ABD’de enflasyon ile mücadelede vergi politikası
Enflasyon oranı son aylarda belirgin bir şekilde yavaşladı, hatta Aralık ayında hafifçe düştü; ancak yılsonunda fiyatlar iki yıl öncesine göre %14,6 daha yüksekti. Bu, 1970’lerin sonundaki stagflasyon döneminden bu yana herhangi iki takvim yılındaki en hızlı enflasyon oranıdır. Politika yapıcılar, sorunla başa çıkmak için ellerine herhangi bir araç getirmekle anlaşılır bir şekilde ilgileniyorlar ve bunların birçoğu vergi politikası çözümlerine de ulaşıyor.
Vergi İndirimleri ve Vergi Ertelemeleri (Tax Rebates and Tax Holidays) Bir Çözüm müdür?
Vergi mükellefleri gündelik mallar (everyday goods) için yüksek fiyatlar ile karşı karşıya kalırken, çoğu Amerika Birleşik Devletleri (ABD) eyaletinde nakit sıkıntısı devam ediyor. 2021’den bu yana, 19 eyaletin bir tür geçici vergi indirimi programı (temporary tax rebate program) benimsemiş olması ve bu yıl başka bir çek dalgası çıkma potansiyeli olması şaşırtıcı değildir. Ancak daha önce açıkladığımız gibi, iyi niyet her zaman iyi bir politika anlamına gelmez:
Tüketiciler sadece daha fazla ödeme yapmıyor, daha fazla satın alıyorlar. Tedarik zinciri sorunlarına rağmen (ve aslında katkıda bulunuyor), ABD’nin büyük limanlarındaki konteyner hacmi 2021’de rekor kırmıştır. Fiyatlar kısmen yüksek çünkü arz, özellikle fiziksel mallar için talebi karşılamakta zorlanıyor. Tek seferlik ilave transferler, sistem üzerinde daha da fazla baskı oluşturur. Vergi mükellefleri paranın yalnızca bir kısmını marjinal tüketime yatırsalar bile, zaten arz kıtlığı varken sonuç daha fazla talep yönlü baskıdır. Uzun vadeli vergi indirimi de vergi mükelleflerinin cebine daha fazla para girmesini sağlıyor tabii ki, ama çok farklı bir teşvik yapısıyla gerçekleşiyor. Kalıcı vergi oranı indirimleri veya yapısal reformlar, daha yüksek emek ve yatırım getirisi sağlar ve böylece ekonomik büyümeyi destekler. Buna karşılık, tek seferlik bir ödeme bazı ekonomik değişikliklere yol açarken, tanımı gereği uzun vadeli planlamayı değiştirmez. Uzun vadeli reformlar kapsamında vergi mükellefleri tarafından tutulan daha fazla paraya, işgücü arzı, verimlilik ve sermaye yatırımındaki değişiklikler, artan arz ve talep eşlik edecektir. Bir kerelik vergi indirimleri özellikle ekonomik olarak verimli olmasa bile, politika yapıcıların bunları gereksiz bir kerelik kamu harcamalarına tercih etmeleri veya -daha kötüsü- bir kerelik gelir kazançlarını uzun vadeli harcama artışları için kullanmaları mantıksız değildir. Bu tür politikalar yerlerini alabilir. Ancak olağan verimsizlikler, yüksek enflasyon ortamında büyütülür.
Enflasyon Endekslemesi (Inflation Indexing) Bir Rahatlama Sağlayabilir mi?
Enflasyona göre ayarlanan gelir vergileri (inflation-adjusting income taxes) her zaman sağlam bir politikadır, ancak günümüzün yüksek enflasyon ortamında özellikle önemlidir. Enflasyon endekslemesi, vergi mükelleflerinin, destek yayılması olarak da bilinen bir süreç olan, satın alma güçlerini artırmayan enflasyon kaynaklı ücret artışları nedeniyle daha yüksek vergi dilimlerine (higher tax brackets) çarpmasını önlemeye yardımcı olur. İşte önceki analizlerimizden alınan bir örnek:
Diyelim ki 2001 yılında 10.000 ABD doları değerinde hisse satın aldınız ve bunları 2021 yılının başında 20.000 dolara sattınız. Hem federal hem de eyalet hükümeti bunu 10.000 dolarlık sermaye kazancı geliri olarak değerlendirecektir. Federal hükümet, uzun vadeli sermaye kazançları için ayrıcalıklı bir oran sağlarken, çoğu eyalet bunu yapmaz. Bununla birlikte, gerçek anlamda, kazanç 10.000 dolardan çok daha azdır, çünkü o dönemde birikimli enflasyon yaklaşık %55 idi ve gerçek kazanç 4.502 dolar oldu. Vergi yasalarının sağladığı enflasyon endekslemesinin tek başına sermaye kazancı gelirinin aşırı vergilendirilmesi sorununu çözemeyeceği unutulmamalıdır, ancak en azından daha geniş konuyu açıklayıcıdır.
Eyaletler vergi destekleri, vergi kesintileri ve enflasyon istisnalarını endekslemede (index brackets, deductions, and exemptions for inflation) başarısız olduklarında, her yıl yasa dışı bir vergi artışına izin verirler. Vergi mükelleflerinin şu anda maruz kaldıkları enflasyonun çoğunu federal hükümet yaratmış olup; eyaletler efektif gelir vergisi oranlarını yükseltmek için enflasyonu bahane ederek zarara hakaret eklememelidirler.
Peki ya Emlak Vergileri (Property Taxes)?
Emlak değerleri (property values), pandeminin başlangıcından bu yana önemli ölçüde artmış olup bu, emlak vergisi yüklerinin de arttığı anlamına gelmektedir. Emlak değerinin bir ev sahibinin vergi borcunun temeli olması mantıklıdır, ancak emlak değerleri yükseliyor diye vergi tahsilatlarının artmasına izin vermek mantıklı değildir. Birçok eyalette, değerlendirilen değerler son iki yılda %25 ila %40 arasında artmıştır. Yerel yönetimlerin maliyeti (cost of local government) bu tutarlarda artmadı ki; yerel sakinler paralarının karşılığında %25 ila %40 daha fazla veya daha iyi devlet hizmeti almıyorlar.
Emlak vergisi sınırlamalarının devreye girebileceği yer burasıdır. Bu sınırlamalar üç şekilde gelir: vergi/harç (gelir) limitleri, oran limitleri ve değerlendirme limitleri. Çoğu zaman, Kaliforniya’nın Tasarı 13’ünün (California’s Proposition 13) açtığı yolu izleyerek değerlendirme sınırlarını varsayılan olarak belirtir, ancak yakın zamanda açıkladığımız gibi, bu bir hatadır:
Tasarı 13 ve diğer emlak vergisi tahakkuk limitleri görevlerini yerine getirerek, vergi yükümlüsü emlak sahiplerinin vergilerini (incumbent property owners’ taxes) kontrol altında tutmuştur. Ancak gizli maliyetlerle geldiler. Dramatik bir vergi artışına maruz kalma korkusuyla, ev sahiplerini evlerini yenilemekten veya evlerine ekleme yapmaktan caydırıyorlar. Büyüyen ailelerin başlangıçtaki evlerini geçmelerini veya boş yuvaların küçülmesini daha az çekici hale getiriyorlar. Bir emlakin kullanımını değiştirme çabalarına müdahale ederler. Ve zamanla, maliyetleri daha yeni, daha genç ev sahiplerine, [eyalet] milletvekillerinin eyalette tutmak istediği yükselen nesle kaydırıyorlar.
Geçmişte tartıştığımız gibi, kanun koyucular, belirli bir emlakin değerlenmiş değerindeki değişikliklere dayalı olarak emlak vergisi yüklerinin göreceli olarak değişmesine izin veren, ancak genel emlak vergilerinin çok fazla çok hızlı yükselmesine izin vermeyen vergi limitlerini benimseyerek daha iyi hizmet edeceklerdir.
Küçük Marketler (Bakkallar; Groceries) Satış Vergisinden Muaf (Exempt from Sales Tax) Olmalı mıdır?
Bugünlerde bir alışveriş sepetini iterek birkaç dakika harcandığında bakkaliyede herhangi bir tasarruf için yaygara koparılabilir. Yiyecekleri satış vergisi matrahından istisna tutmak için yeniden bir baskı yapılmasına şaşırmamalıdır. Ne yazık ki istisna, nispeten büyüme yanlısı bir vergiyi aşındırıyor, eyaletlerin gelirlerinin çoğunu ekonomik açıdan daha az verimli kaynaklardan elde etmelerine neden oluyor ve yapmak istedikleri şeyi gerçekleştirmiyor. Araştırmamızın ortaya koyduğu gibi:
Genel olarak bakkaliye ürünlerinin eyalet satış vergisi matrahlarından istisna tutulmasının, düşük ve orta gelirli vergi mükelleflerini (low and middle-income taxpayers) destekleyen faydaların dağılımı ile artan bir etkiye sahip olduğu varsayılır. Çoğu eyaletteki milletvekillerinin bakkaliye ürünlerini satış vergisi matrahından çıkarmış olmaları, öncelikle bu temele dayanmaktadır. Varsayım basit ve yüzeysel olarak makul olmasına karşın yanlıştır. Mantıksız(counterintuitive) görünse de, oranların her vergiden aynı tutarda gelir elde edecek şekilde ayarlandığı varsayıldığında, hanelerin en düşük onda birlik kesimi, bakkaliye istisnası olan bir satış vergisi kapsamında %9 daha fazla satış vergisi yükümlülüğü yaşıyor.
Raporumuz, SNAP (Supplemental Nutrition Assistance Program; İlave Beslenme Yardım Programı) alımları için mevcut istisnaları (en düşük gelirli haneler için gıda dışı kalemler üzerindeki verginin göreli önemini artıran) içeren bu şaşırtıcı sonucun nedenlerini, vergi amaçları açısından nasıl tanımlandığı ve bakkaliye maliyetlerinin dağılımını ayrıntılı olarak ele alıyor. Sonuç olarak, eyaletler yalnızca vergi yasalarını daha verimli hale getirmekle kalmaz, aynı zamanda en düşük gelirli hane halkları, bakkal ürünlerini satış vergisi matrahından indirmekten vazgeçmeye istekli olurlarsa ve bunun yerine genel bir oran indirimine yönlendirirlerse, daha iyi iş çıkarırlar.
Eyaletler Enflasyonla Mücadele (Combat Inflation) İçin Her Türlü Vergi Politikasını Uygulayabilirler mi?
Eyaletler, vergi mükellefleri üzerindeki enflasyonist baskılara yanıt verebilir, ancak enflasyon esasen parasal bir olgu olduğundan, herhangi bir eyaletin enflasyonun eyalet sakinleri üzerindeki etkilerini hafifletmek yerine enflasyonu kendi kendine dizginlemek için yapabileceği nispeten az şey vardır. Yine de eyaletlerin elinde, yalnızca eyalet içi ekonomik büyümeyi teşvik etmekle kalmayan, aynı zamanda fiyatları düşürmeye de yardımcı olan değerli bir araç bulunmaktadır.
Pandeminin başlangıcından bu yana ekonomimiz değişti. Farklı şekilde tüketiyoruz ve işletmeler talepteki bu değişikliklere uyum sağlamak zorunda kalıyorlar. Yeniden donatma zaman ve yatırım gerektirir. Ne yazık ki, federal vergi kanununda yakın zamanda yapılan bir değişiklik, enflasyonun arzı artırabilen, tedarik zinciri darboğazlarını giderebilen ve maliyet eğrisini aşağı doğru bükmeye başlayabilen ticari yatırımların maliyetini artırdığı anlamına geliyor. İşte sorun:
Bir işletme vergi ödediğinde, vergiye tabi geliri ve vergi yükümlülüğünü belirlemek için olağan işletme giderlerini gelirinden düşer. Olağan işletme giderleri, işçilik maliyetlerini (ücretler ve maaşlar) ve operasyonel maliyetleri içerir. Bununla birlikte, bir işletme araziye, tesislere, makinelere veya teçhizata sermaye yatırımı yaptığında, o zaman geleneksel kurallara göre, kesinti birkaç yıla, bazen on yıllara yayılır. [Farklı sermaye yatırımı türleri için farklı amortisman(depreciation) programları vardır.] Vergi kanunu, sermaye yatırımı maliyetleri için tam kesinti yapılmasını reddederek, nakit akışı esasına göre gerçek geliri aşan vergiye tabi gelir(taxable income) sağlar. Gelecekteki vergi tasarruflarının değeri hem enflasyon hem de paranın zaman değeri gereğince azaldığından, işletme sonunda tüm kesintiyi alacak olsa da bu, yatırım maliyetini artırır. Bazı yatırımlar artık kârlı değil ve gerçekleşmeyecektir.
Eyaletler, federal hükümeti tam harcamayı kalıcı hale getirmeye (full expensing permanent) zorlayamaz, ancak yatırım yanlısı bir vergi politikasının tam da en çok ihtiyaç duyulduğu anda eyalet düzeyinde ortadan kalkmamasını sağlamak için 2023 yılı yasama oturumlarını kullanabilirler.