Yıkanan giysiler asılarak kurumaya bırakılır; yağmur dindikten bir süre sonra yerdeki su birikintileri ortadan kaybolur; kurak zamanlarda bahçedeki toprağın kupkuru olduğunu görürürz. Bütün bu gibi olaylarda, ortadan kaybolan su buharlaşmıştır.
Buharlaşma Oluşumu
Buharlaşan su ya da başka bir sıvı gözle görülemeyen bir gaza, buhara dönüşür. Bir sıvıyı oluşturan türdeş moleküller birbirlerini bağlanma kuvvetii (kohezyon) adı verilen bir kuvvetle çeker. Ama moleküller aynı zamanda sürekli bir hareket içindedir ve bu hareket nedeniyle sürekli olarak birbiriyle çarpışır. Sıvının yüzeyinde hızla hareket eden bazı moleküller bağkanma kuvvetinden kurtularak sıvıdan ayrılıp havaya karışır ve varlığını buhar molekülleri olarak sürdürür.
Sıcaklık buharlaşma hızını etkiler. Moleküllerin hareketinin hızı sıvının sıcaklığına bağlıdır. Sıcaklık arttıkça moleküllerin hareketi hızlanır ve moleküllerin bağlanma kuvvetini yenerek havaya karışmaları kolaylaşır. Sıvının havayla temas ettiği yüzeyin büyüklüğü de buharlaşma hızını etkiler. Biri geniş, öteki dar ağızlı iki kaba aynı miltarda su koyar ve buharlaşmaya bırakırsak, geniş ağızlı kaptaki suyun daha önce buharlaşıp bittiğini görürüz. Deniz suyu da sürekli olarak buharlaşır. Bu buharı taşıyan nemli hava rüzgar etkisiyle karaların üzerine gelir; yeniden suya dönüşen buhar ise yağmur olarak yere iner. Havadaki su buharının çok ya da az olması da buharlaşmayı etkiler. Havadasında çok su buharı bulunan bir ortamda buharlaşma az olur. Taşıyabileceği kadar su buharı almış olan hava doymuş hava denir. Doymuş havada buharlaşma olmaz. Bir havada bulunan su buharı miktarının doymuş havadaki su buharına oranına bağıl nem denir. Bağıl nemi 0 olan hava tam kuru hava, bağıl nemi 100 olan hava da doymuş havadır.
Benzin ve metil alkol gibi sıvılar çabuk buharlaşır; çünkü molekülleri arasındaki bağlanma kuvveti sudakinden çok daha azdır. Kolay buharlaşan bu tür sıvılara uçucu sıvılar denir.
Buarlaşmanın serinletici bir etkisi vardır. Islattığınız parmağınıza üflerseniz parmağınızda bir serinlik duyarsınız. Islak mayo ve giysilerin vücuda bir serinlik verdiğini biliriz. Bu serinleme, su moleküllerinin buharlaşıp giderken bulundukları ortamdan ısı alıp götürmelerinden kaynaklanır. Bu ısıya buharlaşma ısısı denir. Buharlaşmanın serinletici etkisinden günlük yaşamda da yararlanılır. Eskiden içme suyunu serin tutmak için gözenekli testiler kullanılır. Testinin gözeneklerinden sızarak buharlaşan suyun birlikte götürdüğü ısı nedeniyle testide kalan su serin olurdu. Buzdolaplarında da buharlaşmanın soğutucu etkisinden yararlanılır. Canlıların terlemesi de fazla ısınan vücudu serinletmeye yarar. Buharlaşan ter deriden ısı alarak vücudu serinletir. Buharlaşmanın tersi olan olaya, yani buharın sıvı ya da katı hale geçmesine ise yoğunlaşma denir.