Berlin krizi. Nükleer savaşın eşiğinde
1948 Berlin krizi sırasında Amerikan askeri komutanlığı tarafından yürütülen Padron kurmay oyunu, ABD'nin SSCB'ye karşı savaşı nükleer bomba kullanarak bile kazanamayacağını açıkça gösterdi. Sovyetler Birliği ile silahlı bir çatışma olması durumunda, Amerikan birlikleri iki hafta içinde Avrupa'dan tahliye edilmek zorunda kaldı. Bu niyet hem potansiyel düşmandan hem de müttefiklerden kesinlikle gizliydi.
Karargah oyununun sonuçları hakkında bilgi sızdırılmış olsaydı, ABD SSCB'ye atom saldırısı tehdidiyle şantaj yapma fırsatını kaybedecekti.
Perestroyka ve sonraki yıllarda, bir dizi büyük tarihi Soğuk Savaş döneminin hükümleri revizyona girmeye başladı, bunların arasında, Amerikalıların nükleer silah üzerinde tekel olduğu yıllarda SSCB'ye atomik bir grev gerçeği de var. silâh... Yeni yaklaşımların savunucuları, Amerika Birleşik Devletleri'nin atomik şantajının, Avrupa ve Asya'daki "komünist yayılmayı" engellemek için Sovyet liderliğini etkilemeyi amaçlayan bir blöf olduğu, iyi bilinen olayların bir versiyonunu sunuyor.
Gerçeklerden ne kadar uzak olursa olsun, gerçeklerin böyle bir yorumu, en azından 1946'dan 1949'a kadar olan dönemde birbiri ardına SSCB'ye karşı önleyici bir atom savaşının "acil durum çalışma planlarının" yaratıldığı ateşli faaliyetle değerlendirilebilir. İşte bunlardan en ünlüleri: "Pinscher", "Grabber", "Broiler", "Halfmun", "Fleetwood", "Troyan", "Offtakl", "Dropshot".
Örneğin, 1949'da geliştirilen "Dropshot" planına göre, Sovyetler Birliği topraklarında birkaç bin hedefin uzun süreli (2-4 hafta içinde) atomik bombalanması planlandı. Planları üç cilt hacmini kaplayan bu nükleer saldırıların Amerika Birleşik Devletleri'ne kesin bir zafer getirmesi gerekiyordu, neyse ki, ABD liderliği ölümcül bir adım atmaya cesaret edemedi.
Halfmun'un acil durum çalışma planını doğrulamak için ABD Ordu Karargahı tarafından Mayıs-Temmuz 1948'de düzenlenen Padron savaş oyunuyla ilgili nihai rapor hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyoruz. ABD Ulusal Arşivlerinde saklanan belge yakın zamanda tarihi standartlara göre sınıflandırılmıştı. Amerikalılara göre, en büyük Sovyet şehirlerinin yıkımının iddia edilen nedeni olan SSCB'nin dünya hakimiyeti için çabalamakla suçlandığı zorunlu propaganda kısmına rağmen, rapor aynı zamanda Amerikan saldırganlığının uygulanmasının varsayımsal olarak mümkün olmasına rağmen, bir dizi önemli bilgi de içeriyor. ancak aşırı riskli bir iş olduğu ortaya çıktı. Birbiriyle yakından ilişkili çok sayıda siyasi ve askeri-teknik sorundan bahsediyoruz. Ve bunların arasında ilk sırada, ABD ordularının Halfmun planında tanımlanan görevleri yerine getirmedeki açığa çıkan yetersizliği var.
Amerikan birliklerinin, SSCB'deki hedefleri vurmak için stratejik bombardıman uçaklarının fırlatılacağı Akdeniz, Orta ve Uzak Doğu'daki Amerikan üsleri için koruma sağlayamadığı ortaya çıktı. Dahası, askeri analistler, Amerikan birliklerinin Sovyet ordularına en fazla iki hafta direnebilecekleri ve bunun ardından Avrupalı müttefiklerini terk edip kıtadan kaçmaları gerektiği sonucuna vardılar.
