Polonya 2009 yılından beri Avrupa'nın en başarılı, hiç daralmayan ekonomisi idi. Şimdi ise durgunluğa yakalanıyor. Neden? Dış talep azalmasından!
İtalyan Fiat Polonya'da otomobil üretimine 1922 yılında başlamış. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Polonya komünizme döndükten sonra bile, devlet mülkiyeti altında ama İtalyan lisansıyla, Fiat otomobil üreten fabrika Polonya'nın Tyche'de kentinde devam etmiş. Komünizmden 1990 yılında çıkış sonrası İtalyan Fiat Tyche'deki fabrikayı tekrar satın almış ve orada Fiat'ın en popüler modellerinden biri olan Fiat 500 modelini imal ve ihraç etmeye başlamış. Fiat yöneticileri Tyche'deki fabrikanın en verimli üretim tesisleri olduğunu sık sık gündeme getirir olmuşlar.
300 BİNİN ALTI
Ancak Fiat global kriz ortamında Avrupa genelindeki otomobil satışlarının önemli ölçüde düşüşü sonrası, kemer sıkmaya mecbur kaldı. Özellikle İtalya ve İspanya'daki otomotiv satışları resesyon nedeniyle iyice düşmüş. Yılda 600 bin araba üreten Polonya Fiat fabrikasında, Fiat 2012 üretim hedefini 300 bine düşürmüş. Sonunda gelecek yılki 2013 üretimin de 300 bin sayısının altına düşeceği projeksiyonu gündeme gelince, IHT haberine göre Tyche'deki Fiat fabrikasının toplam işgücü sayısının üçte biri kadar olan 1500 kişiyi işten çıkaracağı kamuoyuna duyurulmak zorunda kalınmış. Tabii tek sorun euro bölgesi otomobil satışlarının düşmesi de değil. Polonya'nın kendisinde de otomobil satışları, tüm üreticilerin miktarları göz önüne alındığında, 2008 yılındaki kriz başlangıcından bu yana yüzde 20 düşmüş bulunuyor.
İŞSİZLİK PATLADI
Fiat Polonya'da yatırım olan tek yabancı şirket de değil. 1999 yılında NATO'ya üye olan ve 2004 yılında da Avrupa Birliği'ne giren Polonya euro tek para sistemine henüz girmediğinden, hem Ortak Pazar'ın içinde hem de euronun dışında olmanın avantajını kullandığından ve özellikle Avrupa'nın en büyük ekonomisi Almanya ile uzun bir sınır sahibi olduğundan çok miktarda yatırım almış. Ayrıca işçileri de verimli ve göreli olarak ucuzmuş. Örneğin General Motors Glivice'de bir fabrika sahibi. Bosch, Whirlpool ve Electrolux gibi büyük firmalar Avrupa için üretimlerini Polonya'da yapıyorlar.
Üniversite kenti Krakow'da IBM, Citigroup, Lufthansa da yatırım yapmış. Hindistan'ın outsourcing şirketi Infosys'in ise Krakow'da 1400 kişi çalıştıran bir yatırımı var.
Polonya yukarıda sayılan nedenlerle global krizde, tüm Avrupa'da çöküş yılı 2009 yılı da dahil olmak üzere, hiç negatif büyüme yaşamamıştı. 2009 büyümesi tüm Avrupa çökerken pozitif yüzde 1.7 olmuş, 2010 yılında 3.9, 2011 yılında da 4.3 büyüme yaşamış, en başarılı Avrupa ekonomisi Polonya idi. IMF son dönemde 2012 için yüzde 2.4 ve 2013 için de yüzde 2.1 büyüme tahmini yapmıştı. Fakat sonunda 2012 büyüme tahmini de Dünya Bankası tarafından yüzde 1.5 düzeyi altına düşürüldü.
2011 sonunda 38.4 milyon nüfusu olan, nominal GSYİH sayısı 506 milyar dolar, kişi başına nominal geliri de 13.400 dolarlık Avrupa'nın dokuzuncu büyük ülkesi Polonya'da, büyüme durgunlaşırken, Kasım 2012'de işsizlik yüzde 12.9 düzeyine yükseldi!
Özet: Dışa açık hiçbir ülke krizin dışında uzun süre kalamaz, olsa olsa az etkilenir. Bu arada hatırlatalım, Türkiye 2012 yılında son verilere göre 2.7 hızla büyüyecek. Cari açık da yüzde 6.7 oranına düşmüş olacak!