Bush
Irak konusunda sorun yaşadığı ülkelerin devlet ya da hükümet başkanlarını arıyordu. Bu ülkelerin başında da Türkiye geliyordu. Amerikan Başkanının sorunu AKP Hükümeti ile değildi. Sorun Çankaya Köşkü'ndeydi. Bush bu nedenle Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'i bir kaç kez aradı. Bush'un Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi üyesi olmayan Türkiye'nin Cumhurbaşkanıyla konuşması Beyaz Saray muhabirlerinin de dikkatini çekiyordu. Gazeteciler, Beyaz Saray sözcüsü Ari Fleischer'a, Cumhurbaşkanı Sezer'in olası bir askeri harekatta, Türkiye'deki üslerin kullanılmasından kaygı duyduğunu, Başkan Bush'a iletip iletmediğini sordu. Sözcü, yanıt vermekten kaçındı, "Bu soruyu Türk yetkililere sorun" demekle yetindi. Washington'a göre, Bush Yönetimi Ankara'yla yakın işbirliği içindeydi. Görüş doğruydu. Ama iki farkla. Bush Yönetimi AKP Hükümetiyle yakın işbirliği içindeydi. Ancak, Cumhurbaşkanı Sezer ve Türk Silahlı Kuvvetleri'yle sorunları vardı. Sezer ve TSK'ın en büyük endişesi Kuzey Irak'ta, bir Kürt devleti olasılığıydı. Bush Yönetimi de her fırsatta bu konuda Türkiye'yi rahatlatmaya çalışan açıklamalar yapıyor, ancak fazla inandırıcı olmuyordu. Savunma Bakan Yardımcısı Paul Wolfowitz, yönetimde hakkında en fazla haber yapılan yetkililerden biriydi.
Wolfowitz'e Orta Doğu'nun şekillenmesinde önemli rol oynayıp tarihe geçen ünlü ingiliz Lawrence benzetmesi yapılıp, "Wolfowitz of Arabia" adı takılmıştı. 'Amerikan Şahinleri Amerikan Kargaları' kitabımı 31 Temmuz 2003 yılında noktalarken, Dışişleri Bakanı Abdullah Gül , Washington ziyaretini tamamlamış, Ankara'ya dönmüştü. Eşinden ayrılan Wolfowitz, Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi CSIS adlı düşünce kuruluşunda çalışan Bülent Ali Rıza'nın ayrıldığı eşi Shaha ile bir ilişki yaşıyordu. İngiliz Sunday Telegraph Gazetesi, "Amerika'nın Orta Doğu politikasının arkasındaki özel ilişki" başlıklı bu konuda bir haber yayınladı. Milliyet Gazetesi'nde de geniş biçimde yer alan haber şöyleydi.
Irak savaşının mimarlarından ABD Savunma Bakan Yardımcısı Paul Wolfowitz'in, Tunus asıllı Shaha Ali Rıza ile romantik bir ilişkisi olduğu ve bu ilişkinin Wolfowitz'in Ortadoğu'nun demokratikleşmesine ilişkin görüşlerini güçlendirdiği öne sürüldü. Rıza'nın Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinde de etkili olduğu iddia edildi. İngiliz gazetesine göre, siyasi muhalifleri tarafından Ortadoğu'da körü körüne İsrail yanlısı bir politika izlemekle eleştirilen Wolfowitz'in hayatındaki en önemli kişilerden birinin bir Arap olması şaşırtıcı bulunuyordu. Gazete, Suudi Arabistan'da büyüyen Shaha Ali Rıza'nın, bu yıllarda tanık olduğu baskı karşısında, Arap dünyasına demokrasi getirilmesinin savunucusu olduğunu ve Rıza'nın bu konudaki düşüncelerinin Wolfowitz'in görüşlerini güçlendirdiğini yazdı. Wolfowitz'in kızkardeşi Laura'nın İsrail'de yaşamasının ve bir İsrailli ile evli olmasının, Savunma Bakan Yardımcısının siyonist tutumuna bir kanıt olarak gösterildiğini yazan Sunday Telegraph, çiftin arkadaşlarının, Wolfowitz'in düşünce yapısının, sol görüşlü kardeşinden çok Shaha'nınkiyle benzerlik içerdiği şeklindeki sözlerine yer verdi.
