Gentian (Gentiana), gezegenin her köşesinde doğal koşullarda yetişen yaklaşık 400 bitki türünü içeren Gentian ailesinden yıllık ve çok yıllık düşük büyüyen cüce çalılar cinsine aittir. Çoğu zaman, yabani centiyana ekimleri iklimsel ılıman enlemlerde bulunur ve dağ alpin çayırlarının yamaçlarını kaplar. Bazı centiyana türlerinin 5 bin metreden daha yüksek bir yüksekliğe tırmanması zor olmayacaktır. iyi büyüyebilecekleri ve gelişebilecekleri deniz seviyesinin üzerinde.
Eski zamanlarda bile, Mısırlılar otu mide ve sindirim sistemi hastalıkları için bir çare olarak kullanmayı öğrendiler ve Romalılar, zehirli hayvanlardan nöbetleri durdurmak, sıyrıkları ve ısırıkları tedavi etmek için centiyana kullandılar..
Daha sonra, bitki halk hekimliğinde tanınmaya başladı ve tüberküloz, ateş, veba hastalarına ve ayrıca vücuttaki parazitleri gidermek için reçete edildi. Bugün centiyana bitkisi, Transcarpathia’nın halk şifacıları için özel bir değere sahiptir. Bu şifacılara göre, centilmenin gücü, bitkinin dokularında bulunan, iltihaplanma süreçleri üzerinde faydalı bir etkiye sahip olan ve karaciğer, safra kesesi ve mide hastalıklarını tedavi edebilen maddelerde yatmaktadır..
İsmin kökeni İliryalı hükümdar Gentius’a atıfta bulunur. Vebanın yayılmasını durdurmak için kral, sarı centiyana’nın kökünü kullandı. Bitki Rus topraklarında tanındığında, dokulardaki glikozidik bileşenlerin içeriğinden dolayı çimlerin acı tadını karakterize eden biraz farklı bir isim verildi..
Centiyana’nın tanımı ve özellikleri
Yarı çalıların sürgünleri, kural olarak, 1.5 m’yi geçmez, centilmen bitkisi dik, kısaltılmış gövdelerle ayırt edilir ve kordon benzeri işlemlerin farklı yönlerde uzandığı yoğun bir köke sahiptir. Katı yaprak plakaları sırayla bir dal üzerinde düzenlenmiştir. Çiçek salkımları 4-5 tek veya eklemli çiçeklerden oluşur. Çiçeklerin rengi ya soluk mavi ya da koyu mordur. Bununla birlikte, sarı veya beyaz tomurcuklarla çiçek açan çeşitler görülebilir. Jant bir çan veya huni gibi görünüyor ve bazı tür modifikasyonları, bir plaka şeklini andıran jantlarla süslenmiştir. Her bir centiyana türü için çiçeklenme dönemi, yılın farklı bir zaman dilimine denk gelir. Olgun çiçek salkımlarının yerine, yoğun valflere sahip küçük tohumlu bir kutu oluşur..
Açık toprağa centiyana dikimi
Kalkış zamanı
Çoğu bahçıvan, centiyana yetiştirmek için tohum yöntemini seçer. Ekim ilkbahar ortasında veya Eylül ayında başlar. Mayıs veya Eylül aylarında çiçek açan yarı çalı çeşitlerinin bahçenin çok açık alanlarına ekilmesi önerilmez, çünkü öğle saatlerinde agresif güneş ışığı sadece fidelerin gelişimini engeller. Ekim için hafif kısmi gölgenin görüldüğü yerleri seçin. Batı yamaçlarını tercih etmek daha iyidir. Burada genç çalılar hızla kök salacak ve çiçek açacak..
Sitenin nem eksikliği yaşamaması için su kütlelerinin yakınında geç çiçek açan çeşitlerin yetiştirilmesi tavsiye edilir..
