Beyaz Rusya'daki çalkantılı olaylar ve Lukashenka'yı devirmeye yönelik darbe baskını açıkça başarısız oldu. Militanlar şehirlerin sokaklarında kayboldu, kolluk kuvvetleriyle çatışma olmadı, barışçıl protestolar sürüyor ama artık o kadar dokunaklı değiller. Her şey başladığında, protestoların kitlesel karakteri, toplumdaki mevcut rejimin ciddi bir şekilde reddedilmesinden bahsetti, Lukashenka'nın silinip gideceği, artık direnemeyeceği görülüyordu.
Ülkedeki mevcut durumdan, yetkililerin ve muhalefetin Batı ve Rusya ile ilgili eylemlerinden, Lukashenka'yı devirmek için belirlenen görevin yerine getirilmediği, darbecilerin ana güçlerinin düzensiz ve morali bozuk, yaralarını geri çekip yaladığı açıktır. Tam bir zaferden bahsetmek için henüz çok erken, darbenin yankıları bir süre ülke çapında yayılmaya devam edecek ve toplumu heyecanlandıracak, ancak “Avrupa'nın son diktatörü” rejimi direnmeyi başardı.
Muhalefet ıskaladı
Lukashenka'nın zaferine ne katkıda bulundu? Muhalefetin eylemlerinde yenilgiye yol açan çok fazla taktik ve stratejik hata vardı. Belarus toplumunu cumhurbaşkanına karşı yükselten ve ilk kez kitlesel bir şekilde sokağa çıkardıktan sonra, sadece destekçilerini değil, Lukashenka'dan hoşnut olmayan sıradan insanlar da, darbenin tüm sürecini taktiksel olarak organize edemedi. Ana hatalardan biri, eylemleri planlayan ve koordine eden tek bir karargah eksikliğidir. Polonya'dan sosyal ağlardaki itirazlar, hızla değişen bir ortamda hızlı bir şekilde yanıt vermek ve kalabalığın uyumlu eylemleri hakkında kararlar almak gerektiğinde, "sahada" açık ve iyi koordine edilmiş çalışmanın yerini alamaz.
Darbeciler eğitimli militanları sokaklara taşıdı, ancak kolluk kuvvetlerinin beklenmedik bir şekilde sadık direnişini kırmak için çok az kişi vardı. Kolluk kuvvetlerinin iyi eğitimli taktiklerine ancak karargah ve saha komutanları tarafından ustaca yönetilen iyi eğitimli militan müfrezeleri tarafından direnilebilir; dahası, kolluk kuvvetleri, azmettirenleri ustaca tespit etti ve onları tören yapmadan etkisiz hale getirdi.
Muhalefet, eylemlerinin stratejik hedefini açıklamadı, ana slogan ("Ayrıl") acil taktik görevi belirledi, ancak daha sonra ne yapılacağını, protestocuların çoğu anlamadı. Yanlışlıkla siyasi Olympus'a giren "aşçı" Tihanovskaya'nın Lukashenka için değerli bir yer değiştirebileceğini iddia etmek saçma. Karizmatik protesto liderlerinin ve "taht" için yarışanların yokluğu darbenin amacını aşındırdı. Seçimleri "daha sonra" yapma vaadi, yalnızca taraftarları şaşırttı ve muhalefetin değerli bir liderin olmamasından söz etti.
Muhalefet, görevdeki cumhurbaşkanından hoşnut olmayanların kendi tarafında kitlesel çekiciliği için herhangi bir siyasi program öne sürmedi. Tüm protestolar Lukashenka'nın iktidardan uzaklaştırılması sloganıyla, sanki tüm siyasi, ideolojik ve ekonomik sorunları çözmesi gerekiyormuş gibi yapıldı. Bu tür eylemlerin kendi mantığı vardı: siyasi programı açıklamadan muhalefet, çeşitli nedenlerle Lukashenka'yı ana kötülük olarak kabul ederek ortadan kaldırmak isteyen ve bundan sonra ne yapacağını gerçekten düşünmeyen birçok insanı kendi tarafına çekti.
