Mantar
Mantar, bu aynı zamanda kandiasis olarak da bilinen genelde deride yaşayan ve zararsız bakteriler tarafından dengede tutulan bir mantardır. Ancak bu mantar çoğalırsa, kaşıntıya, şikinliklere, acıya ve erkek ve kadınlarda akıntıya sebep olur. Kadınlarda idrara çıkarken, koyu beyaz bir akıntı ve ağrı görülebilir. Erkekler aynı akıntıyı penislerinde fark ederler ve derilerini geri çekmekte zorlanırlar. Mantar, cinsel ilişki yoluyla enfeksyona yakalanmış birisinden kapılabilir, ancak, dar naylon veya likra iç çamaşırı kullanmak veya belli antibiyotikler de mantara sebep olabilir. Bazan ise sebep olmayabilir veya belli bir sebebi olmayabilir. Mantarın bulaşması cinsel ilişki sırasında prezervatif kullanımı ile, erkeklerde ise penis derisinin altını yıkamak yoluyla önlenebilir. Mantar tedavisi anti-fungal krem kullanarak sağlanabilir. Mantar, özellikle kadınlarda tekrar edebilir.
(Mikotik vajinit) Vajinal mantar enfeksiyonları ilk kez 1849 yılında gebe bir kadında tanımlanmıştır. Erişkin kadınların yaklaşık %75'i yaşamlarının herhangi bir döneminde en az bir kez mantar enfeksiyonu geçirirler
Çoğu kez gebelik, antibiyotik kullanımı gibi nedenlerle ortaya çıkan bu durum tedaviye kolay cevap verir. Ancak kronik vajinal mantar enfeksiyonu hem cinsel hem de psikolojik sorunlara yol açabilir. Vajinal mantar enfeksiyonlarına yol açan mikroorganizmalardan en sık görüleni Candida Albikans adı verilen bir maya hücresidir. Vakaların %67-95'inde bu mantar hücresi sorumlu olarak bulunduğundan, vajinal mantar enfeksiyonları genelde vajinal kandidiyazis şeklinde tanımlanır.
Candida Albikansın vajinada zaten normalde bulunan bir organizma mı olduğu yoksa belirti vermeyen kadınlarda saptandığında mutlaka tedavi edilmesi gereken bir patojen mi olduğu günümüzde dahi açıklığa kavuşturulamamış bir sorudur. Erkek semeninde üretilemediği için cinsel yolla bulaşan bir hastalık olarak kabul edilemez.Ancak yapılan araştırmalarda eşlerin benzer tipte mantar hücresi taşıdıkları saptandığı için pekçok hekim tedavide eş tedavisi de uygulamayı uygun görmektedir.
|Vajinal mantar enfeksiyonuna neden olan candida albikans hifleri|
NASIL BULAŞIR
Vajinal mantar enfeksiyonunda üreyen mikroorganizmalar genellikle başkasından bulaşmaz. Kişinin zaten kendi vajinasında bulunan maya hücreleri çeşitli nedenler ile aktif hale gelip enfeksiyon yaratmaktadırlar. Dolayısı ile havuzdan vb. bulaşma söz konusu değildir. Çok nadiren cinsel ilişki ile bulaşabilir. Ancak bir kadında mantar enfeksiyonu olması mutlaka cinsel ilişki ile bulaştığı anlamına gelmez. Hayatında hiç cinsel ilişkide bulunmamış bakire kızlarda hatta küçük çocuklarda bile mantar enfeksiyonu olabilir.
RİSK FAKTÖRLERİ
Vajinada belirti vermeden bulunan kandidalar çeşitli faktörlerin etkisi ile aktif hale geçerler ve klasik belirtiler ortaya çıkar. Ancak önemli bir gerçek de vakaların %50'sinde bu tür bir faktör olmadan hastalığın ortaya çıktığıdır.Vajinal mantar enfeksiyonlarını tetikleyen faktörler şunlardır:
- Antibiyotikler: Geniş spekrtumlu olarak tabir edilen güçlü antibiyotikler vajinanın normal pH dengesini bozarak mantar enfeksiyonu için uygun ortam hazırlarlar. Vajinitte en sık etkili olan antibiyotikler tetrasiklin ve penisilin grubu ilaçlardır.
- Gebelik: Özellikle gbeliğin son 3 ayında hücresel bağışıklığın azalması ile kandida gelişimi kolaylaşır. Yine gebelikte vajinada glikojen adı verilen maddenin artışı da bu olayı hızlandır. Vajinada glikojenin artmasına ise kanda östrojen ve progesteron miktarının yükselmesi neden olur.
- Şeker Hastalığı: Kan şeker düzeylerinin dengesiz seyrettiği kontrolsüz diabette idrar ve vajinal salgılarda şeker düzeyleri artar, bu da mantar için uygun bir ortam hazırlar.
- İmmunosupresyon: Bağışıklık sisteminin baskılanması demektir. İlaçlar ya da sistemik hastalıklar sonucu hücresel bağışıklık sisteminin baskılanması kandidiazisi hızlandırır.
