Fransada, sürgünde doğdum. Ama kendimi hep bir yabancı gibi hissettim. Lisanım, tahsilim, düşünce tarzım tamamıyla Fransız olmasına rağmen; kalbim Türkiye için çarpıyor.
Sultan V. Muradın kızı Hadice Sultan, iki evlilik yapmış; ikisinde de mesud olamamıştı. Hanedan sürgün edilince, oğlu Hayri ve kızı Selma ile beraber Beyruta yerleşti. Burada 1938 senesinde sefalet içinde öldü. Oğlu Hayri Bey de bu sefaletin tesiriyle buhrana düştü. Memlekete dönebilmek için yaptığı müracaatlar dikkate alınmayınca, hayatına son verdi.
Hadice Sultanın kızı Selmâ Hanımsultan (1914-1941), ailenin en ekzantrik şahsiyetlerindendir. Sırf sefâletten kurtulmak uğruna, 1937de Hindistandaki küçük hükümdarlardan Kutvâre Nevvâbı Seyyid Hüseyin Sâcid Zeydî (1910-1991) ile evlendi. Meşhur gazeteci ve yazar Kenize Muradın annesidir. Kendi hikâyesi de, kızının hayatı da roman ve film mevzuu olacak derecede hazin ve dikkat çekicidir.
Selma Sultan'ın çocukluğu
Sacid Hüseyn
Açlık ve sefalet
Hindistanda Hindu hükümdarlar için kullanılan mihrâce unvanının Müslüman hükümdarlar için karşılığı nevvâbdır. Damad, Edinburgh Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun bir Hind prensi idi. Selma Hanımsultan, annesinin emektarı Zeynel Ağa ile beraber Hindistana gitti. Burada hiç aşina olmadığı Hind âdetlerine göre yaşamaya başladı. Kutvâre, Müslüman bir belde olmakla beraber; hayat çok iptidaiydi. Hele bir Osmanlı prensesi için alışması çok zordu.
Selma Hanımsultan, annesi Hadice Sultanın gecikmiş vefat haberi üzerine ağasıyla beraber Parise geldi. Ama Beyruta geçemedi. II. Cihan Harbi sebebiyle Alman işgali altındaki Pariste mahsur kaldı. Annesinin Şamdaki mezarına bir taş diktirtti; başına da Rıza Tevfik Beye bir mersiye yazdırdı.
Hâmile idi. 15 Haziran 1940da Kenîzeyi doğurduğunu zevcine haber bile veremedi. Mücevherlerini satarak otel masraflarını ödedi. Az bir zaman sonra elinde avucunda bir şey kalmadı. Selma Hanımsultan, 13 Ocak 1941 tarihinde bir otel odasında açlık ve sefâlet içinde vefat etti. Pariste Bobigny Müslüman kabristanına defnolundu. Refik Hâlid Karayın filme de alınan meşhur Nilgün adlı romanı, Selmâ Hanımsultandan ilham alınarak yazılmıştır. Kenîze, kölecik demektir.
Bir kahve parası
Zeynel Ağa, velinimetinin 14 aylık bebeğine bir müddet bakmaya çalıştı. Ama sonunda çaresiz kalarak İsviçrenin Paris konsolosluğu bahçesine bırakıp ortadan kayboldu. Bebeği, yani Kenîze Hanımı, başkonsolosun hanımı büyüttü. Daha sonra aile kızcağızı bir Katolik lisesine yazdırıp, tayin edildiği Venezuelaya gitti.
Bu arada Kutvâre Nevvâbı Hüseyin Sâcid, hararetle ailesini arıyordu. Zevcesinin vefat ettiğini öğrendi. Kızının vaziyetinden de haberdar oldu. Kendisini almak istediyse de mektep vermedi. Kenîze Hanım, Sorbonneda sosyoloji ve psikoloji tahsil etti. Üniversitede okurken sokaklarda elbise satarak; geceleri de operalarda program dağıtarak geçindi. Cebinde bir kahve içecek parası olmadığı günler çoktu. Sorbonneu böylece bitirdi. Tıp tahsil etmek istedi ama malî gücü yetmedi. Pariste Milli Kütüphaneye arşiv memuru olarak girdi.
Bu arada babası, Londradaki Halife Abdülmecid Efendinin kızı olup Haydarabad Nizamının oğlu ile evlendiği için Hin prensesi sayılan Dürrişehvar Sultana mektup yazdı. Kızından bahsederek kendisiyle alâkadar olmasını istedi. Dürrişehvar Sultan da Pariste yaşayan eski eltisi Nilüfer Hanımsultandan ricada bulundu. Nilüfer Hanımsultan, Kenîze Hanımla irtibat kurup görüşmeye başladı. Böylece Kenîze Hanımın ilk tanıdığı akrabası o oldu.