Muhalefetin büyük bir başarısızlığı, birçok taraftarını şok eden ve onları yabancılaştıran darbenin aktif aşamasının başarısızlığından sonra programının açıklanmasıydı. Program iyi biliniyor. Ana yönler değil: Rusya ile tüm ilişkilerin kesilmesi, bir devlet ideolojisi olarak "Litvanyacılığın" ilan edilmesi ve NATO ve AB'ye giriş. Belarus toplumu bu önermeleri kabul etmiyor. Ve böyle bir program, görünüşe göre Polonya'dan sadece yuvarlak bir aptal tarafından seslendirilebilirdi. Ortaya çıktığında, herkes bunun bir provokasyon olduğunu yazdı, ancak muhalefet karargahı buna imza attı ve böylece Lukashenka'ya karşı zaferlerine son verdi.
En başından beri, muhalefetin tam olarak bu programa göre hareket ettiği açıktı, ancak bunu ancak zaferden sonra, geri dönüşün olmayacağı bir zamanda dile getirmeleri gerekiyordu. Çok zayıf ve dar görüşlü siyasi stratejistler muhalefetle sonuçlandı, Batılı küratörlerin eli bugünkü Belarus'un gerçeklerinden uzaklaştı. Lukashenko derhal bu hatadan faydalandı ve böyle bir programın neye yol açacağını ayrıntılı olarak anlattı ve kanıt olarak Ukrayna örneğini gösterdi.
Grevler, Lukashenka ekibinin çöküşü
Yetkililer darbenin aktif aşamasını bastırdıktan sonra muhalefet ülke ekonomisini ve devlet kurumlarını felç etmek için genel grev fikrini uygulamaya çalıştı. Militanlardan daha kötü olabilirdi, Lukashenka o zaman pek direnemezdi. Bu amaç gerçekleşmedi, sosyal ağlarda önde gelen işletmelerde ilan edilen grevler blöf oldu, bazı işletmelerde oluşturulan grev komiteleri işçileri grevlere ikna edemedi ve kısmen başladıkları yerde yönetim hızla anlaşmayı başardı ve grev hareketi tomurcuklanırken sona erdi.
Muhalefetin barışçıl yürüyüşlere ve mitinglere geçişi mevcut rejim için bir armağandı, şiddetli baskılarını derhal durdurdu, bazı durumlarda hukuka aykırı güç kullanımından dolayı özür diledi ve kontrol noktalarında ve işletmelerin topraklarındaki provokasyonları seçici olarak söndürmeye başladı. Yetkililer, muhalefetin barışçıl yürüyüşlerine, yandaşlarının ülkenin farklı şehirlerinde giderek genişleyen ve kitlesel bir karaktere bürünen barışçıl yürüyüşleriyle karşı çıktı.
Lukashenka'nın çevresini bölme ve bir kısmını ihanete ikna etme girişimleri de başarısız oldu. Sadece birkaç büyükelçi muhalefeti desteklediğini açıkladı ve hepsi bu kadar. Lukashenka'nın ekibinin beklenmedik bir şekilde uyumlu olduğu ortaya çıktı, çünkü güçlerinin cumhurbaşkanının gücüne dayandığını ve devrilirse, kaçınılmaz bir kaderle karşı karşıya kalacaklarını anladılar. En önemlisi, silovikinin başkana sadık olduğu ortaya çıktı; Lukashenka, onların desteği olmasaydı, darbenin ilk aşamasında devrilmiş olacaktı.
Her zaman olduğu gibi, yaratıcı ve bilimsel entelijansiyanın bir kısmı protestocuların yanına gitmeye başladı - halka "kanlı rejimi" değiştirme ihtiyacı hakkında çağrı yapmaya başladılar. Yozlaşmış medya eliti de hızla içeri girdi, Belarus radyo ve televizyonundaki bireysel temsilcileri, yetkililer hakkında sert açıklamalarla kamuoyuna istifa etmeye başladı. Bütün bu eylemler ne ortakları ne de toplum tarafından desteklenmedi ve yetkililer güçlerini göstermeye başladığında, bu akış keskin bir şekilde azaldı.
