... konulu sunumlar: "Toplam Talep (AD) Eğrisi"— Sunum transkripti:
1Toplam Talep (AD) Eğrisi toplam talep bütün nihai mal ve hizmet piyasalarındaki fiyatlarınortalamasını belirten genel fiyat düzeyi ile bütün nihai mal vehizmetlerin talep edilen mıktarlarının parasal değerini belirtenreel GSYİH arasındaki ilişkiyi ele alır.toplam talep (AD) eğrisi Toplam çıktı (gelir) ve fiyat düzeyi arasında negatif ilişkiyi gösteren bir eğridir. AD eğrisi üzerindeki her nokta mal ve para piyasalarının her ikisinin de dengede olduğu noktadır.
2Toplam Talep (AD) Eğrisi Toplam Talep Eğrisi: Bir UyarıToplam talep eğrisinin neyi temsil ettiğini anlamanız önemlidir.Toplam talep eğrisi basit bireysel talepten veya piyasa talebinden daha karmaşıktır.AD eğrisi bir piyasa talep eğrisi değildir ve ekonomideki bütün piyasa taleplerinin toplamı da değildir.Niçin böyle olduğunu anlamak için, basit, aşağı eğimli hane halkı talep eğrisinin altındaki mantığı anımsayınız.
3Toplam Talep (AD) Eğrisi FIGURE Toplam Talep (AD) EğrisiAD eğrisi boyunca bütün noktalarda, mal piyasası ve para piyasasının her ikisi de dengededir. Politika değişkenleri G, T ve Ms sabittir.
4Toplam Talep (AD) Eğrisi Aşağı Eğimli (Negatif Eğimli) bir Talep Eğrisi için Diğer NedenlerTüketim BağlantısıTüketim bağlantısı AD eğrisinin aşağı eğimli olması için başka bir bağlantı sağlar.Fiyat seviyesinde bir artış para talebini artırır ve bu faiz oranının artmasına, faiz oranındaki artış tüketimin (ve aynı zamanda planlanan yatırımın) azalmasına ve bu da toplam çıktının(gelirin) azalmasına yol açar.Tüketimde ilk baştaki düşüş (faiz oranındaki yükselmeden kaynaklanan) çıktıdaki genel düşüşe katkıda bulunur.
5Toplam Talep (AD) Eğrisi Aşağı Eğimli (Negatif Eğimli) bir Talep Eğrisi için Diğer NedenlerReel Varlık (Servet) Etkisireel (servet) varlık veya reel gelir etkisi fiyat düzeyindeki bir değişim sonucu oluşan değişmenin tüketimde sağladığı değişme, yani fiyatlar düştüğü zaman aynı gelir ile insanlar daha fazla mal ve hizmet satın ala bilirfaiz oranı etkisi Fiyat düzeyinde bir azalma faiz oranlarında dabir azalmaya, faiz oranlarındaki azalma da yatırım ve tüketimharcamalarında artışlara neden oluruluslararası ikame etkisi Yurt içinde üretilen malların fiyatlarınınartması yerli mallar yerine yabancı malların tercih edilmesineneden olur
6Toplam Talep (AD) Eğrisi Toplam Talep Eğrisinde Kaymalar FIGURE The Effect of an Increase in Money Supply on the AD CurvePara arzında (Ms) bir artış toplam talep eğrisinin AD0’dan AD1’e kaymasına sebep olur. Ms’deki bir artış faiz oranını düşürür, bu düşüş planlanan yatırımı (ve böylece planlanan toplam harcamayı) arttırdığı için toplam talepte bu kayma meydana gelir. Nihai sonuç her bir olası fiyat seviyesi için çıktıda bir artıştır..
7Toplam Talep (AD) Eğrisi Toplam Talep Eğrisinde Kaymalar FIGURE Hükümet Harcamalarında bir Artış veya Net Vergilerde bir Düşüşün AD Eğrisi Üzerindeki EtkisiHükümet harcamalarında (G) bir artış veya net vergilerde (T) bir düşüş, toplam talep eğrisinin AD0’dan AD1’e kaymasına neden olur. G’deki artış planlanan toplam harcamayı arttırır ve bu da her bir olası fiyat düzeyinde çıktıda bir artışa neden olur. T’ deki bir düşüş tüketimin artmasına neden olur. Tüketimdeki artış sonra planlanan toplam harcamayı arttırır ve bu da her bir olası fiyat düzeyinde çıktıda artışa neden olur.
8Toplam Talep (AD) Eğrisi Toplam Talep Eğrisinde Kaymalar ŞEKİL Toplam Talep Eğrisini Kaydıran Etmenler
9Toplam Talep (AD) Eğrisi Toplam Talep Eğrisinde KaymalarBeklentilerGelecekteki gelirler ile ilgili beklentilerGelecekteki enflasyon ile ilgili beklentilerGelecekteki kar ile ilgili beklentilerMaliye PolitikasıDevlet harcamalarıVergiler ve transfer ödemeleriUluslararası faktörlerDöviz kurunda değişmelerDış dünya gelirinde değişmeler4. Para Politikası
10Toplam Arz Eğrisitoplam arz ekonomideki mal ve hizmet arzının toplamı .Toplam Arz Eğrisi; Bir Uyarıtoplam arz (AS) eğrisi ekonomideki bütün firmalar tarafından üretilen toplam çıktı ile fiyat düzeyi arasındaki ilişkiyi gösteren eğri.Toplam arz eğrisi, bir piyasa arz eğrisi olmadığı gibi ekonomideki bireysel arz eğrilerinin basit bir toplamı da değildir.Bunun sebebi, birkaç firmanın (bazı tartışmalarda birçok firmanın) piyasada belirlenen fiyatlara tepki vermeyişidir.( kabul etmeyişidir). Bunun yerine söz konusu firmalar fiyatlarını kendileri belirlerler.
11Toplam Arz Eğrisi Kısa Dönem Toplam Arz Eğrisi ŞEKİL Kısa DönemToplam Arz EğrisiKısa dönemde toplam arz eğrisi (fiyat/çıktı tepki eğrisi) pozitif eğimlidir. Toplam çıktının düşük olduğu durumlarda eğri oldukça yataydır. Ekonomi tam kapasiteye doğru yaklaştıkça eğri dikleşir. Tam kapasite durumunda dik hale gelir.
12Toplam Arz Eğrisi Kısa Dönem Toplam Arz Eğrisi Kısa Dönemde AS Eğrisi Niçin Pozitif Eğimli Olabilir?Nedenlerden biri, ücretlerin, talepteki değişme neticesindeki fiyatları geriden takip etmesi olabilir. Bu bize pozitif eğimli kısa dönem AS eğrisini verir.Bu bölümdeki temel vurgu, eğer ücretler kısa dönemde yapışkansa bunu anlamı ücretler fiyatları geriden takip eder. Buda kısa dönemde AS’nin pozitif eğimli olmasının sebebidir. Firmaların talep eğrileri, marjinal maliyet eğrilerinde bir kayma olmaksızın yer değiştirecektir.
13Toplam Arz EğrisiMaliyet şoku ya da arz şoku Maliyetlerdeki bir değişmenin kısa dönem toplam AS eğrisini kaydırmasıKısa Dönem Toplam Arz Eğrisinde Kaymalar FIGURE Shifts of the Short-Run Aggregate Supply Curve
14Denge Fiyat Seviyesidenge fiyat seviyesi Toplam arz ve toplam talep eğrilerinin kesiştiği noktada oluşan fiyat seviyesi ŞEKİL Denge Fiyat SeviyesiAD üzerindeki her bir noktada hem para piyasası hem de mal piyasası dengededir. AS üzerindeki her bir nokta ekonomideki bütün firmaların fiyat/çıktı kararlarının temsilcisidir. P0 ve Y0, para piyasası ile mal piyasasının dengesi ile ekonomide bulunan firmaların fiyat çıktı kararlarını oluşturdukları dengedir.
