182 sefer sayılı, vt-efo kuyruk numaralı, hindistan havayollarına ait emperor kanishka isimli boeing 747-237b tipi yolcu uçağı ( http://www.airliners.net/... ) 23 haziran 1985 günü shannon, irlanda yakınlarında atlantik okyanusunun 31,000 feet üstünde (9500 metre) havaya uçarak 82si çocuk, 280i kanada vatandaşı toplam 329 kişiye mezar olur.
11 eylül olaylarına kadar en dehşet verici terorist eylem olarak hatırlanan olay, sivil havacılık tarihinin beşinci büyük faciasıdır. narita (`tokyo) havaalanındaki benzer patlamadan bir saat sonra gerçekleşen olay kanada tarihinin de en ölü sayısı en yüksek terorist olayı olarak da kayıtlara geçmiştir.
182 sefer sayılı uçak, kanadadan geri dönmekte, londra heathrow bağlantılı olarak yeni delhi palam uluslararası havaalanı ve bombay sahar uluslararası havaalanına gitmektedir.
bombalama eylemi zanlıları ripudaman singh malik ve ajaib singh bagrinin davası, hindistan havayolları davası olarak anılır. dava yaklaşık 20 yıl sürmüş ve kanada tarihinin en masraflı duruşması olarak hükümete 130 milyon kanada dolarına mal olmuştur. zanlılar 16 mart 2005te british columbia mahkemesinin yargıcı ian josephson tarafından suçsuz bulunarak serbest bırakılırlar. davada suçlu bulunan inderjit singh reyat, 10 şubat 2003te uçakta patlayan bombayı inşa etmekten ve cinayete sebebiyet vermekten 5 yıl hapse mahkum olur. davanın süreci ve masraflı oluşu, halen kanadada tartışma konusu olmaya devam etmektedir.
+ olayın meydana gelişi
20 haziran 1985 günü, 01:00 gmtde kendini mr. singh olarak tanıtan birisi tarafından 22 haziran günü iki uçuşa rezervasyon yaptırılır. jaswand singh adına canadian pacific airlines (cp 086) ile vancouverdan montreale, ve mohinderbel singh adına yine aynı havayolu ile vancouverdan tokyoya (cp 003). ikinci uçuş tokyoda air indianın bangkoka gidecek olan 301 sefer sayılı uçuşuna bağlantılı olacaktır.
02:20 gmtde ikinci bir çağrı yapılır. jaswand singhin cp 086 uçuşundaki rezervasyonu vancouverdan torontoya uçacak olan cp 060 sefer sayılı uçuşa kaydırılır. arayan şahıs, ayrıca air indianın 181 sefer sayılı toronto montreal ve 182 sefer sayılı montreal delhi uçuşlarında beklemede olmak istediğini belirtir.
1910 gmtde, canadian pacific airlinesın vancouverdaki gişesine gelen bir şahıs 3005 kanada dolarını peşin ödeyerek iki bileti satın alır. rezervasyonda belirtilen isimlerde değişiklik yapılır: jaswand singh m singh ve mohinderbel singh l singh olarak değiştirilir.
22 haziran günü 13:30 gmtde kendini manjit singh olarak tanıtan bir şahıs air india 181 ve 182 sefer sayılı uçuşlarındaki rezervasyonlarını teyid etmek için telefon eder. halen bekleme listesinde olduğu belirtilir ve kendisine farklı havayollarından alternatifler sunulur, ancak kabul etmez.
+ bomba
22 haziran 15:50 gmtde m singh vancouver havaalanında canadian pacific havayollarının gişesinde cp 60 sefer sayılı toronto uçağı için check in yapar. koltuk numarası 10bdir. singh elinde taşıdığı koyu kahve renkli samsonite marka valizinin torontoda önce 181, sonra da 182 uçuş numaralı air india uçaklarına aktarılmasını rica eder. cp memuru jeanne bakermans henüz diğer uçuşlar teyid edilmemiş olduğu için ilk anda bu isteği geri çevirir, ancak uzun süren tartışma sonunda pes edip kabul eder. torontoya uçan canadian pacific uçağı 16:18 gmtde vancouver lester b pearson uluslararası havaalanından havalanır, yolcuların arasında m singh bulunmamaktadır.
20:22 gmtde uçak torontoya yirmi dakika gecikmeli olarak iner. bir kısım yolcu ve içinde m. singhin valizinin de olduğu bagaj air india uçağına aktarılır. vancouverdan gelen air canadanın 136 nolu uçuşundaki bazı yolcular ve bagaj da bu uçağa aktarılır.
hindistan havayollarının kanada seferi haftalıktı. henüz 181 sefer sayısında uçan emperor kanishkaya katılan kaptan pilot hanse singh narendanın liderliğindeki 22 mürettebat uçağa katılmadan önce torontoda altı günlük bir dinlenme süreci geçirmişlerdi. yardımcı pilot satninder singh bhinder de bir kaptan pilottu, ancak bu uçuş için sağ koltukta oturacaktı. uçuş mühendisi olan dara dumasia ise emekliye ayrılmak üzereydi ve son uçuşunu gerçekleştirecekti. kaptan narendanın 19 kabin görevlisi ise sampath lazerin koordinasyonu ile hizmet verecekti.
kanadada azımsanmayacak sayıda hindistan göçmeni yaşıyordu ve uçuşun dörtte üçünden fazlası, özledikleri ülkelerine ziyarete giden kanadalı hintlilerden oluşuyordu.
uçak yaklaşık 1 saat 45 dakikalık bir rötarla kalkar, çünkü torontoda uçağa eklenen bir yedek motor yüzünden gecikilir. 8 haziranda torontodan hindistana gitmek üzere havalanan bir air india uçağı motorlarından birisinin arızalanması üzerine torontoya geri dönmüş, air canadadan emanet alınan bir motorla yoluna devam etmişti. bir sonraki hafta hindistandan gelen bir uçak bu emanet motoru geri getirmişti. şimdiyse emperor kanishka arızalı motoru tamir görmesi için hindistana geri götürüyordu. arızalı motorun sol kanadın altına, gövdeye yakın olan motor ile gövde arasına yerleştirilmesi yolcuların pek alışkın olmadığı bir görüntü olsa da olağan bir durumdu ve böylesi büyük bir malzemeyi taşımanın en verimli yoluydu. beşinci motor, sürtünmeyi azaltmak için bir kaplama ile kaplanmıştı ve uçağın düzgün uçabilmesi için kaptan tarafından gerekli trim ayarları yapılmıştı.
beşinci motorun taşınması yüzünden kaptan narenda uçuş için normal 0,84 mach uçuş sürati yerine 0,81 mach uçuş süresi talep eder. bu işlem yüzünden 1 saat 40 dakika geciken uçak 23 haziran 00:15 gmtde torontodan havalanır. 45 dakikalık uçuştan sonra montreale varan uçağın sefer sayısı 182 olarak değişir.
montreal mirabel uluslararası havaalanından londraya hareket eden uçak sabah 07:14 gmtde radardan kaybolur. irlanda shannon uluslararası havaalanı yakınındaki shanwick okyanus trafik kontrol merkezindeki hava trafik kontrolörleri uçağın radarda kaybolmasından önce telsizden hışırtılı sesler duyarlar. uçak 08:15 gmtde londraya varacaktır.
baş taraftaki kargo kısmına yerleştirilmiş olan bomba uçak 31,000 feet yükseklikteyken patlar. ani basınç kaybına neden olan patlama uçağın parçalanmasına sebep olur. enkaz irlandanın güney batısında, cork countynin 180 mil açığında okyanusun 2000 metre derinliklerine gömülür.
olayda 22 mürettebat, 82si çocuk 307 yolcu hayatını kaybeder. kaza sonrası yayınlanan tıbbi raporlar olayın vahim boyutunu gözler önüne serer. uçaktaki 329 kişiden 131inin cesedi bulunabilir. kalan 198 kişinin cesedi sonsuza kadar atlantikin derinliklerinde yatacaktır. bulunan cesetlerin 30u çocuklarındır. cesetlerin 8inde uçaktan havadayken ayrıldıklarını ve denize öyle düştüklerini belli eden izler vardır. bu da uçağın havadayken parçalandığını ve denize tek parça düşmediğini gösterir. 26 ceset oksijen yokluğu* izlerini gösterir. pencerelere yakın oturduğu belirlenen 25 kişinin cesedinde patlama yaratacak kadar kuvvetli basınç düşüşünün izleri tespit edilmiştir. 23ününü cesedi dikey bir kuvvetin yol açtığı yaralarla doludur. 21inin ise üzerinde ya çok az kıyafet vardır, ya da tamamen çıplaktır.
rapora dayanarak bir yetkili şöyle konuşmuştur: kaza sonrası tıbbi raporuna göre bütün kurbanlar birden fazla yara alarak hayatlarını kaybetmişlerdir. ancak bunlardan iki var ki, bir bebek ve bir çocuk, oksijen yokluğundan boğulmuştur. özellikle de bebeğin oksijensizlikten öldüğü üzerine şüphe yoktur. bundan başka üç kurban da boğularak hayatlarını kaybetmişlerdir.
ancak torontodaki 1 saat 40 dakikalık gecikme göz önüne alındığında, patlama saatinde air india uçağının londra heathrowa inmiş olacağı, ve patlamanın 55 dakika önce naritada patlayan benzer bombanın sonuçlarına benzer sonuçlara yol açacağı aşikardır.
+ naritada patlayan bomba
23 haziran 1985 sabahı saat 06:19 gmtde tokyonun yeni uluslararası havaalanı naritada meydana gelen bir patlama iki bagaj görevlisinin ölümüne ve dört tanesinin yaralanmasına neden olur. patlayan bomba, tokyodan bangkoka 177 yolcu ve mürettebat ile devam edecek olan air indianın 301 sefer sayılı uçuşuna transfer edilecek bagajların içindedir.
bu patlamadan tam 55 dakika sonra irlanda açıklarındaki kaza meydana gelir. bu iki olayın bağlantılı olduğuna, ve kanadada babbar khalsa adıyla faaliyet gösteren ayrılıkçı sikh grubu ile ilişkili olduğuna inanılmaktadır.
bombalamalarla ilişkili olduğu için hüküm giyen tek kişi inderjit singh reyattır. 1991de vancouverda yapılan duruşmasında iki kez cinayet ve dört kez de patlayıcı madde suçlarından on yıl hapse mahkum olur. reyat, 2003 yılında air india duruşmalarının başlamasından haftalar önce savcılarla işbirliği yapmayı kabul eder. 182 sefer sayılı uçuşta cinayete sebebiyet vermek suçunu kabullenmesi ve aynı olaydan kanadada yargılanan ripudaman singh malik ve ajaib singh bagri aleyhine ifade vermesi durumunda cezası beş yıla indirilecektir. ancak yargıç ian josephson, savcıların mahkemeye gerçeği tam yansıtacak geçerli deliller sunamamış olmaları gerekçesiyle zanlıları suçlu bulmaz. yargıç, verilen kararın gerekçesinde reyatın itirafına şöyle değinir:
dinleyicilerin en duygusal olanı bile bana katılacaktır, ve reyatın delillerinin bariz bir şekilde bu suçun oluşumundaki katkısını en uç noktaya kadar azaltacak şekilde ve açıkça bu olayla ilgili olduğu gerçeğini saklayacak şekilde uydurulmuş olduğunu anlayacaktır. gösterdiği bu hayali pişmanlık kurbanların aileleri için ancak acı bir ilaç olmuş olmalı.
2006 yılında british columbia yüksek yargı danışmanı inderjit singh reyatın yalancı tanıklık suçundan tekrar mahkemeye çıkarılacağını açıklar. air india duruşmalarındaki ifadeleri baz alınarak 27 kere yalan ifade verdiği iddia edilmektedir.
+ narita olayı ve sonrasındaki gelişmeler
22 haziran 1985te l singh isimli bir yolcuya ait bagaj canadian pacificin cp 003 sefer sayılı uçuşuyla tokyo narita havaalanına gitmek üzere vancouverda check inden geçer. bagaj tokyo bangkok seferini yapacak olan air indiaya ait 301 sefer sayılı uçuşla bağlantılıdır. l singhin koltuk numarası 38hdir.
20:37 gmtde cp 003 sefer sayılı empress of australia vancouverdan 390 yolcu ve mürettebatıyla havalanır, l. singh uçakta değildir.
05:41 gmtde (23 haziran sabahı) empress of australia tokyo naritaya 14 dakika erken iniş yapar.
06:19 gmtde cp 003ten air indianın 301 uçağına transfer edilen bagaj içindeki bir valiz patlar, patlamayla iki japon bagaj görevlisi (hideo asano ve `hideharu koda) hayatını kaybederken dört tanesi yaralanır.
08:05 gmtde 301 sefer sayılı air india tokyodan havalanır ve bangkoka sağ salim varır.
şubat 1988, inderjit singh reyat coventry, ingilterede ingiliz polisince yakalanır.
8 aralık 1989, uzun bir mahkeme sürecinden sonra ingiliz hükümeti reyatın kanadaya iadesini kabul eder.
10 mayıs 1991, inderjit singh reyat, narita olayı ile de bağlantılı olarak iki kez cinayete sebebiyet vermek ve dört kez patlayıcı madde suçlarından 10 yıl hüküm giyer.
+ şüpheliler
bombalama eylemlerinin şüphelileri babbar khalsa olarak adlandırılan ayrılıkçı sikh grubunun üyeleridir. ayrılıkçı babbar khalsa örgütü, hindistannın pencap eyaletinde khalistan isimli bağımsız bir devlet kurmayı amaçlar.
6 kasım 1985te kanada polisi şüpheli sikh teroristleri talwinder singh parmar, inderjit singh reyat, surjan singh gill, hardial singh johal ve manmohan singhin evlerine baskın düzenler.
talwinder singh parmar kanada vatandaşlığına kabul edilmiş olup biritish columbiada yaşamaktadır, ancak hindistanın pencap eyaletinde iki polis memurunun öldürülmesi olayına karışmış olmasından ötürü sınırdışı talebiyle aranmaktadır. o zamanlarda hindistanda güvenlik güçleri ile ayrılıkçı khalistan destekçileri arasında çatışmalar sürmekte ve her iki taraf da gereksiz kayıplar vermektedir. bombalama olaylarından üç ay önce, 5 mart 1985te kanada istihbarat teşkilatı (`csis) parmarın telefonlarını ayrılıkçı örgütün lideri olduğu düşüncesiyle dinleme iznini alır.
inderjit singh reyat, duncan, vancouverda yaşamakta ve oto tamirciliği yapmaktadır.
surjan singh gill vancouverda yaşamaktadır ve kendini khalistanın sözde büyükelçisi ilan etmiştir. daha sonra kanadadan kaçmıştır ve londrada gizlendiğinden şüphelenilmektedir.
ripudaman singh malik bir işadamı olarak vancouverda yaşamaktadır. bankerlik yaparak bir finans şirketi ve birkaç khalsa okulu açılmasına katkıda bulunmuştur.
ajaib singh bagri, kamploops, british columbiada yaşayan bir fabrika işçisidir. mahkemeye sunulan delillerden birisi, bagrinin temmuz 1984te madison square gardenda sikhlere hitaben yaptığı bir konuşmasının ses kaydıdır. mahkeme gerekçeli kararını açıklarken bu konuşma kayıtlarından, bagrinin bütün hinduların ve kendilerine hainlik eden bütün sikhlerin ve ailelerin öldürülmesi gerektiğini söylediği cümlelerine yer vermiştir.
hinduların bizim kardeşimiz olduğunu söylüyorlar. hinduları kardeşimiz olarak öngören bir sikhizmi ben kabul etmiyorum... eğer bu platformda konuşan herhangi birisi hinduların kardeşimiz olduğunu söylerse o sikh ulusuna ihanet etmiş kabul edilmelidir. hinduların bizim kardeşimiz olduğunu söylüyorlar, bunu birçokları söylemiştir, ama sizi temin ederim ki 50,000 hindu öldürmedikçe rahat uyuyamayacağız!... şimdi bir ricam var: eğer bir kişi bizi sırtımızdan bıçaklamaya çalışırsa, bir kişi ulusumuzun yok olmasına sebebiyet verirse, bütün sülalesi en son üyesine kadar yok edilmelidir.
hardial singh johal ve manmohan singh, parmarın takipçileridir ve vaaz verdiği sikh tapınaklarında çalışmaktadırlar. 15 kasım 2002de, hardial singh johal 55 yaşında doğal sebeplerden ölür. iddialara göre bomba yüklü valizleri vancouverda bir okulun bodrum katında saklamıştır, ancak mahkeme sürecinde herhangi bir suçlama ile karşılaşmamıştır.
daljit sandhu daha sonra tanıklara dayanılarak havayolu acentesinden uçak biletlerini teslim alan kişi olarak tanımlanmıştır. mahkeme sürerken ocak 1989 tarihli bir video kaydı izletilir, bu kayıtta sandhu, indira gandhinin suikastçilerinin ailelerine övgüler yağdırıyor ve bunları hakettiğini, bütün bunlara onun sebep olduğunu söylüyordu. sandhu da yargıç josephson tarafından temize çıkarılmıştır.
+ olayların kronolojik sırası
air india uçuşunun ve narita havaalanı bombalamalarından sonra bir dizi soruşturma, inceleme ve mahkeme süreci başlar. malik ve bagrinin yargılanmasi air india davası olarak anılır. bu olayla bağlantılı olan olaylar aşağıda sıralanmıştır:
1 haziran 1984 hindistan başbakanı indira gandhi amritsar, pencapta bulunan golden templea baskın yapılmasını emreder. amaç, tapınağı işgal etmiş olan silahlı militanları ortadan kaldırmaktır. mavi yıldız operasyonu (`operation blue star) olarak adlandırılan operasyon kanlı geçer, hindu güvenlik güçleri 200 kayıp verirken buna karşılık militanların kaybı 800dür. tapınağa yapılan baskın antik yapıya ve içindeki paha biçilmez kutsal eşyalara da zarar verir.
31 ekim 1984 indira gandhinin iki sikh koruması beant singh ve satwant singh, kendi evinin bahçesinde başbakanı suikast düzenleyerek öldürürler.
3 kasım 1984 gandhi cinayetininden sonraki iki hafta içinde sikh karşıtı bir hareket kuzey hindistanda teror estirmeye başlar. sikhlere ait iş yerleri, tapınaklar, hükümet binaları yerle bir edilir. önü alınamayan şiddet olayları ardında büyük çoğunluğu sikh 3000 masum kurban bırakır. 35,000den fazla sikh mülteci, yeni delhinin kuzeyindeki mülteci kamplarına sığınır. kamplara ulaşamayan binlercesi evsiz kalır. olaylardan sonra kurulan komisyon, toplumsal şiddet olaylarının tetikçileri olarak bazı parlamento üyelerini gösterir.
23 haziran 1985 air india uçağındaki bomba 329, narita havaalanındaki bomba ise 2 kişinin ölümüne neden olur.
8 kasım 1985 kanada polisi talwinder singh parmar ve inderjit singh reyatı evlerine yaptıkları bir baskından sonra silah, patlayıcı bulundurmak ve komplo kurmak suçları ile suçlarlar. reyat silah suçlarından suçlu bulunur ve 2000 dolar cezaya çarptırılır. parmar ise delil yetersizliğinden serbest bırakılır. henüz air india olayı ile ilgili bir bağlantı kurulmamıştır.
22 ocak 1986 kanada havacılık emniyeti kurulu (`canadian aviation safety board) air india uçağının patlamasına sebep olan şeyin bir bomba olduğunu açıklar.
4 şubat 1986 hindistan hükümetinin kirpal soruşturma komisyonu da aynı sonuca varır.
şubat 1988 inderjit singh reyat coventry, ingilterede ingiliz polisince yakalanır.
8 aralık 1989 uzun bir mahkeme sürecinin ardından ingiliz hükümeti reyatı kanadaya iade eder.
10 mayıs 1991 inderjit singh reyat, narita olayı ile de bağlantılı olarak iki kez cinayete sebebiyet vermek ve dört kez patlayıcı madde suçlarından 10 yıl hüküm giyer.
15 ekim 1992 talwinder singh parmar bombayda hint polisi ile girdiği silahlı çatışma sonucu ölü olarak ele geçirilir.
27 ekim 2000 ripudaman singh malik ve ajaib singh bagri kanada polisince tutuklanır. air india uçağındaki patlamadan sorumlu tutularak 329 kere birinci derece cinayetten, canadian pacific airlinesın tokyoya uçan uçağındaki yolcu ve mürettebatı öldürmeye teşebbüsten ve narita havaalanındaki iki bagaj görevlisinin ölümüne neden olmaktan da 2 kere birinci derece cinayetten suçlanırlar.
4 haziran 2001 ingiliz hükümeti, kanada hükümetine inderjit singh reyatı bombalama olayları ile ilgili olarak yargılaması için izin verir.
6 haziran 2001 inderjit singh reyat cinayet suçlamalarıyla kanada polisince yakalanır.
10 şubat 2003 reyat bir kez cinayet ve bomba yapımına yardım etmek suçlamalarını kabul eder. 5 yıl hapis cezasına çarptırılır. o dönemde malik ve bagri aleyhine ifade vereceği beklenmektedir, ancak sonradan olayları hatırlayamadığını iddia eder.
nisan 2003 malik ve bagri duruşması dava öncesi hazırlık ve savunma makamı ile ilgili sorunlarla gecikmeli olarak başlar.
18 mayıs 2004 iddia makamı 80 tanık ortaya sunduktan sonra iddiasını tamamlar.
31 mayıs 2004 malik ve bagrinin savunması başlar.
19 ekim 2004 son konuşmalar yapılır.
4 aralık 2004 davanın yargıcı ian josephson gerekçeli kararın 16 mart 2005te açıklanacağını bildirir.
16 mart 2005 yargıç josephson kararı açıklar: ripudaman singh malik ve ajaib singh bagri : delil yetersizliğinden suçsuz.
6 ocak 2006 inderjit singh reyat, 1985te hüküm giyen tek zanlı, martta şartlı tahliye için komisyonca dinlenecektir. ancak duruşma boyunca yalan ifade verdiği iddiaları üzerine şartlı tahliye istemi reddedilir ve yeniden mahkemeye çıkarılmak üzere british columbiaya getirilir. mahkemede suçsuz olduğunu iddia edeceğini belirtmiştir.
+ yakın zamanda olanlar
kurbanların aileleri, air india uçağının düşürülmesinden yirmi yıl sonra ahakista, irlandada yas tutmak için bir araya gelir. kanada eski başbakanı paul martin bu günü ulusal yas günü olarak kabul ettiklerini açıklar. bombalamanın kanadanın bir sorunu olduğunu, bunun uluslararası bir olay olarak görülmemesi gerektiğini söyler. hataya düşmeyin. bu uçak hindistan havayollarının olabilir, irlanda kıyısının açıklarında meydana gelmiş olabilir, ancak bu trajedi kanadaya aittir. der. ayrıca 23 haziranı ulusal yas günü ilan ederek her sene bu tarihte kanadada bayrakların yarıya indirilmesi talimatını verir. birçok aile halen cevap ve adalet aradıklarını belirterek halka açık bir soruşturma talep ederler.
ontario eski valisi bob rae halka açık bir soruşturmaya gerek olup olmadığını araştırmak, ve kanada yetkililerinin olaya doğru bir şekilde tepki vererek çözüme gidip gitmediklerini araştırmak ve sorun varsa bu sorunun çözülüp çözülmediğini ortaya çıkarmak üzere seçilir.
ripudaman singh malik british columbia eyalet savcısına yazdığı bir mektupta yanlış ve haksız suçlamalarla karşılaştığı için kanada hükümetinden tazminat talep ettiğini bildirir. bu arada yargı sürecinin sonucu mahkeme ve avukat ücretlerinden dolayı malikin kanada hükümetine 6,4 milyon kanada doları, bagrinin de 9,7 milyon kanada doları borcu birikmiştir.
şubat ayında inderjit singh reyat, yeminli ifadesine dayanılarak yalan ifade vermekle suçlanır. iddianame british columbianın en yüksek mahkemesine sunulur. iddianame, önceki duruşmadaki ifadesinin 27 yerinde yalan ifade kullandığını ve bu ifadeleri açıkça belirtir. reyat bomba yapımında suçlu olduğunu kabul etmiş, ancak mahkemedeki yeminli ifadesinde komplo hakkında en ufak bir bilgisi olmadığını iddia etmiştir.
gerekçeli kararda yargıç josephson bana göre yemin altında olmasına rağmen yalancının daniskasıdır demiştir.
dinleyicilerin en duygusal olanı bile bana katılacaktır, ve reyatın delillerinin bariz bir şekilde bu suçun oluşumundaki katkısını en uç noktaya kadar azaltacak şekilde ve açıkça bu olayla ilgili olduğu gerçeğini saklayacak şekilde uydurulmuş olduğunu anlayacaktır. gösterdiği bu hayali pişmanlık kurbanların aileleri için ancak acı bir ilaç olmuş olmalı.
+ 3 mart 2006
inderjit singh reyatın şartlı talep istemini inceleyen kurul, toplum için halen bir tehdit oluşturduğu gerekçesiyle reyatın şartlı tahliye isteğini reddeder.
reyatın tutulduğu kingston, ontarioda bulunan collins bay institutionda yapılan toplantıda reyatı dinleyen üç kişilik komisyon, reyatın kanada tarihinin en büyük faciasını gerçekleşmesinde rol oynayan genç ve ateşli terorist olmadığını, artık yaşlanıp olgunlaştığını açıklamasını pek inandırıcı bulmaz.
sizi tutmaya devam etmeyi kararlaştırdık diye açıklar komisyon üyesi michael crowley. kaçamak ve çelişkili cevaplarınızla sizi inandırıcı bulmadık. crowleye göre 53 yaşındaki reyat 1985 eylemindeki rolünün ağırlığını azaltmaya ve olayın merkezinde olmadığını iddia etmeye çalışmıştır.
bu korkunç olaydaki rolünüzü en aza indirdiniz der crowley. ancak bu suçu işlemeyi kendi rızanızla kabul ettiniz, bu olayın içine çekilmediniz. kurul, reyat toplumun içine dönecek olsaydı onu gözetmenin imkansız olacağı üzerinde durur. kurbanların aileleri de kurula baskı yaparak reyatın salıverilmemesini talep eder, ve sonuçta reyat demir parmaklıkların arkasına döner.
+ kanada hükümeti ne biliyordu?
kanada hükümeti, hindistan hükümeti tarafından kanadadaki hindistan havayollarına yönelik bombalı saldırı ihtimalleri üzerine uyarılmıştı. olaydan en az iki hafta önce de kanada istihbarat teşkilatı, polis teşkilatına hindistan havayolları ve kanadadaki hindistan misyonlarına yönelik potansiyel saldırı ihtimalinin çok yükseldiğini bildirmişti.
+ yok olan delil
gerekçeli kararını açıklayan yargıç josephson, zanlıların istihbarat teşkilatında bulunan yüzlerce telefon dinleme kaydının yok olmasını kabul edilemez bir ihmal olarak nitelendirmiştir. bombalama eyleminden aylar öncesini ve sonrasını içeren ses kayıtlarını içeren 210 banttan 156 tanesi silinmişti. bu bantlar, zanlılar terorist eylemin bir numaralı şüphelileri olarak kabul edildikten sonra da silinmeye devam etmiştir.
istihbarat teşkilatı bant kayıtlarında olayla bağlantılı bir bilgi bulunmadığını iddia eder, ancak polis teşkilatının bir belgesi istihbaratın, bombalamayla ilgili olan zanlıların hiç olmazsa birkaçı ile ilgili bir soruşturma başlayabilir düşüncesi ile bantları 1985in mart ve ağustos ayları arasında sakladıklarını iddia etmektedir.
