1 İnsancıl Yaklaşımda Öğrenme İrfan ERDİN 260-269 Kaynak II; Eğitim Psikolojisi Yazar;B.YEŞİLYAPRAK Hazırlayan;İrfan ERDİN Ders Sor.; Doç. Dr. Nasip DEMİRKUŞ , 1-Önce Soruları Tıklayın Yanıtlamaya Çalışın. 2-Verdiğiniz Yanıtların Şıklarını Kenara Yazın. 3-Sonra Yanıtlarınızı Kontrol Ediniz. 4-Yanlış Yanıtları Muhakeme Ediniz.5-Gösteriyi İzleyin Tekrar Aynı İşlemi Yapınız.
2 İnsancıl Yaklaşımda Öğrenme Bireyi diğerlerinden farklı kılan ve ona özgü olan duygulan, algıları, inançları ve amaçlan ile ilgilenen insancıl psikolojinin üç önemli ismi Combs, Rogers ve Maslovv'dur.Yirminci yüzyılın ikinci yarısında, Geştalt yaklaşımından geniş ölçüde yararlanan ve aynı zamanda "insanı merkez alan", Varoluşçuluk Felsefesi görüşlerini benimseyen insancıl yaklaşım bu alanda "üçüncü güç" olarak adlandırılmaktadır.Hümanist psikologlar, özellikle insanı görüş açısından gerek davranışçılardan, gerekse psikanalistlerden ayrılırlar. Öyle ki, davranışçılara göre insan çevresel uyarıcılara mekaniksel tepkiler veren bir varlıktır. Doğuştan ne iyi, ne kötü olan ve çevreye göre biçimlenen bir yapıdadır.
3 Psikanalistler, insanın tepkilerinin nedenlerini daha derinde arasalar da, bireyi iç-tepileri ve bilinç altının yönlendirdiğini savunurlar. Freud'a göre, insan doğası doğuştan şiddet, saldırganlık gibi olumsuz dürtülere sahiptir.Oysa hümanist psikologlar, insanın doğuştan iyi olumlu bir potansiyele sahip ve hızını içten alan bir varlık olduğunu ve yaşam boyu kendini geliştirme amacına yönelik olarak etkinlikte bulunduğunu kabul ederler.İnsancıl yaklaşım kaynaklarda benlik kuramları, kendini gerçekleştirme kuramları veya fenomenolojik kuramlar gibi adlarla da bilinmektedir. İnsan doğasına iyimser bir bakış özelliği taşıyan bu yaklaşımın temelini benlik kavramı oluşturmaktadır
4 Benlik KavramıBenlik kavramı ya da benlik bilinci kendimizle ilgili bütün düşünceler, algılamalar, duygular ve değerlendirmelerin tümünün etkileşiminden doğan genel bir algıdır. Benlik;Ben neyim?Ben ne yapabilirim?Benim için neler değerlidir?Hayatta ne istiyorum?Sorularının yanıtlarını içermektedir, ilk iki madde gerçek benliğe, son iki madde, erişilmek istenen moral düzeyi, gerçekleştirilmek istenen istek, Özlem ve emelleri gösteren ideal benliğe aittir. Gerçek benlik öz ben, ideal benlik ise benlik tasarımı olarak da bilinmelidir.
5 Benlik yaşantılar sonucunda gelişmektedir Benlik yaşantılar sonucunda gelişmektedir. Bireyin bedeni ile İlgili gereksinmelerden kaynaklanan dürtüleri öz beni oluşturmaktadır. Kendisiyle çevresinde bulunan kişilerin ilişkileri sonucunda bireyin kendi benliğini algılayışı ise fenomenal benliği oluşturur. Bireyin yeme, içme, cinsel gereksinmeler gibi içsel yaşantıları Öz ben iken; erkek/kız, esmer/sarışın gibi özellikler İle iyi, kötü, güzel, çirkin gibi değerler de fenomenal benliğe aittir. Fenomenal benlikte gerçeklik, tutarlılık, devamlılık ve istikrar vardır. Birey kendini başarılı görüyorsa başarılı olur, iyi ve geçimli görüyorsa iyi ve geçimli olabilecek davranışlar arar.
