Niteliğin Ebatları
Nitelik kavramının daha iyi anlaşılmasına dayanakçı olmak emeliyle Garvin tarafından 1987 senesinde ortaya atılan, hali hazırda yaygın biçimde kullanılan bir sınıflandırmayı ele alacağız. Burada bir mahsulün niteliği sekiz ebatta değerlendirilir: 1. Performans: Bir mahsulün esas işlev özellikleri anlamına gelen performans, misalin bir araba için sürat, konfor; bir televizyon için renk, ses, görüntü vb. özellikler olabilmektedir. Hizmet […]
Nitelik kavramının daha iyi anlaşılmasına dayanakçı olmak emeliyle Garvin tarafından 1987 senesinde ortaya atılan, hali hazırda yaygın biçimde kullanılan bir sınıflandırmayı ele alacağız. Burada bir mahsulün niteliği sekiz ebatta değerlendirilir:
1. Performans: Bir mahsulün esas işlev özellikleri anlamına gelen performans, misalin bir araba için sürat, konfor; bir televizyon için renk, ses, görüntü vb. özellikler olabilmektedir. Hizmet şirketlerinde ise performans, servis sürati ve bekleme zamanının azlığı ile ölçülebilir.
Yanıt aranan sual: Mahsul misyonunu yapıyor mu?
2. Eminlik: Mahsulşan kullanım ömrü içerisinde kendisinden beklenen tüm işlevleri bütün olarak yerine getirip getirmediğinin kriteridir. Ölçülebilen bir özellik olan eminlik, vasati ilk bozulma zamanı, bozulma müddetleri arasındaki yarıyıl vb. olabilir.
Yanıt aranan sual: Mahsul ne sıklıkla bozulur/arıza yapar?
3. Dayanıklılık: Bir mahsulün kullanım ömrünün uzunluğudur. Genellikle müşteriler mahsul dayanıklılığının muhakkak şartlarda test edilerek yazılı olarak onaylanmasını istemektedirler. Teknolojik açıdan dayanıklılık, bir mahsulün deformasyona uğrayıncaya kadar olan kullanım zamanını ifade etmektedir.
Yanıt aranan sual: Mahsul en fazla ne kadar kullanılabilir? kaç ay, kaç sene, vb.
4. Servis: Bir mahsulün bakımının ya da bozulduğunda onarımının ne süratte ve nasıl bir maliyet karşılığı yerine getirildiğinin kriteridir.
Yanıt aranan sual: Mahsulşan onarımı/bakımı ne kadar basittir?
5 Estetik: Estetik, alıcıların beş duyusuna hitap eden mahsul özellikleridir. Başka bir deyişle,* mahsulün kullanıcının temennilerine uygun bir estetik yapıyı sağlayabilmesidir.
Renk ambalaj, şekil gibi özellikler mahsulün performansını doğrudan etkilememekle beraber, alıcı alkışlarına müteveccih estetik özellikler olarak nitelendirilebilir.
Yanıt aranan sual : Mahsul neye eş nasıl görünür?
6.Özellikler: Özellik sözcüğü bir mahsulün esas işlevini bitiren kavram olarak nitelendirilebilir. Nitelik bu ebadı için, havayolu firmasının uçuşlarda verdiği fiyatsız ikramlar; çamaşır aygıtının pamuklu ya da yünlü programı misal olarak sayılabilir.
Yanıt aranan sual: Mahsul neler yapar?
7. İdrak Edilen Nitelik: Alıcılar her zaman tümörünün tüm özellikleriyle alakalı detaylı bilgiye sahibi değildirler ve böyle vaziyetlerde dolaylı bir ekip kriterler kara vermelerinde ehemmiyetli rol oynamaktadır. Reklam faaliyetlerinde yaratılan tümörün imajı, marka imajı gibi etmenler mahsul niteliğinin alıcı tarafından pozitif veya negatif idrak edilmesinde oldukça ehemmiyetlidir.
Yanıt aranan sual: İşletmenin ya da mahsulün şanı nasıl?
8. Uygunluk: Uygunluk mahsulün tasarımının ve işleyiş özelliklerinin evvelden tanımlanmış standartlara uyup uymama derecesidir. Uygunluk, niteliğin teknik ebadı a ın a alıcı veya kullanıcıya fikir vermektedir.
Yanıt aranan sual: Mahsul bütün olarak planlandığı gibi üretilmiş mi?
Yukarıyadaki müzakereden nitelik kavramının çok ebatlı olduğunu görülür. Dolayısıyla “nitelik nedir?” sualinin kolay ve tek bir yanıtı olamayacağı anlaşılır. Öbür taraftan mühendislik uygulamalarında üzerinde yoğun biçimde durulan ananesel bir tanıma yoğunlaşacağız.
Ananesel tanım: “Nitelik kullanıma uygunluktur.”
Kullanıma uygunluğun iki cephesini ifade eden iki nitelik tipi vardır: Tasarım niteliği ve uygunluk niteliği.
Tasarım niteliği; üretilen mahsul veya hizmetin alıcının arz ettiği kalitelere sahip olması başka bir deyişle bu istek ve gereksinimleri karşılama derecesidir. Tasarım niteliği mahsulün fiziksel yapısı ve performans özellikleri gibi kavramlardan faydalanılarak planlanır Ağırlık ebat hacim, dayanıklılık gibi fiziksel özellikler, koku, renk, biçim, görünüş gibi estetik özellikler mahsulün tasarım niteliğini tanımlayan etmenlerdir. Dolayısıyla yukarıyada Garvin’in sınıflandırdığı nitelik ebatlarından ilk yedisi tasarım niteliğiyle alakalıdır.
Uygunluk niteliği, üretilen mahsul veya hizmetin tanımlanmış alıcı arzlarına uyması-nın bir kriteri olarak ortaya çıkan bir kavramdır. Tasarım niteliğiyle karşılaştırıldığı zaman uygunluk niteliği ölçülebilir bir kavramdır. Başka Bir Deyişle bu kavram; “üretilen mahsul tanımlanan özelliklere ne miktarda geçim sağlıyor? Standartlara ve kullanıma uygunluğu yeterli mi? Tanımlanan uzunluk ile üretilen parçanın uzunluğu birbiriyle örtüşüyor mu?” gibi suallere yanıt arar. Uygunluk niteliği Garvin’in sınıflandırdığı nitelik ebatlarından sonuncusudur.
Uygunluk niteliği imalat süreçlerinin tercihi, malzemenin tercihi ve niteliği, çalışanların tecrübe seviyeyi, kullanılan nitelik hakimiyet usullerinin aktifliği, çalışanların nitelikli imal mevzusundaki motivasyonu gibi bir hayli etmene bağlıdır.
Yazar:Oguzhan Sahna