Tüm antioksidanlar arasında en önemlilerinden biri olan Glutatyon sağlık sektöründe en çok konuşulan takviyelerden biridir. Bu antioksidanın kalp, karaciğer ve beyin sağlığını iyileştirmeyi içeren çeşitli yararları vardır. Aşağıda glutatyon, faydaları ve yan etkilerine dair bilimsel olarak bilgiler sunulmuştur.
Glutatyon Nedir?
Glutatyon (GSH) vücudun ana antioksidanıdır. Oksidatif stres ile mücadele etmek ve zararlı serbest radikalleri etkisiz hale getirmek için muazzam bir kapasiteye sahiptir. Kimyasal olarak bakıldığında, glutation 3 amino asitten oluşan bir tripeptittir. Bu aminoasitler şu şekildedir:
• Glutamik asit
• Sistein
• Glisin
Vücut, glutamin yapmak için glutamik asit kullanmaktadır. Bu üç amino asit glutatyonla birleştirildiğinde, tehlikeli serbest radikalleri, toksik ilaçları ve ağır metalleri detokslamak için süper bir güç kazanırlar. Bu mekanizma tüm vücudu fonksiyon bozukluğundan ve hastalıklardan korumaktadır. İlk bakışta, glutation C vitamini ve E vitamini gibi diğer iyi bilinen antioksidanlara benzer. Kayda değer olan, çoğu antioksidandan farklı olarak vücut glutatyon üretebilir. Sadece doğru yapı taşlarına ihtiyacı vardır.
Aslında, vücudun sağlıklı bir yaşam sürmek için glutatyon yapması gerekir . Bilim adamları, seviyelerini kişinin ömrünün harika bir göstergesi olarak bile önermişlerdir. Glutatyon eksikliği, kanser, kalp hastalığı, Parkinson ve Alzheimer gibi birçok hastalığın altında yatan nedenlerden olan oksidatif strese duyarlılığı arttırır. Bilinmelidir ki glutatyon vücudun ana antioksidandır ve çeşitli kimyasalları temizlemesiyle optimum sağlığı korumaya yardımcı olur.
Glutatyon’un Sağlığa Faydaları
Glutatyonun faydaları o kadar geniştir ki hepsini listelemek neredeyse imkânsızdır. Bununla birlikte, takviye almak, glutatyon seviyesini yükseltmenin yalnızca bir yoludur ve bu en her zaman iyi strateji olmayabilir. Bu güçlü antioksidanın faydalarından bazıları şu şekildedir:
Oksidatif stresle mücadele eder: Glutatyon, reaktif oksijen türlerini (ROS) ve vücuttaki oksidatif stresi azaltır; aksi takdirde hücrelere ve DNA’ya zarar verir. Temel olarak, oksidatif stresi azaltmak, kanser, iltihaplanma, beyin hasarı ve diğer sağlık sorunları riskini azaltabilir. Glutatyon, C vitamini ve E vitamini gibi vücudun ihtiyaç duyduğu diğer antioksidanların yenilenmesi için de aynı derecede önemlidir. Tek bir maddeyle asla gerçekleştirilemeyen bir görev olan genel antioksidan savunmasını arttırır.
Enflamasyonu düşürür: Glutatyon (GSH) çoğu enflamatuar sitokin üretimini engeller. Kronik sağlık sorunları varsa, sitokinler kişiyi sürekli düşük dereceli inflamasyon durumunda tutarlar. Yapılan araştırmalarda glutatyon eksikliğinin farelerde iltihaplanmaya neden olduğu tespit edilmiştir. Enflamatuar yolakları (MAPK ve iNOS) bloke etmek seviyelerini geri kazanmış bu, glutation ve inflamasyonun çok sıkı ve karşılıklı bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Enflamasyondan mustarip olanlar, altta yatan nedeni çözmek, uzun vadede GSH seviyesini yükseltmeleri anahtar bir çözüm olabilir.
Yaşlanma karşıtı: Daha az glutatyon sayesinde serbest radikaller vücuda zarar verebilir. Ve yaşlanma sürecini ve bilişsel gerilemeyi hızlandırabilir. Yapılan birçok çalışma, vücudun yaşlandıkça bu antioksidandan daha az faydalandığını ortaya çıkarmıştır. Kadınlarda, menopozun başlangıcında düzeyleri düşer ve sonrasında düşük kalır. Yaşlılarda düşük seviyelerden artan oksidatif stres, kemikleri daha kırılgan hale getirebilir ve osteoporoza katkıda bulunabilir.
Anksiyete, depresyon ve stres: Araştırmalar, depresyonu olan kişilerin düşük glutatyon seviyelerine sahip olduğunu ortaya çıkarmıştır. Buna göre, glutation stres altındaki hayvanlarda depresyonu önlemiştir. Dahası, kaygı önleyici ilaçlar kısmen seviyelerini yükselterek işe yarayabilir.
OKB ve şizofreni: Şizofreni hastaları düşük glutatyon seviyesine sahiptir. Beyindeki glutatyon seviyesini artıran NAC, klinik çalışmalarda şizofreni semptomlarını iyileştirmiştir. OKB hastaları beyninin bazı bölgelerinde düşük GSH seviyelerine ve yüksek kan serbest radikal seviyelerine sahip olabilir. Glutation’un artırılması, antioksidan savunmayı, stres direncini ve genel semptom şiddetini artırabilir. Bipolar bozukluğu tedavi etmek için kullanılan çoklu ilaçlar glutatyon seviyelerini artırarak çalıştığından, doğal olarak artırılması da ruh halini ve semptomları stabilize etmeye yardımcı olabilir.
Otizm ve DEHB: Otizm teşhisi konan çocukların% 20-40’ında daha düşük glutation seviyeleri vardır. Aktif glutatyon formunu oluşturma ve restore etmede farklı anormallikleri vardır. Otistik çocuklarda seviyeleri restore etmek için oral ve transdermal glutatyon geliştirilmektedir. DEHB olan insanlar düşük glutatyon ve yüksek oksidatif stres seviyelerine sahiptir. Ek çalışmalar yapılıncaya kadar, otizmi veya DEHB’si olan çocuklar için glutatyon takviyeleri konusunda dikkatli olunmalıdır. Piyasada satılan ürünlerin çoğunun biyoyararlanımı sorunludur ve bazıları çocuklarda test edilmemiştir. NAC, piknojenol, sistein bakımından zengin ve kükürt içeren yiyecekler çocuklarda glutatyon düzeylerini yükseltmek için daha güvenli seçeneklerdir.
Alzheimer hastalığı: Beyin enerji için yakıt yakarken reaktif oksijen türleri sürekli olarak üretilir. Beynin sağlıklı kalmaları için onları detoks etmesi gerekir ve glutatyon bunu mümkün kılmakta anahtar rol oynar. Alzheimer hastalığı, kısmen oksidatif strese neden olur. Antioksidanlar hastalığı önleyebilir veya yavaşlatabilir. Çeşitli klinik çalışmalar, oral olarak E vitamini alımında (güçlü bir antioksidan) Alzheimer ilerlemesinin durduğunu tespit etmişlerdir. Alzheimer’de toksik proteinlerin birikmesi, GSH seviyelerini düşürerek hastaları daha fazla eksiklik riskine sokmaktadır. Alzheimer’lı farelerde, artan glutatyon belleği arttırabilir, plak birikimini azaltabilir ve genel semptomları iyileştirebilir.
Parkinson hastalığı: Glutatyon, Parkinson hastalığında dopamin nöronlarına zarar veren oksidatif stres ile mücadelede yardımcı olabilir. Parkinson hastaları beyinde düşük glutatyon seviyelerine sahiptir ve GSH’yi artırmak bu hastalığı önlemek için erken bir önlem olabilir. Bir çalışmada, bir ilaç (3,4-dihidroksi-benzalaceton), glutatyon seviyelerini artırarak Parkinson hastalığını önlemiştir. Kişide beyin sağlığı bozukluğu veya zayıf bilişsel işlev varsa, beyine glutatyon ve diğer antioksidanlar üretmesi için ihtiyaç duyduğu yapı taşlarını yeterince sağlamak çok önemlidir.
