- Şarbon nedir?
- Şarbonun bu kadar uzun canlı kalabilmesinin nedeni nedir?
- Şarbon insana hangi yollarla bulaşır?
- Şarbon insandan insana bulaşır mı?
- Hangi meslekler Şarbon için yüksek risk altındadır?
- Tarım ve hayvancılık sektöründeki tehlikeler nelerdir?
- Sağlık sektöründeki tehlikeler nelerdir?
- Laboratuvar çalışmalarındaki tehlikeler nelerdir?
- Acil yardım çalışmalarındaki tehlikeler nelerdir?
- Paketleme ve posta çalışmalarındaki tehlikeler nelerdir?
- Temizlik çalışmalarındaki tehlikeler nelerdir?
- İş ziyaretlerindeki tehlikeler nelerdir?
- Davul çalan müzisyenler için tehlikeler nelerdir?
- Şarbonun belirtileri nelerdir?
- Kişi hangi durumda Şarbon olduğundan şüphelenmelidir?
- Şarbonun tanısı nasıl konur?
- Şarbonun tedavisi nasıldır?
- Çalışanlar Şarbondan nasıl korunabilir?
- Şarbonlu et görünüşünden anlaşılır mı?
- Etleri pişirmek Şarbon sporlarını etkisiz hale getirir mi?
- Şarbonlu hayvanın süt ya da süt ürünlerini yemek tehlikeli midir?
- Dezenfektanlar Şarbon sporlarını ortamdan arındırmak için faydalı mıdır?
- Şarbon aşısı kimlere yapılmalıdır?
- Şarbon bildirimi zorunlu bir hastalık mıdır?
Şarbon nedir?
Türkçe’de Şarbon’a çoban çıbanı, karakabarcık da denmiştir. Bacillus Anthracis denilen bir bakterinin yol açtığı ve hem hayvan hem de insan sağlığına olumsuz etkileri olan bir hastalıktır. İnsanları da etkilemesine rağmen, Şarbon, asıl olarak bir hayvan hastalığı, asıl olarak da ot yiyen hayvanların hastalığıdır. Şarbon toprakta doğal olarak bulunabilir ve hayvanlar arasında, genellikle Şarbon bulaşmış ot, kök, su ve hayvan yemlerinin yenilmesi ile bulaşır. Şarbonlu hayvanların çıkartıları ve ölmüş Şarbonlu hayvanların leşleri toprağı kirletir ve böylece Şarbon sporları uzun yıllar boyunca hayvanların yayıldığı meralarda yaşamayı sürdürür.
Şarbon’un bu kadar uzun canlı kalabilmesinin nedeni nedir?
Canlı dokulardaki Şarbon bakterisi, uygun koşulları bulduğunda çoğalır ve zehir üretir. Şarbon bakterisi, doğada, oksijen varlığında, spor biçimini alarak çevresinde koruyucu bir kılıf oluşturur. Bu sayede, Şarbon sporları çok sıcak ve soğuk iklimler, kurak durumlar, kimyasallar, radyasyon gibi şeylere maruz kalsa bile yıllarca sessizce canlı kalabilir. Örneğin, İngilizler, 1950’li yılların başında, İskoçya açıklarında bulunan Gruinard adasına Şarbon sporları bulaştırmışlardır. Ada 36 yıl boyunca kullanılamamış ve 8 yıl boyunca yürütülen yoğun bir çalışmayla, 280 ton özel bir dezenfektan ve 2000 ton deniz suyu kullanarak sporlardan arındırılabilmiştir.
Şarbon insana hangi yollarla bulaşır?
Deri Şarbonu olan bir hastayı tedavi eden doktor, hastanın yarasına değince, akciğer Şarbonu değil, yine deri Şarbonu ortaya çıkar, çünkü hastalık bakterinin kendisi ile değil sporlarıyla bulaşır ve bulaşma yoluyla ilgili hastalık yapar. Şarbon sporları insana deri, soluma, ya da yeme yoluyla bulaşır. Ayrıca, Kuzey Avrupa’da, eroin kullananlar arasında enjeksiyon Şarbonu da bildirilmiştir. Deri yoluyla bulaşmada, Şarbon sporları Şarbonlu şeye değen insanın derisindeki bir sıyrık, kesik ya da yaradan vücuda girer ve deri Şarbonu oluşur. Soluma yoluyla bulaşmada, Şarbon sporları Şarbonlu şeyden havaya yayılan sporların solunması yoluyla vücuda girer ve akciğer şarbonu oluşur. Yeme yoluyla bulaşmada, Şarbon sporları Şarbonlu et, et ürünleri ya da diğer gıdaların tüketilmesiyle vücuda girer ve sindirim sistemi Şarbonu oluşur.
Şarbon insandan insana bulaşır mı?
Şarbon bulaşıcı bir hastalık olmasına rağmen, nezle ya da grip gibi, insandan insana bulaşma son derece nadirdir. Bugüne kadar insandan insana bulaşmaların tamamı hasta insanın yarasına değme ile ortaya çıkan deri Şarbonu’dur.
Hangi meslekler Şarbon için yüksek risk altındadır?
Tarım ve hayvancılık çalışanları; sağlık çalışanları; laboratuvar çalışanları; acil yardım çalışanları; paketleme ve posta çalışanları; temizlik çalışanları; Şarbonun yaygın olduğu bölgeleri iş nedeniyle ziyaret edenler ve davul çalan müzisyenler Şarbon için risk altındadır.
Tarım ve hayvancılık sektöründeki tehlikeler nelerdir?
Sığır, koyun, keçi, manda, deve, geyik gibi vahşi ya da evcil hayvanlarla; ya da bu hayvanların post, yün, kemik ve yünlerini işlemeyle ilgili işlerde çalışan kişilere Şarbon bulaşma olasılığı yüksektir. Bu meslekler arasında veterinerler; hayvan yetiştiricileri; avcılar ve tuzakçılar; mezhaba çalışanları; kasaplar; yapağı işleyenler, kürk endüstrisi çalışanları; tabaklama ve deri endüstrisi çalışanları; çobanlar, Şarbon taşıyan hayvan ya da numunelere temas eden laboratuvar çalışanları sayılabilir. Hayvan postlarından davul yapanlarda ortaya çıkan bir Şarbon vakası da vardır. Bulaşma deri ya da soluma yoluyla olur. Topraktaki Şarbon sporları hayvan ve tarım işçileri için çoğunlukla bir hastalık tehlikesi oluşturmaz. İşçilerde hastalık genellikle Şarbonlu karkaslar ya da hayvansal ürünlerle temas ile oluşur. Ayrıca çalışanlar hayvan leşlerine ve yataklarına temas ettiğinde ya da ahırları, ağılları, süt sağma ortamlarını ve donanımlarını temizleyip dezenfekte ederken de Şarbon sporunu kapabilir. Tabaklama işlemleri sırasında Şarbon bulaşma riski yüksek olmasına rağmen, tabaklanmış deri Şarbon açısından tehlike oluşturmaz.
Sağlık sektöründeki tehlikeler nelerdir?
Sağlık çalışanları Şarbonlu bir hastanın derideki yarasına; ya da bu yaraya değen giysi ya da tıbbi araç gerece temas ederek Şarbon kapma riski altındadır. Acil sağlık çalışanlarıyla ilgili tehlikelere aşağıda değinilmiştir.
Laboratuvar çalışmalarındaki tehlikeler nelerdir?
Acil yardım çalışmalarındaki tehlikeler nelerdir?
Şarbon içeren bir salgın, kaza ya da saldırı nedeniyle olay yerine giden polis, özel güvenlik görevlisi, itfaiye, ambulans, arama kurtarma ekibi gibi acil yardım ekiplerinin çalışanlarına ortamdaki Şarbon sporları bulaşabilir.
Paketleme ve posta çalışmalarındaki tehlikeler nelerdir?
Bu yolla Şarbon bulaşma riski biyolojik saldırı olayları ile söz konusu olmuştur. Postanelerde, posta ve paket dağıtım merkezlerinde, hava posta tesislerinde, kamu ya da şirketlerin posta odalarında çalışan kişiler bu yolla Şarbon kapma riski altındadır.
Temizlik çalışmalarındaki tehlikeler nelerdir?
İş ziyaretlerindeki tehlikeler nelerdir?
Davul çalan müzisyenler için tehlikeler nelerdir?
Şarbonlu hayvan derilerinden yapılan davulları kullanan kişilerde Şarbon bildirilmiştir. Şarbon’un yaygın olduğu ülke ya da bölgelerdeki hayvanların derilerinden üretilen davulları kullanan müzisyenler artmış risk altındadır.
Şarbon’un belirtileri nelerdir?
Hastalığın belirtileri hastalığın nasıl bulaştığına bağlı değişir. Belirtiler genellikle Şarbon bulaşmasından en geç 7 gün sonra ortaya çıkar. Ancak belirtilerin ortaya çıkması 1 gün ile 2 ay arasında değişebilir. Deri Şarbonu’nda, genellikle insanların yüz, boyun, kolları, elleri ya da el parmaklarında; genellikle bir tane, bazen birden fazla yara çıkar. Şarbon sporları solunduğunda genellikle ateş, boğaz ağrısı, halsizlik, yorgunluk, öksürük gibi nezle, grip benzeri belirtiler ortaya çıkar. Sonrasında ise şiddetli solunum yetmezliği ortaya çıkabilir. Sindirim sistemi Şarbonu ağızdan barsaklara kadar herhangi bir yerde ortaya çıkabilir. Ağız ve boğazda Şarbon olduğunda yüksek ateş, boğaz ağrısı, yutma güçlüğü şikayetleri olabilir. Barsak Şarbonu ateş, titreme, karın ağrısı, bulantı, iştahsızlık, kusma ve kanlı ishal gibi şikayetler içerir. Ayrıca, Şarbon’un vücutta yayılması nedeniyle menenjit ve bakterinin yayılması nedeniyle şok da gelişebilir ve her ikisi de çok ölümcüldür.
Kişi hangi durumda Şarbon olduğundan şüphelenmelidir?
Şarbon olduğu kesin ya da şüpheli bir hayvanla temas eden, böyle bir hayvanın et ya da et ürünlerini yiyen, böyle hayvanların olduğu duyurulan bir bölgeye ziyaret eden kişilerde yukarıda sayılan Şarbon belirtilerinden biri ya da birkaçı ortaya çıkarsa, hemen bir sağlık kurumuna başvurulmalıdır.
Şarbon’un tanısı nasıl konur?
Şarbon hastalığının tanısı hastalıklı vücut bölgesinden alınan balgam, deri, dışkı gibi örneklerde ve kanda yapılan laboratuvar incelemeleriyle konur. Bu tetkikler ülkemizdeki laboratuvarlarda yapılabilmektedir.
Şarbon’un tedavisi nasıldır?
Dünyada Şarbon’a bağlı hastalıkların yüzde 95’i deri Şarbonu’dur. Deri Şarbonu kendiliğinden düzelebilir, ancak tedavi edilmediğinde her 10 deri Şarbonu hastasından 2’si ölebilir. Solunum yoluyla bulaşan Şarbon’da tedavi edilmeyen her 10 hastadan yalnızca 1 tanesi hayatta kalmakta, tedaviye rağmen ise her 10 hastanın ancak yarısı iyileşebilmektedir. Sindirim sistemi Şarbonu tedavi edilmediğinde her 10 hastanın yarısından fazlası ölürken, tedavi ile yarısından fazlası hayatta kalmaktadır. Tedavinin temeli uygun antibiyotiklerdir. Bununla birlikte, hafif deri Şarbonu dışındaki Şarbon hastalarının yoğun bakım bölümünün olduğu sağlık kurumlarında tedavi ve takip edilmesi gerekir.
Çalışanlar Şarbon’dan nasıl korunabilir?
Korunmanın ilkeleri Şarbon taşıyan herhangi bir şeyin ya da canlının çalışma alanında bulunmasına izin vermemek; Şarbon bulaşma olasılığı olan herhangi bir şeye deri, solunum, sindirim, kan yoluyla teması önlemek; yüksek riskli çalışanlara Şarbon aşısı uygulamaktır.
Şarbonlu et görünüşünden anlaşılır mı?
Kesim sırasında ya da ölüm muayenesinde kanının pıhtılaşmaması ya da siyah renkte olması dikkat çekebilir, ancak kesin tanı için laboratuvarda test yapılması gerekir. Market, kasap, şarküteri gibi yerlerdeki etlerin Şarbon olup olmadığını görünüşünden anlamak ise mümkün değildir.
Etleri pişirmek Şarbon sporlarını etkisiz hale getirir mi?
Şarbon sporları 30 dakika boyunca kaynatıldığında aktifliğini yitirmektedir. Genel olarak, etleri, içinde kırmızı bölüm kalmayıncaya kadar pişirmenin yeterli olduğu kabul edilir. Ancak, kıyma ile pirzola, biftek ile kuşbaşı, kuzu eti ile sığır eti aynı sürede pişmediğinden dolayı, etin her noktasının 30 dakika kaynaması için etin tamamının ocakta ne kadar süre tutulması gerektiğini standart olarak söylemek mümkün değildir. Kızartma, mangal, kebap, mikrodalga gibi pişirme yöntemlerinde ise etin tam pişmemiş yerleri sıklıkla kalmaktadır. Bu yüzden, Şarbon açısından, gıda güvenliğinden kuşku duyulan bir kaynaktan et, et ürünü, et yemeği alınmamalı, temas edilmemeli, çiğ ya da pişmiş de olsa tüketilmemelidir.
Şarbonlu hayvanın süt ya da süt ürünlerini yemek tehlikeli midir?
Etten farklı olarak, Şarbonlu hayvanın sütüne bakteri karışması beklenen bir durum değildir. Böyle çok nadir vaka bildirilmiştir. Ayrıca, uygun pastorizasyon ya da yukarıda anlatılan süredeki kaynatma işlemi ile sütteki bakteriler yok edilebilir. Bu yüzden, genel olarak süt ve süt ürünlerinden kuşkulanmaya gerek yoktur. Ancak, ilke olarak, Şarbonlu olduğu bilinen ya da kuşku duyulan bir hayvanın süt ya da süt ürünleri çiğ ya da pişirilerek de olsa tüketilmemelidir.
Dezenfektanlar Şarbon sporlarını ortamdan arındırmak için faydalı mıdır?
Gündelik yaşam ya da iş pratiklerinde kullanılan dezenfektanlar Şarbon sporlarına karşı etkisizdir. Şarbonun yüzeylerden ya da ortamlardan arındırılması için özel dezenfektanlar, yüksek yoğunlukta kullanılır.
Şarbon aşısı kimlere yapılmalıdır?
Hayvanlara uygulanan aşılar çok etkilidir, ancak insanlarda hastalık yapabildiği için insanda bu aşı uygulanmaz. İnsana uygulanan aşıda ise, ilk doz olası etkilenme riski tespit edildiğinde, kalan dozlar ilk dozdan 1ve 6 ay sonra yapılır. Altıncı aydaki 3. dozdan sonra, kişi korunuyor kabul edilir ve şarbona maruz kalma riski olan bölgelerde ve işlerde çalışabilir. Bağışıklığın sürmesi için 12. ve 18. aylarda, daha sonra da yıllık olarak rapel dozları önerilir. Bu yüzden, aşı, pratikte pek kullanışlı değildir ve yalnızca riskli gruplara yapılmasında fayda vardır. Bu gruplar arasında laboratuvarda doğrudan mikroorganizma ile çalışanlar; hayvan derisi veya tüyleri ile çalışanlar; hastalığın sık görüldüğü coğrafyada, Şarbon bulaşma ihtimali yüksek hayvan/hayvan ürünleri ile uğraşan kişiler; bakteriye maruz kalma riski yüksek veya biyolojik silah olarak kullanımı olası bölgelerde görevlendirilecek askeri personel sayılabilir. Ayrıca, Şarbon bulaşmış kişilere de uygun antibiyotikler ile birlikte 4 hafta içinde 3 doz Şarbon aşısı önerilmektedir.
Şarbon bildirimi zorunlu bir hastalık mıdır?
Evet, şarbon bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar arasındadır..