21. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, Antalya, Türkiye, 25 - 27 Ekim 2017, ss.60-62
Bizans sanatında imparatorluk üyelerinin tanımlanmasına ve sunulmasına yönelik imgeler ve semboller sıklıkla kullanılmıştır. İmparatorluk kuşkusuz, bu imgeleri Bizans iktidarı düşüncesini tanımlamak ve sürekliliğini sağlamak amacıyla kullandı. İmparatoriçe tasvirleri ise bu sunuşta önemli bir yere sahipti. Hiçbir sembol, işaret ve imge rastlantısal olarak bulunmuyordu.
Bizans toplumunda doğuştan asil, güzel, dindar, doğurgan, erdemli, şefkatli imparatoriçeler; her zaman önemli ve ayrıcalıklı bir yere sahip olmuşlardı. Bu kadınlara imparatorlukta önemli görevler verilmiş ve saraydaki önemli görevlerinin yanında resmigeçitlere, bayramlara ve devlet törenlerine imparatorluk görevlisi olarak katılmaları sağlanmıştır. İmparatoriçe imgesi bir iktidar imgesi olarak imparatorluğun dişil tarafını sembolize ediyor ve imparatorluk ideolojisini tamamlıyordu. Saray bu imge ile bazı sembolleri ve işaretleri kullanarak Bizans otokrasisini görselleştirmeyi amaçlıyordu. İmparatoriçe Irene’nin kendi adına Bizans İmparatorluğu'nu yöneten ilk kadın unvanını alması ve devlet belgelerinin ondan eril olarak (Basilios) bahsetmesi Bizans imparatorluk düşüncesi için önemli bir aşama idi. Kadınların kendisi bile dişilerin erkeklerden zayıf olduğuna ve politika gibi erkek işlerine karışmamaları gerektiğine katılırken, imparatoriçeler politik işlere kendi hayatları pahasına katılmışlar ve imparatorlukta söz sahibi olmuşlardı. Erkek egemen bir toplum olan Bizans’ta ideoloji, kadınların erkeklerin izin verdiği ölçüde sosyal hayatta yer alabilmesini ön görürken, imparatoriçelere sağlanan hakların ve özgürlüklerin nedeni imparatorluk düşüncesi ve ikonografisinde saklıydı.
İmparatoriçe İrene’nin bir kadın olarak tek başına tahta çıkmasıyla farklılaşan imparatoriçe imgesi nedeniyle bu bildiride, 780-1204 yılları arasındaki yazılı ve görsel kaynaklar ele alınarak imparatoriçe imgesinin Bizans imparatorluk ikonografisindeki yeri ve bu imgenin antik Yunan ve Roma toplumundaki kaynakları incelenecektir.
Images and symbols were frequently used in Byzantine art in order to define and present imperial members. Undoubtedly, the empire used these images to define and maintain the thought of Byzantine power. Empress portraits were significant in this presentation. No symbol, sign or image were coincidental.
Natural noble, beautiful, religious, fertile, virtuous and compassionate empresses were always significant and privileged in Byzantine society. These women had important tasks in the empire and were ensured to attend in parades, feasts and state ceremonies as an imperial official in addition to their fundamental duties in the palace. The empress image symbolized the feminine side of the empire as a power image and completed the empire ideology. The palace aimed at visualizing Byzantine autocracy with this image by using some symbols and signs. It was a significant stage for the Byzantine imperial thought that empress Irene received the title of first women to rule Byzantine Empire and mentioned as masculine (Basilios) in state documents. While even women themselves agreed that female were weaker that men and should stay away from man things like politics, empresses took part in politics at the cost of their lives and had a voice in the empire. Although the ideology in male-dominant Byzantine society indicated women to take part in social life to the degree that men allowed, the reason of rights and liberty ensured to the empresses were hidden in imperial thought and iconography.
Because of the empress image which became different when empress Irene inherited the throne alone as a woman, in this declaration the empress image in Byzantine empire iconography will be studied by examining the written and visual sources between 780 and 1204.