Kapitalizm, özellikle sanayi sektöründe üretim araçlarının özel mülkiyeti ile karakterize edilen bir ekonomik sistemdir. Kapitalizm, üretken sermayeye yatırım ve üretken sermayenin verimli kullanımı için teşvikler sağlayan özel mülkiyet haklarının uygulanmasına bağlıdır.
Kapitalizm tarihsel olarak Avrupa’daki önceki feodalizm ve merkantilizm sistemlerinden gelişti ve sanayileşmeyi ve kitlesel pazar tüketim mallarının büyük ölçekli mevcudiyetini çarpıcı biçimde genişletti.
Saf kapitalizm, saf sosyalizm (tüm üretim araçlarının kolektif veya devlete ait olduğu) ve karma ekonomiler (saf kapitalizm ile saf sosyalizm arasında bir süreklilik üzerinde uzanan) ile karşılaştırılabilir.
Kapitalizmin gerçek dünyadaki pratiği, iş dünyasının olumlu hükümet müdahalesi talepleri ve hükümetlerin ekonomiye müdahale etme teşviki nedeniyle tipik olarak bir dereceye kadar “arkadaş kapitalizmi” olarak adlandırılır.
Kapitalizm Nedir?
Kapitalizm, özel kişilerin veya işletmelerin sermaye mallarına sahip olduğu ekonomik bir sistemdir. Mal ve hizmetlerin üretimi, planlı bir ekonomi veya komuta ekonomisi olarak bilinen merkezi planlama yerine, piyasa ekonomisi olarak bilinen genel pazardaki arz ve talebe dayanmaktadır.
Kapitalizmin en saf biçimi serbest piyasa veya laissez-faire kapitalizmidir. Burada, özel kişiler sınırsızdır. Nereye yatırım yapacaklarını, neyin üretileceğini veya satılacağını ve mal ve hizmetlerin hangi fiyatlarla değiş tokuş edileceğini belirleyebilirler. Bırakınız yapsınlar piyasası, kontroller veya kontroller olmadan çalışır.
Günümüzde çoğu ülke, belirli bir dereceye kadar iş ve belirli endüstrilerin mülkiyetini hükümet düzenlemesini içeren karma bir kapitalist sistem uygulamaktadır.
Kapitalizmi Anlamak
İşlevsel olarak konuşursak, kapitalizm, ekonomik üretim ve kaynak dağılımı sorunlarının çözülebileceği bir süreçtir. Sosyalizm veya feodalizmde olduğu gibi, ekonomik kararları merkezi siyasi yöntemlerle planlamak yerine, kapitalizmde ekonomik planlama, merkezi olmayan ve gönüllü kararlarla gerçekleşir.
Kapitalizm ve Özel Mülkiyet
Özel mülkiyet hakları kapitalizmin temelidir. Modern özel mülkiyet kavramlarının çoğu, John Locke’un, insanların emeklerini sahipsiz kaynaklarla karıştırarak mülkiyet talep ettikleri, çiftlik kurma teorisinden kaynaklanmaktadır. Bir kez sahip olunduğunda, mülkü transfer etmenin tek meşru yolu, gönüllü takas, hediyeler, miras veya terkedilmiş mülkün yeniden yerleştirilmesidir.
Özel mülkiyet, kaynakların sahibine mülklerinin değerini en üst düzeye çıkarmak için bir teşvik vererek verimliliği artırır. Bu nedenle, kaynak ne kadar değerliyse, sahibine o kadar fazla ticaret gücü sağlar. Kapitalist bir sistemde, mülkün sahibi olan kişi, o mülkle ilişkili herhangi bir değere hak kazanır.
Bireylerin veya işletmelerin sermaye mallarını güvenle dağıtabilmeleri için, özel mülkiyete sahip olma veya devretme yasal haklarını koruyan bir sistem mevcut olmalıdır. Kapitalist bir toplum, bu özel mülkiyet haklarını kolaylaştırmak ve uygulamak için sözleşmelerin, adil ticaretin ve haksız fiil hukukunun kullanımına güvenecektir.
