Azgın Teke Otu (Epimedium) eski çağlardan beri geleneksel Çin tıbbında doğal bir afrodizyak olarak kullanılan çiçekli bir bitkidir. Bu isim efsaneye göre, bir keçi sürüsünün tarla yakınında otlarken, büyüyen Epimedium otunu yedikten sonra cinsel olarak daha aktif hale geldiğini fark eden bir teke çobanının gözlemlerinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca kabadayı kuzu ot, Barrenwort, Bishop şapka, peri kanatları ve Yin Yang Huo olarak bilinen isimleriyle Epimedium ile otsu bitkilerin 52 türün bir cinsi ifade etmektedir. Ayrıca E. koreanum E. sagittatum ve E brevicornum sıklıkla tıbbi amaçlar için kullanılmaktadır.
Azgın teke otu, erektil disfonksiyon (ED) ve düşük libido gibi cinsel performansla ilgili problemler için yaygın olarak kullanılmaktadır. Ayrıca bel, diz ve eklem ağrısı, artrit, zihinsel ve fiziksel yorgunluk ve hafıza kaybı için diğer birçok durumla birlikte kullanılmaktadır. Günümüzde, azgın teke otu üzerinde sınırlı klinik çalışmalar bulunmaktadır. Bununla birlikte, hayvan ve hücresel çalışmalardan elde edilen bazı kanıtlarla birlikte anekdot gözlemleri, azgın teke otunun yararları olabileceğini düşündürmektedir. Bu yararlardan bazıları aşağıdaki gibidir:
• Testosteron üretimini artırma
• Özellikle menopoz sonrası kadınlarda östrojen seviyelerini artırma
• Libido’yu geliştirme
• Kan dolaşımını düzenleme
• Seks sürüşünü baskılayabilen bir stres hormonu olan kortizol seviyelerini normalleştirme
• Kemik kaybını önleme
Bu potansiyel faydaların çoğu aktif bileşeni olan icariin’den kaynaklanmaktadır. Bununla birlikte, saf azgın teke otu aslında herhangi bir ölçülebilir etki sağlamak için yeterli icariin içermemektedir. Bu aynı zamanda bitki çayı içmenin afrodizyak faydaları olma ihtimali düşüktür. Günümüzde, azgın teke otunun yeni formülasyonları daha fazla icariin içerecek şekilde standartlaştırılmıştır. Buna rağmen, icariin biyoyararlanımı zayıftır ve ağızdan alındığında daha iyi emilecek şekilde değiştirilmelidir.
Bileşenler
Günümüze kadar, bilim adamları azgın teke otundan 250’den fazla bileşik izole etmişlerdir. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir:
• İcariin, prenillenmiş glikozit aktif bileşen ve adı flavonoid’i başka flavonoidler (i. E. Kuersetin, bir epimedin, B ve C). Toplam flavonoidler, özellikle icariin, Çin Farmakopesinde tanımlanmış kalite göstergeleridir
• İcariin türevleri (icaritin, icarisid I ve II gibi)
• Polisakkaritler – antikanser, antioksidan ve bağışıklık arttırıcı etkileri olan karmaşık karbonhidratlar
• Antioksidan, antienflamatuar ve anti-kanser özelliklerine sahip bir alkaloid olan mannoflorin
Mekanizma
Viagra veya Cialis’e benzer şekilde, azgın teke otu esas olarak cinsel organlara kan akışını artırarak uyarılmayı artırmaktadır. Aktif bileşeni icariin bunu, penis de dâhil olmak üzere vücuttaki kan akışını kısıtlayan bir enzim olan fosfodiesteraz-5’i (PDE5) inhibe ederek yapmaktadır. Bu sonuçlar doğrultusunda, penise kan girişi ereksiyona neden olmaktadır. Ancak, piyasadaki diğer ilaçlarla karşılaştırıldığında, icariin zayıf bir PDE5 inhibitörüdür. Örneğin Viagra (sildenafil) PDE5’in inhibe edilmesinde icariin’den 80 kat daha etkilidir. Bununla birlikte, yapılan bir çalışmada, bilim adamları icariin yapısını değiştirebilmiştir ve Viagra’ya benzer aktiviteye sahip bir türev elde edebilmişlerdi. Bu bileşik enzimi daha kesin olarak hedeflediği için daha az yan etkisi olmaktadır. Ayrıca İcariin diğer yararları aşağıdaki gibidir:
• Nöroprotektif etkileri olabileceği kan-beyin bariyerini geçer,
• Beyin kan akışını, sinaptik plastisiteyi, muhtemelen beyin fonksiyonlarını, hafızayı ve kavrayışı (hipokampus ve kortekste) önemli beyin bölgelerini, serebral vasküler sağlığın ve beta-amiloidin ortadan kaldırılmasını geliştirir,
• Pro-enflamatuar molekülleri (COX-2 olarak TNF-alfa, IL-B) düşürerek iltihabı azaltır. Ayrıca NF-B adı verilen önemli bir enflamatuar yolu da engeller,
• Süperoksit dismutaz (SOD) azaltarak oksidatif stresi ve oksidatif hasarı azaltan ve antioksidan savunmayı artıran bir enzimdir,
• Kemikleri ve kıkırdağı (kemik morfogenetik protein, BMP-2 olarak adlandırılır) oluşturmaya yardımcı olan bir proteini artırarak kemikleri korur. Ayrıca kemik inşa eden ve onaran hücreler olan osteoblastların üretimini arttırır,
• Menopoz dönemindeki kadınlarda östrojeni artırır,
• Testosteronu artırır.
Sınırlamalar ve Uyarılar
Ne yazık ki, azgın teke otu hakkında bilinenlerin çoğu laboratuvar ve hayvan çalışmalarından gelmektedir. Bilim adamları, mekanizmalarının viagrayla benzer olduğunu keşfetmesine rağmen, erektil disfonksiyonu olan erkekler veya diğer cinsel işlev bozukluğu olan kişiler üzerinde yapılan büyük klinik çalışmalar araştırılmamıştır. Bu popüler bitkinin etkinliğini belirlemek için klinik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Yan Etkiler ve Önlemler
İyi tasarlanmış klinik çalışmaların eksikliği göz önüne alındığında, azgın teke otunun güvenlik profilinin nispeten bilinmediği unutulmamalıdır. Bildirilen yan etkiler listesi kesin değildir, sağlık durumuna ve olası ilaç veya takviye etkileşimlerine bağlı olarak diğer potansiyel yan etkiler olmaması için muhakkak uzman bir doktora danışılmalıdır. Azgın teke otunun en yaygın yan etkileri bulunmaktadır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Mide bulantısı
• Ağız kuruluğu
• Ateş
• Artan kalp atış hızı
• Saldırganlık
• Sinirlilik
Azgın teke otu kullanıcıları da bu yan etkilerin bazılarını bildirmişlerdir. Ürünün kalitesi, dozajı ve içeriğine karşı bireysel duyarlılık yan etki profilini belirlemektedir. Azgın teke otu kullanan birkaç kişi daha ciddi yan etkiler yaşamışlardır. Fakat hangi ek ilaçları aldıkları bilinmemektedir, bu da bu bitkinin ilaçlarla etkileşime girebilmesi nedeniyle özellikle önemlidir. Bir olgu sunumunda 77 yaşında erkek hasta, hafızasını ve libidosunu iyileştirmek için ginkgo ile azgın teke otu aldıktan sonra döküntüler, ağrı ve yanma hissi yaşamıştır. Başka bir olgu sunumunda, kalp hastalığı öyküsü olan 66 yaşındaki bir erkek, iki hafta sonra hızlı bir kalp atış hızı (taşiaritmi), nefes darlığı, göğüs ağrısı ve hafif manik semptomlar (örneğin, aşırı konuşma ve sinirli ruh hali) yaşamıştır.
İlaç Etkileşimleri
Azgın teke otu tezgâh üstü ve reçeteli ilaçlarla etkileşime girebilmektedir. Düzenli olarak herhangi bir ilaç kullanılıyorsa takviye almadan önce uzman bir doktorla görüşülmelidir.
Sitokrom P450 Substratları
Azgın teke otunun uzun süreli kullanımı CYP3A4 üretimini artırmaktadır. Böylece, bu enzim grubu tarafından parçalanan birçok ilacın etkilerini azaltmaktadır.
Aromataz İnhibitörleri
İcariin östrojen üretiminde rol oynayan bir enzim olan aromatazın aktivitesini arttırmaktadır. Bu, aromataz inhibitörlerinin örneğin anastrozol, eksemestan ve letrozol gibi etkisini azaltabilmektedir.
Kan Basıncı Düşürücü İlaçlar
Azgın teke otu kan basıncını düşürmektedir. Ayrıca yüksek tansiyon ilaçları ile kombinasyonu, tansiyonun çok düşmesine neden olabilmektedir.
Takviye ve Doz
Azgın teke otu takviyeleri, katı klinik araştırmaların olmaması nedeniyle FDA tarafından tıbbi kullanım için onaylanmamıştır. Yönetmelikler, takviyeler için üretim standartları belirlemektedir. Ancak bunların güvenli veya etkili olduklarını garanti etmemektedir. Azgın Teke Otu genellikle sıvı veya hap şeklinde bir ekstrakt olarak daha yüksek bir kuvvetle satılmaktadır. Takviyeler kendi icariin içeriğine standartlaştırılmış edilebilir, yaygın olarak % 3 ve % 20 arasında değişmektedir. Birçok marka, en yaygın olanı olan diğer libido geliştirici otlar ile birleştirmiştir. Diğerleri ise bunu tribulus, bitkisel adaptojenler veya testere palmetto ile birleştirir ve ayrıca bu prostat büyümesini önlemek veya iyileştirmek için kullanılmaktadır. Tadı hoş olmasa da, çiğ yapraklar bir çay olarak çiğnenebilmekte veya demlenmektedir. Bazı üreticiler kurutulmuş bitkiden toplu olarak toz halinde satmaktadırlar. Bununla birlikte, ham bitkideki icariin içeriği düşüktür ve biyoyararlanımı zayıftır.
Dozaj
Piyasada bulunan takviyeler, tablet veya kapsül başına 600 – 1.000 mg özü içermekte ve günde bir kez alınması önerilmektedir. Bu aktif bileşiğin daha yüksek seviyeleri daha kaliteli, daha güçlü ürünlere işaret edebileceğinden, standart ekstraktlardaki icariin içeriğine dikkat edilmelidir. Her zaman olduğu gibi, dozlama yaş, cinsiyet ve sağlık durumu gibi birçok faktöre bağlıdır. Bununla birlikte, azgın teke otu için uygun doz aralığını belirlemek için yeterli bilimsel bilgi yoktur. Bunu akılda tutarak, yüksek dozlardan ve uzun süreli kullanımdan kaçınmak akıllıca olacaktır.
Azgın teke otu (Epimedium) Geleneksel Çin Tıbbında 2000 yıldır cinsel isteği arttırmak için kullanılan bir bitkidir. Batı dünyasında, özellikle bir erkek cinsel arttırıcı olarak popüler olmuştur. Gerçekten de, bu bitkinin Viagra’ya benzer bir etki mekanizması vardır, ancak bu uygun klinik çalışmalarda neredeyse doğrulanmamıştır. Flavonoid bileşenleri, özellikle aktif bileşen icariin, azgın teke otu nedeniyle libidoyu arttırmak, hormonları dengelemek, enerjiyi ve bilişi artırmak, stresi azaltmak ve kemik yoğunluğunu arttırmak gibi çok çeşitli faydalar olmaktadır. Ancak yaygın kullanımına rağmen, gerçek etkinliği veya güvenliği hakkında çok az şey bilinmektedir. Etkinliği belirlenmeden önce daha fazla klinik araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Azgın teke otu herkes için güvenli değildir. İnsanlar hormona duyarlı kanser, kalp hastalığı, Epimedium’a bilinen bir alerji, bir kanama bozukluğu varsa, hamile ise veya aromataz inhibitörleri ve tansiyon düşürücü ilaçlar gibi ilaçlar alıyorsa bu bitkiden kaçınmalıdır. Ayrıca, azgın teke otu FDA tarafından düzenlenmez ve kontaminasyon potansiyeline sahiptir. Bu eki almadan önce daima dikkatli olunmalıdır, etiketleri okunmalı ve üreticinin kalite standartlarını kontrol edilmelidir.
Kaynakça:
medlineplus.gov
gaiaherbs.com
drugs.com
newscientist.com
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu