Kabızlık
Kabızlık- Bu rahatsızlık verici durumun semptomları, tedavisi ve önlenmesi
Kabızlık nadir olan bağırsak hareketleri veya dışkıların zor bir şekilde geçişidir. Kabızlık yaygın olan gastrointestinal bir problemdir.
Ne sıklıkta olan bir bağırsak hareketinin normal olarak kabul edildiği kişiden kişiye göre değişmektedir. Ancak genellikle haftada üç defadan daha az dışkı açığa çıkıyorsa ve dışkılarınız kuru ve sertse muhtemelen kabızlığı yaşadığınız anlamına gelmektedir.
Neyseki, kabızlığın birçok durumu geçicidir. Daha fazla egzersiz yapmak, daha fazla sıvı almak ve yüksek oranda lif içeren gıdaları tüketmek gibi yaşam tarzında yapılan basit değişiklikler kabızlığın azaltılmasını sağlamaktadır. Kabızlık problemi reçetesiz olarak satılan laksativler (yumuşatıcılar) ile de tedavi edilebilmektedir.
Belirtileri
Günlük olarak bağırsak hareketlerinizin olmaması kabız olduğunuz anlamına gelmemektedir. Ancak geçmiş altı ayda en az üç defa aşağıdaki işaretler ve belirtilerden en az iki tanesini yaşadıysanız, bu kabızlık yaşadığınız anlamına gelmektedir. Bu belirtiler ve işaretler şunlardır :
- Haftada üçten daha az bağırsak harketi olması
- Dışkıların sert olması
- Bağırsak hareketlerinde çok fazla kasılma
- Rektal tıkanıklık hissi yaşıyorsanız
- Bir bağırsak hareketi sonrasında boşaltımın tamamlanamama hissi
- Bağırsak hareketleri için kendinizin alması gereken de önlemler olabilmektedir. Bunlar parmak yardımı ile veya alt karın bölgesine yapılan manipülasyon olabilir.
Doktorunuzu ne zaman görmelisiniz ?
Kabızlık rahatsız edici bir durum olmasına rağmen, genellikle ciddi bir durum değildir. Kabızlık problemi olan insanların çoğu herhangi bir doktora gitmeye ihtiyaç duymaz. Ancak, kronik kabızlık bazı komplikasyonlara neden olabilir veya altında yatan ciddi rahatsızlıkların bir işareti olabilir.
Nedensiz olan bir kabızlık başlangıcı veya bağırsak hareketlerinde değişiklikler görürseniz, veya semptomlar şiddetli ve üç haftadan fazla sürerse doktorunuz ile iletişime geçin. Çok daha ciddi problemlerin bir göstergesi olabilen işaretler ve belirtilerin de olduğunu farkedeseniz, tıbbi yardım almalısınız. Bu işaretler ve belirtiler şunlardır :
- Diyette ve egzersizlerde düzeltici değişiklikler yapılmasına rağmen kabızlığın üç günden fazla devam etmesi
- Karın bölgesinde şiddetli ağrılar
- Dışkıda kan olması
- İshal ile birlikte kabızlık olması
- Rektal ağrılar olması
- İnce, kalem gibi olan dışkılar
- Nedeni olmayan kilo kayıpları
Nedenleri
Kabızlık genellikle atıkların veya dışkıların sindirim yolundan çok yavaş bir şekilde hareket etmesidir. Bu da dışkıların ve bu atıkların sert ve kuru olmasına neden olmaktadır.
Normalde, sindirimin atık ürünleri (dışkı) kas hareketleri ile bağırsaklarınız boyunca ileriye doğru itilmektedir. Kalın bağırsakta (kolon), dışkıda bulunan suyun çoğunluğu ve tuz vücut fonksiyonları için besleyici bir değer taşıdığından dolayı yeniden emilir.
Ancak, uyguladığınız diyette yeteri kadar sıvı veya lif yönünden zengin gıdalar olmadığı zaman veya kolonda bulunan kas hareketleri çok yavaş olduğu zaman, dışkı katılaşır, kurur ve kolondan çok yavaş bir şekilde geçer. Bu da kabızlık probleminin temel nedenidir.
Bağırsak hareketlerinde kullanılan kaslar düzgün bir şekilde koordine edilmezse, kabızlığı yaşayabilirsiniz. Bu probleme pelvik tabanı bozukluğu (anismus) adı verilmektedir, ve bağırsak hareketlerinde yumuşak olan dışkılarda bile zorlanmalara neden olabilmektedir.
