9. sınıf Dalgalar konusu ders notları yazılı konu anlatımı, açıklama, konusu
DALGALAR
Dalgaların temel belirgin özellikleri, elektromanyetik dalgaların ve sesin anlaşılması bu ünitede
incelenecektir. Bir dalganın; dalgaboyu, frekansı ve hızı arasındaki ilişki tanıtılacaktır.
Yansıma ve kırılma olayları su dalga modeli ile açıklanacaktır. X-ışınlarının üretimi ve kullanımı
yerleri üzerinde durulacaktır. Ayrıca, ışıma (radyasyon) çeşitleri arasında morötesi
(ultraviyole) ve kızılötesi (infrared) ışımalar anlatılacak, mikrodalgalar ve kullanım yerleri
tanıtılacaktır.
2. DALGALARIN ÖZELLİKLERİ
Bir okyanusta veya bir denizdeki dalgaları hiç seyrettiniz mi? Su yukarı ve aşağı doğru hareket
ederken, dalgalar ileri doğru yol alırlar. Herbir dalga bir noktadan geçerken, su yukarı ve
aşağı doğru hareket eder. Dalga boşlukta ve madde içinde yayılabilen ritmik bir olaydır.
Bir iple yaratılan dalga, bir tepe ve bir vadiye sahiptir. Tepeye karın, vadiye ise çukur
adı verilir (Şekil.1). Her dalga belli bir dalgaboyuna sahiptir. Bir karından bir karına olan toplam
mesafeye bir dalgaboyu adı verilir. Aynı şekilde bir çukurdan, diğerine olan mesafede
aynıdır.
Genlik, bir dalganın normal konumundan yükselme ve alçalma mesafesidir. Uzanımın
en büyük ve en küçük olduğu konumlar diye de tarif edilebilir. Genlik, dalgayı ortaya çıkaran
enerjinin miktarına bağlıdır. Dalganın enerjisi artarken, genlik de artar. Örneğin, bir havuza
küçük bir taş yerine, büyük bir kaya parçası atarsanız meydana gelen dalga büyük olur. Bu
durumda genlik artar.
Su veya bir iple teşkil edilen dalgalara enine dalgalar denir. Enine bir dalgada, madde dalganın
yayılma yönüne dik bir yönde titreşir. Titreşim, çok hızlı bir şekilde ileri geri hareket etmek
demektir. Bir su dalgasında, dalga su boyunca ilerler. Su molekülleri aşağı yukarı titreşirler.
Periyodik Dalgalar
Ardışık iki dalga tepesi (veya dalga çukuru) arasýndaki uzaklığadalga boyu denir. λ (lamda) ile gösterilir. Herhangi bir dalga tepesinin bir dalga boyu kadar yol alması için geçen süre bir periyottur. Dalganýn periyodu T ile gösterilir. Dalgayý üreten kaynağının birim zamanda ürettiği dalga sayısına dalganınfrekansı denir. f ile gösterilir.
Dalgaların hızı ortamın özelliklerine bağlıdır. Su dalgalarýnda suyun derinliği arttıkça hızı artar. yay dalgalarında yayı geren kuvvet arttıkça hız artar. Aynı ortamda, dalganın frekansı değişirse dalganın hızı değil, dalgaboyu değişir.
V=λ.f veya V=λ/T