Pandemiler küresel çapta hastalık salgınları olup insanlığı birçok kez ziyaret etti. İşte örnekler.
1889-90: Rus gribi Grip olarak adlandırılsa da, bazı bilim adamları Rusya’da ortaya çıkan ve dünyaya yayılan ve 1 milyon insanı öldüren bu pandeminin bir koronavirüsten kaynaklanmış olabileceğini düşünüyor. Virüs ineklerden insanlara sıçramış olabilir; OC43 adı verilen soğuk algınlığı (nezle) koronavirüsü, onun daha nazik torunları olabilir.
1918-20: İspanyol gribi (H1N1) Bu şiddetli grip A pandemisi, pek çoğu 20 ila 40 yaşları arasında olmak üzere, dünya çapında tahminen 50 milyon insanı öldürdü. Bilim adamları, kökenlerini ve öldürücülüğünü anlamak için donmuş mezarlardan çıkarılan bu pandemiden sorumlu olan suşu incelediler. H1N1 soyundan gelenler hâlâ mevsimsel grip olarak dolaşıyor.
1957–58: Asya gribi (H2N2) Bu influenza A virüsü Doğu Asya’da ortaya çıktı. Kuşlarda dolaşan grip suşlarından kazanılan birkaç yeni gen nedeniyle insan bağışıklık sistemleri için yeniydi. Tahmini ölü sayısı dünya çapında 1.1 milyon ve ABD’de 116.000 idi.
1961’den günümüze: Yedinci kolera pandemisi Vibrio cholerae bakterisinin neden olduğu bu ishalli hastalık, 1817’den beri yedi pandemiyi tetikledi. Endonezya’da başlayan yedinci kolera 1970’lerde Afrika’ya ve 1990’larda Amerika’ya ulaştı ve bugün hala bizimle. Her yıl 1.3 milyondan 4 milyona kadar insan hastalanıyor ve 21.000 ila 143.000 kişi ölüyor.
1968-70: Hong Kong gribi (H3N2) Bu influenza A virüsü, kuşlardaki grip suşlarından yeni bir “H” proteinini Asya gribinin “N” proteiniyle karıştırdı ve eşleştirdi. Dünya çapında yaklaşık 1 milyon ve ABD’de 100.000 kişiyi öldürdü. H3N2 virüsü hala mevsimsel olarak dolaşıyor, ancak zamanla yavaş yavaş mutasyona uğradı.
1981’den günümüze: AIDS HIV, 1980’lerin başında ölümcül bağışıklık yetmezliği hastalığının ortaya çıkmasından on yıllar önce muhtemelen maymunlardan insanlara sıçradı. Dünya çapında 30 milyondan fazla insanı öldürdü. İlaçlar artık hastalığı öteliyor veya çoğu zman engelliyor; aşısı yok.
2003: SARS Solunum yolu hastalığına neden olan bu koronavirüs, muhtemelen yarasalardan kaynaklandı. İki düzineden fazla ülkeye yayıldı, 8.000’den fazla insanı hasta etti ve kontrol altına alınmadan önce neredeyse 800’ünü öldürdü.
2012-günümüz: MERS Başka bir solunum yolu hastalığına (MERS) neden olan bir koronavirüs (MERS-CoV). İlk kez Suudi Arabistan’da bildirildi ve o zamandan beri 850’den fazla insanı öldürdü. Muhtemelen yarasalardan kaynaklandı ve insan enfeksiyonlarının kaynağı olan tek hörgüçlü develere sıçradı. Covid-19 virüsünün (SARS2 veya SRARS-CoV-2) aksine insandan insana kolay bulaşmaz.
2009-10: Domuz gribi (H1N1) Yeni bir gen kombinasyonuna sahip İspanyol gribine sebep olan H1N1 gribinin bir başka versiyonu. İlk yılında dünya çapında 575.000 kadar insanı öldürdü. Alışılmadık bir şekilde, kurbanların çoğu 65 yaşın altındaydı, çünkü muhtemelen yaşlı insanlar benzer virüslere daha önce maruz kalmaya karşı bağışıklığa sahipti. İlk ismine rağmen virüs, domuzlardan insanlara geçmedi. Bugün hala insan popülasyonunda dolaşıyor.
2014-16: Ebola Şiddetli hastalığa sbep olan virüs, doğal konakçıları olan meyve yarasaları gibi vahşi hayvanlardan bulaşır. Enfekte kişilerin sıvıları ve dokuları ile temas başkalarına bulaştırır. Virüs, 1970’lerde Orta Afrika’daki yağmur ormanlarının yakınındaki salgınlardan sonra tanımlandı; Batı Afrika’daki 2014-2016 salgını, kaydedilen 28.616 vakadan 11.310 kişiyi öldürerek şimdiye kadarki en ölümcül salgındı.
2015-16: Zika Sivrisinekler tarafından yayılan virüs. 1947’de Uganda ormanlarında keşfedildi. Genellikle ısırılanlarda hafif hastalığa neden olur, ancak nadir görülen felç vakalarına ve fetüslerde yıkıcı beyin kusurlarına yol açabilir. 2015 yılında Brezilya’da büyük bir salgın başladı ve Amerika’ya yayıldı; Kaydedilen insan vakaları 1952’ye kadar uzanıyor.
2019-devam ediyor: COVID-19 SARS ve MERS gibi, buna SARS-CoV-2 adı verilen bir başka koronavirüs neden olur. Ancak bu, belki de hafif semptomlu veya semptomsuz insanlardan yayılma yeteneği yüksek. An itibarı ile itibariyle, dünya çapında yaklaşık 500 milyon vaka ve 6 milyondan fazla ölüme sebep oldu.
Kaynak: Pandemics in recent history