Yüksek ses kulağın hassas kısımlarına zarar vererek işitme kaybına, kulaklarda çınlamaya veya uğultuya (tinnitus) ve sese karşı duyarlılığın artmasına (hiperacusis) neden olabilir. Yüksek sese uzun yıllar boyunca tekrar tekrar maruz kalmak, ileriki yaşlarda ne kadar iyi işittiğinizi ve maruziyet sona erdikten sonra bile işitme sorunlarının ne kadar hızlı geliştiğini etkiler. Gürültü seviyesi ne kadar yüksek olursa gürültü de o kadar yüksek olur. Yüksek ses öncelikle iç kulağın organı olan kokleayı etkiler. Zamanla yüksek ses kulaktaki tüy hücrelerine aşırı yük bindirerek onların ölmesine neden olabilir.
Gürültüye maruz kalma devam ettiği sürece işitme kaybı ilerler ve zararlı etkiler gürültüye maruz kalma sona erdikten sonra bile devam edebilir. İç kulakta veya işitsel sinir sisteminde meydana gelen hasar genellikle geri döndürülemez. Yüksek sesli müziğin, aşırı gürültülü ortamlarda çalışmanın ve hatta oyun oynamanın işitme duyumuza zarar verebileceğini biliyoruz ama bu tam olarak nasıl oluyor?
Artık bilim insanları bunu daha iyi anladılar ve bunu önlemenin olası bir yolunu da buldular.
Pittsburgh Üniversitesi’nden bir ekip, fareler üzerinde yapılan testleri kullanarak yüksek sesin, hem miktar hem de dağılım açısından iç kulaktaki artan çinko seviyeleriyle ilişkili olduğunu buldu. Kulak hücrelerine zarar veren ve aralarındaki iletişimi bozan şey çinkonun bu çoğalmasıdır.
Araştırmacılar ayrıca bazı ilaçların sünger gibi davranarak fazla çinkoyu giderdiğini ve işitme duyusunu geri kazandırdığını veya koruduğunu da buldu. Bir gün rock konserlerinden önce kulaklarımızı korumak için tablet takabiliriz.
Araştırmacılar yayınlanan makalelerinde “Bu sonuçlar çinko sinyalinin gürültüye bağlı işitme kaybını önlemek ve hafifletmek için potansiyel bir hedef olduğunu vurguluyor” diye yazdı.
Çinko, kendi özel “hazır proteini”nin yanı sıra koklea ve spiral limbustaki sağlıklı saç hücrelerinin belirli bölgelerinde bulunur. Yüksek sese maruz kalmak, büyük bir partinin ertesi sabahı evin her tarafına bardak gibi dağılan bu iki kimyasalın hücrelerinizde aşırı miktarda bulunmasına neden olur.
Araştırmacılar, genetik modifikasyonlar ve ilaç uygulamaları kullanarak farelerde çinko seviyelerini düşürmeyi, işitme kaybını bir dereceye kadar iyileştirmeyi ve yüksek sese maruz kalmaya karşı bir miktar koruma sağlamayı başardılar.
İnsanlar için uygun olan herhangi bir şeyin güvenli ve etkili olarak kabul edilebilmesi için hâlâ yapılması gereken çok iş var, ancak maruziyetten önce veya sonra (örneğin acil serviste) kullanılabilecek tedavilerin geliştirilebileceği umulmaktadır.
Araştırmacılar, “Çinko sinyalinin genetik veya farmakolojik olarak bozulması, gürültü yaralanmasından sonra koklear iyileşmeyi teşvik ediyor” diye yazdı.
Yüksek sese uzun süre maruz kalmanın işitme kaybına neden olabileceğini ve bunun yaygın bir sorun olduğunu biliyoruz. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünya çapında yaklaşık 1,5 milyar insan bir tür işitme kaybıyla yaşıyor.
Bu nedenle ülkelerde şantiyelerde işitme koruması takılmasını gerektiren yasalar var ve artık birçok akıllı telefon, müzik akışı yapan kulaklığınızın ses düzeyini kulaklarınızın kaldıramayacağı kadar artırmaya çalıştığınızda sizi uyarıyor.
Tinnitus (kulaklarda sürekli çınlama) gibi sorunlar zamanla gelişebilir, ancak yeni araştırmalar artık tam olarak neler olup bittiğine ve bu zayıflatıcı etkileri potansiyel olarak nasıl durdurabileceğimize dair bazı önemli ipuçları sağlıyor.
Pittsburgh Üniversitesi kulak burun boğaz uzmanı Thanos Tsounopoulos, “Gürültüden kaynaklanan işitme kaybı milyonlarca insanın hayatını etkiliyor, ancak işitme kaybının biyolojisi tam olarak anlaşılmadığından, işitme kaybının önlenmesi devam eden bir zorluktur” diyor.
Bu yazı PNAS adresinden derlenmiştir.