Bu nedenle, bu karargah oyununun belgeleri, 1948'de savaş patlak verdiğinde Amerika Birleşik Devletleri, Fransa, Batı Almanya ve Kuzey Atlantik Paktı'na gelecek diğer katılımcıların yönetimi tarafından verilen rol hakkında hiçbir şüpheye yer bırakmıyor. Amerikan diplomasisi, bu ülkelerin hükümetlerine Sovyetler Birliği ile silahlı bir çatışma durumunda etkili koruma sözü vermesine rağmen, ABD ordusunun o dönemde gerekli güç ve kaynaklara sahip olmaması, politikacıların ve diplomatların vaatlerini uygulanamaz hale getirdi. Halfmun planının ve onu karargah oyununda test etmek için yapılan malzemelerin uzun süre dikkatlice sınıflandırılmasının ana nedenlerinden biri olan, müttefiklere göre uygunsuz olan bu gerçekti.
ABD Ordusu Karargahı uzmanlarının kara kuvvetlerini yeterince objektif bir şekilde değerlendirip değerlendirmediklerini, yeteneklerini küçümsemiş olup olmadıklarını sormak doğaldır, bu şekilde Başkan ve Kongre'nin kendi ihtiyaçları için ödenekleri artırmasını umarak.
Kesin bir cevap burada pek mümkün değil. Savaş sonrası kitlesel terhisle aynı zamana denk gelen nükleer doktrinin benimsenmesiyle bağlantılı olarak stratejik kavramların revizyonunun Amerikan kara kuvvetlerinin sayısında önemli bir azalmaya yol açtığı biliniyor. Toplumdaki rolleri ve prestijleri düştü ve bakım maliyetleri keskin bir şekilde düştü. Atom silahlarına sahip olma konusundaki coşku, bazı etkili çevrelerde, konvansiyonel silahlara ve silahlı kuvvetlere olan ihtiyacın neredeyse tamamen ortadan kalktığı görüşüne yol açtı. Her açıdan öncelik stratejik hedeflere verildi havacılık ve küresel sorunları çözmek için filo... "Padron" ülke liderliğine, benimsenen stratejik kavramın kusurlu olduğunu gösterdi, Sovyetler Birliği ile geniş çaplı bir savaş olasılığı göz önünde bulundurularak, özel dikkat gösterilmesi gereken askeri planlama ve inşaat sorunlarını belirledi.
Ancak Pentagon'un senaryo yazarları, öyle görünüyor ki, kasıtlı olarak savaş sahnelerinde oynanan durumları özel bir drama ile verdiler. Bunun bir açıklaması var. Çekoslovak ve ardından 1948 Berlin krizi geliştikçe, Amerika Birleşik Devletleri'nde devasa bir propaganda gösterisi ortaya çıktı ve bir dizi yetkili araştırmacıya göre, Kongre'yi temelde Amerikan vergi mükelleflerine askeri harcamalarda keskin bir artış gibi popüler olmayan bir önlem üzerinde karar vermeye sevk eden bu gösteri buydu. O andan itibaren, ünlü silahlanma yarışı, savaş sonrası Amerika Birleşik Devletleri'nde başladı. Bu gerçekler ışığında, savaş oyunu "Padron" artık sıradan bir personel eğitimi değil, uzun bir geçmişi olan çok daha önemli bir olay gibi görünüyor.
Mart 1947'de ABD Başkanı H. Truman, adının neredeyse tamamını ABD'nin ulusal çıkarlarının alanı olarak ilan eden ve küresel ölçekte "Sovyet komünizmi" ile mücadeleyi birinci öncelik olarak ilan eden bir siyasi doktrin duyurdu. Aynı yılın 26 Haziran günü, renkli adı "Kutsal İnek" olan başkanlık uçağında, G. Truman iki belge imzaladı: "Ulusal Güvenlik Yasası" ve daha önce askerlik görevini yürüten ABD Savunma Bakanı J. Forrestal'ın yeni oluşturulan görevine atanmasına ilişkin bir belge. Deniz Bakanı. Yasa, modern bir ABD askeri makinesinin yaratılmasını yasallaştırdı ve J. Forrestal bu görevi yerine getirmeye başladı. Adı geçen rakam, sadece zihnini bulandıran ve intihara yol açan Sovyet tehdidine dayanan halüsinasyonlarla bağlantılı olarak tarihe geçmedi. Ayrıca, askeri güç inşa etmek ve SSCB ile çatışmayı derinleştirmek için alışılmadık derecede şiddetli çabaları ile ün kazandı.
