İşte, Diyarbakır'ın mutsuzluk şampiyonu olmasının nedenleri
Araştırma yapmışlar, Türkiye'nin en mutsuz insanlarının Diyarbakır'da yaşadıkları ortaya çıkmış. Diyarbakır'da yaşayanların yüzde 24.75'i mutsuz çıkmış. İkinci sırada yüzde 24.2 ile Tunceli, üçüncü sırada 21.04 ile Şanlıurfa geliyor. Sonrasında Mardin, Muş, Bitlis, Batman var. Tümü de Güneydoğu'da,
Diyarbakır, Şanlıurfa ve kısmen de Tunceli'yi bilen biri olarak, niye bu kentlerdeki insanların mutsuz oldukları konusunra biraz fikrim var. Önce Diyarbakır'ı anlatayım:
1- Diyarbakır'ın bugün mutsuzluk şampiyonu olması aslında galibe son 30-40 yılda geçirdiği değişimle ilgili. Öncelikle, 1980'lerden önce Diyarbakır, "Doğu'nun Paris'i olarak" görülen, eğitim düzeyi ve refah düzeyi yüksek bir kentti. Diyarbakırlılar, eğlenmesi bilen, yeme içmesini bilen, ağırbaşlı insanlar olarak tanınırdı. Eşraf, belli bir espri anlayışına sahipti. Esnaf iyi kazanır, okullar, iyi eğitim verir, üniversite okuma oranı yüksekti. Ancak özellikle 12 Eylül rejimi, yeni başlayan "Kürt milliyetçiliği"ni kanla bastırma kararı alıp, Diyarbakır'daki cezaevlerini birer cehenneme çevirince, kentin yapısı da değişmeye başladı. Zor zoru getirdi. İki taraf da giderek radikalleşmeye başladı.
2- Özellikle Diyarbakır'ın eşrafı, hali vakti yerinde kesimi, kenti terketmeye, başka yerlerde şansını denemeye karar verdi. Bir çok tüccar aile, Bursa'ya, İstanbul'a yerleşti.
3- Diyarbakır'ın geçmişten kalan Hristiyan azınlığı da artık Diyarbakır'da mutlu değildi. Bir bölümü İstanbul'a, bir bölümü de ve özellikle Süryaniler İsveç'e yerleştiler.
4- Diyarbakır'ın yerlisinin, eşrafının boşalttığı yerlere, köyleri boşaltılan köylüler doldurdu. Kent giderek daha kalabalıklaştı, ancak gelen kitleler fakirdi. Şehrin görünümü, "Doğu'nun Paris'i" olmaktan, Filistinleşmeye başladı. Kentteki askeri tesislerin duvarları daha da yükselirken, kentin Sur tarafındaki dar sokaklı bölgeler ise gettolaşmaya başladı.
5- Kürt siyasal hareketi geliştikte, Diyarbakır'ın sosyo politik yapısı değişti. Eskiden kentte büyük oy toplayan CHP sıfıra inerken, dini motifleri kullanan AKP ve Kürt siyasi hareketine oynayan HDP benzeri partiler öne çıktı. Diyarbakır'ın önde gelen esnaf kesimi ise, ne dindarlığa, ne de Kürt siyasi hareketine yanaşmadığı için ortada kaldı. Kentten kaçış sürdü. Kaçanların yerini de yine köyleri boşaltılanlar doldurmaya devam etti.
6- Bildiğim kadarıyla Diyarbakır'da bugün en büyük işyeri, Turkcell'in çağrı merkezi. Yüzbinlerce genç ise işsiz ve çaresiz.
7- O hale geldi ki, imkanı olanlar, Diyarbakır plakalı araç almaz oldular. O plakalarla, batı kentlerinde rahat edemedikleri için, Diyarbakır'daki otomobillerin önemli bir bölümü 06 veya 34 plakalarıyla trafiğe çıkıyorlar.
8- Son dönemde hendek-barikat siyaseti, Diyarbakır'ın önemli bölümünü yaşanmaz hale getirdi. Diyarbakır'ın kadim Sur ilçesi, tamamen insansızlaştı, evler yıkıldı. 1.5 yılı aşkın süredir bölgeye girişlere izin verilmemesi, bu bölgede işyerleri olan esnafı yolsulluk noktasına getirdi. Sur bölgesinde ticaret durdu.
9- Şehrin dışında yeni bir şehir doğdu, 100 metrelik yollar açıldı ancak, buralardan kentin yerli esnafı değil, daha çok Türkiye'nin genelinde iş yapan zincir firmalar öne çıktı. Diyarbakır'ın kendi helvacısının yerini Mado benzeri firmalar aldı. Peşpeşe, Metro market, Migros'lar, AVM'ler açıldı ancak küçük esnaf da yok oldu. Diyarbakır'ın Dağkapı semtindeki yeraltı çarşısında dükkanlar kiralanmaz oldu. Galeria AVM batma noktasına geldi.
10- Türkiye'nin eğitimindeki genel zaaf, Diyarbakır'a da yansıdı. Zaten sayıları çok fazla olan öğrenciler, iyi eğitim almayınca iyi üniversitelere girme şansı bulamadılar. Bu da daha çok işsizlik, daha çok çaresizlik olarak karşımıza çıktı.
İşte tüm bu nedenler, Diyarbakırlıların kendilerini mutsuz hissetmeleri nedenleri arasında sayılabilir sanıyorum.
Şanlıurfa'nın da bu listede ikinci sırada yer alması ise daha şaşırtıcı. Genel olarak, eğlenmeyi bilen, yeme içme kültürüne sahip, Şanlıurfalılar, bölgenin en mutlu ve yumuşak başlı insanları olarak bilinirler. Ancak öyle anlaşılıyor ki, özellikle de kentin güney komşusu Suriye'den göçlerin etkisiyle, yoksulluğun artması, Şanlıurfalıları da mutsuz etmiş halde. Çünkü Suriyeli mültecilerin en çok geldikleri kentlerin başında Şanlıurfa geliyor.
Tunceli ise, zaten hep dertli bir ilimiz. İşsizlik, üretim azlığı, bu kenti hep mutsuz ediyordu, buna bir de güvenlik sorunu eklenince, mutsuzluğun tavan yapmasına şaşırmamak gerekir.