Stresle boğuşmak bir oyunu, randevuyu, antrenmanı ve hatta kariyeri rayından çıkarabilir. Stresle başa çıkmanın yollarına bakalım!
Derleyen: Saide Tokuç
Çok iyi bildiğiniz iş görüşmesi sorusunda başarısız olmak Turnuvanızın şampiyonluk maçında penaltıyı kaçırmak. Kelimeler boğazınızda düğümlenmişken onun gitmesine izin vermek. Tıkanma, hayatınızı ve kendinizi ufak veya esas şekilde nasıl gördüğünüzü değiştirebilir.
Barnard College’in başkanı Sian Beilock, en büyük tıkanmayı yaşadığı anı hatırlıyor. California State için kalecilik yaptığı bir oyuna dek Olimpik hedefleri olan yetenekli bir futbol oyuncusuydu. “Ulusal koçun arkamda dikildiğini fark edene dek iyi oynuyordum ve ardından hayatımın en kötü oyunlarından birini oynadım,” diye hatırlıyor. “O kadar çok hayal kırıklığına uğramıştım ki asla iyileşmedim. En iyi zamanımda beni futboldan uzaklaştırdı.”
Deneyim, aynı zamanda onu bu olgunun Chicago Üniversitesi’ndeki en önde gelen araştırmacılarından biri olmasına teşvik etti ve ona How The Body Know The Mind kitabını yazma ilhamı verdi. Araştırmacılar 1980’lerde tıkanmayı ilk kez araştırmaya başladığından beri en çok kabul gören suçlu “aşırı düşünmek”, yani kusursuz olma teşebbüsündeyken vücut hareketlerine karşı geliştirilen takıntı üzerinden anksiyeteyle başa çıkmaya çalışmaktı. “Açık izleme (explicit monitoring)” olarak adlandırılıyor ve bilişsel ve nörobilim, bu eğilimin gerçekten de sizi iyi öğrenilmiş görevlerden akıcı bir şekilde geçiren beyin işlemlerine engel olduğunu gösteriyor. “Merdivenlerden inerken sizden dizinize ne olduğunu düşünmenizi istersem, düşme ihtimaliniz yüksektir,” diyor Beilock.
Ancak son yıllarda daha fazla araştırmacı, tıkanmanın daha sık görülen nedenlerinden başka bir bilişsel garipliğe işaret etmeye başladı: Beyninizin dikkatini dağıtan ve kritik beyin kaynaklarını (özellikle işleyen hafızayı) elinizdeki görevden uzaklaştıran anksiyete ve başarısızlık korkusu. Bir anlamda bu, çok az düşünmek.
Genel olarak konuştuğumuzda, hem açık izleme kapsamında tıkanma yaşayanlar hem de dikkat dağınıklığı kapsamında tıkanma yaşayanlar benzer beyin tutukluklarından mustaripler. Basite indirgersek, hem aşırı düşünme hem de çok az düşünme, beynin kökleşmiş motor kontrolü yeteneklerine erişme kabiliyetini bastırıyor. Yani etkisini gösterdiğinde, beceriksiz bir çaylağa dönüşüyorsunuz.
Bu iki tıkanma mekanizması arasındaki farkları belirtmek nöral kılları kırk yarmak gibi dursa da potansiyel çözümler söz konusu olduğunda önem taşıyor. Mırıldanma veya nötr bir objeye odaklanma gibi en yaygın tıkanma karşıtı stratejiler, açık izleme kapsamında tıkanma yaşayanları kasıtlı olarak konudan saptırmak üzere tasarlandı. Ancak bu tüyolar dikkat dağınıklığı kapsamında tıkanma yaşayanlar için aslında zararlı olabilir ve stres altında performans göstermelerini daha da zorlaştırabilir.
Farklı insanların farklı tıkanma zafiyetleri ve farklı tetikleri olsa da bu stratejiler adrenalinle dolu dakikalarda her iki türden tıkanma yaşayanlar için de işe yarama eğilimindedir:
Güçlü olmayı unutun
“Güçlü bir performans fikri bir efsanedir,” diyor Arizona State Üniversitesi beşeri sistemler mühendisliği programının başkanı, performans psikoloğu Rob Gray. Birçok erkek stresli durumlarda bilinçli olarak “ciddi olabileceğini” veya normalden daha iyi bir performans göstermek için güçlerini hizaya getireceğini düşünüyor. Bu yanlış bir düşünce. Baskı altında performansınızı artıramazsınız; hatasız bir şekilde yapabileceğiniz en iyi şey, her zamanki performansınızı sergilemektir. Mükemmel olana dek atışınızın provasını yapmadıysanız ya da 20’den 19’unu tutturmaya yetecek kadar turnike çalışmadıysanız atışlar sayılırken orta veya daha kötü performans sergilemeye hazır olun. “Mükemmel atletler de baskı altındayken tamamen farklı bir şey değil, diğer durumlarda yaptıklarının aynısını yapıyor,” diye ekliyor Rob Gray.
Bir kitle karşısında sınava girin
“Performans göstereceğiniz koşullarda pratik yapın,” diyor Beilock. Bu genellikle dürüst ve fikrine önem verdiğiniz insanlardan oluşan bir kitle anlamına gelir. Bu, tarafsız bir iş arkadaşından veya avukatınız olan kayınbiraderinizden atışınızın pratiğini eleştirmesini istemek şeklinde olabilir. Tekrar yapması zor bir şeyse kendinizi videoya almayı deneyin. “Tıkanma yaşayanlar izlenmekten nefret eder,” diyor Wales’deki Swansea Üniversitesi’nden spor ve egzersiz psikoloğu Denise Hill. Bir kitle önünde prova yapmak, bu korkuya karşı bağışıklık kazanmanızı sağlayabilir. Aynısı zaman baskısı için de geçerlidir. Zaman kısıtlaması olan bir görev veya sınava hazırlanırken zamanlayıcı kurun.
Seçeneklerin provasını yapın
Monoton bir şekilde serbest atış atmak gibi alıştırmalar yapmak tıkanmayı beraberinde getirir. “Çoğu sporda performans koşulları her zaman değişmektedir,” diyor Gray. “Anahtar nokta, pratiğe çeşitlilik eklemektir.” Bu, çatışma, açıları ve hızı değiştirme, görevleri farklı yorgunluk seviyelerinde yapma, karşınızdaki kitleden adımlarınıza farklı tepkiler vermesini isteme vb. anlamına gelir. “Golf sahasında 9 ya da 18 delikle oynar gibi yaparım,” diyor Clutch: Excel Under Pressure’ın yazarı Paul Sullivan. “Aynı vuruşu tekrar tekrar yapmam.”
Ön rutin geliştirin
Bu ister faul çizgisinde topu üç kez sektirmek, ister golf vuruşunda ayaklarınızı belirli bir şekilde ayarlamak ya da aynada vücut geliştirme pozları vermek olsun, bir ön rutin belirleyin. Bunları, sizi sakinleştiren ve göreve odaklanmanızı sağlayan ya da sizde olumlu bir etki bırakan tetikleyici kelimelerle eşleştirin. (“Gevşek eller,” “Bu üç noktayı hallet” ve bunun gibi…) Hill, kontrolü kaybetme hissinin tıkanmaya kilit bir katkısı olduğunu söylüyor. Alıştırmalarda ve oyunlarda tetikleyici kelimeler bu sakinlik hissini koruyor.
Yumruk yapın
Sol elinizi kullanın ve 30 saniye boyunca yumruk yapın ya da bir topu sıkın. Bu, görsel-uzamsal işlemleri yöneten beynin sağ lobunu aktive eder ve bunun sonucunda sözel ve analitik işlemleri yöneten sol lobu bastırır. Alman araştırmacılar, bunun deneysel ortamda futbol oyuncularında ve tekvando uzmanlarında tıkanmayı önlediğini gördü.
“Sessiz bakışınızı (quiet eye)” kullanın
Yoğun bir şekilde hedefe ya izleyici kitlenin tam merkezine odaklanın. “Yetenekli oyuncular hareket etmeye başlamadan hemen önce gözlerini hareketsiz tutar,” diyor Gray. “Örneğin, iyi golfçüler topa ve iyi serbest atışçılar potaya daha uzun süre bakar. Bunu sessiz bakış (quiet eye) olarak adlandırıyoruz çünkü kalan her şeyi susturup tek bir şeye odaklanıyorsunuz.”
Bir şarkı mırıldanın (ancak yalnızca açık izleme kapsamında tıkanma yaşıyorsanız)
Kaderinizi belirleyecek eylem aşağılayıcı bir şekilde kolaysa, –diyelim ki çok yakın mesafeden bir golf vuruşu ya da basit bir bilardo vuruşu- vuruşu yaparken sevdiğiniz bir şarkı mırıldanın. Açık izleme kapsamında tıkanma yaşadığınızı biliyorsanız ve zihniniz sessiz bakış sırasında vücudunuza fazla odaklanmaya başlıyorsa ikincil bir görevle dikkat dağıtma, sporlarda popüler bir anksiyete karşıtı stratejidir ve denemeye değer. Çoğu sporda tıkanma yaşayanlar, işin dikkat dağınıklığı kısmında durur; bu yüzden zihinleri küçük parmaklarının açısıyla ilgili değil, başarısız olma korkularıyla ilgili çığlıklar atar. Açık izleme kapsamında tıkanma yaşadığınızdan emin değilseniz, deliğe odaklanmak “Back to Black” mırıldanmaktan muhtemelen daha akıllıca bir stratejidir.
Mango Erkeği Hugo Sauzay’dan tavsiyeler
Mango erkeği Hugo Sauzay, merak edilenleri yanıtladı. İşte onun tavsiyeleri.
1- Sen bir modelsin ama aynı zamanda bir iç tasarım şirketine sahipsin. Bu iki alanın ne kadar bağlantılı olduğunu düşünüyorsunuz?
Seyahatler ve toplantılardan besleniyorum, moda ile yaptığım için şanslıyım. Bana farklı kültürlerle, insanlarla ve farklı yaşam biçimleriyle tanışma şansı veriyor. Ne zaman başka bir yerde çekim yapsam, mimari detayların fotoğraflarıyla dolu telefonumla birlikte geri dönüyorum. Yaratıcı insanlarla çalıştığımız için şanslıyız ve onları kreatif süreçte izlemek büyük bir ilham kaynağı. Mimarlıkta olduğu gibi modada da hikaye anlatıcılığı önemlidir. Global bir proje sahip olmak için daha önce yapılan tüm çalışmalar esastır. Sadece kolay bir final görüntüsü değil, zamanın ötesinde bir proje yapmaya çalışıyorsunuz.
2- Katıldığınız projeleri nasıl seçersiniz? Dikkat ettiğiniz ana faktörler nelerdir?
En önemlisi projenin temelindeki insanlar. Moda olmak istemeyen ama doğru bir proje yaratmak isteyen biri.
3- Genç erkek ve kadınlara kendilerine daha güven duymaları için ne önerirsiniz?
Farklılıklara açık kalmak ve ilgi yarattıklarını anlamak. Hoşgörü dışında daha iyi bir yol olmadığını anlamalılar. En önemli şey, senin tutkularını yaşaman ve inanman.
4-Kendi tarzını nasıl tarif edersin ?
Klasik ve sade bir stilim var. Koyu jean, beyaz tişört bir tür üniforma. Kazak ve paltolar için güzel kumaşlara dikkat ediyorum.