11-14 Mart 1948'de Key West kasabasında, ABD Silahlı Kuvvetleri'nin Hava Kuvvetlerinin, Donanmanın ve Ordunun gelişme olasılıklarını, rollerini ve görevlerini belirleyen bir konferansa başkanlık etti. Bunun üzerine, SSCB'deki hedeflerin atomik bombalanması için atomik saldırı uçağını taşımak üzere tasarlanmış büyük bir serinin gemilerinden ilki olan 80 bin tonluk bir yer değiştirmeye sahip bir uçak gemisi inşa etmeye başlamanın yanı sıra ABD vatandaşlarının askerlik hizmetine zorla askere alınmasının yeniden başlatılması ve ek ödeneklerin aranmasına karar verildi. savunma.
J. Forrestal, Haziran 1947'den Mart 1949'a kadar iki yıldan az bir süre Pentagon'a başkanlık etti, ancak bu süre zarfında Amerika Birleşik Devletleri'nin askeri makinesini ciddi şekilde geliştirmeyi başardı. Onun altında, Sovyetler Birliği'ne karşı atom savaşı için "acil durum çalışma planları" krep gibi pişirildi. Yalnızca 1948'de en az üç tanesi geliştirildi.
J. Forrestal ve ekibinin faaliyetleri Çekoslovakya ve Almanya'daki olaylarla aynı zamana denk geldi. 1948'in ilk yarısında Prag'da Komünistlerin iktidara gelmesi, Amerika Birleşik Devletleri'nde şiddetli bir tepkiye neden oldu. Amerikalı siyaset bilimci D.Erdzhin, ülkesinin yönetiminin Çekoslovakya'daki olayları abartılı bir şekilde kasvetli bir şekilde değerlendirdiğini, bunların arasında evrensel askeri eğitimin başlatılması ve sınırlı askerlik hizmetinin yeniden sağlanması gibi bir dizi kilit program için Kongre'den destek aldığını yazdı.
1948 Çekoslovak krizini, geri dönüşü olmayan sonuçları olan Berlin krizi izledi. Bunun bir sonucu olarak iki büyük gücün politikaları nihayet Soğuk Savaş'ın izine düştü ve artan bir ivme ile yuvarlandı. Bildiğiniz gibi, Mart 1947'de Washington, İkinci Dünya Savaşı'ndan etkilenen ülkelerin ekonomilerinin restorasyonu ve geliştirilmesi için bir program ortaya attı - Marshall Planı (o sırada ABD Dışişleri Bakanı).
O zamanlar Sovyet liderleri, ABD ile SSCB'deki savaş sonrası yıkımın karşılıklı olarak yararlı bir temelde üstesinden gelmeye yardımcı olmak için tasarlanmış uzun vadeli bir ekonomik anlaşma imzalama ihtimalini ciddi bir şekilde düşünüyor olsalar da, Marshall Planı büyük bir ihtiyatla karşılandı. Bunun gerekçeleri vardı. 24 Haziran 1947'de, Sovyet ABD Büyükelçisi N.V. Novikov, V.M.'yi gönderdi. Molotov, Dışişleri Bakanlığı tarafından önerilen ekonomik projeyi analiz ederken, "eninde sonunda Amerikan politikasının bir aracı olarak bir Batı Avrupa bloğunun yaratılmasına indirgendiğine" dair kesin inancını ifade ettiği uzun bir telgraf.
Ve Sovyet liderliğinin Amerikan girişimlerinin yükünün "çift dipli" olduğundan şüphelenmek için nedenleri vardı. Böylece, Sovyet istihbaratı, Amerika Birleşik Devletleri ile İngiltere arasında, Avrupa'nın savaş sonrası yeniden inşası için bir program uygularken, Batı Alman işletmelerinin mevcut ürünlerinden SSCB'ye tazminat ödemelerini durdurmaya yönelik gizli bir anlaşma gerçeğini ortaya çıkardı.
Önde gelen Avrupalı güçlerin temsilcilerinin Temmuz 1947'deki Paris toplantısında, Amerikan önerileri Sovyetler Birliği'nden olumsuz bir tepki ile karşılaştı. Batı Avrupa'ya yardım programını uygulamak adına SSCB ve Doğu Avrupa ülkeleriyle ilişkilerini feda etmeye çalışan Amerika Birleşik Devletleri'nin böyle bir tepkinin önceden tahmin edildiğini ve hatta kışkırtıldığını söylemek gerekir. Bütün bunlar, dünün müttefikleri arasında karşılıklı yarar sağlayan ekonomik işbirliğine bir çizgi çekti. Daha Kasım 1947'de Washington, Batı ile Doğu arasındaki ekonomik savaşın başlangıcı olan finans ve ticaret alanlarında gerçek bir kısıtlama ve yasaklama sistemi uygulamaya başladı.
Şubat 1948'de Sovyet temsilcilerinin katılımı olmadan düzenlenen Büyük Güçler Londra Konferansı, aslında ayrı bir Batı Almanya devletinin kurulmasına yeşil ışık yaktı. Bu yöndeki ilk adımlardan biri, Haziran 1948'de Batı Almanya'da başlayan ve Berlin çevresindeki durumun keskin bir şekilde kötüleşmesine yol açan para reformuydu. Batı işgal bölgelerinde iptal edilen banknot yığınlarının tamamının Berlin'e ve Sovyet bölgesine akın edeceğinden haklı olarak korkan Moskova, Batı işgal bölgelerinin Batı Berlin ile tüm demiryolu, karayolu ve su iletişiminin sonlandırılmasını emretti. Alman başkentinin bu kısmına etkin bir şekilde abluka uygulayan Sovyet tarafı, aynı zamanda Doğu Berlin'den ve işgal bölgesinden yakıt, elektrik ve tüketim malları sağlamaya devam etti.
1948 boyunca, ekonomi, ulaşım ve diğer alanlarda karşılıklı iddiaların artan bir sunumu vardı. Aynı zamanda Sovyetler Birliği daha esnek bir politika izledi ve daha sık tavizler verdi. ABD'nin Moskova Büyükelçisi B. Smith'in Eylül 1948'de telgrafta belirttiği gibi, Kremlin, ABD'nin çatışmayı doğrudan bir askeri çatışmaya kadar tırmandırabileceği olasılığını tam olarak hesaba katmadı. Aynı zamanda, Anglo-Amerikan istihbaratı, Sovyetler Birliği'nde seferberlik eylemlerine hazırlık olmadığını bildirdi. Aynı zamanda, Amerika Birleşik Devletleri yine de Avrupa'nın merkezindeki operasyonel-stratejik konumunun eksikliklerinin farkındaydı. Etkili Amerikalı politikacı William Leagy'nin bugünlerde yazdığı şey buydu: “Amerika için Batı Berlin'deki askeri durum umutsuz, çünkü hiçbir yerde yeterli bilgi yok ve Sovyetler Birliği'nin iç zayıflıktan dolayı herhangi bir rahatsızlık yaşadığına dair hiçbir bilgi yok. Birleşik Devletler Berlin'i terk etmek zorunda kalacaktı ... "
Ancak çok geçmeden SSCB ablukayı kaldırmayı kabul etti. Bunlar, 1948'de Üçüncü Dünya Savaşı'na yol açabilecek olaylardır. Amerika Birleşik Devletleri, Padron savaş oyunu sırasında Amerikan Genelkurmay Başkanlığı tarafından kontrol edilen oyunu başlatmaya hazırdı - uzun Soğuk Savaş sırasında Amerikan askeri karargahı tarafından bir dizi benzer olaydan ilki.
Kaynaklar:
Lavrenov S., Popov I. 1948-1949 Berlin krizi. // Yerel savaşlarda ve çatışmalarda Sovyetler Birliği. M .: Astrel, 2003, S. 108-129.
Fedorov S. "Soğuk savaş" tarihinden // Gözlemci. 2000. No. 1. S. 51-57.
Batyuk V., Pronin A. Soğuk savaş // Askeri tarih dergisi vardı. 1996. No. 3. S. 74-83.
Kortunov S. Savaş bitti. Sıradaki ne? // Vatan. 1998. No. 8. S. 93-96.
Abone olun ve en son haberler ve günün en önemli olaylarından haberdar olun.