Meksika’daki Yucatan Yarımadası’nda çarpıcı cenotes
CENOTE: Sulu Obruk anlamına gelir. Bir yeraltı mağarasının çatısı çöktüğünde oluşan kireçtaşındaki derin, su dolu çukur anlamındaır. Bu çukurlar daha sonra yeraltı nehirlerinden gelen suyla veya akan yağmur suyuyla dolu doğal bir havuz halini alır. Cenote kelimesi Maya dilindeki – tsʼonotʼonot – kelimesinden gelmektedir. dzonot”iyi” “iyi yer” gibi anlamı olan bir kelimedir.
.
Cenotes, yeraltı su kütlelerine yüzey bağlantılarıdır. En iyi bilinen cenoteler, Meksika’daki Chichén Itzá’dakiler gibi onlarca metre çapındaki büyük açık su havuzları olsa da, en fazla sayıda cenote daha küçük korunaklı alanlardır ve mutlaka yüzeye maruz kalan suya sahip değildirler. Yalnızca Meksika’daki Yucatan Yarımadası’nda 6000’den fazla farklı cenote vardır.
.
Cenotes, kayanın çözünmesi ve sonuçta ortaya çıkan, aktif bir mağara sistemine bağlı olabilen veya olmayabilen yeraltı boşluğu ve müteakip yapısal çöküş ile oluşur. Aşağıdaki suya düşen kaya, daha fazla çözünme ile yavaşça ortadan kaldırılır ve daha fazla çökme bloğu ve bölgesi için alan yaratır. (Sahilde suya yakın kum çukuru açmak gibi) Kaya tavan artık boşluktaki su tarafından yüzer şekilde desteklenmediğinden, su tablasının boşluk tavanının altında olduğu dönemlerde çökme hızı artar.
.
Cenotes, bir açık su havuzu oluşturarak tamamen çökebilir veya suyun üzerinde taşan bir kayanın bir kısmı ile kısmen çökebilir. Basmakalıp bilgi olarak cenotes genellikle küçük dairesel göletleri andırır, çapları birkaç metre ile on metre kadardır ve kenarlarında dik damlalar bulunur. Bununla birlikte, çoğu cenote, suya erişmek için bir dereceye kadar eğilme veya emekleme zamanına ihtiyaç duyar. Cenoteler zamanla sulu obruk haline gelebilir.
.
Meksika’daki Yucatán Yarımadası’nın kuzey ve kuzeybatısında, cenotes genellikle modern su tablasının altında 50 ila 100 m derinliğe kadar nüfuz eden dikey olarak geniş boşlukların üzerinde bulunur. Bununla birlikte, bu cenotların çok azı, yatay olarak geniş yeraltı nehir sistemleriyle bağlantılı görünmektedir. İçlerinden su akışı, akifer matrisi ve kırık akışlarının daha baskın olması daha olasıdır. Buna karşılık, Yucatán Yarımadası’nın Karayip kıyıları boyunca (Quintana Roo eyaleti içinde) cenotes genellikle geniş sualtı mağara sistemlerine erişim sağlar.
12 Kasım
®️ | İstanbul’un Siyasi Gazetesi