Kandaki kolesterol seviyesi çok yüksekse uzmanlar hiperkolesterolemiden söz eder. Çok yüksek değerler kardiyovasküler hastalıklara neden olur.
Bir bakışta
- Kandaki çok yüksek bir kolesterol seviyesi kardiyovasküler hastalıklara neden olur.
- Ama yüksek kolesterol seviyeleri bir hastalık değildir.
- Kolesterol seviyesinin ne zaman çok yüksek olduğu konusunda görüşler farklıdır.
- Yüksek kolesterol, kardiyovasküler hastalık için birçok risk faktöründen sadece biridir.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Hiperkolesterolemi nedir?
Birçok insan kolesterol değerleri hakkında endişelenmektir. Nedeni: Kanda çok fazla kolesterol, yani hiperkolesterolemi, kardiyovasküler hastalıklara neden olur.
Doktorlar, belirli değerlerin aşılması durumunda hiperkolesterolemi teşhisi koyar. Ancak yüksek değerler tek başına hastalığa işaret etmez. Kolesterol değerinin çok yüksek olarak kabul edilmesi gereken sınır hakkında farklı görüşler vardır. Kandaki yüksek kolesterol değerinin kardiyovasküler hastalıklar için birçok risk faktöründen sadece biri olması çok önemlidir. Bu nedenle sadece kolesterol değerlerinden çok az şey anlaşılabilmektedir.
Hiperkolesteroleminin semptomları nelerdir?
Kanda çok fazla kolesterol rahatsızlığa neden olmaz. Ama yıllar içinde artan değerler, kardiyovasküler hastalık riskinin daha yüksek olduğunu gösterebilir. Angina pektoris, kalp krizi ve beyin kanamaları buna örnek olarak gösterilebilir. Bu nedenle yüksek kolesterol seviyelerine karşı bir şeyler yapmak mantıklı olabilir.
Hiperkolesteroleminin nedenleri nelerdir?
Kolesterol değeri esas olarak kişisel genetik yatkınlığa ve yaşam tarzına bağlıdır.
Bazı kişilerde, yatkınlıkları nedeniyle kolesterol değerleri çocuklukta bile çok yüksektir. Bu ailesel hiperkolesterolemi olarak adlandırılan hastalığın farklı biçimleri vardır. Ciddi bir sağlık riski oluşturabilirler.
Çoğu insanın kolesterol değerleri öncelikle yaşam tarzlarına, yani beslenme ve egzersiz alışkanlıklarına bağlıdır. Artan değerlerin nedeni bu ise doktorlar edinilmiş hiperkolesterolemiden söz eder.
Bazı durumlarda, tiroid bezi gibi hastalıklar da yüksek kolesterol değerlerine yol açar. Bazı ilaçlar da kandaki kolesterol seviyesinin biraz yükselmesine neden olabilir.
Hiperkolesterolemi ile bağlantılı riskler nelerdir?
Temel olarak şu kural geçerlidir: Kolesterol değeri ne kadar yüksekse kardiyovasküler hastalık riski de o kadar yüksek olur. Ama kolesterol tek faktör değildir, hem olumlu hem de olumsuz olmak üzere başka faktörler de vardır. Kardiyovasküler hastalık riski ancak tüm faktörlerin birlikte düşünülmesi durumunda değerlendirilebilir.
Kişisel risk, tercihen doktorla birlikte, risk hesaplayıcıları olarak adlandırılan tablolar veya bilgisayar programları yardımıyla bulunabilir.
Hesaplama için çeşitli risk faktörleri hakkında bilgi gereklidir. En önemlileri:
- Yaş: Kardiyovasküler hastalık riski yaşla birlikte artar.
- Cinsiyet: Erkekler kadınlardan daha yüksek risk altındadır.
- Ailevi yatkınlık: Kardeşi veya babası 55 yaşın altında kalp krizi veya felç geçiren kişiler ve 65 yaş altında kalp krizi veya felç geçiren kız kardeşi veya annesi olan kişiler daha yüksek risk altındadır.
- Sigara içmek: Sigara içmek, bu riski örneğin orta derecede yüksek kolesterol değerlerinden daha fazla artırır.
- Yüksek tansiyon: Yüksek tansiyon, kalbe ve dolaşıma ilave bir yük bindirir.
- Tip 2 diyabet: Tip 2 diyabeti olan kişiler, aynı yaştaki diyabeti olmayan kişilere göre daha yüksek risk altındadır.
- Kolesterol değerleri: Total yüksek kolesterol değerleri, yüksek LDL seviyeleri ("kötü kolesterol") ve düşük HDL seviyeleri ("iyi kolesterol") olumsuzdur.
Erken teşhis var mı?
Zorunlu sağlık sigortası olan kişiler, 35 yaşından itibaren her üç yılda bir sağlık kontrolü hakkına sahiptir. 18-35 yaş arası kişiler bu fırsattan bir kez faydalanabilir. Bu muayenenin amacı, kalp ve dolaşım sistemi hastalıkları, diyabet ve böbrek hastalıklarının belirtilerini erken saptamaktır. Muayene kapsamında örneğin kan ve idrar testleri ve tansiyon ölçümü yapılır. Total kolesterol değeri de bulunur.
