İlkçağda ticaret gemileri, ticaret kolonistleri; Ortaçağda ticaret kervanları, hacılar, seyyahlar, maceraperestler, Yeniçağda ticaret gemileri, konkistadorler, kaşifler, seyyahlar ve hacıların denizler çöller aşarak yaptıkları yolculuklar öncü turizm hareketleriydi.
Tüccar, maceraperest ve hacılar yolculukları başlatsa da devletlerin genişleme isteğiyle çıkan savaşlar, Müslümanların cihat, Hristiyanların Haçlı Seferleri de geniş kitlelerin başka coğrafyalara gidip gelmelerini sağladı.
Bilinen dünyanın sınırlarını genişleten El İdrisi (1099-1166), İbn Battûta (1304-1368), Marco Polo (1254-1324), Vasco da Gama (1469-1524), Amerigo Vespucci (1454-1512), Christopher Colombus (1451-1506), Evliya Çelebi (1611-1682), Kaptan James Cook (1728-1779), Fridtjof Nansen (1861-1930) ve diğerleri ile Ay'a ilk yolculuğu yapan Neil Armstrong (1930-2012), belleklerimize kazınan özendiğimiz kahramanlardı. Kutupları, ekvator ormanlarını, okyanusları keşfedenler çocukluk hayallerimizi geliştirdiler. Jules Verne ve H.G.Wells, hayallerimizin de ötesine geçtiler.
**
Ticaret, hac ve askere giderken çıkılırdı memleketten. Buna daha sonra öğrenim ve çalışmaya gitmek eklendi. Ulaşım ve konaklamanın kolaylaşması, medyadaki ilginç coğrafyaların görüntü ve haberleri, kitap ve film kahramanlarına özenme ve merak; imkanı olanlara bulunduğu yer dışında başka yerlerde tatil yapma ihtiyacı hissettirdi. Günümüzde yeni yerler görmek, şimdiki dünyayı ve eski uygarlıkları tanımak, spor, sağlık, macera, sergi, festival, bilimsel araştırma, yeni lezzetler tatmak ve diğer nedenlerle kadın - erkek - çocuk, toplumun tüm kesimlerini kapsayan turizm hareketlerine dönüştü. Yurt içinde ve dışındaki bu hareketlilik insanlara ve ülke ekonomilerine çok iyi geldiği kesindi.
**
Bir zamanlar Akmeşe'de bulunan Armaş Manastırı, Hristiyanlar için hac merkeziydi. Kutsal Armaş, Eylül ayında hacıların akınına uğrardı. İnzivaya çekilen hacılar, Mayıs-Haziran aylarındda kutsal görevlerini tamamlarlardı. Her yıl hacı sayısı 6-7 bine ulaşırdı. Hacıların adakları hayırseverlerin verdikleri bağışlar ve papazlar okulu fonundan gelir elde edilirdi. Ayrıca her yıl düzenlenen Ermeşe (Armaş) Panayırı için sıhhi ve inzibati tedbirler alınır, gidip gelenlere kolaylık gösterilirdi. Osmanlı arşiv belgelerinde, gösterilen kolaylıktan dolayı yetkililere Manastır tarafından teşekkür edildiği yer almaktadır.
**
1900 yılı başlarken şehir kartpostalları ve foto kartlar, uluslararası dolaşımdaydı. Birer minik afiş gibi insanlara dünyanın değişik köşelerini ilan ederdi. Haberleşme dijitalleşene kadar postacılar: İzmit'ten Mehmet Hakkı, Mehmet Nazif ve sonra da Saadettin ve Fahri beylerin kartpostallarını taşıyıp durdu.
**
30'lu yıllarda halk, gezmesi için teşvik edildi. Demir yolu geçen mahallerde hafta sonu günübirlik, uygun tarifeli tenezzüh (gezi) trenleri, sahil kesimlerinde de tenezzüh vapurları hizmete konuldu. 1934 yılında İstanbul - Sapanca arasında işlemeye başlayan tenezzüh trenleri yaz boyu İstanbul halkını göl kıyısına taşıdı. Halkın büyük ilgisi ile devam ederken II. Dünya Savaşı yıllarında ara verildi sonra da kaldırıldı.
At yarışları, yarış atı sahipleri ile yarış meraklılarını oradan oraya sürükledi. Güreşler, pehlivanlarla birlikte müsabaka tutkunlarını cazibesine kaptırdı. Panayırlar, üreticiyi tüccarla biraraya getirirken halkı zamanın eğlenceleriyle buluşturdu.
Denizlerle çevrili ülkemizde denizle buluşma yelken, kürek, yüzme sporları ile yaygınlaştı. Pek çok çocuk ve gencin deniz hayalini gerçekleştiren, Kızılay kamplarıydı. Fabrikalar, meslek kuruluşları, dernekler ve askerîyenin deniz kampları; otel, motel ve tatil köylerinin ilk adımıydı.
Yük ve binek hayvanlarıyla birlikte kalınabilen hanlar, sadece umumi tuvaleti bulunan haşaratın yorgan gezdiği oteller devri geçeli çok olmadı. Canovaların İstanbul Oteli dahi günümüzde aranan standartlarda değildi. Fabrika misafirhaneleri ve orduevleri uzun yıllar konaklama hizmeti verdi. İzmit'te ilk modern konaklama Otel Asya, sonra da Otel Altınnal'dı. Günümüzde termal havuzu ve spa tercihlerinin yapılabildiği hayli otel işletmesi faaliyettedir.
**
Uzun süreli yurtdışında kalıp seyahat sınırlarını zorlayan yaratıcı insanlarımız hep vardı. Kimi kendi başına kimi ailesiyle bu deneyimleri yaşadı. "Yerkürenin taa öte yüzünde Pasifik Okyanusu'nun bilinmezliğinde yüzyıllık yalnızlıklarını yaşayan toplumların" içinde Birleşmiş Milletler adına 1983-1989 yılları arasında yaklaşık beş yıl hekimlik yapan Prof. Dr. Nadir Paksoy, cüzzam konusunda bir tez çalışmasını Hindistan'da yaptı. Yazdığı seyahat kitapları, uzun dönem kaldığı ya da sırt çantasıyla gezdiği coğrafyaların rotasıydı.
"Aytur" turizm işletmesini kuran Tülay Filiz, seyahat hobisini işine çevirdi. Ailesi ve dostları da onunla birlikte dünyayı tanıma fırsatı buldular.
Kaptan F. Yavuz Ulugün, tarih boyunca Kocaeli'ye yolu düşen tüm seyyahların izlenimlerini İngilizce ve Türkçe iki ayrı kitapta topladı.
Sanuber Temuçin'in kurucusu olduğu Keltepe'yi Sevenler Derneği, zamanın Kocaeli Valisi Ertuğrul Ünlüer ve Naci Girginsoy'un da içinde olduğu gazetecilerle birlikte Kartepe'yi turizme açtılar.
**
1994 "Sırrı Paşa Sözleşmesi" Vali Kemal Nehrozoğlu döneminde eski dokunun korunması için yapılan çalışmaların sonucuydu. Valisinden büyükşehir belediye başkanına, yerel gazetecisinden Kocaeli Yüksek Öğrenim Derneği'nedek hatta bayındırlık, turizm ve çevre gibi ilgili kamu kurumları da dahil hemen tüm İzmit'ten sorumlu kişi ve kuruluşlar "Kapanca Şenliği" için Sırrı Paşa Konağı bahçesinde bir araya geldiler. İl Kültür Müdürü Birgül Yürüker'in "İZEYAP Projesi" için hazırladığı "Dayanışma Protokolü''nü imzaladılar. İzmit'in elde kalan son eski sokaklarından Kapanca Sokağı evleri ve buradaki görkemli Sırrı Paşa Konağı, kentleşmenin öldürücü betonlaşmasına karşı, korumasız ve çaresiz bırakılmayacaktı.
Kocaeli-Karatepe Thököly Imre-Ilona Zrinyi Macar Dostluk Derneği, tarihsel kökleri olan akraba ve dostluğu güncelledi.
"Faruk Yalçın Darıca Hayvanat Bahçesi", "Ormanya Tabiat Parkı ve Çocuk Hayvanat Bahçesi" büyüklerin de keyif aldığı başarılı düzenlemelerdir.
Vali Ercan Topaca döneminde on yıllık Kocaeli Doğa Turizmi Master Planı (2013-2023) hazırlandı.
İbrahim Karaosmanoğlu, Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı sırasında organize edilen, kendisinin de aksatmadan katıldığı "Kocaeli'de hafta sonu sabah yürüyüşleri"; katılımcıların keyifle hatırladığı alışkanlık yaratan etkinliklerdi: Karadeniz kırsalının sıradan dağ-bayır-orman yürüyüşü, kültür-fizik de ihmal edilmeden ilimizde de gerçek oldu. Her biri kahvaltı, hele de bir bardak çayla noktalandı. Karatepe köyünün güzergahta olduğu bir yürüyüşte Macaristan Büyükelçisi ön saflardaydı. Her hafta sonu derdinizi dökebileceğiniz çözüm bulabilecek bürokratlarla Başkan bir adım ötede, yanıbaşınızdaydı. Bu dönemde hazırlanan Kocaeli turizm rehber kitabı, yürüyüş rotaları ile ilgili kitapçıklar her yıl Kocaeli Kitap Fuarı'na uğrayanların eline geçerdi.
