GHUNEKHO Savsır Özbay
Çerkes sözcüğü milattan önceki devirlerden beri bir çok toplum tarafından kullanılmaktadır.
Yunan eski tarihçisi Herodot, Çerkeslerin kollarını şöyle sıralar: Meot, Aspugianis, Sandi, Serset, Sirkas ve Giges. Atrabon ise, Çerkeslerden bahsederken Herodot gibi Sirkas vesindlerden bahseder. Diğer yazarlardan Homer ise Trer, Serakes ve Sirakesleri bir soyun fertleri olarak Avrupa’nın en eski kavimlerindendir, der.
Tarihçi Jubain Ville ise, Herodot zamanında Serakeler Hintlilerden sonra dünyanın en büyük milletidir derken, Strabon, M.Ö. 2000 yıl önce Serakelerin Yunanistan’ı istila ettiklerini yazar. Jubain Ville, eski çağın en ünlü şair ve şarkıcısı Orfe ila Linos için Serakelerdendir demektedir.
Görüldüğü gibi Çerkesler biraz değişiklikte olsa da Çerkes adıyla anılmaktaydılar. Strabon Çerkeslere Serset, Kerket, Kirke, Türkler yakın tarihlerden itibaren Çerkez, Avrupalılarda Kirkes diye tanımlamakta ve tanımaktadırlar.
Çerkes sözcüğündeki ”ç” sesi Yunanca’da olmadığından ”s” olarak söylenmiş ve yazılmıştır.
Sözcükleri Adige diliyle ele alırsak;
Kirkas; Avrupalıların söyleyişi Kir-Latince efendi, bey Kas-Adigelerin tarihsel isimlerinden
Kir-kas, efendi Kas, Kasların efendisi, Kas efendileri, beyleri, liderleri anlamında kullanılmıştır.
Çerkes, günümüzde söylenişi:
Çer, Acemce asker
Kes, kesmek
Çer-kes, asker kesen anlamında. Bazı yorumcular Çerkes’i buna bağlarlar.
Ancak, Che-cher, tohum, öz, çekirdek anlamında
Khes, Kas sözcüğünün kesin söyleniş şekli. Bundan da Kasların özleri, Kasların önderleri anlamında ve Kirkas ile eş anlamlıdır.
Serkes, Arap ve Yunanlarca söylenişi:
Ser, Adigece koşan anlamında ve ”s” sesi ”sş” karışımıdır.
Kes, Kas‘ın keskin söylenişi. Ser-kes, koşan Kaslılar, Kasların önderleri, yol göstericileri anlamındadır.
Adigelerden Abzeghler, Çerkes veya Çerces tabirlerini kullanırlar. Anlamı Kirkas ve Çerkesle eş anlamlıdır. Kabardeyler ise Şerces derler ki,
Sher–koşan, Ces–süvari, jokey, Sherces‘te koşan atlı anlamındadır.
Çerkes sözcüğü görüldüğü gibi genellikle Kasların efendileri, liderleri anlamındadır. Çerkes sözcüğü yıllardan beri kullanılmasına karşın İslam diniyle birlikte daha çok kullanılmaya başlamıştır. İslam ordularının Kafkasya’da ilk tanıdıkları Adige ve Abhazlar olmuştur. Bazı dinciler ismin Araplar tarafından verildiğini söylerlerse de Adige anlamlı ve Adigece’den başka bir şey değildir.
Günümüzde Çerkes sözcüğü Karaçay-Çerkesya için kullanılmaktadır. Bunun dışında anavatandakiler bölge veya kabile isimleriyle anılmaktadırlar. Adigelerin güzel bir tabiri vardır, Çerkes Kafkassız, Kafkas’ta Çerkessiz yapamaz. Bu güzel deyimin sahipleri dün olduğu gibi bu günde bir arada ulusallıklarını korumak zorundadırlar. Bu sadece Kafkasya’da yaşayanların sorunu değil, sürgündeki bizlerinde en büyük sorunudur.