Ortaokul 2.Sınıf (6.SINIF) ==> 2. Ünite: Kuvvet ve Hareket ==> Bileşke Kuvvet
Kazanımlar
6.2.1. Bileşke Kuvvet
Önerilen Süre: 8 ders saati
Konu/Kavramlar: Kuvvetin özellikleri (yön, doğrultu, büyüklük), bileşke kuvvet (net kuvvet), aynı doğrultulu ve aynı yönlü kuvvetlerde bileşke kuvvet, aynı doğrultulu ve zıt yönlü kuvvetlerde bileşke kuvvet, dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler
220.127.116.11. Bir cisme etki eden kuvvetin yönünü, doğrultusunu ve büyüklüğünü çizerek gösterir.
18.104.22.168. Bileşke kuvveti açıklar.
22.214.171.124. Bir cisme etki eden birden fazla kuvveti deneyle ve çizimle gösterir.
126.96.36.199. Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetleri, cisimlerin hareket durumlarını gözlemleyerek keşfeder ve karşılaştırır.
KONU: Bileşke Kuvvet
Kuvvet nedir
Cisimleri hareket ettiren, hareket eden cismi durduran, hareket yönünü değiştirebilen, cisimlerin şekillerini değiştirebilen etkiye kuvvet denir. Kuvveti göremeyiz, sadece etkilerini hissedebiliriz. Kuvveti defterde, yazı tahtasında gösterebilmek için ok (→) işareti yerleştirilir. Okun uzunluğu kuvvetin büyüklüğünü gösterir.
Kuvvetin Temel Özellikleri nelerdir
Kuvveti belirleyen dört temel özelliği vardır.
1. Uygulama Noktası: Kuvvetin uygulandığı cisimdir.
2. Doğrultusu: Kuvvetin yönü ve zıttı doğrultusunu verir.
3. Yönü: Kuvvetin hangi yönde olduğunu belirtir. Harita üzerinde kullanılan yönlerle aynıdır.
4. Şiddeti(Büyüklüğü): Kuvvetin dinamometre ile ölçülen büyüklüğüdür.
|Kuvvetin Gösterilmesi|
Kuvvetle yaptığımız işlere örnekler
▪ Topa vururken,
▪ Kitabı açarken,
▪ Camı kırarken,
▪ Musluğu çevirirken,
▪ Meyveyi soyarken kuvvet uygulanır.
Newton nedir
Kuvvetin birimi Newton'dur. Kısaca N harfi ile gösterilir.
Gösterilmesi F veya F1 , F2 ... şeklindedir. Birden fazla kuvvet varsa 1.kuvvet olduğunu belirtmek için F1, 2.kuvvet olduğunu belirtmek için F2 şeklinde isimlendirilir.
|Büyüklük||Kuvvet|
|Sembolü||F veya F1, F2 ...|
|Birimi||N (Newton)|
Not: Kuvvet sembolü olarak kullanılan F, İngilizce kuvvet kelimesi olan "Force" kelimesinin baş harfidir.
Dinamometre nedir
Kuvvet ölçen araca Dinamometre denir. Dinamometre cisimlerin esneme özelliğinden yararlanılarak yapılmıştır. Dinamometre içinde esnek bir yay bulunur. Dinamometredeki yaydaki uzama miktarı dinamometreye asılan cismin ağırlığı ile doğru orantılıdır.
Örnek 10 Newton'luk kuvvet ile 1 cm uzama meydana geldi ise, 20 N'luk kuvvetle 2 cm uzama gerçekleşir.
Ölçülecek kuvvetin büyüklüğüne uygun dinamometre seçilmelidir. Ölçüm aralığı 0-10 N olan dinamometre ile en fazla 10 N'luk kuvvet ölçülebilir.
Dinamometre ile ölçülecek kuvvet büyük ise dinamometrenin kalın (sert) yaydan yapılmalıdır. Ölçülecek kuvvet hassas ölçülmesi için de ince (yumuşak) yay kullanılmalıdır.
|Dinamometre|
Kuvvetin Yönü ve Doğrultusu
Kuvvetin yön, doğrultu, büyüklük ve başlangıç noktası belirtilmelidir.
Yön ve doğrultu aynı değildir. Yön tek, doğrultu çift taraflıdır. Kuzey yön, kuzey-güney ise doğrultudur.
Bileşke Kuvvet nedir
İki ya da daha fazla kuvvetin bir cisme yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete Net kuvvet (Bileşke Kuvvet) denir. Bileşke kuvvet R sembolü ile gösterilir.
Bileşke kuvvet nasıl bulunur
a- Aynı yöndeki kuvvetlerin bileşkesi: Bir cisme etki eden doğrultuları ve yönleri aynı kuvvetlerin bileşkesini bulmak için kuvvetler toplanır. Cisim, bileşke kuvvetin yönünde hareket eder.
|Bileşke Kuvvet (R)= F1 + F2|
Örnek: Bir cismine aynı yön ve doğrultuda 5N ve 3N luk kuvvetler etki ediyor.Cismin hareket yönü ve cisme etkiyen net kuvvet nedir?
|1.kuvvet (F1)||2.kuvvet (F2)||Net kuvvet (R)|
|Doğrultu||Doğu-Batı||Doğu-Batı||Doğu-Batı|
|Yön||Batı||Batı||Batı|
|Büyüklük||5 N||3N||8 N|
R= F1 + F2 = 4N +3N = 7N ( Net kuvvet 8N dur.)
b- Zıt yöndeki kuvvetlerin bileşkesi: Bir cisme etki eden doğrultuları aynı yönleri zıt ise, kuvvetlerin bileşkesini bulmak için kuvvetler çıkarılır. Bileşke kuvvetin yönü büyük kuvvetin yönüdür. Cisim, büyük kuvvetin yönüne doğru hareket eder.
|Bileşke Kuvvet (R)= F1 - F2|
Örnek: Bir cismine aynı doğrultuda ve zıt yönde 5N ve 3N luk kuvvetler etki ediyor. Cismin hareket yönü ve cisme etkiyen net kuvvet nedir?
|1.kuvvet|
(F1)
|2.kuvvet|
(F2)
|Net kuvvet (R)|
|Doğrultu||Doğu-Batı||Doğu-Batı||Doğu-Batı|
|Yön||Doğu||Batı||Doğu|
|Büyüklük||5 N||3N||8 N|
R= F1 - F2 = 5N -3N = 2N ( Net kuvvet 2N dur.)
Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler
a-Dengelenmiş kuvvet: Bileşkeleri sıfır olan kuvvetlere dengelenmiş kuvvetler denir. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olan cisim ya hareketsizdir, ya da sabit süratle hareket eder.
|Dengelenmiş Kuvvet|
b-Dengelenmemiş kuvvet: Bileşkeleri sıfırdan farklı olan kuvvetlere dengelenmemiş kuvvetler denir. Cismin hareket yönü ile dengelenmemiş kuvvet aynı yönde ise cismin sürati artar, zıt yönde ise azalır.
|Dengelenmemiş Kuvvet|
Örnek Sorular
Soru 1: Aşağıdaki durumların hangisinde dengelenmiş, hangisinde dengelenmemiş kuvvet vardır?
- Ağaçtan düşen elma
- Masada duran kalem
- Durağa yaklaşan otobüs
- Havaya fırlatılan top
- Duvarda asılı tablo
- Yokuş aşağı inen bisiklet
Cevaplar
Ağaçtan düşen elma Dengelenmemiş kuvvet (Sürat artar)
Masada duran kalem Dengelenmiş kuvvet (Sürat sıfır)
Durağa yaklaşan otobüs Dengelenmemiş kuvvet (Sürat azalır)
Havaya fırlatılan top Dengelenmemiş kuvvet (Sürat azalır)
Duvarda asılı tablo Dengelenmiş kuvvet (Sürat sıfır)
Yokuş aşağı inen bisiklet Dengelenmemiş kuvvet (Sürat artar)
Soru 2:
Şekilde verilen kuvvetlerle ilgili olarak;
a- Kuvvetlerin bileşkesi nedir?
b- Cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde midir?
c- Durmakta olan cisim kuvvatlerin etkisinde nasıl hareket eder?
d- Bu kuvvetleri dengelemek için hangi yöne kaç Newton eklenmelidir?
Cevap:a- Kuvvetler aynı yönde oldukları için
R= F1 + F2R= 3N + 7N = 10 N Doğu
b- Net kuvvet sıfır olmadığı için dengelenmemiş kuvvettir.
c- Duran bir cisme kuvvet etki ettiği zaman cisim kuvvetin yönünde hızlanır.
d- Bu kuvvetleri dengelemek için Net kuvvetin zıt yönünde ve aynı büyüklükte kuvvet eklenmelidir.
10 N Batı
Soru 3:
Şekildeki K cismi durmakta, L cismi ise sabit süratle hareket etmektedir.
K ve L cisminin dengelenmiş veya dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde olduğunu belirtiniz.
Cevap:
K cismi durduğu için dengelenmiş kuvvettir.
L cismi sabit süratle hareket ettiği için dengelenmiş kuvvettir.
Diğer Konular
- Bileşke kuvvet konusu ile ilgili etkinlik için tıklayınız.
- Bileşke kuvvet konusu çözümlü sorular için tıklayınız