Psikotik bozukluklar dünya çapında yaklaşık 100 kişiden birini etkiliyor ve en ciddi zihinsel sağlık sorunları arasında yer alıyor.
Psikozun etkisini azaltmak için erken müdahale çok önemlidir, ancak tanı ve tedavi zor olabilir. İlerlemeye rağmen psikozun altında yatan mekanizmalar tam olarak anlaşılamamıştır.
Beynin psikoz sırasında değişikliklere uğradığını gösteren kanıtlar var. Ancak bu değişikliklerin nerede ve ne zaman meydana geldiği ve bunun insanlar arasında nasıl değiştiği belirsizdir. Örneğin, bu değişikliklerin psikotik dönemlerden önce mi yoksa psikotik dönemler sırasında mı meydana geldiği, beynin hangi belirli bölümünün etkilendiği ve bu modelin insanlar arasında farklılık gösterip göstermediği belirsizdir.
Eğer bu beyin değişiklikleri haritalanabilirse, hedefe yönelik erken müdahale için yeni fırsatlar sağlanabilir. Ancak mevcut araştırmalar sonuçsuzdur ve beynin belirli bir bölümünün psikozla kesin olarak bağlantısı kurulamamıştır.
Profesör André Marquand ve Radboud Üniversitesi’ndeki ekibinin Brainchart adlı çalışmasında bu konuya değinmeye karar verdiler.
Ekip, beyinlerin yaşam boyu nasıl geliştiğini görmek için nörogörüntülemeyi kullanarak yaklaşık 60.000 kişiden elde edilen verileri analiz etti. Ekip, bu tarama koleksiyonlarını veya ‘beyin çizelgelerini’ erken dönem psikoz yaşayan 3.000 kişinin beyin görüntüleriyle karşılaştırarak, yeni anlayışların ortaya çıkmasına ve sinir bilimi alanının ilerlemesine yardımcı oluyor.
Brainchart nedir?
Brainchart, Profesör Marquand ve Radboud Üniversitesi, King’s College London ve Oslo Üniversitesi’nden araştırmacılar tarafından 2020’den 2023’e kadar yönetildi.
Ekip, beyin grafikleri oluşturmak için başta İngiltere, Avrupa ve ABD olmak üzere 60.000 kişiden önceden var olan beyin görüntüleme verilerini kullandı. Bu grafikler, cinsiyete ve yaşa bağlı olarak beynin tipik olarak bir yaşam boyunca nasıl geliştiğini göstermektedir.
Ek olarak ekip, Birleşik Krallık ve Norveç’te erken dönem psikozu olan 3.000’den fazla kişi üzerinde iki yıllık bir çalışma yürüttü. Tedavi sırasında hastaları düzenli olarak değerlendirdiler ve beyin modellerini ortalama beyin grafikleriyle karşılaştırdılar.
Çalışma, psikozlu bireyler ile ortalama beyin haritası arasındaki beyin gelişiminde farklılıklar buldu. Ancak bu farklılıklar bireyler arasında farklılık gösteriyordu ve net bir tek belirteç yoktu. Ancak farklılıklar ne kadar yaygın olursa, deneyim de o kadar şiddetli olma eğilimindeydi.
Ekip, 2023 yılında zihinsel bozukluklarla ilgili daha fazla araştırmayı desteklemek için beyin çizelgelerine erişim sağlayan PCNPortal yazılım aracını piyasaya sürdü.
Psikoz için kişiselleştirilmiş tedavilerin gücü
Profesör Marquand ve ekibine göre psikoz tedavisinde ilk adım bireysel farklılıkları anlamak olabilir.
Sinirbilim alanı geleneksel olarak insan gruplarını incelemeye odaklanmıştır. Ancak Marquand bunun değişme zamanının geldiğine inanıyor.
“Psikozda ortalama olarak olup bitenlerden uzaklaşıp bireylerde olup bitenlere yönelmemiz ve bu profilleri tedaviyi bilgilendirmek için kullanmamız gerekiyor” diyor.
Brainchart’ın devreye girdiği yer burasıdır.
Ekip, zaman içindeki beyin gelişimini analiz ederek, psikozlu kişilerin taramalarında, psikozu olmayan kişilerin beyin haritalarına göre önemli farklılıklar olduğunu gördü. Ancak bu modeller her kişiye özeldi ve psikozlu farklı kişilerde beynin farklı bölgeleri etkileniyordu.
Profesör Marquand, “Bir kişinin beyninde olup bitenler, bir başkasının beyninde olup bitenler hakkında çok az bilgi sağlar” diyor.
Ve farklılıklar ne kadar yaygın olursa, sonuçların da o kadar şiddetli olma eğiliminde olduğunu açıklıyor.
Profesör Marquand ve ekibi için bu, “kişiselleştirilmiş müdahale potansiyelinin” altını çiziyor.
Psikoz müdahalesinde yeni bir dönem
Brainchart, beyin modellerindeki farklılıkların çok erken dönemde görülebildiğini keşfetti; bu, erken müdahaleyi dönüştürebilecek bir buluş.
Psikoz riski yüksek olan kişileri daha erken tespit edebilirsek, tedaviye daha erken başlama ve atakların etkisini azaltma, hatta potansiyel olarak bunları tamamen önleme olasılığımız vardır.
Daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmasına rağmen Profesör Marquand, bu keşfin sonuçta daha bilinçli ve daha erken kararlar almamıza olanak sağlayacağını umuyor.
Ekip ayrıca bulgularını birinin tedaviye nasıl yanıt verebileceğini tahmin etmek için kullanmayı umuyor. “Amaç gelecekte ne olacağını erkenden belirlemektir” diye ekliyor.
Profesör Marquand’a göre, birisinin psikotik bir dönem geçirme riskini veya tedaviye ne kadar iyi yanıt vereceğini tahmin edebilmek, klinisyenlerin hastaları daha iyi sınıflandırmasına veya ‘tabakalandırmasına’ yardımcı olabilir. Bu, psikozla yaşayan insanlar için daha özel tedavilere ve daha iyi sonuçlara yol açabilir.
Ruh sağlığı araştırmalarını ilerletecek yeni teknoloji
Profesör Marquand ve ekibi yalnızca psikozun nörobiyolojisine ilişkin yeni bilgiler edinmekle kalmadı, aynı zamanda gerçek dünyadaki uygulamaları geliştirmek için yenilikçi bir çevrimiçi platform geliştirdi: PCNPortal.
Bu araç, araştırmacıların verileri on binlerce beyin görüntüsünden oluşturulan beyin grafikleriyle karşılaştırmasına olanak tanıyarak beyin kalıplarını ve psikoz ve diğer zihinsel bozukluklara ilişkin risk faktörlerini tanımlamaya yardımcı olur.
Profesör Marquand’ın “beyin bazlı parmak izi” olarak tanımladığı bu araç, araştırmayı daha verimli hale getirerek ve psikozu anlamak için başka bir işaret sağlayarak klinik deneyleri dönüştürme potansiyeline sahip.
Profesör Marquand, “Anlamlı, kişiselleştirilmiş tahminler yapmak için tüm bu bilgileri gerçekten kullanmamız ve bunlardan yararlanmamız gerekiyor” diyor.
Ekip, sonuçta araştırmacıların, insanlar için doğru zamanda doğru tedavileri bulmalarına yardımcı olmak amacıyla zihinsel sağlık koşullarına ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkarmak için araç ve tekniklerini kullanmalarını umuyor.
Ruh sağlığı için beyin haritalamanın geleceği
Brainchart’ın bulguları sinir bilimi ve zihinsel sağlık alanında muazzam bir potansiyel barındırıyor.
PCNPortal’ın temelini oluşturan teknoloji halihazırda DEHB, demans, depresyon ve Parkinson hastalığı gibi diğer durumların anlaşılmasında kullanılıyor. Profesör Marquand, “Bu alanda gerçekten genişliyor ve bu çok cesaret verici” diyor.
Veri bilimcilerinden yazılım mühendislerine kadar çalışmanın arkasındaki çeşitli ekip, başarısının anahtarıydı. Profesör Marquand, “Aynı veri ve aynı sorun üzerinde farklı bakış açıları elde etmek gerçekten önemli” diyor.
İleriye baktığında, bulguların bu alanda ilerlemeye devam etmesini umuyor ve bir sonraki projesinde bunların üzerine eklemeyi hedefliyor.
“Sağlık ve bozukluklardaki bireysel farklılıkları anlamak için yeni olasılıklar açtı. Şimdi mesele bunu daha anlamlı tahminler yapmak için nasıl kullandığımızla ilgili.”
Kaynak ve İleri Okuma: https://medicalxpress.com/news/2023-10-brain-psychosis.html