Satrancı 'haram' ve 'vakit kaybı' olarak niteleyen Başmüftü, "Oyunu oynayanlar arasında düşmanlığa yol açıyor" dedi.
Irak'ın en önemli Şii din adamı Ayetullah Ali el-Sistani de daha önce satrancın yasaklanması gerektiğini söylemişti.
Satranç oyunu, 1988'e kadar İran'da da 'haram' olarak kabul edildiği için yasaklanmıştı.
Ancak İran'ın eski dini lideri Ayetullah Humeyni, kumar oyunu olarak kullanılmadığı sürece satranca izin verileceğini söylemişti.
İran'ın uluslararası turnuvalara katılan bir ulusal satranç federasyonu da bulunuyor.
İngiltere'de yayınlanan Guardian gazetesi, "Satrancı yasaklamaya yönelik adımlar şaşkınlıkla karşılanıyor. 7. yüzyılda bugün İran'ın bulunduğu toprakları fetheden Müslümanlar satranç oyununu benimseyip Avrupa'ya kadar taşımışlardı" diyor.
Gazetenin haberinde Müslüman din adamlarının satrancı şanstan çok beceriye dayalı bir oyun olduğu için kumardan ayrıştırdığı da hatırlatılıyor.
BBC Türkçenin haberine göre, İngiltere satranç şampiyonu Nigel Short, Suudi Arabistan'ın satrancı yasaklamasının 'büyük bir trajedi' olacağını ifade etti ve "Satrancın toplum için bir tehdit olduğunu düşünmüyorum. Ayetullah Humeyni bile zamanında satrancı yasaklayarak aşırıya kaçtığını kabul etmişti" dedi.
Bir soruya yanıt olarak verildiği için fetvanın daha çok tavsiye olarak görüleceği tahmin ediliyor ve bir yasağa dönüşmesi beklenmiyor.
Satranç Nedir ve İslama Göre haram mıdır ?
Satranç sahâbe devrinde ortaya çıkmış olduğundan Rasûl-i Ekrem'den bu mevzûda sahih bir haber intikal etmemiştir. Sahâbe ve tâbiûn âlimleri ile daha sonrakiler satranç hakkında üç görüş ileri sürmüşlerdir.
Nevevî'nin naklettiğine göre şâfiîlerde satranç haram değil, tenzihen mekruhtur.
İbn Abbâs, Ebû-Hüreyre, İbn Sirîn, Hişam b. Urve, Saîd b. el-Müseyyeb, Saîd b. el-Cübeyr gibi sahâbe ve tâbiûn müctehidlerine göre satranç mübahtır.
İçlerinde İmam Mâlik ve Ahmed'in de bulundukları bir grup ulemâya göre ise haramdır. Hanefîler de bu hükmü benimsemişlerdir.
Sadece eğlenmek, dinlenmek ve zevk için bu oyunları oynamanın mübah (serbest) olabilmesi için dört şart vardır:
a) Namazın geçmesi veya gecikmesine sebep olmamak.
b) Hiçbir menfaat beklememek.
c) Oyun esnasında dilini kötü sözden korumak.
d) Bir de normal dinlenme, eğlenme ölçülerini aşarak vakit israfına varan alışkanlık haline getirmemek.
Satrancın haram olduğuna dair kesin delil bulunmadığından, kumar maksadıyla olmamak ve yukarda geçen şartlara da riâyet etmek kaydıyla oynayanları kınamamak gerekir. Aslında bu oyun bir şans oyunu değil, zekâ oyunu ve sporudur. Meneden ulemâ, daha yukarıda zikrettiğimiz mahzurlar olabilir diye menetmiş olmalıdırlar. Her oyunda o mahzurlar bulunmaz.
Hayrettin KARAMAN
Şafiilerin dışında kalan cumhura göre satranç da haramdır. Hz. Ali (r.a.): "Satranç da kumar türündendir" demiştir. Yine "Hz. Ali (r.a.) satranç oynayan bir grubun yanından geçmiş ve şöyle demiştir: "Şu önlerinde eğildiğiniz putlar da ne oluyor?"
Şafiler şöyle demektedir: Satranç oynamak mekruhtur. Çünkü din konusunda kendisinden yararlanılan bir oyun da değildir; onu oynamayı gerektiren bir ihtiyaç da yoktur. O bakımdan terkedilmesi evladır; fakat haram değildir. Çünkü İbni Abbas, İbni Zübeyr, Ebu Hureyre ve Said b. el-Müseyyeb (r.a.)'in satranç oynadıkları rivayet edilmektedir; haram olduğuna dair her hangi bir nas da varit olmamıştır; hakkında nas bulunan oyunlara da benzememektedir.
Eşyada aslolan ise mübahlıktır. Diğer taraftan satranç ile zekanın bilinmesi ve anlama kabiliyetinin arttırılması da söz konusudur.
Şayet her iki taraftan veya taraflardan birisinin koyduğu bir bedel bulunup da yenenin mağluptan alması söz konusu olursa bu bahsin başında belirtilmiş olduğumuz gibi, haram olur.
Vehbe Zuhayli-İslam Fıkıh Ansiklopedisi 4/375