**
Kasrı Hümayun, Agavat Dairesi, Redif Dairesi, İmaret Camii, Akçakoca Camii, Süleymanpaşa Hamamı ve Yeni Cuma Camisi'nin restorasyonları başarıyla tamamlandı. Vaktinde müdahale edilemeyen Eski Vali Konağı, Sırrı Paşa Köşkü, Portakal Hafız Köşkü ve Portakal Mescidi ile '99 Depremi'nde hasar gören İzmit İdadisi yeniden yapılmak zorunda kalındılar. Kamudan başka mülk sahipleri de Efe Sadık Köşkü örneği eski binaları yeniden yaptırtarak kente armağan ettiler.
Bahçecikli Mühendis Kadem Duran, doğduğum köye nasıl katkı veririm derken, İzmit (Nikomedia) - İznik (Nikae) arasında Bahçecik'ten geçen en eski yolu, uluslararası yürüyüş rotaları arasına sokma sürecini başlattı. "Hoşgörü Yolu" adıyla projelendirilip kabul görmesinde çok emeği geçti.
16.09.2019'da İzmit Belediyesi, Kültür Rotaları Derneği ve KYÖD arasında imzalanan 1700 yıllık tarihi bulunan 'Kocaeli Avrasya Yolu Çalışmaları Ön Protokolü' gelecek vadeden bir girişimdi.
**
Önce çevreni tanıyacak, tanıdıkça sevecek ve nasıl korurum diye endişeleneksin. Nasıl tanıtırım diye düşüneceksin demeyeceğim. Samanlı Dağları'nın yürüyüş parkurları, kamp alanları ve Kocaeli Platosu'nun, tabiat zenginlikleri, tarihi kalıntıları, Sapanca Gölü, İzmit Körfezi ve Karadeniz kıyıları keşfedileli çok olmuş. Haritaları çizilmiş, tarihi eserlerin yerleri tesbit edilmiş, açığa çıkarılan yazılı taşlar okunmuştur.
M.E. Bosch, F. K. Dörner, Rifat Yüce, Sencer Şahin ve Clive Foss, Avni Öztüre, Nezih Fıratlı, Kocaeli tarih ve arkeolojisi alanında ilk temel eserleri verenlerdi.
**
30'lu yıllarda İzmit Halkevi Müzecilik ve Sergi Şubesi'nin, İstanbul Arkeoloji Müzesi uzmanlarının, 1967 yılında açılan İzmit Müzesi'nin, Kocaeli Üniversitesi'nin Arkeoloji, Tarih, Turizm fakülteleri ile Turizm Otelcilik Meslek Yüksek Okulu, Kocaeli Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü'nün, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ve ilçe belediyelerinin Kocaelideki turizm derneklerinin yerel tarih ve turizme katkı vermede yarıştıklarını bilsek te Kocaeli için hedeflenen, şimdiki durum mu? Bu tartışılır.
*Geleneksel dokusuyla gezilebilecek bir eski şehir, kasaba kalmadığına göre kalıntılar, kalan binalar korunmalı, Kazıklı Kervansarayı, SEKA binaları örneği onlara uygun görevler yüklenmelidir.
*Sit alanı olarak korunmakta olan yerlerde kazı faaliyetine geçildiğinde çıkanlar tamamen taşınıp yerleri boşaltılıp bırakılmamalıdır. Antik tiyatro, Çukurbağ'daki yeraltı tüneli, saray ve diğer mimari kalıntılar; yerel halka ve ziyaretçilere Nikomedya gerçeğini gösterecek düzenlemeler yapılmalıdır.
*Lezzet duraklarını yaratan lokanta, tatlıcı, köfteci, pastane gibi küçük işletmeler desteklenmelidir.
*Yöresel, ulusal, sanatsal hediyelik eşyada kaliteyi yakalayanlar teşvik edilip ödüllendirilmeli; seyahat edenlerin büyük çoğunluğunun halı ve mücevherat gibi yüksek fiatlı ürünlere yönelmedikleri akıldan çıkarılmamalıdır.
* İnsana, hayvana, ağaca, tarihi ve doğal mirasa saygı; evde, okulda ve toplumda yerleştirilmesi gereken temel değerler olmalıdır.
Mehmet Bey (Fevziye) Camii
Denizden İzmit Kasr-ı Hümayun’un görünümü
İzmit Tren Garı ve saray bahçenin görünümü.