

310- باب كراهة الخصومة في المسجد
ورفع الصوت فيه ، ونشد الضالة والبيع والشراء والإِجارة ونحوها من
المعاملات
MESCİDDE GÜRÜLTÜ
YAPMANIN KERÂHETİ
MESCİDDE TARTIŞMAK,
YÜKSEK SESLE KONUŞMAK, YİTİK
SORUŞTURMAK, MAL ALIP SATMAK, EV KİRALAMAK GİBİ BİRTAKIM FAALİYETLERDE
BULUNMANIN MEKRUH OLDUĞU
Hadisler
1700- عَنْ أبي هُريْرَةَ
رضي اللَّه عَنْهُ أنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ
وسَلَّم يقُولُ :
مِنْ سمِعَ
رَجُلاً ينْشُدُ ضَالَّةً في المسْجِدِ فَلْيَقُلْ : لا رَدهَا اللَّه
علَيْكَ ، فإنَّ المساجدَ لَمْ تُبْنَ لهذا »
رَواهُ مُسْلِم.
1700.
Ebû Hüreyre radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu
işitmiştir:
"Kim, mescidde
yitiğini soruşturan bir kimseyi duyarsa, Allah onu sana buldurmasın
desin. Zira mescidler yitik araştırmak için yapılmamıştır."
Müslim, Mesâcid 79.
Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Salât 21; İbni Mâce, Mesâcid 11
1704 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
1701- وَعَنْهُ أَنَّ
رَسُولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قَالَ :
« إِذا رأَيتم
مَنْ يَبِيعُ أَو يبتَاعُ في المسجدِ ، فَقُولُوا : لا أَرْبَحَ اللَّه
تِجَارتَكَ ، وَإِذا رأَيْتُمْ مِنْ ينْشُدُ ضَالَّةً فَقُولُوا : لا
ردَّهَا اللَّه عَلَيكَ».
رواه الترمذي وقال : حديث حسن .
1701.
Yine Ebû Hüreyre radıyallahu anhden rivayet edildiğine göre
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
"Mescidde mal alıp
satan kimseyi gördüğünüz zaman, Allah kazandırmasın deyiniz.
Mescidde yitik soruşturanı gördüğünüzde de Allah sana onu
buldurmasın deyiniz."
Tirmizî, Büyû' 75.
Ayrıca bk. Muvatta', Sefer 92
1704 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
1702- وعَنْ بُريْدَةَ رضِيَ
اللَّه عَنْهُ أَنَّ رَجُلاً نَشَدَ في المَسْجِدِ فَقَالَ :
منْ دَعَا
إِليَّ الجَملَ الأَحْمرَ ؟
فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم
« لا وَجَدْتَ
إِنَّمَا بُنِيَتِ المَسَاجِدُ لِمَا بُنِيَتْ لَهُ »
رواه مسلم .
1702.
Büreyde radıyallahu anh şöyle dedi:
Bir adam mescidde
yitiğini soruşturuyor ve "Kırmızı devemi gören var mı?" diyordu.
Bunun üzerine Resûlullah
sallallahu aleyhi
ve sellem:
"Bulamaz ol!
Mescidler ne için yapılmışlarsa ancak o maksatlarla kullanılacak
mekanlardır"
buyurdu.
Müslim, Mesâcid 80,
81. Ayrıca bk. İbni Mâce, Mesâcid 11
1704 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
1703- وَعَنْ عَمْرو بْنِ
شُعَيْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ رَضِيَ اللَّه عَنْهُ أَنَّ
رَسُولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم نَهَى عَنِ الشِّرَاءِ
وَالبَيْبعِ فِي المسْجِدِ ، وَأَنْ تُنْشَدَ فيهِ ضَالَّةٌ ، أَوْ
يُنْشَدَ فِيهِ شِعْرٌ . رواهُ أَبُــو دَاودَ ، والتِّرمذي وقال : حَديثٌ
حَسَنٌ .
1703.
Amr İbni Şuayb'ın babası aracılığı ile dedesinden rivayet ettiğine göre
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, mescidde alış-veriş
yapmaktan, yitik soruşturmaktan ve şiir okumaktan insanları menetmiştir.
