsiyesiydi.
Evlerinde yangından zarar görenler genellikle geri dönüşü olmayan bir ekonomik kayıp yaşadılar. Böylece, 1752’de Franklin, “Philadelphia Yangın Kayıplarına Karşı Sigorta Katkısı”nın kurulmasına yardım etti. Sigorta poliçesi olanlar mali olarak büyük kayıplar yaşamadı. “The Contributionship” bugün hala iş başında.
Elektrik
Benjamin Franklin’in matbaacılık işi, 1730’larda ve 1740’larda gelişiyordu. Ayrıca diğer şehirlerde de baskı ortaklıkları kurmaya başladı. 1749’da işten emekli oldu ve bilim, deneyler ve icatlar üzerine yoğunlaşmaya başladı. Bu Franklin için yeni bir şey değildi. 1743’te, evleri verimli bir şekilde ısıtmaya yardımcı olmak için, Franklin sobası adı verilen, ısı açısından verimli bir soba icat etmişti.
Soba toplumu iyileştirmeye yardımcı olmak için icat edildiğinden, patent almayı reddetti.
Franklin’in diğer icatları arasında yüzgeçler, cam armonika (bir müzik aleti) ve iki odaklı gözlükler de bulunmakta. Franklin, 1750’lerin başlarında elektrik araştırmalarına yöneldi. Elektrik ve yıldırımın doğasını doğrulayan uçurtma deneyi de dahil olmak üzere, yaptığı gözlemler Franklin’e uluslararası ün kazandırdı.
Siyasi Sahne
Politika, 1750’lerde Franklin için daha aktif bir ilgi alanı haline geldi. 1757’de Penn ailesinin torunları ile koloniyi kimin temsil etmesi gerektiği konusunda verdiği mücadelede Pennsylvania’yı temsil etmek üzere İngiltere’ye gitti. Yalnızca Pennsylvania’nın değil, Georgia, New Jersey ve Massachusetts’in de kolonyal temsilcisi olarak 1775’e kadar İngiltere’de kaldı.
Franklin, yurt dışında geçirdiği zamanın başlarında kendisini sadık bir İngiliz olarak görüyordu. İngiltere, Amerika’nın sahip olmadığı pek çok imkana sahipti. Ülkede ayrıca Amerika’da az bulunan iyi düşünürler, tiyatro, esprili sohbetler vardı. Sürekli Deborah’dan İngiltere’ye ziyarete gelmesini istedi. Benjamin Fraklin’in orada kalıcı olarak kalma düşüncesi vardı; ancak Deborah gemi ile seyahat etmekten korkuyordu.
1765’te Franklin, Amerika’nın Stamp Act’a olan ezici muhalefeti karşısında gafil avlandı. Parlamento önündeki ifadesi, üyeleri yasayı yürürlükten kaldırmaya ikna etti. Amerika’nın İngiltere’den kurtulup kurtulamayacağını merak etmeye başladı. Franklin, İngiltere’de pek çok arkadaşı olmasına rağmen, çevresindeki siyasette ve kraliyet çevrelerinde gördüğü yolsuzluktan bıkıyordu.
1754’te birleşik koloniler için bir plan öneren Franklin, şimdi ciddiyetle bu hedef için çalışmaya başlayacaktı. Franklin’in İngiltere ile büyük kopuşu “Hutchinson Olayı” ile gerçekleşti. Thomas Hutchinson, Massachusetts’in İngiliz tarafından atanan bir valisiydi. İngiltere’ye yönelik şikayetlerinde Massachusetts halkının tarafını tutuyormuş gibi davransa da, aslında hala kral için çalışıyordu. Franklin, Hutchinson’ın Amerika’da “İngiliz Özgürlükleri” denen şeyin kısaltılması olarak adlandırdığı bazı mektupları ele geçirdi. Mektupları, nüfusun büyük kısmının öfkeli olduğu bir bölgeye, Amerika’ya gönderdi. Franklin mektupları sızdırdıktan sonra, kamuoyunda kınandığı İngiliz Dışişleri Bakanlığı Whitehall’a çağrıldı.
Yeni Bir Ulus
Benjamin Franklin eve döndü. Bağımsızlık için aktif olarak çalışmaya başladı. Doğal olarak, şimdi New Jersey Kraliyet valisi olan oğlu William’ın onun görüşlerine katılacağını düşünüyordu. William yapmadı. William, sadık bir İngiliz olarak kaldı. Bu, baba ve oğul arasında asla iyileşmeyen bir sürtüşmeye neden oldu. Franklin, İkinci Kıta Kongresi’ne seçildi ve Bağımsızlık Bildirgesi’nin hazırlanmasına yardımcı olan beş kişilik bir komitede çalıştı. Yazının çoğu Thomas Jefferson’a ait olsa da, katkının çoğu Franklin’e aittir.
1776’da Franklin deklarasyonu imzaladı ve daha sonra XVI. Louis Mahkemesi’nin Büyükelçisi olarak Fransa’ya gitti. Fransızlar Franklin’i sevdi. Şimşekleri evcilleştiren adamdı. Bir ormancı gibi giyinen ama dünyadaki her zekaya uygun olan mütevazı Amerikalıydı. Kekeleyerek de olsa Fransızca konuşuyordu. Kadınların favorisiydi. Birkaç yıl önce karısı Deborah ölmüştü ve Benjamin artık ünlü bir flörttü. Kısmen Franklin’in popülaritesi sayesinde, Fransa Hükümeti 1778’de Amerikalılarla bir ittifak antlaşması imzaladı. Franklin ayrıca kredileri güvence altına almaya ve Fransızları doğru şeyi yaptıklarına ikna etmeye yardımcı oldu.
Benjamin Franklin, Amerikalılar devrimi kazandıktan sonra 1783’te Paris Antlaşması’nı imzalamaya hazırdı. Şimdi yetmişli yaşlarının sonlarında bir adam olan Franklin, Amerika’ya döndü. Pennsylvania Yürütme Konseyi’nin Başkanı oldu. Anayasa sözleşmesinde delege olarak görev yaptı ve anayasayı imzaladı. Son halka açık eylemlerinden biri 1789’da kölelik karşıtı bir inceleme yazmaktı.
Franklin 17 Nisan 1790’da, seksendört yaşında öldü. “Ahenkli insan kalabalığı” olarak adlandırılan yirmi bin kişi cenazesine katıldı. Bununla birlikte, elektrikli kişiliği de hâlâ dünyayı aydınlatıyor.
EDİTLEYEN: Erika Kart