

Demagoji uzmanları
Başlık Çveneburi Kültürel Derginin 1.sayısında yayımlanan bir makaleye ait. Yazarı ise, bu derginin Yayın Kurulu Üyesi Hayri Hayrioğlu. Hayrioğlu, tarih ve sayısını belirleyemediğini söylediği bir dergide yayımlanan Gürcüler ile ilgili bir yazı hakkında duygu ve düşüncelerini dile getiriyor. Şöyle yazıyor: ... yazıyı ibret ve hayretle okudum. Bu kadar ciddi bir konuda bu denli sorumsuzca yazılar yazmak talihsizliktir.
Öteden beri Gürcü tarihini, coğrafyasını, etnonomisini, tofonomisini tahrif ve saptırma hususunda uzmanlaşmış bazı isimler mevcuttu... Hayrioğlu daha sonra, yazdıklarından rahatsızlık duyduğu F.Kırzıoğlu, H.Göktürk, M.A. Önder ve M.Bahçecinin adlarını sıralıyor. İbret ve hayret ile okuduğunu söylediği yazıya kendi anlayışınca eleştiriler getiriyor. Bu makalesinden iki kısa alıntı yapmak istiyorum. İlki: ...Kartvel ailesinin üyeleri: Güneyde Gürcüler, Megreller, Tçan-Lazlar, Svanlar... İkincisi: ... (Gürcüce)... Lazca, Megrelce ve Svanca ile birlikte Kartvel (Gürcü) dil ocağının bir üyesidir...
İlk ifadesinde Gürcüleri Kartvellerden biri olarak tanımlarken, ikinci ifadesinde Kartveli Gürcü ile eşanlamlı olarak kullandığını görüyoruz. Üstelik Milliyet Büyük Ansiklopedinin 7.cildinin 2745. sayfasından alınarak 30.sayfada yayımlanan Kafkasya Halkları tablosu da bu söyledikleriyle çelişiyor.
Hayrioğlunun Gürcü ve kartveli terimlerinin birbirleriyle eşanlamlı olup olmadığı konusunda bir sorunu bulunduğu anlaşılmaktadır. Gürcüceden yapmış olduğu bütün çevirilerde de konu Megrel-Lazlar ve Svanlan olduğunda, daima bu sorunla karşılaşıyoruz.
Lazların Tarihi adlı çeviri çalışması 1992de Ant yayınlarından kitap olarak yayımlandı. Bu kitapta da Megrel-Lazların etnik kökenine ilişkin ilginç ama kendi içinde tutarsız ve çelişkilerle dolu tanımlamalarla karşılaşıyoruz: ...Tçanlhar Gürcü ırk grubunun bir üyesidir...Güneyli Gürcü kökenli Tçan-Lazlar... Kuzeyli Gürcü kökenli Megreller..., ...Laz Gürcüleri..., Gürcü soyundan Lazlar.., Gürcü kırallarından biri nedense Lazlara saldırmış, ülkeyi orta yerinden ayırıp aralarına esas Gürcü boylarından aileleri yerleştirmiş..., ...Doğu ve güneydoğu yönünde yaşayan Müslüman Gürcülerdir. Bunlar arasında Gürcüleşmiş Lazlar da vardır... (s.10, 34, 36, 40, 61, 72)
Dil konusunda da çelişkili ifadeleri görüyoruz: .. Laz lisanı yakın akrabası olan Megrel lisanı yanında az çok farklılıklar göstermektedir..., ... Laz ve Megrelce metinlerin karşılaştırılması, bu iki lehçenin tek bir dilin öğeleri olduğunu ortaya koymuştur..., ... Kırsal kesim Lazcasının Megrelceden pek farkı yok gibidir..., ... Bugün Laz Megrel lehçelerinin tek bir lisan Zancanın iki ayrı ağzı olduğu hususunda ihtilaf kalmamıştır... (s.59, 61, 78, 79)
Ancak kitap, demagojik ifadeler kullanmaktan da geri durmuyor: Bu dil (Lazca) Gürcücenin bir diyaleğidir..., ... Bizim dilimiz (Lazca) Gürcücenin bir lehçesidir..., ... Zancanın... Gürcücenin ta kendisi olduğunu söylemeye gerek olduğunu sanmıyorum... (s.56, 70, 79)
Hayrioğlunun diğer çevirileri olan Gürcistan Tarihi ve Doğu Karadeniz Halklarının Tarih ve Kültürleri adlı kitaplarda da yine aynı terminoloji sorununu görüyoruz. Bunlardan ilk kitapta, Kartvellik Gürcülük Şuuru ara başlığı altında şu bilgi veriliyor: ... Gürcü toplumu değişik kardeş toplulum elementlerinin katılımıyla meydana geldi. Kartvelien gruplar: Kartlar, Megreller-Çanlar ve Svanlardır. Bu gruplar kendi aralarında da birtakım boylara ayrılır: Kartlılar, Kahlılar, Pşav-Hevsurlular, Mtiul-Mohevliler, İmeretliler, Guryalılar, Raçvelliler, Leçhumlular, Acarlar, Meshler, Cavahlar, Şavşlar, Klarclar Kartvel boyunu oluşturur... (s.31).
Fransızcadan olsa gerek, bu kez Türkçe literatüre Kartvelien kavramını kazandırmış. Kartlılar ile başlayan cümlesinde saydığı halkların Kartvel boyları olduğunu belirtiyor. İcat ettiği Kartvelien ile Kartveli eşanlamlı olarak mı kullanıyor? Yazım hatalarını, noktalama işaretleri ve ifade bozukluklarını dikkate almasak bile, yalnızca anadilleri Gürcüce olan ve yukarıda sıralanan haklarla ilgili olarak bile terminoloji karışıklığını görüyoruz.
İkinci kitapta da ilginç ifadelere rastlıyoruz: ...Günümüze kadar gelebilen Gürcü urukları ise: Svanlar, Laz-Çanlar-Megreller ve ana unsur olan Kertveller (Gürcüler)dir.... (s.42)
Çıkan anlam şu: Svanlar, Laz-Çanlar-Megreller zaten Gürcü olan Kartveller ile birlikte Gürcü olmakla kalmıyor, zaten Gürcü olan Kartveller bir kez de Svanlar, Laz-Çanlar-Megreller ile birlikte Gürcü oluyor!
Lazlarıın Tarihi adlı kitabın Laz Etnografyası başlıklı bölümünü Fahrettin Çiloğlu yeniden Türkçeye çevirmiş. Bu makaleyi editörü olduğu Mamuli adlı derginin 5.sayısında yayınladı. Hayrioğlunun çevirisinde geçen Gürcü, Çiloğlunun çevirisinde Kartveli olmuş.
1936 yılında İnegölün Hayriye Köyünde doğan Hayri Hayrioğlu bir polis memuru emeklisi. Halen (2002 yılında, b.n.) İnegölde ikamet ediyor. En önemli özelliği 1877-1878 Müslüman Osmanlı - Hıristiyan Rus Savaşı sonunda daha sonra Acara adını alacak olan Rus topraklarından göç etmek zorunda kalan Gürcüce konuşan Müslüman bir ailenin üçüncü kuşak torunlarından olması.
Hayrioğlu, telif veya tercüme her çalışmasında hatta aynı çalışmanın içinde bile kastettiği halklarla ilgili olarak çelişkili terminoloji kullanması ve dipnot açıklamalarını iptal etmesiyle tanınıyor. Bundan sonra yazacaklarında terminoloji tutarlılığına dikkat etmeli ve tercüme ettiği eserlere orijinal gerekli dipnot açıklamalarını eklemelidir. Ayrıca çalışmalarının terminoloji ve dil bakımından redaksiyon katkısına ihtiyaç duyduğuna şüphe yoktur.
Şu an sağlık sorunlarıyla boğuşan Hayrioğlunun en kısa zamanda tekrar eski sağlığına kavuşmasını ve uzun bir ömür sürmesini diliyorum. Şövalye ruhlu bu insanın, bana göndermiş olduğu fotokopilerin, bu konuda bilgilenmeme büyük katkısı olduğunu itiraf etmek zorundayım. Ümit ederim kesilen mektuplaşmamız yine devam eder.
(Doğu Karadenizde Resmi İdeolojiler Kuşatması, Ali İhsan Aksamaz)