Kortizol, vücudumuzda bulunan ve böbreküstü bezlerinden salgılanan bir hormondur. Kortizon, tıbbi tedavilerde sık kullanılan ilaçlardan biridir. Kortizon tedavisi, vücudun kortizonu yetersiz ürettiğinde ya da hiç üretim yapılmadığında dışarıdan verilen kortizon takviyesidir. Vücuttaki görevi karbonhidratı ve yağ metabolizmasını düzenlemektir. Gün içinde farklı oranlarda salgılanır. Bu farklılık zamana, kan basıncına ve vücut ısısına göre değişir. En çok sabah saatlerinde üretilir. Sinirlerin gergin olduğu zamanlarda bu oran, on katına kadar çıkabilir. Doğumdan sonraki 3. hafta başlayan kortizon üretimi, ölüm anına kadar devam eder. Vücutta bu hormonun azalması ya da üretilmemesi halinde dışarıdan takviye gerekir. Kortizon hangi hastalıkların tedavisinde kullanılır? Bu hormon bir çok hastalıkta tedavi seçeneğidir. Fazla miktarlarda alınması, komplikasyonlara ve başka hastalıklara sebep olabilir. Kalp ve damar hastalıklarında, romatizmal hastalıklarda, sinir sistemini etkileyen hastalıklarda, kan hastalıklarında, alerjik hastalıklarda, bağ dokusunu etkileyen hastalıklarda, karaciğer hastalıklarında, tümörlerin tedavi edilmesinde, hormonal hastalıklarda, böbrek ve idrar yolu hastalıklarında, göz hastalıklarında kullanılan kortizonun ciddi yan etkileri vardır. Bu yüzden kortizon kullanırken beslenme şekline dikkat etmek gerekir Kortikosteroid kullanan hastalara önerilerin özeti:
1. Sigaranın bırakılması, alkol ve kafeinin kısıtlaması.
2. Az tuzlu diyet. Düzenli kan basıncı (tansiyon) ve kilo takibi yapılması.
3. Kalsiyum içeren gıdaların bolca tüketilmesi. (Ek olarak kalsiyum ve D vitamini ilaç desteği).
4. Az yağlı diyet. Özellikle katı ve doymuş yağların tüketilmemesi.
5. Proteinden zengin diyet ve günlük bedensel egzersiz yapılması.
6. Karbonhidrattan (şeker ve şekerli gıdalar) fakir diyet.
7. Yaklaşık 6-12 ayda bir göz muayenesi olmak ve kemik yoğunluğu (DEXA) ölçümü yapılması.
8. Yukarıdaki riskleri değerlendirmek için doktorunuzun uygun gördüğü sıklıkta kan ve idrar tetkiklerinin yapılması. Kortizonun etkisini elemine etmek için nasıl beslenmeli?
• Kan şekerini hızlı yükselten (çabuk sindirilen) besinlerden uzak durmak
• Az tuzlu veya tam tuzsuz beslenmek
• Lif alımını artırmak-Sebze ve meyve tüketmek
• Kalsiyum alımını artırmak
• Hareket Etmek
Kortizonun yüksek ve uzun dönem kullanımlarında oluşabilecek bazı yan etkiler şunlardır;
Şeker Hastalığı: Kortizon insülin hormonuna zıt etki yaparak kan şekerinin yükselmesine neden olabilir. Bu da şeker hastalığı görülme riskini yükseltebilir. Psikolojik Bozukluklar: Kişilerde depresyon, anksiyete (kaygı bozukluğu) görülebilir. Bununla birlikte iştah açılması olabilir. Ödem ve Yüksek Tansiyon: Kortizon vücutta su ve tuz tutulumuna neden olur buna bağlı olarakta ödem ve tansiyon yükselmesi görülür. Cushing Sendromu: Tedaviye bağlı olarak gelişebilir. Omuzlar ve karında yağ toplanması, kemik erimesi, kaslarda erime gibi sorunlar görülebilir.