Hürrem Haseki Sultan ya da Haseki Hürrem Sultan 1500-1506 arası; Rutenya, Lehistan 15 Nisan 1558, İstanbul da ölmüştür. Doğum adı: Alexandra Lisowska, Osmanlıca adı: خرم سلطان, Avrupada tanındığı ad: Roxelana), Osmanlı padişahı I. Süleymanın resmi nikahlı eşi ve sonraki padişah II. Selimin annesidir. Kendisine Devletlû İsmetlû Hürrem Haseki Sultân Hazretleri diye hitap edilirdi. Renkli hayatı ile efsaneleşmiş; entrikaları, zekası, cesareti, ihtiraslarıyla ün salmış bir Hanım Sultandır.
Hürrem Haseki Sultan ya da Haseki Hürrem Sultan 1500-1506 arası; Rutenya, Lehistan 15 Nisan 1558, İstanbul da ölmüştür. Doğum adı: Alexandra Lisowska, Osmanlıca adı: خرم سلطان, Avrupada tanındığı ad: Roxelana), Osmanlı padişahı I. Süleymanın resmi nikahlı eşi ve sonraki padişah II. Selimin annesidir. Kendisine Devletlû İsmetlû Hürrem Haseki Sultân Hazretleri diye hitap edilirdi. Renkli hayatı ile efsaneleşmiş; entrikaları, zekası, cesareti, ihtiraslarıyla ün salmış bir Hanım Sultandır. Hayatı romanlara, tiyatro oyunlarına, opera eserlerine konu olmuştur. Devlet işlerinde etkin rol oynayarak Osmanlı İmparatorluğunda Kadınlar saltanatı denilen devri başlattığı kabul edilir. Sultan Süleymanın nikahlı karısıdır. II. Selim, Mihrimah Sultan, Şehzade Cihangir, Şehzade Bayezid, Şehzade Mehmed,Şehzade Abdullahın ve isimleri bilinmeyen,küçük yaşta vefat eden diğer şehzadelerin annesidir. Hürrem Sultanın adı bilinen 6 evladının yanı sıra ismi bilinmeyen veya küçük yaşta vefat eden diğer evlatlarının olduğu da rivayet edilir.
Kökeni
Osmanlı sarayına gelene kadarki yaşamı hakkında kesin bir bilgi yoktur. Lehistan Krallığının sınırları içerisinde bulunan Rutenya(Ukrayna)da 1504 yılında doğduğu rivayetler arasındadır, Tatar akıncılar tarafından 1520 tarihinde 15′li yaşlarında Rutenyaden kaçırıldığı, Kırım Hanının himayesine girdikten sonra Osmanlı sarayına sunulduğu tarihçiler ve yazarlar tarafından kabul görmüş bir rivayettir.
16. yüzyıl kaynaklarına göre kızlık ismi bilinmiyordu. Ama daha sonraki kayıtlara göre mesela 19. yüzyılın Ukraynadaki ilk kayıtlarına göre Anastasia (Kısaca Nastia) Polonyalıların geleneğinde, Aleksandra Lisowska olarak bilinir. Genelde Hürrem Haseki Sultan ya da Hürrem balsaq sultan olarak bilinirdi; Avrupa dillerinde Roxolena, Roxolana, Roxelane, Rossa, Ruziac, Ruslana Türkçede Hürrem (Farsça kökenliخرم Hürrem), neşeli olan kişi anlamına gelir. Roxelana, onun gerçek ismi olmayabilir ama takma adı onun Ukraynalı soyuna ait olan (Günümüze ait yaygın isim Ruslana) ve doğu slav ismi olan, Roxolany ya da Roxelany, şimdiki Ukrayna halkında 15. yüzyıldan sonra kullanılıyordu. Bunlara ek olarak, bazı tarihçilere göre Hürrem Sultan (Roxelana) Ukrayna sınırları içerisinde bulunan Rohatyn kentinde doğmuş Lehistanlı Ortodoks bir ailenin kızıdır. Bazı kaynaklarda bu konuya dair geniş veriler yer alır.
Saraydaki Yaşamı
Hürrem Sultanın saraya gelişi ve Kanuni ile tanışması hakkında kesin bilgiler yoktur. Şehzadeliği sırasında veya padişahlığının ilk senesinde Hareme girdiği düşünülür.
Hürrem Sultan saraya getirildiğinde Kanuninin Manisa valisi iken birlikte olduğu Mahidevran Sultandan Mustafa isimli bir oğlu vardı. Sarayın en nüfuzlu kadını padişahın annesi Ayşe Hafsa Sultan, ikinci derece nüfuzlu kadın Mahidevran Sultan idi. Hürrem, saraya girdikten sonra Kanuni ile ilişkisinden 1521de Şehzade Mehmed dünyaya geldi ve böylece Hürrem Sultan saraydaki en nüfuzlu üçüncü kadın durumuna geldi. İki haseki arasındaki rekabet bir gün kavgaya dönüşmüştür. Hürrem Sultan bu kavgayı çeşitli entrikalarla lehine çevirmiştir. Pek çok yazara göre bu olaydan sonra gözden düşen Mahidevran Sultan, 1533te Manisa valiliğine atanan oğlu veliaht Şehzade Mustafanın yanına gönderildi ve Hürrem Sultan, onun yerini aldı.
Hürrem Sultanın sarayda pozisyonu Kanuninin nikâhlı eşi olması ile arttı. Hürrem Sultan, Şehzade Cihangirin doğumundan sonra Kanuni ile görkemli bir düğün yapılarak evlendi ve aralarında resmi nikah kıyıldı. Kesin tarihi belli olmamakla birlikte Haziran 1534te veya daha erken gerçekleştiği düşünülen düğün, Hürrem Sultanı Kanuninin meşru eşi yapan, Osmanlı geleneklerine aykırı düşen çok önemli ve devrimci bir hareket olarak değerlendirilir. Bu nikah ile Hürrem Sultan, Osmanlı tarihinde padişah tarafından uzun bir süre sonra nikahlanan ilk cariye oldu.
Mahidevran ile Hürrem Sultan arasındaki mücadelede Mahidevran Sultanı tuttuğu düşünülen ve oğlu üzerinde büyük nüfuzu olduğu söylenen Valide Hafsa Sultanın 1534 yılındaki ölümü ile Hürremin saraydaki etkisi daha da artmıştır. Fakat Valide Sultanın ölümünden sonra Mahidevran Sultan veliaht annesi olduğu ve Şehzade Mustafanın tahta çıkmasına kesin gözle bakıldığı için Valide Sultanlığa hazırlanmaya başlamıştır.
Hürrem Sultan Şehzade Mehmedten sonra Selim, Bayezid, Cihangir ve Abdullah adlı 4 şehzade ve Mihrimah adlı bir kız çocuğu daha dünyaya getirmiştir. Çocuklarını büyütürken ileride oğullarından birinin tahta geçmesi için önlerindeki engelleri kaldırma mücadelesi vermiştir.
Sadrazam İbrahim Paşanın İdamı
Sadrazam Pargalı Damat İbrahim Paşa, Hürrem Sultanın şehzadelerinden birisi yerine Şehzade Mustafayı hükümdarlığa aday gösterenlerin arasındaydı. İbrahim Paşanın Irakeyn Seferinden dönüşte saraya davet edilip 6 Mart 1536 gecesi dairesinde uyurken boğdurulması, Hürrem Sultan için önemli bir engelin ortadan kaldırılmasını sağladı. Çocukluğundan beri Kanuninin yakın arkadaşı ve danışmanı olan İbrahim Paşanın gözden düşürülüp boğdurulmasında Hürrem Sultanın rolü olduğu rivayet edilir. Ancak İbrahim Paşanın devlet yönetimde kendini üstün görmesi ve yükseldikçe yaptıkları hataların da kendi sonunu hazırlamasına sebep olduğu bilinmektedir. Bu olaydan sonra Hürrem Sultanın devlet işlerini idare etmeye başladığı kanısı yaygındır.
Haremin Topkapı Sarayına Taşınması
Hürrem Sultanın devlet işleri ile daha yakından ilgilenebilmek için Haremi Eski Saraydan Topkapı Sarayına taşıttığı düşünülür ve bu olay, Hürrem Sultanın önemli devrimci hareketlerinden birisi olarak kabul edilir. Eski Saraydan göçün kesin tarihi belli değildir. Eski Sarayda 25 Ocak 1541 gecesi çıkan yangından sonra Harem halkının bir kısmının Topkapı Sarayına taşındığı ve harem protokolünün başladığı düşünülmektedir.