Hiperkolesterolemi nasıl teşhis edilir?
Kolesterol suda veya kanda çözünmez. Vücut, kandaki kolesterolü iletebilmesi için çeşitli proteinler ve diğer maddelerle birlikte küçük paketler halinde paketler. Bunlar, bu paketlerin diğer bileşenlerinin yardımıyla laboratuvarda ayırt edilebilmektedir.
Kolesterol değerlerini belirlerken genellikle sağlığı farklı şekilde etkileyen iki tür kolesterol ayırt edilir. Halk dilinde, bu türler genellikle "iyi" ve "kötü" kolesterol olarak adlandırılır:
- HDL kolesterol: HDL değeri, total kolesterol içindeki "iyi" kolesterol oranını ifade eder. Normal ila yüksek HDL seviyelerinde kardiyovasküler hastalık riski daha azdır; düşük seviyelerde ise bu risk daha fazladır.
- LDL kolesterol: LDL değeri, total kolesterol içindeki "iyi" kolesterol oranını ifade eder. Yüksek bir LDL değeri, kardiyovasküler hastalık riskinin artmış olduğu anlamına gelir.
Muayene esnasında "total kolesterol" de belirlenir. Bu değer, kan dolaşımında total kolesterolün ne kadar olduğunu gösterir. Yüksek bir total kolesterol değeri oldukça dezavantajlı bir durumdur.
Toplam kolesterol ve LDL düzeyleri belirlenmesi için kişinin bu esnada aç olması çok önemlidir. Bu şu anlama gelir: Testten on iki saat önce başka bir şey yenilmemeli ve sadece su içilmelidir.
HDL kolesterolün belirli bir sınır değerin altında kalması da olumsuz olarak kabul edilir. Kolesterol değerleri iki farklı birimde ifade edilebilir: miligram/desilitre (mg/dl) veya milimol/litre (mmol/L).
Sağlıklı insanlar için uygun değerler:
- Total kolesterol: 200 mg/dl (5,2 mmol/L) altındaki değerler
- Total kolesterol: 130 mg/dl (3,4 mmol/L) altındaki değerler
- HDL değeri: erkeklerde 40 mg/dl (1 mmol/L) üzerinde, kadınlarda 50 mg/dl (1.3 mmol/L) üzerinde değerler
Bazı uzmanlar ise verilen sınır değerlerin belirlenişini eleştiriyor. Onlara göre bu, çok fazla insanın "hasta" olarak sınıflandırıldığı anlamına geliyor. Robert Koch Enstitüsü tarafından yapılan bir araştırma, belirtilen değerlere dayanarak, 2010 yılında tüm Almanların yarısından fazlasının yüksek kolesterol değerine sahip olduğunu gösterdi.
Hiperkolesterolemi nasıl tedavi edilir?
Olası tedavide amaç yüksek kolesterol değerlerinin kendisi değildir. Aksine tedavinin amacı, artan kardiyovasküler hastalık riskini mümkün olduğunca normal bir düzeye indirmektir. İyi tedaviler, kardiyovasküler hastalıkları gerçekten önlemelerinden ve etkilerinin de çalışmalarla kanıtlanmış olmasından anlaşılır.
Kardiyovasküler hastalık riski yüksek olan kişilere genellikle tedavinin bir parçası olarak genel önlemler almaları tavsiye edilir. Aşağıdakiler bunlar arasında sayılabilir:
- Sigara içmemek
- Az miktarda doymuş yağ tüketmek
- Akdeniz diyeti
- Çok hareket
- Kilo vermek
Bu önlemlerden bazıları kolesterol değerlerini de bir miktar düşürebilir.
İlaçların yararları yalnızca kolesterol değerleri üzerindeki etkileriyle değerlendirilemez. Henüz kalp krizi, felç veya başka bir kardiyovasküler hastalık geçirmemiş kişilere statin verilebilir. Statinler hiperkolesterolemiye karşı etkileri test edilmiş tek ilaç grubudur. Statinler LDL kolesterol seviyesini düşürür ve kan damarları üzerinde başka faydalı etkileri olduğu da görülmektedir. Bu nedenle uzmanlar, faydalarının yalnızca kolesterol düşürücü etkiye mi dayandığı veya başka faktörlerin de rol oynayıp oynamadığı konusunda hemfikir değillerdir.
Kolesterolün ilaç kullanmadan nasıl düşürülebileceği gibi daha ayrıntılı bilgileri gesundheitsinformation.de adresinden bulabilirsiniz.
Hiperkolesterolemi ile nasıl yaşanır?
gesundheitsinformation.de adresinde yüksek kolesterolü olan kişilerin deneyimlerini bulabilirsiniz.
- Scheidt-Nave C, Du Y, Knopf H, Schienkiewitz A, Ziese T, Nowossadeck E et al. Verbreitung von Fettstoffwechselstörungen bei Erwachsenen in Deutschland. Ergebnisse der Studie zur Gesundheit Erwachsener in Deutschland (DEGS1). Bundesgesundheitsbl 2013; 5/6: 661-667. Aufgerufen am 25.06.2020.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır. Tarih: