Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti’nin başkenti ve en kalabalık (7,6 milyon) ikinci kenti olan Hanoi, kuzeyde Kızıl Nehir’in batı kıyısında kurulmuş…
1000 yılı aşan bir geçmişe sahip kent, 11-18. yüzyılda bağımsız Vietnam Krallığının, Fransız kolonisi döneminde (1884-1954) ise Hindiçin (Kamboçya, Laos, Vietnam)’in başkenti olmuş.
İkinci Dünya Savaşı’nda Japonya’nın işgali ile Fransa’nın koloni dönemi kesintiye uğrasa da 1945 yılından sonra yine kaldığı yerden devam etmiş. 1954 Cenevre Anlaşması ile Hindiçin ülkeleri bağımsızlığına kavuşurken, Vietnam onyedinci paralelden ikiye bölünmüş ve Hanoi, 1954-1976 yılları arasında Kuzey Vietnam’ın başkenti olmaya devam etmiş. Cenevre Anlaşması’na göre 1956 yılında yapılacak seçimlerin sonucunda ülkeler birleşecekken, seçimi Kuzey Vietnam’ın lideri Ho Chi Minh’in kazanacağı kaygısıyla Güney Vietnam’ın seçime yanaşmaması üzerine, Kuzeyi destekleyen Vietkong gerillaları Güney Vietnam’ın lideri Ngo Dinh Diem’e karşı mücadele başlatmışlar. 1959 yılında ülkeden tamamen çekilen Fransa’nın yerini bu kez Amerika alarak “demokrasi getireceğim” söylemi ile önce danışmanları, sonra askeri gücü ile Amerika yanlısı Güney Vietnam’a konuşlanmış.
Aslında zamanın Doğu ve Batı bloğu arasındaki çatışmanın sonucu olan hazin hikayenin devamını çoğunuz biliyorsunuz; Vietnamlılarca “Amerika Savaşı”, Amerikalılarca “Vietnam Savaşı” olarak adlandırılan 1965-1973 yıllarındaki Amerika ile Kuzey Vietnam arasındaki savaş 8 yıl sürmüş. Amerika (Fransa ve Japonya’ya karşı bağımsızlık mücadelesinden yorgun düşmüş, onyedi milyon nüfuslu, ekonomisi tarıma dayalı bu yoksul ve küçük ülkeye karşı…), İkinci Dünya Savaşı’nda atılan bombanın üç katı bomba kullanmış, her türlü kimyasal silahı (zehirli portakal gazı ve napalm bombası ) denemiş, binlerce sivil ölmüş, doğayı katletmiş; tüm bunlara rağmen yürütülen gerilla yöntemine karşı başarılı olamamış. Savaş hakkındaki manipülasyonları (My Lai katliamı, vb.) ortaya çıktıkça ve ölen asker sayısı yükseldikçe ülke içinde de giderek artan muhalefetin sonucunda savaştan çekilmek durumunda kalmış. Kuzey Vietnam’ın galibiyetiyle biten savaştan sonra 1976 yılında Kuzey ve Güney Vietnam yeniden birleşerek günümüzdeki Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuş.
Hanoi’yi Video ile Gezmek İsterseniz
Amerika’nın kullandığı kimyasal silahların yıkıcı etkisi uzun yıllar sürmüş, sonraki nesillerde de sakat insanların doğmasına neden olmuş.
Kanımca bu savaşın esas kazananı Hollywood olmuş; Vietnam Savaşı, film endüstrisine ve birçok filme malzeme ve fon oluşturmuş. Benim yaş kuşağımın Vietnam’a ilgi ve merakı ilk bu filmlerle başlamıştır. Eve Dönüş (1978), Avcı (1978), Müfreze (1986), Günaydın Vietnam (1987), Hamburger Tepesi (1987), Doğum Günü 4 Temmuz (1989), Bir Zamanlar Askerdik (2002), Şafak Harekatı (2006)… Kızılderili filmlerinde olduğu gibi çoğu Amerikan bakış açısından ele alınan ya da bir tarafın dramını ve acısını daha ön plana çıkaran bu filmler, savaşın öte yüzü ve doğruları hakkında soru işaretleri yaratmıştır.
İlk Uzakdoğu seyahatimde, çok merak ettiğim ve 10 yıl öncesine kadar gidebilmeyi hayal dahi edemediğim bu gizemli ülkeyi nihayet görecek olmak beni çok heyecanlandırdı. Hanoi’ye Cebu Pasifik Havayolları ile Filipinler Manila’dan uçtuk. Vietnam vize uyguluyor, ancak yeşil pasaport kullanmamız nedeniyle vize almamız gerekmedi. 2017 Şubat ayından itibaren 40 ülke için elektronik ortamda vize başvurusu imkanı getirilmiş, bu ülkeler arasında henüz Türkiye yer almıyor. THY’nin Hanoi ve Ho Chi Minh’e düzenli uçuşları var. Ulaştığımız saatte yeni ve modern görünümlü Noi Bai Havaalanı çok sakindi.
Yanımıza gelen bir taksi şoförü şehir merkezine ulaşım için 20 Dolar istedi. Korsan taksi olabileceği şüphesiyle çekingen davranıp, önce turizm ofisinden bilgi aldık; toplu ulaşım aracı otobüsün bu saatte bulunmadığını ve havaalanından merkeze taksi ücretinin yaklaşık 20 Dolar olduğunu öğrendik.
Bu esnada şoför sürekli peşimizde ve bırakmaya niyeti yok… Diğerleri de yaklaşmaya çalışınca ekmek parası derdindeki azimli taksi şoförünü tercih ettik; nitekim işini yapmaya çalışan düzgün biriydi.
Havaalanından kent merkezi 25-30 dakika sürdü; geniş ve düzgün yollar modern bir kent ile tanışacağımızın ilk işaretlerini verdi.
Hanoi’de Gezilecek Yerler
Hanoi’de gezilecek yerler “Eski Kent” ve çevresinde yürüyerek görülebilecek mesafede toplanmış. Genelde yürümekle birlikte arada taksi kullandık. Öncesinde gideceğiniz yeri belirterek, fiyat konusunda anlaştıktan sonra taksiye binmeniz konusunda uyarırım. Turizme yeni açılan bir ülke olduğundan sektör dışındakiler pek İngilizce bilmiyorlar; ancak uyanık olanlar ellerindeki hesap makinesini kullanarak bir şekilde anlaşmanın yolunu buluyorlar. İki kişilik “tricyle” lere binmek de keyifli olabilir. Hazırsanız “Eski Kent” turumuza başlayabiliriz.
Eski Kent’teki binalar genel olarak “tünel” ev diye adlandırılan dar ve uzun bir biçimde inşa edilmiş. Nedeni ise eskiden verginin, evlerin caddeye bakan genişliğine göre hesaplanmasıymış. Bu kez, binalar arkaya doğru genişlemiş; öyle ki diğer sokağın başına kadar uzanan binalar varmış. Eski Kent’te konakladığımız Crystal Hotel de bu şekilde bir tünel evdi.
Eski Kent’de bir meydan ve eski evler…Geçmişte askeri gücüyle ülkeyi ele geçiremeyen Amerika, günümüzde KFC, Burger King gibi şirketler yoluyla bunu başarmış gözüküyor.
Askeri Müze, dünyada yıkılmadan kalmış nadir Lenin heykellerinden biri ve geçmişte gözlem kulesi olarak kullanılan Plag Tower’da bu cadde üzerinde bulunuyor…
Ho Chi Minh, namı diğer Vietnamlıların Ho amcası, ülkenin Japonya, Fransa ve Amerika’ya karşı verdiği bağımsızlık mücadelesinin önderi ve Amerikalıların yenemediği nadir liderlerden biridir. 1954-1969 yılları arasında Kuzey Vietnam’ın Devlet Başkanlığını yapmıştır. Hatta Vietnamlıların ulusal kahramanının mücadelesi Türkiye’yi de etkilemiş; meşhur “Ho Ho Ho Chi Minh iki üç, daha fazla Vietnam Ernesto’ya bin selam” sloganı bu dayanışmanın simgesi haline gelmiştir.
Adı “aydınlatan insan” anlamına gelen Ho Chi Minh, öldüğünde yakılmasını vasiyet etmiş, ancak vasiyetini yerine getirmeyen Vietnamlılar liderlerini mumyalayarak anısına bir anıt mezar yaptırmışlar. Anıtkabir’in kare şeklinde olanı diye tanımlayabileceğim anıt mezar, Ho Chi Minh’in 2 Temmuz 1945 tarihinde Vietnam’ın bağımsızlığını ilan ettiği Ba Dinh Meydanı’nda bulunuyor.
Meydana ulaştığımızda saat 11‘i geçtiğinden sadece dışından görebildik; nöbet değişim törenini izlemekle yetindik. Salı, Çarşamba ve Perşembe günleri saat 8-11 arası ziyarete açık. Liderin cam içindeki mumyalanmış bedenini ziyaretin kuralları var; fotoğraf çekilemiyor, şapka, kısa şort ve etekle girilemiyor. Kurallara bakılacak olursa adeta bir ibadethane yaklaşımı sergileniyor.
Ho Chi Minh Kompleksi
Ho Chi Minh Başkanlık Sarayını hiç kullanmamış, 1954-1958 yılları arasında gölün karşı kıyısında daha küçük bir evde yaşamış ve çalışmış.
Ho Chi Minh, 1958-1969 yılları arasında da aynı zamanda çalışma ofisi olarak kullandığı göl manzaralı bu ahşap evde oldukça sade bir yaşam sürmüş.
Ho Chi Minh Müzesi’nin arkasında yer alıyor. Kral Ly Thai Tong tarafından 11. yüzyılda yaptırılmış ve merhamet tanrıçası Kwan Yin’e adanmış. Saflığın sembolü Lotus çiçeğine benzeyen tapınağın yapımı ilginç bir efsaneye dayanıyormuş. Rüyasında merhamet tanrıçası Kwan Yin’in kendisini lotus çiçekli bir havuzun ortasındaki tapınağa götürerek kucağına bir bebek verdiğini görmesi üzerine eşi hamile olan kral, bu tapınağı yaptırmış. Fransızlar ülkeyi terk ederken tamamen yıktıkları için şu anki tapınak orijinali esas alınarak yapılan kopyası.
Batı Gölü’nün doğu yakasında yer alan, King Ly Nam De tarafından yapılan Tran Quoc Pagoda, 1500 yılı aşan tarihiyle Hanoi’nin en eski Budist tapınağıymış. Sonradan eklenen kulesiyle uzaktan kendine has farklı bir görüntüsü var. 2003 yılında tamamlanan 11 katlı kulenin her katındaki altı kemer içinde Buda Amitabha’nın heykeli bulunuyor.
İnsanlar ibadet ederken fotoğraf çekmek çok garip geliyor, kibar Vietnamlılar bu durumu kanıksamış görünüyorlar.
Bu güzel tapınaktan çıkarken küçük kaplumbağaların satıldığını gördük. Uzakdoğu’nun yemek kültürüne ilişkin önyargı ile acaba kaplumbağaları yemek amacıyla mı satıyorlar diye düşündük. Dayanamayıp satıcı kadına sorduk.
“Kaplumbağaları alıp, dilek dileyerek göle atacaksınız“, dedi. Biz de hayatımızda hiç kaplumbağa ile dilek dilemediğimiz için hemen birer bebek kaplumbağa satın alarak dileklerimizle göle attık.
Bu arada göl kenarından ayrılırken, küçük çocuklar gölde kaplumbağa avlıyorlardı. Bizim dilek dileyerek göle attığımız kaplumbağalar birazdan başka turistlerin dileklerini yerine getirmek üzere tezgahlardaki yerlerini alarak, mesailerine devam edecek gibi görünüyorlardı.
1802 yılında Nguyen Hanedanı döneminde, Hue’nin başkent yapılmasından sonra İmparatorluk Akademisinin buraya taşınması ile önemi azalarak, bölge okulu haline gelmiş.
Beş avludan oluşan tapınakta kaplumbağalı kitabelerin (günümüze ulaşan tek orijinal belgeler) bulunduğu üçüncü avlu oldukça ilginç. Le Thanh Tong döneminde 1484 yılından itibaren üç yılda bir yapılan sınavlar sonucunda İmparatorluk Akademi’sinden mezun olan başarılı öğrencilere ait bilgiler (isim, doğum yerleri, vb.) bu kaplumbağalı kitabelere yazılmaya başlanmış.
Matematikçi Luong The Vinh, tarihçi Ngo Sy Lien, politikacı-diplomat Ngo Thi Nham bu okulun başarılı öğrencilerinden… Toplam 116 kitabeden günümüze ulaşan 82’si, 2011 yılında UNESCO tarafından Dünya Belleği Listesi’ne dahil edilmiş.
Tapınağın önemli bir diğer özelliği de geleneksel Vietnam mimarisini yansıtan en önemli yapı olmasıymış.
Nha Chung Caddesi üzerinde bulunan iki çan kuleli Roma Katolik Katedrali, 1866 yılında neo-gotik tarzda yapılmış. 1901-1911 yılları arasında yapılan Opera binasında ise Paris’teki Opera Garnier’den esinlenilmiş.
Şehrin çehresine ayrı bir güzellik katan bu göl tarihi bölgede, Eski Kent’in merkezinde yer alıyor. Efsaneye göre, Tanrılar İmparator Le Loi’ye istilacı Çinliler’i yenmek için sihirli bir kılıç hediye ediyor.Savaşı kazanmasının ardından teknesi ile gezerken gölden çıkan dev bir kaplumbağa, İmparatordan kılıcını geri alarak, gölün derinliklerine dalıyor. Göl de adını bu efsaneden alıyor.
Gölün güneyindeki küçük adanın üzerinde bir kaplumbağa kulesi bulunuyor.
Gölün çevresinde halkın sabah sporunu yaptığı, kentin gürültüsünden uzaklaştığı güzel bir park var.
Ngoc Son Temple
Hoam Kiem Gölü’nün çok yakınında bulunuyor. Geleneksel Vietnam müziği eşliğinde su dolu bir sahne içinde balık tutma, kurbağa yakalama gibi günlük yaşamdan sahneler ile ejderha dansı gibi geleneksel konuların canlandırıldığı 1 saat süren oldukça keyifli “Water Puppet Show” mutlaka izlenmeli. 14.00,18.00 ve 20.00 saatlerinde olmak üzere bir günde 3 gösteri yapılıyor. Saat 20.00 deki gösteriye son anda bilet buluyoruz.
Böyle bir gösteriyi anlatmak yerine sizin için kısa bir videosunu hazırladık.
Tiyatro çıkışında gece pazarına uğruyoruz. Geniş bir alana yayılan kalabalık pazarda bir iki otantik eşya dışında çok kayda değer bir şey göremiyoruz.
Hanoi için 3 gün programlamıştık. Hanoi’de mutlaka görülmesi gereken Halong Bay’de bir gece kalmaya karar verince kent içindeki müzelere zaman kalmadı. Böylece bir kez daha gelme nedenimiz oldu! Ayrıca kuzeye, Sapa’ya gitmek ve doğada vakit geçirmek isterseniz daha fazla süreye ihtiyacınız olacak.
Geçmişi işgaller ve savaşlarla dolu Vietnam ancak 40 yıldır silahların gölgesinden uzakta ve huzuru bulmaya çalışıyor. Bu bakış açısından değerlendirildiğinde, beklentilerimin üstünde bir kent ve ülke ile karşılaştığımı söyleyebilirim ki daha da gelişecek görünüyor. 1986 yılında “Doi Moi” olarak adlandırılan reform politikası ile devlet kontrolünde serbest pazar ekonomisine geçilmiş. Dışa açık ekonomiye geçilmesinin de getirdiği ivmeyle turizmin yükselen yıldızı olmaya aday.