Ayas paşa
- Görev : Osmanlı vezîriâzamı
- Doğum : ?
- Ölüm : 13 Temmuz 1539
16. yüzyıl Osmanlı devlet adamı ve veziriazamı Ayas Paşa, Avlonya yakınında Himera’da dünyaya geldi. Enderun’da yetişen Ayas Paşa ağalıkla saraydan çıktı ve yeniçeri ağası olarak Yavuz Sultan Selim’in seferlerine katılarak önemli derecede katkı sağladı. 1519’dan itibaren önce sancakbeyi, sonra da beylerbeyi olarak görev icra etti. Canbirdi Gazâlî’nin isyanının bastırılmasında Anadolu beylerbeyi olarak Rodos Seferi’n katıldıktan sonra ikinci vezir sıfatıyla Mısır’daki Hain Ahmed Paşa İsyanı’nın bastırılmasında Anadolu beylerbeyi olarak bulundu. Onun katli üzerine 1521’de Şam beylerbeyiliğine getirildi. 1522 yılında Rumeli beylerbeyi olarak Rodos Seferi’ne katıldıktan sonra vezir sıfatıyla Mısır’daki Hain Ahmed Paşa İsyanı’nın bastırılmasında görevlendirildi, ancak yolda Ahmed Paşa’nın ölüm haberlerini alarak İstanbul’ a geri döndü. Ayas Paşa, Veziriazam Makbul İbrahim Paşa’ın Mısır idaresini düzenlemek için İstanbul’dan ayrılması üzerine sadaret makamına getirildi. Kubbe veziri olarak Kanuni’nin yanına 1526’da Mohaç, 1529’da Viyana, 1532’de Alman, 1534-1535’te Irakeyn seferlerine katılan Ayas Paşa, İbrahim Paşa’nın idamı üzerine veziriazamlığa getirildi.
Yaklaşık 3 yıl 4 ay kadar süren veziriazamlık görevi süresince padişahla birlikte Korfu ve Kara Boğdan seferlerinin yanı sıra, Hadım Süleyman’ın Hint Seferi ile Preveze Zaferi’nde bulundu. Bunlardan Korfu Seferi sırasında kendisinin teşvikiyle Avlonya yöresindeki Arnavutlar itaat altına alındı ve bu bölgede Delvine sancağı kuruldu. Boğdan Seferi ise bu ülkedeki Osmanlı hakimiyetinin kuvvetle yerleşmesine sebep oldu. Barbaros'un ve Süleyman Paşa’nın deniz harekâtı da Akdeniz ve Hint sularındaki Osmanlı nüfuzunu arttırdı. Devlet adamı olarak pek fazla bir varlık gösterememekle birlikte dürüst, adil ve mütevazi bir şahsiyete sahip olan Ayas Paşa, veba hastalığından dolayı vefat etti. Geride çok sayıda çocuğu kalmışsa da bunların önemli mevkilerde bulunmadıkları anlaşılmaktadır. Vize yakınındaki Saray'da bir külliye yaptırmış, buradaki camisi 1531 'de tamamlanmıştır. Emlakinin bulunduğu İstanbul Fındıklı üzerindeki semt kendi adını taşımaktadır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Bekir Kütükoğlu, Ayas Paşa, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1991, cilt.4, sf.202-203
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ahmet Hilmi Yücebaş
Balkan savaşlarından sonra Yunanistan sınırları içinde kalan Türk şehri Drama’da doğan Ahmet Hilmi Yücebaş 1924’te yapılan mübadelede ailesiyle birlikte Türkiye’ye geldi. Edebiyat zevkini Tekirdağ’da ortaokul sıralarında edindi. Kaleme aldığı ilk şiirleri ve yazıları Resimli Şark ve Muhit dergilerinde çıktı. Bir köyde iki yıl kadar ilkokul öğretmenliği yaptıktan sonra gazeteciliğe başladı. 1932-1942 yıllarında Tekirdağ gazetesinin yazı işlerini yönetti. Ardından gittiği İstanbul’a yerleşerek çok sayıda gazetede görev aldı. Akşam, Cumhuriyet ve Son Posta gazetelerinin yanı sıra Anadolu Ajansı’nda muhabir olarak çalıştı. Trakya Köylerinde adlı ilk kitabı öğretmenliği sırasında yaptığı folklor araştırmalarının ürünü olarak ortaya çıktı. 1939’da yayımlanan Tekirdağlı Şairler’den sonra ünlü şair ve yazarlar hakkında birbiri ardınca kitaplar hazırladı. Basın şeref kartı sahibi olan Ahmet Hilmi Yücebaş vefatının ardından Karacaahmet Mezarlığı’nda defnedildi.
-
Otranto Seferi
1480 yılında Gedik Ahmet Paşa tarafından Güney İtalya’ya yapılan bu seferin ana hedefi Otranto bölgesi, Osmanlı kaynaklarında Pulya diye adlandırılır. Otranto Seferi siyasi, askeri, dini ve stratejik sebeplerle gerçekleştirilmiştir. Fatih Sultan Mehmed, Venedik’le anlaştıktan sonra dikkatini İtalya’ya yöneltmiş, böylece o sırada hayli zayıf, siyasi birlikten yoksun olan bu yarımadayı ele geçirmeyi amaçlamıştı. İtalya seferine girişmeden önce Osmanlılar ayrıntılı bir planı uygulamaya koyarak Gedik Ahmed Paşa’yı seferi organize etmek maksadıyla Epir’de bulunan, Güney İtalya’ya hakim bir üs konumundaki Avlonya’ya sancak beyi tayin etti. Sancak beyliği yanında aynı zamanda kaptan-ı derya olan Gedik Ahmet Paşa kumandasındaki donanma ilk olarak Zanta, Kefalonya ve Ayamavra adalarını aldı. Ardından Napoli Kralı I. Ferdinand’a bağlı olan Otranto ele geçirildi. Şehre savaşarak girildiğinden karşı koyan ileri gelenlerden bir kısmı idam edildi, bir kısmı da esir alındı. Ölenlerin sayısının abartılması tamamen kilise propagandasının bir sonucudur. Şehirde kontrol sağlandıktan sonra çatışmalar sırasında harap olan şehrin surları onarıldı. Osmanlı kuvvetleri burayı bir askeri üs haline getirip etrafa seferler düzenledi ve bazı yerleri aldı.
-
Zerdüşt
Öğretisi Asya kültürü ve dünya dinleri üzerinde büyük bir etki yapan Zerdüşt’ün hayatına dair az bilgi bulunmaktadır. Düşünceleri kıtalarca yayılan bir kişinin doğduğu yüzyılın dahi tartışılması hakkındaki bilgi kısıtlılığının göstergesidir. MÖ 628 yılında muhtemelen bugün İran sınırları içerisinde kalan bir yerde doğduğu tahmin edilmektedir. Yerel bir tapınakta rahip olarak yetiştirilmiştir. Mitolojide görüşlerini kabul ettirmek için mücadele eden ileri görüşlü bir din adamı olarak tanıtılan Zerdüşt en sonunda fikirleriyle üstün geldi. Ailesinin karşı çıkmasına rağmen yirmili yaşlarda evden ayrıldı. Bundan sonraki on yılını “iyi din” olarak adlandırdığı inancın ortaya çıkmasıyla son bulacak olan ruhsal bir yolculuk yaparak geçirdi. Uzunca bir süre başarı elde edemese de Bactrian Kralı’nın hasta olan atını tedavi edince talihi döndü. Kralın Zertdüştlüğü benimsemesi üzerine inanç hızla yayıldı.
-
Kul Nesimi
İsim benzerliğinden dolayı uzun süre Seyyid Nesimi ile karıştırılan Kul Nesimi’nin asıl adının Ali olduğu, “Mahlasım Nesimi ismim Ali’dir” mısrasından anlaşılmaktadır. Soyunun 14.yüzyılda yaşamış Said Emre’den geldiğini, “Ceddim Said Emre’dir / Neslinde said olur” mısralarında bizzat kendisi söylemektedir. Kul Nesimi, “Nesimi” mahlasını Seyyid Nesimi’ye duyduğu hayranlıktan dolayı almış, “Ben ol sadık kulam ki Ca‘feri’yem / Hakikat söylerem ben Haydari’yem” mısralarıyla da Ca‘feri ve Haydari olduğunu belirtmiştir. Şair, Seyyid Nesimi’nin idam edilişini dile getirdiği bir gazelinde, “İki yüz altmış dört yıldan sonra / Bu nazm ile bunu ettim izhar” diyerek 1674 yılında hayatta olduğunu açıklamaktadır. Ayrıca Kul Nesimi’nin bir kısım şiirlerinin 17. yüzyılda yazılmış cönklerde yer alması, bu yüzyılda yaşamış başka şairlerin ona nazireler yazması ve İran’la yapılan savaşlarla ilgili bazı tarihi olayların izlerine rastlanması onun 17. yüzyılda yaşadığı kanaatini kuvvetlendirmektedir.
-
Cem Sultan Türbesi
Fatih Sultan Mehmed'in üçüncü oğlu olan ve kardeşi II. Bayezid ile giriştiği mücadele ile bilinen Cem Sultan’ın sandukasının bulunduğu türbe, başta II. Murad’ınki olmak üzere Muradiye Camii’nin geniş haziresi içinde bulunan pek çok türbeden biridir. Yapı süslemesinin oluşturduğu sanatsal değerden dolayı birçok türbeden ayrılan yapı, Fatih Sultan Mehmed’in büyük oğlu Şehzade Mustafa için yaptırılmış, ancak maceralı bir sürgün hayatından sonra 1495’te İtalya’da ölen Cem Sultan’ın cenazesi 1499’da yurda getirildikten sonra buraya defnedilmiş ve türbe Cem Sultan’ın adıyla anılmaya başlanmıştır. Türbenin Bursa kadı sicillerinde yer alan bir belgeden hareketle 1479 yılında yapıldığı kabul edilmektedir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun