Spor dünyasının parlayan yıldızları, yıllar içinde bilinçli ya da bilinçsiz olarak karıştıkları doping vakalarıyla da gündemde oldular. Pek çoğu, yasaklı performans arttırıcı ilaçların kullanımı neticesinde “dopingli” olarak etiketlendiler.
Günümüzde, yasaklı maddelerin yanında yepyeni bir tehdit daha var.– teknoloji dopingi?
Teknoloji dopingi, spor malzemeleri kullanarak haksız rekabet avantajı elde etmek olarak tanımlanmaktadır. Sporcuya haksız avantaj sağlayan özelliklere sahip herhangi bir ekipmanı ifade eder.
Heriot-Watt Spor Bilimi ekibi kısa süre önce teknoloji dopinginin rekabetçi sporlar için en son tehdit mi yoksa sporcular için iyi bir haber mi olduğunu araştırdı.
Yüksek profilli bir teknoloji doping olayı ayakkabı şeklinde öne çıkmıştır. Nike tarafından patentli, karbon fiber plaka teknolojisi, son on yılda ortaya çıkan ve koşu performansını iyileştirdiği kanıtlanmış bir yeniliktir. Ayak parmaklarını düz tutar ve ayakkabı köpüğünün daha hızlı yoğunlaşmasını ve şişmesini sağlar, her iki özellik de koşucu için daha az enerji kaybı sağlar.
Rio 2016 Yaz Olimpiyatları’ndaki altı maraton madalyalı sporcunun tamamı bu teknolojiye sahip ayakkabılar giyiyordu ve bu da Nike sponsorluğundaki sporcuların haksız bir avantaja sahip olduğu endişelerine yol açtı. Dahası, bu yeniliğin piyasaya sürülmesinden bu yana tüm dünya rekorları kırıldı. Sonuç olarak, World Athletics, tabanı 40 mm’den fazla olan ayakkabıları yasakladı ve Nike’ın bu düzenlemelere uygun bir versiyon yayınlamasını istedi.
Ancak Heriot-Watt Spor Bilimi ekibi Digital Journal’a teknik dopingin net bir konu olmadığını ve neyin teknoloji dopingi olarak sınıflandırıldığı konusunda pek çok tartışma olduğunu açıkladı.
Teknoloji dopingi büyüyen bir tehdit mi?
Teknoloji dopingi ilk olarak 2006 yılında Dünya Anti-Doping Ajansı (WADA) tarafından potansiyel bir tehdit olarak kabul edildi ve o zamandan beri bir dizi dikkat çekici vaka oldu. Özellikle Pekin 2008 Yaz Olimpiyatları, özellikle yüzme branşında teknik bir doping sorununa sahne oldu. Yarışan yüzücülerin çoğu, hızı yaklaşık %4 artıran Speedo LZR mayolarını giydi. Hatta bazı yüzücüler mayo giymek için sponsorlarından vazgeçtiler. Sonuç olarak, 25 dünya rekorunun 23’ü kırıldı.
Paralimpik sporcular, geliştirilmiş ve modifiye edilmiş protez uzuvlar nedeniyle teknoloji doping skandallarına da bulaştılar. Ampute Paralimpik sporcular, rekabet edebilmek için protez uzuvlarına ihtiyaç duyarlar, bu nedenle bu protezlerin kendileri bir sorun değildir – ancak onları değiştirmek ve geliştirmek ciddi sorunlar oluşturabilmektedir.
Teknoloji dopingine potansiyel olarak örnek teşkil eden protez sorunu, paralimpik atlet Blake Leeper‘ın 2021’de paralimpik olmayan sporculara karşı yarışmasına izin verilmemesiyle gündem olmuştu. Dünya Atletizm Birliği (WA), Spor Tahkim Mahkemesi’ne Leeper’ın protez bacaklarının WA’nın Teknik Kuralları Kural 6.3.4 uyarınca, koşuculara karşı “mekanik yardım” avantajı olarak kabul edilmiştir.
Teknoloji dopinginin geleceği
2006 yılında, spor dopingi konusundaki danışmanlığının ardından WADA, teknoloji dopingi potansiyelini bir tehdit olarak kabul etti, ancak teknoloji dopingi ile mücadele süreçlerini henüz yönetemiyor – bunun yerine bağımsız spor kuruluşlarına bırakıyor. Sporcuların performansını artıran belirli malzemelerin veya ekipmanların yasaklanmasını tavsiye edilmektedir..
Heriot-Watt Spor Bilimi ekibinin araştırması, genellikle, Nike’ın karbon fiber plakaları ve Speedo LZR mayoları gibi profesyonel bir spor müsabakasında zaten kullanıldıktan sonra ekipman yasaklarının geldiğini ve bunun önlenmesini zorlaştırdığını açıklıyor. ilk etapta sporun ruhunu da etkileyen bir durum söz konusudur.
Sporcular yasaklı etken madde testlerine tabi tutuldukları için geleneksel olarak ilaç dopingini önlemek daha kolaydır.
Performans arttırıcı ekipman, sporcular ve takımlar için mevcut olan kaynaklarla doğrudan olarak bağlantılıdır. ABD, İngiltere, Almanya ve Fransa gibi yüksek imkanlı ülkeler tüm zamanların Olimpiyat madalya tablolarına öne çıkmaktadırlar.
Bu ekonomiler, dünya sahnesinde başarıya dönüşebilecek daha iyi teknolojilere ve donanıma erişime de sahiptirler.
Bir de çizgiyi nereye çekeceğimiz sorusu var.
Bilim ve teknoloji, yıllar içinde sporu birçok yönden geliştirdi ve uygulamadaki yenilikler, sporcuların teknik doping olarak tespit edilemeden performanslarını artırıyor. Bazı seçkin spor müsabakalarında giyilebilir teknolojiye izin verilmektedir.
Günün sonunda, teknolojik ürün kullanan sporcuların, onlara sahip olmayanlara göre bir avantaj sağladığı iddia edilebilir.
Sonraki adımlar
Yaz Olimpiyatları geçmişteki birçok teknolojik doping tartışmasına sahne olduğundan, teknoloji dopingi şüphesiz Paris 2024 Yaz Olimpiyatları ve Paralimpik Oyunları’nda bir konuşma konusu olacaktır. Nike, yakın zamanda karbon fiber kaplama içeren ancak mevcut düzenlemelere uygun Alphafly ayakkabısını piyasaya sürdü. Bu tarz yenilikler devam ederken, gelecekte teknoloji dopinginin nasıl ele alınacağını görmek ilginç olacaktır.
Heriot-Watt Spor Bilimleri ekibinin incelemesi, geleneksel dopingin aksine, sporda teknik dopingin gri bir bölge olduğu sonucuna varıyor. Bazı ekipmanların sporcuların performansını artırabileceği açık, ancak spordaki bilimsel ve teknolojik yeniliklerin amacı bu değil mi? Ve basitçe sporcuları geliştirmek ile performanslarını makul ölçülerin ötesinde geliştirmek arasındaki çizgiyi nerede çekeceğiz? Spor bilimcileri ve spor bilimlerinin kademeleri, atletik performansın araştırılmasına ve geliştirilmesine adanmıştır ve bu, teknolojik geliştirmeleri de içerebilir. Teknoloji dopingi spordan kaldırılacaksa, yönetim organları neyin hile sayıldığını ve neyin basitçe yenilik ve iyileştirme olduğunu belirlemelidir.