Kolanjit, karaciğer ve safra kesesinden bağırsağa uzanan ana safra kanalı ve diğer safra kanalının iltihabıdır. Bu durum iki farklı formda olabilir; akut asendan kolanjit ve sklerozan kolanjit.
AKUT ASENDAN KOLANJİT NEDİR?
Akut asendan kolanjit safra kanalı ve içindeki safranın enfeksiyonuna bağlı gelişir. Enfeksiyon genellikle safra taşları kaynaklı olabileceği gibi başka bir sebebe bağlı kanal tıkanması kaynaklı da olabilir. Bu enfeksiyon kanal yoluyla karaciğere de yayılabilir.
AKUT ASENDAN KOLANJİT BELİRTİLERİ
Akut asendan kolanjitin en sık görülen belirtileri tekrarlayan sarılık, karın ağrısı, titreme ve ateş nöbetleridir.
AKUT ASENDAN KOLANJİT TEDAVİSİ
Akut asendan kolanjitte hafif ataklar antibiyotik ilaçlar ve yeterli sıvı tüketilmesi ile tedavi edilir. Fakat şiddetli ataklarda septisemi bu duruma eşlik edebilir. Bu olgularda safra kanalındaki apse cerrahi yolla ya da endoskopik yöntemle (bir görüntüleme tüpünün içinden geçirilen aletler ile) boşaltılır.
SKLEROZAN KOLANJİT NEDİR?
Bu nadir görülen hastalıkta karaciğerin içindeki ve dışındaki tüm safra kanalları daralmıştır. Hastalığın doğal seyri sırasında safra kanallarının ilerleyici tıkanması nedeniyle, biliyer siroz, hepatik yetmezlik ve kolanjiyokarsinom görülmektedir. Sklerozan kolanjit primer (nedeni bilinmeyen) veya sekonder (bilinen bir nedene ikincil olarak gelişen) olmak üzere iki şekilde görülebilir.
PRİMER SKLEROZAN KOLANJİT NEDİR?
En sık görülen sklerozan kolanjit şeklidir. Tek başına veya başka hastalıklar ile birlikte (örn. inflamatuar bağırsak hastalığı, kistik fibrozis gibi) görülebilmektedir. İnflamatuar bağırsak hastalıkları (crohn hastalığı, ülseratif kolit gibi) ile primer sklerozan kolanjit arasındaki bu ilişki, enflamasyonlu kolonik mukozadan bakteriyel ürünlerin veya toksik safra asitlerinin safra yollarına geçmesine bağlı olarak kronik kolanjit gelişebileceği görüşünü doğurmuştur. Hastalık gelişiminden genetik faktörler, çevresel faktörlere maruziyet de suçlanmaktadır.
SEKONDER SKLEROZAN KOLANJİT NEDENLERİ
Sekonder sklerozan kolanjit birçok faktöre bağlı gelişebilir. Primer sklerozan kolanjit tanısı konulurken emin olunamadığı durumlarda sekonder sklerozan kolanjit ayrımı yapılmasının, hastalığın zamanında teşhis ve tedavisi için önemi büyüktür.
Sekonder sklerozan kolanjit nedenleri;
- Enfeksiyonlar (tekrarlayan piyojenik kolanjit),
- İmmün yetmezlik (doğumsal veya edinsel immün yetmezlik, kombine immün yetmezlik, anjioimmünoblastik lenfadenopati),
- Mekanik ( koledokolitiazis, cerrahi safra kanalı tıkanması),
- Toksik (intraarteriyel kemoterapi, ilaca bağlı sklerozan kolanjit),
- İskemik (vasküler travma, hepatik allogreft arteriyel yetmezlik, paroksismal nokturnal hemoglobinüri),
- Diğer pankreatobiliyer hastalıklar (kistik fibrozis, ABCB4 ilişkili kolanjiopati, kronik pankreatit),
- Sistemik inflamatuar hastalıklar (IgG4 ilişkili hastalık, hipereozinofilik sendrom, Graft- Versus-Host hastalığı).
SKLEROZAN KOLANJİT BELİRTİLERİ
Hastalık en sık 25-45 yaşları arasında olup, erkeklerde kadınlara oranla daha fazla görülmektedir.
Klinik bulgular değişiklik gösterebilir. Bazı hastalarda tanı sırasında herhangi bir belirti yoktur ve genellikle kolestatik karaciğer fonksiyon bozukluğu araştırılırken hastalık teşhis edilir. En sık görülen belirtiler kolestaz (safranın tıkanıklık nedeniyle karaciğerde göllenmesi), kronik sarılık, yorgunluk, halsizlik, sağ üst kadranda ağrı ve ciltte kaşıntı dır. Belirtiler görülmeye başladığında hastalarda ilerleyici tarzda hasar oluşmuştur.
SKLEROZAN KOLANJİT TEŞHİSİ
Tanı genellikle klinik bulgular, kolanjiyografide hastalığın tipik bulguları, biyokimyasal ve hepatik histolojik bulgular ve sklerozan kolanjite sebep olan diğer nedenlerin dışlanması ile konulur.
Fizik muayene normal olabileceği gibi, sarılık, hepatomegali (karaciğer büyümesi), splenomegali (dalak büyümesi), enfeksiyonlar görülebilir.
Bazı serum düzeylerinde (örn. ALP düzeylerinde, GGT düzeyinde, aminotransferaz düzeylerinde, sarılığı olanlarda serum direkt bilirubin düzeylerinde) artış gözlenir. Bakteriyel kolanjit atakları sırasında lökositoz bulunabilir. Nadiren bazı olgularda eozinofili görülebilir.
Histolojik incelemede safra kanalı mukozasında bazen metaplazi (bir hücre tipinin diğerine transformasyonu sonucu oluşan doku değişimi) ya da hiperplazi (organ veya dokunun hücre artışına bağlı olarak büyümesi) görülse de genellikle kanal mukozası sağlamdır. Karaciğer biyopsisi hastalığın evrelendirilmesi ve prognozun belirlenmesinde yararlı bir yöntemdir.
Tanıda ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans kolanjiopankreatografi gibi yöntemler kullanılabilir.
Diğer bazı hastalıklar safra kanallarında değişiklik ve strüktür gelişmesine ve sklerozan kolanjittekine benzer bulgulara neden olabilir. Bu nedenle, bu hastalıkların ayırıcı tanıda akla getirilmesi doğru teşhis açısından oldukça önemlidir.
Bu hastalıklara örnek verecek olursak;
- Karaciğer sirozu,
- Kolanjiyokarsinom,
- Multipl karaciğer apseleri.
SKLEROZAN KOLANJİT TEDAVİSİ
Tedavide kolestiramin kaşıntıyı azaltmada yararlı olabilir. Safra yollarında oluşan darlıklar ERCP uygulanarak balonla genişletilebilir ve dar bölgeye stent yerleştirilebilir. Bunların dışında en işe yarayan tedavisi karaciğer naklidir. Tedavinin amacı komplikasyonların tedavisi ve karaciğer transplantasyonu için en uygun zamanın belirlenmesidir.
SKLEROZAN KOLANJİT KOMPLİKASYONLARI
Hastalığa bağlı pek çok komplikasyon gelişebilir.
Komplikasyonlar;
- Besin eksikliği ile ilgili komplikasyonlar,
- Sekonder biliyer siroz,
- Kanama,
- Safra kesesi ve kanallarında taş,
- Pankreas hastalıkları,
- Kolanjiyokarsinom,
- Hepatoselüler karsinom,
- Kolon neoplazileri,
- İleal poş enfeksiyonu.