4 haziran 1985 günü istihbarat teşkilatına bağlı ajanlar talwinder singh parmar ve inderjit singh reyatı vancouver adasına kadar takip ederler. ajanlar sonradan polis teşkilatına ormanlık alanda kuvvetli bir silah sesine benzer bir ses duyduklarını bildirirler. aynı ayın sonlarına doğru air india uçağında bomba patlar. bombalama olayından sonra ormanlık bölgeye giden polis elektrik devresiyle patlatılmış bir fünye bulur.
şüphelilerin izlendiklerini bildikleri de aşikardır. konuşmalarını ankesörlü telefonlardan ve şifreli bir biçimde yaparlar. istihbarat teşkilatının çevirmeninin yaptığı ses kaydı dökümleri, uçak biletlerinin alındığı 20 haziran günü talwinder singh parmar ve hardial singh johal isimli müridi arasında geçen aşağıdaki kaydı ortaya çıkarır:
parmar: o, hikayeyi yazdı mı? (did he write the story)
johal: hayır, daha yazmadı. (no, he didnt.)
parmar: o işi yap önce. (do that work first.)
bu konuşmadan sonra bir kişi canadian pacific havayollarını arayarak biletleri ayırtır ve johalın telefon numarasını bırakır. daha sonra johal parmarı arar ve ondan uğrayıp yazmasını istediği hikayeyi okumasını ister. parmar da hemen uğrayacağını belirtir.
bu konuşma, parmarın biletlerin ayırtılması talimatını verdiğini ortaya çıkartır. orijinal bantlar teşkilatta silindiği için bu konuşma metinleri mahkemede delil olarak kullanılamamıştır.
+ öldürülen tanık
tara singh hayer, indo canadian times gazetesinin sahibi ve order of british columbia üyesi, 1995 yılında polise verdiği yazılı ifadesinde bagriyi bu bombalama olaylarının içinde olduğunu belirttiği bir konuşmasında dinlediğini belirtir.
hayer, bir sikh gazetesinin sahibi olan tarsem singh purewalin londradaki ofisinde bulunduğu bir sırada purewal ile bagrinin bir toplantısına kulak misafiri olmuştur. hayer, bu toplantıda bagrinin eğer herşey planlandığı gibi gitmiş olsaydı uçak heathrow havaalanında içinde hiçbir yolcu yokken patlayacaktı, ama uçak yarım saat, kırkbeş dakika gecikince okyanusun ortasında havaya uçtu. dediğini belirtir. 18 kasım 1998te, hayer, surrey, british columbiada polis koruması altında olduğu halde vurularak öldürülür.
hayer, daha önce de benzer bir girişimden kurtulmuş, 1988de başına gelen ilk öldürme girişiminden yaralı olarak kurtularak geçirdiği felç sonucu tekerlekli sandalyeye mahkum olmuştur.
hayer cinayetinden sonra polise vermiş olduğu yazılı ifade mahkemede geçersiz sayılmıştır.
+ kanada istihbarat teşkilatı bağlantısı
28 ekim 2000 tarihinde bagriyle yapılan bir görüşmede polis ajanları surjan singh gilli bir istihbarat teşkilatı ajanı olarak tarif ederler. gill, babbar khalsadan çekilmiştir, çünkü teşkilattaki üstlerinden böyle talimat almıştır.
air india uçağındaki bombanın engellenmesi konusundaki başarısızlığından ötürü istihbarat teşkilatının başına reid morden getirilir. cbc newsun the national isimli bir programına konuşan morden, teşkilatın olayı yürütmede elindeki topu yere düşürdüğünü ifade eder. ancak kurulan bir güvenlik istihbaratı gözden geçirme komitesi, teşkilatın yürüttüğü operasyonlarda herhangi bir yanlış adım atıldığını inkar eder. ancak, bu rapor bugüne kadar gizli kalmıştır.
kanada hükümeti, olayda herhangi bir köstebeğin kullanıldığı iddialarını halen reddetmektedir.
çeviri için kaynaklar:
http://en.wikipedia.org/w...
http://www.airdisaster.co...
http://www.tribuneindia.c...
kurbanların listesi
http://www.cbc.ca/news/ba...
cbcnin olaylar ilgili görsel arşivi
http://archives.cbc.ca/ID...