Pulmoner Emboli Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Pulmoner embolinin semptomları arasında ani nefes darlığı, göğüste ve göğüs çevresinde ağrı ve öksürük bulunur. Bir kan pıhtısının neden olduğu pulmoner emboli, ciddi ancak tedavi edilebilir bir durumdur. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Pulmoner emboli nedir?
Pulmoner emboli, vücudun başka bir bölümündeki (genellikle bacak veya koldaki) bir pıhtı kan dolaşımında hareket ettiğinde ve akciğerin kan damarlarına yerleştiğinde ortaya çıkan akciğerde bir kan pıhtısıdır. Bu yüzden aynı zamanda akciğer embolisi olarak da bilinir. Bu, akciğerlere kan akışını kısıtlar, akciğerlerdeki oksijen seviyelerini düşürür ve pulmoner arterlerdeki kan basıncını artırır.
Bir damarda pıhtı oluşursa ve orada kalırsa buna trombüs denir. Pıhtı damar duvarından ayrılır ve vücudunuzun başka bir yerine geçerse buna emboli denir.
Pulmoner emboli hızlı bir şekilde tedavi edilmezse, kalp veya akciğer hasarına ve hatta ölüme neden olabilirler.
Ne kadar ciddidir?
Pulmoner emboli kendi kendine çözülebilir; uygun teşhis ve tedavi edildiğinde nadiren ölümcüldür. Ancak tedavi edilmezse ciddi olabilir ve ölüm dahil diğer tıbbi komplikasyonlara yol açabilir. Ayrıca, kalp hasarına ve pıhtının boyutuna bağlı olarak yaşamı tehdit edici olabilir.
Pulmoner emboli neden olur?
Pulmoner embolinin nedenleri arasında aşağıdakiler vardır:
- Kan vücudun belirli bir bölümünde (genellikle bir kol veya bacak) toplandığında ortaya çıkar. Kanın havuzlanması genellikle ameliyat veya yatak istirahati gibi uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra gerçekleşir.
- Ameliyat gibi prosedürlerde damarlar yaralandığında (özellikle pelvis, kalça, diz veya bacakta) bu durumla karşılaşılabilir.
- Kardiyovasküler hastalık (konjestif kalp yetmezliği, atriyal fibrilasyon ve kalp krizi dahil) veya felç gibi başka bir tıbbi durumun sonucu olarak ortaya çıkabilir.
- Kandaki pıhtılaşma faktörleri arttığında, yükseldiğinde veya bazı durumlarda azaldığında pulmoner emboli gelişebilir.
- Bazı kanser türlerinde veya hormon replasman tedavisi, doğum kontrol hapları alan bazı kadınlarda yüksek pıhtılaşma faktörleri ortaya çıkabilir.
- Kalıtsal koşulların bir sonucu olarak anormal veya düşük pıhtılaşma faktörleri ortaya çıkabilir.
Kimler risk altındadır?
Aşağıdaki insanlarda kan pıhtısı oluşma riski daha yüksektir:
- Yatak istirahati veya ameliyat nedeniyle uzun süre hareketsiz kalanlar
- Derin ven trombozu (DVT) veya pulmoner emboli gibi ailede bir kan pıhtılaşma bozukluğu geçmişi olanlar
- Kanser geçmişi varsa veya kemoterapi alınıyorsa
- Uzun süre oturuluyorsa
Pulmoner emboli geliştirme riski taşıyan kişiler şunları içerir:
- Motorlu taşıt, tren veya uçakla seyahat ederken uzun süre hareketsiz kalanlar
- Kalp yetmezliği veya felç geçmişi olanlar
- Aşırı kilolu veya obez olanlar
- Yakın zamanda bir damarda travma veya yaralanma geçirenler (muhtemelen yakın zamanda geçirilmiş bir ameliyat, kırık veya varis nedeniyle)
- Hamile olanlar veya önceki 6 hafta içinde doğum yapanlar
- Doğum kontrol hapları (oral kontraseptifler) veya hormon replasman tedavisi alanlar
- Santral venöz kateterlerin kol veya bacak yoluyla yerleştirilmesi
Bu risk faktörlerinden herhangi birine sahipseniz ve kan pıhtılaşması olduysa, lütfen doktorunuzla görüşün, böylece kişisel riskinizi azaltmak için adımlar atılabilir.
Pulmoner emboli belirtileri nelerdir?
Pulmoner emboli semptomları, pıhtının şiddetine bağlı olarak değişir. Pulmoner embolisi olan çoğu insan semptomlar yaşasa da bazıları yaşamaz. İlk belirtiler genellikle nefes darlığı ve kendinizi zorladığınızda kötüleşen göğüs ağrılarıdır. Kanlı balgam da belirtiler arasındadır.
Aşağıdaki belirtilere sahipseniz hemen tıbbi yardım almalısınız. Pulmoner emboli ciddidir ancak kolaylıkla tedavi edilebilir. Hızlı tedavi, ölüm şansını büyük ölçüde azaltır.
Belirtiler şunları içerebilir:
- Ani nefes darlığı (hareket halinde veya durulduğu esnada olabilir)
- Göğüs, kol, omuz, boyun veya çenede açıklanamayan keskin ağrı (ağrı, kalp krizi semptomlarına da benzer olabilir)
- Öksürük (bazen kanlı ve balgamlı da olabilir)
- Soluk, nemli veya mavimsi renkli cilt
- Hızlı kalp atışı (nabız)
- Aşırı terleme (hiperhidroz)
- Bazı durumlarda endişeli hessetme, baş dönmesi ve bayılma hissi
- Nefes alırken hırıltı
- Nefes alırken sırt ağrısı
Kan pıhtılaşması olması durumunda herhangi bir semptomun olmaması da mümkündür, bu nedenle risk faktörlerinizi doktorunuzla görüşmek en iyisidir.
Ne zaman doktora görünmeli?
Herhangi bir semptomunuz varsa, derhal tıbbi yardım almakta fayda vardır.
Pulmoner emboli nasıl teşhis edilir?
Pulmoner embolisi olan insanlar genellikle aşağıdaki testlerle tespit edilir:
- Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması
- Akciğer taraması
- Kan testleri (D-dimer testi dahil)
- Pulmoner anjiyogram
- Bacak ultrasonu (boya alerjisi nedeniyle röntgen çektiremeyen veya hastane odasını terk edemeyecek kadar hasta olan hastalarda kan pıhtılarının belirlenmesine yardımcı olur)
- Bacakların veya akciğerlerin manyetik rezonans görüntülemesi
Pulmoner emboli nasıl tedavi edilir?
Pulmoner emboli tedavisi tipik olarak, durumunuzun yakından izlenebileceği bir hastanede sağlanır. Tedaviniz ve hastanede kalış süreniz, pıhtının ciddiyetine bağlı olarak değişecektir.
Tıbbi durumunuza bağlı olarak, tedavi seçenekleri arasında antikoagülan (kan inceltici) ilaçlar, trombolitik tedavi, kompresyon çorapları ve bazen kan akışını iyileştirmek ve gelecekteki kan pıhtılaşması riskini azaltmak için ameliyat veya girişimsel prosedürler yer alabilir.
Antikoagülan ilaçlar
Çoğu durumda tedavi antikoagülan ilaçlardan (kan sulandırıcı olarak da adlandırılır) oluşur. Antikoagülanlar, kanın pıhtılaşma kabiliyetini azaltır ve gelecekteki kan pıhtılarını önler.
Antikoagülan ilaçlar arasında warfarin, heparin, düşük moleküler ağırlıklı heparin ve fondaparinux bulunur.
- Warfarin tablet şeklindedir ve ağızdan alınır.
- Heparin sıvı bir ilaçtır ve ilacı doğrudan damara veren intravenöz bir hat veya hastanede subkutan (deri altı) enjeksiyonlarla verilir.
- Düşük moleküler ağırlıklı heparin deri altına enjekte edilir. Günde bir veya iki kez verilir ve evde alınabilir.
- Fondaparinux günde bir kez deri altına enjekte edilen yeni bir ilaçtır.
Hastaya reçete edilen antikoagülan ilacı nasıl alacağı konusunda daha fazla bilgi verilecektir. Her ilaçta olduğu gibi, antikoagülanı nasıl ve ne zaman alacağını anlamak ve doktorun yönergelerine uymak önemlidir.
Reçete edilen ilaç türü, ne kadar süre kullanılması gerektiği ve ihtiyaç duyulacak gözlem takibi türü teşhisinize bağlıdır. İlaca verdiğiniz yanıtın yakından izlenebilmesi için doktorunuzla ve laboratuarla planlanmış tüm takip randevularınızı aksatmamalısınız.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Trombolitik tedavi
Doku plazminojen aktivatörü (TPA) dahil trombolitik ilaçlar pıhtıyı çözmek için kullanılır. Trombolitikler her zaman hastanın yakından izlenebileceği bir hastanede verilir. Bu ilaçlar, hastanın kan basıncının düşük olması veya hastanın durumunun pulmoner emboli nedeniyle kararsız olması gibi özel durumlarda kullanılır.
Varis çorapları
Kompresyon çorapları bacaklarda kan akışına yardımcı olur ve doktorun önerdiği şekilde kullanılmalıdır. Çoraplar genellikle diz boyu uzunluğundadır ve kanın birikmesini önlemek için bacakları sıkıştırır.
Varis çorabının nasıl, ne kadar süreyle ve nasıl muhafaza edileceği konusunda doktor tavsiyesi alınmalıdır. Varis çoraplarının zarar görmesini önlemek için talimatlara göre yıkanması önemlidir.
Diğer prosedürler
Pulmoner emboli yaşamı tehdit ediyorsa veya diğer tedaviler etkili değilse doktor aşağıdakileri önerebilir:
- Pulmoner arterden embolinin çıkarılması için ameliyat
- Pıhtıların akciğerlere girmeden önce yakalanabilmesi için vücudun en büyük damarının içine bir filtre yerleştirildiği girişimsel bir prosedür
Pulmoner emboli önlenebilir mi?
Pulmoner emboli riskinizi azaltacak şeyler şunlardır:
- Düzenli egzersiz yapın. Yatak istirahati, ameliyat sonrası iyileşme veya uzun süreli seyahat nedeniyle etrafta yürüyemiyorsanız, kollarınızı, bacaklarınızı ve ayaklarınızı her saat birkaç dakika hareket ettirin. Uzun süre oturmanız veya ayakta durmanız gerektiğini biliyorsanız, kan akışını teşvik etmek için kompresyon çorapları giyin.
- Su ve meyve suyu gibi bol miktarda sıvı tüketin, ancak aşırı alkol ve kafeinden kaçının.
- Uzun süre hareketsiz kalmanız gerekiyorsa, her saat başı birkaç dakika hareket edin. Ayaklarınızı ve bacaklarınızı hareket ettirin, dizlerinizi bükün ve parmak ucunda durun.
- Sigara içmeyin.
- Bacak bacak üstüne atmaktan kaçının.
- Dar giysiler giymeyin.
- Fazla kiloluysanız kilo verin.
- Günde iki kez 30 dakika ayaklarınızı kaldırın.
- Özellikle siz veya aile üyelerinizden herhangi biri bir kan pıhtısı yaşadıysa, risk faktörlerinizi azaltma konusunda doktorunuzla konuşun.
Kaynak ve ileri okuma:
- https://www.nhs.uk/conditions/pulmonary-embolism/
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pulmonary-embolism/symptoms-causes/syc-20354647
- https://www.healthline.com/health/pulmonary-embolus
- https://www.webmd.com/lung/what-is-a-pulmonary-embolism
- https://emedicine.medscape.com/article/300901-overview
- https://medlineplus.gov/pulmonaryembolism.html
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: