1821 yılında İstanbul’daki Patrikhane’nin kapılarından birinde, Osmanlılar tarafından idam edilen Ekümenik Patrik V. Grigorios’un asılışını temsil eden çağdaş bir baskı resmi bulunmaktadır. Bahsi geçen bu kapı, o günden bu yana kapalı kalmıştır. Patrik Grigorios, 5 Nisan 1821’de Osmanlı İmparatorluğu’nun Yunanistan’daki bağımsızlık savaşı sırasında, Osmanlı yöneticileri tarafından idam edildikten sonra Yunanistan’daki isyan hareketi daha da güçlendi. Peki olaylar nasıl gelişti?
Grigorios kimdir?
Grigorios, Fener Rum Patriği olarak 11 Temmuz 1797’de atanmıştır ve 1821 yılındaki idamına kadar bu görevi sürdürmüştür.
V. Grigorios, Osmanlı İmparatorluğu’nun Yunanistan’daki isyanları destekleyen ve Osmanlıların tutumunu eleştiren bir mektup yazdı. Bu mektup, Osmanlı yöneticileri tarafından ele geçirildi ve Grigorios, mektubun içeriği nedeniyle ihanetle suçlandı.
Grigorios, Yunanistan’daki bağımsızlık hareketini destekleyen bir figürdü ve Yunanistan’ın bağımsızlık mücadelesinde önemli bir rol oynayan diğer Hristiyan liderlerle birlikte çalıştı. Grigorios’un idamı, Yunan halkının Osmanlı İmparatorluğu’na karşı mücadelesine güçlü bir motivasyon kaynağı oldu ve Yunanistan’ın bağımsızlık mücadelesinde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edildi.
Grigorios’un idamı, Osmanlı İmparatorluğu’nun Hristiyan liderlere ve aydınlara karşı uyguladığı tutumlardan biriydi ve birçok Yunanlı için büyük bir acı kaynağı oldu. Ancak tarihçiler, Grigorios’un, Yunanistan’ın bağımsızlık mücadelesine ve ulusal kimliğinin oluşumuna büyük katkıları olan bir figür olarak anıyor.
İdamın etkileri
1821 yılında İstanbul’daki Patrikhane’nin kapılarından birinde, Osmanlılar tarafından idam edilen Ekümenik Patrik Grigorios’un asıldığına dair bir çağdaş baskı resmi bulunmaktadır. Gerçekte bu hayali yeniden çizimde olduğundan daha az görkemli olan kapı, o günden bu yana kapalı kalmıştır. Bağımsızlık savaşının patlak vermesine misilleme olarak birçok piskopos ve Fener-Rum kilisesisinin önde gelenleri, Babıali’nin baş tercümanı olan Konstantinos Mourouzis de dahil olmak üzere idam edildi.
Grigorios ve Ortodoks Kilisesi’nin kıdemli metropolitlerinden oluşan Kutsal Sinod, Alexandros Ypsilantis, Mikhail Soutsos ve Moldavya’daki Yunan isyancılarını sadece Osmanlı Sultanı’na karşı değil, Tanrı’nın kutsal iradesine karşı isyancılar olarak addetmişlerdi ve onları şiddetle kınayan yazılar yayınlamışlardı.
Patrik, Osmanlı’nın gözünde, dini özgürlük karşılığında patrik olarak beklenen Ortodoks piliromanın, yani sürüsünün sadakatini garanti etmesi anlaşmasını gözetmemesi nedeniyle yine de idam edildi. Bu idam, Batı’da öfkeye neden oldu ve batı Avrupa’daki liberal çevrelerde, isyancı Yunanlara karşı güçlü bir sempati artışına katkıda bulundu.
Patriğin cenazesi üç gün sonra idam sehpasından indirildi ve İstanbul’da uzun süredir Yunanlar ve Yahudiler arasında düşmanlık olmasına rağmen Yahudi bir kalabalığa teslim edildi. Daha sonra Haliç’e sürüklendi.
Aslında bağımsızlığı Türklerin oligarşik yönetimini kendi yönetimleriyle değiştirmek olarak düşündüler. Moralı seçkinler olan kocabaşıların Hıristiyan Türkler olarak küçümsenerek anılmaları da hiç şaşırtıcı değildir. Bağımsızlık savaşının bir önde gelen isimlerinden olan Photakos Khrysanthopoulos, tek farkın isimlerde olduğunu söylemişti: kocabaşı Hasan yerine Yanni denilecekti, camide ibadet etmek yerine kiliseye gidecekti.