Christopher Nolan’ın “Oppenheimer” filminin birçok şaşırtıcı yönü arasında, filmin bir araya gelme hızı da var. 2021’in başlarında yönetmen, atom bombasının babası olarak bilinen fizikçi Martin Sherwin ve Kai Bird’ün yazdığı kapsamlı bir biyografi olan “American Prometheus: J. Robert Oppenheimer’ın Zaferi ve Trajedisi”ni okudu. Perçinlenen Nolan, onu hemen bir senaryoya uyarlamaya başladı. Bir yıldan kısa bir süre sonra çekime başladı. Bu yazın en çok beklenen filmleri arasında yer alan film Cuma günü vizyona giriyor.
Ama bu denklemin sadece yarısı. Başka bir ölçüye göre – tarihin en karmaşık figürlerinden birine ve labirente benzeyen anlatılara ilgi duyan bir film yapımcısına yakışır şekilde – “Oppenheimer” uyarlaması, yapım aşamasında yaklaşık yarım yüzyıldır çok nesilli bir destan olarak görülebilir. Nolan’ın destansı filmi, destansı bir endüstri geçmişine sahip destansı bir kitaba dayanıyor. “Amerikan Prometheus”un yazılması 25 yıl sürdü ve 2005’te yayınlanmasından bu yana kitap, Hollywood’da kimsenin nasıl bölüneceğini çözemediği bir atom gibi süzülüyordu: her zaman seçenek altında, asla gelişmenin ötesine geçmiyor.
Bu köken hikayesi 1980’de, o zamanlar 43 yaşında olan Martin Sherwin’in Oppenheimer’ın biyografisini yazmak için Knopf ile anlaşma imzalamasıyla başlar. Herkesin ona verdiği adla Marty, kendisini araştırmaya adadı, ailesini Oppenheimer’ın münzevi oğlu Peter’la tanışmak için New Mexico’ya bir geziye çıkardı ve bilim adamını tanıyan hemen hemen her canlı insanın izini sürdü. Zamanla Sherwin, Oppenheimer’ın Los Alamos laboratuvarının yöneticisi olarak geçirdiği yılları ve ardından McCarthycilik paniği sırasında güvenlik yetkisini kaybetmesini özetleyen, gizliliği kaldırılmış 50.000 sayfalık hükümet belgelerini topladı.
Ancak Sherwin’in yapmadığı şey oturup yazmaktı.
Eşsiz bir işbirliği
Son teslim tarihi geldi ve birçok kez geçti. Sherwin’in oğlu Alex, babasının yazılmamış kitabını, ailenin Boston’daki evindeki yemek masasında sık sık alay konusu olarak hatırlıyor. Alex yakın tarihli bir sohbette “Bu büyük bir zevk kaynağıydı,” dedi. “Bana ‘Ödevini yap’ derdi, ben de ‘Kitabını yaz!’ derdim. Bu konuda harika bir mizah anlayışı vardı.”
İşkence gören yazar klişesinden çok uzak olan Sherwin, bir şey varsa, kendi kuduz coşkusuyla dikkatini dağıttı. Nükleer Çağ Tarihi ve Beşeri Bilimler Merkezi’ni kurduğu Tufts Üniversitesi’nde profesörlük aldı. İnternet çağının habercisi olan Sherwin, 1980’lerin sonlarında kendi sınıfları ile Moskova Devlet Üniversitesi’ndekiler arasında canlı tartışmalar yapmak için bir uydu kullanarak “uzay köprüsü” adını verdiği şeye öncülük etti. Ayrıca nükleer çağ hakkında çok sayıda makale ve köşe yazısı yazdı.
Ancak 1990’ların sonunda, kitabının programının yaklaşık 20 yıl gerisinde, Sherwin’in projeye karşı tutumu daha az iyimser hale geldi. Daha sonra bir kitap fuarında izleyicilere “Birkaç noktada tünelin ucundaki ışık çok loşlaştı” dedi. Karısı Susan, bir röportajda Sherwin’in kitabı mezara götüreceğini söylemeye başladığını hatırladı.
“Bu onun şakası oldu,” dedi, “mezar taşında olması.”
Sherwin cesur bir çözüm buldu: Projeye bir ortak getirecekti – özellikle arkadaşı ve tarihçi arkadaşı Kai Bird. İkisi 1980’de tanışmış ve 1995’te, her ikisi de Ağustos 1945’te Oppenheimer’ın Hiroşima’ya bombasını atan uçak olan Enola Gay’in Smithsonian’ın bölücü bir sergisine hitap ederken yakınlaştılar. (Uçak 2003’te tekrar sergilendiğinde, Haberler için bununla ilgili bir köşe yazısı yazdılar.)
Bird’ün ilgisini çeken bu konu, birlikte çalışma fikrine hemen ısınmadı.
İlk kitabı bir arkadaşıyla işbirliği olarak başlayan ve sert bir şekilde sona eren Bird, “Ona hayır dedim – onu çok sevdiğimi söyledim” diye hatırladı. Bird’ün karısı, başka birini almaması konusunda kararlıydı.
Sherwin kararlıydı. Sonraki altı ay boyunca Boston’dan Bird’ün Washington, DC’deki evine düzenli olarak seyahat etti Bird, “İkimizi de bunun iyi bir proje olduğuna inandırdı” dedi. İkili bir teklif yazdı ve Knopf 2000 yılında yeni bir sözleşme yapmayı kabul etti – onlara 290.000 $’a ulaşan bir kitap avansı teklif etti (1980’de Sherwin’e ödenen 35.000 $ çıkarıldıktan sonra). Bird, kitap Bird’ün tek geliri olacağı için Sherwin’in kendisine paranın “daha büyük bir kısmını” verdiğini hatırladı.
Susan Sherwin, “Kai ve Marty’nin hikayesinin bir kısmı, yayında kaybolan bir şeyin hikayesidir” dedi. “Sektör, insanları ve projeleri bugün hayal bile edilemeyecek bir şekilde besleme konusunda istekliydi.”
Adamlar anlaşmayı martinilerle kutladılar ve projeyi Oppenheimer’ın Los Alamos bilim adamlarıyla yaptığı kadeh kaldırmanın aynısıyla kutladılar: “Düşmanlarımızın kafa karışıklığına!”
Dört yıl boyunca, “Amerikan Prometheus” haline gelen, hem kapsamı büyük hem de kişisel ayrıntıları ayrıntılı olan 721 sayfalık bir biyografiyi üretmek için bölümleri ileri geri salladılar. 2005 yılında coşkulu bir şekilde gözden geçirilen kitap, yazarların benzersiz işbirliklerine bir övgü olarak aldıkları bir onur olan Pulitzer Ödülü’nü kazandı.
Marty’nin seveceği bir film
Kitap, yayınlanmasının hemen ardından film olma yolunda hızla ilerliyor gibi görünüyordu ve o zamanlar “Amerikan Güzeli” ve “Jarhead” filmleriyle tanınan yönetmen Sam Mendes onu tercih etti.
Susan, Hollywood entropisinin tanıdık bir öyküsünü anlatırken, “Çok heyecanlıydık ve tamamen saftık,” dedi: Tamamen sönmeden önce gelişme engellerine dönüşen dizginlenemeyen coşku. Kitap ilgi uyandırmaya devam etse ve çeşitli yapımcılar tarafından seçenek altında kalsa da, yazarları bir filmin ortaya çıkacağına inanmayı bıraktı.
Bird, “Hollywood’un daha sarılıklı bir görünümü diyebileceğiniz şeyi elde ettik,” dedi.
Ardından Eylül 2021’de – Sherwin’in kitaba başlamasından 40 yıl sonra ve yayınlanmasından bu yana 16 yıl sonra – Bird’ün bir arkadaşı ona Variety’de Nolan’ın bir sonraki projesinin Oppenheimer hakkında olacağını belirten ilginç bir öğe gönderdi. Bird ve Sherwin bu konuda hiçbir şey duymamışlardı. Bird, “Farklı bir kitap kullandığını veya yalnızca kamuya açık kayıtlardan gittiğini varsaydım,” dedi.
Ancak Nolan, kısmen Hollywood’da hiç çalışmamış birinin azmi sayesinde, gerçekten de filmini “Amerikan Prometheus”a dayandırıyordu. 2015’ten beri film hakları, Massachusetts Institute of Technology’de fizik okuyan ve film yapımcılığına girmek için can atan New Yorklu başarılı bir iş adamı olan J. David Wargo’nun tercihi altındaydı. Çeşitli komut dosyaları görevlendirildi ve reddedildi.
Bird, “Sonra, pandeminin ortasında, Wargo projeden bıktı ve kiralık bir özel uçakla Los Angeles’a uçtu ve Hollywood’a gitti,” diye açıkladı Bird. Wargo, Nolan’ın uzun süredir yapımcılarından biri olan ve kitabı yönetmene teslim eden Charles Roven ile bir araya geldi.
Tesadüfen, Nolan yakın zamanda atom bombasına atıfta bulunan bir film olan “Tenet”i tamamlamış ve filmin yıldızlarından biri olan Robert Pattinson, yönetmene ambalaj hediyesi olarak Oppenheimer’ın konuşmalarından oluşan bir kitap vermişti.
Nolan bir röportaj sırasında, “Her zaman çeşitli şeyleri ileri götürüyorum, ancak burası birçok farklı gezegenin hizalandığı yer,” diye açıkladı ve “Amerikan Prometheus”tan onu kendine çeken sahneyi hatırladı: “Los Alamos, burası Her zaman tarihte ya da rezillikte yaşayan, Oppenheimer ve erkek kardeşinin ilk önce kamp yapmaya bayıldıkları bir yerdi. Aniden, maviden bir şimşek gibi, bir karakter ile dünyada geri alınamayacak büyük bir değişiklik arasındaki olası en kişisel bağlantıya bakıyorum.”
Bird, “Her şey çok yavaştı,” dedi, “ta ki bir gün aniden yavaşladı.”
O sonbaharda Nolan, Bird’ü aradı ve kendisinin ve Sherwin’in yönetmenle görüşmek için DC’den (Sherwin’in de taşındığı yer) New York’a gelip gelemeyeceğini sordu. O zamanlar 84 yaşında olan Sherwin, o noktada seyahat edemeyecek kadar zayıftı. İki yıl önce kendisine küçük hücreli akciğer kanseri teşhisi konmuştu.
Bird, “İki buçuk saat görüştük ve Nolan, projeyle ilgili araştırmamı alaya aldı,” dedi. “Ama gizlilik içinde çalıştığını ve senaryoyu paylaşmadığını açıkça belirtti.”
Nolan, kendi payına, buluşmalarının uyarlamayla ilgili bazı gerginliklerini bastırdığını fark etti.
Senaryosu ve son filmi bu drama etrafında yapılandırılmış olan Nolan, “Kai’nin bana söylediği ve bana muazzam bir güven duygusu veren bir şey, herhangi bir filmin güvenlik izni etrafında çerçevelenmesi gerektiğine inandığıydı” dedi. “Bu kadar radikal bir şey yaptığımı düşünmeyeceğini bildiğim için rahat bir nefes aldım.”
Bird, Nolan’a bir bardak kaldırıp Oppenheimer’ın sözleriyle kadeh kaldırdıktan sonra – “Düşmanlarımızın kafa karışıklığına!” – film hakkında bir çekirdek çıkarabildi.
“Bu satır senaryoya girdi mi?” Nolan’a sordu.
Yönetmen, “Oradaydı,” dedi, “ama yer açmak için kesmek zorunda kaldım.”
Washington’a döndüğünde Bird, toplantıdan bahsetmek için Sherwin’in evine koştu. Bird, “Memnun oldu,” diye hatırladı, “ama yine de şüpheci.”
İki hafta sonra, 6 Ekim 2021’de Sherwin vefat etti.
En yakınları, geçen yılı onun adına “Oppenheimer” yapımının tadını çıkararak geçirdi. Susan ve Alex Sherwin, filmin Princeton, NJ’deki setinde bir gün geçirdiler ve burada Oppenheimer’ı oynayan Cillian Murphy ile tanıştılar ve Marty’nin hayatının büyük bir bölümünü araştırmaya adadığı dünyanın 3 boyutlu bir versiyonunu görünce şaşırdılar. .
Nolan, çekimlerden hemen önce Bird’ün senaryoyu okumasına izin verdi, yazarı Manhattan şehir merkezindeki bir otele yerleştirdi ve lobide bitirmesini bekledi. Bird, Sherwin için her zaman en önemli olan şeyi yakalayarak kitaba ne kadar sadık olduğunu görünce şaşırdı: Oppenheimer’ın karakterinin kalbindeki paradokslar ve dünya tarihinin muazzam plaka kaymalarıyla birleşen mahrem ayrıntılar.
Bird, “Çalışmalarda olduğunu bilerek öldü, ama çemberi görmek için burada olamayacak olması üzücü,” dedi. “Marty buna bayılırdı.”
Amsden, Los Angeles’ta yaşayan bir yazardır.