Namazlar kısaltılabilir mi? Evet namazlar kısaltılabilir; ancak koşulların oluşması gerekir.
Kur’an’da şöyle buyrulur:
“Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman, kafirlerin size zarar vermesinden korkarsanız, namazı kısaltarak kılmanızda bir beis yoktur; zira kafirler sizin apaçık düşmanınızdır.” (Nisa 101)
Devamındaki (102) ayette, şayet Resulullah as’ın önderliğinde namaz kılınıyorsa, o zaman orada bulunan tümünün namaza durması değil, bir kısmının Resulullah as ile namaza durması, diğer kısmının da nöbet tutması istenmektedir.
Ardından, namaz kılanlar nöbet tutar; diğerleri Resulullah ile beraber namazlarını eda ederler.
Bu ayeti günümüze taşırsak, tehlike ve korkunun olduğu bir durumda ve cemaat halinde namaz kılınacak ise, bir kısmının kılması, diğer bir kısmının nöbet tutması gerekir. Ardından, kılanlar nöbet tutar; kılmayanlar da ikinci bir cemaat yaparak namazlarını kılarlar.
Tehlikenin ve korkunun durumuna göre, dört rekatlı namazları ikişer rekat olarak kılabilirler.
103. ayette, “… güvenliğe kavuştuğunuz zaman namazı eksiksiz kılın” buyurması, namazların sadece tehlike ve korku zamanlarında kısaltılabileceğini belirtmektedir.
Bu ayeti dikkate almadan, yolculuk esnasında hiçbir sıkıntı ve korku olmadan namazları kısaltmak doğru bir uygulama değildir.
Yani, namazların kısaltmasının illeti vardır; o da korku, tehlike ve sıkıntılardır. Bu illeti görmezlikten gelip her türlü konforlu yolculukta namazlarını kısaltanlar yanılmaktadırlar.
Bakara suresi 238,239 da da “güvenlik”ten söz edilmekte ve şöyle buyrulmaktadır:
“Namazlara ve salatu’l-vustaya (namazı hakkıyla eda etmeye) özen gösterin. Gönülden bağlanarak Allah’ın huzurunda durun.” (Bakara 238)
Salatu’l-vusta namazına farklı anlamlar verilmiş olsa da Allame Mevdudi’nin dediği gibi, herhangi bir vakit namazı değil, “hakkıyla eda edilen namaz” demektir.
239 da ise şöyle buyrulmaktadır: “İster yaya/yürürken, ister binek üzerinde olun, eğer herhangi bir tehlikeden korkuyorsanız, güvene kavuştuğunuzda Allah’ın size öğrettiği şekilde kılın.”
Bu ayete genellikle şöyle meal verilmiştir: “Eğer bir tehlikeden korkuyorsanız, yürürken veya binek üzerinde namaz kılın…”
Bu mealin yanlış olduğu kanaatindeyim; çünkü tehlike ve ona bağlı olarak korku varsa, yaya veya binek üzerinde olmak güvenli kılmaz. Aksine daha da korkuyu artırır.
Dolayısıyla ayetlerin bağlamını dikkate aldığımızda, ister yaya, ister binek üzerinde olalım, eğer herhangi bir tehlikeden korkuyorsak, namazlarımızı mümkün ise “cem etmeye”, o da değilse, güvene kavuştuğumuzda Allah’ın bize öğrettiği şekilde kılmamız gerekir.
Evet, Nebi as, başta Hendek savaşı olmak üzere savaş ve tehlikeli durumlarda namazlarını kılamamış ve “tehir” etmiştir. Nebi as’ın tehlike esnasındaki sünneti budur. Yürürken veya devesinin üzerinde namaz kıldığı medlul değildir.
Namazların cem edilmesine gelince; Nebi as’ın, Arafat’ta öğle vaktinde öğle ile ikindiyi, Müzdelife’de yatsı vaktinde akşam ile yatsı cem ederek kıldığı mütevatir derecesinde bilinen bir husustur.
Ayrıca Nebi as’ın hiçbir korku ve sefer hali yok iken de namazları birleştirdiği hadisçiler tarafından pek çok kanalla rivayet edilmiştir. Dolayısıyla ihtiyaç halinde her Müslüman, öğle ile ikindiyi, akşam ile yatsıyı cem etme hakkına sahiptir.
Mezheplerin, namazların cem edilmesi ile ilgili görüşleri şöyledir:
Hanefiler, sadece hac esnasında cem yapılması gerektiğini söylerken, Şafiiler, Malikiler ve Hanbeliler yolculuk, hastalık ve başka sebeplerden ötürü de namazların cem edilebileceğini belirtmektedirler.
Caferiler ise her halükarda cem yapılabileceğini kabul ederler. Onlara göre öğle ile ikindi, akşam ile yatsı vakitleri iç içedir. Biri bitmeden öbürü başlar. O yüzden peşpeşe kılarlar.
Özetlersek, dört rekatlı namazlar tehlike, korku ve benzer sıkıntılardan dolayı ancak iki rekat (kısaltılarak) kılınabilir. Bu illetler dışında normal yolculuklarda kısaltmak doğru değildir.
Yine tehlike, korku ve benzer sıkıntılardan dolayı namazları yaya veya hayvan sırtında kılmak da doğru değildir. Böylesi durumlarda namazların cem edilmesi, o da imkan dışı ise ertelenmesi gerekir. Şayet yaya (yürürken) ve hayvan sırtında kılınmaya çalışılırsa, o namaz değil, sadece Allah’ı zikir ve tesbih etmek olur.
Selam ve muhabbetlerimle…