KOCAELİ - Cumhuriyet tarihinin sembollerinden biri haline gelen İzmit'teki Türkiye Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları A.Ş. (SEKA) bugün, saat 18.00'de kapanıyor. Fabrikayla bütünleşmiş, birlikte gelişmiş olan kent, sembollerini kaybetmenin hüznünü yaşıyor. 1936 yılında ürettiği ilk kâğıt, faytonlarla henüz bir kasaba görünümündeki kentin sokaklarında gezdirilmiş, bir bayram havası yaşanmıştı. Fabrika binlerce insana iş kapısı olmasının yanı sıra sosyal yaşamı da geliştirdi. İzmit'te ilk spor kulübü SEKA ile kuruldu. Her yerde SEKA iziKadınlardan kurulu kürek takımı 1937'de İzmit Körfezi'nde kürek çekiyordu. Gençler, Kâğıtspor sahalarında farklı spor dallarını öğrendi, İzmitliler sinema ve tiyatroyla fabrikanın içindeki tesislerde tanıştı. Tesis, kâğıtta dışa bağımlı genç Cumhuriyet'in ilk kâğıt fabrikası olmuş, kısa sürede ülkeyi dışa bağımlılıktan kurtarmıştı.SEKA, uzun yıllar İzmit için her şey demekti. Fabrikanın taşıdığı önem, kentin her yerinde her an karşınıza çıkıyor. Daha kentin girişindeki üstgeçitte 'Kâğıt medeniyetin hamurudur' yazıyor. Duraklar 'SEKA' ile anılıyor. Büyük bir meydana, fabrikanın kurucusu Mehmed Ali Kâğıtçı'nın adı verilmiş. SEKA adında cami bile var.Bir kültür yok olacakİzmit denince ilk akla gelen SEKA'ydı. İnsanlar için iş oldu. İlk sinema, tiyatro salonu fabrikada kuruldu. 1940'larda SEKA'nın sinema salonuna en yeni giysileriyle gelen İzmitliler, haftada iki film izleyebiliyordu. İnsanlar, SEKA' nın salonlarında evlendi, plajında denize girdi. Şehirdeki ilk spor kulübünü de fabrika kurdu. Henüz birinci ligin olmadığı zamanlarda mavi-beyaz renklerdeki 'kâğıtçıların takımı', maçlara çıkıyordu. Jimnastik salonunda, tenis kortunda, sahalarında gençler farklı spor dallarını öğrendi. 1937'de kürek ve yelken takımları vardı. Atletizm, güreş, boks gibi spor dallarında Kâğıtspor, uluslararası başarılar kazandı. Fabrikayla birlikte Kâğıtspor da yok olacak. Marşları bile varTeknolojik olarak çağın çok gerisinde kalan SEKA hakkında özelleştirme kapsamında alınan kapatılma kararı, bir tarihin de sonu oldu. Ancak bu karar, fabrika çalışanları için kaygılı günlerin de başlangıcını oluşturdu. SEKA işçileri, dokuz gündür fabrikada direniyor. İşçiler, 'SEKA İzmit'in sembolüdür' yazılı pankartın altında SEKA marşını söyleyerek, umutlarını ayakta tutmaya çalışıyor.Kendilerini SEKA tarihinin ve kültürünün bir parçası gören işçilerin büyük çoğunluğu, henüz bir çocukken çıraklık okulunun sıralarında birlikte oturuyordu. SEKA Meslek Okulu'na 15 yaşındayken başlayıp üç yıl eğitim aldıktan sonra kâğıtçı, daha sonra fabrikada iş arkadaşı, lojmanda komşu oldular.Birlikte büyüdüler, çalıştılar, evlendiler. Çocuklarının doğumunu birlikte kutladılar, yakınlarını kaybetmenin acısını paylaştılar. Fabrikada tanışıp evlenen pek çok çift oldu. Pek çoğunun dedesi ve babası da SEKA'da çalışmıştı. Onlar için SEKA sadece bir fabrika değil, evleriydi. Direnişleri bir bakıma, SEKA'da saklı olan, onunla simgeleşmiş kültürlerini, tarihlerini kaybetmemeye yönelikti.Yılbaşını fabrikanın yemekhanesinde geçirip, yeni yıla sloganlarla girdiler. Mitingler yaptılar.Gece-gündüz