Şizofreni, genellikle geç ergenlikte ya da erken yetişkinlikte görülen bir akıl hastalığıdır. Sanrılar, halüsinasyonlar ve diğer bilişsel güçlüklerle karakterize edilen şizofreni, genellikle hayat boyu mücadele olabilir.
Bu yazıda şizofreninin nedenlerini, semptomlarını ve tedavisini ele alacağız.
Şizofreni ile ilgili hızlı gerçekler
İşte şizofreni hakkında bazı önemli noktalar. Daha fazla detay ve destekleyici bilgi ana makaledir.
- Şizofreni, nüfusun tahmini yüzde 1’ini etkiler.
- Semptomlar sanrılar, halüsinasyonlar ve düzensiz düşünceler içerir.
- Şizofreni tanısı sadece başka hastalıkların dışlanmasından sonra gelir.
Şizofreni nedir?
Şizofreni en sık 16-30 yaşları arasında grev yapar ve erkekler, kadınlara göre biraz daha genç yaşta belirtiler gösterme eğilimindedir. Birçok durumda, bozukluk o kadar yavaş gelişir ki, birey uzun yıllardır sahip olduklarını bilmez. Ancak, diğer durumlarda, aniden grev yapabilir ve hızlı bir şekilde gelişebilir.
Şizofreni tüm dünyada yetişkinlerin yaklaşık yüzde 1’ini etkiler. Uzmanlar şizofreninin muhtemelen bir tanesi gibi maskelenen birçok hastalık olduğunu söylüyorlar.
Şizofreni belirtileri
Şizofreni hastalarının büyük bir kısmı başkalarına da güvenmek zorundadır, çünkü kendileri için bir iş ya da bakım alamamaktadırlar.
Birçoğu, onlarla yanlış bir şey olmadığını savunarak tedaviye de direnebilir.
Bazı hastalar açık semptomlar gösterebilir, ancak diğer durumlarda, gerçekten ne düşündüklerini açıklamaya başlayana kadar iyi görünebilirler.
Şizofreni hastalarının hastalara, ailelere, arkadaşlara ve topluma olan etkilerinden çok etkilenir.
Şizofreni belirtileri ve belirtileri kişiye bağlı olarak değişecektir.
Semptomlar dört kategoride sınıflandırılır:
- Pozitif belirtiler – ayrıca psikotik belirtiler olarak da bilinir. Örneğin sanrı ve halüsinasyonlar.
- Olumsuz belirtiler – bunlar bireyden alınan öğelere atıfta bulunur. Örneğin, yüz ifadelerinin yokluğu veya motivasyon eksikliği.
- Bilişsel belirtiler – bunlar kişinin düşünce süreçlerini etkiler. Pozitif veya negatif belirtiler olabilirler, örneğin zayıf konsantrasyon negatif bir semptomdur.
- Duygusal belirtiler – bunlar genellikle körleşmiş duygular gibi negatif belirtilerdir.
Aşağıda başlıca belirtilerin bir listesi:
- Delüzyonlar – hasta, zulüm sanrıları ya da ihtişamın hezeyanları gibi pek çok biçime sahip olabilecek yanlış inançları gösterir. Başkalarının kendilerini uzaktan kontrol etmeye çalıştıklarını hissedebilirler. Veya olağanüstü güçleri ve yetenekleri olduğunu düşünebilirler.
- Halüsinasyonlar – işitme sesleri, orada olmayan şeyleri görmek, hissetmek, tatmak veya koklamaktan çok daha yaygındır, ancak şizofreni hastaları çok çeşitli halüsinasyonlar yaşayabilir.
- Düşünce bozukluğu – kişi herhangi bir mantıksal sebep olmaksızın bir konudan diğerine atlayabilir. Konuşmacı takip etmek zor veya kararsız olabilir.
Diğer belirtiler arasında şunlar olabilir:
- Motivasyon eksikliği (avolisyon) – hasta sürücülerini kaybeder. Yıkama ve pişirme gibi günlük eylemler ihmal edilmektedir.
- Duyguların kötü ifadesi – mutlu veya hüzünlü olaylara verilen cevaplar eksik veya uygunsuz olabilir.
- Sosyal çekilme – şizofrenili bir hasta sosyal olarak geri çekildiğinde, çoğu zaman birilerinin onlara zarar vereceğine inandıkları içindir.
- Hastalık bilincinin olmaması – halüsinasyonlar ve sanrılar hasta için bu kadar gerçekçi gözüktüğü için, birçoğu hasta olduklarına inanmayabilir. Yan etkilerden korkmak veya ilacın zehirli olabileceği korkusu nedeniyle ilaç almayı reddedebilirler.
- Bilişsel zorluklar – hastanın konsantre olma, şeyleri hatırlama, ileriyi planlama ve yaşamlarını düzenleme becerisi etkilenir. İletişim daha zor hale geliyor.
Şizofreni nedenleri nelerdir?
Uzmanlar, şizofreni başlangıcına katkıda bulunmada genellikle çeşitli faktörlerin rol oynadığına inanmaktadır.
Kanıtlar, genetik ve çevresel faktörlerin şizofreni oluşturmak için birlikte hareket ettiğini göstermektedir. Durumun kalıtsal bir unsuru vardır, fakat çevresel tetikleyiciler de önemli ölçüde etkilemektedir.
Aşağıda şizofreni başlangıcına katkıda bulunacağı düşünülen faktörlerin bir listesi bulunmaktadır:
Genetik miras
Bir ailede şizofreni öyküsü yoksa, bunu geliştirme olasılığı yüzde 1’in altındadır. Bununla birlikte, bir ebeveyn teşhis edilirse bu risk yüzde 10’a yükselir.
Beyinde kimyasal dengesizlik
Uzmanlar şizofreni başlangıcında bir nörotransmitter olan dopamin dengesizliğinin rol oynadığına inanıyor. Serotonin gibi diğer nörotransmitterler de dahil olabilir.
Aile ilişkileri
Aile ilişkilerinin şizofreni yaratabileceğini kanıtlayan, hatta kanıtlayan bir kanıt yoktur, ancak hastalığa yakalanan bazı hastalar aile gerginliğinin nüksetmesini tetikler.
Çevresel faktörler
Kesin bir kanıt olmamasına rağmen, doğumdan önceki birçok şüpheli travma ve viral enfeksiyonlar hastalığın gelişimine katkıda bulunabilir.
Stresli deneyimler genellikle şizofreninin ortaya çıkışından önce gelir. Herhangi bir akut semptom ortaya çıkmadan önce, şizofreni hastaları alışkanlıkla kötü huylu, endişeli ve odaklanmamış hale gelirler. Bu ilişki sorunlarını, boşanmayı ve işsizliği tetikleyebilir.
Bu faktörler genellikle hastalığın başlangıcı için suçlanır, gerçekten başka bir yol olduğu zaman – hastalık krize neden oldu. Bu nedenle şizofreninin belirli streslere yol açıp açmadığını ya da bunların bir sonucu olup olmadığını bilmek son derece zordur.
İlaç kaynaklı şizofreni
Esrar ve LSD’nin şizofreni relapslarına neden olduğu bilinmektedir.Ek olarak, şizofreni gibi psikotik bir hastalığa yatkınlığı olan kişiler için esrar kullanımı ilk bölümü tetikleyebilir.
Bazı araştırmacılar steroidler ve uyarıcılar gibi bazı reçeteli ilaçların psikoza neden olabileceğine inanmaktadır.
Şizofreni tedavisi
Uygun tedavi ile, hastalar verimli yaşamlar yol açabilir.
Tedavi şizofreni belirtilerinin birçoğunun giderilmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte, bozukluğu olan hastaların çoğunluğu yaşam belirtileri ile baş etmek zorundadır.
Psikiyatristler, şizofreni hastaları için en etkili tedavinin genellikle bir kombinasyon olduğunu söyler:
- ilaç
- psikolojik danışma
- kendi kendine yardım kaynakları
Anti-psikoz ilaçları şizofreni tedavisini değiştirdi. Onlara göre, hastaların çoğu hastanede kalmak yerine toplumda yaşayabilir.
En yaygın şizofreni ilaçları şunlardır:
- Risperidon (Risperdal) – diğer atipik antipsikotiklere göre daha az sedatif. Kilo alımı ve diyabet olası yan etkiler olabilir, ancak Clozapine veya Olanzapine ile karşılaştırıldığında, daha az olasıdır.
- Olanzapin (Zyprexa) – negatif belirtileri de artırabilir. Bununla birlikte, ciddi kilo alımı ve diyabet gelişimi riskleri önemlidir.
- Ketiapin (Seroquel) – kilo alımı ve diyabet riski, bununla birlikte, risk Clozapine veya Olanzapine’den daha düşüktür.
- Ziprasidon (Geodon) – kilo alımı ve diyabet riski diğer atipik antipsikotiklere göre daha düşüktür. Ancak, kardiyak aritmiye katkıda bulunabilir.
- Klozapin (Clozaril) – tedaviye dirençli hastalar için etkilidir. Şizofreni hastalarında intihar davranışlarını düşürdüğü bilinmektedir. Kilo alımı ve diyabet riski önemlidir.
- Haloperidol – şizofreni tedavisinde kullanılan bir antipsikotiktir. Uzun süreli etkisi vardır (hafta).
Primer şizofreni tedavisi ilaçtır. Ne yazık ki, uyum (ilaç rejimini takiben) önemli bir sorundur. Şizofreni hastaları genellikle uzun süre kendi hayatları boyunca, kendilerine ve genellikle çevrelerindeki kişilere çok büyük kişisel maliyetlerle ilaçlarını bırakırlar.
Hasta semptomlar gittiğinde bile ilaç almaya devam etmelidir. Aksi takdirde geri gelecekler.
Bir kişi şizofreni belirtileri ilk kez deneyimliyor, bu çok tatsız olabilir. İyileşmeleri uzun zaman alabilir ve bu iyileşme yalnız bir deneyim olabilir. Şizofreni ile yaşayan bir insanın ilk kez ortaya çıktığı zaman ailelerinin, arkadaşlarının ve toplum hizmetlerinin tam desteğini alması çok önemlidir.
Şizofreni tipleri
Önceleri, bir dizi şizofreni alt türü vardı; Bunlar arasında paranoid şizofreni, paranoid şizofreni ve şizoaffektif bozukluk vardı. Bugün, bu alt tipler doktorlar tarafından kullanılmamaktadır.
Neden kullanılmadıklarına dair daha detaylı bir açıklama için “Şizofreninin Türleri: Nelerdir ve Hala Kullanılmaktalar?” Makalemizi okuyun.
Şizofreni tanı ve testleri
Şizofreni tanısına, hastanın eylemlerini gözlemleyerek ulaşılır. Doktor şizofreniden şüphelenirse, hastanın tıbbi ve psikiyatrik geçmişini bilmesi gerekir.
Şizofreni benzeri semptomları tetikleyebilecek diğer hastalık ve durumları dışlamak için bazı testler verilecektir:
- Kan testleri – ilaç kullanımının bir faktör olabileceği durumlarda bir kan testi istenebilir. Hastalıkların fiziksel nedenlerini dışlamak için kan testleri de yapılır.
- Görüntüleme çalışmaları – tümörleri ve beyin yapısındaki sorunları dışlamak.
- Psikolojik değerlendirme – Bir uzman, düşüncelerini, ruh hallerini, halüsinasyonları, intihar özellikleri, şiddet eğilimleri veya şiddet potansiyeli hakkında soru sorarak ve onların tavırlarını ve görünüşlerini gözlemleyerek hastanın zihinsel durumunu değerlendirir.
Şizofreni tanı ölçütleri
Hastalar DSM’de (Zihinsel Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı) belirtilen kriterleri karşılamalıdır. Bu, ruh sağlığı hastalıkları ve koşullarını teşhis etmek için sağlık çalışanları tarafından kullanılan bir Amerikan Psikiyatri Birliği kılavuzudur.
Doktor, bipolar bozukluk veya şizoaffektif bozukluk gibi diğer olası ruhsal bozuklukları dışlamak zorundadır.
İşaret ve semptomların, örneğin reçeteli bir ilaç veya madde kötüye kullanımından kaynaklanmadığını tespit etmek de önemlidir.
Hasta şunları yapmalıdır:
- Aşağıdaki tipik semptomlardan en az iki tanesini bulundurun:
- hezeyanlar
- dağınık veya katatonik davranış
- dağınık konuşma
- halüsinasyonlar
- Son 4 hafta boyunca çoğu zaman mevcut olan negatif belirtiler
- Okula devam etme, çalışma görevlerini yerine getirme veya günlük görevleri yerine getirme becerisinde önemli ölçüde bozulma yaşanır.
- 6 ay veya daha uzun süredir devam eden semptomlar var.