Toplumsal yaşamdaki çeşitli anlamlı bütünleri ele alarak, insanların birbirleri ile iletişim kurmalarını sağlayan gösterge sistemlerini inceleyen, anlamlandıran ve sınıflandıran bilim dalına, semiyotik ya da semiyoloji adı verilmektedir. Göstergebilimin amacı, konusuna giren gösterge sistemlerini çözümlemek, o gösterge sistemi içinde kullanılan göstergelerin ilişkilerini kavramak ve toplumsal yaşamdaki kullanım alanlarını sınıflandırmaya çalışmaktır. Bu bağlamda, semiyolojinin inceleme alanına sadece, göstergeler değil, aynı zamanda insan topluluklarının birbirleri ile iletişim kurmalarını sağlayan doğal diller de girer.
Göstergelerin anlamları üzerine Antik Çağdan başlayarak çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Ne var ki, bu dönemde birçok düşünür daha çok doğal dillere ilişkin göstergeleri ayırt etmeye ve adlandırmaya çalışmıştır. 17. yüzyılda J. Locke, “An Essay Concerning Human Understanding” (1690), (İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Deneme) adlı incelemesinde gösterge sorununa yönelerek ilk kez “göstergeler öğretisi” anlamında “semeiotike” terimini kullanmıştır. Daha sonra birçok düşünür eserlerinde dilsel ve dil dışı göstergelerin incelenmesi sorununu ele almışlardır. Göstergeler kuramının bu ilk dönem çalışmalarında “semiyotik” kavramı bir genel göstergeler kuramından çok, bir dil felsefesi kapsamında ele alınmıştır.
Göstergebilimin bağımsız bir bilim dalı olarak ortaya çıkmasına A. B. D.’de C. S. Peirce, Avrupa’da ise, F.de Saussure öncülük etmiştir. Pierce iletişimle ilgili tüm olguları kapsayan bir göstergeler kuramı tasarlayarak, “mantık”la bir tuttuğu bu kurama “semiotic” adını vermiştir.
A. B. D.’ de C. S. Peirce, göstergebilimsel olguları eksiksiz sınıflandırmak amacı ile bir göstergeler sistemi oluşturmuştur. Bu gösterge sistemi içinde işaret ve semboller önemli bir yer tutmuştur. Göstergebilimin bağımsız bir bilim dalı olarak ortaya çıkmasında önemli rol oynayan C. S. Peirce doğal dilin dil dışı göstergeler arasındaki yerini belirlemeye çalışmıştır. Buna karşın Avrupa’da F. de Saussure, “Cours de linguistitique generale” (Genel Dilbilim Dersleri, 1976) adlı yapıtında, göstergebilime, mantıkçı olarak değil dilbilimci olarak yaklaşmıştır. Buna karşın Peirce, göstergebilimin genel göstergeler bilimi olmasını ve dilbilimin de göstergebilimin bir alt dalı olması gerektiğini ifade etmiştir.
1930′lu yıllardan itibaren de A. B. D.’de C. W. Morris, 1938 yılında yazdığı, “Foundations of the Theorie of Signs” (Göstergeler Kuramının Temelleri) ve 1946 yılında yazdığı “Signs, Language and Behaviour (Göstergeler, Dil ve Davranış) adlı eserlerinde genel bir reklam kuramı oluşturmaya çalışmıştır.
Göstergebilimin Fransa’da gelişmesinde ve Paris Göstergebilim Okulu’nun kurulmasında Algirdas Julien Greimas’ın büyük katkısı olmuştur. Litvanya asıllı bir Fransız olan Greimas göstergebilimi, tüm anlamlı sistemleri çözümleyen, dünyadaki anlamlar evreninin temel özelliklerini sınıflandıran, özerk bir bilim dalı olarak ele almıştır. Greimas, Litvanya’da Kaunas’ta hukuk okuduktan sonra, 1936- 39 yılları arasında Fransa’nın Grenoble kentinde edebiyat öğrenimi görmüş, 1958 yılında da Türkiye’ye gelerek, Ankara ve İstanbul üniversitelerinde “anlambilim” dersleri vermiştir. Bu dönemde Nusret Hızır’ın etkisi ile simgesel mantığa ilgi duymuş, 1962′de Türkiye’den ayrılarak Fransa’da önce Poiters Üniversitesinde görev yapmış, sonrada 1965 yılında Paris Uygulamalı Yüksek Araştırmalar Okulunda dilbilim ve anlambilim araştırmaları ile ilgili bölümün başına getirilmiştir. Paris’te Fransız ve yabancı bilim adamları ile birlikte oluşturduğu çalışma grubu sonradan “Paris Göstergebilim Okulu” adını almıştır. Greimas, yalnızca iletişim olgusunu değil, anlam üretiminin eklenme biçimlerini de araştıran, hipotezlere ve aksiyomlara dayalı, genel bir göstergebilimin temelini atmıştır.
Türkiye’de göstergebilimin kurulması ve gelişmesinde Greimas’ın doğrudan ve dolaylı katkısı olmuştur. Greimas’ın ve Barthes’in görüşlerinden esinlenen M. Rıfat göstergebilimin hem genel sorunlarına hem de edebiyatta göstergebilim kullanımına ilişkin çeşitli çalışmalar yapmıştır. Bu çalışmaları arasında, “Genel Göstergebilim Sorunları, Kuram ve Uygulama (1982, 1986)” , “Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları (1983)”, “Dilbilim ve Göstergebilim Terimleri (1988 ortak yapıt) “, sayılabilir.
Bir önceki yazımız olan Reklam Grafiği Sanatının Diğer Uygulamalı Sanatlardan Farkı ve Toplumsal İşlevi başlıklı makalemizde grafik, grafik sanatçısı ve grafik tasarım hakkında bilgiler verilmektedir.