Dünya Bankası'nda, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da kadın-erkek eşitliğini yaymakla ilgili üst düzey bir görevde bulunan Shaha Ali Rıza'nın Ortadoğu konusundaki görüşlerinde Wolfowitz'e destek verdiği belirtildi. Wolfowitz'in terörle savaşın beraberinde İslam dünyasında demokrasi ve rejim değişikliğini de getireceğini düşündüğü, bu düşüncelerin Shaha Ali Rıza'nınkilerle büyük benzerlik taşıdığı vurgulandı. Shaha Ali Rıza'nın eski eşi, Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi Türkiye programı direktörü Kıbrıslı Türk Bülent Ali Rıza da, Wolfowitz-Rıza ikilisinin yakın ilişkisinden haberdar olduğunu belirtti. Ali Rıza, eski eşinin Wolfowitz'le Ortadoğu görüşlerini paylaştığını söyledi.
34 yıllık eşi Clare Selgin'den 2002'de boşanan 61 yaşındaki Paul Wolfowitz'in 3 çocuğu bulunuyor. Wolfowitz, özel hayatını gizli tutmasıyla tanınıyor. İngiliz Gazetesi'nin haberi Washington kulislerinde uzun süre konuşuldu. Wolfowitz, Washington-Ankara ilişkilerinde önemli bir isimdi. Yaptığı her açıklama, attığı her adım büyük haber oluyordu. Washington-Ankara ilişkileri, Türk kamuoyunun yakından tanıdığı Wolfowitz'in iki dudağı arasındaydı. Wolfowitz, Türk basınındaki dostları vasıtasıyla istediği mesajı verebiliyordu. Bu nedenle AKP Hükümetini fazla umursamıyordu. Hükümette ise panik vardı. Dışişleri Bakanlığı, ikinci tezkereyle Washington'la bozulan ilişkiyi düzeltmenin yollarını arıyordu. Dışişleri bakanı Abdullah Gül , Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Uğur Ziyal'i, bu işle görevlendirdi. Ziyal, Washington'u mesken tuttu. Ziyal'in de farklı hesapları vardı. Uzunca bir süredir Ankara'daydı. Bir an önce bir başkente büyükelçi olarak çıkmanın hesabını yapıyordu. Ankara'da yurt dışına çıkmayı bekleyen sadece Ziyal değildi. Yardımcısı Büyükelçi Baki İlkin'in hesabı da aynıydı. Ziyal'ın tercihi VVashington'du.
Uğur Ziyal ve Baki İlkin'in New York'ta yapılan Kıbrıs görüşmeleri sırasında olağanüstü gayretleri bu görüşü doğruluyacaktı. İlkin ve Ziyal adeta birbiriyle yarıştı. 2003 yılından itibaren Washington'dan bakıldığında Türk-Amerikan ilişkileri birçok olaya gebe görünüyordu.
YOL
İkinci tezkereyle Türkiye ile ABD zor bir döneme girmişti. Washington, ilişkilerin iyiye gidebilmesi için Savunma Bakan Yardımcısı Wolfowitz'le başlattığı tavsiyelerine devam ediyordu. Irak işgal edilmiş ama ele geçirilememişti. Washington'un Türkiye'ye daha çok ihtiyacı vardı. Ankara'ya basın yoluyla gönderilen mesajların ardı arkası kesilmedi. Başkan Bush'un Ulusal Güvenlik Danışmanı Condoleezza Rice, VVashington'daki Yabancı Basın Merkezinde, "Türkiye ile ortak stratejik çıkarlarımızın kesinlikle farkındayız. Türkiye, uzun dönemdir bizim müttefikimiz. Bu ittifak, dostluk ve ortak menfaatlere dayanıyor. Bunun gelecekte de öyle olacağını umuyorum" dedi. Bush Yönetiminin Irak'ta yapacak çok işi vardı. Ayrıca Kıbrıs konusunu da yeniden ısıtıyordu. Rum lobisi Başkan Bush'u adım adım izliyordu. Böylece Washington, Türkiye'yi köşeye sıkıştırarak bir taşla bir kaç kuşun peşindeydi. Amerikalıların belirli taktikleri vardı. Önce nabza göre şerbet verirlerdi. 6 Aynı taktikle başlangıç yaptılar. Washington, bu işe AKP'nin mest olacağı açıklamalarla başladı. Başkanın Ulusal Güvenlik Danışmanı Rice, Türkiye'nin demokrasi ve İslam'ın birarada olabileceğine dair bir mesajı dünyaya göndermek için önemli bir ülke olduğunu söyledi. Mesaj yerini buldu, taktik işliyordu. Böylece, iki başkent arasında kapalı olan telefonlar çalmaya başladı. Önce Başkan Bush Cumhurbaşkanı Sezer'i deprem dolayısıyla arayarak başsağlığı diledi. Daha sonra da Başbakan Erdoğan Suudi Arabistan'daki terör saldırısı nedeniyle Başkan Bush'a başsağlığı dileklerini iletti. Telefon konuşmaları sadece taziyet mesajları içermiyordu. Dış politika konuları araya sıkıştırıldı. Liderler bir kaç nazik sözden sonra dünya meselelerini konuşmaya başladı. Konuşmaların menüsü genişti. Irak ve Afganistan'da yapılacak işbirliğiyle ilgili temenniler vardı. Ki, bu sırada Amerikan Kongresi harekete geçip Bush Yönetimini sorgulamaya başladı. Kitle imha silahları bulunduğu gerekçesiyle Irak'ı işgal eden Bush Yönetimi zorlanıyordu. Özellikle Demokrat Partili üyeler, kitle imha silahları bulunduğu gerekçesiyle savaşı başlatanlara karşı savaş açtı.
ŞAHİNLER
Yönetimin ilk durağı Pentagon'daki şahinler oldu. Şahin denince akla gelen ilk kişiler, Wolfowitz ve Richard Perle idi. Kongre, Paul Wolfowitz ve Richard Perle ekibinden Dough Feith'i ifade vermeye çağırdı. Feith, kongre üyelerinin karşısında terlerken, ortaya somut bir şey koyamadıklarını itiraf etmek zorunda kaldı. Hatta, kitle imha silahı bulmanın yıllar sürebileceğini söyledi. Feith'e göre, 600 tesisten sadece 20'si kontrol edildi. Feith, zor durumdaydı ama arkadaşlarını da satmadı. Onları hararetle savundu. Zaten arkadaşlarının zor durumda kalması demek, kendi başının belaya girmesi demekti. Feith'in Perle ve Wolfowitz'le dostluğu eskilere dayanır. Musevi asıllı Feith'in Cumhuriyetçi Yönetimle tanışması 1981 yılında gerçekleşti. Feith, Başkan Reagan döneminde Ulusal Güvenlik Konseyi'nde bir yıl uzman olarak çalıştı. Daha sonra yine kendisi gibi musevi olan Savunma Bakan Yardımcısı Richard Perle'ün Pentagon'da iki yıl danışmanlığını yaptı. Feith-Perle çifti 1988 yılında Reagan döneminin sonunda Pantagon'dan ayrılmaya karar verdi.
Kendilerini dönemin Türkiye Başbakanı Turgut Özal'a çok sevdirmişlerdi. İkilinin İsrail'le de ilişkileri çok iyiydi. Feith & Zell adındaki avukatlık şirketini kurarak İsrail Savunma Sanayii ile iş ilişkilerini geliştirdiler. 1989 yılında da "International Advisors" adlı lobi şirketini kurdular. Perle perde arkasında kalmayı tercih etti. Pentagon Güney Avrupa Dairesi Türkiye Masası Sorumlusu Albay Michael McNamara ve İtalyan asıllı İzmir'de büyümüş Lyda Borland'ı da yanlarına alarak Türkiye'nin lobisini yapmaya başladılar. Şirket, yılda masraflar hariç 875 bin dolara Özal Hükümeti'yle anlaştı. Lobiciler, Türkiye'ye yapılacak güvenlik yardımıyla ilgili Amerikan Kongresi'ndeki gelişmeleri izleyecekti. Perle-Feith çiftinin ilk düşmanı Yunanlılar oldu. Bu düşmanlık uzun süre devam etti, hatta Yunan Lobisi Feith'i Mossad Ajanı olmakla suçladı. Feith, Kongrede ifade verdikten sonra Pentagon'a döndü. Amerikalı Şahinler, Demokrat üyeleri fazla ciddiye almamakla tanınıyordu. Dolayısıyla bildikleri yoldan saptıkları pek görülmedi.
Bush Yönetimi , 11 Eylül'den sonra, önce Afganistan'ı, 8 sonra Irak'ı terör bahanesiyle işgal etmişti ama dikkatler terörden uzaklaşıyordu. Bush muhalifleri, Kongrede terörle mücadelenin ihmal edildiğini söylüyor, teröre karşı hangi ülkenin işbirliği yapıp yapmadığını sorguluyordu. Demokratların sorgusu devam ederken, Pakistan'ın Karaçi kentinde Amerikan Petrol şirketlerine ait 21 benzin istasyonuna saldırılar olduğu haberi geldi. Bu sırada Amerikan ekonomisinde de ilginç gelişmeler oluyordu. Dolar düşmüştü, çeşitli spekülasyonlar yapılıyordu. Bunların en çarpıcısı Wall Street Journal Gazetesi'nde çıkandı. Uluslararası Finans çevrelerinin güne başlarken baktığı gazete Wal! Street, Bush Yönetimi'nin bilinçli olarak güçlü dolar politikasından vazgeçtiğini yazıyordu. Gazeteye göre, doların zayıflaması Avrupa Birliği ekonomisini durgunluğa sürükleyecekti. AB ülkelerinin ürünlerini yabancı ülkeler için pahalı hale getirecekti.
Gazetenin haberiyle, Bush Yönetimi'nin açıklamalarını karşılaştırdığınız zaman çelişkili bir durum ortaya çıkıyordu. Amerika Hazine Bakanı John Snow, Bush Yönetimi'nin güçlü dolar politikasını desteklediğini ve doların güçlenmesi için ekonomik büyümenin hızlanması gerektiğini söylüyordu.
ALARM
Amerika güne terör, ekonomi , siyaset konularıyla başlıyor, korkarak akşamı ediyordu. Washington 11 Eylül'den sonra terörle yatıp terörle kalkar olmuştu. Ortada bir tehdit olup olmadığı bilinmez durumlarda bile alarm seviyesi yükseltiliyordu. Amerikalılar çok tedirgindi, hem de çok. Halkın yüzde 84'ü değişmişti. Yüzde 17'si toplumun 9 daha güçlü olduğunu ve birbirine kenetlendiğini söylüyordu. Yüzde 7'sine göreyse halk daha nazik ve mütevazi olmuştu. Bir bölümü de ülkenin korkutucu olduğunu ve ırkçılığın arttığını savunuyordu. Kadınlar, terörden erkeklere oranla daha fazla etkilendi. 11 Eylül'ün olumsuz psikolojik etkisi kadınlarda daha fazlaydı. Amerikalı kadınların önemli bir bölümü sinirli ve sabırsızdı; uçağa binmekten tümüyle vazgeçtiler, ülkedışı seyahatlerden kaçınmaya başladılar.
11 Eylül aile ve arkadaşlık bağlarını güçlendirdi. Amerikalılar aile ve yakın arkadaşlarına daha fazla zaman harcıyordu. Arabalara, evlere Amerikan bayrakları asıldı, herkes birbirine karşı daha kibar davranıyordu. Amerikalıların egoist yapısı bir ölçüde gitmiş, Amerikalılar birbiriyle yardımlaşan daha dikkatli bir toplum olmuştu. Her şüpheli şey dikkatle izleniyordu. Yollarda "şüpheli gördüğünüz kişi ve durumlar için şu telefonu arayınız" gibi ışıklı levhalar vardı. Alarm seviyeleri renklerle ifade ediliyordu. Sarı, düşük alarmdı.
Bir üstünde Turuncu vardı. En yüksek alarm seviyesi ise Kırmızıydı. Alarm verildiği zaman eyaletlere bildiriliyor, hassas bölgeler olarak nitelenen nükleer tesisler, hava alanları, köprüler ve limanlarda önlemler birkaç misline çıkarılıyordu. Tabii ülke dışındaki Amerikan temsilciliklerinde de önlemler artırılıyordu. Alarm verilince Başkan yardımcısı Dick Cheney hemen bilinmeyen bir yere götürülüyor, Bush'la yardımcısı Cheney bir araya getirilmiyordu. Özellikle Bush'la Cheney'in durumları komedyenlere de malzeme oluyordu. Washington'da tam bir güvenlik ağı örüldü. Pentagon'un çevresine füze sistemleri kondu. Sokaklarda, metrolarda, havaalanlarında çok sayıda asker ve polis 10 görmek mümkündü.
Jet uçakları büyük kentler üzerinde devriye geziyordu. Polis şüpheli gördüğü her aracı durdurup arıyordu. Kritik binaların bulunduğu yollara kamyon ve kamyonetlerin girmesi yasaklanmıştı. 'En iyi savunma saldırıdır' diyen Amerika, artık evinde rahat değildi, hiç bir zaman da olmayacaktı. Demokratlar Başkan Bush'un peşini bırakmıyordu. Bush'a yöneltilen eleştiriler çok ağırdı. Amerikan Senatosu'nun en yaşlı Demokrat üyesi Robert Byrd, George Bush'u Irak'a karşı savaşı haklı göstermek için yalana dayalı, oyun kartlarından yapılma bir şato inşa etmekle suçladı. Demokrat Parti Batı Virginia Senatörü Byrd, Senato'nun en nüfuzlu üyelerinden biriydi.
Türk Kamuoyu, Senatör Byrd'ü sözde Ermeni Soykırım tasarısının Senatodan geçmesini önlemesiyle tanıdı. Senatör, ilk kez Rum asıllı Kongre üyesi Tony Coelho'nun, daha sonra da Senatör Robert Dole'un sunduğu tasarıların geçmesini önledi. Senatör Byrd, "Ben burada olduğum sürece bu genel kurula gelmez" dedi. Senatör Byrd, tasarıya hiç bir çıkar ve etki altında kalmadan gönüllü olarak karşı çıkarken, baba Bush'un Başkan olduğu dönemde, Beyaz Saray'ın tasarıya gerekli ölçüde karşı çıkmadığından yakınmıştı. Senatör Byrd, sadece Kongre'deki Ermeni lobisini değil, çift taraflı oyun sergileyen baba Bush Yönetimini de nakavt etti. Senatör Byrd'e daha sonra Türkiye'de 'Atatürk' ödülü verildi. Oğul Başkan Bush'un da hiç bir şey umurunda değildi.
Ortadoğu konusunda kendine göre yol haritaları hazırlıyordu. En önemli haritası ise her zamanki gibi Ortadoğu'daki yoldu. Gerçi daha önceki Amerikan başkanları da Ortadoğu'da bir çözüm için bir çok plan ortaya atmış ama başarılı olamamışlardı. İsrail-Filistin sorunu Irak'tan sonra Bush ekibinin bir numaralı politikasıydı. Başkan Bush, İran ve Suriye'yi kapsayacak şekilde Ortadoğu projesinde öteki başkanlar gibi başarısız olmak istemiyordu. Pentagon'un şahinleri harıl harıl Ortadoğu projesi üzerinde çalışıyordu. Bakalım evdeki hesap çarşıya uyacak mıydı?
