Gümüş Nedir?
Gümüş, saf maden yatakları, argentit (Ag2S) ve boynuz gümüşü (AgCl) gibi gümüş cevherlerden ve kurşun, altın veya bakır içeren cevher yataklarıyla birlikte elde edilebilir.
Çoğunlukla kurşun-çinko, bakır, altın ve bakır-nikel cevherlerinden bu metaller için bir madencilik ürünü olarak çıkarılır. Metal cevherden veya bakırın elektrolitik rafine edilmesi sırasında geri kazanılır. Dünya üretimi yılda yaklaşık 20.000 tondur.
Gümüş nedir sorusuna cevap olarak “nispeten yumuşak, parlak bir metaldir” şeklinde bir açıklama yapmak mümkündür. Kükürt bileşikleri, siyah gümüş sülfür oluşturan yüzeyle reaksiyona girerken, havada yavaşça matlaşır ve kararır. Som gümüş, % 92.5 gümüş içermektedir. Gerisi bakır veya başka bir metaldir. Gümüş, görünüşün önemli olduğu, mücevherat ve gümüş sofra takımları için kullanılır. Aynı zamanda gümüş, ayna yapmak için de kullanılır, çünkü görülebilen ışığın en iyi reflektörü olduğu bilinir; ancak zamanla kararır. Ayrıca gümüş, dental alaşımlar, lehim ve lehim alaşımları, elektrik kontakları ve pillerde de kullanılır. Gümüş boya baskılı devreler yapmak için kullanılır.
Gümüş bromür ve iyodür, ışık duyarlılığından ötürü fotoğraf tarihi açısından da büyük önem taşır. Dijital fotoğrafçılığın yükselişinde bile gümüş tuzlar, yüksek kaliteli görüntüler üretmek ve yasadışı kopyalanmaya karşı korumak açısından hala önemlidir. Işık geçirmez cam (fotokromik mercekler gibi) de benzer ilkelerle çalışır. Parlak güneş ışığında karanlıktır ve düşük güneş ışığında şeffaf hale gelir.
Gümüş antibakteriyel özelliklere sahiptir ve gümüş nanoparçacıklar, gıdalarda bakterilerin terlemeyi ve hoş olmayan kokuları sindirmesini önlemek için kullanılır. Parmak uçları gümüş ipliklerle örülmüş eldivenler de dokunmatik ekranlı telefonlarla kullanılabilmektedir. Bununla birlilkte, gümüş antibakteriyel özelliklere sahiptir ve daha düşük organizmaları oldukça etkili bir şekilde öldürebilir.
Gümüşün Tarihi
Gümüş madenciliği 5000 yıl önce başladı.
Gümüş ilk olarak milattan önce 3000 yılında Anadolu’da çıkarıldı. Bu erken dönemler, Antik Dönem boyunca Yakın Doğu, Girit ve Yunanistan’da gelişen medeniyetler için değerli bir kaynaktı.
M.Ö. 1200 yıllarında, gümüş üretimi merkezi, bölgenin büyümekte olan imparatorluklarını beslemeye devam eden Yunanistan’ın Laurium madenlerine kaydı. İspanya, yaklaşık 100. yılında gümüş üretiminin başkenti oldu. İspanyol madenleri, Roma imparatorluğunun başlıca tedarikçisi ve Asya baharat rotaları boyunca önemli bir ticaret unsuru idi.
İspanya’nın Mağribi istilasına uğramış, gümüş madenciliği uygulaması çoğu daha Orta Avrupa’da olmak üzere daha geniş bir yelpazede ülkeye göç etmiştir. Almanya ve Doğu Avrupa da dahil olmak üzere, 750 ile 1200 arasında birçok önemli gümüş madeni keşfi gerçekleşmiştir.
Milattan sonra 1000 ve 1500 yıllarından sonraki 500 yıllık süre, artan sayıda maden çıkarım işlemi ile üretim ve teknolojideki gelişmeler sayesinde belirgin büyümeler zamanlarından biriydi.
