

 


|14 Kasım 2013||#1|


Üyelik tarihi: 21 Nisan 2012
Alter: 30
Mesajlar: 3.861
Konular: 878
Rep Puanı: 235085
Rep Gücü: 3866
Rep Derecesi :
Aldığı Teşekkürler: 374
Ettiği Teşekkürler: 275


Kutuplarda Yaşam
Matematiksel bir belirlemeye göre kutup bölgeleri kutup dönencelerinin altında ve üstünde kalan (ve her biri 212 milyon km² büyüklüğünde olan) yerler olarak tanımlanıyor. Bir adını da Eski Yunancada ayı anl***** gelen arktos sözcüğünden alan Kuzey Kutup Bölgesi toplam 27 milyon km²lik bir alana yayılır. Bunun 9 milyon kmsi kara geri kalanı denizdir.
Sularla çevrili büyük bir kara parçası olan Antarktikanın tersine Kuzey Kutbu kısmen karalarla çevrili bir okyanustan oluşur. Akdenizin yaklaşık beş katı genişliğindeki Kuzey Buz Denizi kalınlığı yer yer 30 metreyi bulan ve suyun üzerinde yüzen buzlarla kaplıdır. Akıntılar ve rüzgâr bu buz kütlelerine büyük bir basınç yapar. Bu basınçla bazen yüksekliği 15 metreyi bulan buz kütleleri yerinden fırlayabilir. Başka yerlerde de buz çatlar ve birbirinden ayrılır. Suda yüzen bu buz kütleleri düz ve kaygan değildir rüzgârların üst üste yığdığı kar tepecikleriyle kaplıdır. Bankizlerin (yüzer buzlar) kenarları yaz boyunca kırılır ve böylece sağlam gövdeli gemiler kendilerine kısa bir yol açabilir.
Kuzey Kutbuna ilk olarak 1909da buzlar üzerinde köpekleriyle yolculuk eden ABDli Robert Edwin Pearynin ulaştığı sanılmaktadır. Daha sonra SSCB araştırma ekipleri buz üzerinde kamp kurarak kutup bölgesinde çalışmalar yaptı. ABDnin nükleer denizaltısı Nautilus 1958de buzların altından Kuzey Buz Denizini aşarken yolu üzerindeki Kuzey Kutbundan da geçti.1969da Wally Herbert önderliğindeki bir İngiliz keşif heyeti Alaskadan Spitzberge (bugün Svalbard) buzlar üzerinden giden ilk ekip oldu. Kuzey Kutbuna denizden giderek varan ilk gemi SSCBnin nükleer buzkıranı Arktikaydı(1977).
Kuzey Buz Denizinin bir yakasında Grönland Kanada ve Alaska öbür yakasında SSCB ve İskandinavya yer alır. Bu deniz Bering Boğazı ile Bering Denizine ve Büyük Okyanusa açılır. Atlas Okyanusuna ise daha geniş bir açıklıktan geçilir. Grönland ile Kanada anakarası arasında Baffin Adası ile birçok küçük ada bulunur. İzlanda ise gerçek Kuzey Kutup Bölgesinin hemen dışında yer alır.
Kuzey Kutup Bölgesinin toprakları çoğunlukla bozkır ya da tundradır. Bölgede 1000den fazla değişik bitki bulunur. Burada uzun yaz günlerinde çok hızlı büyüyen yüzerce değişik çiçek yetişir. Kuzey Kutup Bölgesindeki bitkilerin tümü başka soğuk dağlık bölgelerde yetişenler gibi bodur değildir. Bölgenin yaklaşık beşte birini ot yetişmeyen çıplak dağlar kaplar.
Binlerce yıl önce Kuzey Kutup Bölgesinde toprak alanlar bugünkünden daha genişti. Bu o dönemde karaların daha yüksek ya da deniz yüzeyinin daha düşük oluşuna bağlanabilir. İklim de daha ılımandı. Bazı yerlerde yoğun bir bitki örtüsü vardı ve bu bitkilerin bir bölümü tropik bölgelerdekileri andırıyordu. Bu zengin bitki örtüsü toprakaltında kalarak zamanla kömüre dönüştü. Bugün dağlar özellikle Grönland bütün yıl boyunca karla örtülüdür. Tundra bölgeleri ise kışın ince bir kar tabakasıyla kaplanır. Çoğu yerlerde toprak yüzeyinin hemen altı sürekli donmuş olarak kalır. Toprağın sualtında kalmadığı çok soğuk olmayan bölgelerde tahıl ve sebze yetiştirilebildiği gibi hayvan da otlatılabilir.