Kenîze Murad babasına ait otomobillerden birinin önünde. Sacid Hüseyn, gençliğinde otomobillere meraklıydı. Şimdi hepsi bir müzededir.
Çöplerden yiyecek
Kenize Murad, bu satırların yazarına şunu anlattı, Zeynel Ağa, zaman zaman beni görmeye İsviçre Konsolosluğuna gelir; kısa bir müddet kalıp ayrılırmış. 1942de bu ziyaretlerin ardı kesilmiş. Kendisini dükkânların çöplerinde yiyecek ararken görenler olmuş. Buna göre kendisi ya esrarlı bir şekilde vefat etti; yahud da Nazilerin eline düştü.
Kenîze Hanım, 1961 senesinde 21 yaşında iken Hindistana gidip ilk defa babasını görebildi. Hüseyin Sâcid, Hindistan Devleti kurulduktan sonra tahtını kaybetmiş; mallarına tamamen el konulduğu için Lüknovda avukatlık yapmaya başlamıştı. Tekrar evlenmiş ve üç çocuğu olmuştu. Yeni tanıştığı ailesi, Kenîze Hanıma alâka gösterdiler. Ama genç kız burada fazla kalamayıp Parise döndü.
1965 senesinde muhabir olarak gazeteciliğe başladı. İlk işi Pakistan ile Hindistan arasındaki savaşta muhabirlik oldu. Burada Hindistan casusu ithamıyla tevkif edildiyse de zamanın Pakistan başvekili Zülfikar Ali Buttonun talimatıyla serbest bırakıldı. 1967 senesinde Fransanın büyük mecmualarından Nouvelle Observateura geçerek arşiv memurluğu, ardından da siyasî analizler yaptı.
Resmî adı Rajkumari Kenize Hussein de Kotwara iken; padişah dedesinin adını yaşatmak maksadıyla Kenize Murad adını kullanmaya başladı. Annesinin hayatını, De la part de la princesse morte (Ölmüş Bir Prenses Tarafından) adıyla 1987 senesinde Fransızca roman tarzında neşretti. Roman, sadece Fransada 1 milyon 200 bin sattı. Yirmiden fazla lisana, 1990 senesinde de Türkçeye tercüme olundu. Başka kitaplar da yazdı. Zaman zaman Türkiyeye gelir.
Selma Hanımsultan'ın Paris'teki mezarı
Kalbim Türkiye için çarpıyor
Anneannesi, Sultan V. Muradın kızı olan Kenîze Murad, hissiyatını şöyle dile getirdi:
Sürgün malî bakımdan feci olduğu kadar, moral cihetinden daha da feci bir hâdise idi. Ben bunu çok iyi anlayabiliyorum. Gerçi şahsen sürgünü yaşamış nesilden değilim. Ama Fransada doğdum. İyi insanlar tarafından yetiştirildim. Yine de kendimi hep bir yabancı gibi hissettim. Lisanım, tahsilim, düşünce tarzım tamamıyla Fransız olmasına rağmen; kalbim Türkiye ve Ortadoğu için çarpıyor. Politik açıdan, Hindistan, Türkiye ve Pakistanda neler olduğu daha çok alâkamı çekiyor. Hislerim şarktan; aklım garbdan diyebilirim.
Annem İstanbulu çok özlermiş. Beyrut Limanına gider, İstanbuldan gelen gemilerden inenlere İstanbul nasıl? Vatanım nasıl? diye sorarmış. O devirler hep acı doluydu. Büyükannem geri dönemeden hasret içinde öldü. Annem hep İstanbulu özledi. Türkiye bizim ülkemizdi. Hiçbir yere intibak edemedi. Lübnanda çok fakirdiler.
Beyrut, Doğunun Parisi idi. Buna rağmen annem hep mâziyi özlediğini söylüyordu. Bunu bana babam anlattı. Annem, kendine bir yurt kurmaya çalıştı. Bana göre kendine ait bir yurdun olmaması, bir ailenin olmamasından daha kötüdür. Benim bunu söylemem daha mühim, çünki benim ailem yoktu. Bence vatan daha mühim; bir yere ait olmak daha mühimdir.
Hatice Sultan'ın torunu Kenize Murad, seneler evvel Londra'da görünüşünün Müslüman bir Türk'e benzemediğini soran, sonra da sorduğuna pişman olan bir gazeteci arkadaşa şu cevabı vermişti: "Ben anne ve babamı tanımadım. Rahibeler elinde yetimhanede büyüdüm. Bizi bu hale getirenler utansın Ama şunu söyleyebilirim ki Elhamdülillah Müslümanım ve ecdadımın yolundayım."