KÜRT MASASI
AKP Hükümeti ise uyuyor ya da uyutuluyordu. Washington'la ilişkiler Ankara'ya karşı çok duyarlı değildi. Amerikalıların bu duyarsızlığının ilk işareti sözde Ermeni Soykırımı tasarısıyla başladı. Ermeni lobisi Kongre'de masum bir tasarıya tek cümleyle Ermeni Soykırımı sözcüğünü ekleterek, Temsilciler Meclisi Adalet Komitesi'nden geçirmeyi başardı. 193 sayılı tasarı 10 Nisan günü sessiz sedasız Temsilciler Meclisi'ne sunulmuştu. Tasarıya göre, Amerikan Mahkemeleri soykırım suçları için dava açabilecekti.
Türkiye'nin Washington Büyükelçisi Faruk Loğoğlu, komite üyelerine bir mektup yazdı; tasarının ikili ilişkilere büyük zarar vereceğini söyledi. Bush Yönetimi'nin tasarıya tepkisi ise ilginçti. Yönetim, tasarıya alt düzeyde karşı çıktı. Dışişleri Bakanlığından kongreye gönderilen bir mektupta, tasarıya karşı oldukları bildirildi. Mektupta, Dışişleri Bakanı Colin Powell'ın imzasının olmayışı dikkat çekiyordu. Aslında Yönetim, Kongre 'deki adamlarıyla danışıklı döğüş içindeydi. İkinci tezkerenin geçmeyişinden dolayı Türkiye'ye kızgınlığı devam eden Bush'un Şahinleri, Ermeni Soykırım tezgahını yeniden başlatmıştı. Ermeni kartı Ankara'ya yeni bir mesajdı. 12 Amerikalıların duruma göre her ülke için zaman zaman raftan indirdiği dosyalar vardı. Bu dosyalar duruma göre kullanılırdı. Sözde Soykırım tasarısı da bunlardan biriydi. Kongrede soykırım iddiaları Türkiye'nin çok başını ağrıttı.
Tasarılar her zamanda yine Türkiye'yi seven soykırım iddialarının doğru olmadığına inanan Amerikalı Kongre üyeleri tarafından önlendi. Son verilen tasarının da Genel Kurul'a ne zaman getirileceği belli değildi. Demokles'in kılıcı gibi bekletiliyordu. Pentagon Şahinleri, Irak savaşı öncesi de Türkiye'ye samimi davranmamıştı. Kuzey Iraklı Kürt liderler, Savaş Oyunu Masası'nda yerini alırken, Ankara'nın kaygıları Washington'un umurunda bile olmamıştı. Iraklı Kürtler de bu durumdan büyük ölçüde yararlandı. Pentagon, 2002 yılı Ağustos ayında Kürt liderlerle kapalı kapılar ardında gizli bir görüşme yaptı. Celal Talabani, Başkan Yardımcısı Dick Cheney, Savunma Bakanı Donald Rumsfeld, Dışişleri Bakanı Colin Powell ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Richard Myers'le gizlice görüştürüldü. Talabani, yüz bin silahlı adamları olduğunu, Suriye'de on binlerce de silahlı Kürt bulunduğunu ve Saddam Hüseyin'e karşı Amerikan askerleriyle işbirliği yapmaya hazır olduklarını söyledi. Talabani'nin verdiği rakamlar gerçekçi değildi. İstediklerini alabilmek için Amerikalıların karşısında kırk takla atıyordu. Amerikalılar da Talabani'nin ne mal olduğunu gayet iyi biliyor ama Iraklı Kürtleri sonuna kadar kullanmak istiyordu. Talabani'nin tek amacı Amerikalıları yanma almaktı, Talabani'ye göre, Kuzey Irak toprakları adı konmasa bile bir Kürt Devletiydi, Amerika da bundan yararlanmalıydı. Celal Talabani, Amerikalılardan istediğini aldı. Başkan Yardımcısı Cheney, kendilerine silah ve malzeme vereceklerini ve teklifi değerlendireceklerini söyledi.
ARI HAREKETİ
İkinci tezkereden sonra Türkiye'yle Amerika arasındaki Stratejik Ortaklığın sona erdiğine ilişkin açıklamalar yapılıyordu. Türkiye ile Amerika arasındaki gerginlikten en fazla rahatsız olan kuruluşlar arasında 'Arı Hareketi' adlı dernek de vardı. Arı Hareketi'ni Kemal Köprülü yönetiyordu. Arı'lar önce Anavatan Partisi'nin bünyesinde hareket etti, daha sonra da bağımsız oldu. Hareketin parasal bir sıkıntısı yoktu. Sivil toplum kuruluşu statüsündeydi ama politikanın içindeydi. Arı Hareketi, merkezleri Washington imiş gibi hareket ediyordu. Washington'da bir ofisleri vardı. Kemal Köprülü sık sık Washington'a geliyordu. Aktif politika yapıyordu. Köprülü, Washington'un yabancısı değildi. Eğitimini burada yapmıştı. Uzun yıllar Hürriyet Gazetesi'nin Washington temsilciliğini yapan Tuna Köprülü'nün oğluydu. Arı Hareketi, Washington'da tanınan, bilinen bir kurum oldu. Kemal Derviş'in Türk sosyal demokrat hareketinde yarattığı çalkantılı dönemde de Arı Hareketi gündeme gelmişti. Derviş için arı gibi müthiş bir lobi yapmıştı. Kemal Derviş CHP milletvekili olduktan sonra bile Ari'nin İstanbul'daki ofisini kendi ofisi gibi kullandı. Köprülü, Derviş'le Washington'dan ailecek tanışıyordu. CHP'den Derviş'in kadrosundan Milletvekili olan Damla Gürel, Kemal Köprülü'nin Arı hareketi'nde en yakın çalışma arkadaşlarından biriydi.
Arı Hareketi, tezkere kriziyle başlayan ilişkileri rayına koymak için Washington'da bir dizi temas yaptı. Arı'cıların izlenimi hiç de olumlu değildi. 14 Arı Hareketi 17 Mart 2003 tarihli Kemal Köprülü imzasıyla bir basın bildirisi yayınladı.
Bildirinin başlığı, oldukça ürkütücüydü:
"Amerika Türkiye ilişkilerindeki kriz 'Stratejik Ortaklığı' sona erdiriyor". Karamsar bildiride, Washington'da temaslar yapan Arı üyelerinin izlenimleri vardı. Bildiride, "Arı Hareketi üyeleri, 10-14 Mart 2003 tarihlerinde Washington'da üst düzey yetkililerle yaptığı görüşmeler sonrasında Türk-Amerikan ilişkilerinin son dönemde ciddi bir kırılma noktası geçirdiği ve Türkiye'nin bugüne kadar çok üzerinde durduğu ve dünyada birkaç ülkenin sahip olduğu stratejik ortak olma özelliğini yitirme tehlikesiyle karşı karşıya bulunduğu izlenimini edinmiştir" denildi. Arı üyeleri, Amerikalı üst düzey yetkililerin, Türkiye'yi bugüne kadar stratejik ortak olarak görmekle büyük bir yanılgıya düştüklerini vurguladıklarını ve bu şartlar altında böyle bir ortaklıktan bahsetmenin mümkün olamayacağını dile getirdiklerini söyledi. Amerikalılar, Ari'yi sanki Türk Devleti'nin önemli bir birimi imiş gibi ciddiye almıştı.
Arı da Milli Güvenlik Kurulu gibi davranmış, bildiri yayınlıyordu. Arı'ya göre, Türkiye bölgesindeki stratejik önemini yitirme tehdidiyle karşı karşıyaydı. Kemal Köprülü'nün açıklaması kafaları bulandırıyordu. Strateji Washington'daki alışveriş merkezlerinde mi satılıyordu ki, Türkiye'nin alıcısı olmayacaktı. Arı Heyeti'nin gözlemi biraz da komikti. Ortadoğu'daki gelişmelerle Türkiye'nin elinde tuttuğu merkezi konumun, bundan sonra NATO'ya davet edilen Bulgaristan ve Romanya'ya, savaş sonrasında da Irak'a kayabileceği eğilimini gözlemlediklerini, söylüyorlardı. Bildiri hangi-stratejiye göre hazırlanmıştı anlamak mümkün değildi.