- Doğum Kontrol hapları: Eski tipte yüksek doz oral kontraseptiflerin vajinal kandidiasiz için uygun zemin hazırladığı ileri sürülse de günümüzdeki düşük doz ilaçlar ile bu görüş geçerliliğini yitirmiştir.
- Rahim içi araç (spiral): Etkisi tam olarak bilinmemektedir. Ancak kandidiazis için predispozan faktör olduğu ileri sürülmektedir.
- Hormon kullanımı: Östrojen ve progesteron içeren ilaçların alımı kandidiazis görülme oranını arttırır.
- Naylon giysiler: Özellikle kilolu kadınlarda giyilen naylon giysiler ve çamaşırlar bölgede sıcaklık ve nem artışına neden olurlar. Bu durum mantar hücreleri için altın değerinde bir fırsattır. Gelişen enfeksiyon tekrarlama ve kronikleşme eğilimindedir.
- Lokal allerjenler: Renkli tuvalet kağıtları, parfümler, yüzme havuzundaki ilaçlar, tampon ve pedler alerjiye neden olabilirler. Alerjik zemin üzerinde ise daha sonra mantar enfeksiyonu gelişebilir.
- Metabolik hastalıklar: Tiroid hormonu bozukluğu gibi hastalıklar kandidiazis için uygun zemin hazırlar
- Şişmanlık
- Kronik servisit
- Radyasyon
BELİRTİLERİ
Vajinal mantar enfeksiyonunun en önemli ve en sık görülen belirtisi kaşıntıdır. Bu kaşıntı geceleri şiddetlenir ve sıcak etkisi ile artar.
Hastaların çoğunda dış genital organlarda yanma vardır. Özellikle idrar yaparken, idrarın değdiği bölgelerde şiddetli yanma hissi olur.
Bazı hastalarda cinsel ilişki esnasında ağrı olabilir.
Vajinal kandidiazisde akıntı her zaman olmaz. Eğer mevcut ise bu akıntı beyaz renkli ve içerisinde süt ya da peynir kesiği şeklinde tanımlanan ya da kireç benzeri olarak nitelendirilen parçacıklar bulunur.
Akıntıda kötü koku görülmez. Kokunun olması kandidiazise eşlik eden ikinci bir enfeksiyonun varlığını akla getirmelidir.
Vulva ve vajinada kızarıklık ve şişlik olabilir. Vajina duvarında mantar plakları bulunabilir.Bunların görülmesi kandidiazis için tipiktir. Kaşımaya bağlı olarak vulva derisinde soyulmalar ve küçük kanamalar olabilir.
TANI
Vajinal mantar enfeksiyonlarının tanısı güç değildir. Genelde muayene esnasında hastanın şikayetleri ve muayene bulgularının birarada değerlendirilmesi ilave bir laboratuvar tetkikine gerek kalmadan tanı koydurur. Vajinal kandidiazisde kültür almanın rolü yoktur. Bunun yerine alınan akıntı örneğinin potasyum hidroksil ile muamele edildikten sonra mikroskop altında incelenmesi ve tipik mantar psödohiflerinin görülmesi tanıyı kesinleştirir.
TEDAVİ
Vajinal mantar enfeksiyonlarının tedavisi hem çok kolay hem de zordur. Tedavi ile akut şikayetler büyük ölçüde giderilir. Ancak hastaların %5-25'inde hastalık daha sonra tekrarlar. 1 yıl içinde en az 4 defa kandidazis atağı geçirilir ise bu durumda tekrarlayan enfeksiyonladan söz edilmektedir. Bu yeniden atakların nedeni mantar mayalarının vajinadaki sağlam dokuların içine girerek derinlere kadar ilerlemesi ve burada sessiz kalmaları ve ilaçlardan da etkilenmemesi olarak açıklanmaktadır.
Vajina hücreleri sürekli bir yenilenme içinde bulunduğundan üstteki hücreler dökülüp alttaki hücreler yüzeye çıktıkça bu mayalarda yüzeye yaklaşmakta ve uygun ortam bulduğunda yeniden enfeksiyona neden olmaktadır. Bu duruma invazif kandidiyazis adı verilir. İnvazif kandidiazisin önlenmesinde predispozan faktörlerin ortadan kaldırılması şarttır.
Tedavide hem sistemik hem de lokal ilaçların kullanılması gereklidir. Lokal ilaçlar hem vajinal ovül (fitil) hem de krem şeklinde olabilir. Tekrarlayan enfeksiyonlarda ise bazı yazarlar eş tedavisi gerektiğini düşünmektedirler. Kronik bir enfeksiyon yoksa eş tedavisi gerekli değildir.
Ağızdan alınan sistemik tedavide tek günlükten 1 haftalığa kadar tedavi protokolleri ve ilaçlar mevcuttur. Aynı durum vajinal ovüller için de geçerlidir.
Tedavi esnasında naylon giysiler giyilmemesi, çamaşırların pamuklu olması, kaynatarak yıkanması ve buharlı ütü ile ütülenmesi, dar giysilerden kaçınılması, vajinanın su ile yıkanmaması bunun yerine nötr pH derecelerine sahip ve bu amaçla üretilmiş sıvı sabunların kullanılması tedaviyi kolaylaştırır.
