Bu yazımızda, "tefrika" kavramının ne olduğunu kısaca açıklamış ve edebiyat eserlerinin tefrika edilmelerinin yalnızca bir yayımlanma yolu değil, aynı zamanda eserin içeriği üzerinde de rol oynayabilecek bir unsur olduğundab bashetmiştik.
Tefrikanın roman türü açısından ne kadar önemli bir olay olduğunu biraz daha somut bir şekilde göstermek için, bu yazımızda "kitap" formatında değil, gazete ve dergilerde bölüm bölüm yayınlanan eserlere bazı örnekler göstermeye çalışacağız.
Elbette, bunlar tefrika edilerek okuyuculara sunulan romanların çok ufak bir bölümünü oluşturuyor. Yine de, bu yöntemin ne kadar uzun süre boyunca etkili olduğunu, ne kadar önemli eserleri bizlere ulaştırdığını görmek faydalı olabilir.
1 - Ahmet Mithat Efendi
Evet, Ahmet Mithat Efendi'nin bir roman olmadığını gayet iyi biliyoruz! Ancak tefrika ile ilgili herhangi bir şey yazarken, onu listenin başına koymamanın haksızlık olacağına da aynı ölçüde hakimiz.
Tanzimat Edebiyatı'nın en üretken yazarı olan Ahmet Mithat'ın, Tefrika yoluyla yayınlanan bütün romanlarını burada sıralamaya imkan yok. Ancak yazının en altında paylaşacağımız link, bu konuda (özellikle de Ahmet Mithat'ın ne kadar çok yazdığı konusunda) size fikir verebilir.
2 - Ta'aşşuk-ı Tal'at ve Fitnat - Şemsettin Sami
Ahmet Mithat'tan sonra, isim vererek romanlardan bahsetmeye başlayabiliriz.
Yaygın olarak "ilk Türk romanı" kabul edilen Ta'aşşuk-ı Tal'at ve Fitnat 1872 - 73 yıllarında Hadika isimli gazetede yayımlanıyor.
3 - Zehra - Nabizade Nazım
Türk Edebiyatı'nda köyde geçen ilk romanı "Karabibik"in de yazarı olan Nabizade Nazım tarafından yazılan ve 1894 yılında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Zehra, yazarın ölümünden sonra yayımlanmak gibi ilginç bir özelliğe de sahip.
4 - Araba Sevdası - Recaizade Mahmut Ekrem
Türk Edebiyatı'nın bir başka önemli dönüm noktası, Recaizade Mahmut Ekrem'in kaleme aldığı Araba Sevdası romanı.
Yanlış Batılılaşma ve özentilik gibi temaları, daha önceki eserlere göre daha gerçekçi bir yapıda ele alan roman, 1896 yılında Servet-i Fünun dergisinde tefrika ediliyor.
5 - Mai ve Siyah - Halid Ziya Uşaklıgil
Aynı yayının adı üçüncü kez geçeceği için, önemini sizin de gördüğünüze eminiz: Halid Ziya'nın Mai ve Siyah isimli romanı, 1896 yılında yine Servet-i Fünun dergisinde yayımlanıyor.
Bir derginin, edebiyatımızda bir dönemin adıyla eş anlamlı hale gelmiş olması, dergi içinde yayımlanan hikayelerle düşündüğünüzde daha da mantıklı hale geliyor!
6 - Refet - Fatma Aliye
Tanzimat dönemi, toplumun yapısı nedeniyle, ağırlıklı olarak erkek yazarların öne çıktığı bir dönem.
Ancak, Fatma Aliye gibi önemli kadın yazarların eserleri de, çeşitli dergi ve gazetelerde tefrika edilebiliyor.
7 - Aşk-ı Memnu - Halid Ziya Uşaklıgil
Türk Edebiyatı'nın "ilk romanı" Ta'aşşuk-ı Tal'at ve Fitnat'ın da tefrika edilen bir roman olduğunu yukarıda belirtmiştik. İşin aslı şu ki, pek çok araştırmacı bu romanı edebiyatımızın tarihi anlamda ilk romanı olarak görüyor, ancak "gerçek" romanların Aşk-ı Memnu'ya kadar yazılmadığını da ifade ediyor. Bu konuda daha fazlası için, Aşk-ı Memnu dosyamıza göz atabilirsiniz.
Ne olursa olsun, tefrika açısından değişen bir durum yok. 1899 - 1900 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde yayımlanan Aşk-ı Memnu da, okuyuculara ilk olarak bu yayın mantığıyla ulaşan bir eser.
8 - Handan - Halide Edip Adıvar
Tanzimat döneminde yazılan romanların gazete ve dergilerde tefrika edilmesi normal bir durum olarak görülebilir. Ancak bu dönem bittiğinde de tefrika edilen romanların sayısında bir azalma olmuyor.
Kurtuluş Savaşı ile özdeşleştirdiğimiz Halide Edip Adıvar'ın belki de en meşhur romanı, Handan, 1912 yılında, Tanin gazetesinde tefrika ediliyor.
9 - Nur Baba - Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Halide Edip ile aşağı yukarı aynı dönemde yazan Yakup Kadri'nin ilk romanı Nur Baba'da tefrika edilen romanlardan bir başkası.
