Satürn’ün Kaç Uydusu Vardır?
Dış Güneş Sisteminde, muhtemelen nefesinizi kesecek kadar büyük ve etkileyici birçok gezegen vardır. Bu gaz ve buz kütleleri yalnızca muhteşem değil, aynı zamanda boyutları da şaşırtıcıdır. Öyle ki kendi sistemleri, halkaları ve pek çok uyduları bulunmaktadır.
Ama Uranüs’ün kaç tane uydusu olduğunu hiç merak ettiniz mi? Tüm dev gezegenler gibi, oldukça fazla var! Aslında, gökbilimciler artık “Uranyalı” olarak tanımlanan 27 uyduyu açıklayabilirler. Tıpkı diğer gaz ve buz devleri gibi, bu uydular da bize Güneş Sistemi’nin tarihi hakkında çok şey anlatan rengarenk bir demet. Ve tıpkı Jüpiter ve Satürn gibi, bu uyduları keşfetme süreci de uzun ve birçok astronomu ilgilendiriyor.
Keşif süreci 18. yüzyılda astronom William Herschel ile başladı ve 11 Ocak 1787’de Uranüs’ün kendisini keşfettikten altı yıl sonra Oberon ve Titania’nın uydularını gözlemledi. O sırada Herschel, altı adede kadar uydunun yanı sıra bir de halka gözlemlediğini iddia etti. Elli yıl boyunca, Herschel’in gözlem aleti, uyduların görüldüğü tek makineydi.
Bununla birlikte, 1840’larda, daha gelişmiş aletler ve Uranüs’ün daha elverişli konumu, Oberon ve Titania’nın yeniden görüntülenmesine ve ayrıca iki ilave uydunun tespit edilmesine yol açtı. Bu uydular, Ariel ve Umbriel, William Lassell tarafından 1851’de tespit edildi. Oberon ve Titania ile birlikte Lassell, Uranüs’ten dışa doğru I’den IV’e kadar olan ayları numaralandırdı.
1852’de Herschel’in oğlu John Herschel, Alexander Pope’un The Rape of the Lock ve William Shakespeare’in A Midsummer Night’s Dream filmlerindeki karakterleri kullanarak dört uyduya şu anki isimlerini verdi .
1948’de Gerard Kuiper, beş büyük küresel uydunun en küçüğünü ve sonuncusunu keşfetti. John Herschel’in uyguladığı isimlerle tutarlı olarak, gezegene Pope’un bir başka karakterinden sonra Miranda adı verildi. On yıllar sonra, Ocak 1986’da Voyager 2 uzay sondasının uçuşu , 10 adet iç uydunun daha keşfedilmesine yol açtı.
Başka bir uydu olan Perdita, 1999’da eski Voyager fotoğraflarını inceledikten sonra geriye dönük olarak keşfedildi . 1997’den beri, yer tabanlı teleskoplar kullanılarak dokuz uzak düzensiz uydu tespit edildi. 2003 yılında Hubble Uzay Teleskobu kullanılarak Cupid ve Mab adlı iki küçük iç uydu daha keşfedildi. 2012 itibariyle, Margaret ayı keşfedilen son Uranian uydusuydu.
Uranüs’ün en büyük uyduları büyüklük sırasına göre ; Miranda , Ariel , Umbriel , Oberon ve Titania’dır . Çapları ve kütleleri Miranda için 472 km ve 6.7 × 10 19 kg ile Titania için 1578 km ve 3.5 × 10 21 kg arasında değişmektedir. Bu uyduların her biri, düşük bağ ve geometrik albedos ile özellikle karanlıktır. Ariel en parlak, Umbriel ise en karanlık olanıdır.
Uranüs’ün tüm büyük uydularının, oluşumundan bir süre sonra Uranüs’ün çevresinde var olan yığılma diskinde oluştuğuna veya Uranüs’ün tarihinin başlarında maruz kaldığı büyük etkiden kaynaklandığına inanılıyor.
Her biri, esas olarak (Miranda dışında )kabaca eşit miktarlarda kaya ve buzdan oluşur. Buz bileşeni, amonyak ve karbon dioksit içerebilirken, kayalık malzemenin, organik bileşikler dahil olmak üzere karbonlu malzemeden oluştuğuna inanılmaktadır. Bileşimlerinin kayalık bir çekirdeği çevreleyen buzlu bir yüzey ile farklı olduğuna inanılıyor.
Titania ve Oberon örneğinde, çekirdek sınırında sıvı su okyanuslarının var olabileceğine inanılmaktadır. Yüzeyleri de yoğun şekilde kraterlidir ; ancak her durumda, endojenik yüzey yenilenmesi, yüzeylerinin bir dereceye kadar yenilenmesine yol açmıştır. Ariel, en az çarpma kraterine sahip en genç yüzeye sahip gibi görünürken, Umbriel en eski ve en kraterli olanı gibi görünüyor.
Uranüs’ün büyük uydularının fark edilebilir bir atmosferi yoktur. Ayrıca Uranüs etrafındaki yörüngeleri nedeniyle aşırı mevsimsel döngüler yaşarlar. Uranüs, Güneş’i neredeyse kendi tarafında yörüngede döndürür ve büyük uyduların tümü Uranüs’ün ekvator düzlemi etrafında döner, kuzey ve güney yarım küreler uzun süreli gündüz ve gece süreleri yaşar (tek seferde 42 yıl).
2008 itibariyle, Uranüs’ün yörüngeleri Miranda’nın içinde bulunan 13 iç uyduya sahip olduğu bilinmektedir. Bunlar gezegenden uzaklık sırasına göre: Cordelia, Ophelia, Bianca, Cressida, Desdemona, Juliet, Portia, Rosalind, Cupid, Belinda, Perdita, Puck ve Mab. Uranüs’ün daha büyük uydularının isimlendirilmesiyle tutarlı olarak, hepsine Shakespeare oyunlarından gelen karakterlerin isimleri verilmiştir.
Tüm iç uydular, muhtemelen bir veya birkaç küçük iç uydunun parçalanmasından kaynaklanan Uranüs’ün halka sistemine yakından bağlıdır. 162 km’deki Puck , Uranüs’ün iç uydularının en büyüğü ve Voyager 2 tarafından ayrıntılı olarak görüntülenen tek uydu iken, Puck ve Mab, Uranüs’ün en dıştaki iki iç uydusudur.
Ayrıca tüm iç uydular karanlık nesnelerdir. Bunlar, muhtemelen Uranüs’ün radyasyonu tarafından işlenen organik malzemeler olan, koyu renkli bir malzeme ile kirlenmiş suyun buzundan oluşmuştur. Sistem ayrıca kaotik ve görünüşte kararsızdır. Zira bilgisayar simülasyonları, önümüzdeki 100 milyon yıl içinde özellikle Desdemona ve Cressida veya Juliet arasında çarpışmaların meydana gelebileceğini tahmin ediyor.
2005 itibariyle, Uranüs’ün Oberon’dan çok daha büyük bir mesafede yörüngesinde dönen dokuz düzensiz uydusu olduğu da biliniyor. Tüm düzensiz uydular muhtemelen Uranüs tarafından oluşumundan kısa bir süre sonra yakalanan nesnelerdir. Uranüs’ten uzaklık sırasına göre bunlar: Francisco, Caliban, Stephano, Trincutio, Sycorax, Margaret, Prospero, Setebos ve Ferdinard (yine Shakespeare oyunlarındaki karakterlerin adı).
Uranüs’ün düzensiz uydularının boyutları yaklaşık 150 km (Sycorax) ile 18 km (Trinculo) arasında değişmektedir. Margaret hariç, hepsi Uranüs’ü retrograd yörüngelerde çevreler (yani gezegeni dönüşünün ters yönünde yörüngede dönerler).
İç uydular gibi, Uranüs’ün düzensiz uyduları da kaotik istikrarsızlığa maruz kalır. Bazılarının İç Aylarla çarpışabileceğine ve hatta önümüzdeki 10 milyon ila bir milyar yıl içinde fırlatılabileceğine inanılıyor.
Uranüs’ün uyduları hakkında bilinenlerin çoğu , Uranüs uydularını yakından fotoğraflayan tek uzay aracı olan Voyager 2 uzay araştırmasına borçludur . Bununla birlikte, gözlemlenenler, gökbilimcileri ve gezegen bilimcilerini ilgilendirmek ve tahminde bulunmak için yeterli olmuştur. Uranüs’ü daha detaylı inceleyebileceğimiz gün gelene kadar, onlar kendi paylarına düşen sırları saklamaya devam edecekler.