Huzursuz bacak sendromu nedir?
Huzursuz bacak sendromu, bacaklarda hoş olmayan, rahatsız edici hislere neden olan ve onları hareket ettirmek için karşı konulmaz bir dürtüye neden olan problemdir. Belirtiler genellikle öğleden sonra veya akşam saatlerinde ortaya çıkar ve genellikle ilgili kişinin istirahat ettiği zaman, örneğin yatakta otururken veya uzanırken şiddetlenir.
Ayrıca, bir kişi hareketsiz kaldığında ve uzun süre oturduğunda da (örneğin, uçakla seyahat halindeyken ya da film izlerken) ortaya çıkabilir. Belirtiler gece boyunca artabileceğinden, uyandıktan sonra tekrar uykuya dalmak zor olabilir.
Bacakları gün içinde hareket ettirmek veya yürüyüş yapmak rahatsızlığı hafifletir, ancak hareketsiz kalındığında bu rahatsız edici hisler genellikle tekrar eder. Huzursuz bacak sendromu bir uyku bozukluğu olarak da sınıflandırılır, çünkü belirtiler dinlenirken ve uyumaya çalışırken ansızın gelir ve bu durumdan etkilenenler belirtileri hafifletmek için bacaklarını sürekli hareket ettirmek zorunda hissederler.
Huzursuz bacak sendromu, ruh halini, konsantrasyonu, iş ve okul performansını ve kişisel ilişkileri güçlü bir şekilde etkileyebilecek tükenmeye neden olabilecek çeşitli bozukluklardan biridir.
Etkilenen birçok kişi, konsantre olamadıklarını, hafızalarının zayıfladığını veya rutin görevleri yerine getiremediklerini söylemektedir.
Tedavi edilmeyen orta ila şiddetli sendrom, iş verimliliğinde yaklaşık yüzde 20’lik bir azalmaya yol açabilir, depresyon ve anksiyete gibi sorunlara katkıda bulunabilir. Ayrıca seyahat etmeyi de zorlaştırabilir.
ABD nüfusunun %7-10’una kadarında bu durumun olabileceği tahmin edilmektedir. Huzursuz bacak sendromu hem erkeklerde hem de kadınlarda görülür, ancak kadınların erkeklerden daha fazla etkilenme olasılığı vardır. Ciddi şekilde etkilenen birçok birey orta yaşlı veya daha ileri yaşlıdır, belirtiler genellikle daha sık olur ve yaşla birlikte daha uzun sürer.
Bu soruna sahip kişilerin %80’inden fazlası uykuda periyodik hareket bozukluğu (UPHB) yaşar. UPHB, uyku sırasında tipik olarak 15 ila 40 saniyede bir, bazen gece boyunca meydana gelen istemsiz bacak (ve bazen kol) seğirme veya sarsıntı hareketleri ile karakterizedir.
Neyse ki, bu problem ilaç dışı tedaviler ve gerekirse ilaçlarla tedavi edilebilir.
Huzursuz bacak sendromu neden olur?
Çoğu durumda, bu durumun nedeni bilinmemektedir. Bununla birlikte, bu sendrom genetik bir bileşene sahiptir ve belirtilerin başlangıcının 40 yaşından önce görüldüğü ailelerde diğer bireyler de etkilenebilir. Spesifik gen varyantları bu durum ile ilişkilendirilmiştir. Kanıtlar, beyindeki düşük demir seviyelerinin de bu sendromdan sorumlu olabileceğini göstermektedir.
Önemli kanıtlar ayrıca, beynin dopamin kullanan ve hareketi kontrol eden bölümlerinden birinde (bazal gangliyon) bir işlev bozukluğu ile ilişkili olduğunu göstermektedir.
Amaçlı kas aktivitesi ve hareketi üretmek için dopamin gereklidir. Dopaminde bir sıkıntı varsa, bu sıklıkla istemsiz hareketlerle sonuçlanır. Dopaminle ilgili başka bir bozukluk olan Parkinson hastalığı da huzursuz bacak sendromunu tetikleyebilir.
Huzursuz bacak sendromu ayrıca aşağıdaki faktörlerle ilişkili ya da aşağıdaki faktörlere eşlik ediyor gibi görünmektedir:
- Son dönem böbrek yetmezliği ve hemodiyaliz
- Demir eksikliği
- Antipsikotikler, antidepresanlar, soğuk algınlığı ilaçları ve alerji ilaçları gibi bazı ilaçlar
- Alkol, nikotin ve kafein kullanımı
- Hamilelik, özellikle son üç aylık dönemde (semptomlar genellikle doğumdan sonraki 4 hafta içinde kaybolur)
- Nöropati (sinir ağrısı)
Uyku yoksunluğu ve uyku apnesi gibi diğer uyku koşulları da bazı kişilerde belirtileri şiddetlendirebilir veya tetikleyebilir. Bu faktörleri azaltmak veya tamamen ortadan kaldırmak semptomları hafifletebilir.
