Tercümanın Kaynağı (1) – Yorumlamanın Tarihi – Tercüme Yaptırma – Tercüme Yaptırma Fiyatları
Tercümanın Kaynağı
Yorumlamanın Kısa Tarihi
Tarih boyunca Tercümanlık üzerine nispeten az araştırma yapılmıştır. Kısmen bunun nedeni, çoğu zaman söylenen sözün yazılı bir kaydının olmamasıdır. Tercümanın çalışmasına dair çok az kanıt olabilir. Bir tercümanın mevcut olduğu bağlamdan açık olabilir, ancak çoğu zaman tercümanın özel olarak adı veya tarihi belgelerde adı geçmez. Tercüman, tercümesi istenen veya teklif edilen bir dilbilimci veya diploma olabilir.
Sözlü çeviri uzun zamandır var. İnsanlar ortak dili olmayanlarla tanıştıklarında işaret diliyle idare etmek veya her iki dili de konuşabilecek birini bulmak zorunda kaldılar. Bazı insanlar, sınır bölgesinde yaşadıkları için veya ebeveynleri farklı diller konuştuğu için iki dilli bir ortamda büyüdü. Diğerleri bir ülkeden diğerine taşındı ve ikinci bir dil edindi.
Tarihte zaman zaman eğitimli insan grupları, sınırların ötesinde ortak bir dili paylaştı. En önemli örnek, Katolik Kilisesi’nin dili olan ve aynı zamanda bilim adamları, yazarlar ve diplomatlar tarafından da kullanılan Latince’dir.
Avrupalılar kendi ülkelerinin dışına çıkmaya başladıklarında Amerika, Afrika veya Asya halklarının dilleri hakkında hiçbir bilgileri yoktu. Yeni kıtaların sömürgeleştirilmesi sürecinde dil önemliydi. Yerli halkların sayısı sömürgecilerden fazlaydı ve iletişim, güç ve kontrolün anahtarıydı. Translators Through History’de (1995) yayımlanan Interpreters and the Making of History başlıklı bölümlerinde Margareta Bowen, David Bowen, Francine Kaufmann ve Ingrid Kurz, çağlar boyunca tercümanların büyüleyici ve ayrıntılı bir açıklamasını sunuyor.
Örnekler arasında şunlar yer alıyor: Kristof Kolomb altı yerli Kızılderiliyi, İspanyolca konuşmayı öğrenebilmeleri ve ardından Orta Amerika’ya döndüklerinde tercüman olarak kullanılabilmeleri için İspanya’ya geri götürdü. Kanada’daki Fransızlar gibi diğer sömürgeciler de bu modeli tekrarladılar. Daha sonra sömürgeciler yerli halka kendi dillerini empoze ederek tercüman ihtiyacını azalttı. Bazı Avrupalılar, gemi enkazı veya esir alındıktan sonra yerli Hint dillerinde uzmanlaştı. Katolik inancını yaymak isteyen misyoner rahipler, anadillerin sözlüklerini ve sözlüklerini hazırladılar.
Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra 1919’da yapılan barış görüşmelerine kadar Fransızca uluslararası diplomasi diliydi. Bunlar bir dönüm noktasıydı çünkü ilk kez İngilizce çalışma dili olarak kullanılıyordu. Tarihçi David Thomson’a göre, büyük güçlerin çoğu krallar ve kraliçeler yerine Başbakanları ve Dışişleri Bakanları tarafından temsil ediliyordu. Birleşik Devletler Başkanı Woodrow Wilson ve Birleşik Krallık Başbakanı Lloyd George Fransızca bilmiyordu. Bu, konferans çevirmenliğinin başlangıcıydı.
Bazı tercümanlar elli dakikaya kadar süren konuşmaları hatırlama konusunda inanılmaz bir yetenek sergileyerek ardışık tercümenin günün sırasıydı.
Margareta Bowen vd. 1920’lerde, bir işadamı olan Edward Filene, elektrik mühendisi Gordon Finlay ve IBM başkanı Thomas Watson tarafından simültane çeviri ekipmanının icat edilmesiyle başka bir kilometre taşına nasıl ulaşıldığını anlatın. Simultane tercümanlık ilk olarak 1927’de Cenevre’de Uluslararası Çalışma Örgütü Konferansı’nda kullanıldı.
Bununla birlikte, teknik zorluklar, Kasım 1945 ile Ekim 1946 arasında süren Nürnberg Duruşmalarında İngilizce, Fransızca, Almanca ve Rusça simültane tercümenin sağlanmasından neredeyse yirmi yıl geçmesi anlamına geliyordu. Duruşmalardaki bazı tercümanlar, Birleşmiş Milletler’deki konferans çevirmenleriydi.
