Kuduz, merkezi sinir sistemini etkileyen ölümcül bir viral enfeksiyondur. Hayvanlardan insanlara geçen bir hastalıktır ve çoğunlukla ısırık veya tükürük yoluyla bulaşır. Kuduz aşısı, bu virüse karşı etkili koruma sağlayan en etkili korunma yöntemidir. Aşı, toplam 4 dozdan oluşur. Virüse maruz kalanlar ve virüse maruz kalma riski yüksek olanlara uygulanır. Aşı takvimi kişinin durumu ve riskine göre değişkenlik gösterir. Kuduz aşısı tüm yaş grupları için tam koruyucu ve güvenlidir. Kayda değer bir yan etkisi yoktur ancak aşı sonrasında enjeksiyon yerinde ağrı, ateş, bulantı ve halsizlik gibi hafif yan etkiler görülebilir.
İçindekiler
Kuduz, hayvanlardan insanlara bulaşan ve merkezi sinir sistemini etkileyen bir virüstür. Genellikle havan ısırık ve tükürüğü yoluyla bulaşır. Tedavi edilmezse felç ve ölümle sonuçlanır. Ölüm öncesi kafa karışıklığı, anormal davranışlar, halüsinasyonlar, hidrofobi (su korkusu) ve uykusuzluk gibi belirtiler görülür. Semptomlar virüse maruz kaldıktan günler veya haftalar sonra ortaya çıkabilir
Kuduz aşısı, kuduz enfeksiyonundan korunmanın en önemli yöntemidir. Kuduz olan bir hayvana maruz kalanlara ve kuduz virüsü ile enfekte olma riski yüksek kişilere uygulanır. 1885 yılından sonra dünya genelinde uygulanmaya başlanmıştır. Kuduz aşısı, toplam 4 dozdan oluşur ve 10 yıl koruma sağlar. Sonrasında her 10 yılda bir tekrarlanır. (1)
Kuduz aşısını, 1885 yılında Louis Pasteur icat etti. Bu icat için 4 yıl boyunca, tavşanlar ve köpekler üzerinde yoğun çalışmalar yaptı. Aşıyı ilk kez, kuduz bir köpek tarafından ısırılan 9 yaşındaki bir çocukta denedi. Bu deneme bağışıklık geliştirmede başarılı oldu ve aşı, tüm dünya genelinde hızla benimsendi.
Hem virüse maruz kalan hem de maruz kalma riski yüksek olan kişilere kuduz aşısı uygulanır. Bu virüs aşılanmamış kişilere bulaştığında hastalık gelişerek beyin iltihabına neden olur. Bu da felç veya ölümle sonuçlanır. Bu nedenle, kuduz aşısının ve diğer tıbbi önlemlerin erken dönemde yapılması hayati önem taşır. (2)
Bunların dışında, kuduz bir hayvan ile temasında evcil hayvanlara da virüs bulaşabilir. Evcil hayvanlardan da insana bulaşma riski çok yüksektir. Bu riski düşürmek ve hastalıktan korunmak için evcil hayvanların da aşılanması gerekir. (3)
Kuduz aşıları tüm yaş grupları için güvenlidir. Hastalık semptomları gelişmeden müdahale edilmesi çok önemlidir. Kuduz ya da kuduz riski taşıyan aşısı olmayan bir hayvan tarafından ısırılan kişilere, ısırılma olduktan sonra en kısa sürede (mümkünse ısırılma günü) ilk doz aşı yapılmalıdır. İlk doz aşı ve immun globulini yapıldıktan sonra 3., 7. ve 14. günlerde birer doz aşı daha yapılır. Virüse maruz kalma riski yüksek olan kişilerin çok daha önce aşılanmaları önerilir.
Daha önce hiç aşılanmamış kişilere, ısırılma günü, 3, 7 ve 14. günler olmak üzere toplam 4 doz aşı uygulanmalıdır. Aşı geçmişi olan kişilerde ise virüse maruz kalınması durumunda 2 doz aşı daha yapılması yeterli olacaktır. Ancak aşı dozu konusunda son kararını yetkili doktor verecektir.
Kuduz aşıları devlet hastanelerinde, aile hekimliklerinde, sağlık ocaklarında ve acil servilerde yaptırılabilir. Aşı eczanelerde satılmaz, devlet tarafından karşılanır.
Kuduz tedavisi mutlaka virüse maruz kalındığı gün başlamalıdır. Aşı öncesi, yaranın bulunduğu bölge temizlenir ve kuduz serumu verilir. Sonrasında ise ilk doz aşı uygulanır. Devamında 3, 7, ve 14. günler olmak üzere toplam 4 doz yapılır. Aşılama günü gününe yapıldığında başarı oranı neredeyse %100’dür. (4)
Kuduz aşısı, 2 yaşından küçük çocuklarda uyluğun ön yüzüne yapılır. Yetişkinlerde kol kasının içine enjekte edilir. Kalça ve karın çevresine kesinlikle aşı uygulaması yapılmaz.
Tek doz aşı ile yaşam boyu bağışıklık sağlamak mümkün değildir. Etkinlik süresi ise kişinin bağışıklığına bağlıdır. Genellikle kuduz aşısının koruyuculuk süresi 3 ila 10 yıl arasında değişir.
Kuduza yakalanma riski yüksek olan kişilere, antikor düzeylerine bakarak her 3 ila 5 yılda bir 1 doz pekiştirme aşısı önerilir. Kuduza maruz kalma riski taşımayan ancak aşı yaptırmak isteyenler için ise her 10 yılda yineleyebilir.
Kuduza yakalanma riski yüksek olan bazı meslek grupları ve kişiler, önlem amaçlı kuduz aşısı yaptırabilir:
Aşı takvimi; hangi aşının hangi tarihte yapılmasını gerektiğini gösteren bir planlamadır. Bazı aşılarda bir doz yeterli iken bazı aşılar için daha fazla doz uygulanmasına ve pekiştirme dozlarına ihtiyaç vardır. Kuduz aşısında ilk dozun verildiği günden sonra 3., 7. ve 14. günlerde bir doz daha aşı yapılır. Bu aşılama kürü toplam 4 dozdan oluşur.
İlk aşı sonrasında, aşının yapıldığı sağlık kuruluşundan aşı kartınızı alabilirsiniz. Uygulanan her doz aşı, bu karta mutlaka işlenmelidir. Bu nedenle, görevli sağlık personelinden kartınızı mutlaka isteyiniz.
Kuduz aşısının en yaygın yan etkileri; enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik ve kaşıntıdır. Baş ağrısı, mide bulantısı, karın ağrısı, kas ağrıları veya baş dönmesi de gözlemlenebilir. Takviye dozlardan sonra kurdeşen, eklemlerde ağrı veya hafif ateş olabilir. Nadiren görülen şiddetli yan etkiler ise; baş dönmesiyle birlikte gelen kulak çınlaması, görme bozukluğu ve bayılmadır. Aşı sonrası bu belirtiler görülürse mutlaka bir doktora görünmelisiniz.
Kuduz aşısının yan etkileri, çoğunlukla kısa süreli ve hafif şiddettedir. Bu etkilerden biri de enjeksiyon yerinde görülen ağrıdır. Kısa bir zaman sonra kendiliğinden geçer.
Kaynaklar ve Referanslar:1- Rabies VIS - CDC,2- Vaccination - Rabies - NHS,3- Rabies Vaccine - Medline Plus,4- Rabies Vaccine (Intramuscular Route),5- Rabies vaccine and rabies immunoglobulin - WHO
YAZIYI PAYLAŞ