Mantar hastalığına küçük bir mantar neden olur. Başlıca şekilleri, Ringworm denilen ve baş ve vücut derisinde görülen mantar hastalığı ile �Atlet ayağı� olarak bilinen mantar hastalığıdır.
BAŞ VE VÜCUT MANTARI
Baş ve vücut derisinde meydana gelen mantar hastalığıdır. Bulaşıcıdır. Kafa derisinde (çocuklarda) ve vücudun başka yerlerinde görülebilir. Mantar hastalığı, kafa derisinde küçük, yuvarlak, pul pul ve kırmızı olarak da görülebilen bir leke halinde başlar. Leke giderek buyur, buradaki saçlar zayıflar ve kırılıp dökülerek kel bir yer bırakır. Bu, bir veya birkaç yerde olabilir. vücudun başka kısımlarında ise, bu hastalık, genellikle kısa bir sure sonra pul pul ve kırmızı bir durum alan yuvarlak veya oval bir leke olarak başlar. Daha sonra lekenin ortası, etrafında yüzük şeklinde bir yara bırakarak iyileşir. hastalık, hastalıklı bir kişinin hastalıklı yerine dokunmakla bulaşabilir. Hasta birinin havlu ve saç fırçası gibi özel eşyalarını kullanmakla da geçebilir. Mantar hastalığını, çok kez ayni evde oturanlar, birbirlerinden ya da kedi köpek, kobay gibi hayvanlardan kaparlar. En sik ergenlik çağı öncesi çocuklarda görülür. Mantar hastalığı tedavi edilmezse aylar veya yıllarca devam edebilir.
Tedavi:
Doktorunuz, hastalıklı yerlere sürmeniz için krem verebilir. Bazen ayni zamanda tablet de almanız gerekebilir. Belirtilerin 2-6 haftada geçmesi gerekir. Bununla beraber tedavi bazen aylarca sürebilir.
önlemler:
Hastalığın yayılmasının engellenmesinde temizlik son derece önemlidir. hastalığı kapmışsanız, başınızın derisini hırpalamadan, her gün, dayanabileceğiniz kadar sıcak su ile başınızı yıkayın. Evdekilerden ayrı bir havlu kullanın. Tek başınıza yatın ve başka hiç kimsenin saç fırçanızı, tarağınızı ve havlunuzu kullanmasına izin vermeyin. Yatak çarşaflarınızı, yastık kılıflarınızı ve havlularınızı haftada en az iki kez sıcak su ile yıkayıp, güneşte kurutun. Evdeki herkesin de kendi saç fırçası, tarak ve havlusu olmalı ve onlar da sık sık başlarını yıkamalıdırlar. Kedi ve köpeklerin tüylerini düzenli olarak kontrol etmek iyi olur. Eğer mantar hastalığı belirtisi varsa veterinere müracaat edin. Tüyleri güve yemiş gibi, yer yer dökülmüş bir kedi yavrusunda hemen hemen kesinlikle mantar vardır ve çocuklardan uzak tutulmalıdır.
Okuldan Alıkoyma: Uygun tedavi başlayana kadar çocuklar okuldan uzak tutulmalıdır.
AYAK MANTAR HASTALIĞI
Ayak mantar hastalığını hafif geçirenlerde, ayak parmak aralarında, çoğu kez çatlakların da oluştuğu beyazımsı bir deri görülür. şiddetli geçirenlerde, ufak su toplamış kabarcıklar, derisi sıyrılmış kısımlar ve pul pul olmuş yerler görülebilir. Mantar hastaliginin bu şekli, genelde genç yetişkinlerde ve ayakları çok terleyenlerde görülür. Ayak mantar hastalığı, hastalıklı kişiden başkalarına, banyodaki halılardan ve ıslak döşemelerden veya yüzme havuzlarının soyunma odalarından geçer. sıcak havalarda daha yaygındır.
Tedavi:
Doktorunuz, hastalıklı yerlere sürmeniz için krem verebilir. Bazen ayni zamanda tablet de almanız gerekebilir.
önlemler:
Ayak parmaklarının aralarını özenle kurulayınız. özellikle yüzme mevsiminde ayaklarınıza mantara karşı ilaçlı-pudra dökünüz. sandal ayakkabı giyerseniz, ayaklarınızın mantar hastalığına eğilimi azalır.
DİĞER BÖLGELER
Mantar hastalığı, vücudun başka yerlerinde de olabilir. Genellikle erkeklerde kasık çevresi, kadınlarda ise meme altları gibi devamlı temas halindeki deri yüzeylerini etkiler. Buralardaki mantar hastalığı, ciltte ıslaklığa ve şiddetli kaşıntıya neden olur. kırmızı, kabarmış kısımlarla akıntılı ıslak yerler görülebilir. Mantar hastalığı çok terleyen insanlarda olur. Fazla yıkanma ve giysilerin cilde sürtünmesi, özellikle de fazla dar iç çamaşırı durumu kötüleştirebilir. Kasıklardaki mantar hastalığı, dar blucin veya naylon iç çamaşırları giymekle daha da kötüleşebilir.