Kanunlar ve tanımı değiştirilen son olay
Kanunlar ve tanımı değiştirilen son olay
TARHAN ERDEM
21/04/2011
YSK seçimleri karmaşaya itti. Sorumluluk YSK’ya ait olmasa bile, çözümü sadece YSK bulabilir; yasa YSK’yı görevlendirmiştir.
Demokrasiden sonra karşılaştığımız açmazların en zorundan geçmeye çalışıyoruz. Bu tablonun ortaya çıkışında, insanımızın anlayış ve alışkanlıkları etkilidir, ancak kanunların karışıklığı ve Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK) karar ve tutumu da sorun çıkarmakta insanlardan geri kalmamaktadır. Seçim kanunları ve YSK’dan bahsedeceğim:
Seçim Kanunları
Seçim işlemlerini ve kurumlarını düzenleyen genel kanunla, üye seçilecek kuruma göre iki tip kanun vardır. Genel olanı 1961’de çıkarılmış temel hükümler ve kütükleri düzenleyen 298 sayılı kanundur (THSK).
Diğer kanunlar, Milletvekilleri Seçimi Kanunu (MVK), il genel meclisi üyeleri, belediye başkan ve üyeleri, köy ve mahalle muhtarları, köy ihtiyar meclisi ve mahalle ihtiyar heyeti üyeleri, ihtiyar heyeti üyelerinin seçimiyle ilgili Mahalli İdareler Kanunu (MİK) ile odalar ve sendikalarla ilgili seçimlerde uygulanan kanunlardır.
Siyasi Partiler Kanunu (SPK) ile Meclis İçtüzüğü, büyükşehir ve diğer belediyelerle il genel meclisi ve muhtarlıkların görev ve yetkilerini düzenleyen kanunlarda da seçim işlemleriyle ilgili hükümler bulunmaktadır.
Burada 1961 tarihli ve 298 sayılı THSK; 1983 tarihli ve 2820 sayılı SPK, 2839 sayılı MVK ve 2972 sayılı MİK olmak üzere seçimlerle ilgili dört kanun hakkında bazı bilgiler vereceğim. Diğer yasaları da ekleseydim, yazı anlaşılmaz hale gelecekti.
Kaç kez değişti?
1984’ten bu yana 25 yılda, bu dört kanunda 49 değişiklik yapılmıştır. 298 sayılı THSK de 1961’den 1980’e kadar 12 kez değiştirilmişti. Bu sayılar, seçim kanunlarımızın yılda yaklaşık iki kez değiştiğini göstermektedir. 1985, 1996, 2001, 2006 ve 2007’de değişiklik yapılmadığını hatırladığımızda, bazı yıllarda Meclis’in üç kez seçim kanununu çalıştığını anlayabiliriz.
Sonuçta, 189 maddelik THSK’nın 100’den fazla maddesi en az bir kez değiştirilmiştir.
Seçim kanunlarındaki değişikliğin genişliği ve çokluğu, nasıl bir sorunla karşı karşıya bulunduğumuzu göstermeye yeter.
Nasıl değişiyor?
Partiler, önlerindeki seçimlerde beklentilerine uygun yasal hükümlere kavuşmak için değişiklik önerileri hazırlamakta, yasalaşması için muhalefet partileriyle pazarlık edilmekte ve genellikle öneri üzerinde uzlaşılmaktadır. Meclis’te öneriye uzlaşma dışında eklemeler yapılamamakta, olabildiğince kısa zamanda yasalaşması hedeflenmektedir. Değişikliklerin, oy verme gününden bir yıl önce yürürlüğe girmesi zorunluğu da aceleyi haklı kılmaktadır.
Seçim kanunlarının ve yapımının bir kısmını sayabildiğim özelliği sonucu, yasalarda yazım ve cümle hatalarıyla çelişkiler ve tekrarlar çoğalmaktadır.
50 yıldır, teknoloji, alışkanlıklarımız ve anlayışımız da değişmiş, ancak bu hassas konuda siyasal partiler tamamını ele alıp, seçim kanunlarını yenileyememişlerdir. 1977 seçimleri sonrasında kurulan partiler arası komisyonun kuruluşu ve işleyişindeki anlayışla bir çalışma başlatılıp, bütün seçimlerin seçim organ ve işlemlerini kapsayan yeni kanun yapılmalıdır.
Yüksek Seçim Kurulu
Yüksek Seçim Kurulu (YSK), 1950 seçiminden önce kurulmuştur. Seçim tutanaklarının onaylanması hakkı TBMM’de kalmış, tutanağın incelenmesi ve iptal hakkı 1954’te YSK’ya devredilmiştir.
