Kanser Tedavisi Gören Hastalarda Ağız Diş Sağlığı
Kanser tedavisinde kullanılan pek çok ilaç ve radyoterapi türleri, kanser hastalarının ağız, diş ve tükürük bezlerini etkiler. Bu etkiler, yemede, konuşmada, çiğnemede ya da yutmada güçlüklere yol açabilir. Neyse ki, kişisel veya profesyonel kanser bakımı ile kanserin ve kanser tedavi yöntemlerinin bu yan etkileri azaltılabilir.
Diş hekimleri, kanser tedavisi sırasında veya sonrasında ağız ve diş sağlığı bakımında yardımcı olabilirler. Kanser ve kanser tedavilerinin ağzı ve diş sağlığı üzerindeki yan etkileri şöyledir:
- Ağız kuruluğu
- Tükürüğün kalınlaşması
- Tat değişiklikleri
- Ağız yaraları
- Diş çürüğü
- Yutma güçlüğü
- Ağzı açma ya da çiğneme güçlüğü
- Enfeksiyon
- Kemik hastalığı
- Ağız ve dil astarında iltihap veya ağrı
Kanser hastalarında görülen bu yan etkilerin çoğu, kanser tedavisi tamamlandıktan kısa bir süre sonra kaybolur. Bazı yan etkiler ise uzun süreli veya kalıcı olabilir. Bu yan etkiler hakkında daha fazla bilgi edinin.
Ayrıca Bakınız: Kanser Tedavisinin Uzun Vadeli Yan Etkileri
Tüm kanser tedavileri çene, ağız ve dişleri etkilemez. Ancak, aşağıdaki tedavi seçenekleri ağız ve dişlerde spesifik yan etkilere neden olabilir. Daha fazla bilgi edinmek için sağlık ekibinizle konuşabilirsiniz.
Baş ve boyun bölgesine radyoterapi: Vücudun bu bölgelerine radyasyon tedavisi alan kişilerde aşağıdaki yan etkiler görülebilir:
- Ağız kuruluğu
- Tükürük azalması
- Tükürük kalınlaşması
- Enfeksiyon
- Diş çürüğü riskinin artması
- Tat kaybı
- Ağız yaraları
- Kemik hastalığı
- Çenede sertlik
Bu yan etkiler geçici olabilir ya da tedaviden birkaç yıl sonra da devam edebilir. Tedaviden önce iyi bir diş sağlığı olan hastalarda bu sağlık riskleri daha azdır. Dolayısıyla, kanser tedavisine başlamadan önce bir diş hekimine görünmek önemlidir. Bu ziyaretler sırasında, diş hekiminiz çürük, kırık ya da enfekte dişleri tedavi edebilir. Eğer protez diş kullanıyorsanız, diş hekiminiz uygunluğunu ve ağzınızda rahatsız edici olup olmadığını kontrol edecektir.
Radyoterapinin tükürük miktarı ve kıvamında bir değişikliğe neden olması muhtemeldir. Bu durum, diş çürümesi riski artabilir, anlamına gelir. Diş çürümesini önlemek için, büyük olasılıkla diş hekiminiz radyoterapi tedavisi sırasında özel florür tedavileri tavsiye eder. Bu tedavi, düşük şekerli diyet ile birlikte, dişlerinizi korumaya yardımcı olur.
Kemoterapi: Kanser tedavisinde kemoterapinin ağız ve diş sağlığına bazı yan etkileri şöyledir:
- Ağız yaraları
- Ağız ve diş etlerinde ağrı
- Dilin soyulması veya yanma
- Enfeksiyon
- Tat değişiklikleri
Bazı kemoterapi türleri, vücudun enfeksiyon üreten hücrelerle savaşma yeteneğinde geçici bir düşüşe neden olabilir. Bu da, kanser tedavisi öncesinde herhangi bir diş enfeksiyonundan kurtulmanın önemli olduğu anlamına gelir. Kemoterapinin diş ve ağız sağlığına yan etkileri, genellikle tedavi tamamlandıktan kısa bir süre sonra kaybolur.
Ayrıca Bakınız: Kemoterapi Yan Etkileri Nelerdir?
Kök hücre/kemik iliği nakli: Genellikle kök hücre nakli öncesi verilen yüksek doz kemoterapi, dental ve oral yan etkilere neden olabilir. Bu yan etkiler; yukarıda belirtilen kemoterapi yan etkileri ile benzerdir. Bu da, nakil öncesi diş hekimini ziyaret etmenin önemli olduğu anlamına gelir. Bu ziyaret sırasında, diş hekiminiz tedavi öncesi yapılması gereken gerçekten önemli ağız ve diş sağlığı sorunlarıyla ilgilenir. Bir donörden kök hücre nakli yapılacaksa, Graft Versus Host Hastalığı denilen bir yan etki gelişebilir. Bu hastalık ağız kuruluğu, tükürük azalması, ağız yaraları, baharatlı ya da asitli gıdalara karşı hassasiyet, yutma güçlüğü gibi sorunlara neden olabilir. Aynı zamanda diş çürümesi riskini artırabilir.
Ayrıca Bakınız: Kök Hücre Nakli (Kemik İliği Transplantasyonu) Yan Etkileri
Kemik düzenleyici ilaçlar: Kanser nedeniyle ortaya çıkan osteoporoz veya diğer kemik kaybı sorunlarına karşı, önlem ve tedavi amacıyla kullanılan ilaçlar nadir, ancak çene kemiklerinde osteonekroz gibi ciddi yan etkilere neden olabilir. Bu durum çenede ağrı, şişlik ve enfeksiyona neden olabilir. Çene osteonekrozu gibi durumları önlemek için tedaviye başlamadan önce diş hekiminden yardım alınabilir.
Yeni ilaç tedavisi türleri: Kanser tedavisi için sürekli yeni etkili ilaçlar üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Bunlardan bazıları hedefe yönelik tedaviler olarak adlandırılır ve kanser gelişiminin spesifik basamaklarını hedefler. Hedefe yönelik tedaviler, ağız sağlığı üzerinde bazı yan etkilere neden olabilir. Örneğin, mTOR-inhibitörleri denilen ilaçlar ağız içi oral yaralara (aftlar) neden olabilir.
Diğer ilaçlar: Kanser belirtileri ve yan etkilerini yönetmeye yardımcı olan diğer ilaçlar da ağız ve diş üzerinde yan etkilere neden olabilir.
Dental ve Oral Yan Etkiler Nasıl Önlenir?
Kanser tedavisine başlamadan en az 4 hafta önce diş hekimini ziyaret edebilirsiniz. Ağız ve diş sağlığı konusunda endişelerinizi diş hekimi ve onkoloğunuza danışabilirsiniz. Bu şekilde, doktorlarınız kanser bakımı planlamasında birlikte çalışabilirler. Genellikle, diş cerrahisi ve kanser tedavisi başlangıcı arasında en az 2 hafta iyileşme süresi verilir.
Sağlık ekibi ile düzenli iletişim, diş ve ağız sağlığı üzerine yan etkileri önlemek için önemlidir. Kanser tedavisi sırasında, aşağıdaki ipuçları ağız sağlığını iyileştirmeye yardımcı olabilir ve yan etkileri önleyebilir:
- Günde en az 2 kez dişlerinizi nazikçe fırçalayın ve düzenli olarak diş ipi kullanın. Doktorunuz ayrıca kanama ve enfeksiyon riskini azaltmak için özel talimatlar verebilir.
- Alkolden uzak durun. Yumuşak ve hafif yiyecekler yiyin. Son derece soğuk, sıcak, baharatlı, asitli veya gevrek yiyecekler ağzınızı tahriş edebilir. Şeker tüketiminizi takip edin.
- Kemik sağlığınızı korumak için yeterli miktarda D vitamini ve kalsiyum alımı önemlidir. Dişlerin güçlü ve sağlıklı kalmasına yardımcı olur. Herhangi bir takviye almadan önce mutlaka doktorunuza danışın.
Önerilen Makaleler: