Yaşadığımız coğrafyada teşekkül kazanan ve zamanla 3 kıta 7 denize hâkim Osmanlı Devleti'nin tarihi çok geniş olduğu için hakkında birçok kitap yazılmıştır. Birçok kitapta özete indirgense de ben KizlarSoruyor'un Bence formatına indirgeyecek kadar özetleyerek temel başlıkları kuruluş, yükseliş, duraklama, gerileme ve yıkılış olacak şekilde, alt başlıklara da yer vererek sizlere anlatacağım.
KURULUŞ DÖNEMİ
Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemi, devletin kuruluşundan İstanbul'un Fethi'ne kadarki dönemi kapsamaktadır.
Osmanlı kurulmadan önceki Anadolu
Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasından sonra geriye ''Anadolu Beylikleri'' adını verdiğimiz beylikler hüküm sürmüştü ancak İlhanlı Devleti'nin Anadolu'daki otoritesi yüzünden hiçbiri bağımsızlığını ilan edemiyor ve beylik olarak Anadolu'da hüküm sürmek zorunda kalıyorlardı. Bu sırada Anadolu Beyliklerinin birçoğu birbirleriyle mücadele ediyordu. Ancak Osmanoğlulları Beyliği ise daha çok ''gaza'' yaparak Bizans'ın köy ve kasabalarına yönelik fetihler düzenliyordu. Osmanoğlulları'nın o dönemde diğer beyliklerle mücadeleye girecek gücü de pek yoktu.
Osmanlı'nın kuruluşu ve Rumeli'ye ilk adım
Osmanoğulları Beyliği ilk etapta yukarıdaki fotoğrafta görünen koyu kırmızı alan kadardı. Osman Bey döneminde kahverengi alana kadar genişletildi. Bizans'ın köy ve kasabalarına yapılan seferlerle giderek büyüyen beylik, 1299 yılında devlet hâline geldi. Ancak Halil İnalcık gibi bazı tarihçiler, Bizans'a karşı ilk büyük galibiyet olan Koyunhisar Savaşı'nın 1302'de gerçekleşmesiyle devletin 1302'de kurulduğunu öne sürer. Osmanlı'nın başkenti bu dönemde Bursa idi.
Osman Bey'in ölümünden sonra yerine oğlu Orhan Bey tahta geçti. Bu dönemde ilk defa Rumeli'ye yani Avrupa yakasına geçildi. Orhan Bey'in ölümünden sonra oğlu I. Murad ise Bulgaristan'ın bir kısmını aldı ve Sırp Sındığı Savaşı ile Macar, Bulgar, Sırp, Boşnak ve Eflak kuvvetleri mağlup edildi. Anadolu'da bazı beylikler satın alındı ve ilk kez bu dönemde Karamanoğlulları Beyliği ile gerilimler yaşanmaya başladı. Osmanlı'nın Avrupa'da ilerlemesinden rahatsız olan Haçlılar, Haçlı ittifakı oluşturdular. 7 devlet ve prenslikten oluşan bu ittifakta I. Kosova Savaşı'nda Osmanlı'ya saldırdılar ancak Osmanlı galip geldiyse de padişah I. Murad bu savaşta bir Sırp askeri tarafından hançerlenerek öldürüldü. Osmanlı ilk kez bu dönemde savaşlarda top kullanmıştır.
Doğu'daki Timur tehlikesi ve Ankara Savaşı ile Osmanlı'nın ağır mağlubiyeti
I. Murad'ın ölümünden sonra yerine I. Bayezid (Yıldırım) tahta geçti. İstanbul, ilk kez I. Bayezid zamanında kuşatıldı ve Bulgaristan ortadan kaldırılarak tamamen Osmanlı toprağı oldu ve bu bölgeye Türkler yerleştirildi. Osmanlı Devleti, bölgede kalıcı olmayı sağlamak için mutlaka Anadolu'daki ailelerden bazılarını fethettiği yerlere yerleştirirdi. I. Bayezid'in İstanbul kuşatması sırasında Avrupa bir Haçlı ittifakı daha kurdu ve Niğbolu Savaşı'nda Osmanlı yine galip geldi. İstanbul tekrar kuşatıldı ancak bu sırada Doğu'da Celâyiroğulları ve Karakoyunlu Devleti'ne saldıran Timur'dan kaçan iki hükümdar Osmanlı'ya sığındı. Timur, bu iki hükümdarın teslim edilmesini istese de I. Bayezid bunu kabul etmedi. Karamanoğulları ve Akkoyunlu Devleti'nin de kışkırtmasıyla Timur Anadolu'ya kadar geldi.
Timur Anadolu'ya geldiğinde Eretna Devleti'ne son verdi ve Sivas'ı dümdüz etti. I. Bayezid tekrar İstanbul kuşatmasını kaldırarak Anadolu'ya yöneldi. Takvim 28 Temmuz 1402'yi gösteriyordu. İki büyük devlet Ankara 'nın Çubuk Ovası'nda karşı karşıya geldi. Savaşta Timur ordusunda fillerin bulunması ve Tatarların ihanet edip saf değiştirmesi gibi sebeplerle Osmanlı mağlup oldu ve I. Bayezid, eşi Devlet Hatun ve oğlu Şehzade Mustafa Timur'a esir düştü. Timur, Osmanlı'ya bağlı tüm Anadolu Beyliklerine özgürlüklerini geri verdi ve Osmanlı Anadolu'daki topraklarını kaybetti. 1403 yılında I. Bayezid, 1405'te ise Timur ölünce Şehzade Mustafa'yı serbest bıraktılar.
Padişahsız geçen 11 yıl ve Fatih Sultan Mehmed'e kadarki dönem
Timur ile Osmanlı arasında gerçekleşen Ankara Savaşı sonrası taht 11 yıl boş kaldı. Bu döneme ''Fetret Devri'' adı verilmektedir. 1413'te I. Mehmed (Çelebi) tahta geçti ve Anadolu Ankara Savaşı ile dağılan Anadolu beyliklerinin çoğunu tekrar ilhak etti ve eski düzeni sağladı. I. Mehmed'den sonra yerine II. Murad tahta geçti ve Varna ile II. Kosova Savaşı'nı kazanarak Balkanlarda Türk hakimiyetini sağlamış oldu. Yine Haçlı ittifakına karşı kazanılan bu savaşlarla Avrupalılar, Osmanlı'yı Balkanlardan atamayacaklarını anladılar. Akabinde II. Murad, İstanbul'u fetheden ikinci padişah olsa da başarısız oldu.
YÜKSELME DÖNEMİ
İstanbul Fethi'nden (1453), Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa'nın ölümüne (1579) kadarki dönemi kapsatmakta olup Osmanlı'nın imparatorluk mertebesine intikal ettiği ve en güçlü dönemlerini yaşadığı dönemdir.
2 imparatorluk, 4 krallık ve 11 prensliği yıkan Fatih Sultan Mehmed dönemi
Fatih Sultan Mehmed, 1451 yılında ikinci kez tahta çıktığında İstanbul'u kuşatmak için hazırlıklara başladı. Rumeli Hisarı'nı yaptırarak güçlü toplar imal etti. 1453'te başkent Edirne'den İstanbul önlerine geldi ve 53 gün süren kuşatma sonucunda 29 Mayıs 1453'te İstanbul Osmanlı toprağı oldu. Sadece İstanbul kuşatmasıyla sınırlı kalmayan Fatih Sultan Mehmed, 30 yıllık saltanatı boyunca 25 seferi bizzat kendisi idare etti. 2 imparatorluk, 4 prenslik ve 11 krallık yıktı. Anadolu'da birçok toprağı almakla birlikte Balkanlarda ve denizlerde birçok galibiyet elde etti. Günümüzde bile tartışma konusu olan Yunan Adaları Fatih döneminde alındı. Ayrıca ilk anayasal düzenleme de Fatih zamanında yapıldı. Bilim ve sanata çok önem veren padişahın ölümünden sonra yerine oğlu II. Bayezid tahta geçti.
II. Bayezid döneminde devlet biraz duraklamaya girdi. Özellikle bunda kardeşi Cem Sultan ile yaşadığı taht mücadelesi önemli rol oynamaktadır. O döneme kadar Memlük Devleti ile yaşanan sorunlar II. Bayezid döneminde hat safhaya ulaştı.
