10z sosyalist iþçiz sayý: 347 .
KitaplýK Söyleyene deðil, söyletene bak Stalinizmi, sosyalizmin pürü pak temsilcisi olarak görenlerin, Ergenekon'un cephane gömüsü sahibi zengin bir iç savaþ örgütü olduðu ayyuka çýkmýþ olmasýna raðmen derin devleti küçümsemeye ve sulandýrmaya çalýþmasý anlaþýlýr bir durum. Stalinizmde, sosyalizme dair ip ucu bulanlarýn, stalinist uygulamalarý gerçekleþmiþ sosyalizmin zorunlu adýmlarý olarak görenlerin, Yalçýn Küçük'ü, "solcu aydýn" olarak deðerlendirmelerine de þaþmamalý. Ne de olsa stalinizm, su katýlmamýþ milliyetçilik demektir. Rusya'da 1920'lerin ortalarýndan itibaren iþçi sýnýfýnýn Ekim devrimi ile elde ettiði tüm kazanýmlarýný gasp eden bürokrasinin siyasi lideri olarak Stalin, ayný zamanda heykeli dikilesi bir derin devlet kurma uzmanýydý. Stalin, bir yandan da bürokrasiye ihtiyacý olan bir ideolojiyi, "Tek ülkede sosyalizm" ideolojisini kazandýrdý. Rusya'da tek ülkede sosyalizm ideolojisi, Türkiye'de kemalizmin altý ok ideolojisine benzer. Egemen sýnýflara, sanayileþme, kalkýnma ve emek gücünün yaygýn sömürüsü için gerekli olan politik hedeflerin çerçevesini belirler. Rusya'da bürokrasinin üzerinde yükseldiði gerilik, kýtlýk, ekonomik çöküntü içinden bürokrasinin egemen olduðu devlet kapitalisti toplumsal örgütlenmenin garanti altýna alýnmasýnýn tek yolu, Rus iþçilerinin dünya devrimi özleminin sona erdirilmesiydi. Rusya'nýn dünyadaki devrimci dalgalanmalardan uzak durmasý, bürokrasinin ayrýcalýklarýný korumasýnýn biricik yolu olarak öne çýktý. Týpký Kemalizm gibi bir sermaye sýnýfý ideolojisi olan stalinizm de dünya ekonomisinin basýncýna direnmek için devlet kapitalisti sermaye birikim rejimine sarýlýrken, ceberut bir devlet aygýtýna ve ceberut bir Rus milliyetçiliðine sarýldý. Ýngiliz Marksist Chris Harman'ýn vurguladýðý gibi, 1917 devrimlerinden önce uluslarýn hapishanesi olarak adlandýrýlan Rusya, 1930'lu yýllarda yeniden ve daha da vahþi koþullarda uluslarýn hapishanesine dönüþtü. Stalinist bürokrasi, Rus olmayan halklarý sistematik bir biçimde Ruslaþtýrdý. 1930'larýn sonuna gelindiðinde Kuzey Kafkasya'da görev yapan 1310 resmi görevlinin sadece 17'si yerel milliyettendi. Stalinist bürokrasi bazý uluslarý fiziki olarak imha etti, bazýlarýný ise binlerce kilometre uzaklara sürdü.1920'lerin sonlarýndan itibaren Rusça dýþýndaki dillerin kullanýmý yasaklandý. 1980'lere gelindiðinde Ruslar tüm SSCB'de nüfusun yarýsýndan az olduklarý halde, 18 milyon parti üyesinin yüzde 59.7'sini oluþturuyorlardý. Bebek ölüm oranlarýndan yaþam standartlarýna kadar, diðer uluslar Rusya'nýn çok gerisindeydiler. Stalinist bürokrasi dünya kapitalizmiyle silahlanma alanýnda giriþtiði rekabeti kazanmak ve batýnýn yüzlerce yýl süren sanayileþme hamlesini birkaç on yýlda tamamlamak için Rusya'da emekçi sýnýflara, kadýnlara, diðer uluslara, azýnlýklara, tüm özgürlüklere eþi benzeri görülmemiþ ölçüde büyük bir þiddetle saldýrdý. Milyonlarca insaný öldürdü. Yahudi düþmanlýðýný en az Naziler kadar genel geçer bir önyargý olarak kullandý, yaygýnlaþmasýna hizmet etti. 1930'lar boyunca Ýspanya'dan, Almanya ve Fransa'ya kadar devrimci kitle hareketlerine ihanet etti. Naziler dahil, becerebildiði her ülkede, burjuva sýnýflarýyla uzlaþtý. Moskova duruþmalarýnda 1930'lar boyunca, Ekim devriminin mirasýný taþýmaya çalýþan tüm devrimcileri idam etti. Bütün bunlarý baþarmak için stalinizmin hem "derin" ve gizlisinden hem de açýðýndan çok güçlü bir devlet aygýtýna ihtiyacý vardý. Bu devlet aygýtýnda, kendisine Marksist adýný verdikçe marksizmi aþaðýlayan bu bürokratik baský örgütlenmesinde sosyalizmi, Stalin'in þahsýnda "son Bolþevik"i görenler, göremedikleri yerde, arayýp, tarayýp icat edenler Yalçýn Küçük'e solcu aydýn da derler, Ergenekon'a ABD oyunu da. Þenol Karakaþ