fabrikadaDokuz gündür işçiler fabrikadan çıkmıyor. Kurban Bayramı'nı da fabrikada geçirdiler. İzmit'ten yüzlerce insan onlarla bayramlaşmak için fabrikaya geldi. Geceleri, makinelerin arasında uyuyor, gündüzleri ise yemekhanede toplanıyorlar. Eşleri ve çocukları da, işçileri hiç yalnız bırakmıyor. Çocuklar, fabrikanın bahçesinde 'SEKA kapatılamaz' pankartlarının altında oynuyor. Eşleri, yaptıkları börekleri, çörekleri getiriyor, işçiler birbirleriyle paylaşıyor. Yalnız değillerYıllarca çalıştıkları makinelerin arasında ailelerini gezdirerek anılarını anlatan işçilerin en büyük destekçilerinden biri de, fabrikanın emeklileri. Fabrikada işçilerle birlikte kalıyorlar. Nazmi Sapmaz, "25 yıl burada çalıştım. Burada okudum. SEKA'lı olduğum için eşimi, çocuklarımı alarak eylemlere destek olmaya geliyorum" diyor.İşçiler, saatler 21.00'i gösterdiğinde fabrikanın ışıklarını açıp kapatarak, insanların kendilerini unutmamasını istiyor. Fabrikayı gören tepelerdeki evler de ışıklarını açıp kapatarak işçilere eylemlerinde yalnız olmadıklarını iletiyor. Sendika yöneticileri Ankara'da temaslarını sürdürürken, işçiler de karar geri alınıncaya kadar eylemde kararlı. Son kararları, kendilerini makinalara zincirlemek...
Cumhuriyet'in gururu
SEKA İzmit Kâğıt Fabrikası'nın temeli 1934'te İsmet İnönü tarafından atıldı. Genç Cumhuriyet, kâğıt üretiminde tamamen yurtdışına bağımlıyken, SEKA 18 Nisan 1936 günü ilk kâğıdını üretti.İnsanlar, ilk kâğıdı yüzlerine sürüyor, hatıra olarak saklıyordu. Fabrika, 1945'te 20 milyon liralık maddi varlığıyla ülkenin üçüncü büyük sanayi kuruluşu oluyordu. 1950'li yıllarda Türkiye tuvalet kâğıdıyla SEKA sayesinde tanıştı. Gittikçe büyüdü
SEKA, 1970'li yıllarda adeta şahlandı. Fabrikada 7 bin 500 işçi çalışıyordu. Buradan elde edilen gelirle Türkiye genelinde dokuz kâğıt fabrikası daha kuruldu. SEKA, kâğıt hammaddesi olan selüloz ve odun hamurunu kendi üreten tek kuruluştu. Yazı tabı, bilgisayar, fotokopi, gazete, sigara kâğıdı, sargılık kâğıt, oluklu mukavva, karton gibi pek çok kâğıt türü üretiyordu. 1980'lere kadar kapasitesini artıran fabrika, yılda 617 bin ton kapasiteye ulaştı. Ama 1984 yılından sonra SEKA için kapasite artırıcı hiçbir tesis kurulmadı. Özel sektör ulusal kâğıt sanayisine ağırlığını koyarken SEKA küçülüyordu. Yıllarca hiçbir yatırım yapılmayan SEKA, zamanla özel kâğıt üreticileriyle rekabet edemez hale geldi. Makinelerinin pek çoğu durduruldu. Bölümleri kapatıldı. İşçilerin büyük çoğunluğu emekli edildi. Türkiye'nin çeşitli yerlerindeki fabrikaları parça parça satıldı. Fabrika, artık zarar etmeye başlamıştı. İlk direniş sonuç verdi
1998'de ise SEKA özelleştirme kapsamına alındı. Ancak işçiler, fabrikayı işgal ederek direndi ve kararın geri alınmasını sağladı. 2000 yılında zarar ettiği gerekçesiyle SEKA'nın kapatılması veözelleştirilmesi yeniden gündeme geldi. SEKA'nın farklı illerdeki fabrikaları kapatıldı veya özelleştirildi. Bu kez İzmit fabrikasının kapatılması için belirlenen tarih 27 Ocak 2005'ti. 1 Ocak 2005 tarihinde makinelerin üretimi durduruldu. Fabrikanın 600 dönümlük arazisinin İzmit Belediyesi'ne devredilmesi planlanıyor. Hükümet ne önerdi?
Hükümet işçilere, Silifke SEKA işletmesinde iş önerdi. İşçiler, bu fabrikanın da bir-iki ayda kapanacağını söyleyerek teklifi kabul etmedi. Ayrılmak isteyene tazminat ve sekiz ay maaş ödeme teklifine de işçiler sıcak bakmadı. Fabrikada 12 memur, 734 işçi, 108 sözleşmeli olmak üzere toplam 854 personel çalışıyor. Bugün SEKA kapatılacak, çalışanlara yasal hakları ödenerek iş akitleri feshedilecek.İşçiler: Karar değişene kadar eylem sürecek
Selülöz-İş Sendikası Genel Başkanı Ergin Alşan: Fabrika, özelleştirilmesi için yıllardır bilerek zarar ettiriliyor. Çalışan arkadaşlarımız kıdem ve ihbar tazminatlarını da almayacak. Karar değiştirilene kadar direneceğiz, fabrikayı terk etmeyeceğiz.Selüloz-İş Sendikası İzmit Şube Başkanı Adnan Uyar: SEKA'nın kapatılması, birileri için son olarak görünebilir, ama bizim için başlangıç. Eylem sürecek.İşçi İzzet Yöney: Eşim sekiz aylık hamile, bir de okula giden kızım var. 1979 yılında 15 yaşında SEKA Çıraklık Okulu'na başladım. O yaştan beri SEKA'lıyım. Yani burası benim evim. Arkadaşlarımı çocukluktan beri tanıyorum. Ama her şeyimizi, bir tarihi elimizden alıyorlar. 41 yaşından sonra hiçbir yerde iş bulamayız.İşçi Fadıl Çayır: Kâğıtçılığı, SEKA'nın okulunda öğrendim. İsteseler bu fabrika kâr edebilir. SEKA'yı zaman içinde yavaş yavaş satmak için bitirdiler. Bu yaştan sonra üç çocuğumla ne yapabilirim?İsteyen Silifke'ye!
SEKA Genel Müdür Yardımcısı Cavit Bostancı: SEKA İzmit işletmesi teknolojisinin geri kalması yüzünden kapatılma kararı alındı. 10 işçi emekliliğe hak kazandı. Yaklaşık 600 işçinin tazminatlı olarak iş akitleri feshedilecek. Kapatılma süreci içinde yaklaşık 120 işçi geçici olarak birkaç ay burada kalacak. Makinelerin sökümü ve diğer işler için çalışacak. Beş büyük makineden ikisinin satış ihalesi yapıldı, diğerlerinin de ihale hazırlığı sürüyor. Yaklaşık 100 işçiyi Silifke işletmesine göndermeyi planladık. Bunu gönüllülük rızasıyla yapacağız. Gönüllü olarak başvuruları bekliyoruz. 90 memur da bazı kamu kurum ve kuruluşlarına dağıtılıyor. İşten tazminatlı olarak çıkarılacak işçilerin hesaplarına Özelleştirme İdaresi'nce tazminatları yatırılacak. Bu da yaklaşık 17 trilyon lira tutarında. Kimsenin burnunun kanamamasını istiyoruz. Sağduyulu olmak zorundayız. Biz de alınan kararları uyguluyoruz.