... konulu sunumlar: "YAŞLILIK VE SAĞLIK SORUNLARI"— Sunum transkripti:
1YAŞLILIK VE SAĞLIK SORUNLARI Herkes uzun yaşamayı ister ancak kimse yaşlanmayı istemez
2Yaşlanma İle İlgili Kavramlar ve Tanımlar Yaşlı 65 yaş ve üzeriYaşlanma bilimi GerontolojiBiyolojik Yaşlanma: Zaman bağlı olarak bireyin anatomi ve fizyolojisindeki değişimler.Ekonomik Yaşlanma: Parasal koşullardaki değişikliklerin etkisiyle yaşlı kişinin yaşam tarzının değişmesi.Psikolojik Yaşlanma: Bireyin davranışsal uyum yeteneğindeki yaşa bağlı değişimler.Sosyal Yaşlanma: Zaman akışı içinde edinilen sosyal huy ve sosyal konumun ve bireylerin sosyal rollerinin değişmesi.
3İnsan Yaşlanması - Biyolojik, - Ekonomik, - Sosyal ve - Psikolojik boyutlar içinde etkileşen karmaşık bir olaydır.
4Biyologlar yaşamı üç belirgin evrede ele alırlar 1. Embriyolojik gelişim: Spermin yumurtayı döllediği andan başlayarak doğuma kadar olan evreyi kapsar.2. Büyüme ve olgunluğa erişme: Büyüme; organizmanın doğumdan ergenliğinin sonuna kadar olan evreyi kapsar. Olgunluk; bireyin işlevlerinin maksimum olduğu evreyi kapsar.3. Yaşlılık (senesens): Vücudun yapı ve işlevlerindeki geriye dönüşü olmayan bozulmaların görüldüğü ve ömrün ölümle sonuçlanan son evresini kapsar.
5Bu üç evre topluca organizmanın “ömür uzunluğu” olarak bilinir Bu üç evre topluca organizmanın “ömür uzunluğu” olarak bilinir. Yaşlanma, aslında döllenme ile başlayan zaman akışı içinde normal olarak ortaya çıkan tüm değişimlerin toplamı olarak tanımlanabilir. Senesens (ileri derecede yaşlanma) ömür boyu süren yaşlanmanın son evresini kapsar.
6Orta yaş sonuna doğru (ömrün 5. ve 6. on yılı) YaşlanmaDöllenme ile başlar Gittikçe hızlanırOrta yaş sonuna doğru (ömrün 5. ve 6. on yılı)Dış görünüşteki yaşlanma belirtileri ile tanımlanan bir(saç ağarması, deri kırışması, kas gücü zayıflaması) duruma gelirBel bükülmesi, yavaş hareket etme vebazı duyularda zayıflama (özellikle görme ve işitme) ile artarUnutkanlık ve kavgacılık eğilimi gibi tipik kişilik değişikliğive belli bazı kronik hastalıkların sıklığının artışı ile kendini gösterir
7Yaşla ilgili değişimlerde iki önemli ilke vardır 1. Herhangi bir organizmada tüm organlar aynı hızda yaşlanmayabilir.2. Herhangi bir organ aynı türün farklı bireylerinde aynı hızla yaşlanmayabilir.
8Gerontologların Amacı * Ölümlerin mümkün olduğu kadar geç başlaması,* Yaşlılık yıllarının daha rahat ve mutlu geçirilmesidir.
9Bir populasyonda; - Yaşlanmanın durumunu, - Beklenen ömrü, - Ölüm dağılımını,- Ortalama ömrü,- Medyan ömrü,- En kısa ve en uzun ömürlüleri anlamak için hayat tablosu yapılır. Bunun için aynı yaştaki (yeni doğmuş) bireylerden oluşan bir populasyonda normal (standart) bakım koşullarında tespitler yapılır.
10Günümüzde 65 yaş ve üstü insanların sayısındaki artış hızla yükselmektedir. Toplumun refah düzeyi arttıkça populasyon içindeki yaşlıların yüzdesi de artar.YIL A.B.D. (%) TÜRKİYE (%),1 -,8 -,8 -,4 -,2,9 -,7,6 -,5,7
11Birkaç memeli türünde ömür uzunluğu değerleri Ortalama yıl Maksimum yılİnsanFilAtKöpekKobay
12Toplum Yaşlanmasıİnsan topluluklarının yaşlanması üç değişik özellikte olmaktadır.1- Bir toplumdaki bütün bireyler diğer toplumdaki bütün bireylerden yaşlı ise bu toplumun bütünü ile yaşlı olduğu kabul edilir.2- Yaşlı kişilerin oranında giderek artma sözkonusu ise “bu nüfus piramidinin apeksinde yaşlanma” olarak tanımlanmaktadır.3- Eğer genç nüfusun oranında azalma sözkonusu ise buna da “nüfus piramidinin tabanında yaşlanma” denmektedir.
13Dünya toplumları yaş özellikleri açısından 4 gruba ayrılmaktadır 1- Genç toplumlar: Nüfusun % 4’ünden azı 64 yaşın üzerindedir (az gelişmiş ülkeler).2- Erişkin toplumlar: 64 yaş üzeri nüfus % 4-7 arasındadır. (Çin dahil Batı Asya ve ılıman Güney Amerika ülkeleri).3- Yaşlı toplumlar: Yaşlı nüfus % 8-10 arasındadır (Kanada, Japonya, Avustralya).4- Çok yaşlı toplumlar: Yaşlı nüfus %10’un üzerindedir (gelişmiş Avrupa ülkeleri).
14Fizyolojik Değişiklikler * Boşaltım sistemi: Böbrek kitle ve fonksiyonu azalır. Böbrek kan akımı azalır. Mesane kapasitesi azalır. Dizüri, noktüri, sık idrara çıkma, idrar damlatma öyküsü vardır. En önemli problem idrar kaçırmadır.* Gastrointestinal sistem: Hareket salgı ve emilim kapasitesi azalır. Ağız sağlığı olumsuz etkilenir. Diş kaybı ve çiğneme etkinliğinde azalma mevcuttur.* Endokrin sistem: Hücre kaybı ve fibrozis görülür. Yağsız vücut kitlesi azalır, yağ kitlesi artar.* Kardiyovasküler sistem: Kalp kitlesinde artış olur. Büyük arterlerin sertliği artar. Sistolik basınç artışı olur. Sol ventrikülün yükü artar. Beyin infarktlarına bağlı hemipleji ve demans gelişimi sıktır.
15* Solunum sistemi: Akciğerlerin artık (rezidüel) hacminde artış ile alveollerin yüzey alanında ve kanın oksijenlenmesinde azalma görülür.* Deri: Epidermis incelir. Deri kırışıklaşır. Tırnak büyüme hızı ve deri pigment hücreleri azalır.* Kas İskelet sistemi: Kemik kitlesi ve kuvveti azalır. Boy kısalmaya başlar. Kas kitlesi azalır. Kaslar daha çabuk yorulur.* Sinir sistemi: Refleksler yavaşlar. Bellek kaybı olur. Düşünme hızı yavaşlar.
16Yaşlılık ve ÇevreYaşlanma ile birlikte çevresel streslere verilen yanıt oldukça önemli değişiklikler göstermektedir.- Yaşlılar enfeksiyonlara kolay yakalanır,- Enfeksiyonlardan daha büyük oranda etkilenir,- Sıcak ve soğuk stresini daha az tolere ederler,- İlaç veriliminden sonra toksisite gösterme riskleri daha büyük orandadır.
17Yaşlılarda Önemli Sağlık Sorunları * Anemi,* Diş sağlığı, protez kullanma,* Glokom,* Hipertansiyon,* Kanser (serviks, meme, prostat, ağız, akciğer, kolon, rektum).
1865 Yaş ve üzeri * Görme, işitme yetersizlikleri, * Yürüme ve hareket bozuklukları,* Hipertansiyon,* Kanser,* Beslenme yetersizlikleri ve buna bağlı sağlık sorunları,* İzolasyon-yalnızlık,* Entelektüel durum,* Emosyonel durum.
19Yaşlılık ve Sağlık Eğitimi Orta yaş grubuna verilecek sağlık eğitimi konuları:- Kazaların önlenmesi,- Sindirim sistemi sağlığı,- Hatalı ve gereksiz ilaç kullanımı,- Sağlıklı yaşam bilinci,- Kişisel hijyen,- Mental sağlık,- Diyet ve beslenme,- Emekliliğe hazırlık,- Sağlık kuruluşlarından yerinde ve zamanında yararlanma.
20Yaşlı Bakımı İle İlgili Sağlık Kuruluşları Aşağıdaki Özellikleri Taşımalıdır 1- Tüm yaşlıları kabul etmeli,2- Geriatrik hastaları araştırılması, tanısı tedavisi ve izlenmesine yönelik uygulamaları planlamalı,3- Psikiyatrist destekli hizmet vermeli,4- Rehabilitasyon hizmeti verebilmeli,5- Evde bakım koşullarını sağlayabilmeli,6- Sürekli tedavi sağlayabilecek hastane yataklarına nakledilebilmeli.
217- Tedavi şansı olduğu sürece tedaviyi yarıda kesmemeli, 8- Tıbbi ve sosyal hizmetlerin eşgüdümü sağlanmalı,9- Pratisyen hekim desteğini sağlamalı,10- Erken tanı uygulamaları sisteme bağlanmalı,11- Geriatrik hekimlik, hemşirelik ve fizyoterapi konusunda uzmanlaşma sağlayan birimler kurulmalı,12- Geriatri konusundaki araştırmalar ve bilimsel etkinlikler desteklenmelidir.
22Yaşlı Hastalarda Sık Rastlanan Semptom Kompleksleri a- Halsizlik-bitkinlik: Akut ise infeksiyon hastalığı, akut MI, serebrovasküler trombozis; kronik ise anemi, aterosklerotik kalp hastalığı, kronik pulmoner hastalık, kronik infeksiyonu hastalığını akla getirmelidir.b- Baş ağrısı: İntrakranial kitleler, temporal arterit.c- Vertigo: Serebellum lezyonlarında, iç kulak hastalıklarında.d- İştahsızlık: Depresyon, kronik karaciğer ve böbrek hastalıkları.e- Kabızlık: Yetersiz posalı besin alımına veya abdominal kas gücünün azalmasına bağlı gelişir.
23Yaşlılarda Ölüm Nedenleri - Kalp hastalıkları (%44),- Malign tümörler (%19),- Serebrovasküler hastalıklar (%12),- Kazalar,- Kronik obstruktif akciğer hastalıkları,- Pnomoniler ve Enfluenza,- Diabet,- Siroz,- Ateroskleroz.
24Ülkemizde 65 yaş üzeri nüfusun %90’ının kronik hastalığı olduğu bunların; %35’inin iki,%23’ünün üç,%15’inin dört ya da daha fazla kronik hastalığı olduğu saptanmıştır.Ölüm nedenleri kardiyovasküler hastalıklar, malign hastalıklar ve kazalar şeklinde sıralanmaktadır.