This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Zekai YİĞİTLER Nuriye YİĞİTLER ::::::::::::::::: ÖMER HAYYAM ÜZERİNE (1044-1123//1135) "İRANLI ŞAİR VE BİLGİN. MUTLU YAŞAMAK İÇİN USLA BAĞDAŞMAYAN HER TÜRLÜ İNANÇTAN ARINMANIN GEREĞİNİ KONU EDİNEN RUBAİLERİ İLE ÜNLÜ." Horasan'ın Nişapur ilinde dünyaya geldi. Aynı yerde öldü. Gerçek adı: Gıyaseddin Ebu'LFeth b.İbrahim el-Hayyam'dır. Yaşamı konusunda ayrıntılı bilgi yoksa da başta Beyhaki olmak üzere, değişik kaynaklar onun Belh, Buhara, Merv ve Bağdat gibi bilimsel bakımdan birer odak durumunda olan yerlerde öğrenim gördüğünü, özellikle matematik, gökbilim, tıp, tasavvuf ve edebiyat alanlarında geniş kapsamlı çalışmalar yaptığını belirtirler. Ömer Hayyam, özellikle Eukleides'in Stoikhea'sı (Elemanlar) aracılığıyla Orta Çağ'a ulaşan, Yunan ile Hint ve Çin Matematiği'ni birlikte tanıma olanağını başarıyla kullanarak, büyük bir gelişme gösteren İslam Metematik Okulu'nun Xİ'inci Yüzyıl sonlarında Xİİ'inci yüzyıl başlarındaki en büyük temsilcisidir. O dönemlerin hemen hemen her matematikçisi gibi Ömer Hayyam da Astronomiyle ilgilenmiştir. Gerçek Güneş yılından sapması, bugün kullanılana oranla daha küçük olan bir takvim hazırlamıştır. Günümüze ancak en parlak yüz yıldızın eliptik koordinatlarını içeren bir bölümü kalmış olan Zic-i Melikşah'ı (Melikşah Zayiçesi) hazırlayan bilim kurulunun yöneticiliğini yapmıştır. Ömer Hayyam'ın edebiyatçılığının yanısıra Matematik alanında bilinen tam 14 yapıtı bulunmaktadır. Bunlar özellikle aritmetik, sayı kuramı ve cebir dallarında, birçok yeni tanım, çözüm ve yorumu içerir. Çin ve Hint matematikçilerinin aritmetik konusundaki çalışmalarına dayanan kayıp bir yapıtında da doğal sayıların ikinci, üçüncü ve dördüncü dereceden köklerinin bulunmasını sağlayan bir yöntem bulup geliştirmiştir. Bugün kullanılan Binom açılımından farksız olan bu yöntem, Batı'da 1 19'uncu yüzyılda yinelenebilmiştir. Ömer Hayyam, Şerhi ma Askala Min Musadaratı Kitabı Uklidis (Eukleides'in Kitabına Girişteki Güçlükler Üstüne) adlı yapıtında, Eukleides'in Eudoksos'dan aktardığı oran tanımı sayı kavramına dönüştürmüş ve oranların, dolayısıyla da rasyonel olmayan sayıların, niceliklerin ölçümünde rasyonel sayılardan farksız şekilde kullanılmasını başlatarak sayı kavramında yepyeni bir çığır açmıştır. Ömer Hayyam'ın Cebir alanındaki en önemli yapıtı olan
"Cebir ve Mukabele Problemlerinin Tanıtılması Üstüne İnceleme"dir. Üçüncü derece denklemlerinin çözümünde, iki koniğin arakesitlerinden yararlanmaya dayalı yöntemi tanıtır. Bu yapıtta kökleri eski Yunan Matematiği'nde bulunmakla beraber büyük ölçüde İslam Matematikçileri tarafından geliştirilen konik kesitler yönteminin daha önce başarılmış uygulamalarının yanısıra, kök sayısının birden fazla olabileceği ilk kez açıklanmış, iki kökü olan kimi denklemlere yer verilmiş ve denklemler kök sayılarına göre sınıflandırılmıştır. Yine peç çok İslam Matematikçisi gibi Ömer Hayyam da paralellik kuramını, Elemanlar'ın V'inci aksiyomundan farklı bir temele oturtmaya çaba harcamıştır. Daha sonra Nasireddin Tusi tarafından geliştirilecek olan paralelliğe ilişkin buluşlarıyla da Batı'da ancak 17'inci yüzyılda başlayacak olan çalışmaları etkilemiştir. ŞİİR SANATI Ömer Hayyam'ın bilimsel çalışmaları yanısıra, ününün yaygınlaşmasını sağlayan başarısı, şiir alanında kendini göstermiştir. Onun yaşadığı çağda, İran'da biri eski İran inançlarıyla geleneklerinden; diğeri İslam düşüncesinden kaynaklanan iki akım egemen durumdaydı. İslam düşüncesi Şeriat'a, eski İran inançları ise ulusal geleneklere dayanıyordu. Bu alanda başlıca kaynak, Firdevsi'nin Şehnamesi'ydi. Eski İran inançlarını, geleneklerini, söylencelerini konu edinen bu yapıtın temeli Zerdüşt'ün kişiliğinde şekillenen Çok Tanrıcılık'dı. İslam düşüncesinin beslediği görüşler de Farabi, İbni Sina ve Gazali gibi aydınların elinde, bir felsefe ve tasavvuf öğretisine dönüşmüştü. Ömer Hayyam, ilkin bu düşünürlerin görüşlerini öğrenmiş, onlardan aldığı esinleri, yeni bir yaşama anlayışıyla rubailerinde şiirleştirerek sergilemiştir. Eski Anadolu-Yunan Felsefesi'nden özellikle Epikuros'un yaşama anlayışından izler taşıyan bu şiirlerde, bilimsel çalışmalarının, gözlemlerinin etkisi pek açıktır. Bu çalışmalar onu, usla, algıyla kavranan bir evrenin gerçekliği sorunuyla karşı karşıya getirmiştir. EVREN GÖRÜŞÜ Bu nedenle Hayyam'ın şiirlerinde odak konu, ötedünya (ahret) değil, içinde yaşanan, henüz duyularla özümlenen ve algılanan evrendir. Evrene gerçekçi bir açıdan bakar. Onun için yaşamın asıl ereği mutlu olmak, usla bağdaşmayan her türlü inanç ve geleneğin etkisinden kurtulmaktır. Mutluluk, sevgi, dostluk, barış ve insan sorunları üzerinde durur. İnsan, düşünen ve us ilkelerine göre yaşamını düzenlemesi gereken bir varlıktır. Bu nedenle usa aykırı düşen, bir takım alışkanlıklardan kaynaklanan, köksüz ve mutluluğu engelleyici inançlardan arınmalı, yaşamı bir sıkıntı, kaygı ve özlem kaynağı olmaktan kurtarmalıdır. Gerçek olan, içinde yaşanan evrendir. Şeriat'ın öngördüğü ötedünya, Tanrısal evren, ölümden sonra yaşam ve dirilme, yargı günü, hep birer vesveseden, kuruntudan başka bir şey değildir, diye düşünür ve şiirlerinde bunu dile getirir İnsan usunu (aklını) kullanarak; onun ışığında yürüyerek, "varlık-yokluk kaygısından kurtulmalı, ötedünyayı değil, kendini bilmelidir." Bu evrendeki yaşam geçicidir. İnsan yeryüzüne ancak bir kez gelir. Bu nedenle, yaşamın tadını çıkarmalı, elden geldiğince, mutlu olmanın
yollarını aramalıdır. MUTLULUK ANLAYIŞI Mutluluk, usa uygun biçinde yaşam sürmekle, aşırı tutkuların, sınırsız kazanç ardında koşmanın etkisinden kurtulmakla sağlanır. İnsan çıkarı için "Birtakım alçak duyarlığı olanların" buyruğu altına girmemeli, yaşamı sürdürecek nicelikte olanla yetinmelidir. Tutku, insanı usun denetiminden uzaklaştırır. Bilinçle davranan bir varlık durumuna getirir. Başkalarıyla kurulması gereken dostluk ve kardeşlik ilişkilerini ortadan kaldırır. Oysa yaşamak bir dost çevresi oluşturmak, sevgiden kaynaklanan bir yöntemi benimsemektir. Sevgi kişiyi, bir yandan çevresine, diğer yandan da yaşama bağlar. Bir sevgi varlığı olan insan için, Şeriat'ın önerdiği katı görevler gereksizdir. Ömer Hayyam'a göre; insanı Tanrı yaratmış ve onu yazgının denetimi altına vermişse; eylemlerde suç aramanın hiç gereği yoktur. Çünkü insan ancak özgür istenciyle yaptığı şeylerden, us ilkelerine göre davranışlarından sorumlu tutulabilir. Elinde olmayan yalnızca yazgının (kader) yapısı gereği oluşturulan işlerden dolayı kişiyi sorumlu tutmak, suçlu saymak Ulu Tanrı'ya yakışmaz. Tüm evreni ve onun içinde insanın yararlandığı varlıkları; Tanrı yaratmışsa; onlarda suç aramanın da gereği yoktur. Şarabın yapıldığı üzümü yaratan Tanrı'nın, şarabı içen insanı günahkar sayması, Tanrısal adaletle hiç bir biçimde bağdaşmaz. Güzeli yaratan Tanrı, onun sevilmesini de ister. Bunu büyük bir şekilde gerçekleştirir. Bu nedenle sevmek, T Tanrısal iradeye (istence) aykırı düşmez. Hayyam için sevginin üç öğesi bulunmaktadır: Yaşamı düzenli ve mutluluk sağlayıcı bir niteliğe kavuşturmak, tüm insanlarla uyum içinde bulunmak, özlemleri usun ölçülerine göre gerçekleştirmeye çalışmak. Bu üç öğeden birinin noksanlığı, kişiyi kaygıya, karamsarlığa, güvensizliğe sürükler. Bunun sonu da bunalımdır. Oysa "yüreğini usuna uyduran bir insan için, y yeryüzünde boş geçen gün yok demektir." HAYYAM'IN SANATI Tüm düşüncelerini rubailerinde açıkça sergileyen Hayyam'a göre sanat bir başarı alanıdır. Şiirse bu alanda ortaya konulan sanatsal bir üründür. Şiiri bütünlüğe ulaştıran uyum, ölçü ve anlam gibi üç öğe vardır. Bu üç öğenin birliğe ulaştığı şiir başarılıdır, etkilidir. Diğer yandan, bu üç öğenin sergilenmesini sağlayan başlıca varlık dildir, dille ortaya konulan sözcüklerdir. Ömer Hayyam'a edebiyat alanında yerini sağlayan dörtlüklerde bu üç öğenin oluşturduğu birlik ve bütünlük belli başlı etkendir. Onun kullandığı ölçü, Arap-İran şiirinde ortak olarak kullanılan aruz'dur. Ömer Hayyam, bu ölçünün rubai türüne uygun düşen bölümünü seçerken; ağırlığı anlam ve uyum bağlantısı üzerinde yoğunlaştırmıştır. Seçilen sözcüklerle anlam arasında kurulan birlik, şiirin gücünü çoğaltmakta, okur üzerinde müzikten kaynaklanan bir etkileşim yaratmaktadır. Anlam ise, işlenen konuyla (tema) insan yaşamını i iç içe getirmektedir. KİŞİNİN VARLIĞI Ömer Hayyam için temel sorun, kişinin varlığıdır. Kişi,
varolduğu sürece, evren ve diğer varlıklar da vardır. Kişi ortadan k kalkınca, tümü de yok olur: BEN OLMAYINCA BU GÜLLER, BU KIZIL DUDAKLI GÜZELLER BU GÜZEL KOKULU ŞARAPLAR YOKTUR? BEN DÜŞÜNDÜĞÜM SÜRECE VARDIR DÜNYA İNSAN İÇİN ÖNEMLİ VE GERÇEK OLAN DÜŞÜNMEKTİR. Düşünülmeyen bir nesnenin varlığı da sözkonusu değildir. Varlığa düşünen insan açısından bakan, onu düşünme eylemiyle bağlantılı kılan Ömer Hayyam, ahlak konusunu davranışlarla özdeşleştirir. Usun ilkelerine, yaşamı mutluluğa kavuşturacak k kurallara uymayı "ahlaklı" sayar. Ömer Hayyam, İslam Edebiyatı'nda büyük bir etki alanı oluşturmuş, rubai türünde başlıca örnek olarak benimsenmiştir: Onun yaşama anlayışı, özellikle Şeriat ilkelerine bir bakıma karşı çıkış gibi görünmesi, şiire yepyeni bir içerik kazandırmış, birçok şaire ve halk ozanına ışık tutmuş durumdadır. Türk Divan Şiiri'nde, rubai türünde şiir yazan her şair, ondan mutlaka esinlenmiştir. Türk şair ve ozanları içinde, onun yaşamla ilgili düşünce ve felsefesini benimseyen en etkili ozanlar Nef'i ve N Nedim'dir. ŞU TESTİ DE MUTLAK BENİM GİBİ BİRİYDİ BİR GÜZELE VURGUNDU O DA ELBET DERTLİYDİ. KİM BİLİR GARİBİN BELKİ BOYNUNDAKİ KULP DA SEVGİLİNİN ÖPÜLESİ BEMBEYAZ ELİYDİ. H. ZEKAİ YİĞİTLER ÖMER HAYYAM'A AİT RUBAİLERİN DİBACESİ (Dibace: Kitabın nakışlarla süslü i ilk sayfaları, (Terkipli) Önsöz.) Sonsuz hamd, insanın varlık çadrrını; üçlü, dörtlü mevalid ve anasır döşemecilerinin aracılığıyla kuran hakim Tanrı'ya. O çadırı, direklere benzer damarlara, kemiklere öyle bir kurmuştur ki o haymeye ne nakşedilse, gecelerle gündüzlerin alaca çadırlarına sübut ve devam mıhlarıyla mıhlanır, alemi de ancak "çadırlarda dokunulmamış huriler var" ayeti olabilir. "Kuşku yok, h hamd, göklerin Rabbine, yerin Rabbine, alemlerin Rabbinedir." Şiir: Tanrım, gönül çadırının direği adındır, Bezi, nimetlerinle lütuflarınla dokunmuştur. Rahmetinin direği, sağlam bir ip olan şeriatındır.
Canla gönül, canla, gönülle onu döşemiştir. Kahır mısın, müşrikin gözünü kör etmiştir, Her tokmakta başına bir afet getirmiştir. Sayısız öğmeler, rahmetler, bir büyüğün merkadine saçılsın ki kaza ve kader düşmanı (şakirdi) bile onun kıdemiyle kadri rızasını elde etmek için beline aciz kemerini bağlamıştır: Kadrinin yüceliğinden "Seni, sana layık bilgiyle bilemedik" koşulundan dışarı çıkamamıştır. "Muhammed, içinizden birinin b babası değil; Tanrı elçisidir ve habercilerin sonuncusudur." Naat: Ey Peygamberlerin en büyüğü ve yücelik tahtında oturanı, Ey bütün yollara alemlerin rahmeti olan. Arap ülkesinde ikbal çadırın belirdi, Acem diyarında soyunun çadırı ağardı, evladın orada aşikar oldu Yurdun, yücelere ulaştı, Kudret nesciyle dokunmuş gök çadırı haymen oldu. Ona ve onun soyuna, sahabesine rahmetler olsun ki şeriat evinin divanını, fitne ve fesat bineklerinden arıttılar. O hazretin ayakkabısının ucunu, yücelik ve güzellik çadırının direk t tablası yaptılar. Hamd-ü senadan ve salat-ü selamdan sonra, malum olsun ki önce gelenlerin sözlerini bir araya toplamak, ayırmak, düzene sokmak ve yazmak, sonra gelenlerin görevidir ve bu, eskiden beri uyulagelmiş bir töredir, tanınmış bir iş. Günler geçtikçe sözleri tertemiz, ruhu arı olası hakimler dayanağı, fazıllar hülasası, hikmetlerle edeplerin yapılarını diriltip yücelten, lakaplarını uzatmamızdan müstağnı bulunan Muhammed oğlu Ömer Hayyam'ın rubaileri, hiç kuşku yok, sütün yetenek erbabı meclislerinin enisi, toplantıların celisidir. Fakat tertip dizisine dizilmemiş, bir kitap haline getirilmemişti. O rubailer, "sözün hayırlısı az olanı fakat anlama en iyi bir şekilde delalet edenidir" hükmünce, pek az sözle ifade edilen birer anlam evrenidir. Nitekim onun kerim adını anmak da doğalarla öge ve karakterlerin, huyların uzlaşmasına benzer. Fakat herkes, o rubailerin yalnız harfiyle uyuma kapılmış, eşsiz yapılarıyla örneksiz anlamlarını gerektiğince anlayamamış, o mezahirin z zahiriyle yetinmiştir. ÇADIRLAR TIPKI O ÇADlRLAR FAKAT GÖRDÜĞÜM KADlNLAR; ONLARlN KADINLARINDAN BAŞKA. ... SÖZLERİNİN BULUNDUĞU DEFTERİN BİR YAPRAĞINI DAHA ÇEVİRDİM;
O SÖZLERDEKİ HER SIRRIN İÇİNDE BİR SIR DAHA VAR. Bu yüzden talep erbabının en aşağısı olan halkın sevgisine mazhar olası, Tebrizi diye şöhret bulmuş Hüseyn oğlu Yar-Ahmet Raşidi Tanrı her ikisini de mağrifet denizine daldırsın, bağlılık ve uzlaşma, bağdaşma dolayısıyla "işte şu on, kamil sayıdır" hükmüne uydu, anlayışı az olmakla beraber o rubaileri on fasla ayırarak topladı, bu işi bitirdi. Umarım ki bilgi erbabı bakınca, bu kitabı, kadrinin büyüklüğünü düşünerek, küçük g görmezler ve bu kudretsiz kulun özrünü kabul ederler. On fasıl, şu suretle tamamlandı: Birinci fasıl, Tanrı'ıyı tenzihe, münacata, mağrifet dilemeye ve bunlara ait rubailer. İkinci fasıl; hikemiyata, bu husustaki sorulara, itirazlara vesaireye ait rubailer. Üçüncü fasıl; öğütlere ve adaba ait rubailer. Dördüncü fasıl; ömür ganimet saymaya, fırsata, geçim darlığına, dünyanın sonradan yaratılmış olup yine zeval bulacağına vasaireye ait rubailer. Beşinci fasıl: içkiye ve içki hususatına ait rubailer. Altıncı fasıl: mevsimlerin ve özellikle baharla iki bayramın geçişine ait rubailer. Yedinci fasıl: nüktelere ve mülemmalara ait rubailer. Sekizinci fasıl: mevkufata ait rubailer. Dokuzuncu fasıl: sarhoşluğa, alaya ait rubailer. Onuncu fasıl: on hikayeyi içeren bölüm. Bu fasılda, eşsiz, benzersiz, örneksiz ve görülmemiş şeylere kerametleri, güzel yaşayışı, yüce doğuşu, yaşamın süresi, ölümü, ölüm anındaki durumları (halleri) yazılıdır. Bu f fasılda "Benim için daha başka şeyler de var." Bu kitap on fasıl üzere En güzel bir tertiple, iyi bir surette tamamlandı. Her sahifesi, neşeyi artırmadadır. İnanmıyorsan al da yüzyüze bir bak, gör! Erdem ehlinin zevk ve neşe yurdudur. Bu yüzden de "Tarab-hane" sözü, tamamlanmasına tarih d düştü. Şeriat yollarında gidenlerle takva memleketlerine sahip olanlardan dileğim şu: Bazan görünüşüne bakılınca, şeriat yollarından çok uzak ve şer'a aykırı bir beyte, bir nükteye rastlarlarsa; inancımızı, akidemizin meylini, o yolda sanmasınlar ve hakkımızda böyle bir kuşkuya düşmesinler. "Tanrı, onların yaptıklarını bilir. Rabbimiz, hidayete erdirdikten sonra, kalplerimizi doğru yoldan saptırma ve bize, indinden rahmet bağışla, şüphe yok ki sen vericisin, bağışlayıcısın." (Abdülbaki GÖLPINARLI//HAYYAM VE RUBAİLERİ) Kısaltıp Yalınlaştıran: H. Zekai YİĞİTLER :::::::::::::::::
RUBAİLER 1Der ki onlar hurili cennet hoştur sana Yok derim, üzüm suyu içmek hoştur bana Sen bak peşin gelene o hayale boş ver Çünkü davul çalarken uzakta hoştur daha. 2Sen de yarından için durma üzülüp Böyle günleri yaşamak fırsat bilip Ederiz köhne tapınağa veda yarın Göçenlere bin yıl önce yoldaş olup. 3Damlar üstüne kement mi attı sor güneşe Şarap bastı gün Padişahı boş kadehlere Akıllım uyan da iç müezzinler her sabah Der gibi "içiniz" diye evrene seslenmede. 4Yine tam diktim testiyi dün dolusunca Biz deştik yaşamın umarını ağız ağıza Dudağından şunu duydum: dönüş yok, öyleyse iç Geçmişte ben de insandım oğul, beni anlasana. 5Hadi al içkini uçsuz bucaksız evrene dal Devran kötü evlat cefacıdır tuzludur bal İçiver hadi ağlama gelmiş demek sıran Sunarlarsa dönüş şarabını bir gün orda kal. 6Hem namazın hem orucun niyet ettim faslına Belki varırım diye ben de arzuların aslına Boşa gidiyor oruç bir yudumcuk şarap içsem;
Bir gün azıcık yellensen abdestini bozar ha! 7Tut ki ben direnen bir kulum rızan nerde Hem say ki karanlıkta gönül, ışıman nerde? Kullara şu cennet karşıysa olabilir bu; Başka bir ticaret; hani lütfun, koruman nerde? 8Şaraptan karıştırın suyumu eğer öldümse Kadehten açınız talkında her konuyu yerse Dostlar beni bulmak mı ister mahşer günü; O meyhane tozundan alsınlar kokumu kimse. 9Mecazdır aslında şu dünya dediğin gönlüm Bin bir dilekle dövünmene yer yok senin gönlüm Bırak kadere kendini zamana uy git artık; Dönmez yazmaz işte sil baştan kalemin gönlüm. 10Cennet var derler bize öte dünyada da Sevgili var huri var üzüm sarkar ağıza Öyleyse peşinen uygulasak şimdi bunları; Tıpkı buymuş sonumuz aynen bizim ahbaplarla. 11İçkiye tövbeyi geç bir kalem madem var şarabın Geri döneceksen tövbenden tövbe ne sağlar bırakın Bülbül şakıdıkça gör: gül, yaprak nasıl soyunur: Tövbe mi olurmuş, bu zamanda içip mest olacaksın. 12Benim de bir gün yıkılıp mutsuz yaşamımın fidanı Çürüyüp cansız kalıp yokluğun olunca bozuk malı Bir testi toprağım olsun şarap dolu, onca bedenim Gönül diler ki Tanrım, yaşam hep yeniden başlamalı.
13Hiç istemedim kör topal beni dünyaya saldı Artırdı şaşkınlığım yaşam her an öcünü aldı! Nedir gelişten maksat? Bu berbat kalıştan bilmem İstemeden gel hem, yine çek git yahu olmaz mı? 14Cennetle cehennem var mı bir gören ey gönlüm? Kimi gördün ordan dönmüş öteden ey gönlüm? Korkuyla bel bağladığın umuttan gel bak işte Yok tek bir işaret iz bile senden, benden gönlüm. 15Ey güzel gel artık şurda hatırımız yapıla Sun yüzünü bir tepside zorluğumuz dağıla Hadi ver bize bir testi şarap ki sunalım yarın Toprağımız yeniden testi olup iştahla karıla. 16Çiçek açmış benzeri madem ki mutluluğun Neden ey güzel kadehinden çok uzakta kolun? Acımasızdır dünya, yazık durma şarabını iç; Sanmam ki bir daha gelesin, sürüp gitsin bu oyun. 17Can mülkünü koymuş buraya gelen yolcu Şaşırmış gibisin ey dost yetmişe yediden yolcu Gelmek ve burdan gitmek gizleri örtükken gökte Başka çaresi yok içmene bak, keyfine bak sen yolcu! 18Ey çark-ı felek bil ki sendendir çöküşüm Ezmek eski huyun senin cilvendir çöküşüm Eğer eşelesek ey toprak o bağrı görürüz; Yatmış nice cevher silinmiş gözyaşı döküşüm. 19-
Birkaç gün üzredir yaşamak dünyada Yel oldun farzet çöllerde, su oldun ırmakta Ben kendimi üzemem geçmiş ve gelecekle; Bırakmam hem olsun bir dert onlar bana. 20Bir rüzgar kalır çölde ancak sonumuzdan Hem yok ki zarar kimseye var ve yokluğumuzdan Dünyada olan olmayan her şeyi yok bil; Evrende ne yok acaba yeter tam tersi var san! 21Bastığın yer doğanın kabuğu dış yanıdır Nazlı bir yüz ya da can kaşıdır cananıdır Şu sütunlarda durmakta olan kerpice bak; Ya sarıklı vezir parmağı ya da şah başıdır. 22Ya gül mevsimi, ya ırmak boyu henüz vakit erken Bir huriye benzer iki genç bizle yerken, içerken Böyle zamanlarda şarap sun, içti mi eğer insan; Kopmuştur bir anda o mescit ve kilise ikisinden. 23Ağır bir yük şu yaşam uğraşımız hep sakat Çoğalırken azaplar tükenip gitti yaşam rahat Şükür Tanrı'ya, bela bizce asla bu çilede değil Kimseden bir isteğimiz yok, neye mal olsa da hayat. 24Bilmem ki ben yarın, öbür gün neye layık ve neyim Acaba cennet mi yoksa cehennem mi sahi yerim? Yar, içki ve çalgımız ud sun, bana bunları da İstersen al cenneti git hadi, sana toptan vereyim. 25-
Sonsuzluğa yetiş şarap iç haydi ey can Gençlik ister bunu hadi uy gençliğe uyan Yok bir çaresi sürdür hayatı zevkle, şarapla Bak dostlara esrik, gül mevsimidir ayan beyan. 26Bağdat'da da Belh'de de olsan yaşam biter Geçmiş ama çileyle, ya vermekle zevk ve gam biter İç ey sevgili bu ay çünkü Ayça'dan sonra Biz göçtüğümüzde de günler olur tamam biter 27Sen Venüs'den Ay'a kadar şöyle bir gezin İçkiden şaraptan hoş ve güzel göremezsin. Kafa mı var şarap satanda Tanrı aşkına; Üzüm suyundan üstün ne var almak dilesin? 28Gücümüz elbet var bilmiş neyi kim bakalım Kısa yaşamına kim vermede ateş ve islim bakalım. Tıpkı istekleri olur dileriz ortak yanlarımız; Bil alın yazgını elde mum, ver ona yönelim bakalım. 29Dünyada kimlerin acaba yarım ekmeği var? Uyuyup kalmak için küçük bir de evi var? Hiç kimseye başkan değil, kulu da değil kimsenin; Mutlu olsun o da ver müjdeni; ne hoş evreni var. 30Yetmez mi düşünmen yoksulluğu ve zenginliği? Bencilliği koy bir yana, yetsin bu didinme de iyi Madem ki ölüm peşindedir insanın son yaşamında; Elbet daha yeğdir; uyku uyumak, gezmekten içkili.. 31Kimse bilmez ne olduğunu ölümün aslında
Bir adımcık aşamazsın o yolu istesen adımla Çırağından nicelerin bin ustasına bak sen; Anadan doğma üryan ve aciz olur sonunda. 32Ne güzel huri ve cennet varmış öte dünyada Bal, şarap, süt çabasız damlarmış ağzımıza. Bu dünyada güzel sevmeyi içkiyi yol seçtik; Sonumuz bu çünkü, bak Yahey varmış orda da. 33Bir yudum şarap bin dine değer nice Bir damlacığı bir Çin'e değer koca Bin tatlı cana yeğdir ekşi üzüm suyum Kızıl renkli şarap bin zevke değer nice. 34Bir gün sonrası ekmek kırık sürahide su Sana bana bu dünyada verdilerse de bunu Baş eğmiş ne diye ve işte sürdürüyor işte; Kendi gibi Tanrı kullar yanında kul olduğunu. 35Bu diğer anlamda evreni gerçek diye bilme Muhtaçlıktan ne bu kıvranma, ne bu ezilme? Bırak kendini taktir eline uyum sağla; O ne yazmışsa odur gerçek, yok geri dönme! 36Ey yar şu yalın testiden doldur şarabı Özgür kişinin dostudur hem de arkadaşı Haberin olsun dünyada vaktin çok kısa; Rüzgar gibi geçmekte zaman sun dur, şarabı! 37Bir küpün kerpici ten yurdundan daha hoştur Bardağın çeşnisi Meryem aşından daha hoştur
Gönlü sarhoşun gün doğarken göğe çıkardığı ah, E Edhem'in aşkla yanıp tutuşmasından daha hoştur. 38Bu uzun yoldan ey güzel geri dönen kim var? Geri dönen ve o en saklı haberden söz açar. Gitme sakın bırakıp dilek arzuları hep burda Çünkü dünyaya dönüşün imkanı yok bir daha tekrar. 39Bir serviyi seç gülden daha hoştur boyu Tut gül eteğinden al kadehin zevkini koyu Deler kurdu ölümün gömleğini yaşamın; Sen elde kadeh beklemeden seç içkini uyu. 40Gel üzüntüyü çekmeyelim yarın yasını Fırsat bu diyelim biz hayatın anılarını Yarın bir göçtük mü, köhne dünyadan; Buluruz bin yıl önce göç eden yolcuları. 41Uyan ey can doldur kadehimi içelim Kopmadan bizim can ipliği hadi içelim Yüz vermez bize gün gelir kahpe felek Su içmeye imkan vermez, koymaz ki içelim.. 42Felsefe yapma düşman haksız çatıyor bana Tanrı biliyor dostum doğru değil bu takılma Sormak gerekir ne geldim yas evi bu dünyaya Kimdim ve neyim ben, bilmem ki gel hadi şaşma. 43Hem acının hem mutluluğun kaynağıyız bak Malı mülkü saçmışız, zulüm toplamışız Hem yüceyiz küçüğüz pek hem de kocaman
Hem paslı camız hem de Cem'in can bardağıyız. 44Sen yoksul sanma kederliyim der içerim Esrik ya da rezil rüsvay olmayı ister içerim. Sen ruhuma girdin ya artık gerek yok şaraba Ben gönlümü hoş be hoş tutmayı ister içerim. 45Dünya denen yerde zincirin fırlatmış değilim Bir lahza için yaşamdan da tatmış değilim Yaşamımca şu dünyada hep öğrenci kaldım; Yazık henüz daha işimin ustası olmuş değilim. 46Eğer gözüm değilsen kör, mezara ağlıya gör Bu fitne fesatla geçen ömrü bir hesaplayı gör Ve toprak altını gör; şah da vezir de birlikte uyur; Ağzına düşmüş karıncanın şu ay yanaklıyı gör. 47Günün zevkine bak bak da nedir bu dünya tasası? Keyfini sür gel otur mutluluğun tam da sırası. Olsaydı eğer bu dünyada vefadan bir eser gözüm; Sana kalmazdı bir başkasından sevilmek sırası. 48Gör bu devleti sen eski şaraptan küçük tut Şarabın semtine uğramazsa yollar, güdük tut. Feridun şaha yeğinle bir bardağı ey can bin kez Keyhüsrev tacını küp kapağından çürük tut. 49Bahar gelsin yürüsün ardınca sürüklene güz Düşer bir gün şu beden toprağımız görürüz. Ve güce bilge diyor: Kahrı zehir zıkkım sayarım;
Şarap da şifadır insana; kim diyor kendini üz. 50Her gün bu hesaplar seni kıskıvrak eder Ey sen yediden, dörtten vücut bulan er Bin kez şarap yudumla demişim, tut sözümü Gittin o gidiş öte dünyaya, dönmek insanı çatlak eder 51Bir testiyi çaldım dün akşam üstü taştan taşa Sarhoştum oğullar, vurmalıydı mutlak içki başa. Çömlek konuştu: Dün sen gibiydim ey yavrum, ben de Yarın mutlak gelir senin de bu hal senin başına. 52Birleştiği gün kuş gibi ellerimiz dostça sıcak Kahrın ve zulmün başı mutlak ezilip yok olacak Gelin gün doğmadan önce içelim, çünkü bu sabah; Göçsek de ahrete o hergün yeni baştan doğacak! 53Bir lokma ekmek bize yetişir sen onu yakalasan Batman dolu içkiyle hey ahbap iri bir but koyundan. Batık harap evlerdesin bir de güzel varsa eğer; Sen zevkini ayarla bir zevk tut süremez sultan. 54Hep felsefeden çadır dikti yaptı felsefe En sonra da Hayyam düşüp yandı ateşlere Bir gün umut tellalı acımadan sattı onu Bir anda ölüm kesti ortalık yaşam ipleri neyse. 55Apak gümüş, sapsarı altın mı öbeklersin eyvah? Neden bu endişe gönlünü yere sersin eyvah? Mal mülk yeme sakın soluğun sıcakken dostlarla Öl ki gözü aç düşmana kalsın her şey yallah!
56Hep boşa geçti bütün yaşam Tanrımız evyah! Ruhuma kir bulaşmış ve her yer yediğim haram, ah! "Yap" emrine direndim asla yapmadım bağışla; Sen "Yapma" deyince inatla yaptım tövbeler Allah! 57Şarapsa eğer dostumuz gencecik bir civansa Bir boşluk ya da çay boyu kısmet ise, zamansa Yetmez mi sanki, cehennem mi gerek, öfke dolduruyorsun Hakçası iyi bak, cennette budur bize kuşkusuz varsa! 58Tapındığım neyi kattı neyine kudretine? Suç ve günahlarımda ne var, zarar ne devletine? Sığınmışım hoşgörüne bağışlarsın bilirim Tanrım; Cezayı geç bir kalem, veren Tanrı sevecenliğine. 59Bir gün elbet yıkılır saltanatın etme güzel; Kader sana el vermişken sen de hadi ver bize el Bir ülkeye benzer ki bu güzellik asla sonu olamaz; Birgün nasolsa çıkar elden; sen hadi sunmaya gel; 60Meyhane kapısını öptün ve süpürdün eşiğini Öğrendin ki iki dünyaya gerçekte değer vermemeyi; Karşında tekerlense şu mahşer yeri ve dünya İçip de sızmışsan eğer nokta kadar yok önemi. 61Ey dost nazlı ömrün niye böyle geçsin ve solsun? Yararlan, severek, kahkaha atarak yaşa da mut dolsun. Ben şu garip yaşamımda nedense hiç huzur bulamadım; Böyle bir hayata ne denir "Yazıklar-Eyvahlar Olsun!"
62Adınla kalk ün sağla, güzel bir şöhret bırakıp Felekten keder bulup yıkılıvermek de büyük kayıp? Şarabın tadındaki hoş koku, her şeye elbet üstün; O varken senin çıkıp dinciliğinle öğünmen ne ayıp! 63Ben de düşerim elbet bir gün eline senin Sarhoş durumda baş koyarım ah dizine senin. Sarık uçmuş bizde kadeh de elden düşmüş bak; Olmazsa taparım, saçlarının zincirine senin. 64Bak şu şarap testisini nasıl kavradım gör Ne yapsam çıkamam minbere artık anladım gör. Ben Yaş'ım; her türlü günahtan arın, sen de kuru Kuruyla yaş da yanar, bunu duymayıp bilmemek zor 65Başkaldırmış kulunum nerede arzun, sevecenliğin? Kararmış gönlüm ki nurun nedere hani yitti mi sevgin? Bize karşıt durumdaysa cennet, tapınmalar dalaverecilik Olmaz mı alvercilik bu? Lütfun nerede gerçek sevgi için? 66Ey felek memnun değilem senden doğrusu bu ya Layık değilem ben çöz şu elimi haydi bağlanmaya! Ahmak, beyinsiz kişilere baş eğensin öylesin işte; Ben de akılsız biriyim, öyleyse tamam ettik işi ha! 67Etmiş gibiyim ezelden yoklukla varlığı ezber En alt ya da en üst köhne bilgimde beraber Hadi gel gör ki tüm buna karşın esrikliğe üstün; Eğer şan şöhret tanırsam bana bilge demesinler. 68-
Kibir uçmakta berdevam, eğer içersem kafadan Meraklanma çözülür şarapla her dokuz doğurtan. Adem'e eğer bir kez içirmiş olsaydı Ulu Tanrı; Keyfinden iki bin taklak atardı bilin ki şeytan. 69Ey dostum yanyana gelin şimdi sarmaş dolaş olun Hep gözgöze geldikçe o gün mutlu arkadaş olun. Doldurdu mu fiskeyle Zerdüşt ey saki şarabından; "Zavallı falan ne oldu" deyip bir kez anıp hoş olun! 70Testimi kırdın döktün ey Tanrım; Ya içkim? Üzgüme avuntuydu o, zevkimdi; bozdun keyfimi Aktı üzüm suyum toprağa, kurusun ağzın dilim Esrik olan varsa da gerçi o asla ben değilim. 71Çektik diye kafayı meyhane bayındır ve hoş Bin tövbe gene boynumda durur, hadi görmeye koş. Suç işlemesem ben, asla neden olmazdı rahmete: Ki biz suçluyuz ondan, Tanrı'mızın rahmeti ne hoş! 72Yaşım geçkin ey yavrum, ne tuzaklar kurdu? Titreyen elle tutmaya kalkmak kadar; zor iş bu! Sabrımın diktiği her giysimi parçaladı günler Bana akıl gösterdi doğruyu fakat yine sevgili bozdu. 73Sarhoş yaşıyorsam eğer ben bu olmaz yaşımda Ne mana, ne fikir; bu halkın gereksiz taşlamasında. Her suçla her günahla sarhoş olsaydık biz eğer; Hiç kalmazdı tek ayık kimse bu dönen dünyada! 74-
Müjde sana eğer iki batman şarabın varsa Hangi mecliste olursan ol, dik kafana aldırma! Evreni yaratan bizlerle asla uğraşmaz inan; Hiç karışmaz ne benim ak, ne senin kır saçına! 75Manaca dünya defterinin kesin aşktır başlığı Aşktır gençlik denen o şiirin yek avaz bırakılmışlığı. Aşk evrenidir gördüğün evren, senin haberin yok; Bil ki ey can yaşamın sevgidir, sevdadır, aşktır anlamı. 76Bu sonsuza dek varan evrenden İki tür insan çıkar ancak sevinen Ya habersizdir gidişinden dünyanın; Ya haberi vardır hep iyiden, kötüden! 77Eğer aşıksan kendin, işi sarhoşluğa bırak Rezil rüsva oluver, kolaydır deli olmak... Biz ayrılmışken her şeyi bir okka tasadır gene; Sal ucunu dostum içkiye dal, zordur kul olmak! 78Bilimle doldurmuş adam kafayı ne boş bir fiyaka Aldırma sen ondaki bilgiye yalnız vefayı ara En güzel en onurlu sözünde durmaktır dostum; Bil ki şu insanoğluna en büyük sınama da vefa! 79Çamurum karılırken belliydi onca da özüm İşim gücüm, eylemim suçlara karşı ne çare sözüm; Bir suç yok ki eyyam onun karışmaz hükmü içine; Neden peki kıyamette var ateş; a benim iki gözüm? 80O gün tutuldu eyer, sema denen çarkıfelek atına
Venüs'le süs yaptılar, ilk bakan o oldu gene ona İlk kez orada divanda biçildi kısmetimiz; Hiç kimse bizim bakmasın o halde kusurumuza. 81Yürek kulağıma fısıldar söyler usulca felek Yazgıyla kötü geleni benden bilmesi ne demek? Eğer beni güdebilseydi kendi aklım ve fikrim; Sallabaş, başıboş dolaşmama böyle yoktu gerek. 82Çamurdan-kilden can verirsin sen bana ne! Dokuyan sen ve giydiren sen bana ne? Yaptığım hoş, yapamadığım kötümsü, berbat şeyi; Alnıma ilk çizen sensin Tanrım bezdiren sen bana ne? 83Tuza buğday arpa koyan avcı hele pek yaman Nasılsa tuttu bir av, adını koydu: İşte İnsan Gider suçlar bizi herşeyi atarak üstümüze; İyileri ya da kötüleri de hep odur yapan! 84İyilikler, fenalıklar aslından geliyor iyi bil Yazgındır seni mutsuz ya da mutlu kılan geliyor iyi bil. Feleğin hiç yok suçu, sakın sen bunları bilme oldan; Daha zavallıdır o senden, daha aciz ondan geliyor iyi bil. 85Şarap dersen götür dağa ver, o da hoplar Kim noksan bulsa inan ki onda da noksan var. Bana: "Gel dostum şaraba tövbe et" diyorsun; Yetiştirir içki bizi, ondaki ruh adeta zıplar. 86Siz bana her gün her an şarap doldurun dostlar
Kehribar gibi yüzüme yakut benzeri renk vurun dostlar Canım gittiği gün içkiyle yuyup yıkayın tabutumla beni Tabutumu dilerim bağ kütüğünden güzelce oyun dostlar! 87Gönlümde ruhumda essin güzel arzusu başımda Dursun elimde üzümün suyu her renkten şarabımda, Tanrım demek ki "De haydi tövbe et" günahlar için Hem zaten ben de başaramam bunu emin ol bir daha! 88Sen onu aşkla şehvetle yarat Tanrım Koku ver amberden, sümbülce saçları uzat Tanrım. Sonra kalk: "Sakın bakma" de, anlamı bunun Bardağı doldur, tut tersine, dökme fakat Tanrım! 89Şah sorgucu olsa Key tacı satarız biz Dinlet bize "Nay", hırkamızı satar yakarız biz Tesbih ki fitne fesat askeridir, onu bir gün; Tek bir kadem yoluna kaldırıp atarız biz. 90Katresi yok mutluluğun; adı kalmış yalnız Dost kardeş yok, şarabın belki de tadı kalmış yalnız. El çekme aman böyle günlerde kadehten ey ahbabımız; En sonunda onun ruhumuzda yoldaşlığı kalmış yalnız. 91Benim yasım tümünü sardı cihanın ey saki Esrikliğimin ölçüsü kaçmış ne yaparsın ey saki? Bak hala içiyorum, sarhoşum bu yaşımda amma; Ak saçlarıma taptaze bahar sundu şarabın ey saki! 92En güzel gün, uyanıp şöyle bakın ey saki Kalmış geceden içkimi sun, dökme sakın ey saki!
Fırsatı nimet say, dolduruver kadehimi hemen; Senle ben kemerin tuğlasıyız çünkü yarın ey saki! 93Gönlü sakın ha puslandırma doğru değil ama hiç Kim der ki sana git de kederle gamla şarap iç? Hem kimse bilemez yarının ne olacağını ey dostum; Şaraba yumul, uy gönlüme, sevmeyi belle, ol bilgiç! 94Acıklı yazıklı gönlüme ne olur acı sen Tanrım Yokolsun aradan artık kederlerim benden Tanrım. Harabata hep yön tutar öyle gider ayağım; Acı, her gün, her saat kadeh tutan ele acı sen Tanrım! 95Gel ey gülüm pek güzel bak hava; ne soğuk, ne sıcak Damlayıp bulutlar şimdi, gülleri tozdan arıtacak Dinle öten bülbülü bir işit Pehlevi, ne söylüyor: Bu mevsim ey dost, sarı güllerle şarap içilir ancak. 96Yetmiş iki millet var eyledi yaradan gülüm Benim dinim şaktır, sana bağlandı bu can gülüm. Müslüman ya da Kafir, bu parçalanmak da neden? Tek amaç sensin, n'olur bu ayrımı kaldır aradan gülüm! 97Gün gelir yerin altında yatanlar görürüm Nerdeyse toprak olmuş nice canlar görürüm Gözlerim varlığı yokluğu damıttıkça varıp; Bir daha dönmeyen, orda kalanlar görürüm. 98Yakut dudaklı şarap sunan, el pençe dursa geç! Ölümsüzlük suyundan doldurup hemen sunsa geç!
Yoksa eğer ki neşen yerinde, isteğin de pusludur; Yüzüne Zöhre çalıp söylese, İsa bulunsa geç! 99Hiç mutlu olmayı bekleme, bir dem sürecek yaşaman Çok güzel bak, Keykubat'ın külleridir yerde uçup duran. Cihan ahvali yaşamın özüdür; özünden özge değil: Ya bir düşsel imge, ya da bir an süren uykudur, inan! 100Her bilimi gönlüm anladı bildi demişim Bilgisizliğim ne denli az diye ne kadar mağrur imişim: Yazık ki bir de akıl gözüyle bakıp gördüm; Geçti yaşam boyu anladım ki hiçbir şey bilmemişim. 101Bir kadeh ki akıl bile maşallah diyor Yüzlerce kez öpüyor sevgiyle alnını, ah diyor. Ama gelgelelim zaman testicisi böyle güzel kadehi yapıyor da; Sonra kaldırıp yere vuruyor, paramparça ediyor. 102Alırım içkiyi yeni ya eski bilinen türden Cenneti bir arpaya satarım, gel işit benden. "Yolculuk nereye?" diyor son yolculuktan bir softa; Bana sen şarap ver de çek git nereye dilersen! 103Abdesti içki evinde şarapla döküp aldık Adı kötüye çıkmış, daha güzel olmaz artık. Ar namus denen perde yırtılmış-olmuş olan; Tekrar dikemezsin onu artık çaresi yok-yandık. 104Bu arı duru ruh konuk olmuş başka dünyadan Sana gelmiş arınıp silinip tozlarla çamurdan "Tünaydın" der, yani En'amallahü mesak, Arapça;
Çağır buyur et gitmeden önce, sun üzüm suyundan! 105İçiyorsam "Ateşperest" şarabından, kime ne dostum? Ya putperest ya zerdüstleşiyorsam, kime ne dostum? Beni kendince yorumluyor şu halk, oysa ki evet ben; Nasılsam evet oyum, bir başkası olmam, kime ne dostum? 106Madem sırtüstü olacaksın kara toprakta en sonunda; Dostsuz-arkadaşsız yapyalnız çıkılan yolculuğunda? İç şarabı gizli öğüttür kimseye açma sakın ha sonra; Yeniden açmaz bir kez ölen lale buruşup sonra solunca. 107Şöyle batmanla tas tas içip yaşasam şarabımı Gövdeye indirip tas tas doygulasam şarabımı. Kötü bir gelenektir ya us'u, imanı üç el boşasam (Osmanlı Şeri'i hukukuna sonradan yerleştirilmiş olup kutsal kitabımızda (Kur'an-ı Kerim) bulunmayan çirkin bir yöntem: "Bir erkek karısına üç kez "Boşsun" derse "Talak-ı Selase" ile, kesin olarak boşanmış olurdu. Burada "Üç el boşamak" i ifadesiyle karşılanmıştır.) Gerdek olduktan sonra üzüm kızına yar toprağımı. 108Bir yudum şarap bilinsin şu Keykavus'a üstündür (Keykavus: "İran Ş Şahları"ndan biri.) Hem Keykobad'ın (Keykobad: İran Şahları'ndan biri.) tahtına, hem de Tus'a (Tus: İran'ın Horasan bölgesindeki bakımlı, ünlü kenti.) da ü üstündür O Rindin Sema'ya yükselttiği feryat tan vakti; Dinin de imanın da yalancıya, pis softaya üstündür. 109Bak dört bir yana gözle bin cilve durur Irmak kevser sunar bağlarda, sen de buyur. Çok az söz et Cehennem'den, bahçelere bak;
Kendine cennet gibi yer bul, Cennet'de otur! 110Kim ne derse ya hey-olmaz şu mecaz sevdada ateş Sen tut artık haydi kendin için yarı sönmüş küle eş. Sevdalı dediğin er kişi aylar ve de yıllarca yanar; Bilmez ki nedir uyku? Huzur içinde gün ve, katmerli güneş. 111Şu çözülmez şeyi sen çözemezsin heyhat nasıl olsa Bilgin ağzındakidir, bilemezsin berbat nasıl olsa... Kendince kur bir şarap Cenneti, yaşa keyfince orda kal; Ya gider Cennet'e, ya gidemezsin; için feryat nasıl olsa! 112Onlar bizden daha önce gittiler ey saki Toprakta yatarlar, saklı-gizliler ey saki! Git, içmene bak, şarabı; doğruyu benden işit; Boştur başka sözler, bize içki ver, ey saki! 113Yerden en hızla çıktım Zuhale uzandım Ne tuzaklar gördüm amansız bir hale uzandım. Tek bir ölünün ilmiği kaldı elimde şimdi; Açtım her düğümü, her bağı; içimdeki ateşle uzandım. 114Öyle içsem bölünerek Serap'a doyunca şarap Hiç aymasam ben mezarda hiç hey taptığım Yarap! Geçerken herkes ille çakır keyif olsun kabul: Mezarımdan gelen üzüm kızı kokusuyla herkes harap! 115Demek bilmiyoruz şimdiden yarın nasıl-nicedir; Bu günler puslanma günleri sevgili, geceyi aşkla geçir Hazır doğmuşken ay, ey ay yüzlüm iç; düşün ki bu ay;
Bizi pek çok arar, ama bulamaz: doğar doğar da o gelir. 116Eğer egemen olsaydım ben hani şu kör feleğe Yıkardım onu Tanrısal bir güçle gelmezdim keleğe. Şarapçılar, hoşgörürlüler huzur bulsun diye insanlara; Yepyeni ama güzel bir dünyayı derhal ederdim hediye. 117Onlar ki içerek bağdan geldi ve çoştular Sonra gene bin zevk ve titreyişle koştular İçkiye tek bir kadehle yenik düşüp berduşça; Son uykularında hayret katmerce buluştular. 118Kızarırken bir gün tava içinde birkaç balık Derler ki ördeğe; "Dönmez geri ırmak, çok yazık!" Biz şu anda kebap olmadayız, artık dünya sonra İster deniz, ister serap olsun, biz yiyince kazık! 119Tut ki diyarı Rum, Çin, bir de Mısır'a sahipsin Elin altında varsay, kocaman evren dediğin... Oysa oğlum şunu unutma dünyada tek malın bil ki; İki avuç kara toprakla, beş arşın kefendir senin. 120Rast geldim o meyhane içinde bir yaşlıya Pek keyfi yerindeydi şarap testisi omuzunda "Allah'dan kork ve utan ey Pir" dedim, oğlum, dedi; İç sen! hakkın bağışından güvenim var, kulak ver bana! 121Gonca güle her vakit Nevruz'daki rüzgar yaraşır Kırlarda da gezip tozan boybosça güzel yar yaraşır Anlatma sakın geçmişi, hiç hoş olmasa da o, değildir; Sen şimdiye gel eğil bak, kalbe bu anlar yaraşır.
122Bak şu çöl çiçeğine rengi çok ala kıpkırmızıdır Değiştiren şey onu, varolan içinde hükümdar kanıdır. Belki simsiyah noktasını hercai bir "Gülbeşeker" güzelin; Dışa taşmış yanağından, o siyah can verici ben'den alır. 123Ey Hayyam, keyfin yerindeyse şaraptan yana bak keyfine Böyle yanyana ay yüzlü yarla orda sana bana bak keyfine. Yaşam boyunca ver şeyin sonu hiç madem hem dostum; Bu var olan vaktine şükret yaşadığına bak keyfine... 124Hadi gel de testiye bak sen, aşıktı o da ben gibi Bir güzelin saçına bağ bağ da kimbilir belki Ya şu boynundaki bak nasıl dolanmış boynuna kulp Bir çağda istekle o yar gerdanına sarılan eldi. 125Bak bugün geçmekte kervanı yaşamın ona katıl Tatla zevkle dolan günler açacak kapıyı hadi ayıl Şarap sun at yarınların kederini ey mey sunucusu; Haydi gör be saki gece hızla bitmekte ama nasıl? 126Bak ne güzel yaşam kervanı geçiyor sen de katıl Zevkle dolan günler uçacak artık sarhoşsan ayıl Üzüm kızı ver at geleceğin kederini üstünden; Gör be testici şarap dağıtırken gece bitiyor nasıl! (125 ve 126'ıncı dörtlükler iki ayrı zamanda değişik şekillerde Türkçe s söylendi. Örnek olsun diye şiir türü çevirilere, buraya alındı.) 127İki bin testiyi gördüm çömlekçide dün Ya dilsiz ya yavaş konuşuyorlardı bütün
Testinin biri: "Bizim testicimiz nerede?" dedi: Peki, ya testi alan, testi satan nerede bugün? 128Oynuyoruz perdede hep birden kuklasıyız feleğin Ettiğim sözlerin tümü gerçek sakın şaka bellemeyin. Bir süre oyunda oynattı palyaço yaptı bizi sahnede; Kapattı sonra tümümüzü hemen Hale'den sandığına ecelin. 129Gör ögeyi birden, beş duyguyu at bir tarafa ey saki Dert ha bir olmuş ha bin ya da vız geliyor insana ey saki. Gel çalgıcı durma çal! Ver bizlere en eski şarabından; Ortada, yanda rüzgar gibi savrulmadayız baksana ey saki! 130Öğren habibim gökte duran bir öküzün adı Ülker yıldızı Çörekler yerin altında dost bir başkası girmiş işte kızı. Aç birden akıl gözünü herşey çift öküzün arasında bak; Daha başka bundan eşekler sefer eyler değişmez asla hızı. 131Yol üstünde tuzaklar kurasın şimdi olur mu? Bir adım atmaya kalksam vurasın şimdi olur mu? Sen egemensin en küçük bir zerreye ya ama niçin; Asiyim diye kalkıp karşımda durasın şimdi olur mu? 132Yürekten silip süpürür reddetme şarabı iç Simyadır o, bilen bilir perhiz deme, şarabı iç. O zaman yetmiş iki millet sana hep aynı görünür; Devadır her derde katresi, her illete şarabı iç! 133Düşmez gizini çözmek burada ecelin bize Okunur şey mi bu, gizemlerle dolan zor kelime? Sohbet edip durmadayız perdenin ardında bugün;
Perde bir düşsün de gör, ikimizden de o an hak getire! 134Sızılar çökmeden önce bu toz sarısı olmuş tenine Sana versin saki o, gül renkli şaraptan istesene! Gömülüp önce yere kendini altın mı sanırsın? Sonra yeniden döneceksin ha? Olur şey mi bu söylesene! 135Bin bir kapı ardınca koşup durmak ne? Tanrım bu ne? İyi ya da kötü bir kez anlaş; ses çıkarma. olur de! Feleğin öne sürdüğü övgü zarı, her neyse, tutup; Alnımın gerçeği, yazısıymış diyerek sür hazret sen de! 136Keyhosrov kellesini pençesine bastırarak daha Bir kuş tünemiş sarayın en yüksek kubbesine Tus'ta. Yakından bakıp süzerek sormakta duran iskelete: "Hey kelle trampet ise bizim borazanlar nerede?" 137Düşümde bir bilge dervişi gördüm: dedi ki "Yatma!" Gülü açmaz ki bağda mutluluğun uzanıp uyumakla... Uyku bir anlamda yarı ölmektir, bu nasıl iş dostum? Hiç tükenmeden kara toprakta uyuyacaksın nasolsa! 138İşte boyun eğince dağlar, gün doğdu uyan Ey taze civan doldur yakut kadehi doldur, aman! Sapasağlam ve esenlik dolu göğüs dolusu soluğu Sunmaz yeniden köhne cihan öbür yana göçerse zaman! 139Sünneti şöyle bir geç, farzı da bir yana bırak Azıcık kes önündeki lokmayı acı ve yoksula bırak. Sakın gönül kırayım deme, çekiştirme bir dostu;
Böylece girdin Cennet'e içkimi ver bardak bardak. 140Gül, şu bendeki yüz yok hiç kimsede, der Simyacı merakla neden ezsin beni, ister? Bülbül açar ağızını der ki: Gördün mü bir gün Gülmüş evet ama bir yıl ağlamamış kişiler. 141Ararken ben dün bir kaç yudum şarapla yiyecek Soluk bir gül ateşlerde yanıyordu köz gibi gerçek --Sen ne yaptın da dedim böyle atıyorlar ateşe? --Gülmek için açtım ağzımı azıcık, suçum buydu tek! 142Bir yürek ki sevmesi onun, yok aldanması Yok tutkunluğu hiç ama yok bir güzele yanması Bin kez yazıklar olsun sevisiz-sevdasız yüreğe Sevisiz geçecek yüreğe günlerinin yok faydası. 143Yardım et bir rinde, nedir öğren rindlik Vay namazmış vay oruçmuş; tümü delilik... Sana garip Hayyam söylesin en doğrusunu; İster şarap iç, yol kes ama ille yap iyilik! 144Günle ver ey güzel bir şifa; aman derdi az getir Doldur şarabı kadehe mis gibi, taze bir yaz getir. Hemen kalbine huzur dolsun, rahatlasın gönlüm istersen; Sun yakut şarabı önce ve ipek telli saz getir! 145Ne gerek var boş sözlere kalk içki ver a dilber! Kısmet olmuş o dar ağzın, aç dudaklarını iyce ger. Tut ki yanağın benzeri al bir de şarap sunarsın; Tıpkı saçların gibi tel tel dağılır tövbeler!
146Ey dost insansın göklerde uçan bir top gibisin Ama soldan sağa, sağdan sola her an hep itilirsin. Her saklıyı gizliyi ancak o bilir, hep o bilir; Boşlukta fır fır dönüş nedenini sen ne bilirsin? 147Tek övüncüm, avuntum gene meyhane bugün Fena bir durumum mu var sanki, iyi düşün. Var mı bir adam çıkmış mı Medrese'den? Bilgisizlik yeridir kendimce bırak çöksün! 148Kes ilgini dostum eğer bir yerde yoksa sevinç İçkini sen her an, uzan ve güzel ellerden iç Sarhoş yaşa, rind ol ki tümüne üstündür şarap; Ay'dan yürü balığın şehrine git, gerisi hiç!... 149Dostlar gelin haydi bir yere sarılın sarmaşın hep Yüreklerde hapsolmuş Hayyam'ı da durmadan anın hep Gelmişse yudumlama sıram boşaltıp kadehi bir an önce; Yeniden esrikliğe en tatlı şaraptan içerek başlayın hep. 150O güzel toprağımdan çıktığında kalıbım bir an Doğuvermiş günle güneşle ne fesatlar, ne ziyan Böyle sarıp karmışlar o ilk gün potadan beni; Bundan üstün, bundan daha güçlü olamam inan... 151Evrende günaha girmeyen var mı ki acaba kim? Hem işleme günah, hem şarapla yaşa, olmaz derim. Ben çok kötü olabilirim, ceza vermedesin sen de Öyleyse söyle güzelim nedir farkımız senle benim?
152İslamda yasakmış sence şarap, söyle bana kimsin sen? Üzüm kızın ne kadar? Kimle oturmuş da içersin sen? Her şey bu ilkeyle bu koşullarla sınırlanmış bak hele; Bilgin'le şu akıl sahibiyle içmez, kimle içersin sen? 153Göğü, bütün dünyayı ve bizi tüm yaratan Hak'dan gelmiş Duman etmiş yürekle, yakmış bir bir daha gamdan gelmiş. Yere gömmüş kara toprağa nice yakut dudakları acımadan Nice mis kokulu saçları ezip savurmuş çoktan işini bitirmiş. 154Hiç ilim kalmadı dünyada benim öğrenip bilmediğim Sana ait binlerce gizi tek tek çözüp silkeledim.. Yetmişi geçkin yılı yaşadım, en sonra gelip; Daha hiçbir şey öğrenmemişim meğer-onu öğrendim. 155Ün yapmışsan eğer kötü olursun içinde halkın Yalnız yaşasan neden dilden düşürmez seni kimse? En doğru tavırla da; Hazreti İlyas da Hızır olsan; Onlar seni tanıyıp bilmez, bilme onları asla sen de! 156Şarap yüzünden bağırır şeyh yoldan çıkmış kadına Şöyle der: Vah vah böyle mi düştün sen kucaklara? Kadın "Hocam", der "Evet ben öyleyim; peki ya sen? Göründüğün gibi misin acaba söyle-gel, bana daha!" 157Al eline bardağı gel bana gel, ey güzel Çay kıyısında bekle şöyle düşün, mey güzel. Şu anda şarap dolan testi çok önceden de; Gözlerdi ya da dudaklar belki de "Ney" güzel. 158-
Ey sultan düşün, senden çoktur billahi çabamız Çeksek de şarabı göçmez, senin gibi sarhoşlamayız. Bizler üzümün, sense halk kanının düşmanısın hep; Kan içmede üstüne var mı bunu senden sorarız? 159Bırakıp gitsek de biz bu dünya öyle duracak Bizden ne iz, ne işaret, tek bir eser kalmayacak. Biz yokken sanki bir zarar var mıydı dünyaya? Yokluğa dönüş yapsak da bir daha durum aynı olacak. 160Koşarcasına bir tuzağa düşmüşüz, şarap arzumuz Evren bizi yorgun düşürmüş, hasta olmuşuz... Kapısız, penceresiz, damsız olan dünyaya gelip Bırakmamız asla olmamış, insanlık Yarap arzumuz. 161Sahi, gerçi ben adını tesbihle saymadım asla Yüzümün suç kirini silkemedim anmadım asla.. Umudum gene senden var Tanrım; Çünkü Bir'ken "İkisin Sen" diye tapınmadım yakınmadım asla! 162Gör hele mezar altını toprak bürümüş, cesetler Bölük pörçük olmuş tümü birden çürümüş cesetler. Bu ne fokurdamış, keskince şarapmış ki içenler; Hiç bilmeden kendilerini ölüme baygın düşürmüş cesetler. 163Bu yalan elbisesini üstümden çekip atayım Bembeyaz saçılma ki kadeh eski şarap parlatayım. Ulaştı madem yaşam merdiveni tam yetmişine dostlar; Bugün sevinemezsem, ne gün mutlu kahkahalar atayım? 164-
Cami ile manastır, havrayla medrese Dalgınca giderler Cennet ve Cehennem'e Sezenlerdir ancak O'ndan gelen gizemi, Bilmez ki kuruntudur, korku ve vesvese! 165Hiçbir günahımdan çekinmem, sen acırken bana Yokuş, engebe, yoldan korkmam; sen benle oldukça. Hey Tanrım bilirim, beni bembeyaz yüzle diriltirsin; Karadan da korkmam defterim dolsa hesapsız suçlarla 166Onlar ki havada salt akla tutsak köleydi Pek çoğu nasıl bilinmez hasretle gitti. Sen iç şarabı bakma korukken çürükleşen; Bilgiç gezenlere aldırma onlar tükendi... 167Us'a sırt dayamak akıllı işi değil ey dostum Süt sağamazsın öküzden ey gafil dostum... Aptal olup çık, bu bence çok daha üstündür; Gene beş para etmez satarsın aklını bil dostum. 168Tüm erdemi onlar yaymıştı şu koskoca acunda Nurla ışıkladılar erginleri bilgi mumu ucunda. Zından gibi geceden gel gör ki bulamadılar yol; Bir güzel masal anlattılar uykunun en yamacında. 169Canımız var bir nefeslik o da saki senden akıyor Hoşlanmadı halk gerçi gitti, ne yapsak bizden akıyor. Geceden kalan şarabım ancak bir yudum, biliyorum; Ama kaç gün kalmış yaşamından geri, Us'a çengel takıyor. 170Bomboş sözlerle kurum satıyor öyle bir halk ki
Hem pek çoğu cennet bekçisi güya-bir avanak ki! Tut perdeyi kaldır niran, görürsün bu adamlar; Sesin sesinden, semtinden öyle uzak, öyle uzak ki! 171Yetişen yaseminler ve güller bahçelerden Yere yeniden gömülür düşer de boynu birden. Bir gün salkım bulutlar göğe çekseydi toprağı; O zaman hep "Aziz Kanı" yağardı gökyüzünden.. 172Ey sultanım, dünyada aynen şu pergel gibiyiz Başlarımız ikidir gerçi, fakat bizse tek kişiyiz. Çember benzeridir döndüğümüz nokta dikkat edin; Yarın toprakta birlikte yeniden kök salar birleşiriz. 173Çıkagörsün hele bir kez canımız tenden dostum Tuğlayla toprakla kapar üstümüzü hemen dostum, Yakınlarımız örtsün diyerek başkasının kabrini; Bizim bir gün de tuğla olur toprağımız ezelden dostum. 174Savrulup gitti şu gençliğimiz eyvahlar olsun Sevinç yüklü, teru taze bahar günlerimiz eyvahlar olsun. Ayrımsamadı asla o yaramaz kuşu hiç bir zaman; Ne zaman gitti gelmiş? Ne gün gözlerimiz eyvahlar olsun! 175İlk günlerde sormuştu aklım, kaygı içinde Nerde levha? Nerde kalem? Cehennem ya o nerede? Bana ne gerçeği en son bir gün şöyle dedi ustam: Cehennem'le Cennet ve kalemle levha tümü sende. 176Yoksula içir bir şarap şah gibi olur gider
Tilkiye versen iki kadeh, kabarıp arslan gibi kükrer. Yaşlı bir kişiye sordun mu mey kadehini azar gençleşir: Genç içse uzar ömrü varır doksana bal gibi erer. 177Say ki dilediğince yaşadın, sen sonuna bak işin Sürsün yaşamın bitimince sonu yok bu gidişin... Yüzyıl daha demir at ne yararı var Tanrı aşkına? Ha deyince bitecektir sen ona bak da iyi düşün! 178Türlü günahtan korkarak, bu derin yas ne demek? Olmaz ki yararı Hayyam, acıdan kendini kurtar, çek Biz suçlularadır Tanrının elbet büyük bağışı, Sen suç işlemesen affa da olmaz ki gerek... 179Biz bu yere kazık çakmaya gelmedik ki iyi bilin Vay halimize, eğer o sevgiliyle yoksa içki iyi bilin! Dünya mı ya da biz miyiz önce? Bunu düşünün ki bomboş; Göçerek gitmeyesin bir kez neyler o bilgi, iyi bilin! 180Dört öğeyi anlatır, yedi gökten sözeder, Bilmez ki hiç bu hesaplar onu yakar, kül eder. Yudumla şimdiye dek ben sana bin kez söyledim; Gittin mi bir kez öteye o gidiş, dönmek ne gezer? 181Bu dünyada sermaye uçtu gitti çok yazık, Canlar bulamadı bir şey ölüm ağzında azık. Burdan göz edenden de haber gelmez ki bize hiç; Işınsak, ruhsak, varsak, yoksak bize ne azıcık. 182Biz gönlü piri pak insana kurban olalım Gezsin baş üstünde ahsız vahsız hoş tutalım.
Hem insanları al karşına, konuştur birazcık; Geri dön, sana cehennem neymiş, gel soralım. 183Şu bilgine çevir yüzünü bak-diğerlerine bak Nerdeyse gökyüzünün yedinci katına tırmanacak. Bir bak tepe taklak olarak geliyor, beyni nasıl; En saklıyı-gizliyi kimselere sızdırmadı hak. 184Nefsimle uğraşmaktayım, cebelleşmekteyim bak Yaptıklarımın tümü için ezgiliyim ama tutsak. Tanrım, belki beni sen bağışlarsın ama dünyada İşlediğim günahın utancını nideyim bırak! 185Bir kerpiç kadar olsa keşke benim onca varım Bir parça şarap almak için onu saklı tutarım. "Yarın ne yaparsın?" deme, Meryem mi batar bize? Sırtımdan çıkarıp cübbemi "Al" der, kuruşa satarım. 186Şu şarap sultanların, tut ki Gazneli Mahmut say Dinle hemen şu çalgıları; Hazreti Davut say... Kederle anma geçmiş ve gelecek günleri yazık; Tatlı geçir günlerini, eldeki fırsatı yakut say! 187Tükenmekte yaşam süremiz oğul hadi içelim Hiç kılmaz bu ölüm bize imdat, hadi geçelim. Bir gün hiç acımaz büker belimizi kanbur felek; Vermez fırsat su içmeye bile-iyi içelim. 188Bilimden konuşma bize içine bal katarak Yar saçlarına as kendini, ruha masal katarak
Gel içmeden kanımızı şu geçip giden zaman; Bağrına dolsun kadehin, testimizden kan akarak. 189Hey dostum kimsenin batmazsa diken kalbine Bugünlerde başıboş girmez erken yarin gönlüne. Bak bu tarak, yüz dilime bölünmüş kanamakta; Ona her daim yasemin saçları sürgit seviyor işte! 190Hey güzeller güzeli isteğim tektir benim Bilir misin kalbime içmek ne gün zevktir benim? Pazardan perşembeye ve berdevam gece gündüz; Cuma, Cumartesi, akşam sabah hep içmektir benim! 191Ah vah eyvahlar olsun ne boş yere bittik, bilinmez. Kimseler tutamazdı hep gök orağıyla biçildik bilinmez. Şu darı dünyada biz de bir göz açalım dedik amma; Neylersin elde değil dostlar, göz kapayasıya gittik, bilinmez. 192Bir rind için en güzel ya da en çirkini birdir, bir Aşıklara Cehennem de Cennet de eşittir, bir Yok farkı üstündeki atlas olmuş ya da çulsa; Hatta kerpiçse eğer yastığı daha da güzeldir, bir. 193Şaraptan sarhoşum içkiye candan" vurgunum Bana ters bakmakta halk ve softalar ne umurum? Her günah eğer bizi sarhoşa çevirse kardeşler; Kimse ayık gezmezdi kimse demezdi "Hey yavrum!" 194Diri ve yakut dudağın nerde kaldı hani? Cana can katan şarabın nerde kaldı hani? Şarap İslamda haram, sen gene içmene bak;
Hadi bul Müslümanı, bakalım nerde kaldı, hani? 195Gidip meyhanede öptüysem kutsal eşiği Bildiysen güzel, çirkin ayırmam hiç, demeyi. Devrilse de bir top gibi evren, sana ne bundan? Sızmışsan eğer içip yok ki senin için önemi. 196Tam aklım başımdayken günü alır bir keder Aklımı bulamam bu kez esriksem, mecnunsam eğer. Canım kurban olsun bu ikisinin arasındaki yolcuya; Eh o vakit esrikliği az-aklı da azdan görüver! 197Ey Tanrım madem ölüm vermiyor aman gel haydi! Ey testici doldur kadehi doldur aman gel! Yaşamda kahretmeye değmez ki insanlari hiç; Bir tüy gibi savrulup uçmakta boyuna zaman gel! 198Açtım kitabı bir gün falıma baktım Bir ihtiyar yanıp anlattı bana baktım. Ay yüzlü güzel bir yıl da geçenler hesapsız; Eh yeter dedik olmuşsa yeter, mutluluğa baktım. 199Kokulardan yana renkler pek çok yaratıldım Servi bedene bak, lale yanakla donatıldım... Güzel bunlar pek hoş ama anlat kutlu ressam; Neden süslenerek dünyaya sanki atıldım? 200Dün geçerken ordan süzdü gözüm testicinin dükkanını Üşenmeyip kilden, topraktan ne eserler yaratan sanatını. Ben gördüm eğer iç gözü körleşmiş, hiç görmese de;
Avucunun içinde karıp dururken babamın halis toprağını. 201Yıkarken Nevruz'da laleyi güzelim çiğ taneleri Üşenme gel kullan aklını, doldurarak çek kadehi. Seyreylediğin kırda bayırda yarın bil ki kader; Korkarım çimler üreten bu toprak yapacak belki seni. 202Ne hoş bir şeker, güzel kız gelse şu mevsimde eğer Bir kırda uzanmış kadeh doldursa, şarap verse eğer; Herkes dilerse kınasın varsın, bu sözümden dolayı: Hayyam köpek olsun, onlardan Cennet'i isterse eğer! 203Sarhoş ve sevenler yanacakmış orda, hadi boş ver Sanmam ki bu söz doğru ahbap bırak söylesin eller. Sarhoşları, aşıkları eğer Tanrı'mız yakacaksa; Cennet'de bizler için avuç içi kadar ayrılmalı bir yer. 204Haydi kalk, kalk haydi yatağından ey saki! Durma ver, ver dudağından ey saki... Yetiş gel, testi yapılmadan şu yumru kafamız; Sen de sun, durma sun şarabından ey saki! 205Sen ya ikiyüz yıl ya da bin yıl yaşa ey yavrum, Dinle atacaklar seni evden, uzağa-dışa ey yavrum. Kral da olsan eğer ya da dilenci, gömecekler; Hep beraber seni de beni de toprağa, ey yavrum! 206Yok anadan doğuştan bu yana aklımda başım Durmadan testinin güzel boynunu okşamışım. Dudağım sürekli ve inatla ağzında küpün; Günlerden Cumaymış ya da Kadir; hiç aymamışım.
207Bizden önce de bugünler, geceler boyuna gelmiş, O çağda de hep dönen şu gördüğüm evrenmiş... Ey dost yere sert basma sakın, kimbilir ki o ot Belki bir gencecik yavrunun gözbebeğinden türemiş. 208Ey gönül şu yaşamın tut ki hep güle gitmiş oy oy! Zevk bahçesinin üzerinde, yeşil Cennet'i atmış boy Bir çiğ damlası olup konsan yeşilliklere, iş yok artık; Bir sabah ertesi gör ki şebnem güme gitmiş, oy oy! 209Sen yalnızca akıllılarla otur iç içkini Bir lale yanaktan tadarak neşeyi, iç sevgiyi. Sakın kimseye sır verme; tut dilini kaymasın; Azıcık iç, güzel iç, saklı iç, iç ama bilgili. 210Tan yeli esmiş düşmüş güller etekten Bülbül güle yanmış, hem öylesine içten. Kalk doldur şarabını, dallar savruluyor; Yazık sönmüş bulacaksın gülü bir sabah erken. 211Aman ey testici sert vurma aklın varsa sen Bu, insan toprağıdır ne yararı var başka kinden? Çarkı feleğe konmuş çevrilirsin, yok haberin; Feridun parmağı ile Keyhosrov'un elinden.. 212Bahar gelince uy laleye, al bir kadeh al Geçerse eğer ele fırsat, dal içkiye dal! Bakarsın bilinmez almış ansızın toprak; Felek bu; sakın kanma da son sevdaya dal! 213-
Ey baki kalmayan hala kokular, renkler ardında mı koşmaktasın? Elde kadeh çirkinle güzel seçmek, onların kaydında mısın? Varsayalım ki oldun diyelim Zemzem, ya Ab-ı Hayat (İnsan yaşamını s sonsuza dek sürdüreceği varsayılan "yaşam suyu") Değişmez yasa, bir gün öleceksin yar, acaba şu an farkında mısın? 214Al, şarap testisinin senin için yok ki zararı Hem sen yudumla sevgili; hem ben; onu boş koymamalı Önceden geçemezsem harekete, gün gelir testiciler; Testi yaparlar, kararak durmadan çürüyen toprağımı. 215Ey şaşkın kişi bil koskoca gövdenle sen de bir hiçsin? Yıldızlı gökyüzün, en yüce kubbenle de bir hiçsin. Madem ki bozulur, her oluşan nesne, işte bu düzende; Ancak bir tek soluğa bağlısın ama yine bir hiçsin! 216Bak şimdi gördün ki dünya bomboş ama güzeldir Ne konuşsan, ne duysan da hava güzeldir. Girip evine günahsız durumda yaşasan boştur; Gez dolaş evreni güzeldir baştan sona boş denir. 217Bir köşktü o, omuz vermişti, gökyüzünün sonsuzluğuna doğru Yıllar yılı nice Şahlar öptü eşiğini yorulup mest oldu... Bak gör şimdi çöken taşların üzerinde tünemiş cici kumru; Soruyor sık sık: Onlar nerde hani hu diye diye hu hu! 218"Mehtap" parçaladı gecenin kapkara örtüsünü İç ey dostum bulamazsın bir daha bugünü... Şimdi keyfine bakmaya çalış, gün gelir gezdirecek Şu bildiğimiz ay, kabrimiz üzerinde ışık tülünü...
219Gör bak işte şu meyhane, şarap ve işte son durum Rahmetinden yok umudum, ayrıca cezadan da korkum. Elbisemiz, içimiz-dışımız öylesine şarap olmuş ki; Su ve rüzgar, toprak ve ateş; bunları aştık kuzum! 220Ben şaraptan kopamam; asla içmeden yaşayamam Yük olur ruha beden içkisizken, kesin kaldıramam Hele hele bir anına kurbanım o şarap dağıtıcının; "Hadi bir tek daha" der; içmeye ben hiç gül bulamam. 221Huzur dolu bir yer bulsaydık a dostlar, ne olur? Başka bir yön tutabilseydi bu yollar, ne olur? Ne olurdu Tanrım, toprağın altından yüzyıllar sonra; Bitseydik yeniden çiçek gibi, ot gibi tekrar, ne olur? 222Ey can, Bahar gelsin ardına takılıp sürüklensin Güz Düşer gün gelir zamanla yaprağımız, hışır olur çürürüz. Şu bilge şöyle diyor: "Kahrı zehir sayarım, Bulunur mu acaba şifası şarap, kim dedi ki kendini üz?" 223Bırakın kalkayım şarap bulayım içip dert edeyim Şöyle kızıla boyayıp rengimi ünnap (hünnap) edeyim. Bilgiç geçinen aklıma bakın-her işime karışır; Bir kaç avuç içki serip yüzüne onu berbat edeyim. 224Yoğrulurken kütür kütür çamurum özüm belliydi sence de Biliyorum ne günah işleyeceksem, farkındaydım ona tümce. Eğer yargın olmazsa; hiç kimse suçu işleyemez yaşam ağaç; Neden öyleyse kıyamette yakarsın a canım, a gözüm beni de? 225-
Behram geldi şarap içti o tantanalı sarayda ölüyor Bakın ceylanlara şimdi hep orada fır dönüyor. Yaban eşeği avlamışken yüzlerce o sefil avcı dün de Ne çare avlandı nasıl kendisi, en sonunda mezarda, Orda yüce yüreği, sonra gözbebekleri hızla sönüyor! 226Dine kendini kaptırmış, ona bağlanmış olan çoktur Yüreği kuşkuyla şaşkınlıkla dolan çok ama yoktur. Birdenbire ortalıkta bir çığlık işitilir, der ki; Şu ezelden yanılmışlara bak; yol ne odur ne budur! 227Bu ince görünümlü kadehtir onu bezeyen sensin işte konu Bu haktan reva mı sana bana, kırılma mı olsun ustam sonu? Seviyle yaratıp piyon sürdüğün dudaktan ellere bak ey can; Bir ilenç, bir öfke sonunda gör, ne durumda olduğunu. 228Ey dost kendin boyuyorsun varlıkları, a güzel yar Öyleyse niçin örselenir, parçalanır zavallı bunlar? Neden vazgeçerek bozmadasın, sağlamsa ve de güzelse; Çürükse bu koz, çirkinse, kofsa eğer, kusur kimde var? 229Yaşamın gizi nedir bir kez sezinleseydin? Çoktan çözmüştün ölüm gizini elbet yine kendin. Aklı baştayken bilemez kimse bir şeyi zaten; O bir geçti mi kendinden cahil, yarın neyi bilsin? 230Dünyaya bir gelip bir gitmemizin yararı ne? Bir umut varlık, ne yapsan bağlanamazsın teline. Çarkı feleğin altında yanarak ne canlar hergün; Kül yutmakta ama gelin görün ki dumanlar nerde?
231Ne zamandan beri dönmekte altın tasımız acaba? Ne zaman çökmeye başlar, bu temel yapımız acaba? Kimse bunu kendi kıyas tartısına vuramaz bilin; Varamaz ölçüye akıl, bunları neden almaz kafamız acaba? 232Bir kadeh ki kırılmaz akıldı yücelten onu Bize yüz kez öpüp sunmuştu altın tepside dostluğunu. Kızıp öfkelendi bana da çömlekçi adlı felek; Öfkeden nasıl da acımadan kırdı, fırlattı; işte sonu! 233Hiçbirimiz gerçeği bilmiyoruz madem ki kesin Yudumla şarabı, yararı yok, erişilmez şüphelerin. Yitirmiş, geçmiş kendinden; ayık gezmede fark mı olur? Farkındaysanız eğer her şeyi ya da bir şeyi bilmezliğinin. 234Cennet'le Cehennem, var mı acaba gören gönlüm? Geri dönmüş buraya kimi gördün? Sen öteden gönlüm? Olmaz bunlara dair yok ortada tek bir ürün; Peki o halde korkuyla umut, öyleyse neden gönlüm? 235Yol yok artık bu gizil perdeye gidip varılmaz ki, Bu korku ve endişe kapalı herkese; araştırmaz ki? Toprağa girmek önünde sonunda, tek yolumuz bu işte; Sonu yok masalların ne olsa anlatılsa anlaşılmaz ki! 236Aslı astarı nedir dünya denen eski evin ey dostum? Akşam da sabah adlı atın menzilidir eşkin, ey dostum. Çemşit'den inan bize geri kalan bir sofradır o, bilin; Sultan Behram gibi bin şaha otağ, bin, kaç bin senedir? 237-
Tüm elleri toprakta balçıkta olan testiciler Bir kez de şu öz işlerini öğrenip belleseler. Hoyrat bir şekilde ezip bozdukları insan tozudur; Vurup tekme atmak, tükensin bence de artık yeter! 238Bir sabah erkenden açılıp şöyle dökündü gül, Şafak yeline her bir şeyi anlattı, büküldü gül. Bak sen şu vefasızlığa on günde erip o işte; Hem açtı ve hem de gonca sunup söndü, döküldü gül! 239Seyreyle onu bak bulut ağdı bağlara Eğer içmeyeceksen eğer yaşamak sanma Bunu seyrettiğin bağlara baktıkça düşün; Olacak toprağımız yarın gezme yolu sakın ha! 240Kuklasıyız çarkı feleğin oynuyoruz perdede Söylüyorum gerçeği; "Yok bu mecaz" demeyin de... Ardarda girmedeyiz ecel sandığına dostlar, bilin; Oynadık işte biraz şu varlık denilen yerde. 241Ne çare para etmez neyi tutsam, şaraptan ayılmaz değilim ki Yaşamın en sonu büyük bir hiçtir; göçmez, yıkılmaz değilim ki... Acunda bir parıltıyla tutuşsam, yansam da bir gün dönmek var; Tut ki bir kadehtim "Cem" elinde; hiç ama hiç kırılmaz değilim ki? 242Yıkılmış, düşmüşüz feleğin çarkına hep döner dururuz Sizler onu gizemle fenermiş sanın, yoksa yoruluruz... Evren bir koca fanus ve eller güneş lambasıdır bize; Onca şey de şekil, simge ve bireyler, yoksun oluruz. 243-
Bir han gibi çift kapılıdır, işte şu gördüğümüz yer Burada yaşamı gör; binbir çile kesin ölmekle biter... Yaşamışım bir an candan öğerim mutluluğu tadanı; En mutlu kim? Hiç doğmamış insan, ama en mutlu kişidirler. 244Bu felek tersine dönmüş tasa benzer dostlar Akıllı adamın şansı, bitmez yasa benzer dostlar. Testiyle kadeh, hergün öpüştükleri yerde dudaktan; Bir kandır akar ortada, arkadaşlık pasa benzer dostlar. 245Sen nice alçakları yücelttin ey dostum neyleyeyim? Hem han hem hamam verdin aşağlıklara pek çok a paşa beyim! Kula kulluktan ırak, mert adamın bir dilim ekmeği yok ki; Ey kahpe felek, senin tersine dönen çarkına hak tu edeyim! 246Madem ki bu çark öne dönmez, isteğimiz aklımızca Yedi katmış gökyüzü ayrım ne bu işte ya altı, sekiz ya da. İstek dolu yaşamın varken böyle yarım kalması hayret; Olsun ne çıkar ya kurtlara pay, ya da kurda kuşa? 247Aklın nice tutsak etmiş evrende, toprakta seni, Ayrım yok yaşasan yüz yılı ya bir seneciği... Bir testiye yumuşak bir kil olmadan düşkün bedenin; Güzel tut, sımsıkı tut, elde üzüm kızı kasesini. 248Mescit, Navra ve kilise ben size layık değilim inan Tanrı bilir ancak ben kimim ve ne yaratmış hamurumdan. Olmaz din ile dünya, ne de Cennet Cehennem benim; umudum, Çirkin bir kadın ya da kafir mi neyim, çıkmış kötü yoldan? 249Çekip biz postayı bir gün gitsek de bu dünya kalacak
Ne bir işaret, ne bir iz, bizden tek bir eser olmayacak. Zarar var mıydı sanki; biz yokken acunda bilmem ki; Yeniden yokluğa balıklama dalsak da durum aynı olacak. 250Heyhat bıktım bu gönülden çaresiz bıkıp usandım Bağırırım feryat ederim bakın candan yaralandım. Ben olmuşum olmamışım ya da varım bu bir şey değil; Bilmem ki neden ve niçin bilemiyorum dünyaya atıldım? 251Nem var ya da nem yok diye üzgün de kaldım niçin? Yaşamın ne zaman mutlanacak kimbilir, bu boştur düşün! Sağlıkla bugün çektiğimiz havayı bir soluğu ciğerimize; Belki yarın geri vermek olağan şey mi bir düşün, gülüşün! 252Ey Hayyam dur hele keyifsen içkiden yana, bak keyfine Ay yüzlü yarla böyle başbaşa, yanyana.. Bak keyfine! İyi de madem ki dünyada her işin sonu, en sonu bir hiç; İç şarabı, mutlu ol, bu varolan zamanına, bak keyfine! 253Bu sabah doldu bir ses, anında meyhanemize Dedi ki "Ne olmuş, şu bitik rinde, şu aklını yetirmişimize" Önceden şarabı dolduralım, içkiyi kadehlere biz; Dolacak ölüm içkisi çünkü kalk haydi bakalım kasemize. 254İnkar ile din ortası bir yudum soluk ancak Kuşkuyla inanç duyması bir yudum soluk ancak. Sen şimdiki bir lahzayı fırsat saysana n'olur? Gör bak çünkü yaşam aynısı bir yudum soluk ancak. 255Şu yürek toprağına aman dikme keder fidanı;
Oku ve hep elde tut, göster; o sevinçten yazılmış kitabı. Kaç gün sürecek sanki dünyada belli dostlar konukluk; Her arzu ettiğini yaşa, iç; insan zevkine pas katmamalı. 256İşit beni ey dostların en güzel olanı Dünyada sonsuz feleğin haline hiç aldırmamalı. Bir yetebilen yer bulup oraya çekilmelisin; Seyreyle o zaman gidişi uzaktan, at içinden tasanı. 257Ey tatlı üzüm kızı, senle gelen neşe ne yaman! Sen içenin aklının bağısın, bir kez gördüğün an. Esrik düşmüş öne sürmezse eğer tekmil cevherini; Özünü ortaya dökmezse; ona asla vermezsin aman! 258Gülüp seslenir evren rüzgarla en hoş andır Dökülür gökyüzünden gözyaşı derken, en hoş andır. Avuç açmak yolunda dallardan Musa gibi çiçekler; Fışkırmada yerinden İsa gibi, ne hoş andır! 259Ey Derviş, o seçkin giysini at, koy şu çulu üstüne Uzak tut, o biçimsel tutumu daha çok senden kendine. Sırtına yoksulluğu şanlı bir kilim yap ey Derviş; Gir saltanatın altına çal git davulu yaşamı böyle dene! 260Seni kanıtlamak haddim değil benim ey Tanrım Tekmil düşüncem sensin önünde yalvarmaya geldim ey Tanrım Dünyada zatını, sadece bilir ve tanır sen senken; Güçsüz biriyim, seni Tanrımca nasıl bilirim ey Tanrım? 261Sen mutlak acıyansın koruyansın bilirim Tanrım Bunca baş kaldırmana karşılık hiç umutsuz değilim Tanrım.
Esrik olsam da şaraptan, yarın bir bağış ummakta gönlüm; Yarın senden ey Tanrım ezilmiş, çürümüş kaburgalarım. 262Gönlümü yıktın, hal koymadın gülecek ey felek Mutluluk gömleğimi yırttın kin duyarak vay felek. Esin gelse bir cana, ona derhal ateş salarsın; Ağzıma toprak tıkadın, ne zaman dilesem bir su içmek... 263Her Allah'ın günü içmeye tövbe etmeli diyorum Ağzından akan içkiye tövbe diyorum dolmuş kadehten zorum. Bakarım dört bir yana gel gör; gelmiş gül mevsimi; Tövbeye tövbe etmeye Tanrım bıraksınlar gayri gidiyorum. 264Gerçeğe ermiş kişilerin gözlerinde güzel nedir, çirkin ne? Aşıkların konağı ha Cehennem olmuş ha Cennet, aynı ikisi de. Bu dünyada aldıranlar gönüllerine, ha çul giymişler, ha atlas; Aşk erlerinin baş altında ha yastık olmuş, ha kerpiç; kime ne? 265Kim görmüş bu Cennetle Cehennemi söyleyin Kim gitmiş de getirmiş haberini söyleyin. Kimselerin bilmediği bilemeyeceği bir acun Hem özlenmeye hem korkulmaya değer mi söyleyin. 266Gül mü yok varsın diken olsun bahçede Güneş mi yok varsın ateş olsun bahçede. Şeyh mi yok hırka mı yok tekke mi yok? Kilise'ye çana ya da puta fitiz bir gece. 267Şurda ah diyecek bir yer olaydı keşke Ya da şu upuzun yolun güzel, hoş bir sonu
Yüzbin yıl sonra ya da yerin altından Hiç olmazsa otlar gibi fışkırma umudu! 268Yaşam boş yere geçip gitti bağırıyorum Hem bir lokma haram, hem soluk karışık haramla yudum Yüzümü kara çıkardı tutulmamış, uyulmamış buyruklar; Buyrulmayan yapılmaması gereken yaptıklarımdan haykırıyorum. 269Saki gönlüm ölüden de beter bir halde Pörsümüş-çürümüş, benden kurtulmuş gitmiş de Yer altında, rahata ermiş huzura kavuşmuş kanla, Yıkamaktayım eteğim gözden daha da bulanmış kirlere. 270Evrenin özü özeti olanlar feleğin yücesinde koşturanlar Düşünce Burak'ını senin zatını tanımada dönmüşler feleğe Onların da dönmüş başları, başları dönmede onların elde zar, Onlar da tepe taklak olmuşlar, yürekleri gümbürdemede.. 271Halkın haberi yok hiç bir şeyden Koşup durmada tümden insan ve evren Gözlerini kanla yıkamada herkes yalan söylüyor İşin sırrına kimse akıl sır erdiremediğinden. 272Bin yerde tuzak kurmadasın geçeceğim yola Adım atarsan tutarım seni doyursun sonra da Acunda bir zerre bile hükmünün dışında değil; Hükmeden sensin asi adını takıyorsun sonra bana da! 273Uzlaş aslı nesli temiz piri pak kişilerle Ehil olmayanlardansa kaç ve uzaklaş fersah fersah binlerce. Zehir bile verse iç akıllı kişi sana eğer;
Ehil olmayan sunsa sakın içme şerbet bile! 274Filozof dediyse de yanlış söyledi düşman diye bana Filozof değilim onun dediği gibi Tanrı da bilir ama. Şu gam yurdunda yuva kurmuşum bilmeyecek derecede; O dereceden de aşağı değilim, kim olduğumu bilirim vallaha! 275Adam ki her Allah'ın günü bir somun elde eder Bulursa kırık bir testide bir içim soğuk su eğer Ne diye kendisi gibi birinin görür hizmetini? Kendinden aşağı birinin ne diye buyruğuna girer? 276Niceye bir alçak kişinin koşmak hizmetine tek Her lokmanın üstüne konan olma sanki bir sinek İki üç gün ye bir somunu, gönül kanını yudumla; Başkasının ekmeğinden yeğdir su yerine kan içmek. 277Adaletle tartılsaydı dünyada feleğin işi Ölçülüp biçilseydi beğenilirdi dünyanın tüm işleri. Adaletle yürürdü evrendeki tekmil işler hızla; O zaman erdem ehlinin hatırı acaba hiç incinir miydi? 278Şarap içersen eğer akla yabancı kesilme sakın Bilgisizliğe yurt olma, başından gitmesin aklın. Kimseyi incitme aman deli divane olma dünyada; Sana yağ-bal olmasını istersen yakut renkli şarabın. 279Ne veriyorsan hep aşağılık kişilere veriyorsun ey felek Değirmen, ambar, ham hamam onlara ihsan ediyorsun ey felek. Özgür kişiyse gece yiyeceği ekmeği bile bulamıyor bir şeyini;
Rehin etmedikçe, böyle bir aleme yuf çeksem yeridir gerçek. 280Sünneti bırakma sakın farzı yerine getir Ele geçirdiğin lokmaya esirgeme insanlardan iyidir Kimsenin kanına girme, kastetme malına mülküne; Öyle bir dünyanın kefiliyim ben; haydi şarap getir! 281Yardımıyla sakinin birazcık kaldı ömrümden Vefasızlıktan, halkın sohbetinden başka elde edemedim ben. Dün geceki şaraptan fazla bir şey kalmadı neylersin; Ama gene de bilmem ki ne kadar kaldı gariban ömrümden? 282Kutluluk fidanının bugün dolu dolu meyvalarla yüklüyken Ey gafil şimdi elinde şarap kadehin bulunmuyor, neden? Şarap yudumla durmadan zaman çünkü gaddar düşmandır; Böyle bir günü bulmansa, pek zordur ele geçirmen... 283Şu mezarda yatanlar var ya toprak olmuş tümü Her yana dağılıp tozup gitmişler zerre zerre öldü mü! Tüm işlerden olup bitenden haberleri bile yok; Ah ne şarapmış ki herkesi kendinden geçirmiş sayım günü! 284Ehil olana feda olsun halden anlayana Ayağına baş koysam yeridir yüz sürsem dudağına Cehennem nedir gerçekten bilmek ister misin? Ehil olmayanla sohbet demektir Cehennem dünyada! 285Az tamah et dostum kanaatkar yaşa şu acunda Zamanenin iyisinden, kötüsünden kesil, aldırma! Şu feleğin devri de geçer gider bir kaç gün de; Hoş ol, güzel görün şu dönüp duran felek durdukça!
286Şu büyük geçinen, şu mevki sahipleri hiç aymazlar Dertten, kederden canlarından bile bezmiş, doymazlar. Fakat şaşılacak en büyük şey şu ki onlar gibi hep; Kendini hırsa kaptırmayanı da adam yerine koymazlar. 287Eğer Tanrı gibi elim gökkubbeye erişseydi bugün Silbaştan bir felek dizer kaldırırdım şu feleği bugün. Yeni baştan bir felek hem de fikir ve gönlümce Özgür kişi de dileğine kolay erişirdi gönlünün. 288Bir soluk söyleyeyim mahrem değilsin ki Anlatayım bu gamda işin önünde neydi? Gam balçığından yoğrulmuş birkaç zamandı mihnet çeken; Bir zaman evreni gezdi sonra ayağını çekip gitti. 289Minnet ve elemin avucundan bir tas şarap içmedikçe Bir yudumcuk şarap bile içmedim gitti neşeyle nağmeyle. Hiçbir kimsenin tuzuna ekmeğimi banmadım ki Zamanla uzandım ki kimsenin ekmeğine ciğerimi kebap edip de! 290Alemde yarım somunu ya da başını sokacak yuvası olan Ne kimseye hizmet eden, ne kimseden hizmet uman... Bir kişi var ya; ona mutluluğunla yaşa diye söyle; Öyle hoş, öyle güzel bir alemi vardır onun her zaman! 291Ey insanoğlu gizini açmaman gerek insanlara, herkese Ahmaklara, bunaklara, kafası çalışmayanlara ve nekese. Ne yapıp ediyorsun kadına erkeğe iyi düşün, dikkat et; Tümünden gerektir ne yapıyorsan, sakın etme vesvese...
292Yiyeceğin yemek, içeceğin-giyeceğin için çalışırsan mazursun dünyada Ama toplamazsan, aklını, bundan ötesi senin için oğul boşunadır boşuna. Geçer boşa uğraşıp didinmen kardeşlik, bundan ötesi için ne yazık ki; En değerlidir yaşamın, değmez bu ömrü kaldırıp atman ıssız sokaklara. 293Eritme yüreğini gelip çatan şeyler yüzünden aman Boş şeyler yüzünden eritme yüreğini geçen bir zaman. Her şey için tadını bozma ağzının çekip gelmeden orağını Seni biçmek için nasipsiz gönlünü al gitsin dostum ondan. 294Bu yaşamı geçirecek miyim gönül hoşluğuyla geçirmeyecek miyim? Niceye vara-yoğa bir gam kasavet yiyeyim niceye düşünceye gireyim? Doldur kadehi bunu da bilmiyorum şu aldığım soluğu nerede nasıl Acep kendimde olarak aldığım soluğu zorlanmadan verebilecek miyim? 295Dostlar geldiniz mi dünyada bir araya seyredin yüzünüzü Konuşup görüşürek gömülün neşeye saki uzaksın göçümü... Ancak alınca Saki'nin şarabını ele sizden ayrılmış olan; Çaresizliğe düşmüş olan filanı da dua ile anın bu hayır günü. 296Gönüle yüreğe hüzün fidanını dikmemek gerek ey can Hiç durmadan umut ve neşe kitabını okumak gerek durmadan Sürüp atmalı içimizdeki dileği bir vakit bırak gitsin; Tas tas şarap içmeli vazgeçmemeli hoş yaşamalı her zaman. :::::::::::::::::