İniş şeması
İlkbahar ekimine başlamadan önce tohumlar, hava sıcaklığı 7˚C’ye kadar olan iyi havalandırılan bir odada iki ila üç ay boyunca tabakalaşmaya gönderilir. Bazı centiyana türleri yaklaşık bir ay boyunca katmanlaşır. Bu süre, malzemenin uygun şekilde sertleşmesi için yeterlidir ve gelecekte çalılar hastalıklardan korkmaz. Alp türleri, daha fazla büyüme koşullarından dolayı daha uzun süreli tabakalaşmaya maruz kalır. Centiyana tohumlarını, turba ve ince kum karışımıyla doldurulmuş sebze kutularında saklayın. Bunu yapmak için 1 kısım turba ve 3 kısım kumu birleştirin..
Kışın ekim, uzun süreli bir tabakalaşma süreci anlamına gelmez. Tohumların kış aylarında doğal ortamlarında sertleşmeleri için zamanları olacaktır. Gelecek yıl, zaten güçlendirilmiş yeşil fideler onlardan ortaya çıkacak. Ekim hazırlanmış, düzleştirilmiş bir alanda gerçekleştirilir. Tohumlar toprak yüzeyine eşit olarak dağıtılır ve biraz toprak serpilir..
Fideler fidelerden yetiştirildiyse veya bir bahçe köşkünden satın alındıysa, her bir çalı, bitkinin büyüklüğüne bağlı olarak 15 ila 30 cm’lik bir aralığa bağlı kalarak birer birer yerleştirilir. Alanın bol sulanması ile dikim faaliyetlerini bitirin. Yetişkin centiyana çalıları aynı yerde 7 yıldan fazla bir süre ekilmeden büyüyebilir..
Gentian bahçe bakımı
Bir centilmenin bakımı oldukça basittir, belirli kurallara uymak önemlidir. Büyüyen centiyana için en uygun yeri bulmayı başardıktan ve ekim iyi gittikten sonra, ekimlere periyodik olarak dikkat etmek ve gelişimlerini izlemek kalır. Genç sürgünlerin düzenli olarak sulanması ve gevşetilmesi gerekir. Yabani otların fidelerin büyümesini boğmaması için, sitenin kapsamlı bir şekilde ayıklanmasını sağlarlar. Çalıların dekoratif ve çekiciliğini korumak için, kurutulmuş çiçek salkımlarının zamanında kesilmesi gerekir..
Donlara kar yağışının eşlik etmediği ve kışın beklenmedik bir şekilde geldiği bölgelerde, centiyana dikimleri olan bir çiçeklik ladin dallarıyla kaplıdır..
sulama
Centiyana nemi seven bir bitki olarak kabul edilir, bu nedenle toprağı nemli tutmak gerekir. Sulama ılımlı, ancak düzenli olmalıdır. Fideler, özellikle tomurcukların atıldığı ve çiçeklerin açıldığı kuraklık dönemlerinde su eksikliğini keskin bir şekilde hissederler. Toprak neme doyunca, çiçeklik gevşetilir ve yabani otlar ondan çıkarılır. Gövde çemberinin etrafındaki toprağı bir saman, talaş veya turba tabakasıyla malçlarsanız, bu doğal koruma gelecekte centilmenin bakımını büyük ölçüde kolaylaştıracak ve zaman kazandıracaktır..
gübreleme
Bu çok yıllık çiçek beslenmeden bile yapabilir. Bir turba malç yastığı yapmak yeterlidir. Çalıların altına turbaya ek olarak kireç kırma taş ve boynuz unu eklenir. Adlandırılmış gübreler bitkinin tam olarak gelişmesi ve sürgünlerin yeşillik kazanması için yeterlidir..
