Beyninizde, yeni ve daha güçlü bağlantılar oluşturmak ve bu sayede daha fazla öğrenmenizi sağlamak için alan yaratan harika bir yol var.
Sinir biliminde eski bir deyiş vardır: Birlikte ateşlenen nöronlar birlikte bağlanır. Yani beyninizdeki bir sinir devresi ne kadar çok çalışırsa, o kadar güçlü hale gelir. Bu nedenle başka bir eski deyişle ifade etmek gerekirse, pratik mükemmelleştirir. Piyanoda ya da bir dilin konuşulmasında ya da hokkabazlıkta ne kadar pratik yaparsanız ilgili devreler o kadar güçlenir.
Öğrenme yeteneği sinir bağlantıları oluşturmak ve güçlendirmekten çok daha fazlasıyla ilgilidir.
Yıllardır yeni şeyler öğrenmenin odağında bu var. Ama, öğrenme yeteneğinin sinir bağlantıları oluşturmak ve güçlendirmekten çok daha fazlasıyla ilgili olduğu ortaya çıktı. Daha da önemlisi olan şey eski bildiklerinizi unutma yeteneği. Buna "sinaptik budama" adı veriliyor. Peki nasıl çalışıyor.
BEYNİNİZ BİR BAHÇE GİBİDİR
Beyninizi bir bahçe gibi düşünün, yalnızca çiçekler, meyveler ve bitkiler yerine sinirler arasında sinaptik bağlantılar yetiştiriliyor. Bu bağlantılar üzerinde dopamin, seratonin vb. nörotransmiterler hareket ediyor.
"Gliyal hücreler” beyninizdeki bahçenin bahçıvanıdır, bunlar belirli nöronlar arasındaki sinyalleri hızlandırmak için çalışır. Ama diğer gliyal hücreler atık temizleyicilerdir, yaban otlarını yolar, haşereleri öldürür, ölü yaprakları canlandırırlar. Beyninizin budama bahçıvanları "mikrogliyal hücreler" olarak adlandırılır. Bunlar sinaptik bağlantıları budar. Peki bu hücreler hangilerinin budanacağını nereden biliyor?
Araştırmacılar bu gizemi ortaya çıkarmaya daha yeni başlıyor, ama daha az kullanılan sinaptik bağlantıların (diğerlerinin yanında) C1q adı verilen bir protein ile işaretlendiğini biliyorlar. Mikrogliyal hücreler bu işareti saptadıklarında, proteine bağlanır ve sinapsı budar ya da yok eder.
Beyniniz bu şekilde, yeni ve daha güçlü bağlantılar oluşturmak ve bu sayede daha fazla öğrenmenizi sağlamak için alan yaratır.
UYKU NEDEN ÖNEMLİDİR
Hiç beyninizin tamamen dolu olduğunu hissettiniz mi? Belki yeni bir işe başlarken ya da bir projenin içine gömülmüşken. Yeterince uyumazsınız, üstelik sürekli yeni bilgiler öğrenirsiniz. Bir deyişle beyniniz gerçekten doludur.
Bir sürü yeni şey öğrendiğinizde, beyniniz bağlantılar oluşturur ama bunlar verimli olmayan geçici bağlantılardır. Beyninizin bu bağlantıların bir çoğunu budaması ve daha düzenli ve verimli bağlantılar oluşturması gerekir. Bunu da uyku sırasında yapar.
Beyniniz uyku sırasında kendini temizler; beyin hücreleriniz %60'a varan oranlarda küçülerek gliyal bahçıvanların gelip atıkları temizlemesi ve sinapsları budaması için alan yaratır.
Hiç iyi bir gece uykusundan sonra kalktığınızda ne kadar hızlı ve net bir şekilde düşündüğünüz oldu mu? İşte gece boyunca gerçekleşen tüm bu budama ve verimli bağlantı oluşturma süreci, size, yeni bilgiyi alacak, diğer bir deyişle öğrenecek bir sürü alan yaratır.
Uykudan yoksun bir beyinle düşünmek, sık bir ormanda yolunuzu palayla açarak ilerlemeye benzer. Aşırı fazla gelir, yavaş ilerler, tüketir.
Aynı nedenden dolayı kestirmeler bilişsel yetenekleriniz için çok avantajlıdır. 10 ya da 20 dakikalık bir kestirme, mikrogliyal bahçıvanlara gelip ortalığı kullanılmayan bağlantılardan temizleme ve yeni bağlantılar için alan yaratma şansı tanır.
Uykudan yoksun bir beyinle düşünmek, sık bir ormanda yolunuzu palayla açarak ilerlemeye benzer. Aşırı fazla gelir, yavaş ilerler, tüketir. Yollar üstü üste biner ve içeri ışık girmez. İyi dinlenmiş bir beyin ile düşünmek Central Park'ta mutlu bir gezintiye benzer; yollar belirgindir ve birbirine belirgin eklemlerle bağlanır, ağaçlar yerindedir ve çok ileriyi görebilirsiniz. Bu canlandırıcıdır.
NELERİ ÖNEMSEDİĞİNİZE DİKKAT EDİN
Aslında, uykudayken beyninizin neleri sileceği üzerinde biraz kontrolünüz vardır. Geri dönüşüme zorlananlar kullanmadığınız sinapslardır. Kullandıklarınız ise sürekli beslediklerinizdir. Yani ne düşündüğünüze dikkat edin.
Game of Thrones'un sonu ile ilgili teorileri okumaya çok fazla vakit harcıyor ama işiniz hakkında bu kadar düşünmüyorsanız, bilin bakalım hangi sinapslar geri dönüşüm için işaretleniyor?
İşyerinde biriyle kavgalıysanız ve büyük proje hakkında düşünmek yerine kafanızı onunla nasıl ödeşeceğinize yoruyorsanız, beyniniz projenin geliştirilmesi yerine intikama odaklanan bir sinaptik yığına dönüşecektir.
Beyninizin doğal bahçe sisteminden yararlanmak için yalnızca sizin için önemli olan şeyleri düşünün. Bahçıvanlar bu bağlantıları güçlendirecek ve daha az ilgilendiğiniz bağlantıları budayacaktır. Beyninizin çiçek bahçesine bu şekilde yardım edebilirsiniz.