Felsefede kavramları ilişkilendirmek daima etkili bir yöntem olmuştur. Bu yüzden, metaetik çalışırken, ilkin etik ile adım atmak tavsiye edilir. Etiğin bir bölüm bulunduğunu kabul etmek kavramların anlaşılmasını da kolaylaştıracaktır. Tutum, biçim ve sorgulama şekilleri etik özelliklerdir. Ahlakı, hakikati ve yaşamı anlarken göz önünde bulundurduğumuz niteliklere hakim olmak etiğin temel taşıdır. Basitçe söylemek gerekirse, etik; Bir mevzuya bakarken ve tartışırken yansız bir yaklaşım olarak da düşünülebilir. Bu makalede “meta-etik nedir? ” ve “Meta-etik çözümleme iyi mi yapılır?? ” Sorularınızın cevaplarına dikkat edeceğiz.
Meta-etiği keşfetmek, onun etikle iyi mi ilişkili bulunduğunu anlamanıza destek olacaktır. Kısacası meta-etik; Etiğin duygu ve tutumların ötesine geçemeyeceğini vurgulayarak, karar vermenin bir temeli olmadığını korumak için çaba sarfediyor. Meta-etik, özünden ve doğasından taviz vermeden etiğin anlamlandırılmasını amaçlar.
Başlıklar
Meta-Etik Nedir?
Meta-etik, etiğe yönelik dört yaklaşımdan biridir. Aşağıda sıralanan dört etik yaklaşım şunlardır:
- meta-etik
- normatif etik
- tanımlayıcı etik
- uygulama etiği
Meta-etiğin uygulanması etiğin tersidir. Sadece, etik çalışırken öteki tüm yaklaşımları dikkate almak ve bunlardan yararlanmak önemlidir. Mesela, bir uygulamanın etik bir uygulamayı benimsemesi için meta-etiğe ihtiyacı vardır.
Örnek olarak, mevzuyu basitleştirmek için daha çok meta-etik tanımlamak ve iyi ve kötünün etik önemini idrak etmek için meta-etik yaklaşımı kullanabiliriz. Etik teriminin daha detaylı bir açıklaması meta-etiği anlamayı da kolaylaştıracaktır. Bu yüzden normatif etiğin öteki etiğin dallarından arındırılması gerekmektedir.
Normatif Etik Nedir?
Normatif etiğin ne işe yaradığını idrak etmek, meta-etiğin ne işe yaradığını ve ne olmadığını anlamamıza destek sunar. Normatif etik için daha fazlası var Immanuel Kant Determinizm ile eşdeğer olan ve determinizm olarak ifade edilebilen determinizm üstüne kuruludur. Pragmatizmin, doğrusu faydacılığın yüzeysel bir karşılığı olarak düşünülebilir.
Normatif etik yaklaşımının amacı, toplumun çıkarları doğrultusunda hareket etmektir. Sadece kişinin amaç ve eylemlerinde kendi çıkarlarını ön planda tutması olarak da özetlenebilir. Çoğulcu haz dediğimiz ve bir tür demokratik tercih olarak kabul edebileceğimiz normatif etik, zaman içinde güçlülerin çıkarları doğrultusunda heteronormatif bir yanılsama haline gelmiştir.
Meta-etik, normatif yaklaşımların etik yargılarını ve kavramlarını çözümleme eder. Bu analizin yapılmasının sebebi normatif etiği eleştirebilecek bilgilerin mevcut olmasıdır. Karşı çıkmış olduğu öteki yaklaşımları araştırırken yada eleştirirken meta-etik daima ilk ilkelerine odaklanır. Zira normatif yaklaşımlar, ilk ilkelerinin yozlaşmış bir türünü temsil eder.
Normatif Etik Yaklaşımları
Etik bilginin deposu değişik şekillerde sunulabilir:
- Uygulayıcılar
- sezgiciler
- rasyonalistler
Bu üç gruptan bir tek rasyonalistler meta-etik terimine benzer bir yaklaşıma haizdir. Sezgiciler ve ampiristler ise etiği içsel yollarla kavramaya çalışırlar.
Meta-etik üstüne görüşler
Meta-etiği açıklarken, bu kavrama yönelik değişik yaklaşımlara dikkat etmek önemlidir. Bunlardan ilki, doğa ötesi terimini etik terimine uygun olarak tekrardan tanımlamaya çalışan ve meta terimini bir alan olarak kabul eden filozoflardır. Bu grup, etiği bir felsefe alanı olarak gördükleri için metafiziğin realizmle çelişen kısımlarını izole etmeye çalışırlar.
Öteki yaklaşımlar, meta-etik üstüne bir etik anlayışı geliştirmeye çalışır. Meta-etik analizlerden elde edilmiş bilgilere dayalı olarak etik hazırlanırken, elde edilmiş sonuçlar zekanın bir tek başlangıç noktası olarak kabul edilir.
Öteki yaklaşımlar, temel etiği meta-etik informasyon olarak kullanır. Meta-etik kullanarak, etiğe anlam yada gerekçelendirme kanalıyla meydan okunmasını sağlamayı amaçlarlar.
Meta-etik çözümleme nedir?
Kısacası, etik durumların bir analizi olarak adlandırılabilir. Meta-etik çözümleme, etiğin değişkenliğini ortadan kaldırmayı amaçlar. Bunu dil vesilesiyle yapar. Herhangi bir etik durumu yalnızca etik yargıları kullanarak açıklayın’vakit‘ duyurulur.
Bir tavsiye olarak, eptimeme etik yargılarda bulunmakta güçlük çeker. Bununla beraber, aynı durumun meta-etik analizi, etik yargılardan netice çıkarmadığı ve gerçekçilikle uğraştığı için halk tarafınca kabul edilebilir.
Meta-etik çözümleme iyi mi yapılır?
Meta-etik çözümleme, mevzuyu hepimiz için kabul edilebilir kılmak için mantığı kullanır. Anlam vermenin en kullanışlı ve tek faydacı yolunu ortaya çıkarır. Son olarak meta-etik analizi bir örnekle sonlandırabiliriz:
Meta-Etik Yaşam ve Ölüm Örneği
Çölün ortasında aç ve susuz bir kişi var. Bunu bireysel bir X olarak işaretleyebiliriz. Bu çölün kenarında otomobilini kullanan başka biri var. Bu adama Y diyelim. Y adamı Xi’nin otomobiline binmezse X ölecek. Bu durum Y’nin hayatındaki hiçbir durumu değiştirmez. Y’nin Xi’yi yönetmesinin lüzumlu nedenini etik olarak açıklamak için bir meta-etiğe ihtiyacımız var. Etik yargılarda bulunan X’e yardım etmesi için vicdanımızı çağırabiliriz. Sadece bu durumda hepimiz için kabul edilebilir bir sonuca varamadık.
X’in ölü yada diri olduğu ve Y’nin tek yada X ile devam etmiş olduğu birçok senaryo arasındaki tek mühim fark, Y’nin X ile devam etmiş olduğu seçimidir. Bu, hepimiz tarafınca kabul edilebilir olduğundan değişmeyen bir etik yaklaşımı destekleyebilir. Bu bir meta-etik analizdir.
Bu Yazıya Tepkin Ne Oldu ?