ITP Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?
ITP (immün trombositopenik purpura), immün sistemin normal kan pıhtılaşması için gerekli olan trombositleri yok ettiği bir kanama bozukluğudur. Hastalığı olan kişilerin kanında çok az trombosit bulunur.
ITP nedir?
Tıp dilinde idiyopatik trombositopenik purpura olarak da bilinen ITP hastalığı, kanın normal pıhtılaşmadığı bir bağışıklık bozukluğudur. Bu duruma şimdi daha yaygın olarak immün trombositopeni adı verilmektedir.
ITP aşırı morarmaya ve kanamaya neden olabilir. Kanda alışılmadık derecede düşük bir trombosit veya trombosit seviyesi ITP ile sonuçlanır.
Trombositler kemik iliğinde üretilir. Bunlar kesik veya çizik durumunda, bir pıhtı oluşturmak için birlikte toplanarak kanamayı durdurmaya yardımcı olurlar.
Kanınızda yeterli trombosit yoksa pıhtılaşması yavaştır. Deri üzerinde veya altında iç kanama veya normal kanama olabilir.
ITP’li kişilerde genellikle deride purpura veya ağız içindeki mukoza zarları olarak adlandırılan morluklar vardır. Bu morluklar ayrıca, peteşi adı verilen deride tam boyutlu kırmızı veya mor noktalar olarak görünebilir. Peteşiler genellikle ürtiker gibi görünür.
ITP hem çocuklarda hem de yetişkinlerde ortaya çıkabilir. Kadınlar ve erkekler arasında belirli yaşlarda görülür. ITP hastalığının gelişimi arasında da farklılıklar olduğu görülmektedir.
Daha genç yaşlarda, ITP kadınlarda daha yaygın olmakla beraber, daha ileri yaşlarda, erkeklerde daha yaygın olabilir.
Çocukların genel bir viral hastalıktan sonra bu durumu geliştirmesi muhtemeldir. Su çiçeği, kabakulak ve kızamık gibi bazı spesifik virüsler de ITP ile ilişkilendirilmiştir.
ITP türleri
ITP’nin iki ana tipi vardır. Bunlar akut (kısa süreli) ve kronik (uzun süreli) olarak ikiye ayrılır.
Akut ITP, çocuklarda bozukluğun en yaygın şeklidir. Genellikle altı aydan az sürer.
Kronik ITP altı ay veya daha uzun sürer. Gençler ve küçük çocuklar da etkilenebilir, ancak en çok yetişkinlerde görülür.
ITP nedenleri
Hastalığın eski adında kullanılan “idiyopatik” terimi, “bilinmeyen neden” anlamına gelir. Geçmişte, ITP’nin nedeni iyi anlaşılmadığı için bu isim kullanılıyordu.
Bununla birlikte, şimdi bağışıklık sisteminin ITP’nin gelişiminde, dolayısıyla daha yeni adı olan bağışıklık trombositopenisinde önemli bir rol oynadığı açıktır.
ITP’de bağışıklık sistemi trombositlere karşı antikorlar üretir. Bu trombositler, trombosit sayısını azaltan dalak tarafından tahrip ve çıkarılması için işaretlenmiştir.
Bağışıklık sistemi ayrıca normal trombosit üretiminden sorumlu hücrelere müdahale ediyor gibi görünmekte ve bu da kan dolaşımındaki trombosit sayısını daha da azaltabilmektedir.
Çocuklarda, ITP genellikle bir virüsü takiben akut olarak gelişir. Yetişkinlerde, ITP genellikle zamanla gelişir.
ITP ayrıca kendi başına meydana gelen birincil veya ikincil olarak başka bir durumun yanında ortaya çıkabilir. Otoimmün hastalıklar, kronik enfeksiyonlar, ilaçlar, hamilelik ve bazı kanser türleri yaygın ikincil tetikleyicilerdir.
Küçük bir not olarak, bu hatalık bulaşıcı değildir ve bir kişiden diğerine geçirilemez.
ITP belirtileri
Bu hastalığın belirti ve semptomları olmayabilir.
Bazı belirti ve semptomlar ise aşağıdakileri içerir:
- Kolayca morarma
- Genellikle alt bacaklarda kesin büyüklükte peteşiler
- Nedensiz burun kanaması
- Bir şeyler çiğnerken diş etlerinde kanama
- İdrardan kan gelmesi
- Dışkıdan kan gelmesi
- Kadınlarda anormal derecede ağır adet dönemleri
- Kesik ve çiziklerden sonra uzun süreli kanama
- Ameliyat esnasında aşırı kanama
ITP’li bazı kişilerin hiçbir semptomu yoktur.
Ne zaman doktora görünmeli?
Siz veya çocuğunuz sizi endişelendiren ITP uyarı işaretleri geliştirirse doktorunuzla görüşmekte fayda vardır. Durmayan kanama tıbbi bir acil durum gerektirir.
Siz veya çocuğunuz bölgeye baskı uygulamak gibi normal ilk yardım teknikleriyle kontrol edilemeyen kanama durumlarında derhal acil yardım almalısınız.
ITP teşhisi
Öncelikle doktorunuz tam bir fizik muayene yapacaktır. Size tıbbi geçmişiniz ve aldığınız ilaçlar hakkında sorular soracaktır.
Doktorunuz ayrıca tam kan sayımı içeren kan testleri de isteyecektir.
Kan testleri ayrıca semptomlarınıza bağlı olarak karaciğer ve böbrek fonksiyonunuzu değerlendirmek için bazıtestler içerebilir.
Trombosit antikorlarını kontrol eden bir takip kan testi de önerilebilir.
Doktorunuz kanınızdan bir damla, kanınızdaki bazı dizi ve tam kan sayımı görülen trombosit görünümünü doğrulamak için bir mikroskop altında bir cam lam üzerinde ister.
Trombosit sayınız düşükse, doktorunuz ayrıca kemik iliği testi de yapacaktır. ITP’niz varsa, kemik iliğiniz normal olacaktır.
Çünkü trombositleriniz kemik iliğinden ayrıldıktan sonra kan dolaşımında ve dalakta yok edilir.
Kemik iliğiniz anormal ise, düşük trombosit sayınız muhtemelen ITP yerine başka bir hastalıktan kaynaklıdır.
ITP tedavisi
Doktorunuz toplam trombosit sayısına, ne sıklıkta ve ne kadar kanamanıza bağlı olarak tedavinizi seçecektir. Bazı durumlarda tedaviye gerek yoktur.
Örneğin, akut ITP formunu geliştiren çocuklar genellikle herhangi bir tedavi olmaksızın altı ay veya daha kısa sürede iyileşir.
Daha az şiddetli ITP vakaları olan yetişkinler de tedavi gerektirmeyebilir. Bununla birlikte, doktorunuz gelecekte tedaviye ihtiyacınız olmadığından emin olmak için trombosit ve alyuvar sayınızı izlemek isteyecektir.
Çok düşük hale gelen trombosit sayıları sizi beyindeki ve diğer organlardaki spontan kanama riskine sokar. Düşük alyuvar sayısı da iç kanamanın bir işareti olabilir.
İlaç tedavisi
Siz veya çocuğunuz tedaviye ihtiyaç duyuyorsa, doktorunuz muhtemelen ilk tedavi yöntemi olarak ilaç reçete edecektir. ITP tedavisinde kullanılan en yaygın ilaçlar şunlardır:
- Kortikosteroidler
- İntravenöz immünoglobulin
- Ritüximab
- Trombopoietin reseptör agonistleri
- Genel immünsüpresanlar
- Antibiyotikler
Unutmayın, hangi ilacı kullanacağınız doktorunuz karar verecektir.
Cerrahi tedavi
Şiddetli ITP’niz varsa ve ilaçlarınız semptomlarınızı veya trombosit sayınızı iyileştirmezse, doktorunuz dalağınızı çıkarmak için ameliyat önerebilir.
Buna splenektomi denir. Dalağınız sol üst karnınızda bulunur.
Splenektomi genellikle yüksek spontan remisyon veya beklenmedik iyileşme nedeniyle çocuklarda yapılmaz.
Splenektomiye yaptırmak, ilgili kişinin gelecekte bazı bakteriyel enfeksiyon riskini de artırır.
Yaşam tarzı değişiklikleri
Doktorunuz ayrıca aşağıdakiler de dahil olmak üzere bazı yaşam tarzı değişiklikleri yapmanızı tavsiye edebilir:
- Reçetesiz ağrı kesiciler ve kan inceltici ilaçlar gibi trombosit işlevini etkileyebilecek bazı reçetesiz ilaçlardan kaçınmalısınız.
- Alkol tüketiminizi sınırlamalısınız çünkü alkol tüketmek kan pıhtılaşmasını olumsuz etkileyebilir.
- Yaralanma ve kanama riskinizi azaltmak için rekabetçi sporlar veya diğer yüksek etkili aktiviteler yerine düşük etkili aktiviteleri seçebilirsiniz.
Hamilelikte ITP tedavisi
ITP’li hamile kadınların tedavisi trombosit sayısına bağlıdır. Hafif bir ITP vakanız varsa, muhtemelen dikkatli izleme ve düzenli kan testleri dışında herhangi bir tedaviye ihtiyacınız olmayacaktır.
Çok düşük bir trombosit sayınız varsa ve hamileliğiniz gecikiyorsa, doğum sırasında ve sonrasında ciddi, ağır kanama yaşamanız daha olasıdır.
Bu durumlarda, doktorunuz bebeğinizi olumsuz etkilemeden güvenli bir trombosit sayısının korunmasına yardımcı olacak bir tedavi planı belirlemek için sizinle birlikte çalışacaktır.
ITP’yi preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) gibi diğer ciddi gebelik durumlarıyla birlikte yaşarsanız, tedaviye de ihtiyacınız olacaktır.
ITP’li annelerden doğan bebeklerin çoğu rahatsızlıktan etkilenmese de, bazıları doğumdan kısa bir süre sonra düşük trombosit sayısı geliştirir.
Trombosit sayısı çok düşük olan bebekler için tedavi gerekebilir.
ITP’de olası komplikasyonlar
ITP’nin en tehlikeli komplikasyonu kanama, özellikle de ölümcül olabilen beynin kanamasıdır. Bununla birlikte, ciddi kanama nadirdir.
ITP tedavilerinin hastalığın kendisinden daha fazla riski olabilir. Kortikosteroidlerin uzun süreli kullanımı, aşağıdakiler de dahil olmak üzere ciddi yan etkilere neden olabilir:
Dalağı çıkarmak için yapılan cerrahi, bakteriyel enfeksiyon riskinizi ve enfeksiyon kaparsanız ciddi şekilde hastalanma riskinizi artırır.
Herhangi bir enfeksiyon semptomunu izlemek ve bunları derhal doktorunuza bildirmek önemli bir husustur.
Sonuç
ITP’li kişilerin çoğunda, durum ciddi veya hayatı tehdit edici değildir.
Çocuklarda akut ITP genellikle tedavi olmadan altı ay veya daha kısa sürede düzelir. Kronik ITP yıllarca hatta onlarca yıl sürebilir.
Ancak yine de ITP’li birçok insan, uzun dönemli herhangi bir komplikasyon veya azalmış bir yaşam süresi olmadan durumlarını güvenli bir şekilde yönetebilir.
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: