Grup Dinamiği ve Organizasyonlar İçin Önemi
Grup ve grup dinamiği üzerine düşünceler evrensel nitelik taşımaktadır. Her organizasyonda daha genel olarak her toplumda çeşitli gruplar vardır. Bu gruplar ya kendiliğinden oluşmakta ya da bir amaç için oluşturulmaktadırlar.
Gündelik hayatın her alanında olan gruplar bazı benzer özelliklere sahiptir. Bir grubun özellikleri şunlardır:
- İki ya da daha fazla kişiden oluşurlar.
- Biçimsel sosyal yapısı vardır (kurallar belirlidir).
- Ortak bir kaderi vardır.
- Ortak amaçlara sahiptirler.
- Yüz yüze etkileşim vardır.
- Gruptaki her üye birbirine bağlıdır.
- Grup üyeleri kendi kendilerine tanımlarlar.
- Diğerleri tarafından tanınırlar.
Grupları sınıflandırmanın en temel yolu biçimsel ve biçimsel olmayan gruplar şeklindendir. Biçimsel gruplar bir organizasyon tarafından belirli hedeflere ulaşmak için oluşturulurken, biçimsel olmayan gruplar kendiliğinden oluşur.
Yönetim ve organizasyondaki biçimsel gruplar şunlardır:
- Emir grupları (Bir genel müdür ve altındaki yardımcılar)
- İş grupları (Ortak bir görev için bir araya getirilmiş çalışanlardan oluşurlar, yeni ürün geliştirme grubu gibi)
- Fonksiyonel gruplar (Organizasyon yapısındaki pazarlama, finans gibi departmanların grupları)
Biçimsel olmayan gruplar ise doğal olarak ve bireylerin ortak ilgileri ve paylaşılan değerleri açısından oluşurlar:
- Çıkar grupları (Ortak çıkarlar için bir araya gelmiş gruplardır, ders çalışan öğrenciler gibi)
- Arkadaşlık grupları (Benzer sosyal aktiviteleri, siyasi görüşleri ya da dini inançları olan kişiler oluşturur)
- Referans grupları (insanların kendilerini değerlendirmek için kullandıkları grup tipidir, toplumsal onay alma ve mukayese için)
Yukarıda bahsedilen grupların gelişmesi ve varlığı çok kompleks şekillerde olmaktadır. Grup dinamiği -diğer ifadeyle takım dinamiği– grubun içinde beliren değişmelerin grup üyeleri ve grup yapısı üzerinde ortaya çıkaracağı etki ve tepkilerdir. Grup dinamiği kavramı bir grubun tutumlarına ve davranışsal karakteristiklerine vurgu yapmaktadır.
Sosyal biliş, benlik, kimlik, tutum, saldırganlık gibi konularla beraber grup dinamiği sosyal psikoloji içinde incelenen konulardandır. Çeşitli modellerle açıklanmaya çalışılsa da, en fazla kullanılan grup dinamiği modeli Bruce Tuckman tarafından önerilen modeldir. Bu model oluşum, karmaşa, düzenleme, performans ve çözülme aşamalarından oluşmaktadır.
Oluşum: Bu aşamada gruplar bazı belirsizliklere sahiptir. Grubun liderliği ya da görevin doğası belirlenmemiştir. Bu yüzden grup dinamiği oluşturma aşamasında grup üyeleri birbirlerini tanırlar ve beklentilerini grupla paylaşırlar.
Karmaşa: Bu aşamada grup büyük anlaşmazlıklar ve çatışma yaşar. Amaçlar ve güç tartışılır. Eğer çatışma çözülmezse grup dağılacak ya da bir sonraki aşamaya geçmeden ömrünü etkisiz bir şekilde sürdürecektir. Ancak çözüme ulaşırlarsa kaynaşma durumu olur ve kendilerine pozitif bir tecrübe olarak kalır.
Düzenleme: Bu aşamada bireysel farklılıklar tanınacak ve grup üyeleri grup kaynaşması ve kimliği duygusunu geliştirmeye başlayacaklardır. Grup normları ve grup dinamiği bütünleşecek ve bu işbirlikçi efor güzel sonuçlar ortaya çıkaracaktır.
Performans: Grup olgunlaşmış ve kaynaşma seviyesi en üst düzeye çıkmıştır. Grup dinamiği ve yapısı en sağlam haline kavuşmuştur. Bireyler bir diğerini kabul eder ve çatışmalar grup tartışması ile halledilir. Grup kararları duygusal faktörlerden ziyade ilgili hedeflere odaklanarak rasyonel bir süreç yoluyla alınır.
Çözülme: Bu aşama her grupta görülmez çünkü bu grubun dağılması ile nitelenir. Bazı gruplar nispeten daha kısa ömürlüdür. Çözülme nedenleri değişiklik gösterse de, görevin tamamlanmış olması ve bireylerin kendi yollarına gitmek istemesi en yaygın sebeplerdir.
Grupların gelişimi üzerine çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Bugüne dek yapılan çalışmalar sonucu grup dinamiğini etkileyen faktörler şöyle özetlenebilir:
- Grup üyelerinin bilgisi, yetenekleri, kişilik özellikleri,
- Grubun yapısı (grubun büyüklüğü, gruptaki roller, grup normları, gruptaki bağlılık)
- Grubun içerisindeki süreçler (iletişim, karar verme, güç, çatışma etkileşimleri)
- Grup görevleri (karmaşıklık ve birbirine bağlılık)
Grup dinamiği örgütsel davranış alanında da önemli bir çalışma alanıdır çünkü gruplar organizasyonlardaki en yaygın oluşumlardır. Birey ve örgütsel sistemin yanı sıra grup davranışları, çalışma takımları, gruplar arası iletişim, liderlik, güç, politika, çatışma ve müzakere gibi konular çoğunlukla gruplar düzeyinde anlaşılmaktadır.
Gustave Le Bon adlı Fransız sosyal psikolog grup dinamiği ve kitle psikolojisi alanındaki çalışmalarıyla insanların ilkel, agresif ve antisosyal içgüdülerle ifade olunan ırksal bir bilinçaltına sahip olduklarını söylemiştir. Bon’a göre kitleler bireylerin birleşiminden daha fazlası demektir ve yeni bir psikolojik oluşum ortaya koyarlar.
İşletmelerde meydana gelen ya da bilinçli oluşturulan çeşitli gruplar iyi bir şekilde idare edilmelidir. Bu sebeple grup dinamiği ve liderlik arasında çok önemli etkileşimler olmalıdır. Yöneticiler gruplarla beraber çalışmalı, onlara kısmi serbestlik tanımalı, vereceği karar ve göstereceği davranışlarda grup dinamiğini göz önünde tutmalı ve bazen gruplar arası çatışmaları yönetmeli bazen de bu çatışmaları sürdürmelidir.
Liderlerin bu çatışmaları yönetebilmeleri için işbölümü, amaç farklılıkları, ortak değerlerin yokluğu gibi çatışma nedenleri üzerinde durmaları gerekmektedir. Bu noktada grup dinamiği ve çatışma yönetimi arasında önemli bağlantılar bulunmaktadır. Grup dinamiği olumlu anlamda kullanılarak problemler teker teker çözülebilir, üstün amaçlar saptanıp gruba benimsetilebilir ve grup üyelerinin davranışları eğitilerek değiştirilebilir.
İstenilen davranışları grup üyelerine yerleştirmek pek de zor olmasa gerektir. Çalışanlar, sosyal bir varlık olmaları sebebiyle, genellikle uyma davranışı gösterirler. Bu durum grup üyeleri için de geçerlidir. Grup dinamiği ve birey-grup etkileşimi o kadar genelleşmiş bir olaydır ki, sosyal etki denilen olgu gruptaki bireylerin davranışlarını önemli derecede şekillendirmektedir. Uyma davranışı, grubun içindeki davranış ve tutumlara göre bireyin davranış ve tutumlarının belirlenmesi sonucunda olmaktadır. Bu uyma durumu itaat, özdeşleşme ve benimseme yollarıyla gerçekleşmektedir.
Bireylerin gruplarda kendini iyi hissetmesinin çeşitli sebepleri vardır. Öncelikle birey bir gruba ait olduğunda bağlılık duygusu oluşur. Bu da birlikte hareket etme duygusunu ortaya çıkarır. Bu sayede birlikte çalışma ve ilerleme isteği meydana gelir. Ayrıca birey grup içinde daha etkili ve daha çok iş çıkarabilmiş olur. Son olarak grup içerisindeki birey daha kolay risk alabilir. Bu sayede görülmektedir ki, grup dinamiği ve grupla çalışma arasında önemli etkileşimler bulunmaktadır.
Grup dinamiğinin etkili olduğu bir diğer kavram mobbingdir. Grup dinamiği ve mobbing birlikte düşünüldüğünde ve bireylerin tek başına psikolojik tacize başvurmalarının zor olduğu göz önüne alındığında, dört süreç ön plana çıkmaktadır: Algı, bilgi, yargı ve karar verme. Kurban olarak seçilen birey hakkında grup içerisinde bir algı oluşur ve bununla ilgili bilgi kaynakları toplanır. Grubun bu verileri analiz edip yargılaması sonrası, mobbing yapılacak birey hakkında bu bilgilerin yayılması ve yayılmasıyla da bu süreç gelişir ve grup genişler.
Özetlemek gerekirse örgütlerde grup dinamiği, işletmelerin başarılı olmaları ve yaşamlarını sürdürebilmeleri için oldukça önemlidir. Bu yüzden yöneticiler tarafından titizlikle üzerinde durulup, işletme çıkarları yönünde idare edilmelidir.