Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji: Tuz (Sodyum Klorür, NaCl)
Temel bir besin maddesi olan tuz, hayvan yemlerinde normal olarak %0.5-1 arasında bulunur. Ayrıca su ve mineral madde karışımlarında da tuz bulunur. Tadının cezbedici ve az irkiltici olması sebebiyle, bazen hayvanlar tarafından fazla miktarda alınabilir. Ağızdan alındıktan sonra tuz sindirim kanalından hızlı ve yüksek oranda (%90) emilir ve tüm vücuda dağılır. Sodyum, bilindiği gibi, hücreler arası sıvının başlıca katyonudur; hücre-içi ve hücre-dışı sıvı dengesinin düzenlenmesi ve korunmasında önemli rol oynar. Yem veya su ile fazla miktarda tuz alındığında, emilen sodyumun fazlası böbreklerden atılır; atılırken de beraberinde ekimolar miktarda suyu da sürükler. Ama, alınan fazla miktardaki sodyumun doğurduğu susamaya cevap olarak yeteri ölçüde su verilmediği veya alınamadığı durumlarda, dolaşıma geçen fazla miktardaki sodyum zehirlenmede görülecek olaylar zincirini başlatır.
Tuz zehirlenmesi tüm hayvanlarda görülebilir, fakat kanatlı hayvanlar ve domuzlar tuzla zehirlenmeye en duyarlı hayvan türleridir. Tuz zehirlenmesi hayvanlarda akut ve kronik tipte olabilir. Zehirlenmede hayvanlarda görülen belirtiler birbirine benzer. Fazla miktarda tuzun alınmasını takiben 1-2 saat içinde zehirlenme belirtileri başlar; daha ziyade merkezi sinir sistemine ilişkin belirtiler dikkati çeker. Zehirlenme genellikle 1-5 gün içinde görülür. Görülen belirtiler otonomik, motor, davranış ve sinirsel belirtiler olarak sıralanabilir.
Otonomik belirtilerin başlıcaları tükürük salgısı ve burun akıntısında artış, önce fazla işeme ve daha sonra idrar miktarında azalma, önce sürgün ve daha sonra peklik, sancı ve kusmadır. Sinirsel belirtilerin başlıcaları sinirlilik, kısmi veya tam körlük ya da sağırlık, kas tremorları ve seyirmeleri, tonik-klonik çırpınmalar, opistotonus, nistagmus, diş gıcırdatması ve sertliktir. Motor belirtilerin başlıcaları dairesel hareketler yapma, geriye doğru yürüme, sıçrama, çit gibi yerlere tırmanma, ataksi, dengesizlik ve yatmadır. Davranış bozukluğu olarak, önce susama sonra suyu reddetme, yiyememe ve içememe, su ve yemi tanıyamama, önce aşırı duyarlılık sonra letarji ve çevreye ilginin azalması gibi belirtiler dikkati çeker.