BİR KİTAP:ARAP İHTİLALİ ve ŞAM MAHKEMESİ23 Şubat 2018, Cuma 13:52
Bir gece odamda oturuyordum.?Gecenin karanlığını masa lambamla;kendi karanlığımı kitaplığımla aydınlatmaya çalışıyordum.Suriye ile ilgili kitaplarıma bakıyordum.Bu kitabı rafın pek görülmeyen bir yerinde buldum.Çok sevindim.Çünkü elimde artık bir cevher vardı.
CAHİT KAYRA KİMDİR?
Bu kitabın yazarı büyük entellektüel Cahit Kayra idi.?Kayra 1917'de İstanhbul'da doğdu.1938'de Ankara Siyasal'dan mezundu.?Bu tarihten sonra daha çok bakan olarak çalıştı.1973'te Ankara milletvekili olarak seçildi.1974 yılında ise Enerji ve Tabii kaynaklar Bakanı olarak görev yaptı.Ve açıkca söylemek gerekirse yığınlarca kitap yazdı.Hala sağ olan Cahit Kayra gerçekten bir entelektüeldi.
ARAP İHTİLALİ
Cahit Kayra bu kitabında 4.?Ordu'nun yayınladığı ı “Aliye Savaş Mahkemesi” notlarını Türkçe'ye çevirdi.(kitabın tam ismi:Aliye Divan-ı Harbi Örfisi'nde rü'yet olunan mesele-i siyasiye hakkında izahat)Bu kitapta 4.?Ordu nezdinde kurulan mahkemede ihanet eden Arap dernekleri cezalandırılmıştır.Daha çok Mısır'da teşkilatlanan bu dernekler Şam'da merkezi olan 4.?Ordu'daki mahkeme tarafından cezalandırılmıştır.1916'daki bu dava Arap ülkeleri için bir sorun olarak kaldı.Çünkü devletlerine isyan etmiş unsurlar belirlenmiş oluyordu.?Pek bu derneklerin amaçları nelerdi?
Bunun cevabı kitabın 18.?sayfasında:
“Hilafeti Mısır'da İngiltere'nin koruması altında kurmak ve hidivliği hilafete dönüştürmek,Suriye kıtasını Hayfa'dan Mısır'a kadar İngiltere ve Hayfa'dan İskenderun'a kadar Fransa korumasına aldırmak,Suriye'de bağımsız bir Müslüman Prensliği oluşturmak ve bazı bölümlerin amaçları da Beyrut'u Cebel-i Lübnan'a katmak ve Lübnan sınırını Bekaa'ya kadar genişletmek ya da Suriye'yi doğrudan doğruya Fransa'nın işgali altına aldırmak.”
Görüldüğü gibi bahsedilen bu dernekelrin amacı Osmanlı'yı kökünden yıkmaktı.Hem Trablusgarb'taki hem de Balkanlar'daki geri çekilişten yararlanarak kendi ülkelerinde bir devlet kurmak ve o devleti İngilizler,Fransızlara peşkeş çekmek istiyorlardı.Ne kadar dernekler yasal olarak kurulup programlarını yasal dairelerde hazırlasalar da sonradan mahkemede ve ondan da önce istihbarat çalışmalarında derneklerin bu sayılan amaçlar için kurulduğu/kurdurulduğu anlaşılmaktadır.Buradaki dernekler şunlardır:“el-İhaü'l-Arabi,el-Müntedi el-Edebi,Kahtaniye Derneği,el-Ahd Derneği,el-Cem'iye el Suriye el-Arabiyye,el-Cem'iyet el-Nahdatü'-Lübnaniye,Islahçılık ve Cem'iyet-i İslamiyye,el-La-Merkeziye”el-La-Merkeziyye derneği pek mühümdir çünkü teşkilatlı olarak federasyonu ve ana dil olarak Arapça'nın kabulünü esas çalışma alanı olarak belirlemiştir ve gerçekten bazı çevreler üzerinde etkili olmuştur.Ve hatta en büyük ihtilal girişimini de bu dernek planlamıştır.Gerçekten Osmanlı bu devirde emperyalist kışkırtma politikası altında gelişen merkez-dışılık ve liberal yönetilme düşünceleri ile kıskaça alınmıştı.
MAHKEMENİN NİTELİĞİ
Diğer milletler de aynı şekilde bu kıskaç oluşumunda kendi açılarından fayda sağlıyorlardı.Rumlar,Bulgarlar,Arnavutlar zaten istediklerini almışlardı lakin devletin hakimiyetindeki bazı etnik unsurlar yüzlerce yıllık birlikteliği unutup Osmanlı'ya içerde savaş açmışlardı.Ermeniler burada kesinlikle en iyi örnektir ve tedbir olarak da Almanların planıyla bir tehcire tabi tutulmuşlardır.Ancak bu tedbirin sadece Ermenilere uygulanması yetersiz kalmıştır.Diğer isyancı güçlere de aynı şekilde uygulamak gerekiyordu.?Bunun acısını da Cemal Paşa-ki triumviranın içindedir- 4.?Ordu'da mahkemeler kurarak gidermeye çalıştı.Kendilerine aydın diyen isyancılar buralarda cezalandırıldı ve asılanlar oldu.?Fransız yanlısı derneklerin faaliyetlerine son verildiyse de bu manda isteği ortadan kalkmadı.Fransa 1.Dünya Savaşından sonra Suriye'ye el koydu ve Suriye halkı bir direniş gösteremediler.Ve en önemlisi hilafet İngilizlerin korumasına geçmiyordu.Ne Mısır hidivliği kapsamında ne de ortak bir oluşum kapsamında bir hilafet düzenlemesi artık yapılamayacaktır.Cemal Paşa bununla gerçekten devleti koruyucu bir politika yürütmüştür.Bu kitabı da yayınlayarak o günleri tekrar hatırlatan üstad Cahit Kayra'ya da sonsu teşekkürler.
KAYRA,Cahit,Aliye Savaş Mahkemesi Notları:Arap İhtilali ve Şam Mahkemesi,Yeditepe Yayınları,İstanbul,2008.
Okunma Sayısı: 8035