1961 seçim kanunlarıyla seçim kurulları tam bağımsızlık kazanmış, yetkileri çok genişletilen YSK, anayasal kurum haline dönüşmüştür.
Dün Meclis Anayasa Komisyonu Başkanı Ahmet İyimaya’nın NTV’de hatırlattığı gibi; 1961’den bu yana YSK’nın seçim işlerinde düzenleme hakkı vardır.
Anayasanın 79’uncu maddesiyle, ‘seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama’ yetkisi ve görevi YSK’ya verilmiştir.
Seçimlerde karşılaşılan bütün sorunları karşılama, değerlendirme ve çözme görevi YSK’nındır; bu görev başkasına devredilemez, görevin kabulü veya ademi kabulü söz konusu değildir.
Seçim yapılamaz hale gelmeden her türlü tedbiri YSK almalıdır.
YSK’nın düzenleme, kural koyma hakkının kullanılmasından sonra, karara karşı ‘seçmenler’ itiraz edebilir, işlemlerden ‘şikâyet’ de edebilir; ancak YSK itiraz ve şikâyetleri kendisi değerlendirir. Son olay, YSK’nın tedbirleri sonucu değildir, uygulamalarının sonucudur.
YSK kararları yayımlamıyor
Önce bir hususu hatırlatmak istiyorum: YSK’nın seçmenlerin bir kısmını veya bütününü ilgilendiren konularda verdiği kararların Resmi Gazete’de yayımlanması gerekir. Son yıllarda yeni bir uygulama başladı; internet sayfasında yayımlıyoruz diye, kararları Resmi Gazete’de yayımlamıyorlar. Ayrıca ilke kararı saymadıklarını da internet sayfasına koymuyorlar.
İtirazların kabulü
Ankara’da oturduğu söylenen bir kişinin dilekçesi, itiraz sayılarak son karar alınmış. İtiraz etmenin ilk koşulu, itirazcının ‘seçmen’ olması; bunu kanıtlamasıdır; seçmenliğin kanıtlanması itiraz yazısına ekli değilse, itiraz kabul edilemez. Bir anı olarak yazayım: 1961’de kişisel olarak bir itirazımı, il seçim kurulu aracılığıyla gönderdiğim halde, YSK “Muterizin seçmenliği incelenip kanıtlanmamıştır” diye reddetmiş, kararını da Resmi Gazete’de yayımlamıştı.
Son olayda hem muterizin seçmenliği, hem itiraz süresinin başlamaması nedenleriyle YSK itirazı kabul etmemeliydi. Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 20 ve 23’üncü maddeleri bir kez daha okunursa adayların başvurusu üzerine incelemeyle, geçici ilandan sonraki incelemenin farkı ile geçici ilanın mahiyeti anlaşılacaktır. Benim anlayışıma göre, il seçim kurulunun ve YSK’nın, adayların milletvekili adayı olup olamayacaklarını incelemesiyle, hakkı olanların adaylara itirazı geçici ilandan sonra başlayabilir.
Adayların belirlenmesi
Son günlerde YSK’nın, adaylıkla ilgili bazı itirazları ‘partilerin içişidir’ diyerek kabul etmediğini duydum; doğru mudur bilemiyorum. Demokrasiye ve Siyasi Partiler Kanunu’na aykırı, kanunun her aşamasını tanımladığı seçim işlemleri seçim kurullarının, partilerin merkez adaylıklarını belirlemesi işlemleri de YSK’nın denetimine açıktır; YSK bu yolu kapamamalıdır.
Kararıyla çıkan sorunu YSK çözmelidir
YSK kanuna uygunluğu tartışılabilecek bir kararla, seçimleri karmaşaya itmiştir. Sorumluluk YSK’ya ait olmasa bile, çözüm yolunu sadece YSK bulabilir; yasa YSK’yı görevlendirmiştir.
Seçimlerin başlangıcından sonuna kadar bütün seçim işlemleri YSK’nın sorumluluğundadır. Bazılarının düşündüğü ve BDP’nin ima ettiği gibi, bu konuda hükümete herhangi bir görev ve sorumluluk yüklenemez. Hükümetten beklenen her görev demokrasiye aykırıdır; hükümetin alacağı her tedbirin seçim ve diğer yasalara karşıtlığı kolaylıkla iddia edilebilir; asıl o zaman hükümet rejimle ilgili suç işlemiş olur.
AK Parti’ye karşı olmak başka bir şey, ülkeyi karmaşa içine sokacak düşünceleri desteklemek başka bir şeydir. Sorunun nereden çıktığı belli; kimin çözebileceği de açık: YSK.
YSK kural koyma ve tedbir alma kuruludur; kimseye hesap vermez, kararları başka hiçbir yere taşınamaz. Kimse karışıklıktan yarar çıkarmaya çalışmasın.