15Uzun Dönem Toplam Arz Eğrisi ŞEKİL Uzun Dönem Toplam Arz EğrisiAD eğrisi AD0’dan AD1’e kaydığında, başlangıç denge fiyat seviyesi P0’dan P1’e, çıktı seviyesi Y0’dan Y1’e yükselir. Uzun dönemde ücretlerin tepkisiyle AS eğrisi AS0’dan AS1’e kayar. ücretler tam tepki verdiğinde üretim Y0’a geri dönecektir. Y0, bazen potansiyel GSYİH olarak adlandırılır.
16NEDENLERİNE GÖRE ENFLASYON ÇEŞİTLERİ Nedenlerine göre enflasyon iki türdendir:1. Talep enflasyonu2. Maliyet enflasyonuBu iki türden başka, bir de ek olarak enflasyon beklentisinden kaynaklanan enflasyon vardır.Genelde, tam istihdam düzeyinde, para arzının üretime göre çok daha fazla artması fiyatların artmasına neden olur.
17NEDENLERİNE GÖRE ENFLASYON ÇEŞİTLERİ Talep Enflasyonu:Fiyat düzeyindeki artış, toplam talepteki artışlardan kaynaklanıyorsa, buna talep enflasyonu denmektedir.Toplam talepteki artış, tüketim (C) yatırım (I) devlet harcamaları (G) veya net ihracattaki (NX) artıştan kaynaklanabilir.Ekonominin başlangıçta, tam istihdam düzeyinde bulunduğunu varsayalım. Toplam talepteki bir artış, hem fiyat düzeyini hem de reel GSYİH’yı artırır.
18NEDENLERİNE GÖRE ENFLASYON ÇEŞİTLERİ Firmalar, tam istihdam gelir düzeyinde istihdam yapabilmek için kaynaklarını aşırı yoğunlukta kullanmak zorundadırlar, yani, üretim faktörlerine aşırı talep vardır → ücretler ve diğer girdi fiyatları (maliyetler) artacaktır → SRAS (arz eğrisi) sola kayacak ve fiyat düzeyi daha da artacaktır.Fiyat düzeyinin artması devlet harcamalarını (G) artıracak ve toplam talep eğrisi (AD) sağa kayacak, fiyatlar tekrar artacaktır. Bu prosedür tekrarlanarak fiyat düzeyi sürekli artar. (En çok görüleni G artması ile bütçe açıklarının yaratılması ve bu açıkların para basarak karşılanmasıdır.)Bu duruma, talep artışından kaynaklanan enflasyon spirali denir.
20NEDENLERİNE GÖRE ENFLASYON ÇEŞİTLERİ 2. Maliyet Enflasyonu:Maliyetlerdeki bir artış, kısa dönem toplam arz (SRAS) eğrisini sola kaydırır. Bu durumda, fiyat düzeyi artar (P↑) ve reel GSYİH azalır (Y↓) ve stagflasyon olur.Başlangıçta, ekonomi tam istihdam düzeyinde ise deflasyonist açık ortaya çıkar.Deflasyonist açığın kapatılması için, genelde toplam talebi (AD) artırıcı politikalar uygulanır → genişleyici para politikası veya maliye politikası uygulanır. Bunun sonucunda, (Y ↑) ve aynı zamanda (P↑).20
21NEDENLERİNE GÖRE ENFLASYON ÇEŞİTLERİ Fiyat düzeyinin artmaya devam etmesi, işçilerin reelücretlerini düşürecek, bir müddet sonra nominalücretlerin artırılması (ve sair girdi fiyatlarının) maliyetleriartıracak ve SRAS eğrisi tekrar sola kayacak → P↑ (fiyatlarartmaya devam edecek.)Toplam talebin tekrar artırılması ile prosedürtekrarlanacak. Bu duruma maliyet artışından kaynaklananenflasyon spirali denir.21
23NEDENLERİNE GÖRE ENFLASYON ÇEŞİTLERİ 3. Enflasyon Beklentisi:Enflasyon beklentisi de enflasyona neden olur.Talep enflasyon veya maliyet enflasyon spiralini kontrol edip enflasyonu durdurmak kolay değildir.Dolayısı ile, insanlar enflasyonun devam edeceği beklentisi içinde karar alırlar. Bu nedenle, enflasyon devam eder:- memurlar ve işçiler enflasyon beklentisi ile maaşlarınazam isterler,- bankalar enflasyon beklentisi ile mevduat ve kredilereyüksek faiz uygularlar.23
