Halk dilinde Kulunç adıyla bilinen ve tıp dilindeki adıyla Myofasial Ağrı Sendromu (MAS), kas veya kası saran zar içerisinde gerilim sonucu kısalmış kasın gevşeyememesi nedeni ile oluşan, çoğu zaman el ile hissedilebilen kas düğümcükleridir.
İşte bu kas düğümcüklerinin hissedilen hassas düğümlerine de Tetik Nokta adı verilmektedir.
Toplumda hemen her yaş grubunda gözlenen bir ağrı sendromu olan kulunç, kadınlarda erkeklere oranla iki kat daha fazla görülmektedir. En sık boyun, sırt ve omuz bölgesinde gözlenen kulunç, vücudun her bölgesinde görülebilmektedir.
Myofasial Ağrı Sendromu’nun Nedenleri
Myofasial Ağrı Sendromu’na neden olabilecek birçok faktör varsa da kasa ani yüklenme ile oluşan incinme veya tekrarlayan küçük çaplı travmaların sebep olduğu uzun süreli hasar başta olmak üzere, genetik etkenler, yorgunluk ve stres en önemli nedenler arasında sayılmaktadır.
Anatomik değişimler (skolyoz, bir ayağın diğer ayaktan daha uzun-kısa oluşu vb.), oturma, ayakta durma ve uyku esnasındaki postüral (duruşa bağlı) stresler bölgesel nedenleri içerirken,
Myofasial Ağrı Sendromu’na Neden Olan Sistemik Faktörler
- Vitamin (özellikle B1, B6, B12, folik asit) eksikliği,
- Mineral eksikliği (düşük kan serum potasyumu ve kalsiyum eksikliği),
- Demir eksikliği,
- Metabolik ve endokrin bozukluklar (tekrarlayan hipoglisemi [kan şekeri düşüklüğü],
- Hipotiroidi [tiroidin yavaş çalışması]) yer almaktadır.
Ayrıca bakteriyel, viral ve paraziter kronik-uzun süreli enfeksiyonların da Myofasial Ağrı Sendromu’na zemin hazırladığı düşünülmektedir.
Düzensiz uyku da (4. devre uykusundaki [REM] rahatsızlık) Myofasial Ağrı Sendromu gelişimine katkıda bulunabilir. İsveçli araştırmacılar kas ağrılı 96 kadın üzerinde yaptıkları araştırmada yetersiz uykunun yüksek ağrı göstergeleri ile ilişkili olduğunu bulmuşlardır.
Myofasial Ağrı Sendromu’nun Belirtileri
Myofasial Ağrı Sendromu’nun birçok belirtisi bulunmaktadır. Ana belirtilerin yanında yan belirtiler de Myofasial Ağrı Sendromu’nu düşündürebilmektedir.
1. Hareket Kısıtlılığı
Hareket kısıtlılığı ve tutukluk sabah saatlerinde ve uykudan kalkıldığı anda en fazladır.
2. Güçsüzlük
Hastalar sıklıkla belirli bir hareket sırasında oluşan güçsüzlükten yakınırlar.
3. Depresyon
Hastalarda görülebilen depresyonun en önemli nedeni genellikle kronik-uzun süreli ağrıdır. Kronik ağrı günlük yaşam ve boş zaman aktivitelerini sınırlayan etkilere sahiptir. Buna ek olarak kronik ağrı sağlığın mental-ruhsal boyutunu olumsuz şekilde etkilemektedir.
4. Uyku Bozukluğu
Myofasial ağrı sıklıkla uyku düzenini bozar ancak diğer yönden başta bahsedilen uyku pozisyonu da sıklıkla tetik nokta aktivasyonuna sebep olabilir.
Myofasial Ağrı Sendromu ağrılarının temel noktası olarak bilinen ve tıpta Tetik nokta (Fibrozit) denilen aşırı duyarlı bu noktalar kasların gergin bantları içinde bulunur. Gergin bant kısalmış bir grup kas lifidir. Gergin banttaki tetik nokta, en iyi cilt ve cilt altı dokuyu kas liflerine dik bir açıda kaydırarak nodül-kitle şeklinde hissedilebilir. Hastalar genellikle fibrozitleri kasının içinde çıtır çıtır sesler geliyor diyerek ifade ederler.
Kadınlarda ve toplumda sık görülmesini kanıtlar nitelikte rastgele seçilen 17-35 yaş arası 200 genç erişkini kapsayan bir çalışmada, kadınların %54’ünde, erkeklerin %45’inde omuz kavşağında tetik noktaların (TN) olduğu saptanmıştır.
Tetik noktaya basınç uygulanması sadece bulunduğu bölgede değil aynı zamanda uzak bölgelere yayılan ağrıya da neden olabilmektedir. Hareketsiz veya sürekli aynı duruş pozisyonunda çalışan kişilerde sık görülür. Tüm çizgili kaslarda görülebilmektedir. Çoğu zaman hastalar tarafından boyun veya bel fıtığı sanılmaktadır.
Myofasial Ağrı Sendromu, aktif çalışanlarda sedanter(hareketsiz) çalışanlardan daha az görülmektedir. Bunun nedeni yoğun günlük aktivitenin koruyucu etkisidir. Her gün ağır işlerle meşgul işçilerde myofasial tetik noktalara daha az rastlanıldığı belirtilmekte ve bunun nedeni ise benzer şekilde ağır aktivitenin tetik nokta gelişmesine karşı koruyucu bir etki oluşturması olarak düşünülmüştür.
Tetik noktalar, 19. yüzyılın ortalarına doğru tanınmaya başlanmış olup daha önceleri Miyalji, miyositis, fibrositis, fibromiyozitis, miyofibrozitis, kas straini ve yumuşak doku romatizması olarak adlandırılan Myofasial Ağrı Sendromu ilk defa 1942’de Janet G. Travell tarafından tanımlanmıştır. 1975’te bu hastalığın klinik kriterleri diğer kas ağrılarından ayrılabilmiştir. Ama hala MAS sıklıkla Fibromiyalji ile karıştırılabilmektedir.
Fibromiyalji ve myofasiyal ağrı sendromu üst üste binebilen ve ayırt edilmesi zor iki ağrı sendromudur. Hassas ağrılı noktaların hem myofasiyal ağrı sendromunun hem de fibromiyaljinin önemli bir belirtisi olduğu iddia edilmektedir. Fibromiyaljili hastalarda hassas noktalar varken, myofasiyal ağrı sendromu olan hastalarda ayrıca tetik noktalar bulunur.
Myofasial Ağrı Sendromu Ve Fibromiyalji Sendromu Arasındaki Farklar
Myofasial Ağrı Sendromu ve fibromiyalji sendromu arasında; kas ağrısının varlığı, dokunma ile duyarlılık olması, toplumda sık rastlanmaları, görüntüleme ve laboratuar bulgularının olmaması ve tanının sadece anamnez-hasta şikayetleri ve fizik muayene ile konulması şeklinde benzerlikler vardır.
En büyük fark ise Myofasial Ağrı Sendromu tedavi edildiği sürece akut-kısa dönem ağrıya neden olurken, Fibromiyalji kronik-uzun dönem, derin ağrıya sebep olan bir hastalıktır. Ayrıca Fibromiyalji’nin Merkezi Sinir Sistemi’nde yapısal hasar ya da değişikliklere neden olduğu bilinmektedir. Bu yüzden tedavisi Myofasial Ağrı Sendromu’na göre daha zordur.
Myofasial Ağrı Sendromunun Tedavisi
Myofasial ağrı sendromu tedavi edilmediği takdirde en sık kronik ağrı nedenlerinden biridir. Kronik ağrılı kişilerin %95’inde Myofasial Ağrı Sendromu’na rastlanmaktadır.
Myofasial Ağrı Sendromunda tedavi genellikle tetik noktaya yöneliktir. Tedavideki amaç, kas spazmını yok ederek normal kas fonksiyonuna ulaşmaktır. Omuz, boyun, bel, daha az sıklıkla pelvis, abdomen, göğüs ve kaburgaların birçok açıklanamayan ağrılı durumlarından Myofasial Ağrı Sendromu sorumlu olabilir. Tetik noktaların zamanında saptanması ve erken tedavi edilmesi Myofasial Ağrı Sendromunun kronikleşmesini önleyecektir.
Eğer uzun süre geçmeyen, tetik nokta dediğimiz hassas, basınç uygulayınca artan ve yayılan ağrılarınız varsa bir Ortopedi uzmanına görünebilirsiniz. Eğer kulunca bağlı ağrılarınız varsa doktorunuz sizi bir Fizik tedavi uzmanına yönlendirebilir ya da siz gidebilirsiniz. Ağrılarınız eğer kulunçtan kaynaklanmıyorsa bunu doktorunuz size iletecek ve sizi ileri tetkikler için yönlendirecektir.
Myofasial Ağrı Sendromu ağrılarına sebebiyet veren gergin kasların ve gergin bantların fizyoterapistler tarafından manuel(elle yapılan) tekniklerle yumuşatılmasına kulunç kırmak denilmektedir. Çözülen kasların doğru egzersizlerle güçlendirilmesi gerekir. Fizik tedavi uzmanınızın önerdiği düzenli germe ve gevşeme egzersizleri sizi bu ağrı sendromundan kalıcı olarak kurtaracaktır.
Tony Ton-That, Christa Coleman, 2019, Is Fibromyalgia Real? Etiology, Pathophysiology, and Diagnostic Criteria, The Journal of Lancaster General Hospital, Vol 14 – No 4.
Dr. Merve DENİZLİ, 2018, Üst Trapez Kasındaki Miyofasiyal Ağrı Sendromunda Tetik Noktaların Klinik Bulgular, Algometre ve Ultrasonografi ile Değerlendirilmesi: Yaşam Kalitesi İle İlişkisi- Tıpta Uzmanlık Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Tyler Gardner, Keith Kenter,Yong Li, 2020, Fibrosis following Acute Skeletal Muscle Injury: Mitigation and Reversal Potential in the Clinic, Hindawi Journal of Sports Medicine, 1-7.