100 yıl önce, Sovyet birlikleri Beyaz Uzak Doğu Ordusu'na kesin bir yenilgi verdi ve Chita'yı kurtardı. Ataman Semyonov ve ordusunun kalıntıları Mançurya'ya kaçtı.
Transbaikalia'daki genel durum
Tutuklanmasından önce, Ocak 1920'de, "yüce hükümdar" Kolçak, "Rusya'nın doğu mahalleleri" topraklarındaki tüm askeri ve devlet gücünü General Semyonov'a devretti. Ataman Grigory Semyonov, Chita hükümetini kurdu. Şubat 1920'de Kolçak'ın ordusunun kalıntıları Semyonov'un birimleriyle birleşti. Beyaz Uzak Doğu Ordusu, General Voitsekhovsky komutasında kuruldu. Sonra yüksek komutanla kavga etti ve Lokhvitsky orduyu yönetti. Ordu üç kolordudan oluşuyordu: 1. Transbaikal Kolordu (Chita Tüfeği ve Mançurya Özel Ataman Semenov Tümeni), 2. Sibirya Kolordusu (Irkutsk ve Omsk Tüfek Tümenleri, Gönüllü Tugayı ve Sibirya Kazak Alayı), 3. Volga Kolordu (Ufa , Birleştirilmiş Tüfek ve Orenburg Kazak Tümenleri, Volga Consolidated Ayrı Ayrı, General Kappel ve 1 Ayrı Süvari Tugayı'nın adını almıştır). Ayrıca Semyonov'un ordusu, Baron von Ungern'in Asya Süvari Tümeni yerel Transbaikal, Amur ve Ussuri Kazakları tarafından desteklendi.
Kızıl Ordu, Baykal Gölü kenarında durdu. Bu askeri ve politik nedenlerden kaynaklanıyordu. Sovyet birlikleri, Transbaikalia'daki Beyaz Muhafızları ve Beyaz Kazakları bitirebilme yeteneğine sahipti. Ancak burada Sovyet Rusya'nın çıkarları Japonya'nın planlarıyla çatışıyordu. Japonlar, Rus İç Savaşı sırasında kendi oyunlarını oynadılar. Amerika Birleşik Devletleri ve diğer İtilaf güçleri Sibirya ve Uzak Doğu'dan çekilmeye başladığında, Japonya kaldı. Japonlar, Japon İmparatorluğu'nun yörüngesine dahil etmek için Uzak Doğu'daki tampon kukla oluşumlarını korumak istedi. Japonların Rusya'da güçlü, iyi silahlanmış ve disiplinli bir ordusu vardı. Anti-Sovyet Beyaz Muhafız güçlerini aktif olarak destekleyebilirler, Kolçak'ın ordusu gibi Sovyetlere karşı güçlü bir tehdit oluşturabilirler. Ülkede devam eden kargaşa ve Finlandiya ve Polonya ile savaş nedeniyle Moskova, Japon İmparatorluğu ile bir savaşı kaldıramadı.
Bu nedenle Sovyet hükümeti ilginç bir hamle yaptı. Nisan 1920'de, başkenti Verkhne-Udinsk'te (şimdi Ulan-Ude) olan tampon Uzak Doğu Cumhuriyeti (FER) kuruldu. FER, Amur, Trans-Baykal, Kamçatka, Primorsk ve Sakhalin bölgelerini içeriyordu. Rusya'nın CER bölgesindeki hakları ona devredildi. Ancak ilk başta Uzak Doğu Cumhuriyeti Geçici Hükümetinin gücü aslında yalnızca Batı Transbaikalia topraklarına kadar uzanıyordu. Sadece Ağustos 1920'de Amur Bölgesi'nin yürütme kurulu Uzak Doğu Cumhuriyeti Geçici Hükümeti'ne boyun eğmeyi kabul etti. Aynı zamanda, Uzak Doğu Cumhuriyeti'nin batı ve doğu bölgeleri, Semyonovitler ve Japonların işgal ettiği Chita, Sretensk ve Nerchinsk bölgeleri olan "Chita fişi" ile ayrıldı. Resmi olarak, tüm uygun sembol ve kurumlara sahip, kapitalist bir ekonomiye sahip, ancak fiilen tamamen Moskova'ya tabi olan bağımsız bir devletti. Sovyet bölümleri ve Kızıl partizanlar temelinde, Halkın Devrimci Ordusu (NRA) kuruldu. FER'in yaratılması, Japonya ile bir savaştan kaçınmayı mümkün kıldı ve aynı zamanda NRA'nın yardımıyla Uzak Doğu'daki Beyaz Muhafızları bitirdi.
