İmam-ı Azam'ın, Öğrencisi İmam Ebû Yusuf'a Vasiyeti 1
Devlet başkanı (sultan) ile sadece ilmi bir ihtiyaçtan dolayı yakın ilişki içinde bulun. Onun yanında fazla tartışmaya girersen kendini alçaltır ve yanındaki kıymetini azaltırsın. Onun yanında ateş içerisinde imiş gibi ol. Çünkü sultan kendisi için istediğini başka kimse için istemez.
Devlet başkanı sana bir mesele arz ettiğinde, söylediklerini kabul edeceğine kani olmadıkça, o meseleyi çözmeyi kabul etme.
Devlet başkanının huzuruna vardığında, kendinin ve başkalarının değerini bil. Avamın arasında sorulmadan gelişigüzel konuşma.
Kendi işlerinden birini sana arz ettiği zaman ancak senin ve mezhebinin bilgi ve hüküm konusunda razı olacağına inandıktan sonra (onu) kabul et. Avamın ve tacirlerin yanında ilme ve dine ait olmayan sözlerden kaçın ki mala rağbet ve sevgin üzerinde durulmasın.
Halkın arasında iken çok gülme, yılışma. Gereksiz yere çarşıya pazara sıkça çıkma.
Olgunluğa erişmemiş yeni yetmelerle fazla konuşma, senli benli olma. Çünkü onlar fitne vesilesidirler. Çocuklarla konuşup onların başlarını okşamanda herhangi bir sakınca yoktur.
Yol ortasında şeyhlerle ya da avamla yürüme. Zira onların önüne geçecek olursan ilminle seni küçük görürler; Eğer onların gerisinde olursan da yaşlı olmalarından dolayı seni hafife alırlar. Bu hususta Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur. "Küçüğümüze hürmet etmeyen büyüğümüze de merhamet etmeyen bizden değildir."
Sokaklarda, mescitlerde yiyip içme. Yol kenarlarındaki çeşme ve sulardan su içme. Yol ortasında oturma. Oturmak zorunda isen mescitlerde otur. Dükkânlarda oturma.
İpek ve ipek karışımı elbiseleri giyme. Aksi halde bu durum ahmaklığa yol açar.
Evinde iken yatakta eşinle fazla konuşma, ancak ihtiyaç anında yetecek kadar konuş. Onunla ilişkide aşırı gitme. Ve ona Allah'ı zikrederek yaklaş. Onun yanında yabancı kadınlardan da bahsetme.
Evlilik hayatının tüm ihtiyaçlarını karşılayabilecek duruma gelmedikçe evlenme. Önce ilim talep et, sonra helal mal kazan, sonra da evlen.
Gençliğinde hep ilimle uğraş. Çünkü gençlik, gönlün ve zihnin boş ve temiz olduğu andır.
Eğer ilim tahsili esnasında mal arzulayacak olursan ilim yolunda başarısız olursun.
Her daim yüce Allah'tan kork, emaneti yerine ver, seviyeli seviyesiz tüm insanlara nasihatte bulun.
Hiç kimseyi küçük görme. Kendi vakarını gözettiğin kadar başkalarının vakar ve haysiyetini de koru ve gözet.
Bilgisiz kişilerle özellikle dini konularda tartışmaya girme. Tartışma kurallarına uymayanlar ve çıkar elde etmek için tartışanlarla asla tartışma.
Kim sana bir soru sorarsa sadece sorusuna cevap ver. Meseleyi fazla dağıtma. Çünkü böyle yapman, onun sorusuna vereceğin cevabı karmaşık hale getirir.
Kazançsız ve azıksız on yıl da kalsan ilimden asla yüz çevirme. Çünkü ilimden yüz çevirirsen geçim sıkıntısı sana musallat olur.
Talebelerine, sanki onlar senin çocuklarınmış gibi muamele et ki onların ilme olan arzuları artsın.
Avamdan, halktan seninle tartışmaya kalkan kimselerle münakaşa etme. Çünkü böyle yapman izzet-i nefsinin ortadan kalkmasına neden olur.
Hakkı söyleme konusunda sultan dâhil hiç kimseden korkma.
İnsanların hatalarının ardına düşme, aksine onların güzel yönlerini gör. Ancak dini konularda, hatalarını gördüğün kişileri diğer insanlara bildir ki ondan sakınsınlar ve ona uymasınlar. Bu konuda hiç kimsenin makam ve mevkisinden çekinme ki hiç kimse dini bozmaya, bidatleri hortlatmaya cesaret edemesin. Çünkü Yüce Allah bu konuda senin ve dinin yardımcısıdır.
Sen, senden başkasının yaptığı ibadet ve taatten daha fazlasını yapmaya çalış ki ilmin meyveleri üzerinde görülsün.
Âlimleri bulunan bir beldeye vardığında orada sadece sen varmış havasına bürünme. Halkı etrafına toplayıp çekip çevirmeye kalkışma. Onların hocalarına dil uzatma. Lüzumsuz ve yersiz tartışmalara girme. Delilsiz, kaynaksız konuşma. Onlardan biri imiş gibi ol. Yoksa sana haset ederler.
Yüce Allah için hep göründüğün gibi ol. Nasılsan öyle görün.
Tartışma anında korkak olma. Yoksa bildiklerini karıştırırsın, dilin de tutulur kalır.
Kaynak: Ali Pekcan, Fıkhın Bedene Bürünüşü İmam-ı Azam Ebû Hanife, İstanbul, Gelenek yayınları, 2010, s. 84 - 85