Jean Herbert, Konferans Yorumu Nasıl Büyüdü başlıklı makalesinde, eşzamanlı çevirinin özellikle Birleşmiş Milletlerde, önce Fransızca ve İngilizce ve daha sonra diğer resmi BM dillerinde (Arapça, Çince, Rusça ve İspanyolca) nasıl yavaş yavaş kullanılmaya başladığını anlattı . Simultane tercümenin gelişimi, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra uluslararası kuruluşların büyümesini kolaylaştırmaktı. Tercümanın rolü, ardışık tercüman olarak çok görünür, yüksek profilli bir pozisyondan, bir mekanın arkasındaki bir kabinden bir ses olmaya geçerken, tercümanın rolü de değişti.
Jean Herbert gibi ilk konferans çevirmenlerinden bazıları deneyimleri hakkında yazdı. Ardıl tercüman olarak çalışanların çoğu gerçekten işin içindeydiler. Bununla birlikte, büyüleyici olsalar da, bunlar kişisel anılardı ve bir tercüman işteyken tam olarak neler olup bittiğini araştırmaktan çok daha fazla tarihi belgeydi.
İlk konferans çevirmenleri kazara tercüman oldu. Bir veya daha fazla yabancı dilleri vardı ve kendilerini doğru zamanda doğru yerde buldular. Sözlü çeviri geliştikçe üniversiteler konuyla ilgili dersler vermeye başladı. Bu, tercümanların profesyonel statü kazanmalarına yardımcı oldu.
Cenevre Üniversitesi Mütercim Tercümanlık Okulu 1940’ta, Viyana Mütercim Tercümanlık Okulu 1943’te kuruldu. Georgetown Üniversitesi Mütercim Tercümanlık Bölümü 1949’da Amerika Birleşik Devletleri’nde kuruldu. 1952’de, pratik tercüman Jean Herbert, adlı bir kitap yazdı. Manuel de l’Interprète 1956’da Jean-François Rozan’ın kitabı La prize de notes en Consécutive tarafından takip edildi. Her iki kitap da University of Geneva Press tarafından yayınlandı.
Uluslararası Konferans Tercümanları Birliği AIIC, 1953’te kuruldu ve üyeleri için daha iyi koşulların savunucusu oldu. On yıllar boyunca tercümanlık bir büyüme alanı haline geldi. 1957’de Paris’te iki Tercümanlık okulu kuruldu, Institut Supérieur d’Interprétation et de Traducteurs (ISIT) ve École Supérieure d’Interprètes et de Traducteurs (ESIT) kuruldu.
1965’te Westminster, 1967’de Zürih’te ve 1968’de Monterey Mütercim Tercümanlık Okulu kuruldu. Tercüman eğitimi norm haline gelene kadar gelişmiş dünyanın dört bir yanında giderek daha fazla tercümanlık okulları ve kursları açıldı.
Üniversite kursları kurulduktan sonra, akademisyenler tercümanlık konusunda araştırma yapmaya başladılar. Bazı erken araştırmalar, doğrulanabilir sonuçlardan çok kişisel yargıya dayandığından çok bilimsel değildi. 60’larda araştırma Kulak-Ses Yayılımı, yani konuşmacının söyledikleri ile tercümanın konuştuğu zaman arasındaki zaman aralığı üzerine yapılmıştır.
70’lerde ESIT’den Danica Seleskovitch, Paris’teki “théorie du sens” hakkında yazdı. Yorumlama hataları ve nedenleri üzerine çalışmalar yapılmıştır. 80’li ve 90’lı yıllarda, bir denek yorumlanırken beyinde neler olduğuna dair araştırmalar başladı.
Daniel Gile, Regards sur la Recherche en Interprétation de Conférence adlı kitabında konferans çevirmenliği araştırmalarının kapsamlı bir açıklamasını yapmıştır. Bazı araştırmacılar tarih boyunca tercümanlara yapılan göndermeleri ortaya çıkardı. Diğerleri, söylem analizi açısından yorum üzerinde çalıştılar. Yavaş yavaş, diğer çeviri türlerine ilgi arttı.
Amerika Birleşik Devletleri’nde mahkeme tercümesi konusunda önemli bir çalışma yapılmıştır. 90’ların sonunda bazı araştırmacılar topluluk tercümesi ile ilgilenmeye başladılar ve araştırmalarını bu tür yorumlamayla ilişkili sorunları ortaya çıkarmak için kullandılar.