5- Mango erkeği ne tür bir erkek?
Mango erkeği modern ve kendinden emin.
6- Kampanya çekimi sırasında Mango ile olan deneyiminizden bahseder misiniz?
İskoçya’da tipik bir yağmurlu gün boyunca çekim yapıyorduk ancak arkadaş canlısı bir ekip tarafından ısındık. Çekimde hissetmedim, yeşil tarlalarla çevrili bir kalede, koyun ve atlarla dolu nehirlerde arkadaşlarımla daha fazla zaman geçirdim. Muhteşem bir yerdi. Arkadaşlarla rüya gibi bir hafta sonu oldu.
Meditasyon yapmanın etkileri
Meditasyon yapmanın sağlığımıza ve ruhumuza etkileri nelerdir?
DERLEYEN: ZEYNEP İLAYDA ZAFER
Birçoğumuz daha çok burpee yapmak, kombucha’mızı evde hazırlamak ya da kolayca ketozise girebilmek gibi hedefler koyup, yolun daha yarısına gelmeden bunlardan vazgeçiyoruz.
Bunların yerine, size fazlasıyla gerçekleştirilebilir bir çözüm önermeme izin verin: Bir ay boyunca, haftada birkaç gün, sadece bir dakikalığına meditasyon yapmayı deneyin.
Sağlıklı alışkanlıklar edinmek zordur ve hedeflerimizi gerçekleştirme isteğinin azalarak bitmesinin bir nedeni var. Başarısızlığa programlanmış olabiliriz. Evrim bize hayatta kalmaya odaklanmış bir beyin miras bıraktı, uzun vadeli sağlık planlamasına yatkın olan bir beyin değil. Doğal seçilim bizi tehditleri algılamak, yiyecek ve eş bulmak için hazırladı, düzenli diş ipi kullanmak için değil. Size bu mütevazı ve bir ay sürecek olan teklifi yapmamın sebebi ise evrimin bu yönüne meydan okuduğumuz gerçeği. Bu konuda iki şey işinizi oldukça kolaylaştıracak:
İlk olarak, her gün meditasyon yapmaktansa haftada birkaç gün yapmak iyi bir hedef. Tutarlılık meyvesini verecektir: Ne kadar sık meditasyon yaparsanız işiniz o kadar kolaylaşır ve faydaları daha derin ve kalıcı olur. Fakat bir günü atlarsanız, içinizdeki eleştirmen başarısız olduğunuz konusunda canınızı sıkmaya fırsat bulamayacaktır. O yüzden bu yaklaşıma “neredeyse her gün” diyorum. Bu yaklaşımın özelliklerinden biri olan ve davranış değişikliği araştırmalarında ana noktalardan biri olan “psikolojik esneklik”; meditasyon pratiği, yeni bir spor salonu rutini ya da Esperanto öğrenmek gibi kalıcı bir alışkanlık edinmenize yardımcı olabilir.
İkincisi, bir dakika gerçekten çok ama çok kısa bir zaman dilimi. Bir dakikalık bir teklif rahatsız edici bir taahhüt gerektirmiyor. Dahası, rahatça ölçülebilir bir aralık. Bir dakikalık bir meditasyondan sonra, insanlar genellikle kendi kendilerine, “Zaten bir dakikaya ulaştım, biraz daha devam edebilirim,” diyor. Meditasyon hocası Cory Muscara’nın da açıkladığı üzere, bu çok önemli bir nokta çünkü “dışsal” bir motivasyondan (yapmak zorundaymışsınız gibi hissettiğiniz için meditasyon yapmak gibi), daha güçlü olan “içsel” motivasyona doğru (istediğiniz için meditasyon yapmak) geçiş yapıyorsunuz. Daha çok meditasyon yapmaya niyetlendiğiniz anda da gerçekten bununla ilgilendiğiniz için yapıyorsunuz ve bu da etkilerinin daha uzun sürmesini sağlıyor.
Şirketim 10% Happier, trilyon dolarlık şirket Apple’ın çalışanlarıyla her yıl bir ay boyunca yapılan “Mindful Minute” testini gerçekleştiriyor. Amaç, katılımcıların 30 gün içinde 25 gün, en az bir dakika boyunca düşünceleriyle bilinçli zaman geçirmesi. Bu yöntem, farkındalığın hayatlarına nasıl katkıda bulunduğunu anlamalarını sağlıyor ve kendilerini başarısız hissetmeden haftada bir günü kaçırma özgürlüğünü tattırıyor. (Katılmak için Apple çalışanı olmanıza gerek yok.)
Bu düşük çıtayla bile, yeni meditasyon alışkanlığını kalıcı hâle getirebilmenin daha stratejik yolları var:
PROGRAMINIZ HAKKINDA STRATEJİK DÜŞÜNÜN
Bazı insanlar belirli saatlere uymanın – yatmadan hemen önce, sabah ilk iş, egzersizden hemen sonra gibi alışkanlık edinmeyi kolaylaştırdığını düşünür. Alışkanlık oluşumu üzerine çalışan bilim insanları ise “sıralama, rutin ve ödül”den bahsediyor. Siz de sıralama, rutin ve ödül döngüsünü izleyerek kendinize bir meditasyon şeması oluşturabilirsiniz. Örneğin, “Arabamı park ettikten sonra [sıralama] beş dakika meditasyon yapacağım [rutin] ve biraz sakinleşecek, farkındalığımın arttığını hissedeceğim [ödül].” Alışkanlığın yer edinmesi için bu döngüyü tekrar edin. Hatta günlük meditasyon seansınızı takviminize kaydetmek işe yarayabilir. Bununla beraber, eğer benim gibi öngörülemez bir programınız varsa, stratejik düşünmek meditasyonunuzu bulabildiğiniz zamana ve yere sıkıştırmak anlamına gelebilir.
KENDİNİZİ SORUMLU TUTUN
Bazı insanlar kendi kendilerine sağlıklı bir alışkanlık edinemeyebilirler. Ancak, başkaları onları sorumlu tuttuğu zaman bunu daha kolay yaparlar. Bu tarz bir sorumluluğu topluluk gibi bir şeye katılarak üstlenebilirsiniz. Bu, birkaç arkadaşınızı bir araya getirip işe koyulmak kadar basit de olabilir. Başka bir seçenek ise toplu meditasyon sınıflarına katılmanız olacaktır. Fakat iyice araştırma yapmalı ve bunları gidip kendiniz görmelisiniz.
FAYDALARINA ODAKLANIN
Tıpkı fareler gibi, bizler de bizi iyi hissettirdiği ve bize bir şey verdiği sürece bir eylemi yapmaya devam etmeye eğilimliyiz. Bu durumun da en az iki aşaması var.
İkinci aşama ise hem içsel durumunuz hem de dışarıya yansıttığınız davranışlarınız bakımından hayatınızda beliren faydalarını fark etmek. Ben, meditasyonun beni daha iyi hissettirdiğini ve daha iyi davranmamı sağladığını fark ettim. Meditasyonun en iyi çözüm olduğuna inanıyorum, yani iyi alışkanlıklar konusunda türünün en iyisi, çünkü düzenli bir doz farkındalık, diğer hangi çözümleri kovalamanız gerektiğini ve bunu en iyi şekilde nasıl gerçekleştireceğinizi çözmeniz bakımından ihtiyacınız olan açıklığı ve akıl sağlığını size sağlayabilir.
Bence denemeye değer. Son birkaç yıldır ne zaman meditasyon hakkında bir konuşma yapsam, şu tavsiyeyi veriyorum: Bir ay meditasyon yapmayı deneyin, hiçbir işe yaramadığını düşünüyorsanız Twitter’da beni bulun ve bana bir geri zekâlı olduğumu söyleyin. Bu süreçte birçok kişi bana geri zekâlı dedi, ama bu nedenle değil.
Stres, yağ yakmayı engelliyor
Yapılan araştırmalara göre stresli olmak yağ yakımını engelliyor.
Beyniniz haftanın yedi günü alarm veriyorsa, yağ yakmanız da imkânsızlaşır. Pure Sports Medicine’in kuvvet antrenörü Andy Reay’e kulak vererek biraz sakinleşin.
“Kortizol adlı stres hormonunu mutlaka daha önce duymuşsunuzdur. Bu hormonun seviyesi kronik olarak arttığında vücudunuzda yağ depolamaya yol açan enzimler tetiklenir ve karın kaslarınız açıkça gözükmez. Bu hormon uyku kalitenizi de bozarak testosteron üretiminizin azalmasına yol açar ve antrenmanlardan aldığınız verimi azaltır.
Neyse ki bu sorunu çözmenin birkaç farklı yolu var. İlk olarak düzensiz beslenme alışkanlığınızdan kurtulmayı deneyebilirsiniz. Yemek yediğiniz zamanlarda vücudunuz insülin hormonu salgılar ve bu hormon kortizol hormonunun etkilerini ortadan kaldırır. Bu nedenle sık ama az yemek, akşam yemeğinde çok fazla beslenip sonrasında telafi etmeye çalışmaktan daha akıllıca bir yöntemdir.
Kendinizi yorgun hissettiğinizde daha sıkı çalışmayı denemekse stresinizi artırarak karın kaslarınıza giden yolu uzatacaktır. Hafta içinde yüzme gibi düşük darbe etkili sporları deneyebilir ya da kuvvet antrenmanlarına devam etmek istiyorsanız düşük ağırlık-yüksek tekrar prensibini benimseyebilirsiniz. Yani ağır çalışmaları pazar gününe saklamayı düşünebilirsiniz. Bazı sporcular bu gibi durumlarda kalp atışı değişkenliğini takip eder. Elite HRV gibi uygulamalarla kalp atışlarınız arasındaki süreyi ölçmek size vücudunuzun yorgunluk veya stres durumuna dair bilgi vererek antrenmanlarınızı daha etkin bir biçimde tasarlamanızı sağlar. Öte yandan takviye edici gıdaların da yardımına başvurabilirsiniz. Bu takviyelerin kötü yaşam şartlarınızı düzeltmek gibi maharetleri olmasa da magnezyum, C vitamini ya da daha az bilinen, hücre zarınızı oluşturan fosfatidilserin gibi takviyeler stres seviyenizi azaltmada yardımcınız olabilir. Derin bir nefes alın ve karın kaslarınızı çıkarmak konusunda endişeli davranmaktan vazgeçin.”
E-Bülten’e kayıt olun!
Mango Erkeği Hugo Sauzay’dan tavsiyeler
Meditasyon yapmanın etkileri
Yüzme Şampiyonası’nda Türkiye Rekoru Kırıldı
Sporcu beslenme programı
AÇ KARNINA KARDİYO: İYİ Mİ KÖTÜ MÜ?
Spor yapanlar için en iyi beslenme yöntemleri
Popüler
-
BESLENME4 gün önce
Sporcu beslenme programı
-
ERKEK AKLI5 gün önce
Burçlara göre spor dalları
-
SPOR2 gün önce
Bu akşam TV’de hangi maçlar var?
-
FITNESS1 hafta önce
Kuvvet ve esneklik programı
-
BESLENME2 hafta önce
Protein diyeti sağlıklı mı?
-
FITNESS2 hafta önce
Yüzerek Kas Kazanmanın 6 Yolu
-
ERKEK AKLI1 hafta önce
Spor salonunda görülen en komik 9 kişi
-
FITNESS1 hafta önce
Kestirme yoldan daha kaslı kollar