Metaverse farklı insanlar için farklı şeyler ifade ediyor. Bunun bir nedeni sanal dünya ile gerçeklik arasındaki çizgilerin bulanık olmasıdır. Metaverse terimi, Neal Stephenson ve onun distopik siberpunk romanı Snow Crash ile doğdu. Roman 1992'de piyasaya sürüldü ve William Gibson'ın matris denilen sanal gerçeklik veri alanı Neuromancer ile giderek yayıldı. Snow Crash'teki metaverse, kişisel terminaller ve sanal gerçeklik gözlükleriyle erişilen bir 3B sanal gerçeklik alanıydı. Bu 3B alanda kullanıcılara yüz metre genişliğinde tek bir yol olan Street boyunca oluşturulmuş kentsel bir ortam sunuldu. Stephenson bu metaverse ile ilgili şöyle yazdı:
Reality'deki herhangi bir yer gibi, Street de gelişmeye tabidir. Geliştiriciler ana caddeden beslenen kendi küçük sokaklarını inşa edebilirler. Binalar, parklar, işaretler ve ayrıca uçsuz bucaksız havai ışık gösterileri, üç boyutlu uzay-zaman kurallarının göz ardı edildiği özel mahalleler ve insanların gidip birbirini öldürebildiği serbest muharebe bölgeleri gibi Reality'de var olmayan şeyler inşa edebilirler.
Metaverse nedir?
Stephenson'ın metaverse vizyonu bugüne dek en çok video oyunları ile hayata geçirildi. Örneğin çok oyunculu çevrimiçi oyunlardan Second Life'da (2003'te piyasaya sürüldü) kullanıcılar gerçekçi avatarlarını özelleştirebilir, diğer oyuncularla tanışabilir, sanal ögeler oluşturabilir, sanal mülk sahibi olabilir ve mal ve hizmet alışverişinde bulunabilirler.
Second Life gibi sanal deneyimler protometaverse veya ilk metaverse'ler olarak tanımlanabilir. Oyundaki her sakin ve onların sanal varlıkları asla kaybolmayan dijital bir adadır. Facebook'un kurucusu Mark Zuckerberg gibi önderlerin yaratmak istediği metaverse büyük bir sanal deneyim değil, internetin bir sonraki hali olacak.
Masaüstünden web'e ve web'den mobil ortama geçtik; metinden fotoğrafa ve fotoğraf'tan videoya. Ancak yol burada bitmeyecek. Bir sonraki platform daha da sürükleyici olacak – sadece ona bakmakla kalmayıp deneyimin içinde olduğunuz somut bir internetten bahsediyoruz ve buna metaverse deniliyor.
Metaverse zaten var mı?
Metaverse internetin somutlaşmış hali olacaksa onu Second Life gibi sanal gerçeklik deneyimlerinden ayıran belirli özelliklere sahip olmalı. Metaverse, sınırsız sayıda kullanıcı tarafından eşzamanlı olarak deneyimlenebilen gerçek zamanlı işlenen 3 boyutlu kalıcı dünyalar ağıdır. Kullanıcılarına bireysel mevcudiyet duygusu, kimlik, tarih, yetkiler, nesneler, iletişim ve ödemeler gibi veri sürekliliği verir.
Metaverse'ün özellikleri şunlar:
- Büyük ölçekli
- Birlikte çalışabilir
- Gerçek zamanlı işleme
- 3 boyutlu sanal dünyalar
- Senkronlu
- Kalıcı
- Sınırsız sayıda kullanıcı
- Bireysel var oluş hissi
- Veri sürekliliği
Metaverse nasıl çalışacak?
Bir kullanıcı sanal bir alana sığabilecek kadar kullanıcının var olduğu devasa bir sanal alışveriş merkezine girerek benzersiz bir dijital öge satın aldığında ve aynı dijital ürünü birkaç hafta sonra eBay veya OpenSea gibi tamamen farklı bir sanal dünyada satabildiğinde buna metaverse denir.
İlk olarak Ernest Cline tarafından yazılan ve 2011'de Random House tarafından yayımlanan bir kitap olan Ready Player One'ın filmi Steven Spielberg tarafından çekildi ve metaverse'ün kavramsal olarak nasıl görünebileceğinin en iyi görsel örneği oldu.
