Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi
Basmacı Hareketi
Çarlık döneminde Ruslar tarafından Türkmenistan, Başkurdistan ve Kırım’da faaliyet gösteren kuvvetler için “baskın yapan, hücum eden” manasında kullanılan basmacı tabiri, 1918 yılı başında Millî hükümetin Ruslar tarafından dağıtılması sonrasında Basmacı Hareketi bir halk isyanına dönüştü.
Hokand şehrinde başlayan Basmacı Hareketinin amacı; Türkistan’ı Ruslardan kurtarıp özgürlüğe kavuşturmaktı. Bu dönemde bölgede Ermeniler Ruslarla birlikte hareket ederek, 180 Türk köyünü yakıp yıktı. Sovyet Rusya bütün Türkistan’ı işgal etmek istiyordu.
Enver Paşa, 8 Kasım 1921’de Türkistan’a gelerek Basmacılara katıldı ve sonrasında çatışmalar daha da şiddetlendi. 1922’de Sovyet Rusya’nın genel bir saldırıya geçti. Basmacı birlikleri birbirlerinden ayrılmak zorunda kaldılar. Enver Paşa’nın Ağustos 1922’de şehit oldu ve devamında Basmacı Hareketi devam etmesine rağmen istenilen sonuç elde edilemedi. 1931’e kadar süren bu mücadeleler, Rusların ağır saldırıları sonrasında sona erdi. Bu olayın sonrasında 5 Aralık 1936’da Batı Türkistan’da SSCB yönetimine bağlı; Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan Cumhuriyetleri kuruldu. Bu cumhuriyetlerin kendi askeri gücüne sahip olmalarına izin verilmedi.