22 Eylül 1980’de İran İslam Cumhuriyeti'ne saldırı emri vermesiyle başlayan ve 20 Ağustos 1988’e kadar kesintisiz devam eden İran-Irak Savaşı'nın en acıklı sahnelerden biri, 16 Mart 1988 günü İran-Irak sınırındaki Halepçe kasabasında yaşandı.
Saddam Hüseyin’in sağ kolu olan Ali Hasan el Mecid’in bizzat koordine ettiği saldırıda, çok kısa süre içinde 5 bin civarında Halepçeli kimyasal gazlardan zehirlenerek hayatını kaybetti.
Irak'ın devrik lideri Saddam Hüseyin'in talimatıyla Halepçe kentine düzenlenen kimyasal saldırının üzerinden 35 yıl geçti.
Halepçe saldırısı Saddam Hüseyin'in İran-Irak Savaşı döneminde Kürtlere karşı başlattığı Enfal Hareketi'nin son aşaması olarak gerçekleşti.
İran-Irak Savaşı, Batı Asya'nın yakın dönemine damgasını vuran felâketlerden biriydi.
Baas rejimi lideri Saddam Hüseyin'in, savaşta İran'a destek vermekle suçladığı Halepçe halkının bombalanması talimatını vermesi üzerine kuzeni Ali Hasan el-Mecid'in komutasında 16 Mart 1988'de İran sınırına çok yakın bir mesafede yer alan ve o dönem küçük bir ilçe olan Halepçe'ye hardal ve sarin gazlarının bulunduğu bombalarla saldırı düzenlendi.
Saddam Hüseyin’in emriyle katliamı gerçekleştiren ve kullanılan hardal gazı nedeniyle “Kimyasal Ali” lakabını alan Iraklı komutan Ali Hasan Mecid (ayakta), ABD’nin Irak’ı işgalinin ardından tutuklanarak yargılanmış, 25 Ocak 2010’da Halepçe ve diğer katliamlardaki rolünden dolayı asılarak idam edilmişti.
Elma kokusuyla gelen ölüm
Halepçe'nin merkezi ve yakınındaki yerleşimlere sabah saat 10.50 sularında gerçekleşen saldırı sonucu kentte elma kokusu yayılmaya başladı.
"Hardal gazı, havaya yoğun bir elma kokusu şeklinde yayılmış, ardından ölümler gerçekleşmişti. Özellikle çocukların, elma kokusuna doğru ilerlemeleri sonucu can kayıpları daha da artmıştı."
15 Mart 1988 günü, Bağdat’ın 350 kilometre kuzeydoğusunda yer alan Halepçe’yi havadan bombalamaya başlayan Saddam rejimi askerleri, ertesi sabah erkenden bölgeyi karadan kuşatma altına aldı. Kısa süre içinde önce havaya bir toz bulutu yükseldi, ardından da bunu derin bir sessizlik takip etti.
Kokunun neden kaynaklandığından habersiz olan 5 bin Halepçeli evlerinin önünde veya kaçmaya çalışırken araçlarının içinde birbiri üzerine yığılarak hayatını kaybetti, 7 binden fazlası yaralandı.
Geride kalanlar ikinci bir saldırı korkusuyla araçlarla veya yaya olarak İran sınırına doğru kaçmaya başladı.
Gazlı saldırıdan önce iki gün üst üste “sıradan” bombalarla saldırı yapılmış, Kimyasal Ali, adeta gazların etkisini artırmak için evlerin camlarını kırmayı planlamıştı.
Saddam saldırıdan haberi olmadığını savundu
Saddam Hüseyin rejimi, 1980'de İran İslam Cumhuriyeti ile girdiği 8 yıllık savaş süresince, eş zamanlı olarak kendisine muhalif olan Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ve Kürdistan Yurtseverler Birliği'ne (KYB) bağlı Peşmergelerle de savaşıyordu.
İran'ın sınır hattı üzerinde konuşlanan KYB'liler, İran'ın desteğiyle Mart 1988'de Halepçe kentini kontrollerine aldı. Saddam, İran güçlerinin Peşmergelerle Halepçe'yi kontrol ettiğini öğrenmesi üzerine saldırı emrini verdi.
Saddam rejimi, İran ve Peşmerge güçlerini püskürtmek için Halepçe'yi savaş uçaklarının taşıdığı kimyasal silah içeren bombalarla vurdu.
Saddam Hüseyin Temmuz 2004'te yargılandığı mahkemede Halepçe katliamı üzerine sorulan soruya "1988'de 5000 Kürdün katledildiği Halep katliamına karışmadım. Bu olayı yeni duydum." yanıtını vermişti..
ABD'nin Irak'ı 2003'te işgal etmesinden sonra yakalanan Saddam, mahkeme sırasında Halepçe'ye kimyasal saldırıdan haberdar olmadığını ve olayı sadece medyadan duyduğunu iddia etti.
Halepçe Katliamı'nda 5 bin civarında Halepçeli hayatını kaybetmişti.
Halepçe'nin yaşanan acılar nedeniyle il olmasına karar verildi
Halepçe'de kimyasal gazların kalıntıları da çok sayıda kişinin yaşamını yitirmesine, gözlerini kaybetmesine ya da sakat kalmasına yol açtı.
Kimyasal saldırının üzerinden yıllar geçse de katliamda yakınlarını kaybeden ve saldırının derin izlerini taşıyan Halepçelilerin acısı ise ilk günkü gibi devam ediyor.
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde (IKBY) Halepçe'ye yönelik kimyasal saldırı nedeniyle her yıl 16 Mart'ta çeşitli anma etkinlikleri düzenleniyor.
Irak Yüksek Ceza Mahkemesi 1 Mart 2010'da Halepçe Katliamı'nı soykırım olarak tanısa da katliamda yakınlarını kaybeden ve saldırının derin izlerini taşıyan Halepçelilerin acısı hâlâ devam ediyor.
IKBY, Mart 2014'te Süleymaniye'ye bağlı Halepçe'nin yaşanan acılar nedeniyle il olmasına karar verdi.
IKBY'li yetkililer, Saddam rejiminin kimyasal saldırı nedeniyle Halepçe sakinlerine tazminat vermesini ve kentin valiliğe dönüştürülmesi sürecinin hızlandırılmasını talep ediyor.
Yorumlar