Karl Marx
- Önem : Gazeteci, politik ekonomist, komünist ideolojinin kurucus
- Doğum : 1818
- Ölüm : 1883
- Başlıca Eserleri : Komünist Manifesto, Das Kapital 1-2-3, Alman İdeolojisi, Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı
Ortaya koyduğu düşünce yapısı ve ekonomik sistemle kitleler üzerinde büyük etki uyandıran gazeteci ve politika yorumcusu Karl Marx, Almanya’nın Rhineland bölgesinde Tirier’de dünyaya geldi. Babası anti-Yahudi yasalardan korunmak için Hristiyanlığı kabul eden bir Yahudi’ydi. Marx felsefe alanında çalıştı. 1841 yılında Antik Yunan filozofları ile ilgili yazdığı tezle bu dalda doktorluk unvanı kazandı. Ancak Marx akademisyen olarak iş bulamadı. 1840 yılında gazetecilik yapmaya başladı. Avrupa’da gelişen radikal hareketler hakkında haberler yazdı. 1848 yılında bir devrim dalgası İtalya, Fransa ve Almanya’nın bazı bölgelerine kadar ulaştı. Marx kıta genelinde yayılan bu geniş ölçekli öfke patlamasını dile getiren “Komünist Manifesto”nun yazarlarından biri oldu.(Diğeri ise Friedrich Engels’di)
Manifesto başlangıcındaki “Avrupa’da bir hayalet dolaşıyor, komünizmin hayaleti”, cümlesi ile Marx düşünsel sürecine bir perspektif çizdi. Marx’ın hayatının önemli bir bölümünü yazmak için harcadığı “Das Kapital”, onun düşünsel yapısındaki ekonomik yapıyı aktaran oldukça önemli bir yapıttır. Sınıf ve ekonomi ilişkisi ile bilimsel bir eser olarak değerlendirilmektedir. Marx, tarihin üretim kapasitesindeki gelişmeler tarafından kontrol edildiğini ileri sürüyordu. 19. yüzyılın endüstriyel kapitalizmi feodal düzenin yerine geçen yeni bir toplum modeli, insanlık tarihinde yeni bir aşamaydı. Kapitalizmin ardından ise komünizm gelecekti. Komünizm kurulduğunda işçiler üretimi kontrol edecek ve refahın eşit bir şekilde dağılımını sağlayacaktı. Bu düşünsel yapıyı temellendiren Marx, radikallerle ilişkileri nedeniyle Almanya, Fransa ve Belçika gibi ülkelerden sürgün edildi. Sonunda 1849 yılında Londra’ya yerleşti ve hayatının kalan kısmını burada geçirdi. Öldüğü sırada altmış dört yaşındaydı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Neyzen Yûsuf Paşa
İstanbul’da Beşiktaş Mevlevîhânesi’nde doğdu. Babası adı geçen mevlevîhânenin şeyhi Mehmed Said Dede’dir. Bu dergâhtaki tarikat çevresinde yetişti. Genç yaşta çile çıkarıp “dede” unvanını aldı ve Beşiktaş Mevlevîhânesi neyzenbaşılığına getirildi. On dokuz yaşında iken neyzen sıfatıyla Mızıka-yı Hümâyun’a katıldı. Büyük takdir ve ilgisini gördüğü Sultan Abdülmecid’e musâhib ve mâbeyinci oldu. Babasının vefatı üzerine Beşiktaş Dergâhı’nın şeyhliğine tayin edilmek istendiyse de Mızıka-yı Hümâyun’daki görevinden dolayı Sultan Abdülmecid saraydan ayrılmasını uygun görmedi. Sultan Abdülaziz’in Mısır seyahatinde mâbeyinci olarak heyette yer alan Miralay Yûsuf Bey Ordu-yu Hümâyun mızıkalarında yapılması düşünülen yenilikler çerçevesinde askerî mektebin kuruluş çalışmalarıyla görevlendirilerek Mızıka-yı Hümâyun nâzırlığına, iki ay sonra da üçüncü mâbeyinciliğe getirildi. Ardından ferik rütbesine yükseltilip 25 Temmuz 1865’te emekliye ayrıldı. Mızıkalı Celâl diye tanınan oğlu Mehmed Celâleddin (İyison) Üsküdar Mûsiki Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer alarak 1931 yılına kadar burada hocalık yaptı. Meşhur keman üstadı ve bestekâr Reşad Erer de Yûsuf Paşa’nın kızından torunudur.
-
Yeni Osmanlılar Cemiyeti
Yeni Osmanlıları devletin kurtuluşu için zaruri gören bir fikrî akımın temsilcileri, imparatorluğun -hiç olmazsa Müslüman kesimi için- belirli görüşlere sahip ilk “ideologları” diye tanımlamak mümkündür. Ancak bir arada anılan isimler arasında birbiriyle örtüşen bir düşünce beraberliği yoktu. 1856 Islahat Fermanı’ndan sonraki dönem içinde ortaya çıkan iç kargaşa ve dış müdahaleler reformların sıkı bir idare altında uygulanmasını kaçınılmaz kılmaktaydı. İleride Yeni Osmanlılar diye anılacak olan aydınların muhalefeti bu noktada kendini gösterdi ve hükümdardan ziyade hükümete, özellikle de Âlî Paşa’ya yöneldi. Tanzimat önderlerinin önce vatandaşların imparatorluğun muhafazası fikrinde birleştirilmesi, vatandaşların mahallî yönetimler vasıtasıyla devlet idaresine katılmaya alıştırılması, nihayet bunların seçecekleri temsilcilerle merkezde bir meclisin açılması aşamasına geçilmesiyle ilgili düşüncelerinin genel şartlar çerçevesinde çok daha gerçekçi bir reform siyaseti teşkil ettiğinde şüphe yoktu. Yeni Osmanlılar Cemiyeti’nin aslında Avrupa’da kurulduğu ve Belgrad ormanındaki toplantıda teşkil edilen cemiyetin Fransızca “misyon” anlamında “meslek” adını taşıdığı tespit edildi. Cemiyetin kurucularının herhangi bir siyasî programa sahip olmaktan ziyade genelde bilhassa gazeteler üzerindeki sıkı denetimi ve bunların kapatılması sebebiyle Âlî Paşa’ya karşı duydukları hoşnutsuzluğun etkisiyle bir araya geldikleri var sayılmaktadır.
-
-
-
Molla Gürani
Molla Gürani, şehzade hocası, şeyhülislam, müftü ve alim.Osmanlı Devleti'nin dördünü şeyhülislamıdır.Asıl adı Şemseddin Ahmed bin İsmail'dir.II. Murad döneminde Osmanlı hizmetine girdi.Bursa medresesinde görev yaparken o zaman şehzade olan Fatih Sultan Mehmet'in lalalığını yaptı.Sonraları kazaskerlik göörevinde ve Bursa kadılığı görevini yaptı.Bursa kadılığı esnasında padişahın bir fermanını şeriata ters olduğu gerekçesiyle yırttı.Bunun üzerine görevden alındı.1480'de şeyhülislamlığa atandı.Fıkıh, hadis ve Kuran tefsiri üzerine eserler yazdı.Ömrü boyu halk ve saray tarafından çok sevilen bir kişi oldu.1488'de vefat eden Molla Gürani'nin cenaze namazı II.Beyazid tarafından kıldırıldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun