Formula 1’de Porpoising (Dalgalanma) Nedir?
Porpoising, F1 arabalarının ''yere etki'' felsefesi benimsemesinden sonra başladığı bir aerodinamik olaydır. Bu felsefe gereği, hava arabanın üzerine değil, altına çekilir ve yüksek hızda piste geri çekilir.
Problem şu ki, ne kadar hızlanırsanız o kadar arabanın zemine çekilmesi gerekmektedir. Eğer çok yakınlaşırsa, hava akımının durmasına neden olabilir, bu da oluşan aşağı kuvvetin aniden bir uçurumdan düşüyormuş gibi olmasına neden olur. O noktada, arabalar yukarı fırlar.
Ancak arabanın alt kısmı zeminden uzaklaştığında, hava akımı tekrar başlar ve araba tekrar aşağı çekilir. İşte bu aşırı sıçrama Porpoising’dir. Sizlere daha da açıklayıcı olması için bir video bırakıyorum, tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Peki Porpoising Neden Bu Şekilde Adlandırıldı?
Aslında böyle bir isim konmasının altında çok eğlenceli bir sebep yatıyor. Porpoising denizde yaşayan bir memeliden gelir ve okyanusun yüzeyinde yüzerek ilerlerken aşağı yukarı hareket etmesiyle tanınır. Yunus kelimesine çok benzer, ancak ''yunuslama (dolphining)'' aynı şeyi ifade etmez.
Porpoising'e Neden Olan Nedir?
Biraz daha detaylı açıklamak gerekirse, F1'in en son kural kitabı, arabaların birbirlerini daha yakın takip edebilmelerini istemekten bahsediyor. Eski kurallar altında, rakibine Fernando Alonso tarzı bir geçiş yapmak için yeterince yakın gitmek çoğu pistte çok zordu, çünkü arabaların aşağı kuvvet oluşturma şekli turbulent hava tarzı bir süreç oluşturuyordu. Eğer bu ''kirli'' havada kalırsanız, aşağı doğru kuvvet kaybedersiniz ve geçiş yapmak daha zor hale gelir.
Bu, F1 arabalarının DRS (Drag Reduction System - sürtünme kontrol düzeni) ile donatılmasının ana nedenidir; arka kanatta bir flap vardır ve sürücüler, önündeki arabaya bir saniyeden az mesafede ise açabilirler.
Her neyse, biz porpoising'e dönelim. F1'in yeni arabaları, oluşturdukları turbulent hava tarzını önemli ölçüde azaltmayı amaçlar (lastiklerdeki wingletleri ve önceki versiyonlara göre çok daha az karışık olan ön kanatları incelerseniz ne demek istediğimi anlayacaksınız), bu da burundan gövdeye kadar çalıştıklarında performans kaybının çok daha az olması anlamına gelir.
Bu eksikliği telafi etmek için, artık aşağı kuvveti yere etki yoluyla oluştururlar ve arabaların altında çalışan iki ''venturi'' tüneline hızla hava akımı sağlayarak arabayı çalıştırırlar.
Araba altındaki akışkanlığın ne yapması gerektiğini kontrol etmekte zorlandığınızda ortaya çıkan sıçrama olayına porpoising denir.
Porpoising'i Nasıl Durdurabiliriz?
Aslında bu göründüğünden daha basit, sadece arabanızın yüksekliğini artırın. 'Peki neden takımlar bunu yapmıyor?' diye sorduğunuzu duyar gibiyim. Aslında, yaptılar. 2023'te FIA, sürücülerin aşırı sarsıntının güvensiz olduğunu belirttikten sonra, her arabanın zemin kenarının minimum yüksekliğini 15mm artırarak kural kitabını güncelledi.
Ancak her şey yine o anahtar kelimeye dönüyor: Yerçekimi kuvveti. Bir aracı (ve zemininin kenarlarını) yere daha yüksekten çalıştırarak süzülme hareketini önleyebilirsiniz, ancak bu, daha az yerçekimi kuvveti oluşturacağınız anlamına da gelir.
Daha az yerçekimi kuvvetiyle arabanız daha yavaş olacaktır. Eğer arabanız yavaşsa, hiç puan alamazsınız. Ve eğer hiç puan alamazsanız, Guenther Steiner sizi Drive to Survive'ın gelecek sezonunda güle güle kovalar. İşte bu yüzden FIA'nın müdahale etmesi gerekti, çünkü hiçbir takım arabasını kötüleştirmeye gönüllü olup başkalarının da aynısını yapmasını umarak hareket etmeyecekti.
Zekice üretilmiş hidrolik süspansiyon sistemlerinin yasaklanmış olması işleri daha da zorlaştırmıştı. Bunun nedeni kısmen pahalı olmaları (ve takımların şu anda maliyet sınırı altında çalışıyor olması) ve ayrıca daha önce bahsettiğimiz kirli havanın oluşumuna katkıda bulundukları tespit edildiği içindi. Dolayısıyla takımların başvurabileceği bir çözüm değil.
Peki Porpoising Tehlikeli Mi?
Teknik olarak evet. 2022'nin başlarında Mercedes, pistteki diğer tüm takımlardan daha kötü süzülme sorunları yaşadı ve Azerbaycan Grand Prix'sinden sonra Lewis Hamilton, yüksek hızlı virajlarda aracının kontrolünü neredeyse kaybettiği zamanlar olduğunu söyledi.
Sorun, Mercedes'in aracının olabildiğince alçakta çalışacak şekilde tasarlanmış olması ve takımın bu durumun yaratacağı sayısız sorunu çok geç fark etmesiydi. 2023 sezonu başlamadan önce konsepti işe yarar hale getirmeye çalışan (ve görünüşe göre başarısız olan) Mercedes, Bahreyn Grand Prix'sinde Aston Martin tarafından yenildikten sonra - bu takım, birçok parçasını Mercedes'ten satın alıyor, ancak Red Bull'un süper hızlı tasarım konseptini benimsemiş durumda - takım patronu Toto Wolff, yeniden tasarıma dönmeleri gerektiğini kabul etti. Hata yaptılar.
Her neyse, sürücülerin çoğu, hatta büyük bir kısmı, FIA'nın müdahale etmesini istedi ve bazıları büyük bir kaza yaşamaktan veya tekrar eden (ve bazı durumlarda oldukça şiddetli) sarsıntılardan önemli yaralanmalar yaşamalarının sadece zaman meselesi olduğuna inanıyordu.
2022 Fransa Grand Prix'sinden itibaren FIA, her araçtaki bir ivme ölçerle izlenen kabul edilebilir bir sarsıntı sınırı uyguladı. O noktadan itibaren, sınırı aşan herhangi bir takım, sorunu çözmek için sürüş yüksekliğini artırmak veya potansiyel olarak güvenlik gerekçesiyle diskalifiye edilmek zorunda kalacaktı.
FIA, bu yaklaşımı seçti çünkü tüm takımlar süzülmeden o kadar kötü etkilenmiyordu ve sorunları önceden gören ve makinelerini buna göre inşa edenler, rakiplerinin daha iyi araçlar tasarlamaları gerektiğini savunuyordu. Ve haklıydılar.
Takımlar Süzülme Sorununu Nasıl Çözdü?
Günümüze geldiğimizde, F1'deki süzülme sorunu büyük ölçüde ortadan kalktı. Hatta 2022'de karbon fiberden yapılmış zıpzıp toplarına benzeyen Mercedes bile, pistte çok daha istikrarlı görünüyor, yine de araç lider Red Bull RB19'dan çok daha yavaş.
Süzülme sorununun büyük ölçüde çözülmesinin birkaç nedeni var. FIA'nın minimum zemin kenarı yüksekliğini 15mm artırması bunlardan biri ve bu süzülme sorununu çözmeye yardımcı olmasına rağmen, geç yapılan kural kitabı değişikliği bazı takımların tasarım planlarını altüst etti: McLaren, 2023 aracının sezonun açılış yarışında bu kadar yavaş olmasının büyük bir faktör olduğunu düşünüyor.
Diğer büyük neden ise takımların sorunu çözmek için 12 ay boyunca çalışmış olması ve yeni sezonun başlamasıyla, süzülme için çözümlerle donatılmış araçlarla geldiler. Unutmayın, artık maliyet sınırı harcama limitleri yürürlükte olduğu için, takımlar arabalarını daha iyi hale getirmek için daha fazla para harcayamaz. Ve 2022'deki birçok takım için bu, tüm yıl boyunca kusurlu bir tasarıma bağlı kalmak anlamına geliyordu. Acı verici.
Peki takımlar özellikle ne öğrendi? Pek çok takım şimdi yer etkisiyle yerçekimi kuvveti oluşturmanın inceliklerini kavradı. Bunu ekmeğe tereyağı sürmeye benzetebilirsiniz: kahvaltıda tüm dilimi kaplayacak eşit bir yayılma istersiniz, ancak F1'de doğru yerlerde zirveye ulaşan ve yavaşça azalan bir yayılma istersiniz. Lezzetli yerçekimi kuvveti, afiyet olsun.
Makalenin orijinal hali için için tıklayın.