Kasım'ın ilk günü "Ölüler Günü"nü kutlayan Meksikalılar, aynı anda milyonlarca kral kelebeğinin kuzeydeki bölgelerden havalanarak orta Meksika'nın dağlarındaki köknar ormanlarına topluca uçuşunu da kutlar.
Kasım'ın ilk günü "Ölüler Günü"nü kutlayan Meksikalılar, aynı anda milyonlarca kral kelebeğinin kuzeydeki bölgelerden havalanarak orta Meksika'nın dağlarındaki köknar ormanlarına topluca uçuşunu da kutlar.
Meksikalılar, bu kelebeklerin, ölülerinin geri dönen ruhları olduğuna inanır. Bu yıl ilk kez kral kelebekleri Kasım başında gelmediler. Meksikalıların alıştıkları zamandan tam bir hafta sonra, dağınık gruplar halinde çok az sayıda kelebek gelmeye başladı. Geçen yılki 60 milyonluk sayı bile düşük bulunurken, bu yılın rakamları ile karşılaştırıldığında aslında gayet iyiymiş. Bu yıl şu ana dek 3 milyondan az kelebeğin geldiğini gören uzmanlar bu göçün tamamen durmasından korkuyor. Hayatta kalma konusunda ciddi sıkıntılar yaşayan bir diğer böcek de, binlerce türü olan yabani bir bal arısı.
Bu türün azalmasında ise nikotin bazlı tarım ilaçlarının kullanılmasının büyük rolü var. Uzmanlara göre bu ilaçların kullanımına son verilse bile, arılar, kral kelebekleri ve başka birçok böcek türü yine de büyük sorunlar yaşayabilir. Bunun nedeni, yaygın biçimde bilinmeyen bir diğer önemli etken: dünyanın her yerinde doğal bitki örtüsünün hızla kaybolması. Delaware Üniversitesi'nden Douglas Tallamy, "Dünyada büyük ölçekli doğal yaşam alanı kaybı olduğu tartışılmaz bir gerçek. Kral kelebekleri ve arılar iyi bilinen türler olduğu için dikkat çekiyor. Peki ya diğer türlerin başına neler geliyor?" diyor.
Başta ABD'de olmak üzere tarım yöntemlerindeki değişimin, böcek popülasyonlarının azalmasında etkisi olduğu biliniyor. ABD'nin biyoyakıta verdiği teşvikler sonucunda mısır fiyatları hızla artınca, çiftçiler tarlalarını genişletti.
Bu da daha önce koruma amaçlı ayrılmış milyonlarca hektarlık alan da dâhil, mısır yetiştirilebilen her toprak parçasının sürülmesine yol açtı. Bir diğer önemli sebep de, genetiği değiştirildiği için etkilenmeyen tarım ürünleri dışında tüm bitkileri yok eden zararlı ot öldürücü 'Roundup' adlı kimyasalla yapılan tarım. Milyonlarca hektarlık bir alanda, birçok tür için önemli bir nektar kaynağı olan ve kral kelebeği larvaları için hayati bir önem taşıyan ipekotu başta olmak üzere yerli bitkiler yok edildi. Virginia'daki Sweet Briar College'dan kral kelebeği uzmanı Lincoln Brower, "Tarım alanları doğal bitkilerden temizlendi" diyor. Böceklerin azalması çok ciddi bir problem. Böcekler bitkileri organik maddelere ayrıştırarak ve tohumları dağıtarak yaşam ağında çok önemli hizmetler yapar. Ayrıca kuşlar için temel besin kaynağıdırlar. Bir diğer ayrıntı da, besin ürünlerimizin yüzde 80'inin, başta 4 bine yakın uçan toz bezi (arılar) olmak üzere böceklerce tozlaştırılması. Minnesota Üniversitesi'nden Marla Spivak, "Hepsinin başı dertte" diyor.
Dünyanın her yerinde insanlar zengin doğal yaşam alanlarını yollar, otoparklar ve çim sahalar gibi biyolojik çöllere dönüştürdü. İnsanların bahçeleri için seçtiği bitkiler ekolojik işlevleri yerine renkleri veya şekilleri nedeniyle tercih ediliyor. Araştırmalar ABD'nin Orta Atlantik eyaletlerindeki yerli meşe ağaçlarının, kuşlar ve diğer böcekler için önemli bir besin olan 537'ye yakın tırtıl türüne ev sahipliği yaptığını gösteriyor. Söğütler 456 türle ikinci sırayı alıyor. Oysa gingko sadece üç türe ev sahipliği yaparken, kuruyan karaağaçların yerine dikilen yabancı bir tür olan zelkova'da hiçbir tür barınmıyor. Yani böcekler ve kuşlar için raflar neredeyse bomboş.
Yerli bitkiler aynı zamanda böcek eczanesi işlevi de görür. Ağaçlar ve diğer bitkiler, böceklerin sağlığı için yararlı kimyasallar içerir. Bazı kral kelebekleri parazit kapınca, parazitleri öldüren daha zehirli ipekotu türlerini seçer. Arılar yuvalarını kaplamak, enfeksiyonlar ve hastalıklarla savaşmak için titrek kavak ve söğüt ağaçlarından çıkan mantar, mikrop ve virüs önleyici şifalı reçineleri kullanır. Tarım ilaçları ve yaşam alanı kaybı dışında, arıların karşılaştığı bir diğer önemli sorun da hastalık. Ama tüm bu sorunlar birbirleriyle ilişkili. Spivak, "Virüslü bir arıyı düşünelim. Bu arı sinir dokusuna zarar veren zehirle dolu besin çölünde güçsüz düşer. Aynı anda birçok stres etkeniyle boğuşur" diyor. Tallamy böceklerin sağlığının gıda güvenliği açısından önemli olduğunu belirterek, "Arılar tamamen yok olursa, bitkilerin yüzde 80'ini kaybederiz. Böyle bir lüksümüz yok. Bu, insanlık için büyük bir sorun" diyor.
THE NEW YORK TIMES
11 Aralık 2013 Çarşamba, 18:15