

Batman
İlçeleri
Batman'ın biri merkez olmak üzere altı ilçesi vardır.
Merkez: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 169.755 olup, bunun 148.121'i ilçe merkezinde, 21.634'ü köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 26 köyü vardır. Yüzölçümü 498 km2 olup, nüfus yoğunluğu 341'dir.
İlçe toprakları yaklaşık 1000 m yükseklikte olan bir alanda yer alır. İlçenin batı sınırını çizen Batman çayı havzası verimli bir ovadır. İlçenin en yüksek noktası Raman Dağıdır (1263 m). Dicle Nehri, ilçenin Mardin sınırını çizer.
Ekonomisi petrol çıkarımı ve arıtımına dayalıdır. Türkiye'de petrolün büyük bölümü Raman Dağından çıkar. Köylerde yaşayanların temel geçim kaynağı tarımdır. Ovada en çok buğday, arpa ve pamuk yetiştirilir. Ayrıca mercimek, tütün ve üzüm de üretilir. Hayvancılık genelde göçebe aşiretler tarafından yapılır. Koyun ve kılkeçisi beslenir.
İlçe merkezi Raman Dağı eteklerinde düz bir alanda kurulmuştur. Petrol, ilçenin gelişmesinde ve kalkınmasında büyük rol oynamıştır. Diyarbakır-Kurtalan demiryolu ilçe merkezinden geçer. Batman belediyesi, 1955'te kurulmuştur.
Beşiri: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 34.385 olup, 5202'si ilçe merkezinde, 29.183'ü köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 12, Oğuz bucağına bağlı 8 ve Beşpınar bucağına bağlı 15 köyü vardır. Yüzölçümü 586 km2 olup, nüfus yoğunluğu 59'dur.
İlçe toprakları, Diyarbakır havzasının uzantısı olan Güneydoğu Anadolu düzlüklerinde yer alır. İlçenin tek yükseltisi, Raman Dağıdır. Dağın yüksek kesimlerinde yaylalar vardır. İlçenin en önemli akarsuyu, Siirt sınırını çizen Yanarsu Çayıdır. Bu çayın vadisinin genişlediği yerde Beşiri Ovası yer alır.
Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Başlıca tarım ürünü buğdaydır. Ayrıca arpa, mercimek ve tütün yetiştirilir. İlçede bağcılık da yapılır. Hayvancılık daha çok göçebe aşiretler tarafından yapılır. En çok kıl keçisi ve koyun beslenir.
İlçe, Yanarsu Çayı vadisinde Batman-Siirt karayolu üzerindedir. İlçe belediyesi 1928'de kurulmuştur. Batman-Kurtalan demiryolu ilçe topraklarından geçer. Siirt'e bağlı ilçe iken, Batman'ın il olması üzerine buraya bağlanmıştır.
Gercüş: 1990 sayımına göre toplam nüfusu, 33.202 olup, 8226'sı ilçe merkezinde, 24.976'sı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 38, Kayapınar bucağına bağlı 17 köyü vardır.
İlçe toprakları Mardin-Midyat eşiği olarak bilinen geniş ve yüksek bir platonun kuzeyinde yer alır. İlçenin en önemli akarsuyu olan Dicle, doğuda Siirt iliyle tabii sınırı çizer. Küçük akarsu boylarında dar ova düzlükleri vardır.
Ekonomisi hayvancılık ve tarıma dayalıdır. Akarsu vadilerinde meyvecilik yapılır. Başlıca tarım ürünleri, buğday, mercimek, arpa, nohut ve üzümdür.Hayvancılık daha çok mer'alarda yapılır. En çok sığır ve keçi beslenir. Süt, süt ürünleri, deri ve yapağı, hayvansal ürünler daha çok iç ticarete yöneliktir. El dokumacılığı yaygındır. İlçe merkezi Siirt-Mardin karayolu üzerinde dağlık bir arazide yer alır. Gercüş belediyesi 1926'da kurulmuştur. Mardin'e bağlı bir ilçe iken, Batman'ın il olması lüzerine buraya bağlanmıştır.
Hasankeyf: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 11.421 olup, 4181'i ilçe merkezinde, 7240'ı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 23 köyü vardır. Gercüş'e bağlı bucak merkezi iken, 1990'da ilçe oldu.
İlçe toprakları, geniş ve yüksek bir platonun üstünde yer alır. Kuzeyinde Yama Dağı, güneyinde Mardin Dağları vardır. Dicle Nehri Beşiri ile tabii sınırı çizer. Dicle Vadisinde geniş düzlükler vardır.
Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Akarsu vadilerinde meyvecilik yapılır. Başlıca tarım ürünleri buğday, mercimek, nohut ve üzümdür. Hayvancılık, ekonomide önemli yer tutar. En çok sığır ve keçi beslenir. İlçe merkezi Dicle Nehri kıyısında kurulmuştur.
Kozluk: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 64.222 olup, 22.283'ü ilçe merkezinde, 41.739'u köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 34, Fındık bucağına bağlı 22 köyü vardır.
İlçe topraklarının kuzeyinde Sapan Dağları, güneyinde ise dalgalı düzlükler yer alır. Garzan Çayı ve Sason Çayı tarafından derin biçimde parçalanmıştır.
Ekonomisi tarıma dayalıdır. Tarım daha çok akarsu boylarında yapılır. Başlıca tarım ürünleri, buğday, arpa, üzüm, tütün ve soğandır. Hayvancılıkla uğraşan göçmen aşiretler koyun ve kılkeçisi beslerler. Bu aşiretler aynı zamanda çadır, kilim ve meşhur Siirt battaniyeleri dokurlar. Tuzla Gölü yakınlarında kaya tuzu yatakları vardır.
İlçe merkezi, Diyarbakır-Siirt karayolunun 4 km kuzeyinde yer alır. 1938'de ilçe merkezi olmuş ve aynı yıl belediyesi kurulmuştur.
Sason: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 32.085 olup, 6245'i ilçe merkezinde, 25.840'ı köylerde yaşamaktadır. Merkez bucağa bağlı 20, Yücedağ bucağına bağlı 8 köyü vardır. Yüzölçümü 754 km2 olup, nüfus yoğunluğu 43'tür.
İlçe toprakları akarsular tarafından derin bir şekilde parçalandığı, Güneydoğu Toroslarla kaplı bir alanda yer alır. Başlıca yüksek noktaları Malato Tepesi (2973 m)ve Zupser Dağıdır (2721 m). Dağlar orman bakımından fakirdir. Dağlarda yer yer meşeliklere rastlanır. Dağlardan kaynaklanan sular, Dicle Nehrine dökülür. Önemli akarsuları Sason Çayı, Sarkan Çayı ve Gerzan Çayıdır. Dağların yüksek kesimlerinde hayvancılık yönünden önemli olan yaylalar vardır.
Ekonomisi hayvancılığa dayalıdır. Yaylacılık yoluyla kılkeçisi, koyun ve yöreye ait siyah yünlü Ankara keçisi beslenir. Ankara keçilerinden elde edilen yünlerle meşhur Siirt battaniyeleri yapılır. Arıcılık gelişmiş olup, balı meşhurdur. Tarıma elverişli alan az olduğu için, az miktarda tütün, buğday, arpa, üzüm, nar ve badem yetiştirilir.
İlçe merkezi Sason Çayı vadisinin güneyinde kurulmuştur. Eskiden Kabilcevaz ve Sasun isimleriyle bilinen ilçe gelişmemiştir. İlçe belediyesi 1937'de kurulmuştur.