Yeni Dünyanın Keşfi
Ancak, gümüş tarihindeki hiçbir olay, 1492’de Yeni Dünyanın keşfinin önemi ile yarışamaz. Bu önemli bulgu ve takip eden yıllar, dünya genelinde gümüşün rolünün yeniden keşfini sağlamıştır.
Yeni Dünyanın fethi, o zamanlardan önce gelen her şeyi çarpıcı bir biçimde gölgede bırakan gümüş madenciliğini sağladı. 1500 ile 1800 yılları arasında Bolivya, Peru ve Meksika, dünya üretim ve ticaretinin yüzde 85’inden fazlasını oluşturuyordu.
Daha sonra, Nevada’daki Comstock Lode’un keşfedilmesiyle birlikte diğer bazı ülkeler, özellikle Amerika Birleşik Devletleri’ne daha fazla katkıda bulunmaya başladı. Gümüş üretimi, 1870’ler tarafından yılda 40 ila 80 milyon ons aralığında büyüyerek dünya çapında genişlemeye devam etti.
1876’dan 1920’ye kadar olan dönem, dünya çapında yeni bölgelerin keşfedilmesi ve teknoloji yenilikçiliğinde patlama yarattı. 19. yüzyılın son çeyreği boyunca üretim, ilk 75 yıllık ortalamanın üzerinde dört kat artarak yılda yaklaşık 120 milyon ons olmuştur.
Benzer şekilde, Avustralya, Orta Amerika ve Avrupa’daki yeni keşifler toplam dünya gümüş üretimini büyük ölçüde artırdı. 1900-1920 yılları arasındaki yirmi yıl, dünya üretiminde %50’lik bir artış sağladı ve toplamda yılda yaklaşık 190 milyon ons getirdi. Bu artışlar, Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Afrika, Meksika, Şili, Japonya ve diğer ülkelerdeki keşifler tarafından harekete geçirildi.
Teknolojinin Katkısı
Geçen yüzyılda, yeni teknolojiler de toplam gümüş üretiminde büyük bir artışa katkıda bulundu. Büyük atılımlar arasında buharlı asfaltlama, madencilik, maden suyunun alınması ve iyileştirilmiş taşıma koşulları sayılabilir. Dahası, madencilik tekniklerindeki gelişmeler, gümüşü diğer cevherlerden ayırma kabiliyetini arttırdı ve gümüş içeren daha büyük hacimlerde cevher işlemek için mümkün oldu.
Bu yöntemler, 19. yüzyılın sonuna kadar dünya genelinde yüksek dereceli cevherlerin çoğunun büyük ölçüde tükendiği için üretim hacminin artması için kritik önem taşıyordu.
Bugün, eski kültüre ilk önce bu değerli metalin çıkarılmaya başlanması itibariyle 5000 yıl geçtikten sonra, yıllık küresel maden üretiminin ortalaması 671 milyon ons olmuştur.
Tarihte Gümüş Takı Kullanımı
Gümüş, kendisini son yıllarda moda takılar olarak göstermesine rağmen, gümüş takı kullanımı tarihte köklü bir yere sahiptir.
Som gümüş, İngiltere Kral Edward’ın tüm gümüş ürünlerinin yüzde 92.5’lik bir saflık standardına sahip olmasını gerektiren bir tüzük oluşturduğu 13. yüzyıla kadar uzanır – ya da binde 925 parça saf gümüş. Bununla birlikte, gümüş 19. yüzyılda mücevherat tasarımında kullanıma girmeye başladığında bile, İngiliz hükümeti kuyumcuların çalışmalarında herhangi bir biçim damgasını kullanmalarını talep etmedi ve sonuç olarak geriye kalan tarihsel ürünler genellikle eksik kalmaktadır. Herhangi bir saflık veya imalatçı işareti bulunmamaktadır.
