SİYASAL DÜŞÜNCELER VE YÖNETİMLER
İLK ÇAĞDA SİYASAL DÜŞÜNCE
1. Eski Yunan’da Pôlis Düzeni ve Siyasal Gelişmeler
Yunan siyasal düşüncesi Pôlis oluşmuş ve gelişmiştir. Siyaset yada şehir devleti.
Pôlis sınırları belli bir toprak üzerinde kurulmuş siyasal, sosyal, askeri ve ekonomik bir bütündür. Dini bir birim.
Krallık, aristokratlı sonrada demokratlık.
M.Ö. XII-X uncu yüzyıllar, Yunan İlkçağı, kabile hayatının,
M.Ö. IX-VII Yunan Orta Çağı, tarım alanında gelişmeler, siyasal düzeni ise krallık.
Kral ile halk arasında toplumun ileri gelenlerinden oluşan bir aristokrasi yavaş yavaş gelişmiştir.
Ancak gelişmeler, toprak sahibi aristokratların yanı sıra ekonomik yönden daha güçlü bir ticaret kesimini ortaya çıkartmıştır.
Yasalara dayalı yönetimin toplumdaki çatışmayı önleyeceği düşünülmüştür. M.Ö. 650-600 Antina’da Dracon ve Solon yasaları.
Pôlis’lerin içine düştükleri sosyal, siyasal mücadele ortamından yararlanan bazı kimselerin hükümet darbeleri ile iktidarı ele geçirdikleri olmuştur. Bu kimselere tiran ve kurulan rejime tirani adı verilmiştir. Tiranların hedefi aristokrasi ve oligarşinin ezilmesi, onların ayrıcalıklarının kaldırılması olmuştur, bunun içinde oligarşinin topraklarına el konmuş, bir kısmı halka dağıtılmış, halkın borçları ilga edilmiş, ekonomik durumu düzeltilmeye çalışılmıştır.
Pôliste siyasal hayat demokratik partilerle oligarşik partiler –yani yoksullarla zenginler- arasında mücadele biçiminde gelişir.
Pôliste siyasal hayata katılma hakkı olanlar yalnızca yurttaşlardı.
Eski Yunan demokrasileri insanlar arasında eşitlik ilkesine yabancı bir demokrasidir.
2. İlk Düşünürler
Pythagoras; Toplum canlı bir organizma gibidir. Bilge kişilerin, askerlerin, üreticilerin oluşturduğu.
Toplumda adaletin gerçekleşmesi için, bu üç bölüm arasında eşitlik ve uyum olmalıdır.
3. Sofizm ve Bireyin Doğuşu
sofistler, kurulu düzenin tüm kural ve kurumlarını eleştirme konusunda birleştikleri halde, yıkılan değerlerin yerine konacak yeni değerler konusunda birleşmemişler.
“temeli doğruluk ve ölçülü davranış olan siyaset san’atı.
4. Sokrates ve Yasalara Saygı/Antigone ve direnişi
Sofizm akımı bilindiği gibi, Pôlis’in aristokratik değerlerine bir tepki, bir yıkım hareketi olarak gelişmiştir.
Sokrates, “Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir.”
Sophocles’in Antigone adlı trajediasında da (M.Ö. 440) pozitif yasaların üstünde başka yasalar bulunduğu anlatılır ve Pôlis yasalarının tartışılmazlığını tartışır.
Antigone, vicdanının adalet ve hakkaniyet duygusuna aykırı emirlere uymayacaktır…
5. Platon (Eflatun), Eşitsizliğe Dayanan Devlet
toplumun bu mücadele ortamından kurtulabilmesi için katı bir sınıf ayrımına dayanan aristokratik bir düzen tasarlamıştır. Demokratik yönetime karşı olan Platon, akıllı bilge azınlığının yönetiminden yanadır. İnsanların doğuştan eşitsizliğine inanmıştır.
Toplumun Doğuşu ve Sınıfsal Toplum Düzeni
Aslında toplumda üç değil iki sınıf vardır. Üreticiler sınıfı ve toplumu koruyan, yöneten sınıf.
Bu sınıfları kapalı bir kart düzeni içinde gören Platon çok nadir olarak bir sınıftan diğerine geçişi kabul edecektir.
Sınıflar İçi Düzen
Mülkiyet Sorunu
Yöneticiler ve savaşçılar devlet gücünü elde tuttukları halde, ondan hiçbir nimet elde edemeyeceklerdir.
Yasa Sorunu
Platon, “toplum tekbir insandan daha büyük bir şeydir” derken, insan ile toplum ve devlet arasında bir paralellik kurar ki bu görüş organizmacı bir düşüncedir.
Devlet içinde de uyum ve adalet, her sınıfın, her bireyin kend
i yerinde kalması ve kendi görevini yapmasıyla sağlanır.
Oligarşi doymak bilmeyen zenginlik tutkusu sonucu yıkıldıysa, demokrasiyi yıkanda özgürlük olacaktır.
“Yasalar da Öngörülen Toplum Düzeni ve Devlette ki Düzenden Farkı
Platon “Devlet”te çizdiği aristokratik ideal devlet düzenini uygulama alanına koyamamıştır.
6. Aristotales ve Yönetimler
Politika. Babasının yanında hekimlik eğitimi, gözlem yönetimine önem vermesine.
İdeal Toplum Düzeni: Pôlis
Aristotales insanı sosyal bir hayvan, sosyal bir yaratık olarak ele alır.
Organik görüşü Pôlisi belirleyen en önemli temel özellik otarşik bir yapıya sahip olması, yani kendi kendine yetmesidir.
Yönetimler
Tek kişinin yönetimi monarşi, bir azınlığın yönetimi aristokrasi, çoğunluğun yönetimi ise politeia’dır. Bu iyi yönetimlerden sapmalar da trani, oligarşi, demagoji yönetimlerini ortaya çıkartır.
Monarşi yada Krallık Yönetimi-Tek Kişinin en İyi Yönetimi
Aristokrasi-Azınlığın iyi yönetimi : Aristokrasinin temel ilkesi erdemdir.
Politeia-Cumhuriyet-Çoğunluğun iyi yönetimi: Politeia, oligarşinin ve demokrasinin en iyi yönlerini birleştiren bir yöntemdir.
Tirani-zorba yönetim- tek kişinin kötü yönetimi: tirani de monarşi gibi tek kişinin yönetimidir. Ancak tirani yani zorba yasalara uymadan toplumu kendi çıkarı doğrultusunda yönetir, yönetim şiddete dayanır.
Oligarşi-zengin azınlığın kötü yönetimi
Demokrasi-çoğunluğun kötü yönetimi: özgür fakat varlıklı olmayan kimseler çoğunluğu oluşturarak yönetimi ellerine alırlarsa, bu yönetim demokrasi olur.
Aristotales’e göre demokrasi ile oligarşiyi ayıran esas kriter zenginlik yada yoksulluk kriteridir. Ama bu konuda genellikle hata yapılmakta ve halkın egemen olduğu yerde demokrasi ve azınlığın egemen olduğu yerde de oligarşi olduğu söylenmektedir
Yönetimlerin Değişme Nedenleri- Devrim Teorisi
Yönetim değişikliklerinin temek nedeni her yönetime hakim olan eşitlik ya da eşitsizlik ilkesinde aşırılığa gidilmesidir.
“Daha küçükler eşit olmak, eşitler ise daha büyük olmak için ayaklanırlar.”
Mülkiyet ve Adalet Sorunları
Ortak mülkiyet kavramına karşılık özel mülkiyet Aristotales’e göre sağlam yasalara dayanmak koşulu ile çok daha iyidir.
7. Aristotales Sonrası Siyasi Düşünce
Çöküş döneminde iki felsefe okulu “epikürizm” okulu ile “stoa” okuludur.
Epikürizm, Mutluluk arayışı
Mutluluk ve ölçülü olma
Stoa Okulu, Eşit, Özgür, Evrensel İnsan
M.Ö. III. Yüzyılda Stoa okuludur. Etkisi çok geniş olmuş Romalı düşünürlerde orta çağ düşünürlerinde yankılanmıştır.
Tüm insanların saygıdeğer varlıklar, eşit ve özgür kişiler olabilecekleri düşüncesine geçişi Stoa okulu gerçekleştirecektir.
Dört erdem ölçüsü doğru seçme, ölçülü olmadır. Adil.