Şehzadelerin Sancak Beyliklerine Atanmaları
Şehzadelerin sancak beyliklerine atanmasında da Hürrem Sultanın rolü olduğu düşünülür. 1541de, padişah adaylarının tayin edildiği Manisa Sancağında Sancak Beyliği yapmakta olan Şehzade Mustafa, Manisadan alınıp Amasyaya Sancak Beyi olarak atandı ve ertesi sene Manisa Sancak Beyliğine Şehzade Mehmetin getirildi. Ancak, halk ve askerler bu duruma tepki gösterdi, bunun üzerine I.Süleyman doğu topraklarının güvenirliği için şehzade Mustafanın Amasyaya gönderildiğini ve Şehzade Mustafanın veliahtlığının sürdüğünü açıkladı. Bu gibi ardı arkası kesilmeyen atanmalar da Hürremin etkisinde gerçekleşmiş işlerden kabul edilir. Hürrem Sultan, şehzadeleriyle birlikte sancağa gitmesi gerekirken; geleneklere aykırı olarak gitmemiş, İstanbulda kalmayı seçmiştir. Ama değişik tarihlerde şehzadelerini ziyaret etmiştir.
Rüstem Paşanın Sadrazamlığa Getirilmesi
Hürrem Sultanın tek kızı Mihrimah Sultan, 1539da Diyarbakır valisi ve III. Vezir Rüstem Paşa ile evlendirilmişti. Damat ünvanını alan Rüstem Paşa 1544te sadrazamlığa tayin oldu. Kaynakların çoğunda Sadrazam Hadım Süleyman Paşanın azledilmesinin ve yerine II. Vezir Divane Hüsrev Paşanın değil de III. Vezir Rüstem Paşanın getirilmesinin perde arkasında Mihrimah Sultan ile Hürrem Sultanın olduğu ifade edilmektedir.
Şehzade Mustafanın Boğdurulması
Kanuniden sonra veliaht Şehzade Mustafanın tahta çıkacağından korkan Hürrem Sultan, Şehzade Mustafayı babasının gözünden düşürmek için kızı ve damadı Rüstem Paşa yardımı ile komplo kurmuştur. Hürrem Sultanın emriyle hareket eden Rüstem Paşa, Şehzade Mustafa`nın mührünü yaptırarak İran Şahı Tahmasb`a mektup yazmış, İran Şahının cevabını da Kanuni Sultan Süleyman`a sunmuştu. Bu ve benzeri bir dizi entrika ile Kanuni Sultan Süleyman, oğlu veliaht Şehzade Mustafa`nın kendisine isyan edeceğine ve tahtı elinden alacağına ikna edilmiştir.
Katledildiği gün, babasıyla görüşeceğini sanarak çadırına gitmiştir malum. İşte o gün bembeyaz giyindiği söylenir; kendisine yapılan iftiralardan haberdardır ve masumiyetine işaret etmek ister. Cebinden de ölümünden sonra babasının onu öldüreceğini ve babasının çadırına gitmemesi gerektiğini belirten bir mektup çıkar. Bu olaya tanık olan Şehzade Cihangir de olayın duygusal etkisini üzerinden atamadı ve hastalandı; babası ile birlikte sefere devam eden genç Şehzade, Halepte hayatını kaybetti. Tahta aday olarak Haseki Hürrem Sultanın iki oğlu Şehzade Bayezid ve Şehzade Selim kaldı.
Dış Siyaset Meseleleri
Hürrem Sultanın 1549 yılında Lehistan Kralı ve Litvanya Büyük Dükü II. Zygmunt Augustun tahta çıkışını tebrik etmek için gönderdiği mektup.
Hürrem Sultan, o zamana kadar başka Osmanlı padişah eşlerinde görülmemiş şekilde dış siyasetle ilgilenmiş, diplomatik yazışmalar yapmıştır. Kanuninin padişahlığının ikinci senesinde Rodos şövalyelerine karşı Rodos seferinin açılmasını teşvik ettiği ve sonraki yıllarda İran seferlerine destek verdiği düşünülen Hürrem Sultan, 1548te Kanuni İkinci İran seferinde iken Lehistan tahtına çıkan yeni krala tebrik mektubu yazmış; hediyeler göndermiştir.
Ölümü
Oğullarını tahta varis yapmayı başaran Hürrem Sultan, 15 Nisan 1558de İstanbulda hayatını kaybetti. Hürrem Sultanın zehirlenerek ya da kadın hastalığı sonucu öldüğü düşünülür. Büyük bir cenaze töreninin ardından Süleymaniye Camisi avlusuna gömüldü. Mezarı üzerine türbesi eşi I. Süleyman tarafından yaptırıldı.
Ölümünden Sonra
Hürrem Sultanın ölümü sonrası çok üzülen eşi Kanuni Sultan Süleyman karısının vefatından sonra günümüzde İranda bulunan bir şehrin ismini değiştirerek şehre Hürremabad ismini vermiştir. Şehrin ismi günümüzde de hala aynıdır.
Hürrem Sultan; Avrupada ve Türkiyede resim, müzik ve bale sanatlarındaki birçok çalışmaya konu olmuştur. Avusturyalı besteci Joseph Haydnın 63. Senfonisi bu eserlere bir örnektir. Eser daha çok, ikinci bölümünün adı olan Roksalan ismiyle anılır.
Yusuf Niyazinin Mazlum Şehzadeler, Orhan Asenanın Hürrem Sultan ve Ya Devlet Başa Ya Kuzgun Leşe adlı piyesleri, Hürrem Sultanı konu alan Türk tiyatro yapıtlarındandır. 2003 yapımı dizide Hürrem Sultanı Gülben Ergen canlandırırken, 2011 yapımı Muhteşem Yüzyıl dizisinde Hürrem Sultanı Meryem Uzerli canlandırılmaktadır. Türkiyede yazılan ilk büyük bale eserlerinden Hürrem Sultan Balesi, Orhan Asenanın Hürrem Sultan adlı piyesinden ilham alarak Nevit Kodallı tarafından bestelenmiştir.
Hürrem Sultanın doğduğu yer olduğuna inanılan Ukraynanın Rohatyn kentinde bir Hürrem Sultan Anıtı bulunur. 2007 yılında, Ukraynadaki bir liman kenti olan Mariupoldaki Tatarlar Hürrem Sultanın onuruna bir cami açmıştır.
Popüler Kültürdeki Yeri
2003 yapımlı Hürrem Sultan adlı televizyon dizisinde Hürrem Sultanı Gülben Ergen canlandırılırken , 2011 yapımlı Muhteşem Yüzyıl Türk televizyon dizisinde Hürrem Sultanı Mayıs 2013 sonuna kadar Meryem Uzerli canlandırmıştır. Bu tarihten sonra ise Vahide Perçin tarafından canlandırılmaktadır.
Çocukları
Şehzade Mehmed: 1521 yılında Hürrem Sultandan dünyaya gelen Şehzade Mehmed, 1543 yılında ölmüştür.
Mihrimah Sultan: 1522 yılında, Hürrem Sultandan dünyaya geldi, 1578 yılında vefat etti.
Şehzade Abdullah: 1522 veya 1523 yılında, Hürrem Sultandan dünyaya gelen Şehzade Abdullah, doğumundan 2-3 yıl sonra vefat etti.
Şehzade Selim: 1524′te Hürrem Sultandan dünyaya geldi. Annesi Hürrem Sultanın ölümünden sonra, kardeşi Şehzade Bayezid ile girdiği taht mücadelesinde babası Sultan Süleymanın da desteğini aldı. Sultan Süleymanın vefatının ardından, II. Selim olarak Osmanlı Padişahı oldu. 1574 yılında ölene kadar padişah olarak kaldı.
Şehzade Bayezid (1525-1561): 1525′te Hürrem Sultandan dünyaya geldi. Hürrem Sultanın ölümünden sonra, kardeşi Şehzade Selim ile taht mücadelesine girdi. Sultan Süleymanın, Şehzade Selimin tarafını tutmasıyla İrana kaçtı. 1561′de Osmanlı elçileri tarafından Kazvinde boğdurularak öldürüldü.
Şehzade Cihangir (1531-1553): 1531′de Hürrem Sultandan dünyaya gelen Şehzade Cihangir, 1553′te vefat etti.
Hayır İşleri
Hürrem Sultan İstanbulda günümüzde onun adıyla anılan Haseki semtinde, Mimar Sinana Haseki Külliyesini yaptırmıştır. 1538-1550 yılları arasında inşaatı tamamlanan külliyenin içinde bir hamam, medrese ve hastane bulunmaktadır; onun ilk ve en önemli hayratlarındandır. Günümüzde T.C. Sağlık Bakanlığı Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi olarak tanınan bu hastane Türkiyede kesintisiz hizmet vermekte olan en eski hastane olma özelliğini taşır.
Hürrem Sultan ayrıca Ayasofya Camii civarında yardıma muhtaç ve fakirlerin karnını doyurmak için bir mutfak yaptırtmıştır.
Kabede, Şamda, Bağdatta, Konyada, Kudüste, Edirnede Hürrem Sultan adına çeşitli eserler yapılmıştır.
Şu anda 1 kullanıcı bu konuyu görüntülüyor. (0 kayıtlı ve 1 misafir)