Hayır her zaman değil. Bazen de kalır!***
Bunca toz duman ve Suriye gibi karmaşık meseleler arasında çok ayrıntı gibi duran, ama bence son derecede önemli olan bir konuyu Başbakan Erdoğan, konuşurken şöyle bir dile getirdi. Dedi ki, "bir babayiğit çıkar yerli otomobili yapar..."
Bu söze bence Türk kent ve sanayi burjuvazisinin
çok ciddi biçimde kulak vermesi gerekirdi.
Çünkü o sözüyle, Başbakan
, açık biçimde burjuvaziyle arasındaki ilişkinin
niteliğini, özelliğini açıkladığı gibi burjuvaziyle arasında devam eden, cereyan eden ilişkinin kökenlerine ilişkin bir ipucu da veriyor. Açıkçası, Türkiye'deki burjuvaziyi Başbakan yetersiz, hantal, kendi heyecanına, vizyonuna yetmeyen, beklentisine cevap vermeyen, Türkiye'deki oluşumu izleyemeyen bir sınıf olarak tanımlıyor. En azından bugüne kadar bu otomobil konusunda süregelmiş tartışma izlenirse sezgisinin, duygusunun bu olduğunu söylemek mümkün.
Türk burjuvazisi, artık tekrarlamaya gerek var mı, bilmiyorum, devlet eliyle
kurulmuş ve geliştirilmiş (nedense burjuvazi söz konusu olduğunda daima şu "palazlanmış
" sözcüğünü kullanıyoruz) bir sınıf. Türk uluslaşmasının, ulus devletin, cumhuriyetin kuruluşunun
altında bu sınıfsal hamle yatıyor. Burjuvazi bir 20. yüzyıl
olgusudur Türkiye'de. Başlangıçta devleti kuran
bu sınıf (bunu söylerken diğer kurucu unsurları dikkatten kaçırmıyorum elbette) o kurucu cumhuriyetin temel ilkelerine bağlı kaldı. Devlet, kendisini taşıyacak bir sınıf
gereksiniyordu. Burjuvaziyi besledi, büyüttü. O maksatla da devletin yani bürokratik elitin ve askeriyenin
tercihleriyle iç içe yaşadı. Onlarla çatışmadı. Bu, darbeleri destekledi
demektir. Elitist
bir yapıyı halkçı
bir yapıya tercih etti demektir. Çevreyi
yani Anadolu
'yu değil merkezi
yani İstanbul
'u tuttu demektir.
O yapı, savunduğu, benimsediği, yapısal hale getirdiği tüm koşulların tersiyle bütünleşmiş bir iktidarla
yani bugünkü iktidarla
çatışacaktı. Çatıştı. Henüz yeni yeni birtakım uzlaşma kalıpları aranıyor. (Bunu söylerken Tüsiad
'ın bir dönem demokratikleşmenin sağlanması ve arkaik yapının aşılması için harcadığı emeği unutmuyorum. Ama onlar söz konusu değişikliklerin gene kendi sınıfsal partileriyle
olmasını istiyordu. Beklenen adımları attığında dahi bu iktidarla çatışmaktan kaçınmadı.) Gene de işte kendisine "yerli
" bir işlev yüklenince ondan kaçıyor.
***
Nedeni çok açık: Türk kent burjuvazisi
yabana atılmayacak bir emek harcamışsa da gelişme bakımından esas olarak "ithal ikameci
" bir yapıdadır ve elbette risk almayı sevmez
. Hele bugün 70-80 sene sonra büsbütün kendi kendisinin rantiyesi
olduğu bir noktaya gelmiştir. Oysa aynı dönemde Anadolu burjuvazisi
çok daha cesur işler yapmaya başlamıştır.
Şimdi, Başbakan, "bir babayiğit çıkar
" derken metropol/İstanbul
burjuvazisine bütün bu tarihi ve arkadan gelmekte olan, artık iktidar ve devletle bütünleşmeye başlamış Anadolu burjuvazisini
hatırlatıyor. "Siz yapmazsanız onlar yapar" demeye getiriyor sözü.
Siz bu sözlerden yakın dönemde nasıl bir siyasal yapının oluşacağını, en azından siyasetin hangi unsurlar etrafında şekilleneceği sonucunu çıkarmıyorsanız, bir daha düşününüz derim.