Grigory Mihayloviç Semyonov, Rusya'nın doğu eteklerindeki Chita hükümetinin başı, Uzak Doğu Ordusu başkomutanı
Uzak Doğu Ordusu Komutanı, Genelkurmay Başkanı Nikolai Aleksandrovich Lokhvitsky
Chita işlemleri
Beyaz Uzak Doğu Ordusu'nun Mart-Nisan 1920'de Chita bölgesindeki gücü, yaklaşık 20 silah ve 80 makineli tüfekle yaklaşık 500 bin askerdi. Devam eden köylü savaşı, kırmızı partizanların eylemleri, beyaz komutanlığı güçlerinin yarısından fazlasını Nerchinskaya ve Sretenka bölgelerinde tutmaya zorladı. Chita'nın batısında ve şehrin kendisinde yaklaşık 8,5 asker vardı. Ayrıca beyazlar, Japon 5. Piyade Tümeni tarafından desteklendi - 5 silahlı 18 binden fazla insan.
"Chita fişini" ortadan kaldırmak için DRA hükümeti bir saldırı düzenledi. O sırada Heinrich Eikhe komutasındaki NRA, 1. Irkutsk Piyade Tümeni, Morozov, Zykin, Burlov ve diğer partizan müfrezelerini içeriyordu Trans-Baykal Piyade Tümeni ve Trans-Baykal Süvari Tugayı oluşum aşamasındaydı. İlk Chita operasyonu, 10 tabanca ve 24 makineli tüfek ile yaklaşık 72 bin asker içeriyordu. Operasyon başlamadan önce, 4-5 Nisan'da kırmızı partizanlar saldırdı ve birkaç saat boyunca Sretensk istasyonunu ele geçirerek düşmanın dikkatini doğu kanadına çevirdi. 10-13 Nisan'da Halkın Devrimci Ordusu'nun ana güçlerinin saldırısı başladı. Japonlar demiryolu boyunca mevzileri işgal ettiğinden, Kızıllar ana darbeyi kuzeyden Yablonevy Sıradağları'nın geçitlerinden geçirdiler. Burada Burov'un (6 binden fazla kişi) komutasındaki sol sütun ilerledi. Lebedev'in sağ sütununun (2,7 bin kişi) demiryolu hattı boyunca gitmesi gerekiyordu. Güneybatıdan Chita'ya çıktı. Japonlar Chita'ya çekildi, Lebedev'in müfrezesi Kızılların Beyazlar ve Japonlar tarafından durdurulduğu Gongota istasyonuna gitti.
Irkutsk bölümünün 1. tugayı geçitleri geçti ve Chitinka nehri vadisine indi. NRA birlikleri kuzeyden Chita'ya ilerlemeye başladı. Kuzeybatı ve batıdan, saldırı NRA'nın 2. ve 3. tugayları tarafından desteklendi. Beyaz Muhafızlar Chita'ya geri döndüler, kesin yenilgilerinin tehdidi ortaya çıktı. 12 Nisan'da Burov'un müfrezesi Chita'nın kuzey kenar mahallelerine doğru ilerledi, ancak Japonların baskısı altında halk ordusu geri çekildi. Sonuç olarak, Semyonov rejimi yalnızca Japon işgalcilerin yardımıyla uzatıldı. Ayrıca NRA'nın sayı ve silah konusunda kesin bir üstünlüğü yoktu.
İkinci Chita operasyonunun başlangıcında, NRA önemli ölçüde güçlendirildi. Partizanlarla eylemleri koordine etmek için 22 Nisan'da Amur Cephesi kuruldu (komutan D.S. Shilov, ardından S.M. Seryshev). 20 bin süngü ve kılıcı numaralandırdı. Şimdi Beyaz Ordu iki cephede savaşmak zorunda kaldı. Ancak düşman da güçlendi. Japon Chita grubu, bir piyade alayı ve Mançurya istasyonuna konuşlandırılmış 3 kişilik bir müfrezeyle takviye edildi. NRA komutanlığı birlikleri üçe ayırdı: Kuznetsov komutasındaki sağ sütun güneyden Chita çevresinde ilerliyordu; batıdan Neumann'ın orta sütunu; Burov'un sol sütunu - kuzeyden ve kuzeydoğudan. Amur Cephesi'nin partizan müfrezeleri Sretensk ve Nerchinsk'te faaliyet gösterdi. Ana darbe verildi: kuzeyden - Burov'un müfrezesi (1. Irkutsk bölümünün 2. ve 1. tugayları) ve güneyden - Neumann'ın sütunu (3. tugay). Saldırı 25 Nisan'da başladı, ancak Mayıs ayı başlarında zaten başarısız olmuştu. Başarısızlığın nedeni kontrol hataları, üç sütunun ve Amur partizanlarının eylemlerindeki tutarsızlıktı. Sonuç olarak, Semyonovitler dahili harekat hatları boyunca bir manevra gerçekleştirebildiler, takviyeleri transfer ettiler ve düşmanı geri püskürtebildiler.
Uzak Doğu Ordusu'nun yenilgisi
1920 yazında, FER'in konumu güçlendirildi ve Semenov hükümetinin konumu kötüleşti. Haziran-Temmuz 1920'de Beyaz Muhafızlar, Transbaikalia'da son geniş taarruzlarını başlattılar. Ungern'in bölümü, General Molchanov'un 3. tüfek birliği ile koordineli olarak Aleksandrovsky ve Nerchinsky fabrikaları yönünde faaliyet gösterdi. Beyaz başarılı olamadı. Ağustos ayında Baron von Ungern, müfrezesini Moğolistan'a götürdü. Amur cephesi, bir grup askeri ve siyasi danışman şeklinde takviye aldı. Partizan birimleri düzenli alaylar halinde yeniden düzenlenecek. Amur Cephesi birliklerinin savaş yeteneği ve disiplini önemli ölçüde arttı. Partizan hareketinin kapsamının genişlemesi, Japon ordusunun Mançurya yolu boyunca iletişimini kaybetme tehdidi yarattı. Batılı ülkeler de Tokyo'ya baskı yapıyor. Japon hükümeti, FER yetkilileriyle pazarlık yapmak zorunda kaldı. 24 Mayıs'ta Gongota istasyonunda başlayan görüşmeler büyük güçlüklerle devam etti. Temmuz ayında ateşkes yapıldı. Japonlar askerleri Chita ve Sretensk'ten tahliye etmeye başladı. Her şeyden önce, Japonlar Transbaikalia'nın doğu bölgelerini terk etti.
Aynı zamanda, Adrianovka-Olovyannaya bölgesine taşınan bu bölgelerden Beyaz Uzak Doğu Ordusu'nun 2. Tüfek Kolordusu birlikleri tahliye edildi. Japon ordusunun tahliyesi ile bağlantılı olarak, beyaz komutanın saflarında bir ayrılık ortaya çıktı. Ağustos-Eylül 1920'de Beyaz Ordu'nun tahliyesine ilişkin tartışmalar başladı. Komutanların çoğu, Transbaikalia'dan Primorye'ye gitmenin gerekli olduğuna inanıyordu. Bu sadece Japonların askeri desteği değil, aynı zamanda ikmal hatlarıydı. Erzak olmadan Uzak Doğu Ordusu mahkum edildi. Primorye'de, II.Dünya Savaşı'ndan bu yana, silah, cephane ve teçhizat. Başkomutan Semyonov, Beyaz Muhafızların Transbaikalia'da Japonlar olmasa bile hayatta kalacağına ve Kızılların Chita'yı geçemeyeceğine inanıyordu. O zamanlar Uzak Doğu ordusu yaklaşık 35 bin süngü ve kılıçtan, 40 silahtan, 18 zırhlı trenden oluşuyordu. Ancak ordu, askerlerin ruhunda bir düşüşe neden olan Japonların ayrılması olan komuta arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle zayıfladı. Birliklerin parçalanmasına neden olan FER ile bir anlaşma olasılığı için de umut vardı.
Chita'nın batısında tarafsız bir bölge kuruldu. Bu nedenle, Semyonovitlere karşı mücadelenin ağırlık merkezi, Amur Cephesi'nin harekat bölgesine aktarıldı. Cephe 30 bine kadar asker, 35 silah, 2 zırhlı trenden oluşuyordu. NRA komutanlığı, beyaz veya kırmızıyı tanımadığı iddia edilen kendini savunma ekiplerinin, partizanların arkasına saklanmayı planladı. Amur Cephesi'nin saldırısı bir "halk ayaklanması" ile örtüldü. Partizanlar 1 Ekim 1920'de Chita'nın kuzeyinde ve güneyinde aktif operasyonlara başladı. Japon birlikleri 15 Ekim 1920'de Chita'dan çekildiğinde, NRA birimleri ilk konumlarını aldı ve kararlı bir saldırı başlattı. Ana darbe Nerchinsk - Karymskaya istasyonu hattı boyunca verildi. Bu darbe Beyaz'a sürpriz oldu. Chita'da oldukça uzun (İç Savaş sırasında) barışçıl bir sessizliğe alıştılar. Chita ile Verkhe-Udinsk arasında görüşmeler yapıldı. Transbaikalia'da, Uzak Doğu Cumhuriyeti'nin Sovyet Rusya'dan "bağımsızlığına", Transbaikalia ile Uzak Doğu'yu birleştirecek Kurucu Meclis seçimleri olasılığına inanmaya başladılar. General Voitsekhovsky liderliğindeki eski Kappelitler, birliklerinin (2. ve 3. kolordu) NRA'ya dahil edilmesini bile önerdiler. Ancak, tüm bu müzakereler yalnızca halk ordusunun kararlı bir greve hazırlanmasını gizledi.