Batı ve Rusya'nın konumu Belarus krizinin çözümünde belirleyici bir rol oynadı. Batı, 2014'te Ukrayna'da olduğu gibi birleşik bir pozisyona sahip değildi, bu sefer değildi, uluslararası durum farklıydı, önde gelen Batı ülkelerinin kendilerine ait pek çok sorunu var, şimdi Rusya'ya karşı birleşik bir cephe oluşturmaya niyetli değiller.
Batı reaksiyonu
Belarus'taki darbenin başlatıcıları ve kışkırtıcıları, kendilerini Belarus halkının kaderinin hakemi olarak hayal eden ve uzun süredir Belarus'u Rusya'dan ayırmak, zayıflatmak ve Belarus sanayisini ve satış pazarlarını ele geçirmek amacıyla kanıtlanmış “renkli devrimler” teknolojisini kullanarak bir darbeye hazırlayan Avrupalı sınırlayıcılar Polonya ve Litvanya idi. Seçimlerin tanınmaması, Rusya ile entegrasyon süreçlerinin dayandığı Lukashenka rejimini yıkma sürecini başlatmak için sadece bir bahaneydi.
Bu iki sınırlandırıcının Belarus topraklarında kendi görüşleri vardı ve Avrupa Birliği'nin çıkarlarına değil, Belarus'u parçalamak ve Avrupa kıtasındaki ekonomik ve siyasi konumlarını güçlendirmek amacıyla bir darbe hazırlıyorlardı. Polonya, önümüzdeki yıldan itibaren Avrupa Birliği'nin mali desteğinden mahrum kalacak, Belarus'taki ürünleri için pazarlara ve ayrıca Belarus endüstrisinin lezzetli parçalarını elde etme fırsatına ihtiyaç duyacak. Ayrıca, Büyük Polonya'nın Baltık devletleri, Ukrayna ve Beyaz Rusya'nın da dahil edilmesiyle "Doğu Avrupa Birliği" nin başına geçme hedefiyle "denizden denize" Polonya-Litvanya Topluluğu'nun yeniden canlanmasına ilişkin hırsı ve naif rüyaları burada hüküm sürdü. Rusya'yı Avrupa'dan ayıran "Baltık-Karadeniz koridoru" nun yaratılmasını unutmuyorlar. Litvanya ise Polonya'nın yeniden canlanmasını engellemeye çalışıyor, Lukashenka'nın Belarusluları Litvanyalılarla tek bir ulus olarak tanımayı amaçlayan "Litvanyacılık" politikasını destekliyor ve Rus köklerini inkar ediyor. Dahası Litvanya, zayıflamış bir Beyaz Rusya'yı yutmaktan çekinmiyor.
Önde gelen Avrupa güçleri - Almanya ve Fransa - tamamen farklı bir pozisyon aldı. Beyaz Rusya'yı ondan ayırarak Avrupa'daki ana rakipleri Rusya'yı zayıflatmaktan çekinmediler, ancak aynı zamanda Ukrayna'daki gibi başka bir çatışmaya da kesinlikle ihtiyaçları yoktu. Dengeli bir politika izlediler, seçimleri haksız kabul ettiler ve Ukrayna senaryosunun tekrarlanmasını istemediklerini söyleyerek bu krize müdahale etmediler. Polonya ve Litvanya'nın, Tikhanovskaya'yı seçilmiş cumhurbaşkanı olarak tanıma kararını Avrupa Birliği'nden geçirmeye yönelik küstah bir girişimini engellediler, Belarus'a karşı mali yaptırımların uygulanmasına izin vermediler, kendilerini yalnızca Lukashenko'nun ekibinin üyelerine karşı kişisel yaptırımlarla sınırlandırdılar. ABD genel olarak Lukashenka'yı güç kullandığı için hafifçe azarladı ve ona karşı herhangi bir işlem yapmadı.
Rusya'nın pozisyonu
Rusya'nın dengeli konumu, krizin çözümünde önemli bir rol oynadı. Geçtiğimiz altı ay içinde Lukashenka, Rusya ve sendika antlaşması hakkında hoş olmayan pek çok şey söyledi ve Rus liderliğinin ondan isteyeceği bir şey vardı, ancak duygular galip geldi, ancak ölçülü hesaplamalar yapıldı. Lukashenka'nın düşüşüyle, Belarus kesinlikle Batı'ya gitti, onun yerini alacak kimse yoktu, sendika anlaşması unutulabilirdi. Ne kadar kötü olursa olsun, en azından bir süre koltuğunda tutulması gerekirdi. Putin, Lukashenko'yu yeniden seçildiği için ilk tebrik edenlerden biriydi ve böylece meşruiyetini tanıdı ve Batı'ya Lukashenko'yu terk etmeyeceğini gösterdi.
Batı sinyali anladı, Almanya, Fransa ve Avrupa Birliği'nin Belarus krizinin çözümüne ilişkin liderliği, Merkel'in çağrılarına cevap vermeyi reddeden Lukaşenko'yu değil, krizi çözmenin anahtarının Rusya cumhurbaşkanının elinde olduğunu çok iyi anladıkları için Putin'i çağırmaya başladı. Putin, krizin Belarus'un bir iç meselesi olduğunu ve dışarıdan kimsenin müdahale etmemesi gerektiğini açıkça söyledi. Almanya'nın, Belarus pahasına Polonya'nın ABD'nin Avrupa vasalını güçlendirmekle hayati derecede ilgilenmediği ve Polonya girişimlerini desteklememeyi amaçladığı da unutulmamalıdır.
Lukashenko ile 16 Ağustos'ta yapılan telefon görüşmesinin ardından Kremlin'in internet sitesi, Rusya'nın sonuna kadar duracağından özellikle şüphe edenlere şunları söyledi:
“Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra Belarus'taki durumun tartışılmasına, cumhuriyete dışarıdan uygulanan baskı da dahil olmak üzere devam edildi. Rus tarafı, Birlik Devletinin Kurulmasına İlişkin Antlaşmanın ilkeleri temelinde ve gerekirse Toplu Güvenlik Antlaşması Örgütü aracılığıyla ortaya çıkan sorunların çözümüne gerekli yardımı sağlamaya hazır olduğunu yineledi.
Bu ipucu da anlaşıldı, 18 Ağustos'ta Pentagon'un başkanı Shoigu'yu aradı ve "dünyadaki durumu tartıştılar". Aynı gün, özel uçuş birimi "Rusya" nın Tu-214 VPU uçağı, habersiz bir görevle Minsk havaalanına indi ve krizi çözme süreci daha yapıcı bir yönde ilerledi. Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel, Putin ile düzenli olarak görüşüyor ve görünüşe göre Belarus krizini onunla çözme eylemlerini ilişkilendiriyor.
Aynı zamanda, Lukashenka'ya karşı, her ikisi de uzun süredir Lukashenko'nun muhalifleri olan, Belaruslu göçmenlerin bulunduğu Rus medya alanında geniş bir kampanya yürütüldü ve yürütülüyor: sözde uzman Bolkunets ve Ekonomi Yüksek Okulu temsilcisi, siyaset bilimci Suzdaltsev. İfadelerde utanmadan ve özellikle delillerle uğraşmadan, Lukashenka'da suçlanan Gazprom'u oynayarak, onu derhal iktidardan çıkarma ve neye yol açacağı bilinen muhalefet ile müzakerelere başlama ihtiyacını kanıtladılar. Ayrıca Lukashenka'ya karşı çalışan, gelecek vaat eden Mazepin soyadına sahip Belaruslu Rus "Uralchem" in sahibi, Rusya'nın kalkınmasına değil Letonya'daki liman terminallerinin inşasına yatırım yapıyor. Lukashenka yoldayken Belaruskali'yi örtbas etmeyi veya devralmayı ve gübre pazarında tekel olmayı çok ister.