Enfeksiyonlarla mücadele: Viral enfeksiyonlar vücuda iltihaplanma nedeniyle oksidatif stresle daha fazla glutatyon kullanarak su sağlar. Birçok kronik hastalıkta, zayıf bağışıklık ve artmış enfeksiyon riski, düşük GSH seviyelerine bağlıdır. Glutatyon tükendiğinde, bağışıklık hücreleri enfeksiyonlarla savaşma yeteneklerini kaybeder. Vücutta glutatiyonu artıran NAC , bağışıklık hücrelerinin tüberküloza neden olan bakterileri öldürme kabiliyetini geri kazanmıştır. Başka bir çalışmada, sistein seviyelerinin korunması glutatyonun kontrol altında tutulmasına yardımcı olmuştur. Buna karşılık, bağışıklık hücreleri mikropları yok etme gücüne kavuşmuştur. Daha yaşlı AIDS hastaları daha az GSH üretir, bu da zaten kırılgan bağışıklık sistemlerini zayıflatır ve insülin duyarlılığını azaltır. Glutatyon seviyelerinin artması semptomları iyileştirmeye ve bakteriyel enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Gut: Kişiler IBS glutation sentezine katılan enzimlerin aktivitesini azaltmıştır. Ayrıca, ana bileşeni olan sistein seviyelerinin daha düşük olma eğilimindedirler. Serbest radikalleri azaltmada en önemli enzime glutatyon peroksidaz denir. Bu enzim glutation kullanır ve zararlı maddelerle çalışmak için selenyum gerektirir. Bu enzimin yüksek seviyeleri, nötrleştirilmesi gereken daha oksidatif strese işaret eder. Bu enzim ayrıca bağırsak astarının yenilenmesine ve güçlendirilmesine yardımcı olur. Hayvanlarda, glutation, sızdıran bağırsakların önlenmesine yardımcı olabilecek bağırsak astarını korur. Özetlemek gerekirse, bağırsak sağlığını iyileştirmek için aşağıdaki adımları atılabilir:
• Yüksek proteinli hayvansal kaynaklar gibi zenginleştirilen yiyeceklerle sistein alımını artırmak.
• Glutatyon veya glutamin, glisin ve sistein gibi yapıtaşları ile desteklemek
• Selenyum bakımından zengin yiyeceklerin tüketimini artırmak ve selenyum kan seviyesinin düşük seviyede olmadığını kontrol etmek
Kanser: Glutatyon, kanser hücrelerinin bölünmesi ve hayatta kalması üzerinde derin bir etkiye sahiptir. Eksikliği, kanserin ilerlemesinde rol oynayan oksidatif stresin artmış hasarına yol açmaktadır. Araştırmacılar, artan glutatyon alımı ile düşük oral ve boğaz kanseri riski arasında anlamlı bir bağlantı ortaya çıkarmışlardır. Glutatyon ayrıca kemoterapinin yan etkilerini azaltabilir. Ama bu o kadar basit değildir. Glutatyon genellikle iyidir ancak, kötü amaçlı hücreler bundan nasıl yararlanılacağını öğrenmektedir. Bu anlamda, glutatyon, kanser söz konusu olduğunda hem iyi hem de kötü olabilir. İyi ve kötü olma durumları şu şekilde gerçekleşir:
• İyi: Kanserojenlerin uzaklaştırılmasında ve detoksifikasyonunda çok önemlidir. Eksikliği kanserlerin büyümesini tetikleyebilir.
• Kötü: Kanserli hücreler sağladığı faydaları kötüye kullanabilir. Kanserler, onları koruyan ve kemoterapi ilaçlarına karşı direncini artıran glutation seviyelerini artırabilir.
Her zaman olduğu gibi denge şarttır. Sağlıklı glutatyon seviyelerini korumak, muhtemelen geliştirildikten sonra kanserlerle savaşmaya yardımcı olacağından daha fazla önlemeye yardımcı olacaktır.
Kalp sağlığı: Düşük glutatyon peroksidaz aktivitesi ve düşük glutatyon seviyeleri, yüksek oksidatif stres ve artmış kalp krizi riski ile ilişkilidir. Kardiyovasküler hastalık, büyük ölçüde kalp dokularındaki oksidatif strese neden olur. Glutatyon serbest radikalleri azaltmada yardımcı olabilir ve buna bağlı olarak inme veya kalp krizi riskini azaltır.
Diyabet: Tip 2 diyabet ve yüksek kan şekeri vücutta düşük glutatyondan kaynaklanmaktadır. Sonuç olarak, zararlı serbest radikallerin birikmesi, kalp problemleri, beyin ve sinir hasarı gibi birçok komplikasyona neden olur. Glutation’u artırmak bu sorunları önleyebilir veya sınırlayabilir.
Böbrek sağlığı: Böbreklerdeki oksidatif stres ciddiyetine bağlı olarak hafif böbrek problemlerine veya hatta tam şişmiş böbrek yetmezliğine neden olabilir. Hemodiyalizde kronik böbrek hastalığı olan 20 kişiden oluşan bir çalışmada, glutatyon böbrek fonksiyonlarını iyileştirmiş ve anemiyi tersine çevirmiştir. Fareler üzerine yapılan bir çalışmada glutatyon güçlendirici NAC, yapay tatlandırıcı aspartamdan böbrek hastalığını önlemiştir.
Karaciğeri koruma: Glutatyon, karaciğer hastalığına yol açabilecek oksidatif stresi nötralize ederek karaciğeri sağlıklı tutar. Karaciğeri detoks etmede ve kükürt bakımından zengin antioksidan yollarını korumada önemli bir rol oynar. Zararlı maddeler ile karşılaştığı zaman, glutatyon karaciğer hasarı önlemek faydalıdır.
Bağımlılıklar: Çeşitli suiistimal ilaçları (kokain gibi alkolün yanı sıra ve metamfetaminler gibi) reaktif oksijen türlerinin üretimini arttırır. Bunlar, beyni ve davranışı değiştirebilir veya hasara neden olabilir. Bazı çalışmalar, artan glutatyonun, yeme bozukluklarından alkol/uyuşturucu kullanımına kadar bağımlılık yaratan davranışların üstesinden gelmeye yardımcı olabileceğini düşündürmektedir. Antioksidan korumanın arttırılması sadece beyni korumakla kalmaz, aynı zamanda vücuttaki zararlı maddelerin detoksuna yardımcı olur. Kronik alkol kötüye kullanımı karaciğerde glutatyon azaltır. GSH seviyelerinin yükseltilmesi, yoksunluk sırasındaki karaciğer fonksiyonlarını iyileştirmiştir. Alkol kötüye kullanımı ayrıca akciğerlerde oksidatif stresi arttırır ve bu da zatürree gibi enfeksiyonlara neden olabilir. Glutatyon oksidatif stresi azaltarak akciğerleri koruyabilir.
Akciğerler ve solunum: Düşük glutatyon seviyeleri solunum yollarında iltihabı artırabilir ve astıma neden olabilir . Astımlı farelerde, NAC ile artan glutatyon enflamasyonu düşürdü ve semptomları iyileştirmiştir. Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), uzun süreli oksidatif hasarın neden olduğu bir akciğer hastalığıdır. Artan glutatyon, akciğerlerde serbest radikal hasarını azaltır, bu da KOAH gelişme riskini azaltır.
Uyku apnesi: Uyku apnesi olan kişiler yüksek oksidatif stres seviyelerine ve dolayısıyla tükenmiş GSH seviyelerine sahiptir. Bir çalışmada, seviyeleri normale yükseltmek uyku kalitesini arttırdığı gözlemlenmiştir.
Akne: Oksidatif stres sivilceleri olan insanlarda glutatiyonu azaltır. Glutatyon seviyelerinin artması, oksidatif stresi nötralize ederek ve cilt yenilenmesini teşvik ederek akneyi temizleyebilir
Cilt parlaklığı: İlginç bir şekilde, glutation, sağlıklı kadınlarda cildi parlattığı gözlemlenmiştir. Koyu renkli pigmentler (melanin) yapan cilt hücrelerinin aktivitesini azaltır. Bu nedenle, glutatyon koyu cilt lekelerinin, özellikle yaşlanma ile ortaya çıkanların örtülmesine yardımcı olabilir.
Göz sağlığı: Glokom ve katarakt yavaş yavaş körlüğe yol açabilir. Oksidatif stres her ikisinin de altından geldiğinden, güçlendiren glutatyon gözleri koruyabilir. Bununla birlikte, klinik çalışmaların bu faydası üzerinde artmasıdır gerekmektedir.
Sağlıklı gebelik: Düşük glutatyon seviyeleri hamile kadınları depresyona yatkın hale getirebilir ve fetal beyin gelişimini bozabilir. Fetüste artan oksidatif stres, erken doğum eylemiyle ilişkilendirilmiştir. Glutatyon ve antioksidanların kükürt ve sistein bakımından zengin gıdalarla arttırılması, sağlıklı bir gebeliğin korunmasına yardımcı olabilir. Takviyeler, doktor tarafından reçete edilmedikçe önerilmemektedir.
Kistik fibrozis: Kistik fibrozu olan kişilerde düşük glutatyon düzeyleri ve yüksek oksidatif stres vardır. Akciğerlerdeki düşük GSH seviyeleri solunumu engeller ve hava yolu hasarını tetikler. Glutatyon solunması kistik fibroz semptomlarını iyileştirebilir.
Glutation Seviyelerini Artırma Yolları
GSH takviyeler: Glutatyon, vücutta 3 amino asitten yapılır: glutamat, sistein ve glisin. Bir kez üretilip kullanıldığında, gama-glutamil transferaz, GGT adı verilen bir enzim tarafından parçalanır. Bir glutation takviyesi alınırsa, karaciğere kan dolaşımı ulaşmadan önce geçmesi gerekir. Karaciğer GSH’yi parçalayacak yüksek miktarda GGT içerebilir. Sonuç olarak, çoğu oral glutatyon formları istenen etkilere ulaşamayacaktır. Bu sınırlamayı atlamanın çeşitli yolları ve ek formları vardır. BU yollar şu şekildedir:
• Lipozomal
• Sublingual (doğrudan kan dolaşımına emilir)
• Ağızda veya pastillerde çözünen yavaş salınan tabletler
• Solunan formülasyonlar
• Metil glutatyon (GGT parçalayamaz)
• Kaplanmış tabletler
• IV enjeksiyonları (güvenlik sağlanmamıştır)
Her gün yeni formülasyonlar araştırılmaktadır. Bunlar, yamalar, kremler, nanoparçacıklar ve vücuttaki konsantrasyonunu maksimize edebilecek diğer gelişmiş ürünleri içerir. Karaciğerler hızlı bir şekilde glutatyonları parçalar, bu nedenle oral takviyeler genellikle işe yaramaz. Dilaltı veya lipozomal gibi ileri ek formlar karaciğeri bypass eder.
Diğer Takviyeler
• Sistein: Glutatyon yapan üç amino asitten sistein en önemlisidir. Sistein miktarı, üretilen GSH’nin hızını ve miktarını yönetir. 500-1,000 mg/gün NAC şeklinde sistein önerilir.
• Selenyum: Selenyum , serbest radikalleri nötralize etmek için GSH’yi kullanan enzimi yani glutatyon peroksidaz desteklediği için sağlıklı glutatyon seviyelerini korumak için önemlidir.
• Alfa Lipoik Asit (ALA): R-Lipoik asit , glutation seviyelerinin ana destekleyicilerinden biridir.
• Metionin: S-adenosil-metiyonin (SAM-e) içeren bir ek metiyonin ve ayrıca glutatyon seviyelerinin yükseltilmesine yardımcı olur.
Birçok glutation takviye edici takviyesi yukarıdakilerin 4’ünü de içerecektir. Selenyum bazı ürünlere dahil değildir ve ilave bir ek almak ya da Brezilya fıstığı yenilen yiyeceklerden yeterince alınmasını tercih edilebilir.
Gıda
Bazı gıdalar glutation için yapı taşlarını içerir. Bunlar diyete harika bir katkı olabilir. Bu gıdaları şu şekilde sıralayabilir:
• Sarımsak, kuşkonmaz ve sebzelerden kükürt bileşenleri ile glutatyon artırmak mümkündür.
• Sistein ve metiyonin bakımından daha yüksek olan hayvansal besin kaynakları da glutatyon seviyelerinin artmasına yardımcı olabilir. Kalsiyum ve riboflavin de glutatiyonu arttırır, süt her ikisinin de kaynağıdır.
Glutatyon Yan Etkiler ve Güvenliği
Hamilelik veya emzirme döneminde GSH takviyesi almak önerilmez. Glutatyon, kişinin kronik iltihabı varsa iki ucu keskin bir kılıç olabilir. Yan etkiler yaşanıyorsa, glutation takviye edici takviyeler, bağışıklık sistemini aşırı uyarıyor olabilir. Çalışıp çalışmadıklarını belirlemek için vücudun verdiği tepkiler dikkatlice izlenmelidir. Bu genellikle, özellikle belirlemesi zor olan belirsiz bir iltihapla mücadele ediliyorsa, laboratuvar sonuçlarını ve semptomları takip etmek anlamına gelir. Kistik fibrozlu kişilerde daha yüksek dozların (~150 mg/kg/güne kadar) yan etkileri göğüs gerginliği, diyare ve ateş gibi hastalıklardır. Bunlar genel popülasyon ve daha düşük dozlar için geçerli olmayabilir.
Glutatyon seviyesini artırmak, antioksidan ve bağışıklık sistemini güçlendirmenin harika bir yoludur. Glutatyon vücudun detoksu, karaciğeri, beyni ve kalbi korumaya yardımcı olur. Bununla birlikte, glutation takviyeleri almak, gidilecek en iyi yol olmayabilir. Bunun yanında glutatyon seviyelerini artırmak için sistein, alfa-lipoik asit ve metiyonin gibiyapı taşlarından yeterince alınmalıdır. Sarımsak ve lahanası sebzeler gibi kükürt bakımından zengin yiyecekleri tüketilmeli ve yeterli selenyum aldığınızdan emin olunmalıdır
Kaynakça:
healthline.com
healthtrends.com
rxlist.com
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu