Eşanlamlı: Zonula occludens; zonula kelimesi küçük bölge veya çevreleyen kuşak anlamına gelen kelimelerden gelirken, occludens Latince kapatmak anlamına gelen occludere kelimesinden gelmektedir. Zonula occludens (ZO), sıkı bağlantı noktasını her bir hücrenin iç iskeletine (hücre iskeleti) bağlamaya yardımcı olan proteinlerdir.
- ingilizcede, dar bağlantı anlamına gelir.
- Membran proteinlerinden oluşmuş, omurgalılarda epithel hücrelerini bağlar.
- Hücrenin polarlığını sürdürebilmesi için zorunlu bir bağlantıdır.
Histoloji
Sıkı bağlantılar, başta claudinler ve occludin olmak üzere özelleşmiş transmembran proteinleri tarafından oluşturulan dar şeritlerden oluşan bir ağdan oluşur. Bu proteinlerin hücre dışı alanları birbirine bağlanarak hücre kavşağını oluştururken, hücre içi alanları hücrenin hücre iskeletine bağlanır.
Sıkı bağlantılar tüm hücre çevresini bir kuşak gibi sarar ve bu şekilde epitel hücre birliğinde paraselüler bariyer olarak da adlandırılan tutarlı bir difüzyon bariyeri oluşturur. Madde bakımından fakir hücreler arası boşluğun fiilen kapanmasını sağlar.
Fonksiyonlar
Sıkı bağlantıların 3 ana işlevi vardır:
Mekanik işlev
Sıkı bağlantılar, katılımcı hücrelerin hücre iskeletlerini birbirine bağlayarak epitel hücre birliğini mekanik olarak stabilize etmeye hizmet eder ve böylece tüm epitel hücrelerini doku yapısına dahil eder.
Bariyer işlevi
Epitelde, hücreler arası boşluğun sıkı bağlantılar tarafından kapatılması, transsitoz için ön koşuldur. Epitel boyunca moleküllerin ve iyonların paraselüler penetrasyonunu ve aynı zamanda vücut sıvılarının dışarı akışını önlerler. Sıkı bağlantılar ayrıca istilacı mikroorganizmalara karşı bir koruma oluşturur.
Çit işlevi
Sıkı bağlantılar, hücre zarı boyunca zar bileşenlerinin serbestçe yüzmesini önler ve böylece epitel hücrelerinin polaritesini, yani farklı bir zar yapısına sahip bir apikal ve bir bazal hücre kutbuna bölünmesini korur. Bu görev “çit işlevi” olarak adlandırılır.