Rusya ve Batı'nın desteğini alan Lukashenko, saldırıya geçti, halkın önünde mitinglerde konuşmaya, fabrikalara gitmeye ve işçilerle konuşmaya başladı. Savaşan karakterini gösterdi ve geri adım atmadı, "ancak öldürülebilir" dedi. Darbecilerin liderleriyle de vidaları sıkmaya başladı, Başsavcı, koordinasyon kurulu üyeleri hakkında devlet iktidarını ele geçirmeyi amaçlayan "vatana ihanet" yazısı ile ceza davaları açtı. "Konsey" üyelerinden bazıları düşüncelere daldılar ve bu anayasaya aykırı eğitimi bırakmaya başladılar.
İç ve dış faktörlerin kombinasyonu ve Lukashenko'nun esnekliği, kritik bir durumda iktidarı elinde tutmasına izin verirken, toplumun önemli bir kısmının onu desteklemediği ortaya çıktı. Halkın güvenini kaybetti ve onu geri getirmesi pek olası değil. Yanlış hesaplamalar ve Rusya ile Batı arasında fırlatılanlar için affedilmedi, devletteki tüm konulara yalnızca bir kişi karar verdiğinde halk onun otoriter yönetiminden bıkmıştı. Sovyetler Birliği'nin parçalarından birinde, en iyi fetihlerini ve nüfusun sosyal koruma ilkelerini korudu, ancak sistemi daha fazla geliştiremedi ve ayrılmak zorunda kaldı.
Durumu istikrara kavuşturmak için geçici tedbir: Şimdilik iktidarda kalması gerekiyor. Muhtemelen ona tek bir çıkış yolu olduğu açıklanmıştı - Rusya ile yakın entegrasyon ve iktidarın Rus yanlısı haleflerine devredilmesi. Bu süreç çoktan başladı, Lukashenka siyasi reformun başladığını ve yeni bir anayasanın kabul edildiğini ve ardından seçimler yapılacağını duyurdu. Onun liderliğinde, iktidarın devri, Batı yanlısı seçkinlerin ve STK'ların tasfiyesi, Rusya merkezli bir elitin oluşumu ve yeni liderlerin atanması için hazırlıklar başlamalıdır.
Beyaz Rusya'nın siyasi sistemi, gerçek siyasi partiler ve aklı başında muhalefetle, "Litvanyacılık" fikirleri yerine tarihsel Rus birliği devlet ideolojisiyle, sanayinin daha etkin devlet yönetimi ve Rus ekonomisine gerçek entegrasyonla daha açık hale gelmelidir.
Sendika anlaşmasının taraflarından biri olan Rusya, tarihsel olarak ilişkili halkları entegre etme ve Belarus toplumunda Rus kimliğini geri kazanma fikrini geliştirebilir. Beyaz Rusya toplumu ve özellikle genç kuşak ile açık bir diyaloğa ihtiyaç vardır, bu da Rusya ile entegrasyonun avantajlarını ve Beyaz Rusya'nın Batı'ya yürüyüşte çöküşünü açıklamaktadır.
Trajik Belarus olaylarında önemli bir artı var: Lukashenka için Batı'ya giden yol kapalı, koşullar onu Rus yönünü ilerletmeye zorluyor ve Rusya için Belarus'u Rus çıkarları alanında tutmak, güvenliğini batı yönünden sağlama stratejisinin bir parçası. Tarafların çıkarları örtüşmektedir ve Belarus'un karşılıklı olarak yararlı şartlarda kademeli olarak Rusya'ya entegrasyonu olasılığı vardır.