Huzursuz bacak sendromu belirtileri nelerdir?
Huzursuz bacak sendromuna sahip insanlar, alt ekstremitelerinde, rahatsızlığı olmayan insanların yaşadığı normal hislerden farklı olarak rahatsız edici duyumların eşlik ettiği karşı konulmaz bir dürtü hissederler.
Bacaklarındaki hisleri tanımlamak genellikle zordur, ancak ağrıyan zonklama, çekilme, kaşıntı, veya huzursuzluk olarak tanımlanabilir. Bu hisler kolları ve nadiren göğsü veya başı da etkileyebilir. Rahatsız edici hisler vücudun sadece bir tarafında ortaya çıkabilse de, çoğu zaman her iki tarafı da etkiler.
Bacakları (veya vücudun etkilenen diğer kısımlarını) hareket ettirmek rahatsızlığı hafiflettiğinden, bu insanlar hisleri en aza indirmek veya önlemek için bacaklarını sürekli hareket halinde tutarlar. Otururken bacaklarını sürekli hareket ettirebilir ve yatakta sürekli döndürebilirler.
Huzursuz bacak sendromunun klasik bir özelliği, semptomların gece daha kötü olması, sabahın erken saatlerinde semptomsuz bir dönem olması ve o sırada daha ferah bir uykuya izin vermesidir. Bazı insanlar uykuya dalmak ve uykuda kalmakta zorluk çekerler. Uykuları ne kadar azalırsa semptomlar da o kadar şiddetlenebilir.
Belirtilerin şiddeti ve sıklığı kişiden kişiye değişebilir. Orta derece şiddetli vakalarda, belirtiler haftada sadece bir veya iki kez ortaya çıkar ve bu durum uyku başlangıcında önemli bir gecikmeye neden olur. Şiddetli vakalarda, semptomlar haftada iki kereden fazla ortaya çıkar ve uykuda kesintiye ve gündüz fonksiyonunun bozulmasına neden olur.
Bu sendroma sahip kişiler bir süre sonra iyileştiğini düşünebilirler. Çünkü belirtiler ortadan kaybolur. Bununla birlikte, belirtilerin kaybolmasından sonra da ansızın tekrar gelmesi alışıldık bir durumdur ve genellikle bu sefer daha şiddetlidir.
Hem bu sendromu hem de ilişkili tıbbi durumu olan insanlar hızla daha şiddetli semptomlar geliştirme eğilimindedir. Buna karşılık, ilişkili tıbbi durumu olmayan insanlar, özellikle erken yaşlarda bu sorunu yaşıyorlarsa, sendromun çok yavaş ilerlediğini farkedebilirler. Belirtiler düzenli olarak ortaya çıkmadan önce aylar veya yıllar geçebilir.
Ne zaman doktora görünmeli?
Huzursuz bacak sendromuna sahip bazı insanlar asla tıbbi yardım almazlar çünkü ciddiye alınmayacaklarından endişe duyarlar. Ancak bu sendrom uykunuza müdahale edebilir, gündüz uyuşukluğuna neden olabilir ve yaşam kalitenizi etkileyebilir.
Huzursuz bacak sendromu olabileceğini düşünüyorsanız ve bu yaşam kalitenize etkiliyorsa, vakit kaybetmeden doktorunuzla görüşmelisiniz.
Huzursuz bacak sendromuna hangi doktor bakar?
Huzursuz bacak sendromundan muzdarip olduğunuzu düşünüyorsanız, ne tür bir doktor göreceğinizi merak ediyor olabilirsiniz. Tedaviye başlamak için ilk uğrayacağınız yer aile hekiminiz olmalıdır. Aile hekiminiz eğer gerek görürse, sizi bir nöroloğa gönderecektir.
Huzursuz bacak sendromu nasıl teşhis edilir?
Bu durum için spesifik bir test olmadığından, bir doktor değerlendirmesi ile teşhis edilir. Hastalığın klinik olarak teşhisi için beş temel kriter şunlardır:
- Genellikle anormal, hoş olmayan veya rahatsız edici hislerle ilişkili bacakları hareket ettirmek için güçlü ve sıklıkla ezici bir ihtiyaç veya dürtü hissedilmesi
- Bacakları hareket ettirme isteğinin, dinlenme veya hareketsizlik sırasında başlaması veya kötüleşmesi
- Bacakları hareket ettirme dürtüsünün hareketlerle en azından geçici ve kısmen veya tamamen rahatlaması
- Bacakları hareket ettirme dürtüsünün akşam veya gece başlaması veya şiddetlenmesi
- Yukarıdaki dört özelliğin başka herhangi bir tıbbi veya davranışsal durumdan kaynaklanmaması
Bir doktor büyük ölçüde bireyin semptom tanımlarına, tetikleyicilerine, rahatlatıcı faktörlerine ve ayrıca gün boyunca semptomların varlığına veya yokluğuna odaklanacaktır.
Nörolojik ve fiziksel bir muayenenin yanı sıra kişinin tıbbi geçmişi ve mevcut ilaçlar listesinden gelen bilgiler yardımcı olabilir. Aile bireylerinin de sağlık geçmişi incelenir. Belirtilerin sıklığı, süresi ve yoğunluğu hastaya sorulabilir.
Laboratuvar testleri; böbrek yetmezliği, demir eksikliği anemisi veya huzursuz bacak sendromu belirtilerine neden olabilecek hamilelik gibi diğer durumları ekarte edebilir.
Kan testleri, demir eksikliklerini ve sendrom ile ilişkili diğer tıbbi bozuklukları tanımlayabilir. Bazı durumlarda, polisomnografi (bireyin beyin dalgalarını, kalp atışını, nefes almayı ve bütün gece boyunca bacak hareketlerini kaydeden bir test) gibi uyku çalışmaları, uyku bozukluğunun diğer nedenlerinin varlığını belirleyebilir.
Çocuklarda huzursuz bacak sendromunu teşhis etmek özellikle zor olabilir. Çünkü çocukların ne yaşadıklarını, ne zaman ve ne sıklıkta belirtilerin ortaya çıktığını ve semptomların ne kadar sürdüğünü tanımlaması zor olabilir. Çocuklarda bu durum bazen dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olarak yanlış teşhis edilebilir.
Huzursuz bacak sendromu nasıl tedavi edilir?
Bu durum, belirtileri hafifletmeye yönelik olarak tedavi edilebilir. Etkilenen uzuvları egzersizlerle hareket ettirmek de geçici bir rahatlama sağlayabilir. Bazen huzursuz bacak sendromunun belirtileri periferik nöropati, diyabet veya demir eksikliği anemisi gibi ilişkili bir tıbbi durumun bulunması ve tedavi edilmesiyle kontrol edilebilir.
Demir takviyesi veya ilaçlar genellikle yararlıdır, ancak tek bir ilaç tüm bireyler için işe yaramaz. Farklı insanlar için farklı ilaçların denenmesi gerekebilir. Buna ek olarak, düzenli olarak alınan ilaçlar zamanla etkilerini kaybedebilir veya hatta durumu daha da kötüleştirerek ilaçların değiştirilmesini gerekli kılabilir.
Huzursuz bacak sendromu için tedavi seçenekleri aşağıdakileri içerir:
İlaç tedavisi
Altta yatan diğer hastalıkları tedavi etmek için geliştirilen birçok reçeteli ilaç, bacaklarınızdaki huzursuzluğu azaltabilir, bunlar şunlardır:
- Beyindeki dopamini artıran ilaçlar: Bu ilaçlar beyninizdeki kimyasal haberci olan dopamin seviyelerini etkiler. Ropinirol, rotigotin ve pramipeksol, orta ila şiddetli huzursuz bacak sendromu tedavisi için ABD Gıda ve İlaç İdaresi tarafından onaylanmıştır. Bu ilaçların kısa süreli yan etkileri genellikle hafiftir ve bulantı, baş dönmesi ve yorgunluğu içerir. Bununla birlikte, kompülsif kumar ve gündüz uykusu gibi dürtü kontrol bozukluklarına da neden olabilirler.
- Kalsiyum kanallarını etkileyen ilaçlar: Gabapentin, gabapentin enacarbil ve pregabalin gibi bazı ilaçlar da bu sendromda etkilidir.
- Opioidler: Narkotik ilaçlar hafif ila şiddetli belirtileri hafifletebilir, ancak yüksek dozlarda kullanılırsa bağımlılık yapabilir. Bazı örnekler arasında tramadol kodein, oksikodon ve hidrokodon bulunur.
- Kas gevşeticiler ve uyku ilaçları: Bu ilaçlar geceleri daha iyi uyumanıza yardımcı olur, ancak huzursuz bacak hislerini ortadan kaldırmazlar ve gündüz uyuşukluğuna neden olabilirler. Bu ilaçlar genellikle sadece başka bir tedavi rahatlama sağlamadığında kullanılır.
Doktorunuzun sizin için en uygun olan doğru ilacı veya ilaç kombinasyonunu bulması birkaç deneme gerektirebilir.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Huzursuz bacak sendromuna ne iyi gelir?
Bazı yaşam tarzı değişiklikleri ve aktiviteleri, hafif ve orta derecede semptomları olan kişilerde biraz rahatlama sağlayabilir.
Bu adımlar, alkol ve tütün kullanımından kaçınmak veya azaltmak, düzenli bir uyku düzenini sürdürmek, ılımlı bir egzersiz programı, bacaklara masaj yapmak, sıcak bir banyo, bir ısıtma yastığı veya buz torbası kullanmaktır.
Sağlık ürünleri satılan yerlerde bacaklara titreşim veren ve dolayısıyla hareket ettiren cihazlar da vardır, bunlar da işe yarayacaktır. Orta şiddette aerobik ve bacak germe egzersizleri de hafif belirtileri rahatlatabilir.
Kaynak ve ileri okuma:
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: