Bitkisel ürünlerdeki gizli tehlike: pestisit
Başına bitkisel ibaresi gelen ürünler genelde tüketicinin içini rahatlatır, sanki en doğal en katkısız ürün o sanarız fakat durum böyle olmayabilir, bitkisel ürünlerde çokça karşımıza çıkabilecek bir tehlike olan pestisit ile ilgili merak edilenden fazlası yazımızda, keyifli okumalar…
Öncelikle şunu söylemeliyiz ki aslında pestisitin ürünlerde kullanılma amacızararlı organizmaları engellemek, kontrol altına almak ya da zararlarını azaltmaktır. Pestisit, kimyasal bir madde, virüs ya da bakteri gibi biyolojik bir ajan, antimikrobik, dezenfektan ya da herhangi bir araç olabilir. Yani pestisit, bitkisel üründen alınmak istenen verimi artırmak ve biçimsel olarak da daha düzgün bir görünüm elde etmek amacıyla kullanılan maddeler diyebiliriz. Fakat bu amaçlarla uygulansa dahi bitkiye nüfuz ederek insana kadar taşınan kimyasallardır.
Pestisit çeşitleri nelerdir?
Pestisitler aktif maddelerine, kontrol ettikleri haşere türlerine veya nasıl çalıştıklarına göre tanımlanır. İnsanlar genellikle "pestisit" terimini yalnızca böcek öldürücüler için kullansalar da aslında zararlıları kontrol etmek için kullanılan tüm maddeler için geçerlidir.
İyi bilinen pestisit türleri şunlardır:
●Böcek öldürücüler,
●Herbisitler,
●Kemirgen öldürücüler ve
●Fungisitler
●Dezenfektanlar
●Bitki yaprak dökücüler
●Yüzme havuzu bakımları
●Cezbedici maddeler
●Bitki büyüme düzenleyicileri
Aşağıdaki liste, çok çeşitli pestisit türlerini anlamanıza yardımcı olacaktır:
●Algisitler göllerde, kanallarda, yüzme havuzlarında, su depolarında ve diğer alanlardaki algleri öldürür.
●Antifoulantlar, teknenin tabanına yapışan midyeler gibi su altı yüzeylerine yapışan organizmaları öldürür veya uzaklaştırır.
●Antimikrobiyaller bakteri ve virüs gibi mikroorganizmaları öldürür.
●Cezbedici maddeler, zararlıları bir tuzağa veya yem içerisine çeker, örneğin; bir böceği veya kemirgeni tuzağa çeker.
●Biyopestisitler hayvanlar, bitkiler, bakteriler ve bazı mineraller gibi doğal malzemelerden elde edilir.
●Biyositler mikroorganizmaları öldürür.
●Yaprak dökücüler, genellikle hasatı kolaylaştırmak için bir bitkiden yaprakların veya yaprakların düşmesine neden olur.
●Kurutucu maddeler, istenmeyen bitki üst kısımları gibi canlı dokuların kurumasını teşvik eder.
●Dezenfektanlar ve sanitizatörler cansız nesneler üzerinde hastalık üreten mikroorganizmaları öldürür veya etkisiz hale getirir.
●Mantar ilaçları mantarları öldürür (yanıklıklar, küfler, küfler ve paslar dahil).
●Fumigantlar, örneğin binalardaki veya topraktaki zararlıları yok etmeye yönelik gaz veya buhar üretir.
●Herbisitler istenmeyen yerlerde yetişen yabani otları ve diğer bitkileri öldürür.
●Böcek büyüme düzenleyicileri böceklerin deri değiştirme, pupa aşamasından yetişkinliğe olgunlaşma veya diğer yaşam süreçlerini bozar.
●Böcek öldürücüler böcekleri ve diğer eklem bacaklıları öldürür.
●Mitisitler (akarisitler olarak da bilinir) bitki ve hayvanlarla beslenen akarları öldürür.
●Mikrobiyal pestisitler, böcekler veya diğer mikroorganizma zararlıları da dahil olmak üzere zararlıları öldüren, inhibe eden veya rekabette geride bırakan mikroorganizmalardır.