Fonksiyonu basit tasarımla birleştiren ince İngiliz gümüş işçiliğine olan talep, aynı dönemde Fransız gümüşünün büyük miktarlarının tahrip edilmesiyle desteklendi. Öyle olduğu gibi İngilizler, gümüş işçiliğini onlarla birlikte Amerika’ya taşıdılar; burada bu döneme ait gümüşü takılar bulunmaktadır. Bunlar, İngiliz gümüş yapımının işlevselliğini ve temiz çizgilerini taklit eden bir tarzda hazırlanır. İngiliz adalarından gelen gümüş işleme konusunda böylesine büyük bir büyüme ile metalin el işi takı tasarımları için kullanılması aynı döneme denk gelir.
Viktorya Dönemi
İngiltere erken Viktorya dönemine geçtikçe, güzel gümüş takılar daha popüler hale geldi. O dönemde, çoğu mücevherat, doğadan ve bitki hayatından esinlenerek tasarlanmış el imalatı ürünlerdi. Gümüş, yumuşaklığı ve parlak beyaz rengi nedeniyle taşları koymak için bir değerli metaldi. O dönemde popüler renkli değerli taşlar ametistin, altın topazın, granat ve kabuk kahramanlarının daha gölgeler içerdiği sırada, yuvarlak güllü elmaslar da dahil olmak üzere birçok değerli taşlar gümüşe ayarlandı.
Orta Viktorya döneminde sanayi devrimi gündemdeydi ve yıllar geçtikçe gümüş takılar güzel el yapımı tasarımlardan daha sanayi üretimi parçalara geçti. Mekanik araçlar ve buluşlarla takıntılı bir ulusla birlikte, el yapımı mücevheratın kısa sürede daha hızlı imalatla aşılması hiç de sürpriz değildi ve 1852 yılına gelindiğinde, gümüş ayarlarını kesip çıkartmak için bir yöntem geliştirildi ve takıların ucuza ve incelikle yapılmasına izin verildi.
Kral Albert 1861’de öldüğünde Kraliçe Victoria yas tuttu ve kralın ölümünden birkaç yıl sonra ölene dek yalnızca siyah giyindi. Ulus için bir rol model olarak Kraliçe Victoria, halkın üzerinde büyük bir etki yaptı ve İngiliz jet ve siyah oniks gibi koyu değerli taşlarla donatılan, siyahlaştırılmış oksitlenmiş gümüş kullanılarak hazırlanmış gümüşü ağıt takıları şeklinde, yeni bir takı biçimi ortaya çıktı.
Ancak, o sırada kraliyet bile bazı ışıltılara ihtiyaç duyuyordu ve kolyelerinden birinden elmaslar alarak Kraliçe Victoria, kraliyet ailesiyle hala güçlü bir bağlantıya sahip olan bu güne kadar küçük, 10 cm boyutunda basit bir gümüş taç yaratmak için taç giyen Garrard’ı görevlendirdi.
Kederli takılardan sonra, heyecanlı bir hava ile tasarımlar popülerleşti ve sevilenlerin ya da kayıp ama unutulmamış olanın kazınmış ya da monogramlanmış takıları olduğu gibi gümüş madalyonlar popülerlik kazandı. Bazı stillerde bilezikler ve halka takılar üretildi ve Victoria döneminin son zamanlarında gümüş albenili takılar geliştirildi; bilezikler ve diğer takılar, yıldızlar, çiçekler, kalpler ve çapa şekilleri ile cazibenin popüler tercihleri haline gelen mücevherlerle daha eğlenceli bir hale geldi.
19.yüzyılın sonlarına ait British Arts and Crafts hareketi, o zaman çağdaş takı yapımının endüstriyel doğasına karşı bir reaksiyondu; bunun yerine, Celtic tasarımları ve Liberty of London baskılarından esinlenilerek dokunmuş, dalgalı şekillerle gümüş takılar oldukça popüler hale geldi.