Çoğu Afrika cichlidi, anneliğe özgü şekilde “ağızda kuluçka yapan” tabirini alır. Ağızda kuluçka yapanlar, yavrularının gelişim sürecinde onların en savunmasız olduğu dönem için bir yöntem geliştirmiştir: Yumurtalarını (yavrularını) ağızlarında taşırlar!
Erkeğin döllediği yumurtalar dişi tarafından alınır ve dişinin ağzının içinde 21 ila 36 gün sürecek bir kuluçka başlar. Bu süre, türden türe ve su sıcaklığına göre değişkenlik gösterir. Yumurtaları tutarken, dişi yem yemez ve bu süreç dişi için oldukça güç geçer; özellikle erkek ve dişi bir aradaysa, erkek dişiyi bir kez daha çiftleşmek amacıyla kovalayacaktır. Ancak, gözlemlerime göre kuluçka süresinin son haftasında dişi, pul yemlerden bir miktar, çoğunlukla da yavruların yemesi açısından alır. Yumurta keseleri gözden kaybolduğunda yavrular serbest yüzer hâle gelir ve anneleri onları bırakır.
Çoğu erkek cichlidin (ve bazı dişilerin bile) anal yüzgecinde “yumurta noktaları” bulunur. 1 ila 12 adet yumurta noktasına sahip erkek cichlidler gördüm. Bazılarının sırt yüzgecinin arka ucunda da noktaları vardı. Bu yumurta noktaları dişiyi üremeye teşvik etmede veya dişinin yumurtalarının dolaylı yoldan döllenmesinde yardımcı olduğu görülmektedir.
Bunlara yumurta noktaları denir, çünkü dişiye bunlar yumurta olarak görünür. Yumurtalarla (tahminime göre) aynı büyüklükte ve renktedirler. Ayrıca, erkek titreme dansını yaparken, bu noktalar dalgalanır. Erkeğin yüzgecindeki bu noktaların hareketlenmesi, ya dişinin yumurtalarını yaymasına, ya da eğer yumurtaları ağzına almışsa, geride yumurta kalmış olduğunu düşünmesine neden olur. Dişi ağzını aralayacak ve yumurta sandığı noktaları yakalamaya çalışacaktır. Bu esnada, erkek spermlerini suya salacak ve yerde bulunan veya önceden dişinin ağzına aldığı yumurtaları dölleyecektir.
Erkek bu süreci düzinelerce defa tekrarlar ve süreç ancak dişinin ilgisinin kaybolmasıyla son bulur. Birkaç düzine seferden sonra, döllenmenin başarısı konusunda dişinin ikna olacağı bana mantıklı geliyor. Erkeğin dans edişleri ve dişinin buna ilgi göstermeleri sırasında erkeğin her defasında sperm salgılayıp salgılamadığı konusunu ise bilmiyorum, muhtemelen salgılamıyordur.
İlginçtir ki, eğer döllenmemişlerse, dişi kuluçka sürecinde yumurtaları tükürecektir. Yumurtaları ağzında tuttuğu dönemde dişinizi yakından gözlemlerseniz, taşıdığı yumurtaların sayısında birkaç gün içinde azalma görebilirsiniz. Hatta tam tükürdüğü ana tanık olma şansına (veya şansızlığına) sahip olabilirsiniz. Tükürülmelerinden sonra, eğer akvaryumda başka balıklar da varsa, yumurtaların etrafta uzun süre kalması pek mümkün değildir. Geçenlerde kusturduğum Protomelas taeniolatus’tan ise yavruların yanında çatlamamış yumurtalar da çıktı, ama deneyimlerime göre bu nadir gerçekleşen bir olaydır.
Eva Hert’in yaptığı çeşitli çalışmalara göre, yumurta noktaları döllenme için muhakkak gerekli değildir, ama dişiler bu noktalara sahip erkekleri tercih eder ve bu noktalar dişileri harekete geçirir. Esasen, Eva Hert yumurta noktalarının dişilerin daha çok yumurta üretmesine neden olduğunu ortaya koymuştur.
Birinci çalışmasında Hert, Haplochromis elegans dişilerinin yumurta noktalarına sahip erkekleri tercih ettiğini göstermiştir. Erkekleri iki gruba ayırmış, yumurta noktaları olmayan erkekleri deney grubu, yumurta noktaları olan erkekleri kontrol grubu yapmıştır. Dişiler, bu iki gruptan yumurta noktaları olan erkekleri daha çekici bulmuştur.
Sonraki çalışmasında ise Hert daha fazla yumurta noktasına sahip erkeklerin dişilerin daha fazla yumurta üretmesine neden olduğunu göstermiştir. Yumurta noktalarına sahip erkeklerle çiftleşen dişiler, yumurta noktalarına sahip olmayan erkeklerle çiftleşen dişilere göre iki kat fazla yumurta üretmiştir. Bu çalışmayı daha sonra Astatotilapia elegans ile yapan Hert, aynı sonuçlara ulaşmıştır.
Yazar: Marc Elieson
Çevirmen: Anıl Altın
Çevirisi yapılan kaynağın linki: http://www.cichlid-forum.com/articles/mouthbrooders.php