6 Şekil: Uyumlu ve Uyumsuz Kişilik Şekil: A bölümünde benlik tasarımı ile öz beni, yani gerçek düşünce, duyuş ve davranışları birbirine az çok yaklaşık olan uyumlu bir kişilik gösterilmekte; B'de ise duyuş, düşünce ve davranışları benlik tasarımından çok ayrılık gösteren uyumsuz bir kişilik sembolize edilmektedir. Böyle bir kişi bağdaşmazlık içinde ve kaygılı bir durumda olur.- Örneğin; "Çalışmam gerek ama bir türlü derse oturmak istemiyorum.""Derslerime devam etmeliyim ama arkadaşlarım isteyince dayanamayıp, onlarla gidiyorum."İnsancıl yaklaşıma göre benlik ve diğer kişilik özellikleri ile öğrenme arasında yakın bir ilişki vardır. Bu bakımdan çocukların küçük yaşlardan itibaren sağlıklı ve olumlu bir benlik geliştirmelerine yardımcı olunmalıdır. Çünkü, öğrenci kendini akademik yönden yeterli görüyorsa, bunu kanıtlamak için çalışır ve başarılı olur.Şekil: Uyumlu ve Uyumsuz Kişilik
7 Öğrenci-Öğretmen İlişkisi İnsancıl yaklaşıma göre ruh sağlığı, insanın bütün halinde işleyişiyle gelişmektedir. Rogers (1969) saygı, empatik anlayış, güven, ödüllendirme ve özgürlüğün olduğu bir sınıf ikliminin sağlıklı bir öğrenme ortamı olduğunu, bu ortamınÖğrencinin bir bütün olarak gelişmesini sağlayacağını ve öğretmenin de bu durumu kolaylaştırıcı bir role sahip olması gerektiğini ifade etmektedir. Güvenli bir sınıf ortamında köklü davranış değişiklikleri gerçekleşmektedir. Bu güvenli ortamın vazgeçilmez üç temel niteliği bulunmaktadır. Bunlar insana karşı koşulsuz saygı, empatik anlayış ve dürüstlüktür.
8 Koşulsuz saygı, okulda veya sınıfta öğrencinin insan olarak kendinin ortaya koyduğu davranış ve başarıdan daha önemli olması ve insanın değerinin buna bağlı olmadan sadece kendisine bağlı olmasıdır. Bunu bir öğretmenin veya eğitimcinin kazanabilmiş olması, kendi kişiliğini yöneten sonsal değer olarak benliğinde Özümsemiş olması her şeyin başında gelmektedir. Öğretmen Öğrencisine saygı duymayı öğrenmiş olmalıdır.Empatik anlayış koşulunda ise öğretmen veya eğitimcinin, öğrencisinin çevreyle ve insanlarla olan İlişkisinde yer alan yaklaşım tarzını, onun öznel gerçeğiyle kavrayabilmiş ve anlayabilmiş olmasıdır. O öznel gerçek ki kişinin esas gerçeğidir ve davranışlarını yöneten o gerçektir. Özne! gerçeğin de merkezi, kişinin kendisi hakkında geliştirdiği "benlik tasarımı”dır. Öğretmenin, öğrencisinin sergilediği yanlış davranışlarının temelinde kişinin kendi kendine özgü bir tutarlık içinde davrandığını bilmesi, o tutarsızlıkları ve yanlışlıkları düzeltirken koşulsuz saygı ilkesiyle davranması gerekmektedir.
9 Dürüstlük ilkesi bundan önceki iki ilkenin gerçekçi bir sevgiye dönüşmesini sağlamaktadır çünkü Öğretmen öğrencisiyle olan İlişkilerinde, onu ve davranışlarını değerlendirirken, öğrencisinin öznel gerçeği karşısında nesne! gerçeklerin neler olduğunu göstermede saydam ve içten bir tutum sergilemek zorundadır. Onun yanlışlarını hoş görürken yanlışın mutlaka düzeltilmesi gereğini de açık seçik bir biçimde öğrencisine kavratması gerekmektedir. Yanlışı düzeltirken sadece doğruyu pekiştirmiş olmasının, yanlışın düzeltilmesini sağlamadığını görürse, gerektiğinde cezaya başvurmak zorunda kalabilir. Ama bütün bunla/i yaparken öğretmenin sınıftaki veya eğitimcinin okuldaki varlığının yıkıcılık değil yapıcılık olduğunu, öğrencisinin mantık ve duygularına aynı ölçüde değer vererek sezinletmesi önemlidir.Bu üç koşulun uygulandığı bir ortamda yetişmiş bir kimsenin kendini tanıması,Anlaması, kendi kendisi olması, yeteneklerini denemesi söz konusu olduğu gibi diğer insanları da kabul etmesi, onlara koşulsuz saygı, empatik anlayış göstermesi ve dürüst olması sağlanabilmekte.
10 Rogers'a göre öğrenme ortamında öğretmenin göz önüne alması gereken önemli noktalar vardır ve bunlar aşağıda beş ilke olarak özetlenmiştir.'?İnsanda doğal bir öğrenme isteği vardır. Bu, insancıl eğitimin temel varsayımıdır. İnsancıl yaklaşımın uygulandığı sınıfta, öğretmenin ya da programın öğrencinin ne Öğreneceğine karar verdiği geleneksel sınıfların tersine, çocukların meraklarını gidermeleri sağlanır ve onlara çevrelerinde kendileri için neyin önemli ve anlamlı olduğunu keşfetme özgürlüğü verilir.Öğrenilen konu öğrencilerin gereksinme ve amaçlarına uygun olarak algılandığında, anlamlı öğrenme gerçekleşir, öğrenme anlamlı olduğunda, öğrenciler en iyi ve en hızlı şekilde öğrenirler. Örneğin bir öğrenci oyunlardan hoşlandığı İçin, bir bilgisayarın nasıl çalıştığını çabuk öğrenebilir. Öğrenme amaca yönelik olduğunda ve kişinin bilme gereksinmesi karşılandığında, Öğrenci motive olmaktadır.Öğrenme tehditin ve hata yapma korkusunun olmadığı özgür ve demokratik bir ortamda gerçekleşir. Öğrenciler, yeteneklerini sınaya bildiklerinde, yeni deneyimler kazanabilmek için uğraştıklarında, eleştirilmeksizin yanlışlar yapabildiklerinde öğrenme süreci etkili olmaktadır.
11 Öğrenme, öğrencinin kendisi tarafından başlatıldığı ve öğrencinin hem biliş sel hem duyuşsal yönlerini içerdiğinde anlamlı ve kapsamlı olur. Burada öğrencinin dikkati önemlidir ve öğrencilere bağımsız ve kendine güvenli olmayı Öğretmektedir. Bunun yanı sıra öğrenme kişinin bilişsel, duyuşsal kısaca tüm yönlerini içerdiği zaman öğrencinin öğrenme isteği artmaktadır.Rogers tarafından öne sürülen son ilke ise toplumsal olarak yararlı Öğrenmenin, Öğrenme süreci hakkında öğrenme olduğu şeklindedir. Bugün, değişim yaşam gerçeğimin merkezini oluşturmaktadır. Birey için değişen dünyada gereksinmelerini karşılayacak öğrenmeleri gerçekleştirmek önemlidir ve ona yeni koşullara uyum sağlamada yardımcı olunmalıdır. Önemli olan öğrenme yi öğretmektir.Öğretmenlerinizi bu ölçütler açısından değerlendiriniz* Sonra da, bir öğretmen ! adayı olarak kendinizi değerlendirmeye çalışınız...
12 İnsancıl Eğitimin İlkeleri İnsancıl yaklaşımı benimseyen bir öğretmenin benimsemesi, tutum ve davranışlarına yansıtması gereken temel ilkeler vardır. Bu ilkeler aşağıda özetlenerek verilmiştir."insanın tek ve temel güdüsü kendini gerçekleştirme gereksinmesinden kaynaklanmaktadır." Daha iyiyi, daha mükemmeli elde etmeye yönelen birey, kendisi için neyin iyi olduğunu bilir. Bunun için ona seçenekler sunmak, seçim hakkı tanımak kısaca ona güvenmek gerekmektedir."Davranış bozuklukları, güvensizlik sonucunda ortaya çıkmaktadır." Gerçekte, doğası gereği iyi olan insan normal koşullar altındayken benliği geliştiren davranışlar ortaya koymaktadır. Ancak bir tehdit ve güvensizlikle karşılaştığında, birey benliği koruyucu davranışlar sergilemektedir. Böyle durumlarda saldırganlık, gerçeği yadsıma ve çarpıtma gibi davranış bozuklukları söz konusu olmaktadır,"insan hem reaktif, hem de aktif bir yaratıktır", insanın davranışları hem dış uyarıcılar hem de kendi iç dünyası tarafından saptanmaktadır. Gelişimini bu şekilde sürdüren birey geçmiş yaşantılarını değerlendirme, yeniden düzenleme ve yaşamına yön vermede aktif bir roldedir ve kendi kaderini kendi belirleyebilecek bir güce sahiptir.
13 "İnsanın davranışlarını, kendi öznel gerçeği tayin etmektedir" "İnsanın davranışlarını, kendi öznel gerçeği tayin etmektedir". Kişi içten ve dıştan gelen uyarıcıları, kendine özgü ve farklı bir gerçekle algılar ve kendi verdiği anlama göre bunlara tepki verir. Her davranışın (kimine göre mantıklı, kimine göre mantık dışı) gerisinde, o kişiye özgü bir mantık bulunur ve bunu da kişinin geçmiş yaşantıları tayin eder ve kişi yeni yaşantıları eski yaşantıları çerçevesinde özümser."İnsanın davranışlarını tayin eden en önemli gerçek, onun kendini algılayış biçimidir." Kişi kendini nasıl görüyorsa öyle davranmaktadır. Dış dünyadaki nesnel gerçeklere, kendi gereksinme ve beklentilerine göre anlam yükleyen bireyin davranışlarının nedenlerini anlayabilmek ve yordayabilmek için, onun benlik tasarımını bilmek ve olup bitenlere onun algısal çerçevesiyle bakabilmek gerekmektedir."insan davranışlarını değiştirmek için önce onun öznel gerçeğini değiştirmek gerekmektedir". Bizim gereksinme ve inançlarımızla tutarlı olan yaşantılar bir anlam kazandığı ve algılandığı için, benlikle tutarlı olmayan veya benliğin an lam vermediği yaşantılar davranışlarda bir değişikliğe neden olmamaktadır. Gereksinmelerimiz ve inançlarımız tehdit altında olduğu zaman gerçekleri algılamamız zorlaşmakta ve gerçeğe uygun davranış değişikliği gerçekleştirememekteyiz. Güvenli bir ortamda olan kişi öznel gerçeğini, özümsenmiş yeni gerçeklerle yeniden organize ederek daha uyumlu ve gerçeklerle tutarlı davranışlar ortaya koyabilmektedir.
14 Maslow’un Temel Gereksinmeler Hiyerarşisi İnsancıl yaklaşımın önemli isimlerinden Maslovv "Kendini Gerçekleştirme" kavramını öne sürerek, ortam uygun olduğunda her insanın gizil güçlerinin farkına varacağını ve kendini gerçekleştireceğini savunmaktadır. Kendisi, sağlıklı bir kişiliğin gelişebilmesi için gerekli olan gereksinmelerin oluşturduğu piramit biçiminde bir hiyerarşiden söz etmektedirGereksinmeler bir piramit gibi birbiri üstüne merdiven basamağı şeklinde çıkan hiyerarşik bir düzen içinde sıralanmıştır. Temeldeki bir gereksinme karşılanmadan, birey daha üstte yer alan gereksinmelerden etkilenmez. Alt düzeydekiler belirli bir düzeyde doyuma ulaşınca, üst düzeye hazır hale gelinir.'o Görüleceği gibi alt düzeydeki ihtiyaçlar yaşamımızda daha çok yer kapsar.Şekilde görüldüğü gibi piramidin en altında açlık, susuzluk, cinsellik gibi fizyolojik gereksinmeler bulunmaktadır. Bunlar bütün canlılar tarafından hissedilmekte olup, karşılandığında ortadan kalkmaktadırlar.Bundan sonra kişinin kendini güvende hissetme gereksinmesi gelmektedir. Bu gereksinmenin karşılanmamış olması yaşamın amacının güvenlik arayışı haline gelmesine yol açabilir; karşılanması ise insanlardaki kendilerini tehlikede hissetme duygusunu ortadan kaldırmaktadır.Güvenlik gereksinmesinden sonra ait olma ve sevgi gelmektedir. Bunun karşılanmaması yabancılaşma, yalnızlık gibi duyguların ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Burada Maslovv'un sevgi ve cinselliği ayırdığı, cinselliği fizyolojik gereksinmeler grubuna koyduğu dikkati çekmektedir.Ait olma ve sevgi gereksinmeleri karşılandıktan sonra saygınlık ve statü gelmektedir. Burada güç, başarı, yeterlilik, ustalık, bağımsızlık isteklerinin yanı sıra prestij, statü, ün, saygı görmek yer almaktadır. Bunların karşılanmaması aşağılık, zayıflık ve çaresizlik duygularını ortaya çıkarmaktadır.
15 Bu gereksinmeden sonra kendini gerçekleştirme gelmektedir, insanlar kendi doğalarına uygun davranabilmen ve Maslovv'un deyimiyle "neyi olabiliyorlarsa onu olmalılar". Maslow'un tanıdıkları, öğrencileri, arkadaşları ve tanınmış kişiler üzerinde yaptığı çalışmalar sonucunda saptadığı özellikler söz konusudur. Bu özelliklerin Rogers'ın tam verimlilik ve ruh sağlığı ölçütleri ile benzeştiği görülmektedir: gerçekçi olmak, kendini, başkalarını ve doğayı olduğu gibi kabul etmek, problemlerin çözümüne dönük olmak, özerk olmak, derin kişiler arası ilişkiler kurmak, doğal olabilmek, amacı araçtan ayırabilecek, insanlara karşı empati, sempati ve acıma duyguları geliştirmek, içinden geldiği gibi davranmak, mizahtan yararlanabilmek, özel ve yalnız yaşamdan zevk almak, verimli ve yaratıcı olmak gibi. Bu özellikleri Maslow, kendini gerçekleştiren bireyin nitelikleri olarak görür.Maslow, bu gereksinmelerin dışında bilme-anlama ve estetik gereksinmelerden de söz etmektedir. Bilme-anlama; bilgi edinme, evreni tanımaya çalışma, dünyadaki güvenliği sağlama Harını araştırma gibi gereksinmelerdir. Sürekli olarak bilinmeyeni bulmaya, açıklamaya çalışan kişiler vardır. Bilme-anlama gereksinmesinin karşılanmaması, bu kişileri rahatsız edebilir. Estetik gereksinmeler ise bazı insanların çirkinlikten, düzensizlikten rahatsız olmaları, düzenden, dengeden ve güzellikten, güzel ortamlarda bulunmaktan hoşlanmaları şeklinde ortaya çıkmaktadır.Bu gereksinmelerin üst düzeyde yer alan "kendini gerçekleştirmelin kapsamında var olduğu kabul edilir.
16 Gereksinmeler Hiyerarşisinin Eğitim Açısından Doğurguları Maslow'un gereksinmeler hiyerarşisi eğitim ortamına uygulandığında, öncelikle öğrencilerin aç, susuz, uykusuz, yorgun olduğu ya da sınıf ortamının soğuk veya çok sıcak, havasız, rahatsız olduğu durumlarda onların dikkatli bir şekilde ders dinleyebilecekleri ve derse aktif olarak katılabilecekleri düşünülemez. Öncelikle temel fizyolojik gereksinimler karşılanmalıdır.İkinci olarak öğrencilerin tehdit, alay, acımasızca eleştiri olmaksızın görüşlerini aktarabilecekleri ortamlar oluşturulmalıdır. Güvenlik gereksinmesi korkunun, kaygının olmadığı, dersin başında hedeflerin açık bir şekilde belirtilerek motivasyonun sağlandığı, değerlendirmenin objektif yapıldığı ortamlarda duyurulabilir. Ayrıca sınıf içinde uyulması beklenen kurallar da açık ve net olmalı, eklenecek kurallarda öğrenci görüşleri alınmalıdır.Ait olma ve sevgi gereksinmeleri ise öğrencinin okul ortamında sınıf tarafından benimsendiğini hissetmesi, öğretmeni ve arkadaşları tarafından sevildiğini bilmesi durumunda, doyurulabilmektedir. Öğretmen yapabildiği ölçüde öğrencileri ile tek tek ilgilendiği gibi sınıf içi etkileşimin olumlu olmasına da özen göstermelidir.
17 Öğretmenlerin öğrencilerinin yeteneklerini bilmeleri, olumlu yönleri ve davranışlarını ödüllendirmeleri onların kendilerine saygı duymalarını, diğer arkadaşları tarafından takdir edilmelerini sağlayacaktır. Böylece öğrencilerin statü ve saygınlık gereksinmeleri karşılanabilir. Öğretmen, öğrencilerin başarılı yönlerini pekiştirip onların olumlu bir benlik kavramı geliştirmelerine yardımcı olmalıdır.Bu temel gereksinmeler karşılandıktan sonra, öğrencilerin kendilerini gerçekleştirme gereksinmesi yönünde motive oldukları görülecektir. Dolayısıyla öğrencilerin yeteneklerini sonuna kadar kullanarak istedikleri yere gelmeleri ve hedeflerine ulaşmaları söz konusu olabilir.Bu hiyerarşide yer alan gereksinmelerin, bizim eğitim sisteminde ne kadar dikkate alınabildiğini tartışınız.Öğretmenlerin, öğrencilerini tanımaları ve içinde bulundukları aile ortamı ile kültürel değerleri bilmeleri, onlar için hangi gereksinmelerin ağırlıkta olduğunu fark etmelerine yardımcı olacaktır. Bazı kişiler için sosyal ilişkiler kurarak insanlarla yakınlaşmak, güvenlik gereksinmesinden önce gelebilir. Sonuç olarak öğretmenler bireysel farklılıkları dikkate almak durumundadırlar.
To ensure the functioning of the site, we use cookies. We share information about your activities on the site with our partners and Google partners: social networks and companies engaged in advertising and web analytics. For more information, see the Privacy Policy and Google Privacy & Terms.
Your consent to our cookies if you continue to use this website.