Kuzey Kutup Bölgesinde kömür bakır nikel kalay elmas altın ve petrol gibi değerli madenler vardır. Alaska Sibirya ve Kanadanın kuzeyinde zengin petrol yatakları bulunur. Ama boru hatlarını çevreye zarar vermeyecek biçimde döşemek zorunlu olduğu için petrol ve gaz taşımacılığı pahalıdır.
İklim
Güneşin altı ay boyunca hiç doğmadığı Kuzey Kutbu bu süre içerisinde sürekli karanlıktır. Öbür altı ayda ise güneş hiç batmaz ve yazın gece yarısı bile kitap okunabilir. Kutup Bölgesinde güneşin doğuşu ve batışı çok yavaştır. Alacakaranlık uzun bir süreye yayılır. Sürekli karanlık ve sürekli aydınlık dönemler güneye inildikçe kısalır.
Burada en sıcak ayda bile deniz suyu sıcaklığı +10° Cnin üstüne çıkmaz. Arktik kara ve deniz iklimlerinin egemen olduğu bölgede yağış azdır yılda 100 mm ile 500 mm arasında değişir. Kuru rüzgarlar ve sis düşük sıcaklık (Grönlandda şubat ortalaması -40° C) sıcaklığın mevsimlere göre büyük değişkenlik göstermesi (+15° C ile -40° C) bu bölgenin iklim özellikleri arasındadır. 23 Eylül ile 21 Mart arasında Güneşin hiç doğmadığı kış kutup gecesi yılın geri kalan bölümünde ise hiç batmadığı kutup gündüzü yaşanır.
Sıcaklığın çok düşük olmasına karşın kutup bölgelerinin de en az tropik bölgeler kadar güneş enerjisi aldığı unutulmamalıdır. Kara bitkileri buna çok hızlı ve karmaşık bir büyüme biçimi benimseyerek uyum sağlamıştır. Denizlerde ise yüksek oksijen ve zengin besin maddesi nedeniyle bir de 0 derece dolayındaki deniz suyu sıcaklığı fazla değişmediği için plankton ve balık çok boldur.
Yaşamın denizlerdeki bu zenginliğine karşın az sayıdaki buzsuz kıyı bölgesinde oldukça sınırlı olduğu gözlenir. Bitki örtüsü tundralara özgü yosunlardan likenlerden ardıç ağaçlarından ve cüce ak kayınlardan oluşur. Temmuz sıcaklığı 6° Cnin altına düşerse bunlar da yerlerini buz çölüne bırakırlar. Zemin 600 m derinliğe kadar donmuş durumdadır ve yazın ancak yüzeyden 10-200 m arasında bir derinliğe kadar çözülür. Donmuş zeminin altında bulunan çamur katmanı aşağı doğru akar ve her türlü inşaat çalışmasını çok zorlaştırır.
Sanılanın tersine dünyanın en soğuk bölgeleri her zaman Kuzey Kutup Dairesi içinde bulunmaz. Sibiryada kutup dairesinin güneyindeki bir yerde sıcaklık bazen -67C ye kadar düşer. Kuzey Kutbunda ortalama sıcaklık -23 dolayındadır. Oysa ABDnin bazı yerleşim yerlerinde kış daha soğuk geçer.
Kuzey Kutup Bölgesinde yazlar da oldukça sıcak geçebilir. Sıcaklığın gölgede 38C ye ulaştığı görülmüştür. Denizden esen soğuk rüzgârlardan korunan kuytu yerlerde sıcaklık sık sık 27C ye kadar çıkar ama yaz mevsimi oldukça kısa sürer.
Kuzey Kutbunda Yaşam
Alaska Kanada ve Grönlanddaki Eskimolar bölgenin batı kesimlerinde yaşar. Geleneksel olarak yaşamlarını avcılık ve balıkçılıkla sürdüren Eskimolar suda kayak adı verilen kanolar kar ya da buz üzerinde ise köpeklere çektirilen kızaklar kullanırlardı. Evlerinin katı kar bloklarından yapar ya da deriden korunaklı çadırlarda yaşarlardı. Bugün çoğu ahşap evlerde oturmaktadır. Kardan yapılma kulübeler Kanada Eskimoları tarafından yalnızca geçici barınaklar olarak kullanılır. Geleneksel Eskimo yaşamı günümüzde büyük ölçüde yok olmuştur.
Avrupalılar Kuzey Kutup Bölgesinin bazı yörelerine kalıcı yerleşim bölgeleri kurdular. Grönlanddaki Dan toplulukları ve Kanada yönetimindeki ticaret merkezleri bunlara örnek gösterilebilir. SSCBde de nüfusları 150 bine ulaşan madencilik kasabaları vardır. Kuzey Avrupa ve Asyada Laponlar ile bazı Sibiryalı kabileler yaşar. Bu insanların bir bölümü yerleşik bir yaşam sürer.
Hayvan Yaşamı
Tarihöncesi dönemlerde Kuzey Kutup Bölgesinde ilginç hayvanlar yaşıyordu. Bunlardan biri de uzun kıvrık dişleriyle tüylü ve kocaman bir file benzeyen mamuttu. Sibiryada hiç bozulmadan kalmış mamutlar bulunurdu. Bu hayvanların ölür ölmez dondukları toprak kayması sonucu üzerlerinin örtüldüğü ve bu soğuk ortamda çürümeden kaldıkları sanılmaktadır.
Günümüzde tundralarda rengeyiği sürüleri otlar. Bazı bölgelerde hâlâ samur ve tilkiler kalın kürkleri için avlanmaktadır. Bölgenin öbür hayvanları arasında kurtlar tavşanlar ve kakımlar bulunur. Bazı bölgelerde kış uykusuna yatan Amerika boz ayıları yaşar. Buzullar üzerinde yaşayan kutup ayıları ise ara sıra karaya çıkar. Kutup ayıları içinde yalnızca dişi ayılar o da ilkbaharda yavrulayacaklarsa kış uykusuna yatar. Kutup ayılarının başlıca besini ayıbalıklarıdır.
Ayıbalıkları ve morslar suda yaşar yavrulamak tüy dökmek ve güneşlenmek için sürünerek buzların üstüne çıkarlar. Yaz aylarında birkaç tür balina da yiyecek bulmak için kutup bölgesine gelir. Ticaret amacıyla avlanma yüzünden balinaların sayısı çok azalmıştır.
Kuzey Kutup Bölgesi balıkçılar için bir cennettir. Irmaklar göller som balığı ve alabalık ile doludur denizler de morina ve halibut yönünden oldukça zengindir. Dünyada avlanan balıkların önemli bir bölümü Kuzey Kutbunun sularından elde edilir.
Kuzey Kutbunda en kuzeydeki soğuk bölgelerde bile çeşitli böcekler yaşar. Yaz aylarında arılar sinekler sivrisinekler ve kelebekler görülür. Kuşlar arasında kuzgun ve kar baykuşu karanlık kış boyunca bölgede kalırken pek çok başka kuş güneye göç eder. Bunlar arasında eskiden bu bölgedeki insanların et süt ve tüylerinden yararlandıkları ördekler yabankazları kuğular martılar ve kartavuklar sayılabilir. Ayrıca bölgede dalıcı martılar okyanus martısı ve binlerce deniz papağanı yaşar.
ANTARKTİKA
Dünyanın beşinci büyük kıtasıdır. 14200000 km² lik bir alanı kaplayan bu kıta dünyanın en soğuk ve en erişilmez yeri olan Güney Kutup Bölgesindedir. Adı Arktikanın karşısındaki anl***** gelen Antarktikayı ortalama 2.000 m kalınlığında büyük bir buz katmanı zırh gibi örter. Yüzeyi buzlarla kaplı olan Antarktikanın merkezinde Güney Kutup Noktası vardır. Bir zamanlar ulaşılamaz diye adlandırılan kutup noktasında buzun kalınlığı 4.335 m yi bulur. Bu buz kütlesi 24 milyon km³ lük hacmi ile yeryüzündeki bütün buzların yüzde 92sini oluşturmaktadır. Kıyılarından kopan 350-600 m kalınlığındaki buz parçaları günde 1-3 m hızla ilerler ve birbiri üstüne yığılır. Bu tür yüzen yığınlardan biri olan Ross Buzlası 540.000 km yi bulan alanıyla neredeyse Fransa büyüklüğündedir. Gelgit olayının buzladan kopardığı büyük parçalar yüzerek çevreye dağılır. Bu tür buzdağları arasında 20.000 km² büyüklüğüne ulaşanlar olur.
Çevresinde büyük bölümü yüzen buz parçalarıyla kaplı olan Güney Okyanusu bulunur. Atlas Okyanusu Hint Okyanusu ve Büyük Okyanusun en güney bölgeleri Antarktikanın çevresinde birleşerek Güney Okyanusu asını alır. Yalnızca araştırma yapmak için gelen bilim adamlarının yaşadığı Güney Kutbu Kuzey Kutbundan çok daha soğuktur.
Güney Kutbunda yeryüzünün en soğuk ve en fırtınalı iklimi egemendir. Ortalama sıcaklık yaz aylarında -20°C dir ve bu güneyden fırtınalar estiğinde -70°C ye kadar düşebilir. Coğrafi Güney Kutbu noktasında bulunan ABD gözlem istasyonunda yapılmış ölçümlerde sıcaklığın yıllık ortalamasının -50°C olduğu en sıcak ayda ancak -29°C ye yükseldiği belirlenmiştir. Yani yeryüzünün bu en büyük buzdolabının sıcaklığı Kuzey Kutbundan ortalama 22 derece daha düşüktür. Bu durum doğal olarak yaşam koşullarını etkilemektedir. Kuzey Kutbunda 400e yakın çiçek açan bitki türü sayılabilirken Güney Kutbunda bir tane bile olmaması bunun bir belirtisidir. Buna karşılık kıtanın kıyılarında ve açık denizlerde çok sayıda hayvan yaşar. Penguenler martılar foklar ve balinalar soğuk ama besin maddesi açısından zengin Güney Kutbu denizlerindeki planktonları ve balıkları yiyerek yaşamlarını sürdürürler.
İnsanlar yüzyıllardır dünyanın güneyindeki bu bölgenin nasıl bir yer olduğunu merak ettiler. Bölgeye düzenlenen birçok keşif gezisinin sonunda Antarktika haritası aşama aşama çıkarıldı. Bugün kıtanın yüzeyi oldukça ayrıntılı olarak bilinmektedir. Ama buzun altındaki bu karanın durumu buzun oluşum süreci bu olağanüstü soğuk iklimde bitki ve hayvanların yaşamlarını nasıl sürdürebildikleri buradaki iklimin dünyanın öteki bölgeleri üzerindeki etkileri gibi konularda öğrenilmesi gereken daha pek çok şey var.
Dağlar Rüzgârlar ve Buz
Güney Kutup Noktası deniz yüzeyinden yaklaşık 3000 metre yüksekliğindeki bir platonun merkezine yakındır. Çevresinde tepeleri 5000 metreyi bulan sıradağlar uzanır. Bu dağların arasında Erebus ve Terror gibi etkin yanardağlar da vardır. Antarktika yüzey kalınlığı yer yer 4500 metreye ulaşan ortalama kalınlığı ise 2000 metreyi bulan bir buz tabakasıyla kaplıdır. Bu buzlar çok yavaş olarak merkezden çevreye doğru hareket eder.
Kıyının alçak ve düzgün olduğu yerlerde buzlar katmanlar halinde denize taşar; yüksek ve dağlık yerlerde ise buzullar vadilerin arasından denize akar. Böylece bütün kıtanın çevresinde denizden 15 ile 60 metre yükseklikte sarp kayalar biçiminde yükselen buzdan büyük bir duvar oluşmuştur.
Antarktikada bazı böcekler dışında kara hayvanı yoktur ve çok az bitkiye rastlanır. Ama kıtayı çevreleyen denizler hayvan türleri açısından son derece zengindir. Birçok balık türü büyük balinalar ve fokların yanı sıra penguenler martılar ve boran kuşları gibi çeşitli kuşlar vardır.
Hızı saatte 160 kilometreye erişen sert rüzgârlar bazen günlerce durmaksızın eser. Sıcaklık yazın bile (ocak ayında) genellikle donma noktasının altındadır. Martta denizler de donmaya başlayınca kışın geldiği anlaşılır. Sonra bütün kıta sıkışarak ufalanmış buz parçacıklarıyla örtülür. Rüzgârların ve okyanus akıntılarının buzlar üzerindeki baskısı sonucunda yüksekliği 5 metreyi bulan buzdan dağ sıraları oluşur ya da denizde buzlar arasındaki geniş su kanalları birkaç dakikada kapanabilir. Büyük buzdağları akıntıların etkisiyle buz kütlelerinden kopar.
Denizdeki büyük buz kütleleri yaz aylarında erimeye başlayarak parçalanır ve karadan kopan büyük buzdağlarıyla birlikte kuzeye doğru hareket eder.
Güney Kutbu Araştırmaları
Antarktikaya yalnızca deniz yoluyla ulaşılabilen zamanlarda araştırmacılar bölgeye denizin buzlarla kaplı olmadığı yaz mevsiminde gelir ve kışı geçirmek için bir kamp kurarlardı. İç bölgelerdeki incelemelerinin bahar ve yaz aylarında sürdürürler böylece bir yıl sonra başka bir gemi gelip onları alıncaya kadar bilimsel çalışmalarını bitirirlerdi. Gelen araştırmacıların çoğu kamplarını Ross Denizi çevresinde kurardı. Yeni Zelandanın güneyine düşen ve kıtanın içlerine kadar giren bu büyük körfez araştırmacıları Güney Kutbuna en yakın yere ulaştırırdı. Bu denizi 1841de İngiliz James Clark Ross keşfetti ve bölgedeki Erebus ve Terror yanardağlarına Rossun iki keşif gemisinin adı verildi. Araştırmaların başladığı çağımıza kadar fok avcıları dışında bölgeye pek kimse uğramadı. Norveçli Roald Amundsen 14 Aralık 1911de Güney Kutbuna ayak basan ilk kişi oldu. Onu 35 gün arayla bir İngiliz araştırma grubuna başkanlık eden Kaptan Robert Scott izledi. Scott ve yanındakiler dönüş yolculuğunda öldüler.
1929da ABDli deniz subayı Richard Evelyn Byrd Ross Denizindeki Balinalar Körfezinde Küçük Amerika adını verdiği kampını kurdu. Oradan üç kişilik ekibiyle Güney Kutbuna giden ilk insan oldu.
Kıtanın öbür yanında kalan Weddell Denizi yoğun buz kütleleriyle gemilere geçit vermediği için daha az sayıda araştırmacı tarafından incelenebildi. Kıtanın bu bölgesinin bir bölümünü 1928de Sir Hubert Wilkins araştırdı. Wilkins ayrıca Antarktika üzerinde uçan ilk araştırmacıydı. Yedi yıl sonra ABDli Lincoln Ellsworth kıtayı bir uçtan öteki uca uçakla geçmeyi başararak Weddell Denizinden Balinalar Körfezine ulaştı.
Kıtayla ilgili araştırmalarda en büyük ilerleme 1957-58 Uluslararası Jeofizik Yılında gerçekleşti. Bu araştırmaya 12 ülke 50den çok bilimsel araştırma istasyonuyla katıldı. ABD istasyonlarından birini tam Güney Kutbunda kurdu. Aynı dönemde İngiliz araştırmacı Sir Vivian Fuchs da ilk kez Weddell Denizinden Ross Denizine kadar bütün kıtayı aşarak Antarktikanın her yanını araştırdı. Uluslar arası Jeofizik Yılından sonra da aralarında SSCBnin de bulunduğu birçok ülke Güney Kutbunda bilimsel çalışmalar yapmayı sürdürdü.
Buradaki hava koşullarının incelenmesi yapılan araştırmalar harita çizimleri ve jeolojik bulgular Antarktikanın bir zamanlar Gondwanalandın bir parçası olduğu görüşünü desteklemektedir. Gondwanaland bugün bildiğimiz güney yarıküredeki kıtalara birleşik olduğu düşünülen ilkçağlardaki dev kıtanın adıdır.
Birçok ülke Antarktikanın çeşitli bölgeleri üzerinde hak iddia etmektedir. Buzun altında kömür bakır kurşun ve başka maden yatakları vardır. Ne var ki bunların çıkarılması ve başka bölgelere ulaştırılması çok güç olduğu için Antarktika daha uzun bir süre ekonomik bakımdan fazla değer taşımayacaktır. 1959un sonunda 12 ülke Antarktika Antlaşmasını imzaladı. Buna göre kıta topraklarından yalnızca barışçıl amaçlarla yararlanılabilecek burada askeri üs kurulamayacak ve silah denemeleri yapılamayacaktır. Ayrıca Antarktikadaki araştırmalardan elde edilen bilimsel sonuçların değiş tokuşu konusunda da anlaşmaya varılmıştır.
Göçebe Avcılar ve Toplayıcılar
Kuzey Kutup Bölgesi Yerlileri Amerikada Eskimolar ve Aleutlar Avrupa ve Asyada Laponlar ve Doğu Yaklar dır. Bunlar avcı ve toplayıcı olarak Taş Çağındakine benzeyen göçebe bir yasam sürerler. Buradaki yaşama koşullarına en iyi uyum sağlamış olan Eskimolar aynı zamanda en kuzeye kadar yayılmış olan halktır. Uygar ülkelerin kutup bölgelerine el atmaları özellikle Spitzbergen deki uranyum titanyum ve kömür Alaskadaki petrol ve doğal gaz kaynaklarını işletmek istemeleri doğaya bağlı olarak yaşayan Eskimolar ın yaşam olanaklarını sınırlamıştır. ABD ve Rusya da Kuzey Kutbunu işgal etmiş yoğun bir sivil ve askeri üsler ağı ile kaplamışlardır. Amerikan atom denizaltısı Nautilus ilk kez 1958de Kuzey Kutbunu örten 2-15 m kalınlığındaki buz katmanının altından geçerek bir uçtan ötekine 3.000 km yol almıştır. Kutupların paylaşılmasında her ülkeye kendi sınırlarının en dış iki noktasından Kuzey Kutup noktasına çizilen iki doğru arasında kalan parçasının verilmesi ilkesi uygulanır.
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]
Bu ezanlar-ki şahadetleri dinin temeli- Ebedi yurdumun üstünde benim inlemeli
Ey şehid oğlu şehid, isteme benden makber,
Sana ağuşunu açmış duruyor Peygamber
|01 Ocak 2014||#2|


Üyelik tarihi: 30 Aralık 2013
Bulunduğu yer: SORGUN
Mesajlar: 148
Konular: 31
Rep Puanı: 1677
Rep Gücü: 151
Rep Derecesi :
Aldığı Teşekkürler: 4
Ettiği Teşekkürler: 12


Cevap: Kutuplarda Yaşam
Hepsini degilde bir kısmını okudum güzel
Senin gibi bir arkadasımız oldugu ve bunları yazdıgı için ne mutlu bizlere.
|Seçenekler||Arama|
|Stil|


|Benzer Konular|
|Konu||Konuyu Başlatan||Forum||Cevaplar||Son Mesaj|
|Matematik ve yaşam||OConner||Matematik||0||03 Kasım 2013 00:02|
|Küçük Yaşam Damlası||Kheron||Cengiz Han 2||0||29 Haziran 2013 18:45|
|Plütonda yaşam izi var||RommeL||Uzay ve Astronomi Bilimi||0||12 Mayıs 2013 10:39|
|Marsta yaşam hayal mi oldu?||RommeL||Uzay ve Astronomi Bilimi||0||12 Mayıs 2013 10:38|
|Evrende Yaşam||Mareth||Uzay ve Astronomi Bilimi||0||24 Ocak 2013 19:25|
|Sistem Bilgileri||Bilinmesi Gerekenler|


div> Powered by vBulletin® Version 3.8.4
Copyright ©2000 - 2016, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Optimization by vBSEO 3.6.1 User Alert System provided by Advanced User Tagging v3.1.0 (Lite) - vBulletin Mods & Addons Copyright © 2016 DragonByte Technologies Ltd. Runs best on HiVelocity Hosting.
Lütfen Sorunlarınızı Buradan Bize Bildiriniz.


Sitedeki Tüm Paylaşımların Sorumlulukları Paylaşım Sahiplerine Aittir.