HER HAFTA BÝR KÝTAP
"Ýþçi çalýþmadýðý zaman kendini mutlu ve huzurlu hisseder" "Kapitalistin iþçi üzerindeki egemenliði, nesnenin insan üzerindeki, ya da ölü emeðin canlý emek ya da ürünün üretici üzerindeki egemenliðidir. Çünkü, iþçi üzerinde egemenliðin araçlarý haline gelen metalar, gerçekte üretim sürecin ürünleridir. Bu, iþçinin kendi toplumsal emeðine yabancýlaþma sürecidir." Marks 1844 Felsefi ve Ekonomik Elyazmalarý'ný 26 yaþýnda yazdý . Bütünlük bir kitap deðildi. 1844 yýlý Nisan ve Aðustos aylarý arasýnda Paris'te yazýlmýþ bir dizi nottan oluþuyordu. Kapitalizmin ilk devrimci eleþtirisi ile Alman idealist felsefesiyle Hegel þahsýnda hesaplaþma bu notlarý Marks'a aldýrdý. Bir yýl sonra yazacaðý fakat yayýncý bulamayacaðý Alman Ýdeolojisi gibi 1844 Elyazmalarý uzun yýllar boyunca bilinmedi. Lenin, Rosa Luksemburg, Troçki gibi bir çok marksist, genç Marks'ýn notlarýný okuyamadý. Ancak 1932'de Sovyetler Birliði yönetiminin uygun gördüðü araþtýrmacýlara okutuldu. 1950'den sonra dünyanýn bir çok yerinde basýldý. El yazmalarýndaki fikirler antikapitalist hareketi derinden etkiledi. 1844 Elyazmalarý’nda ne vardý? Stalinist bürokrasi neden uzun yýllar boyunca notlarý hasýr altý etmiþti? Karl Marx 20'li yaþlarýn baþýnda bir sol liberaldi. Alman idealizmin büyük filozofu Hegel'in görüþlerini sol kanatta savunuyordu. Toplumun adaletsiz yapýsýnýn kaynaklarýný araþtýrmaya baþladý. Tarih nasýl geliþiyordu? Dünyaya yön veren düþünceler miydi? Ýdeoloji neydi ve dünyayý nasýl kavramamamýzý saðlýyordu? Ýnsanlarýn mutsuz eden ve kölece çalýþtýran bu sistemin altýnda hangi ekonomik güdüler yatýyordu? Hegel ve
Karl Marks'ýn 26 yaþýnda tuttuðu bu not 1950'lere kadar dünya sosyalistlerinden ve iþçilerinden saklandý. Rusya'da stalinist bürokrasi Batý'nýn geçtiði 200 yýlý 20 yýlda geçecek bir sanayileþme istiyordu. Genç Marks’ýn 1844 Elyazmalarý’ný Volkan Akyýldýrým anlatýyor.
Feurbach baþta olmak üzere çaðýnýn önde gelen düþünürlerini okudu, notlar aldý. 1844 Elyazmalarý uzun sürmüþ bir okuma ve tartýþma sürecinin ürünüdür. Elyazmalarý’nda Marks, parayý ve özel mülkiyeti sorgular. Tarihsel olmayan, bütün insanlar için ayný olan bir insan doðasý var mýdýr sorusunu araþtýrýr. Ayný yýl genç Engels Ýngiltere'de iþçi sýnýfýnýn yaþamýný, çalýþma koþullarýný ve mücadelesini araþtýrmaktadýr. 1844'te Avrupa çapýnda büyük bir grev hareketi gerçekleþmiþtir. Bir önceki yüzyýlda gerçekleþen burjuva devrimleri emekçi sýnýflarýn
SÝNEMA - DVD Özcan Alper'in ilk uzun metrajlý filmi vizyonda
Dönülemeyen hayatýn "Sonbahar"ý