24NEDENLERİNE GÖRE ENFLASYON ÇEŞİTLERİ Ücretler ve faiz oranının artması firmaların maliyetleriniartırır, kısa dönem arz eğrisi, SRAS sola kayar. Diğertaraftan toplam talep eğrisi AD sağa kayar.Bu sürecin devam etmesiyle, beklenildiği gibi fiyatdüzeyi artmaya devam ederken gelir düzeyindedeğişiklik olmaz.Bir sonraki şekil üzerinde enflasyon beklentisi ilegerçekleşen fiyat artışları gösterilmektedir.24
26ENFLASYONUN EKONOMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Enflasyonun ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerinikısaca aşağıdaki gibi özetleyebiliriz;Ekonomi, bazı ekonomik birimler kazanırken bazılarının kaybettiği bir kumarhaneye dönüşür.Sınırlı kaynakların yanlış yönlendirilmesine neden olur.Etkinlik, adil gelir dağılımı, ekonomik büyüme hedeflerinin elde edilmesini zorlaştırır.26
27ENFLASYONUN EKONOMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ 1. Enflasyonun gelir dağılımı üzerindeki etkisi:Enflasyon faiz oranlarının artmasına neden olur. Reel faiz oranı pozitif ise, parası olan işadamları parasını bankalaya yatırarak, bono ve tahvil alarak kazançlar sağlarlar. Dar ve orta gelirli olan genelde sabit gelirli kişiler tasarruf edip bankaya koyacak paraları çok azdır veya hiç yoktur ve yüksek reel faizden yararlanamazlar.Ayrıca, enflasyon ve dolayısı ile yüksek faiz oranı yatırımcıları yeni yatırım yapmaktan alıkoyar → yatırımlar azalır, işsizlik artar ve ülkede gelir dağılımı iyice bozulur.27
28ENFLASYONUN EKONOMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ 2. Enflasyonun büyüme üzerindeki etkisi:Enflasyon sonucu artan yüksek faiz ortamında yatırımların azalması, ekonomik büyümede yavaşlamaya ve işsizliğin ve yoksulluğun artmasına neden olur.Enflasyon ortamında yatırım yapmak iş adamları için riskli olur çünkü gelecekte fiyatların ne olacağını tahmin edemediklerinden gelecek belirsizdir. İşadamları, ancak çok yüksek kar beklentisi olan sınırlı sahalara yatırım yaparlar. Dolayısı ile yatırımın azalmasıyla ekonomik büyüme de yavaşlar.28
29ENFLASYONUN EKONOMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Faiz oranlarındaki artışın enflasyon artışının altında kalması (reel faiz oranın negatif olması) durumunda ise, insanlar paralarını bankalara yatırmak yerine tüketim harcamalarını artırırlar ve altın, emlak ve döviz gibi üretken olmayan yatırım araçklarına yönelirler.Bu durumda, bankalardaki mevduatlar azalır → yatırımlar için kredi olanakları azalır → yatırımlar azalır ve ekonomik büyüme yavaşlar.29
30ENFLASYONUN EKONOMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ 3. Enflasyonun Dış Ticaret Üzerindeki Etkisi:Ülkemizde fiyatlar genel seviyesi artarken, diğer ülkelerde artmıyorsa, yabancı mal ve hizmetler göreli olarak daha ucuz olacak ve bu durumda ülkemiz ithalatı artacak, ihracatı azalacaktır → ödemeler dengesi negatif etkilenecek → üretim ve istihdam azalacak, ödemeler dengesinde açık varsa daha da artacaktır.Enflasyonun dış ticaret üzerindeki olumsuz etkisini dengelemek için döviz fiyatını artırmak (yerel paranın değer kaybetmesi) gerekmektedir. Dalgalı kur politikasında bu ayarlamayı piyasaların yapacağına inanılır.30
31ENFLASYONUN EKONOMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ 4. Enflasyonun Kaynak Tesisi Üzerindeki Etkisi:Enflasyon kaynakların verimsiz kullanılmasına neden olur.Gelir dağılımı, yatırım, istihdam, büyüme ve ödemeler dengesi gibi çeşitli konularında olumsuzluklara neden olur.5. Enflasyonun Toplumsal Etkileri:Enflasyonun gelir dağılımı, istihdam, büyüme üzerindeki olumsuz etkileri topluma olumsuz yansımaktadır. Uzun dönemde, işsizlik, yoksulluk, dolandırıcılık hırsızlık, şiddet, intihar olayları gibi toplumda çeşitli olumsuzluklara neden olabilir.31
32ENFLASYON İLE İŞSİZLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ : PHILLIPS EĞRİSİ Toplam talep artınca, bir taraftan fiyat düzeyini artırırken diğer taraftan üretimi artırdığından, istidamı da artırmakta, yani işsizliği azaltmaktadır.Enflasyon oranı ile işsizlik arasında bir negatif ilişki vardır. Ekonomide bu negatif ilişki, Phillips eğrisi olarak bilinir.Phillips eğrisi kısa ve uzun dönem olmak üzere iki zaman çerçevesinde incelenir.32
33ENFLASYON İLE İŞSİZLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ : KISA DÖNEM PHILLIPS EĞRİSİ Beklenen enflasyon oranı ile doğal işsizlik oranı ele alındığında enflasyon ile işsizlik arasındaki değiş tokuşu gösterir.Örnek: Tam istihdam düzeyinde doğal işsizlik oranı %6 ve beklenen işsizlik oranı %12 ise, kısa dönem Phillips Eğrisi bu noktadan geçen aşağı doğru eğilimli eğridir.Beklenen enflasyon oranı %12 ise AD0 ‘dan AD1 kayarsa, SAS0 ise SAS1 kayarsa gerçekleşen ve beklenen enflasyon oranı aynı olacak, işsizlik oranı da doğal işsizlik oranına eşit olacak. Bu durum şekil 9.7 ile 9.8’de A noktası ile gösterilmekte.33
34ENFLASYON İLE İŞSİZLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ : KISA DÖNEM PHILLIPS EĞRİSİ Beklenen enflasyon oranı %12 iken toplam talep fazla artarsa, yani AD0 ‘dan AD2 kayarsa, (SAS0 ise SAS1 kayarken) gerçekleşen enflasyon beklenen enflasyon oranndan daha fazla olacak, işsizlik oranı ise doğal işsizlik oranından daha az olacaktır. Bu durum şekil 9.7 ile 9.8’de B noktası ile gösterilmekte. Beklenen enflasyon oranı %12 iken SAS0 ise SAS1 kayarken, toplam talep değişmez ve AD0 olarak kalırsa, bu durumda gerçekleşen enflasyon beklenenden daha az, gerçekleşen işsizlik oranı da doğal işsizlik oranından daha fazla olacak. Bu durum C noktasıdır.34
36ENFLASYONLA MÜCADELE POLİTİKALARI Enflasyonla mücadelede maliye, para ve kur politikaları uygulanır:Ekonomide talep enflasyonu ve enflasyonist açık varsa, daraltıcı maliye politikası ve/veya daraltıcı para politikası uygulanır.Ekonomide maliyet enflasyonu sonucu stagflasyon varsamaliye ve para politikası firmaların maliyetlerini azaltıcı ve üretimi artırıcı şekilde olmalı. Bu durumda, firmalara düşük faizli krediler sağlanmalıdır.Aynı zamanda verimliliği artırıcı AR-GE programları desteklenmelidir.36