DBazıları bunu kendi çocukluklarından, bazıları ise komşularının kedisinden biliyor: Bir ağacın tepesine tırmanmak çoğu zaman kolay değildir, ancak güvenli bir şekilde aşağı inmek daha da zor olabilir. Hayvanlar, büyüklüklerine, ağırlıklarına ve anatomilerine bağlı olarak çok çeşitli tırmanma teknikleri geliştirmişlerdir. ABD’li bir araştırma grubu iki primat türünün teknolojisini ve omuz ve dirsek eklemlerinin anatomisini karşılaştırdı ve çok esnek insan eklemlerinin kökeninin izini sürmüş olabilir.
İlk yazar Luke Fanning şöyle açıklıyor: “İnsanların yüksek bir rafa erişmesine veya top atmasına olanak tanıyan dönen omuzlar ve uzun dirsekler, primat atalarımızda doğal bir fren sistemi olarak evrimleşmiş olabilir, çünkü onlar ölmeden ağaçlardan çıkmak zorundaydılar.” Royal Society Open Science dergisinde yayınlanan çalışmayla ilgili yaptığı açıklamada gözlemlerini aktardı.
Aşağı inmek, özellikle ağır maymun türleri ve ilk insanlar için büyük bir fiziksel zorluktur çünkü daha fazla enerji gerektirir ve düşme riskini artırır. Dartmouth College’da Antropoloji Profesörü olan çalışmanın ortak yazarı Jeremy DeSilva şunları ekliyor: “Alanımız uzun süredir ağaçlara tırmanan maymunları ele alıyor; literatürde esasen eksik olan şey onların bir ağaçtan nasıl çıktıklarıydı. Bu davranışın ikinci yarısını görmezden geldik.”
Bilim adamları araştırmaları için isli mangabeylerin anatomisini ve tırmanma davranışlarını karşılaştırdılar (Cercocebus atisi), şempanzelerin (Pantroglodytler), daha büyük, daha ağır ve biz insanlarla yakından akrabalar. Ekip, Uganda’daki vahşi şempanzelerin ve Fildişi Sahili’ndeki isli mangabeylerin videolarını ve hareketsiz görüntülerini analiz etmek için spor analizi ve istatistik yazılımı kullandı. Her iki gözlem alanının peyzajı ve bitki örtüsü benzer olduğundan veriler karşılaştırılabilir. Ayrıca araştırmacılar, iki primat türünün iskeletlerini özellikle omuz ve dirsek eklemleri açısından karşılaştırdılar.
Her iki türün de yukarıya doğru tırmanırken oldukça benzer şekilde ilerlediğini buldular: omuzlar ve dirsekler genellikle vücuda yakındı. Ancak aşağı inerken farklılaştılar: Şempanzeler dallara tutunmak için kollarını başlarının çok yukarısına kadar uzattılar – merdiven kullanan insanlar gibi – ve ağır ağırlıkları nedeniyle önce gövdeye tırmandılar.
Şempanzelerde omuz uzatma açısı, aşağı inerken, yükselirken olduğundan ortalama 14 derece daha fazlaydı ve dirsek eklemi, şempanzelerde 34 derece daha fazla dışa doğru dönmüştü. Öte yandan, daha hafif olan is mangabeylerinde farklar çok azdı: 4 derece veya daha az. Antropoloji profesörü Nathaniel Dominy’ye göre bunun nedeni, aşağı inmenin yalnızca yerçekimine karşı çalışması değil, aynı zamanda hızı da yavaşlatması gerektiğidir. Kollarınızı esnetmek düşme riskini azaltır ve vücudunuzun ağırlık merkezini değiştirir.
Bu değiştirilmiş tırmanma tekniği, ön ayaklardaki anatomik değişikliklerle mümkün olmuştur. İlk atalarımız omuzda büyük ölçüde serbestçe dönen bir bilyeli mafsal ve daha kısa ulna ile daha az kemikleşmiş bir dirsek geliştirdiler. Bu, omuz-kol yapısını daha az stabil hale getirse de, hareket aralığının büyük ölçüde artmasına yol açar. Bunun tersine, İsli Mangabeyler hala kedi ve köpek gibi dört ayaklılarınkine daha çok benzeyen bir fiziğe sahipler; kolu L şeklinde tutan belirgin bir dirsek kemiği ve çok az dönüşe izin veren armut biçimli bir omuz yuvası var.
Esnek bağlantıların avantajları vardır
Araştırmacılar, daha fazla eklem esnekliğinin şempanzelere ve ilk atalarımıza başka avantajlar sağladığını söylüyor. Güvenli bir gece geçirmek için ağaçlara tırmanıp gündüzleri zarar görmeden yere inmekle kalmıyorlardı. Yeni anatomi onlara ayrıca kendilerini korumak veya yiyecek almak için mızrak veya taş fırlatma yeteneği de verdi.
“Bir ağaçtan aşağı inmek, milyonlarca yıl sonra evrimleşen bir şeyin anatomik koşullarını oluşturdu. Bir NFL oyun kurucusu futbol topunu fırlattığında, bu hareketi atalarımız olan maymunlara borçluyuz” diye özetliyor DeSilva.