Ebû Dâvûd, Salât 214,
Tirmizî, Büyû' 75. Ayrıca bk. Nesâî, Mesâcid 22; İbni Mâce, Mesâcid 5
Aşağıdaki hadis ile
birlikte açıklanacaktır.
1704- وَعَنِ السَّائِبِ
بْنِ يزيدَ الصَّحَابي رَضِيَ اللَّه عنْهُ قالَ :
كُنْتُ في المَسْجِدِ فَحَصَبني رَجُلٌ ، فَنَظَرْتُ فَإِذَا عُمَرُ بنُ
الخَطَّابِ رَضِيَ اللَّه عَنْهُ فَقَالَ : اذهَبْ فأْتِني بِهَذيْنِ
فَجِئْتُهُ بِهمَا، فَقَالَ : مِنْ أَيْنَ أَنْتُمَا ؟ فَقَالا : مِنْ
أَهْلِ الطَّائِفِ ، فَقَالَ : لَوْ كُنْتُمَا مِنْ أَهْلِ الْبَلَدِ ،
لأَوْجَعْتُكُمَا ، تَرْفَعَانِ أَصْوَاتَكُمَا فِي مسْجِدِ رَسُولِ
اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم ؟
رَوَاهُ البُخَارِي .
1704.
Ashâbtan es-Sâib İbni Yezîd radıyallahu anh şöyle dedi:
Mesciddeydim, biri
bana taş attı. Baktım Ömer İbni'l-Hattâb radıyallahu anh. Yanına
varınca bana:
- Git şu iki kişiyi
bana getir! dedi. Gidip adamları getirdim. Onlara:
- Nerelisiniz? diye
sordu.
- Tâifliyiz, dediler.
Bunun üzerine:
- Eğer Medineli
olsaydınız, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in mescidinde
sesinizi yükselttiğiniz için canınızı yakmıştım, dedi.
Buhârî, Salât 83
Açıklamalar
Mâbedler dünyanın en
huzurlu, emniyetli ve sâkin yerleri olmalıdır. Kulun Allah Teâlâ ile
ruhî açıdan başbaşa olduğunun bilinci içinde ibadet edeceği bu yerlerin
uhrevî havasına aykırı düşecek tavır ve işlerin oralardan uzak
tutulması, mâbedlerin kendine has havası içinde kalabilmeleri bakımından
son derece gereklidir. Burada okuduğumuz beş hadis, cami ve mescidlerin
nelerden korunması lâzım geldiği konusunda çok çarpıcı ve açık bilgi ve
uyarılar ihtivâ etmektedir.
Birinci hadis,
kaybettiği bir mal veya eşyayı mescidin içinde yüksek sesle soruşturan
kimsenin yaptığı bu münasebetsizlik ve uygunsuzluğa karşı, Resûl-i Ekrem
Efendimiz, "Allah onu sana buldurmasın!" diye beddua ediyor.
Gerekçesini de "Mescidler kayıp araştırmak için yapılmamıştır"
diye açıklıyor. Efendimiz bu sözüyle, dinî kurumların ve bilhassa
mâbedlerin asıl kuruluş amaçları dışında kullanılmasına karşı ne kadar
hassas olduğunu ve titiz davranılması gerektiğini ortaya koyuyor. Bu,
günlük dünya meşgalelerinin zikir, ibâdet ve ilim merkezi demek olan
mescidlere biraz da hoyratça taşınmasına, oraların da sokak ve
çarşı-pazar yerleri haline dönüştürülmesine karşı çıkmak demektir.
Bu hadîs-i şerîf'in,
Medine İslâm toplumu gibi, mescidin herşey demek olduğu bir ortamda
söylendiği düşünülecek olursa, konuya ait nezâket ve hassasiyet daha iyi
anlaşılır. Günümüzde cuma namazlarında gördüğümüz manzara, o gün vakit
namazlarında görülüyordu. Yani orada yapılacak bir duyuru veya ilânın
hedefine ulaşma şansı çok yüksekti. Buna rağmen Efendimiz, mescidin
içinde kayıp ilânlarının yapılmasını yasaklamakla, ne pahasına olursa
olsun mescidlerin kendi yapım amaçları dışında kullanılmasına müsaade
etmemiş olmaktadır.
İkinci hadiste,
cami ve mescid içinde yitik araştırma yasağına, alış-veriş yapma
yasağının da ilâve edildiğini görüyoruz. Mescidde ticaret yapmaya
kalkışan biri görüldüğü zaman da Efendimiz, hem alan hem de satana
yönelik olmak üzere "Allah kazandırmasın!" diye tepki
gösterilmesini tavsiye ediyor.
Üçüncü hadiste,
kayıp olan kırmızı devesini gören olup olmadığını mescidde yüksek sesle
soruşturan bir kişiye bizzat Sevgili Peygamberimiz'in, "Bulamaz ol!"
diye tepki gösterdiğini ve mescidlerin ne için yapılmışlarsa o
işlerde kullanılması gerektiğini hatırlattığını görmekteyiz. Yani
Efendimiz'in önceki iki hadiste ashâbına yaptığı tavsiyeyi burada bizzat
ve bilfiil kendisinin yerine getirdiği görülmektedir. Bu, onun sözü ile
fiili arasındaki uyumun göstergesi olmanın yanında, yapılan
münâsebetsizliğin affedilecek gibi olmadığını da göstermektedir. Çok
nâdir hallerde beddua ettiğini bildiğimiz Efendimiz'in bu olaydaki
tavrı, dinin temel müessesesi camiye verilmesi gereken önemin farklı bir
şekilde ortaya konulması demektir.
Dördüncü hadiste,
mescidlerde yapılmaması gereken yüksek sesle yitik soruşturma,
alış-veriş yapma yasağına şiir okumanın da dahil edildiğini görmekteyiz.
Özellikle dinî içerikten yoksun şiirlerin mescid içinde yüksek sesle
okunması kesinlikle doğru değildir.
Bu dört hadiste sözü
edilen yitik soruşturma, alış-veriş yapma ve şiir okuma faaliyetlerinde
ortak olan nokta bunların genellikle yüksek sesle, bağıra - çağıra
yapılan işler olmasıdır. Mescidde her an namaz kılan, Kur'an okuyan,
zikir ile meşgul olan insanlar bulunabilir. Bu insanları rahatsız edecek
şekilde gürültü yapmak yasaklanmıştır. İbadetle, Kur'an okumakla meşgul
olan kimse olmasa bile yine de mescidde gürültü yapmak yasaktır. Çünkü
mâbedler, sokak çığırtkanlıklarının sergileneceği yerler değildir.
Esasen Kur'an okurken
ve zikir yaparken dahi mescidde gereksiz yere sesi yükseltmek hoş
karşılanmamaktadır. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem
mescidde itikâfta iken, sahâbilerin yüksek sesle Kur'an okuduklarını
duymuş, perdeyi kaldırıp "Hepiniz Rabbinize sesleniyorsunuz.
Birbirinize eziyet etmeyin, sesinizi yükseltmeyin!" uyarısında
bulunmuştur (bk. Ebû Dâvûd, Tatavvu' 25). Bir başka rivayette de "Okurken
birbirinize karşı sesinizi yükseltmeyin!" buyurmuştur (bk. İbni
Mâce, Mesâcid 5).
Abdullah İbni Mes'ûd
radıyallahu anh de mescidde yüksek sesle salavât getirip, lâ
ilahe illallah diye tehlil getiren bir gruba rastlamış ve onlara "Biz
Resûlullah zamanında böyle şey yapmazdık. Siz bid'atçisiniz!" diye
çıkışmıştır (bk. el-Menhelü'l-azbi'l-mevrûd, IV, 89).
Muhtelif fıkıh
kitaplarında mescidde namaz kılmakta olanın zihnini meşgul edecek
şekilde yüksek sesle Kur'an okumanın haram olduğuna bile işaret
edilmektedir. Hatta imamın sesini gereğinden fazla yükseltmesi bile
hatalı görülmektedir.
Bütün bunlar cami ve
mescidlerde Kur'an okurken ihtiyaç olmadığı halde sesi yükseltmenin,
yüksek sesle zikir yapmanın, bağırıp çağırmanın câiz olmadığını, bid'at
olduğunu ortaya koymaktadır. Hele hele büyük gruplar halinde üstelik
bazı çalgı âletleri eşliğinde yüksek sesle zikir yapıyoruz diye
mescidlerde gösteri yapmaya kalkışmak tamamen yersiz bir tavır ve
bid'attır.
Aynı şekilde gereksiz
yere boğazını patlatırcasına bağıran vâizler, hatipler mevlidhanlar,
korolar ve okuyucular, rahmetli bir düşünürümüzün ifadesiyle söyleyecek
olursak tüm "mabed artistleri" ne yaptıklarını bir iyice düşünmek ve
kendilerine kesinlikle çeki - düzen vermek zorundadırlar. Murakıplık
hizmetlerinin bu yönlere kaydırılması, herhalde cami hizmetlerinin
mescidlere yakışır bir şekilde icra edilmesini sağlayacaktır.
Saflar arasında
dolaşılarak sessizce yardım toplamanın câiz olduğu genel kabul gören bir
husustur. Ayrıca namaz vakitleri dışında halkın genelini ilgilendiren
hususların cami hoparlörü ile minareden duyurulmasında da bir beis
görülmemektedir. Özellikle bu durum köylerimiz gibi başkaca duyuru
imkanı bulunmayan yörelerde zarûret mertebesindedir. Belediye teşkilatı
bulunan yerleşim birimlerinde bu tür ilân ve duyuruların belediye
hoparlöründen yapılması elbette daha uygun olur.
Beşinci hadiste,
Hz. Ömer'in mescidde yüksek sesle konuşan iki kişiyi, nasıl
sorguladığını, Tâifli yani bir anlamda taşralı olduklarını öğrenince
ikaz etmekle yetindiğini görmekteyiz. Bu olayda iki nokta dikkat
çekicidir. Birincisi Hz. Ömer'in, olayı bize nakleden Sâib İbni Zeyd'i,
seslenerek değil, küçük bir çakıl taşı atarak yanına gelmesini sağlaması
ve gidip gürültü yapan kişileri kendisine getirmesini emretmesi...Burada
Hz. Ömer, önce kendisi mescidin sükûnetini bozmamaya dikkat ediyor.
Yanına getirttiği kişileri de kısa bir soruşturmadan sonra, Medineli
olmadıklarını anlayınca sözlü olarak uyarmakla yetiniyor. "Eğer Medineli
olsaydınız, yüksek sesle konuşmanızdan dolayı canınızı yakacaktım" demek
sûretiyle, mescidde yüksek sesle tartışılmayacağını, konuşulmayacağını
öğrenmiş olması gerekenlerin, bu konudaki ihmallerinin kabul edilemez
olduğunu bildirmektedir.
Yıllarca camiye
cemaata devam edip de camiye nasıl girilir, nasıl çıkılır ve camide
nasıl davranmak gerekir bunu öğrenmemiş olanların kulakları çınlasın..
Tabiî bu tür cemaatı olan cami imamlarının ve görevlilerinin de...
Hadislerden
Öğrendiklerimiz
1. Cami ve mescidler,
zikir, ibadet ve Kur'an okumak gibi tamamen dînî işler için
yapılmışlardır.
2. Cami ve mescidleri
kuruluş amaçlarının dışında kullanmak doğru değildir.
3. Cami ve
mescidlerde yüksek sesle yitik soruşturmak, alış-veriş yapmak ve şiir
okumak câiz değildir. Bazı âlimlere göre cami içinde dilenciye sadaka
vermek bile caiz değildir.
4. Mescidde
yapılmaması gereken işleri yapmaya kalkışanlara o yaptığı işte başarıya
ulaşmaması için beddua etmek câizdir.
5. Mescidlerin mâbed
kutsiyeti ve sukûneti her zaman korunmalıdır.
6. Cami hizmetlerinin
yerine getirilmesi sırasında da gereksiz yere yüksek sesle bağırmak
çağırmak, konuşmak ve okumak doğru değildir.
7. Cami dışında
yapılacak işler içeriye taşınmamalıdır.