Matrakçı Nasuh


Doğum tarihi ve yeri hakkında hiçbir bilgi yok. Saraybosna veya o yakınlarda bir
yerde doğduğu, dedesinin devşirme olduğu söylenir ama hiçbir kanıt yoktur.
Enderunda okumuştur.


Matrakçı ya da Matrakî adıyla anılması, lobotu andıran sopalarla oynanan, eskrime benzeyen bir tür savaş oyunu olduğu bilinen "matrak" oyununda çok usta olmasındandır. Bu oyunun mucidi olmasındandır.
Nasuh ayrıca çok usta bir silahşordur. Bu nedenle Silahî adıyla da anılırdı. Türlü silah ve mızrak oyunlarında ustadır. Bu sebepten, Osmanlı ülkesinde "üstad" ve "reis" olarak tanınması için 1530'da I. Süleyman (Kanuni) tarafından verilmiş bir beratı da vardı. Silahların nasıl kullanılacağını ve dövüş yöntemlerini anlattığı Tuhfetü'l-Guzât adlı bir kitabı vardır.
Nasuh, özellikle geometri ve matematik alanlarında önemli bir bilim adamıydı. Uzunluk ölçülerini gösteren cetveller hazırlamış ve Matematikle ilgili iki kitap yazmıştır. Cemâlü'l-Küttâb ve Kemalü'l- Hisâb ile Umdetü'l-Hisâb'ı
I. Selim (Yavuz) döneminde yazmış olduğu ve padişaha adanmış bu matematik kitapları uzun yıllar matematikçilerin elkitabı olarak kullanılmıştır.
Nasuhun tarihçi yönü hepsinden baskındır. Bir tarihçi olarak da önemli yapıtlar vermiştir. Mecmaü't-Tevârih adıyla Taberî Tarihi'ni Türkçeye çevirmiştir. Ayrıca Tarih'i Sultan Bayezid ve Sultan Selim ile Tarih'i Sultan Bayezid adlı iki kitabında bu padişahlar dönemindeki olayları anlatmıştır. Süleymannâme adlı kitabının üç ayrı nüshasında 1520-1537, 1543-1551 ve 1542-1543 arasında geçen olayları ele almıştır. Kanuni'nin 1534 Irak seferini Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han'da 1538 Karaboğdan seferini de Fetihnâme-i Karaboğdan' da konu etmiştir.
Matrakçı Nasuh dönemi minyatürde zirve bir dönemdir.
Osmanlı tarihini konu alan eserlerini resimlerken, figürsüz manzaralar veya kuşbakışı topografık tasvirler olarak tanımlanabilecek yepyeni bir üslubu yaratan sanatçı, (Matrakçı Nasuh) adıyla ünlenmiş, tarihi konulu eserlerde büyük gelişmelere sebep vermiştir..
Osmanlı minyatür sanatının gelişimini üçe ayıracak olursak, matrakçı Nasuh üçüncü döneme girer. Üçüncü dönem, minyatürde bağımsız üslupların ortaya çıktığı dönemdir
Matrakçı Nasuh, Aksoy'un deyimiyle gerçekten de, "Doğu'nun Leonardo da Vinci'si ve Osmanlıların renk ustasıdır. Rönesansın çok yönlü sanatçıları ile aynı özelliklere sahiptir. Sforza ailesi için gösteri ve dekorlar hazırlayan Leonardo, bir insan boyu sıçrayacak kadar sporcu kişilikteki Alberti ve diğerleri... Onlarda matematik ve diğer bilim alanlarına ilgi duymuş, doğayı dikkatle gözlemlemişlerdir.
Onu bugüne taşıyan asıl yönü ise minyatür sanatındaki yeridir.
Matrakçı Nasuh 28 Nisan 1564'te ölmüştür.
* * *
"Matrakçı Nasuh tarafından yazılan ve resimlenen Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn (İÜK, T.5964) adlı kitapta ilk kez ortaya konan yeni bir eğilimin devamcılarıdır. Matrakçı bu yazmada, Kanuni'nin Irak seferi sırasında Osmanlı ordusunun konakladığı yerleri anlatır. Sanatçının Portekiz portulan çizimlerinden, önemli özelliklerin ilk bakışta kavranabildiği deniz, kıyı haritalarından esinlendiği tahmin edilmektedir. Eskişehir, Diyarbakır, Tebriz gibi örneklere bakıldığında, öteki menzillerde olduğu gibi, bu kentlerin de en önemli topografik özellikleri ve yapılarıyla ele alındığı görülür. Bu kitaptaki resimlerin içinde yeni anlayış doğrultusunda titiz bir gözlem sonucu yapıldığı belli olan "İstanbul" ayrı bir önem taşımaktadır. Bu örnek, bir Türk sanatçısı tarafından tasvir edilmiş en eski İstanbul resmidir. Resim derinlemesine incelendiğinde, sanatçının önemli özellikleri ne kadar ustalıkla seçebildiğine ve bunları yalın, dolambaçsız bir biçimde yansıtabildiğine hayran olmamak elde değildir.
*Fatih İstanbul'u aldığında yalnız kenti değil, Bizans Sarayı'nı da yıkıntı halinde bulmuştu. Doğal olarak, hemen bir saray yapımına başlandı. Bu saray, bugün İstanbul Üniversitesi merkezinin bulunduğu alanda, yüksek duvarlarla çevrili bir bahçe içinde birçok köşkten oluşuyordu. Yalnız bu sarayın da Edirne ve Topkapı saraylarındaki gibi teşrifat kurallarına uyacak biçimde, bir avlular dizisi halinde olup olmadığını bilmiyoruz. Bu saray konusundaki tek kaynak, 16. yüzyıl minyatür ustalarından Matrakçı Nasuh'un İstanbul'u gösteren resmidir. Bu İstanbul resminde saray, Bayezid Camii'nin hemen önünde, dikdörtgen duvarla çevrili bir bahçe içinde yer almaktadır. 1617'de bir yangın geçirmiş ve yanan kısımları yeniden inşa edilmiş olan bu sarayın yerine Abdülaziz döneminde Bab-ı Seraskerî denilen Harbiye Nezareti yapılmıştır. Bu yapı Cumhuriyet'ten bu yana İstanbul Üniversitesi olarak kullanılmaktadır."
Matrakçı Nasuh'un Seyitgazi Minyatürü(1533-1536)
Kanuni Sultan Süleyman 1533 - 1536 Irak Seferine giderken ordu Seyitgazide konaklar ve Matrakçı Nasuh, Seyitgazinin minyatürünü resmeder.
Matrakçı - inonu
Kanuni Sultan Süleyman 1533-1536 Irak seferine giderken İnönüde konaklar. Matrakçı Nasuh; altta İnönü ortada Bozüyük ve Dernbend-i Ermeni (erken Osmanlı döneminde Ermeni Derbendi denen dağ geçidi, günümüzde ilçe merkezi olan Pazaryeri kasabasının bulunduğu yer.), üstte Zincirlikuyu olmak üzere minyatür resmeder. Bu minyatür bize İnlerin o tarihte bile önemini koruduğunu göstermektedir.
Matrakçı Nasuh - Umdetü'l-Hisab
Matrakçı - Cülus Töreni
Kanuni Sultan Süleyman'ın Cülus Töreni, Matrakçı Nasuh, (Süleymanname)
Matrakçı - Kerbela
'' MATRAK OYUNU''