Hieronymus Bosch Kimdir
Hieronymus Bosch Hayatı
Hieronymus Bosch (1450-1516)
Hieronymus Bosch diye tanınmış olan Hollandalı ressam Jheronimus Van Aken 1453te s-Hertogenboschta doğdu. Aachen kökenli olduğu sanılan orta halli ailesi, buraya en az iki kuşak önce yerleşmişti.
Büyükbabası ve babası da ressamdı. 1478de aristokrat bir kızla evlenen Bosch, para sıkıntısından kurtuldu ve daha avantajlı bir toplumsal duruma geçti. 1486dan sonra Meryem Ana Kardeşlik Birliği üyesi olarak adının geçtiğini biliyoruz (bazı tarihçiler Boschun, bu demek aracılığıyla din sapkını bazı tarikatlarla ilişkisi olabileceğini düşünmüşlerdir).
Eserleri konusunda fazla bilgi yoktur ve kendisine yapması için sipariş edilmiş az sayıda eserle (1488 ile 1491 arasında Meryem Ana Kardeşlik Birliği için yapılmış kanadı sunak arkalığı, 1504te, Hollanda ve Castilla Kralı Güzel Felipe için gerçekleştirilen Yedi Ölümcül Günah), bilinen diğer eserleri arasında ilişki kurulamamıştır. Bu ressam eserlerini, Jheronimus Boscha diye imzalıyordu Meryem Ana Kardeşlik Birliği sicillerindeki Jheronimus Van Aken, scilden, die hem scrit Bosch (Bosch diye imza atan ressam Jheronimus Van Aken) kayıdı, ressamın bu takma adı, Flamancada aHertogenboscha ve kısaltılarak Den Bosh denen doğum yerinden aldığını göstermektedir.
Bosch, 1516 yılında s-Hertogenboschta öldü. Biyografisini ilk yazanlar, Boschun kişiliği, yetişmesi ve eserleri konusunda kesin bilgi vermezler. 1563te ölmesinden pek az zaman önce Comentarias de la pinctora yazan Felipe de Guevara daha sonra karısının İspanya Kralı II. Felipeye bıraktığı birçok tablosuna sahip olduğu Boscha bu kitabında birçok sayfa ayırmıştır. Madridte Prado Müzesinde bulunan bu tablolar, Boschun sanatına ilişkin en önemli tanıklıklardır.
Üslubun kökeni ve evrimi
Boschun sanatının kökeni, çözülmesi çok güç bir sorun doğurmaktadır. Bu sanatçının çıraklık yılları ve doğduğu şehirden dışarı çıkıp çıkmadığı konusunda yeterince bilgi olmaması, onun ancak, Hollandanın kuzeyinden ve güneyinden gelen etkiler altında kaldığı varsayımının ileri sürülmesine yol açabilmektedir. Bir süre Hollandanın siyasal sınırları içinde yer almış olan s-Hertogenbosch, aslın da doğal olarak Güney Flandrea bağlıdır. Bosch, figürlerindeki gösteriş ve manzaralarındaki incelik bakımından, Brükselli Van der Weydenden ve Anversli Robert Campinden (Flamalleli Usta) esinlenmiş gibi görünmektedir. Çok canlı ve keskin çizgili karikatürümsü insan figürlerindeyse, XV yy sonu Harlem ve Delfi ressamlarının etkisi görülür. Sanat tarihçileri, Boschun sanatının kökenini, 1400 yılan civarında Avrupa sanatının tümüne damgasını vurmuş olan uluslararası gotik üslupta bulurlar. Açık renk tonlar, titizlikle çizilmiş silüetler, uçuşan giysi kıvrımları, gerçekten de ressamın eserlerinin ayırt edici özellikleridir. Ayrıca Boschun çizdiği canavarlar, Ortaçağ gravürlerinden, tezhiplerinden ve hayvan hikayeleri kitaplarından doğrudan doğruya çıkıp gelmiş gibidir. Bosch bir taşra kasabası olduğu için s Hertogenboschun geri kalmış yerel sanatında bile bunlarla karşılaşmıştı.
Boschun üslubundaki evrimi saptamak da zordur. Çünkü eserlerinden hiçbirinin üzerinde tarih yoktur ve panolarının birçoğu da tahrip olmuştur. Aralarında Çarmıha Gerilişin de bulunduğu ilk eserlerinde uluslararası gotik üslubun renkleri, XV. yy Flaman ressamlarından devralınmış bir perspektif anlayışı ve kompozisyonun yalın lığı dikkati çeker. Kompozisyon daha sonra gittikçe işlenmiş ve incelmiş durumdadır. Kullanılan renkler daha canlı hale gelmiş, insan figürleri çoğalmış ve büyük bir hareketlilik kazanmıştır.
Üsluptaki bu evrime paralel olarak, Boscha esin kaynağı olan başlıca temaların gelişimi de saptanabilir. Bu temalar, parasal aç gözlülükten (Saman Arabası) dünya zevklerine düşkünlük (Zevk Bahçesi üçkanatlısı), düşünsel düzeyde iğvaya kapılma (Aziz Antoniuson Baştan Çıkarılışı) gibi insanın manevi kurtuluşunu engelleyen üç ana konudur.