19 Ekim sabahı, 5. tugay, Beyaz Muhafız tugayının savunduğu Urulga istasyonuna saldırdı. Düşman 4'ün ortaya çıkmasıyla şaşırdı tanklar, Vladivostok'un yeraltı işçileri tarafından askeri depolardan gizlice çıkarıldı ve Transbaikalia'ya getirildi. Urulga ve Kaidalovo'yu alan Kızıllar, ertesi gün Çin devriyesini ele geçirerek Chita-Mançurya demiryolunu durdurdu. 21. günün akşamı Halk Ordusu Chita'nın dış mahallelerine gitti. Aynı gün doğu kanadında Kızıllar Karymskaya ve Makkaveevo'yu aldı. Beyazlar, bir gün önce Kızıl savaş birliklerinin isyan ettiği Chita'dan tahliye edilmeye başladı. Molchanov'un 3. kolordu savaşmadan şehri terk etti. Ataman Semyonov ordusunu terk ederek Chita'dan bir uçakla kaçtı.
22 Ekim 1920 sabahı NRA birimleri Chita'yı işgal etti. Karymskaya'ya girmeyi başaran Semyonovtsy, Kruchina istasyonunda zırhlı trenleri yok ederek nehri geçti. Ingoda ve Akshinsky yolu boyunca güneye taşındı. Bundan sonra, ana olaylar Uzak Doğu Ordusu'nun 2. ve 1. kolordularının bulunduğu Mançurya şubesine kaydı. Beyaz komuta, tahliyeyi uygun koşullarda gerçekleştirebilmek için savaşı kendi lehine çevirmek için umutsuz bir girişimde bulundu. 22 Ekim'de, 2. kolordu birimleri Agu'ya saldırdı ve Karymskaya'ya girmeye çalıştı. Üç gün boyunca inatçı savaşlar sürdü, Beyaz Muhafızların karşı saldırıları püskürtüldü. 28 Ekim'de 2. Amur Tüfek Tümeni Mogoytui'ye saldırdı. Kuşatma tehdidi altında olan Beyaz, Tin'e çekildi, ama orada da dayanamadı. Byrka'daki 1. Amur bölümünün birimlerinin atılmasıyla yaratılan yeni bir "kazan" olasılığı ortaya çıktı, Semyonovitler Borza'ya, ardından Matsievskaya'ya çekildiler. Kızıl süvari, düşmanın Mançurya'ya trenle geri çekilme yeteneğini kesti. Beyaz Ordu'nun kalıntıları Matsievska'yı geri almaya çalıştı ama başaramadı. Demiryolu boyunca gitmek için çaresiz kalan Beyaz Muhafızlar, 12 zırhlı treni, ağır silahları (silahlar ve makineli tüfekler) ve mühimmatın büyük kısmını terk ederek bozkırdan ayrılmak zorunda kaldılar.
Kasım ayında, General Verzhbitsky komutasındaki Uzak Doğu Ordusu'nun mağlup birlikleri Mançurya'ya gitti. Çin Doğu Demiryolu boyunca hareket sırasında, beyaz birimler çoğunlukla Çinli yetkililer tarafından silahsızlandırıldı. Beyaz Muhafızlar, Çin Doğu Demiryolu şeridine ve o zamanlar "Rus" şehri olarak kabul edilen Harbin'e yerleştiler. Semyonov Kazaklarının beyaz partizan müfrezeleri şeklindeki bir kısmı Buryatia, Moğolistan ve Tuva'ya yerleşti. Diğer kısım Kızıl Ordu'nun veya Kızıl partizanların tarafına geçti. Semyonov gücünü geri kazanmaya çalıştı, ancak komutanların çoğu tarafından geri çevrildi. Sonra ataman, Japonların hala ayakta olduğu ve iktidarın koalisyon hükümetine ait olduğu Primorye'ye gitti. Ama orada bile kabul edilmedi ve gönderilmedi. 1921'de, işçiler kisvesi altında, birçok eski Kappeleviti ve Semyonovit, Primorye'ye geldi ve baharda Vladivostok'ta iktidarı ele geçirdi.
Böylece "Chita fişi" ortadan kaldırıldı. Chita, Uzak Doğu Cumhuriyeti'nin yeni başkenti oldu, batı ve doğu kısımları birleşti.