Metaverse, bulut altyapısı, yazılım araçları, platformlar, uygulamalar, kullanıcı tarafından oluşturulan içerikler ve donanımlar gibi çeşitli teknoloji biçimleri ile var olacak. Teknik gereksinimlere ek olarak, metaverse eğlence, oyun, ticaret, sosyal etkileşimler, eğitim ve araştırma gibi birçok farklı kullanıcı deneyimini içerecek.
Metaverse için şirketinin adını Facebook'tan Meta'ya çeviren Mark Zuckerberg, önümüzdeki 10 yıl içinde metaverse'ün bu özelliklerle var olacağına inananlardan. Ancak bundan çok daha önce de olabilir çünkü temel unsurlar halihazırda mevcut.
Metaverse ne zaman gelecek?
12,3 milyondan fazla oyuncunun Fortnite adlı video oyununda Travis Scott'ın yer aldığı VR konserini izlemek için toplanması gibi metaverse çok sayıda insanın sanal ortamlarda bir araya gelmesini sağlıyor. Bu mevcut altyapı etkileyici olsa da metaverse'ün bugünün internetinin arkasındaki sayıları desteklemesi için daha da gelişmesi gerekecek.
Tıpkı bugün kimsenin internete sahip olmadığı gibi, hiç kimse metaverse'ün sahibi olmayacak. Ancak halihazırda birçok önemli oyuncu var. Meta, Microsoft, Unity ve Epic Games gibi şirketler metaverse akımının arkasında olmak istiyor ve bu bilimkurgu rüyasını gerçekleştirmek için milyarlarca dolar harcıyorlar.
Metaverse yakında gerçeğe dönüşebilir çünkü birçok büyük teknoloji şirketi metaverse'ün bugünkü internetten daha büyük olacağına inanıyor.
Günümüzde metaverse örnekleri
Gerçekçi 3B sanal ortamlar ve avatarlar oluşturacak donanıma sahibiz. Eski adıyla Facebook ve şimdiki adıyla Meta, önde gelen sanal gerçeklik gözlüğü üreticisi Oculus'un sahibidir. Microsoft HoloLens karma gerçeklik akıllı gözlükleriyle 2016'daki ilk sürümünden bu yana çeşitli kurumsal kullanımlar sunuyor. Ayrıca Apple bir AR ve VR gözlüğü hazırlıyor. HTC, Pico ve MagicLeap diğer sanal gerçeklik üreticileri arasında.
Unity'nin Furioos'u sanal ortamlar oluşturmanın ağır yükünün otomatik ölçeklenen GPU sunucu altyapısı ile hafifletildiği etkileşimli ve gerçek zamanlı 3D ortam akışı sunmanın en iyi örneğidir. Metaverse, kullanıcıların bilgisayarlar ve mobil cihazlar gibi geleneksel cihazlar ile yaralanabildiği ve aynı zamanda sürükleyici AR ve VR giyilebilir cihazlarla deneyimlediği her yerde mevcut bir bilgi işlem deneyimi olacak.
Ocak 2009'da ortaya çıkan Bitcoin ağı gibi finansal hizmetler endüstrisini alt üst eden kripto para gibi yenilikçi teknolojiler metaverse'teki verilerin sürekliliğini sağlamada kullanılacak. Eşsiz ögeler olan NFT'ler dijital varlıkların sahipliğini doğrulamak için blok zinciri teknolojisini kullanmanın mükemmel örneğidir ve bunlardan yararlanan 3B sanal gerçeklik platformları halihazırda var.
Metaverse kalıcılığı olan ortak sanal dünyalar gerektirir. Bunun anlamı, bir kullanıcının dijital eşyasının bir metaverse evreninden diğer evrene taşınabilmesi gerektiğidir. Bugün Nike'dan satın alınan bir NFT ayakkabısı Meta'nın Horizon platformunda veya Fortnite ve Minecraft'taki gibi sanal dünyalarda avatar olarak kullanılabilir.
Başka bir örnek blok zinciri dünyasından Decentraland. Herhangi bir merkezi liderliği olmayan tamamen merkezsiz bir metaverse dünyasıdır. Evreni Ethereum blok zincirine dayanıyor ve merkezi olmayan özerk bir organizasyon tarafından kontrol ediliyor. Bu organizasyon ve oylama sayesinde oyuncular bulundukları dünyayı etkileyen politikaları kontrol edebiliyor. Decentraland ayrıca merkezi olmayan para birimi MANA'ya sahiptir.
Gelecekte, Decentraland, gerçek dünyada farklı ülkelerden insanların nakit para ve fiziksel mallarını değiş tokuş ettiği bir metaverse olma yolunda ilerliyor.