Genel Koordinatör Kemal Köprülü imzalı bildiride daha sonra şu görüşlere yer verildi:
"Siyasilerin en önemli görevi ülkenin ulusal bütünlüğü, ekonomik, sosyal, siyasi istikrarı, uzun vadeli çıkarları, rejimin devamı ve sürekliliğini sürdürmesini sağlamaktır.
Ulusal güvenlik meseleleri hiçbir zaman iç siyaset malzemesi olamaz. İktidarın topluma şeffaf yönetim sunma ve hesap verme sorumluluğu vardır. Bu bağlamda 'tezkere konusu'nda siyasiler susmuş, toplumun çeşitli kesimlerinden herkes konuşmuştur, bu konu parlamentoda kapalı oturumda ele alınmış kamuoyu yeterince bilgilendirilmemiştir. Hükümet bir yandan topraklarımızda ABD askerlerinin konuşlanması ve Türk askerinin yurtdışına gönderilmesi konusundaki tezkereyi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sevkederken bir yandan da bu konuya sahip çıkmaktan kaçınmıştır. Sonuçta tezkere Meclis'ten geçmediği gibi hükümetin bir B planının olmadığı da ortaya çıkmıştır. Bu olumsuzluklarda hükümetin tecrübesizliği de önemli rol oynamıştır.
Hükümetin tutarsız politikaları Kıbrıs, AB ilişkileri, Dünya Bankası ve IMF ilişkilerinde de görülmekte ve ileriye dönük çok ciddi sorunların yaşanabileceği hissedilmektedir. Bu süreçte Ana Muhalefet Partisi ise Kuzey Irak'ta Türkiye'nin güvenliğini tehdit etme olasılığı bulunan gelişmeler konusunda herhangi bir alternatif politika geliştirmeye gerek görmeyen bir popülist muhalefet anlayışı sergilemektedir." Arı Hareketi'nin Bush Yönetimi'ndeki itibarı neydi? Ya da, Türk siyaseti ve kamuoyu üzerindeki etkileri nelerdi ki, Amerikalılar kendilerine bu kadar açılmıştı? Arı Hareketi, haddini fazlaca aşmış olmuyor muydu?
Bildirinin son üç paragrafı da şöyleydi:
"Arı Hareketi, 7 yıldır ABD'deki önde gelen düşünce kuruluşları, hükümet yetkilileri, Kongre ve Senato nezdinde ziyaretler gerçekleştirmektedir. Arı Hareketi, Türkiye-ABD ilişkilerinin stratejik ve askeri boyutlarla ekonomik, sosyal ve kültürel alana da yaygınlaştırılması ve güçlendirilmesi yönünde katkı sağlamaya yönelik çalışmalar yapmaktadır. Arı Hareketi iki yıl önce Türkiye'nin stratejik öneminin demokratik, ekonomik ve toplumsal açılımlarla başka alanlara da yaygınlaştırılarak güçlendirilmesi gerektiğini dile getirmiştir. Ancak bugün gelinen noktada Türkiye'nin stratejik öneminin dahi tehlikede olduğu görülmektedir. Bu süreçte Türk-Amerikan ilişkilerinin krize girmiş olması belirleyici rol oynamaktadır. Bugüne kadar ülkemizin Avrupa Birliği, Avrasya, Ortadoğu ve ABD ile ilişkilerine büyük önem veren ARI Hareketi, Türkiye'nin dünyadaki konumunun güçlendirilmesi doğrultusundaki çalışmalarını kararlılıkla sürdürecektir."
Kaynakça
Kitap: Washington'da Akrobasi
Yazar: Yılmaz Polat