Bir mülk özel mülkiyete ait olmayıp halk tarafından paylaşıldığında, müştereklerin trajedisi olarak bilinen bir sorun ortaya çıkabilir. Tüm insanların kullanabileceği ve hiç kimsenin erişimi sınırlayamayacağı ortak bir havuz kaynağı ile, tüm bireylerin mümkün olduğu kadar çok kullanım değeri elde etme teşviki vardır ve kaynağı korumak veya yeniden yatırım yapmak için hiçbir teşvik yoktur. Kaynağın özelleştirilmesi, çeşitli gönüllü veya gönülsüz toplu eylem yaklaşımlarıyla birlikte bu soruna olası bir çözümdür.
Kapitalizm, Karlar ve Zararlar
Karlar, özel mülkiyet kavramıyla yakından ilişkilidir. Tanımı gereği, bir birey, yalnızca, değişimin kendisine psişik veya maddi bir şekilde fayda sağladığına inandığında, gönüllü bir özel mülkiyet mübadelesine girer. Bu tür işlemlerde, her bir taraf işlemden ekstra sübjektif değer veya kâr elde eder.
Gönüllü ticaret, kapitalist bir sistemde faaliyeti yönlendiren mekanizmadır. Kaynak sahipleri, tüketiciler için birbirleriyle rekabet eder, onlar da diğer tüketicilerle mal ve hizmetler için rekabet eder. Tüm bu faaliyetler, kaynakların dağıtımını koordine etmek için arz ve talebi dengeleyen fiyat sisteminin içine yerleştirilmiştir.
Bir kapitalist, en yüksek değerli mal veya hizmeti üretirken sermaye mallarını en verimli şekilde kullanarak en yüksek karı elde eder. Bu sistemde, neyin en yüksek değere sahip olduğuna dair bilgi, başka bir bireyin kapitalistin malını veya hizmetini gönüllü olarak satın aldığı fiyatlar aracılığıyla iletilir. Karlar, daha az değerli girdilerin daha değerli çıktılara dönüştürüldüğünün bir göstergesidir. Buna karşılık, sermaye kaynakları verimli kullanılmadığında ve bunun yerine daha az değerli çıktılar yarattığında kapitalist zarara uğrar.
Serbest Girişim mi, Kapitalizm mi?
Kapitalizm ve serbest girişim genellikle eş anlamlı olarak görülür. Gerçekte, bunlar birbiriyle yakından ilişkili ancak örtüşen özelliklere sahip farklı terimlerdir. Tam bir serbest girişim olmaksızın kapitalist bir ekonomiye sahip olmak mümkündür ve kapitalizm olmadan bir serbest piyasaya sahip olmak mümkündür.
Özel bireyler üretim faktörlerini kontrol ettiği sürece herhangi bir ekonomi kapitalisttir. Bununla birlikte, kapitalist bir sistem yine de hükümet yasalarıyla düzenlenebilir ve kapitalist çabaların kârları yine de ağır bir şekilde vergilendirilebilir .
“Serbest girişim” kabaca, zorlayıcı hükümet etkisinden bağımsız ekonomik değiş tokuşlar olarak anlaşılabilir. Pek olası olmasa da, bireylerin tüm mülkiyet haklarına ortak olarak sahip olmayı seçtikleri bir sistem tasarlamak mümkündür. Özel mülkiyet hakları, bir hükümet yetkisi olmaksızın gönüllü olarak komünal olarak ele alınabilse de, bir serbest girişim sisteminde hala mevcuttur.
Birçok Kızılderili kabilesi bu düzenlemelerin unsurlarıyla var olmuştur ve daha geniş bir kapitalist ekonomik aile içinde, kulüpler, kooperatifler ve ortaklıklar veya şirketler gibi anonim şirket firmalarının tümü ortak mülkiyet kurumlarının örnekleridir.
Sermayeden birikim, mülkiyet ve kâr etmek kapitalizmin temel ilkesiyse, o zaman devlet zorlamasından kurtulmak serbest girişimin temel ilkesidir.
Kapitalizmin Kökü Feodalizm
Kapitalizm, Avrupa feodalizminden doğdu. 12. yüzyıla kadar, Avrupa nüfusunun çok küçük bir yüzdesi şehirlerde yaşıyordu. Nitelikli işçiler şehirde yaşıyordu, ancak gerçek bir ücret yerine feodal lordlardan haklarını alıyordu ve çoğu işçi toprak sahibi soylular için serfti. Bununla birlikte, Orta Çağ’ın sonlarında, şehirlerin sanayi ve ticaret merkezleri olduğu yükselen şehircilik, ekonomik açıdan giderek daha önemli hale geldi.
Esnaf tarafından sunulan gerçek ücretlerin ortaya çıkışı, daha fazla insanı, emek karşılığında geçim sağlamak yerine para kazanabilecekleri kasabalara taşınmaya teşvik etti. Ailelerin çalıştırılması gereken fazla oğulları ve kızları, ticaret kasabalarında yeni gelir kaynakları bulabiliyordu. Serfliğin kırsal yaşamın bir parçası olduğu kadar, çocuk işçiliği de kasabanın ekonomik kalkınmasının bir parçasıydı.
Merkantilizm Feodalizmin Yerini Alır
Merkantilizm , Batı Avrupa’daki feodal ekonomik sistemin yerini yavaş yavaş aldı ve 16. ila 18. yüzyıllar arasında ticaretin birincil ekonomik sistemi haline geldi. Merkantilizm, kasabalar arasındaki ticaret olarak başladı, ancak mutlaka rekabetçi ticaret değildi. Başlangıçta, her kasaba, zaman içinde talep tarafından yavaş yavaş homojenleştirilen çok farklı ürün ve hizmetlere sahipti.
Malların homojenleştirilmesinden sonra, ticaret daha geniş ve daha geniş çevrelerde gerçekleştirildi: kasabadan kasabaya, ilçeden ilçeye, ilden ile ve nihayet ulustan ulusa. Çok sayıda ulus ticaret için benzer mallar sunarken, ticaret, sürekli savaşlara bulaşan bir kıtada, güçlü milliyetçilik duygularıyla keskinleşen bir rekabet üstünlüğü kazandı.
Sömürgecilik, merkantilizmin yanında gelişti, ancak dünyayı yerleşim yerleriyle tohumlayan uluslar ticareti artırmaya çalışmıyorlardı. Kolonilerin çoğu, feodalizm kokan, hammaddelerinin anavatana geri döndüğü ve Kuzey Amerika’daki İngiliz kolonileri örneğinde olduğu gibi, bitmiş ürünü sahte bir para birimiyle yeniden satın almaya zorlandıkları bir ekonomik sistemle kurulmuştu. diğer milletlerle ticaret yapmaktan çekinirler.
Merkantilizmin bir gelişme ve değişim gücü değil, uluslar arasında ticaret dengesizlikleri yaratan ve onları ilerlemekten alıkoyan gerileyen bir sistem olduğunu fark eden Adam Smith’ti. Serbest piyasa için fikirleri dünyayı kapitalizme açtı.
Endüstriyel Kapitalizmin Büyümesi
Sanayi Devrimi, yakında Batı dünyasını sarsacak sarsıntılara neden olmaya başladığından, Smith’in fikirleri iyi zamanlanmıştı. Sömürgeciliğin (çoğunlukla kelimenin tam anlamıyla) altın madeni, üretimin genişlemesini ve makineleşmesini sağlayan yerli sanayi ürünleri için yeni zenginlik ve yeni talep getirmişti. Teknoloji ilerledikçe ve fabrikaların çalışması için artık su yollarının veya yel değirmenlerinin yakınında inşa edilmesi gerekmediğinden, sanayiciler artık hazır iş gücü sağlamak için binlerce insanın bulunduğu şehirlerde inşaat yapmaya başladılar.
Endüstri devleri, yaşamları boyunca servetlerini biriktiren ilk insanlardı ve genellikle hem toprak sahibi soyluları hem de borç para veren/bankacı ailelerin çoğunu geride bıraktılar. Tarihte ilk kez sıradan insanlar zengin olma umutlarına sahip olabilir. Yeni para kitlesi, daha fazla emek gerektiren daha fazla fabrika inşa ederken, aynı zamanda insanların satın alması için daha fazla mal üretti.
Bu dönemde, “sığır başı” anlamına gelen Latince “kapitalis” kelimesinden türeyen “kapitalizm” terimi, ilk olarak 1850’de Fransız sosyalist Louis Blanc tarafından endüstriyel üretim araçlarının münhasır mülkiyeti sistemini belirtmek için kullanıldı.
Yaygın inanışın aksine, Karl Marx, kullanımının yükselişine kesinlikle katkıda bulunmasına rağmen, “kapitalizm” kelimesini kullanmadı.
Endüstriyel Kapitalizmin Etkileri
Endüstriyel kapitalizm, yalnızca aristokrat sınıftan ziyade toplumun daha fazla katmanına fayda sağlama eğilimindeydi. Ücretler arttı, sendikaların oluşumu büyük ölçüde yardımcı oldu. Uygun fiyatlı ürünlerin toplu olarak üretilmesiyle birlikte yaşam standardı da arttı. Bu büyüme bir orta sınıfın oluşumuna yol açtı ve alt sınıflardan daha fazla insanı saflarını büyütmek için kaldırmaya başladı.
Kapitalizmin ekonomik özgürlükleri, demokratik siyasi özgürlükler, liberal bireycilik ve doğal haklar teorisi ile birlikte olgunlaştı. Ancak bu birleşik olgunluk, tüm kapitalist sistemlerin politik olarak özgür olduğu veya bireysel özgürlüğü teşvik ettiği anlamına gelmez. Kapitalizm ve bireysel özgürlüğün savunucusu olan ekonomist Milton Friedman, Capitalism and Freedom’da (1962) “kapitalizm siyasi özgürlük için gerekli bir koşuldur… ” dedi.
Finans sektörünün çarpıcı bir şekilde genişlemesi, endüstriyel kapitalizmin yükselişine eşlik etti. Bankalar daha önce değerli eşyalar için depolar, uzun mesafeli ticaret için takas odaları veya soylulara ve hükümetlere borç verenler olarak hizmet etmişti. Şimdi, günlük ticaretin ihtiyaçlarına ve büyük, uzun vadeli yatırım projeleri için kredi aracılığına hizmet etmeye geldiler. 20. yüzyıla gelindiğinde, borsalar giderek daha fazla kamuya açık hale geldikçe ve yatırım araçları daha fazla kişiye açıldıkça, bazı ekonomistler sistemde bir çeşitlilik belirlediler: finansal kapitalizm.
Kapitalizm ve Ekonomik Büyüme
Kapitalizm, girişimcileri kârsız kanallardan ve tüketicilerin onlara daha fazla değer verdiği alanlara yeniden tahsis etmeleri için teşvikler yaratarak, ekonomik büyüme için oldukça etkili bir araç olduğunu kanıtladı.
18. ve 19. yüzyıllarda kapitalizmin yükselişinden önce, hızlı ekonomik büyüme, öncelikle fethedilen halkların fethedilmesi ve kaynakların çıkarılması yoluyla gerçekleşti. Genel olarak, bu yerelleştirilmiş, sıfır toplamlı bir süreçti. Araştırmalar, ilk Sanayi Devrimi’nin köklerinin yerleştiği yaklaşık 1750 yılına kadar tarım toplumlarının yükselişi arasında ortalama küresel kişi başına gelirin değişmediğini gösteriyor.
Sonraki yüzyıllarda, kapitalist üretim süreçleri, üretken kapasiteyi büyük ölçüde artırdı. Daha fazla ve daha iyi mal, geniş nüfuslar için ucuza erişilebilir hale geldi ve yaşam standartlarını daha önce düşünülemez şekillerde yükseltti. Sonuç olarak, çoğu siyaset teorisyeni ve neredeyse tüm ekonomistler, kapitalizmin en verimli ve üretken mübadele sistemi olduğunu iddia eder.
Kapitalizm ve Sosyalizm
Politik ekonomi açısından, kapitalizm genellikle sosyalizme karşı çıkar. Kapitalizm ile sosyalizm arasındaki temel fark, üretim araçlarının mülkiyeti ve kontrolüdür. Kapitalist bir ekonomide, mülk ve işletmeler bireyler tarafından sahiplenilir ve kontrol edilir. Sosyalist bir ekonomide devlet, hayati üretim araçlarına sahip olur ve onları yönetir. Bununla birlikte, eşitlik, verimlilik ve istihdam şeklinde başka farklılıklar da mevcuttur .
Eşitlik
Kapitalist ekonomi, adil düzenlemeler konusunda endişe duymaz. Argüman, eşitsizliğin yeniliği teşvik eden ve daha sonra ekonomik kalkınmayı zorlayan itici güç olduğudur. Sosyalist modelin temel kaygısı, zenginlik ve kaynakların adaletsiz bir şekilde zenginden fakire yeniden dağıtılması, fırsat eşitliği ve sonuç eşitliğinin sağlanmasıdır. Eşitliğe, yüksek başarının üzerinde değer verilir ve kolektif iyilik, bireylerin ilerleme fırsatının üzerinde görülür.
Yeterlik
Kapitalist argüman, kâr teşvikinin şirketleri tüketici tarafından arzulanan ve piyasada talep gören yenilikçi yeni ürünler geliştirmeye yönlendirdiğidir. Daha fazla para kazanma motivasyonu olmadan, yönetim, işçiler ve geliştiricilerin yeni fikirleri veya ürünleri zorlamak için fazladan çaba göstermeleri daha az olası olduğu için, üretim araçları üzerindeki devlet mülkiyetinin verimsizliğe yol açtığı ileri sürülmektedir.
İş
Kapitalist bir ekonomide devlet, işgücünü doğrudan istihdam etmez. Devlet tarafından yürütülen bu istihdam eksikliği, ekonomik durgunluklar ve bunalımlar sırasında işsizliğe yol açabilir. Sosyalist bir ekonomide, devlet birincil işverendir. Ekonomik sıkıntı zamanlarında, sosyalist devlet işe alım emri verebilir, bu nedenle tam istihdam vardır. Ayrıca, sosyalist sistemlerde yaralanan veya kalıcı olarak sakat kalan işçiler için daha güçlü bir “güvenlik ağı” olma eğilimindedir. Artık çalışamayacak durumda olanlar, kapitalist toplumlarda kendilerine yardım etmek için daha az seçeneğe sahipler.
Karma Sisteme Karşı Saf Kapitalizm
Hükümet, üretim araçlarının tümüne olmasa da bir kısmına sahip olduğunda, ancak hükümet çıkarları yasal olarak özel ekonomik çıkarları atlatabilir, değiştirebilir, sınırlayabilir veya başka bir şekilde düzenleyebilirse, buna karma ekonomi veya karma ekonomik sistem denir. Karma bir ekonomi, mülkiyet haklarına saygı duyar, ancak onlara sınırlar koyar.
Mülk sahipleri birbirleriyle nasıl değiş tokuş yapacakları konusunda kısıtlanmıştır. Bu kısıtlamalar, asgari ücret yasaları, tarifeler, kotalar, beklenmedik vergiler, lisans kısıtlamaları, yasaklanmış ürünler veya sözleşmeler, doğrudan kamu kamulaştırması, anti-tröst yasaları, yasal ihale yasaları, sübvansiyonlar ve yetki alanı gibi birçok biçimde gelir. Karma ekonomilerdeki hükümetler ayrıca belirli endüstrilere, özellikle de kamu malı olarak kabul edilenlere, tamamen veya kısmen sahip olur ve bunları işletir, genellikle bu endüstrilerde özel kuruluşlar tarafından rekabeti yasaklamak için yasal olarak bağlayıcı tekeller uygular.
Buna karşılık, laissez-faire kapitalizmi veya anarko-kapitalizm olarak da bilinen saf kapitalizm (Murray N. Rothbard tarafından ileri sürüldüğü gibi) tüm endüstriler, kamu malları dahil olmak üzere özel mülkiyete ve işletmeye bırakılır ve hiçbir merkezi hükümet otoritesi düzenleme sağlamaz.
Ekonomik sistemlerin standart yelpazesi, bir uçta laissez-faire kapitalizmini ve komünizm gibi tam bir planlı ekonomiyi diğer uçta yerleştirir. Ortadaki her şeyin karma bir ekonomi olduğu söylenebilir. Karma ekonomi, hem merkezi planlama hem de planlanmamış özel iş unsurlarına sahiptir.
Bu tanıma göre, dünyadaki hemen hemen her ülke karma bir ekonomiye sahiptir, ancak çağdaş karma ekonomiler, hükümet müdahalesi seviyelerinde çeşitlilik gösterir. ABD ve Birleşik Krallık, finans ve emek piyasalarında -bazen Anglo-Sakson kapitalizmi olarak da bilinen- minimum federal düzenlemeye sahip nispeten saf bir kapitalizm türüne sahipken, Kanada ve Kuzey ülkeleri sosyalizm ile kapitalizm arasında bir denge oluşturmuştur.
Birçok Avrupa ülkesi, işçinin sosyal refahı ile ilgilenen ve devlet emekli maaşları, evrensel sağlık hizmetleri, toplu pazarlık ve endüstriyel güvenlik kodları gibi politikaları içeren bir sistem olan refah kapitalizmini uygulamaktadır.
Kocakarı kapitalizmi
Arkadaş kapitalizmi, iş adamları ve devlet arasındaki yakın ilişkilere dayanan kapitalist bir toplumu ifade eder. Başarının serbest piyasa ve hukukun üstünlüğü tarafından belirlenmesi yerine, bir işletmenin başarısı, hükümet tarafından vergi indirimleri, devlet teşvikleri ve diğer teşvikler şeklinde gösterilen kayırmacılığa bağlıdır.
Uygulamada, bu, hem hükümetlerin kaynakları vergilendirerek, düzenleyerek ve rant kollama faaliyetini teşvik ederek elde etmek için karşı karşıya kaldıkları güçlü teşvikler hem de sübvansiyonlar alarak, rekabeti sınırlayarak kârları artırmak için kapitalist işletmelerin karşı karşıya kaldıkları güçlü teşvikler nedeniyle, dünya çapında kapitalizmin baskın biçimidir. Gerçekte, bu güçler, ekonomik sistemin kendisinden kaynaklanan, ekonomiye hükümet müdahalesi için bir tür arz ve talebi temsil eder.
Bir dizi sosyal ve ekonomik sıkıntı için geniş çapta eş-dost kapitalizmi suçlanıyor. Hem sosyalistler hem de kapitalistler, dost canlısı kapitalizmin yükselişi için birbirlerini suçluyorlar. Sosyalistler, dost canlısı kapitalizmin saf kapitalizmin kaçınılmaz sonucu olduğuna inanırlar. Öte yandan, kapitalistler, dost canlısı kapitalizmin, sosyalist hükümetlerin ekonomiyi kontrol etme ihtiyacından kaynaklandığına inanıyor.