●Yumuşakça öldürücüler salyangoz ve sümüklü böcekleri öldürür.
●Nematisitler nematodları (bitki kökleriyle beslenen mikroskobik, solucan benzeri organizmalar) öldürür.
●Ovisitler böcek ve akarların yumurtalarını öldürür.
●Feromonlar böceklerin çiftleşme davranışını bozar.
●Bitki büyüme düzenleyicileri, bitkilerin beklenen büyümesini, çiçeklenmesini veya üreme oranını değiştirir (gübre içermez).
●Bitki içeren koruyucular, bitkilerin bitkiye eklenen genetik materyalden ürettiği maddelerdir.
●Kovucu maddeler böcekler (sivrisinekler gibi) ve kuşlar da dahil olmak üzere zararlıları uzaklaştırır.
●Rodentisitler fareleri ve diğer kemirgenleri kontrol eder.
Bu kadar çok çeşidi ve görevi olan pestisitlerin insan sağlığına olan etkileri pek çok çalışmaya konu olmaktadır.
Pestisitler ve insan sağlığı
Pestisitler, akut etkiler olarak adlandırılan kısa vadeli olumsuz sağlık etkilerinin yanı sıra, maruziyetten aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilecek kronik olumsuz etkilere de neden olabilmektedir. Akut sağlık etkilerinin örnekleri arasında gözlerde batma, döküntüler, kabarcıklar, körlük, mide bulantısı, baş dönmesi, ishal ve ölüm yer alır. Bilinen kronik etkilere örnek olarakkanser, doğum kusurları, üreme hasarı, immünotoksisite, nörolojik ve gelişimsel toksisite ve endokrin sistemin bozulması gösterilebilir.
Bazı insanlar pestisit etkilerine karşı diğerlerinden daha savunmasız olabilir. Örneğin, bebeklerin ve küçük çocukların pestisitlerin toksik etkilerine yetişkinlerden daha duyarlı oldukları bilinmektedir. Tarım işçileri ve pestisit uygulayıcıları da daha fazla maruz kaldıkları için daha savunmasızdır.
Akut (ani) sağlık etkileri nelerdir?
Pestisitlere maruz kalmanın sağlık üzerindeki ani etkileri arasında burun, boğaz ve ciltte tahrişe neden olarak yanma, batma ve kaşıntı ile döküntü ve kabarcıklar yer alır. Bulantı, baş dönmesi ve ishal de yaygındır. Astımlı kişiler bazı pestisitlere, özellikle de piretrin/piretroid, organofosfat ve karbamat pestisitlere karşı çok şiddetli reaksiyonlar gösterebilir.
Çoğu durumda pestisit zehirlenmesinin belirtileri soğuk algınlığı veya grip semptomlarını taklit eder. Pestisit kaynaklı hastalıklar diğer hastalıklara benzer veya aynı göründüğünden, pestisit zehirlenmeleri sıklıkla yanlış teşhis edilip eksik rapor edilebilmektedir. Ani semptomlar, kişiyi tıbbi yardım almaya sevk edecek kadar şiddetli olmayabilir.
Kronik (uzun vadeli) sağlık etkileri nelerdir?
Kronik sağlık etkileri arasında kanser ve diğer tümörler yer alır; beyin ve sinir sistemi hasarı; doğum kusurları; kısırlık ve diğer üreme sorunları; karaciğere, böbreklere, akciğerlere ve diğer vücut organlarına zarar verir. Kronik etkiler maruziyetten haftalar, aylar, hatta yıllar sonra bile ortaya çıkmayabilir, bu da sağlık üzerindeki etkileri pestisitlerle ilişkilendirmeyi zorlaştırır.
Endokrin bozucular, hormonları (kanda dolaşan ve metabolizma, beyin gelişimi, uyku döngüsü ve stres tepkisi dahil olmak üzere birçok vücut sürecini düzenleyen kimyasal haberciler) taklit ederek veya bloke ederek önemli vücut fonksiyonlarına - genellikle çok düşük dozlarda - müdahale eden kimyasallardır. Bazı pestisitlerin endokrin bozucu etki yaparak kanser, kısırlık, gelişim sorunları dahil olmak üzere ciddi zararlar verdiği gösterilmiştir. Benzer etkiler insanların bu kimyasallara maruz kalmasıyla da ilişkilendirilmiştir.
Çocuklar pestisit maruziyetine karşı daha savunmasız
Çocukların organları, sinir sistemleri vebağışıklık sistemleri hala gelişmekte olduğundan pestisit maruziyetine karşı daha savunmasızlardır. Çocuklar ayrıca pestisitleri zehirden arındırma ve vücuttan atma konusunda da daha az yeteneklidir. Belirli erken gelişim dönemlerinde maruz kalmak kalıcı hasarlara neden olabilmektedir.
Pestisit toksisitesine karşı daha savunmasız olmalarının yanı sıra, çocukların davranışları ve fizyolojileri de onların pestisitlere yetişkinlere göre daha fazla maruz kalma olasılığını artırmaktadır. Pestisit maruziyetinin çoğu deri yoluyla meydana gelir ve çocuklar, yetişkinlere göre boyutlarına oranla daha fazla cilt yüzeyine sahiptir. Ayrıca çocukların solunum hızı daha yüksektir ve bu nedenle havadaki pestisitleri yetişkinlere göre daha hızlı solurlar. Zeminlerle, çimlerle ve oyun alanlarıyla artan temasları nedeniyle çocukların davranışları da pestisitlere maruz kalma oranlarını artırmaktadır.
Bazı pestisit sınıflarının sağlığa etkileri nelerdir?
Organofosfatlar ve Karbamatlar: Bu pestisitler sinir gazı gibidir: beyne ve sinir sistemine saldırarak sinir sinyali iletimini engellerler. Semptomlar baş ağrısı, mide bulantısı, baş dönmesi, kusma, göğüs ağrısı, ishal, kas ağrısı ve kafa karışıklığıdır. Şiddetli zehirlenme vakalarının semptomları arasında kasılmalar, nefes almada zorluk, istemsiz idrara çıkma, koma ve ölüm sayılabilir. Sinir sisteminin bu pestisitlerle akut zehirlenmesi, her yıl dünya çapında yüzbinlerce insanı etkilemektedir.
Toprak Fumigantları:Bu pestisitler toprağa uygulanarak topraktaki nematodlar, mantarlar, bakteriler, böcekler ve bitkiler için toksik olan bir gaz oluşturur. Gaz oldukları için topraktan havaya geçerek yakınlarda yaşayan veya çalışan insanları etki altına alırlar. Fumigant maruziyetinin semptomları arasında cilt, göz, akciğerlerde tahriş (dikloropropen ve kloropikrin), gözler ve akciğerlerde aşırı tahriş (metam sodyum ve metam potasyum) yer almaktadır. Dikloropropen, metam sodyum ve metam potasyum gibi fümigantların tümü kansere neden olan kimyasallardır ve metam sodyum üreme hasarına neden olabilir. Ayrıca yapılan araştırmalarda fumigant kullanımının yüksek olduğu bölgelerde erken doğum, fumigant kullanımının düşük olduğu bölgelere göre daha sık görülmektedir.
Piretroidler: Bu böcek öldürücüler yapısal olarak botanik bileşiklere benzeyen ancak daha kalıcı olacak şekilde tasarlanmış sentetik kimyasallardır. Sinir sistemi için toksiktirler ve hamilelik sırasında fetüsün bu kimyasalları verimli bir şekilde parçalayamayacağı belirlenmiştir. Piretroid zehirlenmesinin belirtileri arasında titreme, tükürük salgılanması, baş ağrısı, yorgunluk, kusma, ciltte batma ve kaşıntı ve istemsiz seğirme yer alır.
Birçok piretroid aynı zamanda uzun vadeli sağlık sorunlarına da neden olur. Örneğin resmetrin hem kansere hem de üreme sistemine zarar vermektedir. Sipermetrin, fenvalerat ve deltametrin genetik hasara ve üreme hasarına neden olmaktadır. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin ulusal biyolojik izleme programından elde edilen veriler, piretroid maruziyetinin kalp hastalığıyla ilişkili olduğunu göstermektedir.
Pestisit kalıntıları nasıl uzaklaştırılır?
Tarım ve Orman Bakanlığı, EPA ve diğer çeşitli kurumlar gıdalarımızın içindeki veya üzerindeki pestisit kalıntılarını düzenlemektedir. Bu kuruluşlar, insan sağlığını korumak için kalıntı seviyelerinin belirlenen sınırların altında kalmasını sağlar. Pestisit kalıntıları, pestisit zamanla bozuldukça azalma eğilimi gösterir ve mallar satıştan önce yıkanıp işlendikçe azalır. Yiyecekler marketinize ulaştığında pestisit kalıntıları genellikle yasal sınırların çok altındadır. Ancak bazı gıdalarda, hatta organik gıdalarda bile düşük düzeyde pestisit kalıntısı kalabilir.
Aşağıya yediğiniz yiyeceklerdeki pestisit kalıntılarını (kir ve bakterilerin yanı sıra) azaltmanıza yardımcı olacak ipuçları ekliyoruz:
1-İlk olarak, tek bir pestisite daha fazla maruz kalma potansiyelini en aza indirmek için meyve ve sebze seçiminde çeşitli olun.
2-Organik olarak etiketlenmiş olsa bile, soymayı planladığınız ürünler de dahil olmak üzere tüm ürünleri iyice yıkayın.
3-Ürününüzü ıslatmak veya suya batırmak yerine akan suyun altında iyice yıkayın.
4-Mümkünse ürünleri temiz bir bez havlu veya kağıt havluyla kurulayın.
5-Kavun ve kök sebzeler gibi sert meyve ve sebzeleri fırçalayın.
6-Marul veya lahana gibi yapraklı sebzelerin dış katmanını atın.
7-Mümkün olduğunda meyve ve sebzeleri soyarak tüketin.
8-Yağda birikebilecek pestisit kalıntısını en aza indirmek için et, kümes hayvanları ve balıkların yağlarını ve derilerini kesin.
Pestisit kullanılarak yetiştirilen gıdaları yemek güvenli midir?
EPA, gıdalardaki pestisit kalıntılarına uygulanan güvenlik standartlarını gözden geçirmek ve geliştirmek için sürekli olarak çalışmaktadır. Ancak bir meyve veya sebzede pestisit kalıntısı tespit edilmesinin, bunun güvensiz olduğu anlamına gelmediğini belirtmek önemlidir. Meyvelerin, sebzelerin, tahılların ve diğer gıdaların içinde veya üzerinde kalabilecek çok küçük miktarlardaki pestisit miktarı, mahsullerin toplanması, taşınması, ışığa maruz bırakılması, yıkanması, hazırlanması ve pişirilmesi ile önemli ölçüde azalır. Saptanabilir bir pestisit kalıntısının varlığı, kalıntının güvensiz düzeyde olduğu anlamına gelmez. USDA'nın Pestisit Veri Programı (PDP), sağlık riski olarak kabul edilen seviyelerden çok daha düşük seviyelerdeki kalıntıları tespit eder.
EPA gıdalardaki pestisit miktarını azaltmak veya kısıtlamak için neler yaptı?
1996 yılında FQPA (The Food Quality Protection Act) EPA'ya gıda üzerindeki pestisit kalıntılarını yeniden değerlendirme talimatı vermiş ve özellikle çocukların hassasiyetine vurgu yapmıştır. EPA, 1996'dan 2006'ya kadar FQPA'daki iyileştirilmiş güvenlik standartlarını kullanarak, çocuklar ve bebekler için özel tehdit oluşturdukları için ev ve gıda amaçlı 270 pestisitin kullanımını iptal etmiş veya kısıtlamıştır. EPA ayrıca elma, üzüm ve patates gibi çocuklara yönelik birçok gıdanın izin verilen pestisit kalıntı seviyelerini de düşürmüştür.
EPA'nın son yıllarda çocukların pestisitlere maruz kalmasını azaltmak için bu kadar çok adım atabilmesinin tek nedeni FQPA güvenlik standardı değildir. Bir pestisit spesifik kullanımları için kayıt altına alındıktan sonra kontrolsüz bırakılmaz. EPA, 2007'den itibaren tüm eski pestisitlerin sistematik olarak yeniden değerlendirilmesine başlamıştır.
İşte bazı dikkate değer EPA eylemleri:
●2009 yılında EPA, tüm karbofuran kullanımlarını iptal etmiş, patates ve narenciyede aldikarb kullanımını iptal etmiş ve tüm emtialarda metamidofos kullanımını iptal etmiştir.
●2010 yılında EPA üzüm ve çileklerde metomil kullanımını iptal etmiştir.
●2010 yılında EPA, metil paration içeren tüm ürünleri iptal etmiştir.
●2012 yılında EPA, yeşil fasulyede asefat kullanımını, soya fasulyesinde oksamil kullanımını ve bademde imidakloprid kullanımını iptal etmiştir.
●2013 yılında EPA, metil parationun tüm ev içi kullanımlarını iptal etmiştir ve formetanat HCI'nin elma, armut ve şeftali üzerindeki tüm kullanımını iptal etmiştir.
USDA'nın Pestisit Veri Programı (PDP) verileri aracılığıyla, özellikle FQPA'nın 1996'da yürürlüğe girmesinden bu yana, gıdadaki pestisit kalıntısı miktarında genel bir azalma görülmüştür. FQPA'nın daha sıkı standartları, bilim ve verilerdeki önemli gelişmeler, daha güvenli, daha az toksik pestisitlerin kullanımındaki artış, pestisitlerden kaynaklanan riskin genel olarak azalması eğilimine yol açmıştır.
Örneğin, 1995'ten 2013'e kadar çocukların karbamatlara (sinir sistemini etkileyen bir grup böcek ilacı) maruz kalma oranı %70 azaldı; EPA bu süre zarfında birçok karbamat'ı iptal etmiş veya kısıtlamıştır 1998'den 2008'e kadar, tespit edilebilir organofosfat pestisit kalıntılarına sahip domateslerin oranı, EPA'nın çoğu organofosfatı iptal etmesi nedeniyle %37'den %9'a düşmüştür. Daha yeni eylemlerden bazılarına dikkat etmek önemlidir; EPA, gelecekteki PDP verilerinde düşüşlerin ortaya çıkmasını beklemektedir.
EPA gıdalardaki pestisitleri nasıl düzenliyor?
EPA, kayıt öncesinde her yeni pestisiti ve her yeni kullanımı güvenlik açısından değerlendirir. EPA, satılmadan önce pestisitlerin etiket talimatlarına uygun kullanıldığında insan sağlığı ve çevre için güvenli olduğundan emin olmalıdır. EPA, her pestisit için yüzlerce farklı bilimsel çalışmayı değerlendirmektedir.
Bu değerlendirmeler aracılığıyla EPA, FQPA'nın gerektirdiği şekilde önerilen pestisit kullanımlarının genel güvenliğini sağlamakta ve pestisit tescilinin ardından EPA, her türlü yeni veriyi dikkate alarak her 15 yılda bir pestisitin güvenliğini yeniden değerlendirmektedir.
EPA her pestisit için bir tolerans aralığı belirleyerek pestisitin "zarar vermeyeceğinden makul bir kesinlik" ile kullanılabileceğine dair bir güvenlik bulgusu sunmalıdır. Bu bulguyu elde etmek için EPA, pestisitin toksisitesini ve parçalanma ürünlerini, pestisitin ne kadarının ne sıklıkta uygulandığını ve pestisitin (yani kalıntının) gıdanın içinde veya üzerinde ne kadar kaldığını dikkate almaktadır. EPA, seçilen toleransın güvenli olmasını sağlamakla görevlidir.