Osmanlı ekonomisine zirve yaptıran, 80 yıllık işi 8 yıla sığdıran Yavuz Sultan Selim dönemi
II. Bayezid tahtta iken oğlu Yavuz Sultan Selim 42 yaşındaydı. II. Bayezid, ölmeden evvel oğlu Yavuz tahtı söke söke ele geçirdi ve babasını sürgün etti. Tahta geçer geçmez Doğu'daki tehlikelerin farkında vardığından İran'da teşekkül kazanan Safevi Devleti'ni Çaldıran Savaşı'nda mağlup etti. Dulkadiroğulları Beyliğini de Osmanlı'ya katarak tüm beylikler Osmanlı'ya ilhak edilmiş oldu. Ardından bugün Suriye sınırları içinde yer alan Mercidabık'ta Memlük ordusunu mağlup etti. Ardından Sina Çölü'nü çok kısa sürede aşarak Mısır'a kadar ilerledi ve Ridaniye Savaşı ile Memlüklere tamamen son verdi. Hilafet Osmanlı soyuna geçti ve kutsal emanetler 4 büyük gemi dolusu altınla birlikte İstanbul'a getirtildi. Yavuz Sultan Selim zamanında Doğu'daki tüm sorunlar çözülmüş ve bugün gerilimlerin en çok yaşandığı Orta Doğu'ya 400 yıl boyunca barış ve huzurun sağlanmasının temellerini atmıştı. Doğu'daki tüm tehlikeleri ortadan kaldıran padişah Batı'ya dönmek üzere hazırlığa başlamıştı ki ''Şirpençe'' adlı bir çıban yüzünden 49 yaşında hayata veda etti.
Osmanlı'nın en parlak dönemi: Kanuni Sultan Süleyman ve I. Ahmed'e kadarki dönem
Yavuz Sultan Selim'in ölümünden sonra oğlu Kanuni Sultan Süleyman tahta geçti. I. Süleyman, taht mücadelesine gireceği bir kardeşi olmayışı ve babası Yavuz'un Doğu sorunlarını çözmüş, devletin hazinesini tabiri caizse gırtlağına kadar doldurmuş bir devlet bırakması sebebiyle 46 yıllık saltanatının 10 yılını at üstünde geçirdi. Bu dönemde, Avusturya'nın başkenti Viyana önlerine kadar gelindi ancak Viyana Kuşatması ayaküstü alınan bir karar olduğundan başarısız oldu. I. Süleyman, tahta geçtiği ilk yıllar Rodos ve Belgrad'ı kuşattı ve Avusturya kralı Ferdinand'ın Macaristan'a girmesiyle Macar seferi düzenledi ve kuzeybatısı hariç diğer bölgeler Osmanlı hâkimiyetine girdi. Portekizlerin Hindistan'ı sömürmesiyle Kanuni deniz yoluyla 4 sefer tertipledi ancak donanmanın okyanusa mukavemet edebilecek şekilde imal edilmeyişi sebebiyle bu seferler başarısızlıkla sonuçlandı. Bu dönemde Cezayir Osmanlı'ya katıldı.
Sultan Süleyman'ın oğlu II. Selim zamanında Tunus ve Kıbrıs Osmanlı'ya dahil oldu. Sakız Adası alındı ve deniz hâkimiyeti arttı. Endonezya'nın Portekizler tarafından sömürülmesi üzerine Açe sultanının isteğiyle Kızıldeniz'e donanma çıkardı ve bu bölgeler de Osmanlı'ya ilhak oldu. II. Selim dönemindeki bir diğer gelişme de Don Volga Projesi'dir. Sadrazam Sokkollu Mehmed Paşa'nın tavsiyesiyle Don ve Volga Nehirleri birleştirilmek istense de bu proje başarısızlıkla sonuçlandı.
II. Selim'in ölümünden sonra yerine oğlu III. Murad tahta geçti ve kayda değer pek gelişme katedilemedi. Habsburglar'a yönelik saldırılar tertiplense de uzun yıllar süren bu mücadelede Osmanlı birtakım kaleleri kaybetti ancak ilerleyen zamanlarda Sinan Paşa tarafından bir kısmı tekrar geri alındı.
III. Murad'dan sonra tahta 14'üncü Osmanlı padişahı I. Ahmed geçti ve Sultanahmed Cami'sinin yapımına bu dönemde başlanılıldı. I. Ahmed zamanında Safevi-Osmanlı mücadelesi arttı ve Safeviler Azerbaycan'daki birkaç kaleyi alınca Safevi hükümdarı Şah Abbas bunu yeterli gördü ve barış imzaladı. Ayrıca Avusturya ve Lehistan ile savaşlar yapıldı ancak ciddi toprak kaybı olmasa da Osmanlı lehine sonuçlanmadı. I. Ahmed dönemindeki en büyük gelişmelerden biri de Ekber ve Erşed Sistemi'nin getirilmesi oldu. Fatih Sultan Mehmed, kanunnamesinde ''Katli katli vaciptir.'' ibaresine yer vermişti ancak I. Ahmed bunu kaldırarak şehzadelerden yaşça en büyük ve aklî olarak sorunu olmayan şehzadenin tahta çıkmasını sağladı. Kafes Sistemi'nin getirilmesiyle de şehzadeler kendilerine ait alanlarda yaşamaya başladılar. Ancak öldürülme korkularıyla bazıları aklî dengesini kaybetti ve sancağa gönderilmedikleri için de tecrübe kazanamadılar.
DURAKLAMA DÖNEMİ
Sokollu Mehmed Paşa'nın 1579'da ölümünden 1699 yılındaki Karlofça Antlaşması'na kadarki dönemi ihtiva eder.
II. Osman (Genç)'dan Karlofça Antlaşması'na kadarki dönem
I. Ahmed'in ölümünden sonra tahta yaşı en büyük olan I. Mustafa çıktı ancak I. Mustafa'nın aklî dengesi yerinde olmadığı için tahttan indirildi. II. Osman ise, amcasının tahttan indirilmesiyle 14 yaşında padişah oldu. 5 dil bilen genç ve zeki padişahın birçok ciddi planı vardı. Bunların en büyüğü de Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasıydı. Çünkü Yeniçeri Ocağı'na sırf maaş alabilmek için rüşvetle ismini yazdıran birçok insan vardı ancak savaş zamanı orduya katılmadıkları için mali bakımdan devlete yük oluyorlardı. Bu uygulama da ilk kez III. Murad döneminde görülmüştü. Ayrıca Yeniçerilerin savaşta başlarına buyruk davranmaları da genç padişahın dikkatini çekmişti. Ancak Yeniçeri Ocağı'nı lağvetmesini duyan yeniçeri askerleri, Genç Osman'ı 18 yaşındayken Yedikule Zindanları'nda boğarak katletmiştir. Genç Osman, darbeyle tahttan indirilen ve katledilen ilk padişah olmuştur.
II. Osman'ın genç yaşta ölümünden sonra tahta 11 yaşında IV. Murad çıktı. O dönemlerde devleti Kösem Sultan idare etse de IV. Murad yaşı ilerledikten sonra otoritesini sağladı ve o dönemde Bağdat Osmanlı toprağına ilhak oldu. Osmanlı'nın başarılı padişahlarından olan IV. Murad, 28 yaşındayken hayatını kaybetti.
IV. Murad'dan sonra 1699 yılına yani Karlofça Antlaşması'na kadar 8 padişah daha tahta çıktı. Bu dönemlerde devlet ciddi derecede toprak kaybetmiyordu, yine tüm ihtişamıyla Osmanlı ayaktaydı ancak içten giderek zayıflamaktaydı. Saray entrikaları, Anadolu'daki celâli isyanları ve Yeniçerilerin ''Devlet ocak içindir.'' anlayışı bunun başlıca nedenlerindendi. Ayrıca Avrupa eskisi gibi değildi; coğrafi keşiflerle zenginleşmiş ve reformlarla gelişmişti ve giderek gelişmeye devam ediyordu. IV. Mehmed padişahlığında 1683'te Viyana ikinci defa kuşatılmış ancak alınamamıştı. Duraklama döneminde padişahların tahta sefere çıkmayıp sarayda eğlenmeleri de mağlubiyetlerin nedenleri arasında gösterilmektedir.
GERİLEME DÖNEMİ
1699 Karlofça Antlaşması'ndan 1792 Yaş Antlaşması'na kadarki dönemi kapsar. Osmanlı'nın ciddi derecede toprak kaybedip dıştan ve içten zayıfladığı dönemdir. Osmanlı Devleti bu dönemde artık saldıran değil, savunan olmuştur.
Osmanlı'nın Avrupa'daki en büyük toprak kaybına neden olan ve devleti gerileme dönemine sokan Karlofça Antlaşması
Osmanlı Devleti'ne karşı oluşturulan Kutsal İttifak ve yıllarca yapılan saldırılar neticesinde II. Mustafa barış teklifini kabul etti ve 1699 yılında Karlofça Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma, Osmanlı'nın Avrupa karşısındaki en büyük yenilgisiydi. Dalmaçya Kıyıları, Ayamavra Adası ve Fatih döneminde alınan Mora Yarımadası Venedik'e verildi. Ukrayna ve Podolya Lehistan'a bırakıldı. Ve en büyük kayıp ise iki şehir dışında tüm Macaristan ve Erdel'in Avusturya'ya bırakılması oldu.
1699'dan Yaş Antlaşması'na kadarki dönem
Osmanlı Devleti, Karlofça Antlaşması'ndan sonra da savaşlarda mağlubiyet yaşayarak toprak kaybetmeye devam etti. Özellikle bu dönemlerde Osmanlı Devleti'ne darbe vuran en büyük iki devlet Rusya Çarlığı (1721'den sonra Rus İmparatorluğu olmuştur) ile Avusturya olmuştur. 1710 yılında Osmanlı'ya sığınan Demirbaş Şarl'ın iadesini isteyen Rus Çarlığı, olumlu karşılık alamayınca Osmanlı Devleti ile savaşa girdi. Savaş sonrasında Prut Antlaşması imzalandı. Askerî anlamda Osmanlı'nın lehine olsa da diplomasi anlamında aleyhine oldu. Bu antlaşmanın en önemli maddelerinden biri Azak Kalesi ve çevresinin Osmanlı'ya verilmesi ve Rus Çarlığı'nın Lehistan'ın iç işlerine karışmamasıydı.
Osmanlı'nın Mora'yı geri alması için girdiği mücadeleler sonucunda 1716'da Sırbistan'da Osmanlı ile Avusturya arasında gerçekleşen Petrovaradin Meydan Muharebesi, Osmanlı'nın mağlubiyeti ile sonuçlandı. Sonrasında imzalanan Pasarofça Antlaşması ile Sırbistan'ın kuzey kısmı, birkaç şehir, Temeşvar ve Kanuni Sultan Süleyman zamanında alınan Belgrad'ın batı kısımları Avusturya'ya, Dalmaçya ve Arnavutluk'ın bir kısmı Venedik'e bırakıldı. Osmanlı ise Mora'yı elde etmeyi başardı ancak bu savaşta Mora'yı alabilmek için daha fazla toprağı vermek durumunda kaldı.
Bu dönemlerde Osmanlı'da Lâle Devri başladı ve Osmanlı Avrupa kültüründen etkilendi. Ancak eğlencelere dayalı ve Türk-İslam muhtevasına aykırı olduğu düşünüldüğünden halkın bir kısmı bu dönemden oldukça rahatsız oldu ve 12 yıl süren Lâle Devri, Patrona Halil İsyanı ile son buldu.
Osmanlı, Pasarofça Antlaşması ile kaybettiği Belgrad'ı tekrar alabilmek için Belgrad'ı kuşattı ve Belgrad 1815 Sırp İsyanı'na kadar Osmanlı'nın elinde kaldı. 1740 yılında Fransa'ya verilen kapitülasyonlar daimi hâle getirildi ki bu yapılan en büyük hatalardan biriydi. Çünkü I. Mahmud zamanında alınan bu karar Osmanlı ekonomisine oldukça olumsuz yönde tesir göstermiştir. Karden Antlaşması ile 1742-1746 yıllarındaki Osmanlı-İran savaşlarına son verildi. Bu dönemde Osmanlı'nın aldığı en büyük darbelerden biri de Çeşme Deniz Muharebesi oldu. Rus İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti'nin denizde karşı karşıya geldiği bu muharebede Osmanlı donanması tamamen yok edildi.
1768-1774 yılları arasında Osmanlı-Rus savaşlarının sona ermesi için Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı. Ancak bu antlaşma, Osmanlı için ağır maddeler içeriyordu. Çünkü Ruslar, Karadeniz'de gemi bulundurabilecek, boğazlardan geçebilecek, Rusya'ya savaş tazminatı ödenecek, Rusya'ya kapitülasyon ayrıcalığı verilecek ve Kırım ise bağımsız olacaktı.
Bu dönemlerde Rusya ile Avusturya Osmanlı'ya birlik olurken, Kanuni Sultan Süleyman zamanında başlayan Osmanlı-Avusturya savaşları Ziştovi Savaşı ile son buldu ve Rus İmparatorluğu bu dönemden sonra Osmanlı'ya karşı yalnız kaldı. Ancak akabinde yaşanan Osmanlı-Rus savaşında Yaş Antlaşması imzalandı ve bağımsız olan Kırım, Rus toprağı oldu.
Fransız İhtilâli'nin Osmanlı Devleti üzerindeki olumsuz etkileri
Osmanlı, bu dönemde aldığı darbelerden dolayı başını kaldırıp rahatça nefes alamıyor ve giderek toprak kaybetmeye devam ediyordu. Özellikle Rus İmparatorluğu ile savaş hâlindeyken o sırada Fransa'da ihtilâl patlak verdi ve bu durum birçok Avrupalı devleti yakından ilgilendirdi. Bu ihtilâle Ruslar da kayıtsız kalmadığı için Osmanlı, Fransız İhtilâli ile nefes alabilecek imkânı buldu ancak bu çok geçici bir süreydi. Çünkü Osmanlı'nın bu fırsatla içine çektiği nefes aslında bir zehirdi. Avrupalı devletler, Fransız İhtilâli'ni önlemek istediyseler de Fransa kralı XVI. Louis ve ''Ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler.'' diyen sevgili karısı Marie Antoinette giyotine gitti ve kelleleri alındı. Osmanlı Devleti ise bu sırada oturup soluklanma fırsatı bulmuştu ancak Avrupalıların aksine Fransız İhtilâli'ni tanımıştı. Bu durum, Avrupalı devletlerin tepkisine neden oldu.
Fransız İhtilâli'nin yaydığı milliyetçilik akımı, özellikle Avusturya ve Osmanlı gibi çok uluslu devletlerin aleyhinde şekillendi. Çünkü Sırp ve Bulgar gibi milletler, bu akımdan etkilenerek bağımsızlığını kazanmış ve Osmanlı'dan ayrılıp kendi devletlerini kurmuşlardır. Dolayısıyla ihtilâl, uzun sürede Osmanlı Devleti'ne oldukça zarar vermiştir.
III. Selim döneminde geniş çapta yapılan modernleşme hareketleri
Osmanlı Devleti, 28'inci Osmanlı padişahı III. Selim zamanında Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etmiş ve devletin modernleşmesi için çeşitli alanlarda ıslahatlar yapılmıştır. Bunlardan bazıları: Avrupalı subayların eğitim verdiği Nizam-ı Cedid ordusunun kurulması, Mühendishane-i Berri Hümayun açılması, İrad-ı Cedit adlı hazinenin oluşturulması, Fransızcanın okullarda yabancı dil olması ve ilk devlet matbaasının kurulması bunlara örnek olarak gösterilebilir.
YIKILIŞ DÖNEMİ
Osmanlı Devleti'nin artık ''Hasta Adam'' olarak nitelendirildiği, 1792'den 1922'de saltanatın kaldırılmasına kadarki dönemi ihtiva etmektedir. Özellikle bu dönemdeki modernleşme hareketleriyle devlet ayakta tutulmaya çalışılsa da başarılı olunamamış ve Osmanlı Devleti Türk tarihinin kurulup yıkılmış en büyük devletlerinden olmuştur.
II. Mahmud dönemi siyasi olayları ve modernleşme hareketleri
Osmanlı'nın yıkılma dönemindeki en meşhur padişahlarından biri II. Mahmud'dur. II. Mahmud, daha çok devlete kazandırdığı yeniliklerle bilinse de onun döneminde birçok önemli siyasi olay yaşandı. Artık Avrupa'nın gerisinde olan Osmanlı, dıştan darbe aldığı gibi içten de darbe almaya devam ediyordu. Bu dönemde Osmanlı zayıflayınca yerel yöneticiler güçlendi ve bölgenin ileri gelenlerinden olan âyanlar ile Osmanlı arasında Sened-i İttifak imzalandı. Bu antlaşma, Osmanlı tarihinde padişahın yetkisini sınırlayan ilk antlaşma oldu.
Bu dönemde Rusların Eflak-Boğdan'ı işgal etmesi ve Balkan milletlerini kışkırtması üzerine 1806 yılında başlayıp 1812'de biten Osmanlı-Rus savaşları yaşandı. Araya Fransa ve İngiltere de dahil olunca savaş daha fazla ilerlemeden Bükreş Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmaya göre; Ruslar işgal ettikleri Eflak-Boğdan'ı Osmanlı'ya geri verdi ve Osmanlı, Sırplara bazı ayrıcalıklar tanımak zorunda kaldı.
Bu olaydan sonra artan milliyetçilik etkisiyle Yunanlılar isyan etti. Osmanlı, bu isyanı bastırabilmek için Mısır valisi Mehmed Ali Paşa'dan yardım istedi. Ancak Mehmed Ali Paşa, yardım karşılığında Mora ve Girit valiliklerinin kendisine verilmesini istedi. Yunan isyanı bastırıldıysa da bu durum Avrupa'nın işine gelmedi ve Yunanlılara bağımsızlık verilmesi istendi. Osmanlı bunu reddettiyse de Navarin'de Osmanlı ve Mısır donanmasını 1827 yılında yaktılar. Navarin Deniz Muharebesi'ndeki bu mağlubiyet, Osmanlı'nın yaşadığı en ağır felaketlerden birisi olmuştur.
II. Mahmud, o döneme kadar Osmanlı'ya yük olan Yeniçeri Ocağı'nı 1826 yılında kaldırmayı başardı. Vaka-i Hayriye olarak adlandırılan bu olay sonrasında, Asakir-i Mansure-i Muhammediye adında yeni bir ordu kuruldu.
Ruslar, sıcak denizlere inmek için 1828'de Osmanlı'ya savaş açtı ve Edirne ve Erzurum'a kadar geldiler. Osmanlı'nın gücü olmadığı için barış istemek zorunda kaldı. İmzalanan Edirne Antlaşması'nda Osmanlı, Yunanistan'ın bağımsızlığını tanıdı. Tuna adaları ve Doğu'da bazı kaleler Ruslara verildi. Ayrıca Ruslar, boğaza ticari gemilerini sokma hakkını elde ettiği gibi Osmanlı'dan 8,5 milyon lira tazminat aldı.
Çok değil, birkaç yıl sonra da Fransa, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı'ya bağlanan Cezayir'i işgal etti. Bu işgal sonrasında Osmanlı ilk defa Afrika'da toprak kaybetti ve Fas ile olan münasebeti sona erdi. Lakin o sırada Mısır valisi Mehmed Ali Paşa isyan etti. Bu isyan karşısında çaresiz kalan Osmanlı, Mora ve Girit'in yanı sıra Suriye valiliğini de Mehmed Ali Paşa'ya verdi.
Osmanlı, bu dönemde Rusya ile Hünkâr İskelesi Antlaşması imzalayarak karşılıklı çıkar ilişkisinde bulundular. İngiltere'nin desteğini almak içinse Balta Limanı Antlaşması'nı imzaladı. Ancak Kütahya Antlaşması'na sadık kalmayan Mehmed Ali Paşa, Osmanlı kuvvetlerini yenerek bağımsızlığını ilan etti.
II. Mahmud, her yönden devleti güçlendirmek için çeşitli ıslahatlar yaptı. Askerî alanda çeşitli askerî ocaklar kurmakla birlikte eğitiminin verildiği okullar inşa etti. Divan'ı kaldırarak yerine Bakanlıkları getirdi. Medreselerin yanı sıra Avrupa tarzı eğitime başlandı. İlköğretimi bitirmek zorunlu hâle getirildi. Hâlen daha Türkiye Cumhuriyeti'nde devam ettirilen posta ve polis teşkilatını kurdu. Pantolon getirerek sarığı fes ile değiştirdi ve sosyal alanda da Batı tarzı reformlar gerçekleştirdi.
I. Abdülmecid'den II. Abdülhamid'e kadarki dönem
II. Mahmud'un ölümünden sonra yerine geçen I. Abdülmecid, babasının yaptığı değişiklikleri devam ettirdi. İlk olarak Topkapı Sarayı'nı Dolmabahçe Sarayı'na taşımakla başladı. O dönemdeki en büyük yenilikler Tanzimat altında ele alınmaktadır. En büyük siyasi gelişmelerden biri de Kırım Savaşı'dır. Kutsal yerlerle ilgili büyüyen meseleler, Osmanlı'nın Piyemonte, Fransa ve İngiltere'nin yardımıyla savaşı kazanmasıyla neticelendi. Ardından Tanzimat'ın devamı niteliğinde Islahat Fermanı ilan edildi.
Abdülmecid'in ölümüyle yerine Sultan Abdülaziz tahta çıktı. Ancak bu dönemdeki en büyük iki sorundan biri dış borçlar, diğeri ise isyanlardı. Osmanlı hazinesi boşaldığı için dış borçlar hususunda oldukça zorluk çeken Osmanlı, bir yandan Fransız İhtilâli'nin milliyetçilik etkisiyle yaşanan isyanlarla boğuşmak durumunda kalıyordu. Romanya sorunu, Karadağ, Bosna Hersek ve Bulgar isyanlarının yanı sıra Belgrad'ın elden çıkması da önemli kayıplardan biri oldu. Akabinde tahta gelen V. Murad döneminde dış sorunlar yaşanmasa da iç sorunlar artmaya devam etti.
II. Abdülhamid dönemi ve I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti
Osmanlı'nın en çok toprak kaybettiği dönem II. Abdülhamid dönemidir. II. Abdülhamid döneminde, parlamenter sistem için İttihat ve Terakki, padişahı meclisi açmaya zorladı. I. ve II. Meşrutiyet ilan edildi ve birçok alanda ıslahatlar gerçekleştirildi. Ancak I. Dünya Savaşı'ndan önce Bosna Hersek, Sırbistan, Romanya, Bulgaristan, Tunus, Mısır ve Yemen Osmanlı toprağı olmaktan çıktı. Bu dönemde, 12 milyon kilometrekare toprak kaybedildiği iddia edilmektedir. Günümüz Türkiye'sinin 783 bin kilometrekare olduğunu düşünecek olursak bu oldukça yüksek bir değer. İttihat ve Terakki, II. Abdülhamid'i tahtan indirdikten sonra devleti Rus kıyılarını bombalayarak devleti I. Dünya Savaşı'na soktu. Hicaz ve geriye kalan bölgeler de Osmanlı'dan çıkmış oldu. I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı fiilen yok olma noktasına geldi. Bir tarafta Osmanlı askerleri Kafkas Cephesi'nde donarak can verirken, bir yandan Hicaz-Yemen Cephesi'nde güneş altında sıcaktan kavruluyordu. Enver Paşa'nın hataları yüzünden Kars'ın Sarıkamış ilçesinde 60 bin Osmanlı askeri donarak hayatını kaybetti. Enver Paşa, başarısızlığı Ermenilere yükleyince Ermenilere olan kin ve nefret arttı ve Anadolu'nun muhtelif yerlerinde Ermeni katliamları oldu. Ermeniler de çete oluşturarak aynı şekilde mukabelede bulundular. İttihat ve Terakki, bir kısmını ise zorunlu göçe tabi tuttu. Çanakkale Cephesi'nde ise Osmanlı başarı elde etti ve İngiltere 1917'de patlak veren Bolşevik İhtilâli'ne müdahale etmek için boğazlardan geçemedi.
I. Dünya Savaşı'ndan sonra perişan hâlde olan Osmanlı Devleti, Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamak zorunda kaldı ve ağır bedeller ödedi. Daha sonraki barış antlaşması için Sevr Antlaşması'nı imzaladı ve Anadolu'nun muhtelif yerleri yabancı devletler arasında paylaştırıldı.
Osmanlı Devleti Sevr Antlaşması'nı imzaladı ve İstanbul İngilizler tarafından ele geçirildi. Güneydoğu Anadolu Bölgesi Fransa, Akdeniz ve Ege İtalya, İzmir ve çevresi Yunanistan, Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Ermenistan'a bırakıldı.
Sevr Antlaşması ve Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'a çıkışına kadarki dönem
İstanbul Hükûmeti tarafından Samsun'a 9. Ordu Müfettişi unvanıyla görevlendirilen Mustafa Kemal Atatürk, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Ancak burada kendisine verilen görevleri yerine getirmek yerine devleti kurtarmak ve yeni, yani Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerini atmak için Havza'ya indi ve akabinde Amasya, Sivas ve Erzurum kongrelerini icra ederek devletin kurtuluşu ve mucip olan yeni devletin teşekkülü için toplantılar tertipledi. Sevr Antlaşması'nı imzalayan heyet ve Damat Ferit Paşa vatan haini ilan edildi. Sevr Antlaşması'nı kabul etmeyen Mustafa Kemal Atatürk, TBMM'yi kurduktan sonra İstanbul Hükûmeti'ni etkisiz kılmayı başardı ve 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırarak Osmanlı Devleti tarih sahnesine gömüldü.
Bu Bence'de, daha çok siyasi olaylar üzerinde durulmakla birlikte önemli reformlardan da bahsedilmiştir. Ancak 600 yıllık devletin tarihi çok ama çok geniş olduğu için olabildiğince kısa tutulmaya gayret gösterildi ve en önemli siyasi olaylara kronolojik bir şekilde değinildi.