Centiyana hastalıkları ve zararlıları
centiyana hastalıkları
gri çürük
Dış mekan centiyana yarı çalıları nadiren gri çürüme ile enfekte olur. Yapraklarda beneklenme veya paslanma gelişir. En tehlikeli mantar enfeksiyonu gri çürüktür. Viral kökenli hastalıklarla ilgili olarak, onlarla baş etmek neredeyse imkansızdır. Etkili antiviral ilaçların üretimi henüz kurulmamıştır. Gri küfün görünümünü fark etmek kolaydır. Aşırı nem nedeniyle ortaya çıkan yapraklar üzerinde gri-kahverengi lekeler büyümeye başlar. Hastalığın seyri sırasında lekeler gri küf ile kaplanır. Dikimlerin çoğunu kurtarmak için, hastalıklı örnekler steril bir alet kullanılarak derhal kesilir ve kesilen yerler herhangi bir mantar öldürücü preparatla, örneğin Fundazole ile işlenir. Gri küfün ilerlemesini durdurmak için sürgünlere ve yapraklara özel kimyasallar püskürtülür..
Çoğu zaman, gri çürüklüğün mantar sporları, üreme için yoğun ve zayıf aydınlatılmış dikimleri seçer. Bu tür yerlerde, kural olarak, bakterilerin büyümesini hızlandıran hava erişimi sınırlıdır..
lekelenme
Eşit derecede tehlikeli bir hastalığa, izleri mor kenarlı, küçük çaplı sarı-kahverengi lekeler şeklinde yaprak bıçaklarında görünen mantar lekelenmesi denir. Hastalığın etken maddeleri, mantar öldürücüler ve bakır bazlı diğer müstahzarlar tarafından yok edilir. Bunlara Bordeaux sıvısı ve bakır sülfat dahildir..
Pas
Pas oluşumunun nedeni, herhangi bir kimyasal saldırıya dayanıklı, kalıcı bir mantar plağı şeklidir. Hastalık koyu kahverengi püstüllerle karakterizedir. Derhal herhangi bir önlem almazsanız, yavaş yavaş yaprak kanadının tüm yüzeyini kaplayacaktır. Püstüllerde mantar sporları birikir. Lezyonlar çıkarılır ve yakılır. Bazı bahçıvanlar yanlışlıkla toplanan yeşillikleri kompostla karıştırır, bu da daha sonra enfeksiyonun siteye yayılmasını tetikleyebilir. İlk pas belirtileri fark edilir hale gelir gelmez, centiyana ekim alanına mantar ilaçları püskürtülür..
Bazal çürük
Sonbaharda çiçek açan Asya çeşitleri, bazal çürüklük hastalığına karşı hassastır. Enfeksiyon nemli, nemli havalarda başlar. Hastalık sırasında, sapın tabanı çalıda çürümeye başlar. Fideleri ve kök sistemini aşırı yoğunlaşmadan korumak için, fazla suyun kenarlardan aşağı akması için çalıların altına yoğun bir film veya cam parçası yerleştirilir. Profilaktik amaçlar için bitkisel kısımların Tsineb ile tozlanması kullanılır. Bu ilaç enfeksiyonu önler.
zararlılar
Yukarıdaki hastalıklara ek olarak, centiyana tripler, karıncalar, tırtıllar, nematodlar ve sümüklü böcekler tarafından takip edilir..
Salyangozlar
Salyangozlar çalının yeşillikleri ve çiçekleri ile beslenir ve bu nedenle dekoratifliği olumsuz etkiler. Vahşi doğada bitkiler, kara kurbağaları ve kirpiler gibi düşman hayvanlar tarafından kurtarılır. Tabii ki, bu tür mücadele araçları her zaman bahçenin topraklarında yaşamaz, bu yüzden kendinizi tuzaklarla donatmanız gerekecek..
Tuzaklar, özel sümüklü böcek birikimi olan yerlerde gizlenir. Bunu yapmak için, birkaç patates yumrusu almanız, kesmeniz ve yarımları önceden fermente kompost veya bira ile dolu kavanozlara koymanız gerekir. Böcekler çabucak böyle bir yem kokar.
Karıncalar
Karıncaların saldırıları ile başa çıkmak, ancak çalıların etrafındaki toprağı böcek öldürücü müstahzarlarla püskürterek mümkündür. Kural olarak, herhangi bir özel pavyonda satılırlar..
Thrips
Thrips, yaz aylarında aktif olarak çoğalan mikroskobik böcek öldürücülerdir. Bu böcekler hücre özsuyunu emer ve yenen yerlerde renksiz noktalar kalır. Thrips sadece kimyasal işlemle yok edilir.
tırtıllar
Tırtıllar, yaşamın ilk yılında bitkiler için tehlike oluşturur. Tırtıllara karşı mücadelede böcek öldürücü müstahzarlar kurtarmaya gelir. Enfekte centiyana bölgelerine hazırlanan çözelti püskürtülür ve ardından 10 gün sonra prosedürü tekrarlayın..
nematodlar
Nematodların saldırısı sonucunda sürgünler ve yapraklar deforme olur, bitkinin büyümesi gecikir, gövdeler bükülür. Bitki kütlesinin özel kimyasal bileşiklerle işlenmesi, zararlıların üremesini durdurmaya yardımcı olur. İlaçların sonucu ancak işlemi üç kez tekrarladıktan sonra fark edilir hale gelir..
Fotoğraflı centiyana türleri ve çeşitleri
Yıllık centiyana çeşitleri, çok yıllıklar hakkında söylenemeyen ev arazilerinde sıklıkla bulunmaz. Cinsin bireysel üyeleri çok popülerdir. Centiyana’nın en popüler bitki türlerini daha ayrıntılı olarak ele alalım..
Sapsız centiyana (Gentiana acaulis)
İkinci isim Koch centiyana (Ciminalis acaulis = Gentiana excisa = Gentiana kochiana) – batı Avrupa bölgelerinin dağlık bölgelerinde yetişen soğuğa dayanıklı otsu çok yıllık bir bitkidir. Sapların uzunluğu 10 cm’den fazla değildir, yaprakların şekli uzar. Mavi veya mavi tonda boyanmış masif çiçekler, yaza daha yakın açılır, tomurcukların başları yukarı bakar.
Kabak centiyana (Gentiana asclepiadea)
Veya vatochnik – yüksekliği yaklaşık 80 cm’ye ulaşan başka bir çok yıllık.Yaprakların kenarları sivridir, pedinküller 5 cm’ye kadar büyür.Onlarda beyaz veya mavi tonlu birkaç tomurcuk oluşur..
Dahurian centiyana (Gentiana dahurica)
Bitki Moğolistan, Tibet ve Sayan’a yayılmaya başladı. Sapların uzunluğu 40 cm’yi geçmez, yapraklar tabana doğru incelir ve doğrusal-mızrak şeklinde farklılık gösterir. Gövde üzerinde bulunan yaprak bıçaklarının kısa bir petiolar kılıfı vardır. Mavi ve sarı centiyana arasında ayrım yapın. İlk çeşit tür, yoğun mavi renkli büyük aksiller çiçekler ile karakterizedir. Floranın kültürel bir temsilcisi olarak 1815’ten beri bahçelerde yetiştirilmektedir. Mavi centiyana çiçek buketleri kesildiğinde harika görünür..
Sarı centiyana (Gentiana lutea)
Sarı centiyana yabani ekimleri, bitkinin en yüksek ekili türlerden biri olarak kabul edildiği Küçük Asya veya Avrupa ülkelerinde görülebilir. Sürgünler bir buçuk metre yüksekliğe ulaşabilir. Yarı çalı, saplı bir tabana sahip alt tabakada bir taproot, geniş yapraklara sahiptir. Saplardan çıkan yaprak bıçakları çok daha küçük görünür. Çiçeklenme sırasında, çalılar bol miktarda küçük sarı tomurcuklarla kaplanır. Çiçeklerin oluşumu hem yaprakların aksillerinde hem de sapların tepesinde meydana gelir. Çiçek salkımları Temmuz ayında açılır ve çiçeklenme iki ay boyunca devam eder. Centiyana sarısı çeşitleri dona karşı dayanıklıdır ve herhangi bir koruyucu barınak olmadan kış uykusuna yatabilir. Bu türü 1597’den beri yetiştiriyorlar..
Geniş yapraklı centiyana (Gentiana macrophylla)
Büyük yapraklı centiyana Çin, Moğolistan ve Sibirya’nın uzak köşelerinde yetişir. Uzun dik gövdeler site yüzeyinin biraz üzerinde yükselir. Tabanın yakınında, dallar lifli bir tabaka ile kaplanmıştır..
Pulmoner centiyana (Gentiana pneumonanthe)
Pulmoner centiyana, Asya ve Avrupa’da yetişen, dalsız düz gövdeler ve mızrak şeklinde yapraklar ile ayırt edilen Gentian ailesinin tipik bir temsilcisidir. Yaprak bıçaklarının boyutu 6 mm’den fazla değildir ve gövdelerin yüksekliği 65 cm’ye kadardır, çan çiçekleri zengin mavi tonda boyanmıştır. Tomurcuğun içinde boru şeklinde kulüp şeklinde bir korol vardır..
Gentian septemfida (Gentiana septemfida)
Centiyana orta iklim enlemlerini tercih eder ve Avrupa, Asya ve Rusya’da bulunur. Ana gövdeden, yüzeyinde mızrak şeklinde yaprakların oluştuğu çok sayıda sürgün uzanır. Mavimsi kapitat çiçeklerin uzunluğu yaklaşık 4 cm’dir. Kültür, 1804 gibi erken bir tarihte ün kazanmıştır..
Yukarıda bahsedilen çeşitlere ek olarak, centiyana’nın diğer bitki formlarından da bahsetmek gerekir: Dinar, bahar, Çin, büyük çiçekli, siliat, ayaz, iğne ucu, üç tekerlekli, dar yapraklı ve pürüzlü. Geçtiğimiz birkaç yıl içinde, yerli ve yabancı yetiştiriciler, çekici dekoratif özelliklere sahip dayanıklı hibrit çeşitler geliştirmeyi başardılar. Bunlardan en ilginç ve çarpıcı olanı:
- Nikita – çok sayıda mavi çiçeğe sahip bir çiçek
- Bernardi, tübüler, masmavi renkli tomurcukları olan geç çiçek açan bir çeşittir..
- Koyu Mavi çeşidi – bitki sonbaharda çiçek açar. Şu anda, çalılar, içinde çizgilerle kaplı, yaprakları olan nadir mor-mor çiçeklerle süslenmiştir..
- Blue Emperor, düşük büyüyen bir çeşittir, ayrıca indigo rengini andıran zengin bir çiçek salkımına sahiptir..
- Farorn melezi – beyaz taçlı mavi tomurcuklu çiçek açar
- Gloriosa – kar beyazı boğazlı mavi – İsviçreli yetiştiricilerin çalışmalarının sonucu
- Elizabeth Brand – dikdörtgen masmavi çiçekleri ve düşük kahverengi sürgünleri ile dikkat çekiyor.
Centiyana’nın faydalı özellikleri
Centiyana’nın tıbbi özellikleri
Centiyana, iyileştirici özelliklerin gerçek bir deposudur. Bu nedenle çalı hem halk hem de resmi tıpta büyük talep görmektedir. Dokularda glikozitlerin varlığından dolayı kültür, etkili farmakolojik etkisi ile ünlüdür. Glikozitler iştahı uyarır, sindirim sisteminin işleyişini iyileştirir ve spazm ataklarını bastırır..
Glikozitlerle birlikte dokular alkaloidler içerir. Nöbetleri durdurabilir ve vücut ısısını düşürebilirler, bu nedenle centiyana genellikle bir anti-inflamatuar ve yatıştırıcı olarak kullanılır. Kökler reçineli ve tanen bileşenleri, yağlar, pektinler, şekerler, asitler ve inülin içerir. Bitkinin yeraltı kısımları, gastrointestinal sistemin geçirgenliğini artıran ve bağırsak fonksiyonunu iyileştiren fenol karboksilik asitler açısından zengindir..
Üst solunum yolu hastalıkları, anemi, diyatezi, mide ekşimesi, kanserler, sıtma ve kronik hepatit formları için centiyana müstahzarları reçete edilir..
Centiyana’nın tıbbi özellikleri resmi tıp tarafından kabul edilmektedir. Bugün, bir dizi tıbbi kurum, tentürler ve sarı centiyana özleri üretmektedir. Birçok bitkisel preparat bu hammaddeden oluşmaktadır. Halk hekimliğinde, bitki harici ve dahili olarak başarıyla kullanılır..
Yaprakların kaynatılması bacaklarda terlemeyi iyileştirir. Purulent, papatya ve centiyana köklerinden yapılmış bir tozu kurutur. Rendelenmiş duygusal bir kütleden elde edilen bitkisel kompresler, kas ve eklemlerdeki ağrıyı hafifletir. Tıbbi yulaf ezmesi hazırlamak için bitkisel parçalar ve kökler kullanılır..
Centiyana’dan halk tarifleri
Kurtarmaya gelecek ve bir bütün olarak vücut üzerinde faydalı bir iyileştirici etkiye sahip olacak en faydalı tarifler üzerinde daha ayrıntılı olarak duralım..
- İştahı iyileştirmek için. 1 yemek kaşığı almanız gerekecek. doğranmış kuru kökler ve bir bardak su ile kaplayın. Kaynattıktan sonra otlu kap 10 dakika daha ocakta bırakılır, daha sonra soğutulur ve tülbentten veya elekten geçirilir. Süzülmüş et suyu 1 yemek kaşığı alınmalıdır. yemeklerden önce.
- Romatizma ve artrit hastalığından. Et suyu hazırlanması için 3 yemek kaşığı. kurutulmuş ham madde 700 ml su içinde seyreltilir. Karışım 15 dakika kaynatılır ve birkaç saat ısrar edilir. Her yemekten önce yarım bardak bitmiş et suyu içilmelidir..
- Tüberküloz, sıtma, sağlıksız sindirim, mide ekşimesi ve kabızlık tedavisi için. Alkollü bir centiyana özü kullanılması tavsiye edilir. 50 gr kuru ot, 500 ml miktarında votka ile dökülür. Tentürü koyu bir camla saklamak için bir şişe kullanmak daha iyidir, o zaman fermantasyon işlemleri çok daha hızlı ilerleyecektir. Sıkıca kapatılır ve 7 gün boyunca ışık almayan serin bir odada bırakılır. Ardından tentürü süzün ve her gün 30 damla için..
Kontrendikasyonlar
Gentian preparatları, bileşenlere bireysel hoşgörüsüzlüğü olan kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Bu tür bitki materyalleri, mide ve duodenum ülserlerinin yanı sıra artan basınç için tehlikelidir. Hamile kadınlar bu tür ilaçları almamalıdır, çünkü bitki ve acılıktaki maddeler fetüsün gelişimini ve annenin genel refahını olumsuz etkileyebilir. Tıbbi amaçlar için günde 35 damla tentür içmesine izin verilir. Böyle bir norm, yetişkin bir vücut için oldukça kabul edilebilir. İlacın aşırı dozda alınması durumunda, kişi şiddetli baş dönmesi, baş ağrısı geliştirir ve yüz kırmızı lekelerle kaplanır..