Bağırsakların yavaşlamasına neden olan faktörlerden bazıları şunlardır :
- Yetersiz miktarda sıvı alımı veya dehidrasyon (vücudun susuz kalması)
- Uyguladığınız diyetlerdeki lif miktarının yetersiz olması
- Bağırsak hareketi ile ilgili bir dürtü olmaması veya ertelenmesi
- Fiziksel aktivitelerin olmaması (özelikle ileriki yaştaki yetişkinlerde)
- İrritabl bağırsak sendromu
- Yaşam tarzınızda veya rutin yaşamınızda olan değişiklikler, hamilelik, yaşlanma ve seyahat gibi
- Hastalıklar
- Yumuşatıcıların sık kullanımı veya yanlış kullanımı
- Felç, diyabet, tiroid hastalıkları ve Parkinson Hastalığı gibi özel hastalıklar
- Kolon ve rektum ile ilgili olan problemler, bağırsak tıkanıklığı veya divertikülöz (kolon rahatsızlığı)
- Ağrı kesiciler, diüretikler ve Parkinson hastalığı, yüksek kan basıncı (yüksek tansiyon) ve depresyon tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar
- Hormonal bozulmalar, tiroid bezlerinin yetersiz çalışmaları gibi
- Anal çatlaklar ve hemoroid, anüs bölgesinde bulunan büzücü kaslarda spazm meydana gelmesi
- Vücutta bulunan tuzların kusma veya ishal ile kaybı
- Omurilikte meydana gelen hasarlar, buda bağırsaklara giden ve bağırsaklardan gelen sinirlerin etkilenmesine neden olmaktadır.
Nadir durumlarda, kabızlık kolorektal kanser, hormonal bozukluklar veya otoimmün hastalıklar gibi çok daha ciddi durumların işareti olabilmektedir. Çocuklardaki kabızlık kolonda bulunan kayıp sinir hücreleri ile sonuçlanan konjenital bir durum olan Hirschsprung hastalığının bir göstergesi olabilmektedir.
Çocuklar tuvaleti kullanmaktan korktuklarında veya isteksiz olduklarında da kabızlık problemi yaşayabilirler. Başka çocuklar bağırsak hareketlerini unutabilirler veya reddebilirler.
Testler ve tanılar
Doktorunuz fiziksel bir muayene uygulayarak ve reçeteli veya reçetesiz aldığınız tüm ilaçları değerledirerek tıbbi geçmişinizi alacaktır. Doktorunuz kabızlık probleminin tanısında birkaç durumuda reddedecektir. Bunlar ince bağırsakta veya kolonda (bağırsak obstrüksiyonu) bulunan bir tıkanıklık, kolonun daralması, hipotroidizm gibi endokrin problemleri veya kanda aşırı kalsiyum (hiperkalsemi) gibi elektrolit rahatsızlıklarını da içermektedir.
Ayrıntılı testler genellikle semptomları ciddi aşamalarda olan kişiler için veya kabızlığı yeni başlamış olan ileriki yaştaki yetişkinler için uygulanmaktadır. Girebileceğiniz bazı tanı prosedürleri şunlardır :
- Baryum enema X-ray testi. Bu testte, bağırsağın astar bölümü kontrast boyama ile kaplanmıştır (baryum) dolayısıyla rektumunuz, kolonunuz ve ince bağırsağınızın bazen bir bölümü X-ray de rahat bir şekilde görülmektedir.
- Anorektal bölümün X-ray i (Defekografi). Bu X-ray işleminde, doktorunuz rektumunuzu dışkı ile aynı yoğunlukta olan yumuşak bir macun ile doldurur. Siz macunu dışarıya çıkardıkça, X-rayler dışkının tamamen atılmasını değerlendirmek için rektal kasların hareketlerinin değerlendirilmesi için alınır.
- Rektumunuzun ve inen veya sigmoid kolonunuzun muayenesi (sigmoidoskopi). Bu işlemde, doktorunuz, ışıklı ve esnek bir tüpü rektumunuzu ve kolonunuzun alt kısımlarını incelemek için anüsünüzden içeriye doğru gönderir.
- Rektum ve tüm kolonun incelenmesi (kolonoskopi). Bu tanı işlemi ile doktorunuz esnek ve kameralı bir tüp kullanarak tüm kolonun inceleyebilir.
- Anal bölgede bulunan büzgen kasların işlevlerinin incelenmesi (anorektal manometri). Bu işlemde, doktorunuz dar, esnek bir tüpü anüs ve rektum bölgenize yerleştirir ve daha sonra tüpün ucunda küçük bir baloncuk patlar. Cihaz daha sonra büzgen kaslardan çekilir. Bu işlem doktorunuzun bağırsağınızın hareketlerini kullanan kaslerın koordinelerini ölçmesine izin verir.
- Besinlerin kolon boyunca nasıl bir şekilde gittiğinin incelenmesi (kolorektal geçiş çalışması veya işaretleyici çalışma). Bu işlemde, işaretleyicileri içerisinde bulunduran bir kapsül yutarsınız. Bu kapsül ile birkaç gün boyunca X-ray görüntüleri alınır. Bu sayede doktorunuz herhangi bir bağırsak kas bozukluğunun işaretlerine bakar ve kolon boyunca besinlerin nasıl geçtiğini inceler.
Tedaviler ve ilaçlar
Birçok durumda, diyetinizde ve yaşam tarzınızda yapacağınız basit değişiklikler semptomların azalmasına ve kabızlık probleminin kontrol edilebilmesine yardımcı olabilmektedir. Nadiren de olsa, tıbbi tedaviye ihtiyacınız olabilir. Yukarıda belirtilenlerin tümünde, başarılı bir tedavi programının belirlenmesi zaman ve çaba gerektirmektedir.
Diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri
Aşağıdaki basit değişiklikler kabızlık probleminin giderilmesinde bir rol oynayabilmektedir :
- Yüksek miktarda lif içeren diyetler. Günlük olarak en az 20 ile 35 gram arasında lif içeren bir diyeti tüketmek vücudunuzun oluşturduğu dışkıların daha yumuşak ve büyük çıkmasına yardımcı olur. Yüksek miktarda lif içeren besinlere fasülye, tam tahıllı gıdalar, sebze ve meyveler örnek olarak verilebilir. Peynir, et ve işlenmiş gıdalar gibi çok az miktarda lif içeren gıdaların tüketimini sınırlandırın.
- Düzenli olarak egzersiz yapın. Fiziksel aktivite bağırsak hareketlerinin uyarılmasını sağlamaktadır.
- Yeteri miktarda sıvı alımı. Yeteri miktarda su ve diğer sıvıların alımı dışkıların daha yumuşak olmasına yardımcı olacaktır.
- Bağırsak hareketleri için zaman ayırın. Tuvalet zamanlarınız için uygun zamanlar ayarlayın ve bu zamanları bölmeyin. Ani bir şekilde oluşan bağırsak hareketlerini de ertelemeyin.
Laksatifler (Dışkı yumuşatıcılar)
Reçetesiz olarka satılan ilaçlar sadece diyetlerde ve yaşam tarzında yapılan değişiklikler etkili olmadığı zaman düşünülmelidir. Bazıları alışkanlık haline gelebilmektedir.
Birkaç çeşit laksatif bulunmaktadır. Bunlar şunlardır :
- Fiber takviyeleri, veya müshiller, genellikle en güvenli laksatifler olarak düşünülmektedirler. Bu tür ilaçlar bol su ile alınmalıdır.
- Uyarıcılar bağırsaklarda ritmik dürtülere neden olmaktadır.
- Yağlar dışkının kolondan kolayca aşağı inmesini sağlamaktadır. Mineral yağları örnek olarak verilebilmektedir.
- Dışkı yumuşatıcılar dışkıyı nemlendirir ve dehidrasyonun önlenmesine yardımcı olur.
- Ozmotikler sıvıların kolondan rahat bir şekilde geçebilmesine yardımcı olmaktadır.
- Tuzlu laksatifler bir sünger görevi görerek suyu kolona çekerek dışkıların geçişini daha kolay bir hale getirirler.
Diğer ilaçlar
Yaşam tarzınızda yaptığınız değişiklikler ve reçetesiz olarak satılan ilaçlar semptomlarınızı iyileştirmiyorsa, doktorunuz size bazı ilaçları reçetelendirebilir. Bu ilaçlar şunlardır :
- Klorür kanal aktivatörleri. Buradaki ilaç reçete ile alınabilir ve dışkı içeriğindeki sıvı miktarını arttıramaktadır.
- 5-HT-4 agonist. Bu ilaçlar vücutta salgılanan sıvı miktarını arttırır ve kolon boyunca emilimini azaltır. Bu ilaçlar Amerika Birleşik Devletlerinde bulunmamaktadır ve güvenli olarak kullanımları ile ilgili bazı endişeler bulunmaktadır.
Prosedürler
Kabızlık probleminiz yaşam tarzınızdaki değişikliklere veya tıbbi tedavilere cevap vermiyorsa, doktorunuz nadiren de olasa cerrahi prosedürleri önerebilir.
- Manuel prosedürler. Kolonunuzun temiz tutulmasına yardımcı olmak için, taşlaşan dışkı için laksatifler etkili değilse, doktorunuz öncelikle eldiven giydiği parmakları ile yavşça içeriye doğru sokar ve manuel olarak taşlamış dışkıyı dağıtmaya çalışır (kalın bağırsakta kabızlık nedeni ile biriken dışkının boşaltılması). Daha sonra, dışkının yumuşatılması ve bapırsak hareketi ile kayganlaştırmayı sağlamak için size bir yumuşatıcı verilir.
- Cerrahi prosedürler. Kronik, şiddetli bir kabızlık probleminiz varsa ve diğer tedaviler yardımcı olmuyorsa, kolonun bir kısmının cerrahi olarak alınması yardımcı olabilir. Bu işlemde, anal büzücü kasların veya rektumun problemli bölümü veya problemli bölümleri alınır.
Altında yatan nedenlerin tedavileri
Başka bir neden kabızlık problemi yaşamanıza neden oluyorsa, tedavi de bu özel neden hedeflenebilir. Pelvik taban bozuklupu kabızlık probleminizin nedeni ise, doktorunuz biofeedback i tedavi olarak önerebilir. Bu yeniden eğitici teknik bağırsak hareketlerinde kullanmak için kaslarınızı daha iyi koordine etmenizi öğrenmenize yardımcı olabilir.
Hamileyseniz ve kabızlık problemi yaşıyorsanız, meyve, sebze ve tam tahıllı gıdalar gibi yüksek miktarda lif içeren gıdaları tüketmeyi deneyin. Bol miktarda sıvı alın ve yapabildiğiniz kadar çok egzersiz yapın. Kabızlık probleminin tedavisi için egzersiz de dahil olmak üzere tüm planları doktorunuz ile konuşun. Yüzme ve yürüme de iyi seçenekler arasındadır.
Önleme
Kabızlık probleminin önlenmesine yardımcı olması için :
- Yüksek miktarda lif içeren bir diyet uygulayın. Meyveler, sebzeler, fasulye ve tam tahıllı ürünler ve ekmekleri içeren yüksek miktarda lif içeren gıdaları tercih edin. Günlük olarak 20 ile 35 gram arasında lif tüketmeyi hedefleyin. Meyveleri ve sebzeleri deneyerek sizin için laksatif etkisinin olup olmadığını görebilirsiniz. Gaz ve şişkinliği azaltmasına yardımcı olması için diyet planınıza yavaş yavaş lifli gıdaları eklemeyi unutmayın.
- Az miktarda lif içeren gıdaların tüketimini sınırlandırın. Yağ miktarı ve şeker miktarı yüksek olan gıdalar lif içeriği bakımından az olma eğilimindedirler. Bunlara örnek olarak dondurma, peynir ve işlenmiş gıdalar verilebilir. Bu da şiddetli kabızlık problemine neden olabilmektedir.
- Bol miktarda sıvı tüketin. Günlük olarak almanız gereken su ve sıvı miktarı günlük olarak değişkenlik göstermektedir ve yaşınıza, cinsiyetinize, sağlık durumunuza, hareket seviyenize ve diğer bazı faktörlere bağlı olarak değişmektedir. Kafein alımını dehidrasyona neden olarak kabızlığın semptomlarını daha kötü bir hale getirebileceğinden dolayı kısıtlayın.
- Düzenli olarak egzersiz yapın. Düzenli bir şekilde yürüme, bisiklet sürmek veya yüzme gibi egzersizlerin yapılmasına bağırsak işlevlerinin uyarılmasına yardımcı olur. Haftalık en az 150 dakika orta seviyeli olan bir programda egzersiz yapılması önerilmektedir.
- Doğal çağrıları dikkate alın. Acil bir bağırsak hareketi çağrısını geri çevirmeyin. Ne kadar uzun süre ertelerseniz, dışkınızdan o kadar miktarda sıvı emilir ve çok daha sert bir hale gelir.
- Lif takviyelerini deneyin. Reçetesiz olarak satılan ilaçlar dışkıların düzenli ve yumuşak olarak tutulmasına yardımcı olabilmektedir. Günlük olarak yeteri kadar sıvı aldığınızdan emin olun. Alınan lif takviyeleri bol sıvı ile alınmazsa kabızlığı daha kötü bir hale getirebilmektedir.
- Uyarıcı laksatiflerin talimatları ile ilgili dikkatli olun. İlaçların alışkanlık halinde kullanılması kolonunuzun bu ilaçları bağlı olmasına neden olur ve artan dozaj miktarları gerektirebilmektedir. Bunlarla birlikte bağırsaklarda problemlere de neden olabilmektedir. Tuzlu müshil kullanmayı deneyerek, kolon içerisine su bırakarak dışkının yağlanmasını sağlar. Doktorun onayı olmadan çocuğunuza laksatifleri vermekten kaçının.