"Ey sû-i vesveseden meyus nefsim! Tedâi-yi hayalât, tahattur-u faraziyat, bir nevi irtisam-ı gayr-ı ihtiyarîdir. İrtisam ise, eğer hayırdan ve nuraniyetten olsa, hakikatin hükmü bir derece suretine,.." On Birinci Mektup, Birinci Mebhası açıklar mısınız?
Değerli Kardeşimiz;
"BİRİNCİ MEBHAS:"
اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطاَنِ كَانَ ضَعِيفًا Ey sû-i vesveseden meyus nefsim! Tedâi-yi hayalât, tahattur-u faraziyat, bir nevi irtisam-ı gayr-ı ihtiyarîdir. İrtisam ise, eğer hayırdan ve nuraniyetten olsa, hakikatin hükmü bir derece suretine ve misaline geçer: güneşin ziyası ve harareti, aynadaki misaline geçtiği gibi. Eğer şerden ve kesiften olsa, aslın hükmü ve hassası, suretine geçmez ve timsaline sirayet etmez. Mesela necis ve murdar bir şeyin aynadaki sureti ne necistir, ne murdardır. Ve yılanın timsali ısırmaz."
"İşte şu sırra binaen, tasavvur-u küfür, küfür değil; tahayyül-ü şetm, şetm değil. Hususan ihtiyarsız olsa ve farazî bir tahattur olsa, bütün bütün zararsızdır."(1)
Nurani varlıklar ile onun zıddı olan kesif varlıkların yansıması ve temessülü farklılık arz eder. Hükümleri başka başkadır. Biri hakiki ve vasıflarıyla akseder, diğeri sadece görüntü olarak inikâs eder.
Nurani bir varlık vasıfları ile birlikte akseder. Mesela güneş, vasıflarını tecelli ettiği aynaya da aksettirir. Bir nevi, küçük bir güneş o aynada teşekkül eder. Aynı güneş gibi o da ısı ve ışık verir. Fark, sadece azamet ve kibriyadadır. Nuraninin temessülü, temessül ettiği yeri, yani aksettiği yeri, kendi gibi yapar.
Kesif şeylerde, yani madde ve cismin hükmettiği şeylerde ise, yansıma, temessül sadece görüntü olarak vardır. Vasıflar oraya aksetmez. Onun için, yansıyan şey ile yansımaya mahal olan şey farklıdır. Aralarındaki tek alaka, görüntü naklidir. Mesela, maddi ve kesif olan bir taşın sadece görüntüsü oraya gider; kendisine ait vasıflar oraya geçmez.
İşte, insanın mahiyeti ve zihni de bir ayinedir. Bu aynaya, nurani şeyler de kesif şeyler de yansıyor. Zihin aynasına nurani ve hayırlı bir şey yansıdığı vakit, kendine ait vasıfları da oraya taşıdığı için, zihne nuraniyet veriyor. Âdeta o zihni, hayır ve nura çeviriyor. Onun için, hayırlı ve nurani şeyler ile meşgul olmak gerekiyor.
Ama kesif ve şer bir şey, zihin aynamıza yansıdığı zaman, onun hükmü hakiki olmuyor; sadece bir görüntü olarak orada tezahür ediyor. Vasıflarını taşımadığı için zarar veremiyor. “İşte şu sırra binaen, tasavvur-u küfür, küfür değil; tahayyül-ü şetm, şetm değil. Hususan, ihtiyarsız olsa ve farazi bir tahattur olsa, bütün bütün zararsızdır.” denilmiştir.
Mesela, yılanın aynadaki görüntüsü bize zarar vermez. Zira yılan aynada sadece görüntü olarak vardır. Hakiki olarak orada olmadığı için bizi ısıramaz. Aynen bunun gibi, şer ve çirkin haller, zihin aynamızda tezahür ettiği zaman, sadece görüntü olarak oradadır. Hakiki olarak orada olmadıkları için, o gibi haller bize zarar veremez.
Bir adamın hayalen zengin olması onu gerçekten zengin etmez. Aynen bunun gibi namazda hayalimizden geçen çirkin manzaralar da namazımızı bozmaz. Nitekim ilmihal bilgilerinde namazı bozan şartlar arasında "vesvese" diye bir madde yoktur.
Aklımıza, irademiz dışında gelen küfür, şetm ve şer gibi şeyler, kesif ve bulaşıcı olmadığı için bize zarar vermez. Zarar verdiğini düşünürsek, asıl o zaman zarar vermiş olur. Bunlara kendi malımız gibi sahiplenmeyelim, şeytanın zayıf bir üflemesi olarak bilelim ki kalbimiz rahat etsin.
Aynı şey, hayalimize gelen küfür için de geçerlidir. Cenab-ı Hak veya Peygamber Efendimiz (asm) ile alakalı küfrü gerektiren bir mana hayalimizden bir an geçse, imanımıza hiçbir zarar vermez. Zira hayal, hüküm değildir.
Üstad Hazretleri şöyle buyurur:
"Bak ey biçare vesveseli adam! Telaş etme. Çünkü senin hatırına gelen şetim değil belki tahayyüldür. Tahayyül-ü küfür, küfür olmadığı gibi tahayyül-ü şetim dahi şetim değildir. Zira mantıkça tahayyül, hüküm değildir. Şetim ise hükümdür."
"Hem bununla beraber o çirkin sözler, senin kalbinin sözleri değil. Çünkü senin kalbin ondan müteessir ve müteessiftir. Belki kalbe yakın olan lümme-i şeytanîden geliyor. Vesvesenin zararı, tevehhüm-ü zarardır. Yani onu zararlı tevehhüm etmekle kalben mutazarrır olmaktır. Çünkü hükümsüz bir tahayyülü hakikat tevehhüm eder. Hem şeytanın işini kendi kalbine mal eder. Onun sözünü, ondan zanneder. Zarar anlar, zarara düşer. Zaten şeytanın da istediği odur."(2)
Ama nurani şeyler, zihin aynasında tezahür ettiği zaman, hakikiye yakın oldukları için, hayır sınıfından sayılmışlardır. Bir aynada güneş yansıdığı zaman, gözümüzü kamaştırır; hatta ısı da verir. Aynen bunun gibi, nurani ve hayırlı şeyler, zihin aynasında hakikati ile oradadır ve orada olduğu için hayır hükmündedir, müsbet tesir eder.
Dipnotlar:
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü