Mithat Paşalar ile başlayan aydınlanma yürüyüşümüz hep sürdü/sürecek!
Bugüne kadar 1 Mayıs ile ilgili yüzlerce afiş-pankart yapıldı.
Peki…
1 Mayıs şenliği denilince gözünüzün önüne hangi görsel geliyor?
Hiç kuşkusuz afiş şudur:
Üzerinde “1 Mayıs” yazan dünya küresini iki eliyle tutan afiş!
Hiç kuşkusuz pankart resim şudur:
Taksim'deki Atatürk Kültür Merkezi cephesine asılan; arkasında “1 Mayıs” yazılı, 12 metre yüksekliğinde 35 metre genişliğinde, zincirli ellerini iki yana açan, tulum giymiş bir işçi resmi!
İlk kez 1 Mayıs 1976'da görülen bu iki görsel –Taksim'de ısrar gibi- 1 Mayıs'ın sembolü haline geldi. (1976 yılının diğer özelliği; 50 yıl sonra kutlanmasına izin verilen ilk bayramdı! Öncüsü, Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu/ DİSK idi.)
DİSK'e bağlı Maden İşçileri Sendikası'nın 1 Mayıs görselleri için aradığı kişi, ressam-heykeltraş Orhan Taylan (d. 1941) oldu. Gece yarısı telefon ettiler, “sabaha istiyoruz” dediler.
Orhan Taylan afişi bir saatte çizdi. Dünyayı pergelle çizdi; elleri kara kalemle. O yüzden çizim tekniği açısından hafif uyumsuzluk olmuştu. Pek içine sinmese de eksiği-yanlışı olsa da zamana karşı yarışıyordu; afişi sabah teslim etti.
Taylan'ın pek beğenmediği bu afiş, Prag'da 1978'de düzenlenen Uluslararası Sendikalar Birliği yarışmasında birinci seçildi. (ABD ikinci, Sovyetler Birliği üçüncü oldu.)
Ödülü on günlük Prag gezisiydi…
Orhan Taylan, Atatürk Kültür Merkezi'ne asılan resim pankartı ise gençlerin yardımıyla bir günde bitirdi.
İNTİKAMINI ALDILAR
Orhan Taylan
Robert Koleji'ni bitirdikten sonra, 1962'de devlet bursunu kazanıp Roma Güzel Sanatlar Akademisi'ne gitti. Amacı, hayranı olduğu -Ressam Frida'nın kocası, Troçki'nin arkadaşı- Diego Rivera gibi görkemli duvar resimleri yapmaktı.
Başarılıydı; sınıfları atlayarak geçti.
İtalya'da solcu oldu.
Türkiye'de ilk sergisini 1968'de yaptı.
Amerikan 6. Filo'ya karşı yapılan protestoda yer aldı; sırtından bıçakla yaralandı.
Yaralandığı Beşiktaş'ta Türkiye İşçi Partisi ilçe örgütüne gidip üye oldu.
Devrimci Sanatçılar Birliği kuruluşunda yer aldı. Görsel Sanatçılar Derneği başkanı oldu.
Keza. 1977'de Barış Derneği kurucu ve yönetim kurulu üyeliği yaptı. Aynı zamanda 1978'de Dünya Barış Konseyi üyeliğine seçildi.
12 Eylül 1980 darbesiyle aranmaya başladı. Eşi hamileydi; oğlu doğduktan sonra gidip teslim oldu.
Askeri yönetim 1 Mayıs'ın sembol afiş ve pankartını hiç unutmadı. Orhan Taylan'ın eserlerine düşman oldu. Örneğin, Antalya Belediyesi duvarına yaptığı Prometheus'u cunta lideri Evren, Stalin'e benzetip üzerini boyattı!
Bu kadarla kalmadı…
Orhan Taylan işkenceli sorgulardan geçti; Sağmacılar'dan Mamak'a 3.5 yıl hapis yatttı; beraat etti. (Babası Tarık Taylan bu acılı sürece dayanamadı; 1983'te vefat etti.)
Darbeciler, 1 Mayıs'ın sembol afiş ve pankartının intikamını almışlardı!
Mesele sadece bu kadarla da sınırlı değildi.
AYDINLANMA GELENEĞİ
Seniye Fenmen…
Ressam ve seramik sanatçısıydı.
18 Nisan 1918'de Erenköy'deki Mithat Paşa Köşkü'nde doğdu. Babaannesi Memduha, Osmanlı Sadrazamı Mithat Paşa'nın kızıydı.
Babası Refik Fenmen, İsviçre Lozan Üniversitesi'nde matematik-fizik ve Belçika Liege Üniversitesi'nde elektrik mühendisliği okuyup teknik üniversitede hocalık yaptı. Zonguldak'ta Maden Mühendisliği Mektebi'ni kurdu.
-Türk Kadınlar Birliği kurucusu Lamia Hanım ile Refik Fenmen çiftinin; iki oğlu Rasim ve Şefik hariciyeci, Sabahattin yüksek mühendis, Mithat piyanist-besteci ve Seniye ressam- seramikçi oldu.
(Kaderin cilvesi: Osmanlı'da Meclis-i Mebusan'ın açılmasının öncüsü, “Cumhuriyet ilan edecek” diye sürgüne gönderilip orada boğdurulan Mithat Paşa'nın torunu Seniye Fenmen, 1961'de açılan -bugünkü- TBMM binasının seramik sehbalarını yaptı!)
Seniye Fenmen'in acı sonu büyükbabasına benzedi; evine giren “hırsız” tarafından 12 Nisan 1997'de öldürüldü.
“Çağdaş Bilge: Seniye Fenmen” kitabının yazarı Sayra Öz, ilk nerede karşılaştıklarını şöyle yazdı:
“1 Mayıs 1976. Yürürken birden kendimi Seniye Fenmen'in yanında buldum. Güneşli güzel bir gün, biraz da sıcak. Güneş sanki bizi bırakıp onun yüzüne vurmuş, renkli, neşeli gülümseyen bir yüz. Omzunda o dönemler hemen hepimizin çanta yerine kullandığımız bir heybe var. İçinde de fırından alınmış bir ekmek; sımsıcak, taze… Acıkmış olmalıyız. Elini uzatıp heybedeki ekmekten bir parça koparıp bana veriyor. Ben ekmeğe değil, onun elini nasıl bir zarafetle kullandığına bakıyorum hayranlıkla…”
Seniye Fenmen için 1 Mayıs 1976'nın bir başka anlamı daha vardı:
Gurur duyduğu oğlu Orhan Taylan'ın çizdiği afiş her yerdeydi…
Mithat Paşalar ile başlayan aydınlanma yürüyüşümüz hep sürdü/sürecek!
Odatv.com
Camilerin genel elektrik masrafları...