Yusuf 30'lu yaþlarda cezaevinden saðlýk sebepleriyle erken çýkmýþ, ölmek üzere büyüdüðü Hemþin'e annesinin yanýna dönmüþ anlatacak fazla bir þeyi kalmamýþ biridir. Sadece az kalan zamanýný yaþayýp yaþamakta tereddüt etmektedir. Þansýný denemeye, tekrar son defa yaylaya çýkmaya, küçük bir çocuða matematik öðretmeye, aþýk olmaya falan karar verir. Kazandýðý çok sayýda ödülle adýndan söz ettiren Sonbahar böyle bir hikâyeden yola çýkýyor. Bir de tabii 2000 yýlýnda F tipine karþý katýldýðý açlýk grevi ve peþi sýra gelen Hayata Dönüþ Operasyonu var. Bir filmde geçmiþe dayalý bir görüntünün ara ara karþýmýza çýkmasý genelde filmin iþleyiþi için bir sebep sonuç iliþkisi kurulmasýna yarar. Sonbahar bunu ikili olarak gerçekleþtirdiði için baþarýlý bir film. Filmin ilk üç beþ dakikasý içinde Yusuf'un açlýk grevi yüzünden ölüme gittiðini biliyoruz, bu iþleyiþin mekanik yaný. Ancak ikinci iþleyiþ bundan biraz daha karmaþýk, bunun ayný zamanda toplumsal çöküþün imgesel anahtarý olmasý. Adý üzerinde
Hayata Dönüþ Operasyonunun Yusuf'u hayata döndüremediði gibi Hemþin'i bile bir ölüm kasabasýna çevirmiþtir. Bunun yan temasý cebimizde duruyor, daðýlmýþ Rusya'yla kaybolan bir sosyalizm hayali. F tipi ve açlýk grevi ya da ölüm oruçlarýyla ilgili filmde detaylar yok. Sadece bitmeyen bir hesaplaþma. Gecenin ortasýnda karþýmýza dikilen, unutulmaya direnen bir hayalet. Toplumsal hafýzamýzýn zayýflýðýndan yakýnan anlayýþa sadece bir küçük cevap baþka bir filmin repliðinden geliyor: "Hiç kimse bana unutmayý öðretemez."
yaþam koþullarýný deðiþtirmemiþtir. 1844'te iþçiler ilk kez kendi devrimleri için baðýmsýz hareketlere bu yüzden giriþir. Komünizm ve eþitlikçi özgür bir toplum fikrini savunan siyasi akýmlar belirginleþir. 1844 El yazmalarý devrimci sýnýfýn tarihsel bakýþýnýn ilk satýrlarýdýr. Genç Marx, kapitalist toplumun ücretli emeðin köleleþtirilmesi üzerinden yükseldiðini kavramýþtýr. Topraklarýnda sökülüp þehirlere doldurulan, modern fabrika sistemine hapsedilen iþçiler kendi ürettiklerine yabancýlaþmýþlardý. Mülksüz olduklarý gibi yaptýklarý iþ üzerinde hiç bir denetimleri yoktur. Üretimin tümünün bilgisine sahip olmadýklarý gibi ürettikleri ürünler onlarý belirliyordu. Her gün fabrikada ecel terleri dökerek çalýþan iþçinin emeðinin bir bölümüne kapitalist tarafýndan el konmuþtur. Karl Marks insanlýk tarihine en büyük katkýsý olan artý-deðer artýk keþfedilmiþtir. 1844 Elyazmalarý’nýn çarpýcý satýrlarý yabancýlaþmaya ayrýlýr. Marks'a göre komünist toplum, özel mülkiyete son vererek yabancýlaþmayý da sonlandýracaktýr. Ücretli emek yerini tüm insanlar için yaratýcý faaliyette bulunan özgür emeðe býrakmalýdýr. Genç Marks'ýn sosyalist düþüncesi insanlarýn sýnýrsýz özgürlüðüne dayanýyordu. 1844 Elyazmalarý tam da bu nedenle uzun zaman hasýr altý edildi. Çünkü Stalinist Rusya'da ücretli emek ve artý-deðer sömürüsü hýzla sürüyordu. Büyük kitleler yabancýlaþmýþ, makinalarýn basit birer uzantýsý haline gelmiþlerdi. Stalinist bürokrasi için Marks'ýn yabancýlaþma kuramýný açýklamak, kendi iktidarýný devirme çaðrýsý yapmak anlamýna geliyordu. Belgeler bu yüzden dünya komünist hareketinden saklandý. Ancak 1991'de tüm Doðu Bloku'nda iþçiler tarafýndan yýkýlan stalinizm, 1844 Elyazmalarý'nýn devrimci ruhunu asla silemeyecekti. 1999 Kasým'ýnda ABD'nin Seattle kentinde Dünya Ticaret Örgütü toplantýsýný basan göstericiler "Kar deðil insan" sloganýný atýyordu. Kâr için madenlerde, tekstil atölyelerinde ölesiye çalýþtýrýlanlarýn sesi küresel kapitalizme meydan okuyacaktý. Bir çok aþaðýdan küreselleþme yanlýsýnýn argümanlarý genç Marks'ýnkilerle çakýþýyordu. Türkçe'de iki adet 1844 Elyazmalarý baskýsý var. Ýlki Sol Yayýnlarý'ýnýnki, gerçekten berbat bir çeviri. Ýletiþim Yayýnlarý tarafýndan yayýmlanan Murat Belge çevirisini okumanýzý tavsiye ederim.
Sosyalist İşçi 347