“Ben normal olanı yaptım. Daha fazlasını yapabilirdim. Bu pişmanlık beni ölene kadar takip edecek”
Kod adı: ‘Jolanta’.
Asıl adı: Irena Sendlerowa.
15 Şubat 1910 yılı, Polonya doğumlu.
Polonya yeraltı direniş örgütü Zegota üyesi.
Gestapo tarafından tutuklanarak aylarca işkence gördüğü Pawiak Hapishanesi’ne atıldı. Zegota tarafından Alman gardiyanlara ödenen rüşvet sayesinde kolları ve bacakları kırık, bilincini kaybetmiş vaziyetteyken atıldığı odunluktan sağ kurtuldu.
Suçu: II. Dünya Savaşı'nda Almanya'nın Polonya'yı işgali sırasında yaklaşık 2500 Yahudi çocuğunu kurtarmak.
* * * * * * *
Anne, ağlayan çocuğunu kucaklayıp hızlıca oradan uzaklaşan hemşireye çaresizce seslenir:
-Söz ver bana, çocuğum yaşayacak!
-Sana bu sözü veremem. Ancak seninle kalırsa kesin öleceğine dair söz verebilirim.
Varşova Gettosun'da tifo salgını vardır. Katolik olan hemşire Jolanta, bu hastalıkla mücadele için görevlidir. Bir başka deyişle, Zegota Örgütü Çocuk Bölümü Başkanı İrena Sendlerowa, Holokost'a karşı direniş gösteriyordur aslında.
Getto'da yaşayan Yahudi çocuklarını oradan gizlice kaçırmak için akla hayale gelmeyen yollara başvurmuştur. Çoğu zaman tıbbi aletleri taşımak için kullandığı çantasının içinde bir bebecik vardır. Bazen de ambulansta, sedyenin altında, içi malzeme dolu el arabalarında, sırtındaki çuvalda, geçici olarak bıraktığı kanalizasyon borularında, yer altı tünellerinde, ceset torbalarında… Zavallı bebeklerin ağlamasını ise, yanında özel olarak eğittiği köpeklerin havlama sesinin arkasına saklamıştır. Daha sonra onları Hıristiyan ailelere ve kiliseye emanet etmiştir. Bu çocukların isimlerini de sigara kâğıtlarına yazıp cam reçel kavanozlara yerleştirerek belirlediği bir ağacının dibine gömerek kayıt altına almıştır. Savaş sonunda örgüt tarafından, hayatta olan ailelere çocukları teslim edilmiştir. Anne ve babası gaz odalarında yaşamını yitirmiş olan 400 kadar çocuk ise Zegota üyelerinden Adolph Berman tarafından İsrail’e götürülmüştür. Kısacası bu ilke sahibi ve cesur kadın 2500 kadar çocuğun hayatını kurtarmıştır.
Bu kaçırmaca 1943 yılında Gestapo tarafından yakalanana kadar devam etmiştir. Kahraman kadın, gördüğü işkenceye rağmen çocukların ve ailelerinin isimlerini asla söylememiştir.
1965 yılında, Irena Sendler, İsrail Devleti tarafından, Holokost'a maruz kalan Yahudileri kurtarmak için hayatını riske atan gayri-Yahudilere verdiği onursal sıfat olan Uluslararası Dürüst (Chassidey Umot Haolam)’e layık görülmüştür.
2007 yılında Polonya Devlet Başkanı, İrena’yı Nobel Barış Ödülü’ne aday göstermiş, ancak ödül, iklim değişikliği ve küresel ısınmaya karşı çabaları nedeniyle ABD Başkan Yardımcılığını yapan Al Gore’a verilmiştir.
‘’Jolanta’’12 Mayıs 2008'de, 98 yaşında Varşova'da hayata gözlerini yummuştur.
“İkinci Dünya savaşından sonra insanlığın bazı şeylerin farkına vardığını ve bir daha asla yaşanmayacağını düşünmüştük. Oysa hiçbir şeyin farkına varılmamış. Din, etnik köken ve milliyetlere dayalı savaşlar hâlâ devam ediyor. Ancak her şey farklı olabilir; yeter ki sevgi, alçak gönüllülük ve hoşgörü bizlerle olsun”.
Irena Sendlerowa