Hatta, yukarıda kapağını gördüğünüz güncel baskı, Yakup Kadri'nin roman tefrika edilirken aldığı tepkilerden sonra kaleme aldığı bir cevap ile başlıyor.
10 - Efruz Bey - Ömer Seyfettin
Edebiyatımızın meşhur isimlerinden bir başkası olan Ömer Seyfettin'in, Efruz Bey romanı da ilk olarak tefrika edilerek yayınlanan eserler arasında.
Efruz Bey, 1919 yılında, Vakit Gazetesi'nde tefrika ediliyor.
11 - Çalıkuşu - Reşat Nuri Güntekin
Yine Türk Edebiyatı'nın en meşhur romanlarından biri olan Çalıkuşu da 1921 yılında, Vakit Gazetesi'nde tefrika ediliyor.
12 - Vurun Kahpeye - Halide Edip Adıvar
Cumhuriyet döneminde de, tefrika romanların sayısında bir azalma olmuyor. 1923 yılında yayımlanan Vurun Kahpeye, Halide Edip'in önemli eserlerinden bir başkası. Bu roman, Akşam gazetesinde yayımlanıyor.
13 - Dokuzuncu Hariciye Koğuşu - Peyami Safa
Cumhuriyet döneminden bahsetmişken, biraz daha ileri gidebiliriz. 1929 yılında, bugün hala yayımlanan Cumhuriyet dergisinde tefrika edilen Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Peyami Safa'nın en meşhur eserlerinden bir tanesi.
14 - Ayaşlı ile Kiracıları - Memduh Şevket Esendal
Cumhuriyetin ilk yıllarında, yeni başkent Ankara'nın değişimini konu alan Ayaşlı ile Kiracıları, Vakit gazetesinde tefrika edilen romanlardan bir başkası.
15 - Bir Sürgün - Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Yakup Kadri'nin ilk romanını tefrika yoluyla yayımladığından bahsetmiştik. 1937 yılında, ilk romanından tam yirmi üç yıl sonra yayımlanan Bir Sürgün de, ilk olarak Ulus gazetesinde yayımlanıyor.
16 - Kürk Mantolu Madonna - Sabahattin Ali
Belki pek çoğunuzu şaşırtacak bir örnek... Günümüzün en popüler Türk romanı Kürk Mantolu Madonna da, ilk olarak tefrika edilerek yayınlanan romanlardan.
Üstelik, 1940 - 41 yıllarında, Hakikat gazetesinde yayımlanan Kürk Mantolu Madonna, yayımlandığı dönemde fazla beğenilmiyor! İstedikleri satış rakamlarına ulaşamayan yayıncılar, bu konuda anlatılan hikayeyi suçlarken, yazarlık kariyerinde hiç böyle bir durumla karşılaşmadığını ifade eden Sabahattin Ali, gazetenin düzensiz sayfa yapısını suçluyor.
Eh, uzun vadede kimin haklı çıktığı ortada...
17 - Medarı Maişet Motoru - Sait Faik
Ağırlıklı olarak hikayeleriyle tanınan Sait Faik'in, roman olduğu konusunda hiçbir şüphe olmayan tek eseri, Medarı Maişet Motoru da 1940 - 41 yılları arasında Yeni Mecmua'da tefrika ediliyor.
Hatta, bu romanı okumanın tek yolu bir süre bu tefrikayı takip etmek oluyor, çünkü romanın kitap olarak basılan hali sakıncalı bulunarak toplattırılıyor.
18 - İnce Memed - Yaşar Kemal
1950'li yıllarda da, tefrika romanlar popülaritelerini koruyor.
Yaşar Kemal'in en meşhur eseri İnce Memed, 1953 - 54 yılları arasında Cumhuriyet gazetesinde yayımlanıyor.
19 - Sahnenin Dışındakiler - Ahmet Hamdi Tanpınar
Listemizdeki son roman da, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Sahnenin Dışındakiler isimli eseri. 1953'de, Yeni İstanbul'da yayımlanan eser, yazarın ölümünden uzun süre sonra, 1973'de bir kitap olarak yayınmalanıyor.
Yazının başında da belirttiğimiz gibi, bu yazının temel amacı, tefrika yoluyla roman yayımlamanın; kısa süreli, yalnızca birkaç Tanzimat romanı ile sınırlı bir durum olmadığını göstermek. Tefrika yoluyla yayımlanan bu eserleri görmek, romanı yalnızca "kitap" mecrasıyla özdeşleştirmenin aslında yeni bir durum olduğunu da gösterir nitelikte.
Bu konuda, Özyeğin Üniversitesi'nin önemli bir çalışması bulunuyor. Tefrika romanlar ile ilgili yaptıkları çalışmaları görmek için, http://tefrikaroman.ozyegin.edu.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Bilinç Akışı'nı Anlamanıza Yardımıcı Olabilecek 5 Türk Romanı
Sanat İçin Sanat Sloganını Daha İyi Anlamak İçin Okuyabileceğiniz 5 Roman
Toplumcu Gerçekçilik Akımını Anlamak İçin Okuyabileceğiniz 5 Roman