Facebook Sayfamız
- Ayrıntılar
- Üst Kategori: ROOT
- Gösterim: 13079
Çim saha da topa vuran bir futbolcu topa bir hareket enerjisi kazandırır. Ancak top başka bir etki olmazsa bir süre sonra havanın ve çimlerin sürtünmesiyle durabilir. Sürtünme hareket enerjisinin ısı enerjisine dönüşmesine yol açar. Penaltı vuruşu yapan bir futbolcu topun kaleye kadar ulaşmasını istiyorsa sürtünmeden dolayı kaybolacak enerjiyi de düşünerek topa oldukça sert vurup büyük bir hareket enerjisi kazandırmalıdır.
Frenine basılan bir otomobil sürtünme kuvvetinin hareket enerjisinin ısı enerjisine dönüştürmesi sayesinde durur. Bu sırada otomobilin lastikleri ısınır. Çok yüksek süratle yol alırken aniden frenine basılan bir otomobilin ısı etkisiyle tekerlerinin izi asfalt yol üzerine çıkabilir. Yüksek süratlerden durmaya çalışırken durmaya çalışırken çıkan ısı enerjisinin daha fazla olması yüksek sürate sahipken hareket enerjisinin de aynı oranda yüksek olmasıyla ilgilidir.
Atletizm yarışmalarını izler misiniz? Bu yarışlar içinde en kısa sürede sonuçlanan ve bir o kadar da heyecanlı ve ilginç olanı 100 metre koşularıdır. Atletizmde pek çok koşu kategorisi olmasına rağmen 100 metre yarışları, yarış severler arasında dünyanın en süratli insanını belirleyen yarışlar olarak bilinir. Atletler aynı anda Yarışa başlayarak ilk önce bitiş çizgisine ulaşmaya çalışır. Ancak bu yarışlarda atletler sadece o an yarıştıkları sporcularla değil geçmişte benzer turnuvalarda koşmuş, gelecekte koşabilecek tüm atletlerle yarışabilir. Bunun için yarış sonunda atletin 100 metreyi kaç saniyede koştuğunu belirten yarış derecesi belirlenir. Dünyada çapında yapılan yarışlarda bugüne dek en iyi dereceyi Jamaikalı atlet Usain Bolt 2008 Pekin Olimpiyatları’nda elde etmiş, derecesi 9,69’dur. Bu yüz metrelik parkuru 9,69 saniyede kat ettiğini gösteriyor. Sizce Usain Bolt’tan daha süratli olmak isteyen bir 100 metre koşucusu, 100 metreyi ne kadar sürede koşmalıdır? Daha uzun bir sürede koşmalıdır? Daha uzun bir sürede koşması süratinin daha az olduğunu, daha kısa sürede koşması süratinin daha fazla olduğunu gösterir. Eğer koşmaktan hoşlanan biriyseniz ve tüm zamanların en iyi derecesini yapmak istiyorsanız 100 m’lik mesafeyi 9,69 saniyeden daha kısa sürede kat etmelisiniz.
Aynı yolu kısa sürede kat eden hareketli daha süratlidir. İstanbul’dan havalanan bir uçak yaklaşık 1,5 saat sonra Erzurum’a ulaşabilir. Aynı anda İstanbul’daki havalimanından harekete geçen bir otomobil ise 1,5 saat sonunda ancak İstanbul il sınırını geçebilir. 2 aracın aynı süre hareket etmesine rağmen farklı uzunlukta yollar almalarının süratleriyle ilişkisi vardır. Bu örnekte sizce uçak mı, otomobil mi daha süratlidir? Tabii ki aynı sürede daha fazla yol alan uçak daha süratlidir.
Verdiğimiz örnekler süratin alınan yol ve bu yolun alınması için geçen zamanla ilişkili olduğun gösteriyor.
Sürat ölçü aletiyle ölçülebilen bir büyüklük değildir. Bir hareketlinin süratini öğrenebilmek için aldığı yolu metre ile bu yolu alması için geçen süreyi kronometre ya da saat ile ölçer, bulduğumuz sonuçları kullanarak hareketlinin süratlinin hesaplarız.
Sürat bir hareketlinin birim zamanda aldığı yolun uzunluğudur. Sürati; hareketlinin aldığı yolun uzunluğu, bu yolu alması için geçen zamana bölerek buluruz.
Zaman birimi olarak saniye kullanıyorsak hareketlinin aldığı yolu metre ile ölçmeniz uygun olur. Bu durumda sürat hareketlinin 1 saniyede kaç metre yol aldığını gösterir. Zaman birimi olarak saati kullanırsak hareketlinin aldığı yolu km ile ölçmeniz gerekir. Bu durumda sürat hareketlinin bir saatte kaç km yol aldığını gösterir. Süratin birimini, süratin hesaplanmasına benzer şekilde alınan yol birimini zaman bölerek buluruz.
Alınan yol birimi metre (m), zaman birimi Saniye (s) ise sürat birimi (m/s) olur. Alınan yol birimi (km), zaman birimi saat (h) ise sürat birimi (km/h) olarak kullanır. Otomobil, uçak, tren gibi araçlarda sürat birimi km/h birimi yazar. Bu birim göstergede okunan değerin km/h cinsinden belirtildiğini ifade eder.
Araçlar çok farklı süratlerde hareket edebilir. Ancak yasal sınırlarla belirtilen sürat limitlerini aşmamaları gerekir. Şehir içi ve şehirlerarası yollarda sürat limitlerini aşan araçların tespit edilmesi için radarlar kullanılır. Ayrıca şehirlerarasında yolcu taşıyan otobüslerde, otobüsün süratini ölçen ve kaydeden takometre adı verilen cihazlar bulunur. Takometre otobüsün aldığı yolu ve geçen zaman değerlerini ölçerek sürat hesaplar ve kaydeder. Trafik ekipleri şehirlerarası yollarda ara sıra takometre kontrolü yapar. Tüm bu önlemler yüksek sürat değerlerinin yol açabileceği tehlikelerden korunmamız içindir.
Canlılar ve araçların süratlerinden bahsedebileceği gibi ışık ve ses gibi kavramların süratlerinden de bahsedebilir. Ses süratinde uçabilen jet uçaklarının Varlığından haberdarsınızdır. Peki, ışık süratine ulaşabilen bir araç duydunuz mu? Günümüzde bilinen en büyük sürat ışığa sahiptir. Işık saniyede 300 bin km yol alır. Bu ışığın 1.080.000.000 km/h sürate sahip olduğu anlamına gelir. Günümüz teknolojisinde herhangi bir aracın bu sürate ulaşması teorik olarak bile mümkün değildir. Bir kıyaslama yapacak olursak ışığın bir dakikada aldığı yolu sürate 360 km/h olan bir yarış arabası 50000 saatte kat eder. Bu da 5 yıldan uzun bir süre yapıyor. Doğadaki diğer varlıklar farklı süratlerle hareket ederler. Bir salyangoz 0,05 km/h süratle hareket ederken en süratli kara hayvanı kara hayvanı olan çita 140 km/h süratle hareket edebilir. Yürüyen bir insan yaklaşık 5 km/h süratle hareket ederken, koşan bir atlet 30 km/h sürate, bir bisikletli 50 km/h sürate, bir atlı ise 72 km/h sürate ulaşabilir. Yelken balığı 110 km/h süratle hareket edebilir ve bu sürat değeriyle suda yaşayan canlıların en süratlisidir. Ancak havada inişe geçen bir kartal 32 km/h süratle yelken balığından daha süratlidir.
İnsanlar gidecekleri en uzun mesafelere kısa sürede ulaşabilmek için yüksek süratlere çıkabilen araçlar üretmişlerdir. Yarış arabaları 380 km/h sürate ulaşabilirken, manyetik frenler 500 km/h sürate ulaşabilir. Bir jumbo jet 1000 km/h hızla uçabilir. Ses hızının 1224 km/h olduğu bilinen günümüzde sesten daha süratli giden hayalet uçaklar yapılmıştır. Bu uçaklara hayalet uçak denmesini nedeni radara yakalanmamalarıdır. Ancak hayalet uçaklardan daha süratli araçlar da vardır. Uzaya fırlatılan bir mekiğin fırlatma anındaki sürati 30000 km/h ‘e ulaşır.
Araçların olduğu kadar rüzgârın süratinin ölçülmesi de önemlidir. Rüzgârlar süratlerine göre isimlendirilir. Rüzgârların sürati meydana getireceği etkiyle ilgi bilgi verir. Rüzgârın sürati meteoroloji istasyonlarında anemometre ile ölçülür.
Sabit Süratli Hareket:
Hareket halindeki bir otomobilin sürat göstergesi, belirli bir süre boyunca hep 80 Km/h’ i gösteriyorsa bu otomobilin hareketinin her saniyesinde aldığı yollar eşittir. Hız göstergesinde okunan değerin değişmemesi ve sürekli sabit bir değeri göstermesi aracın süratinin artmadığı ve azalmadığı anlamına gelir. Böyle bir durumda aracın sürati sabittir. Süratin birim zamanda alınan yol olduğunu düşünürsek sürati sabit olan bir aracın her saniyede aldığı yolların uzunlukları eşit, her 10 dakika da aldığı yolların uzunlukları eşit ve her 25 dakika da aldığı yolların uzunluları eşittir. Buna göre bir hareketli eşit zaman aralıklarında eşit yollar alıyorsa sabit süratli hareket yapıyor demektir.