Otoimmün veya inflamatuar artritiniz varsa veya immünosupresif ilaç kullanıyorsanız, büyük ihtimalle COVID-19 aşısı yaptırma konusunda sorularınız vardır. Amerikan Romatoloji Koleji (ACR) konuda bir kılavuz hazırlayarak hastaların potansiyel sorularına yanıt vermeye çalışmış. Kılavuz çok yakında Arthritis Rheumatology dergisinde yayınlanacak. Kılavuzun ana noktaları romatoloji hastalarına yönelik bazı web sitelerinde özet olarak yayınlanmıştır. Bu yazı da böyle bir web sitesindeki bilgilerin uyarlanmış çeviridir. (1)
1. Otoimmün ve inflamatuar hastalık dahil romatizmal ve kas-iskelet sistemi hastalığı olan kişiler, bir COVID-19 aşısı OLMALIDIR
Kılavuza göre "Tüm romatizma hastaların COVID-19 aşısı olmalıdır"
Otoimmün ve inflamatuar romatizmal hastalıkları olan kişiler, genel popülasyona kıyasla “ağır COVID-19 hastalığı” ve komplikasyonları için daha yüksek risk altındadırlar. Bu nedenle aşı yaptırıp korunmak çok önemlidir.
Hastalar için büyük bir endişe, aşıların kendileri için güvenli olup olmadığıdır; çünkü bu hastalıkları olan ve immün sistemi modüle eden ilaç alan kişiler aşı için yapılan klinik çalışmalara dahil edilmemiştir. Bu durun bu tip çalışmalar için normaldir; çünkü bir aşının güvenli ve etkili olup olmadığı ilk önce genel bir popülasyonda belirlenmelidir. Fakat bu nedenle bu hasta popülasyonları için elimizde aşı ile ilgili veri yoktur..
ACR kılavuzu bu nedenle şöyle demektedir: “[romatizmal ve kas-iskelet sistemi hastalarında] mRNA COVID-19 aşısının güvenliği ve etkinliği hakkında elimizde doğrudan kanıt yoktur. Ama, aşının zararlarının COVID-19 aşısının beklenen yararlarından daha fazla olmasını beklemek için bir neden deyoktur. " (Ülkemizde kullanılan Sinovac aşısı için de aynısı söylenebilir.)
2. COVID-19 aşısının etkinliği kullandığınız immünmodüle edici ilaçlar nedeniyle biraz daha düşük olacaktır; ancak yine de sağlıklı insanlara göre daha da az olsa koruma elde edeceksiniz
Hastaların diğer aşı türlerine (grip veya zona aşısı gibi) nasıl tepki verdiği hakkında bildiklerimize dayanarak, bağışıklık sistemini etkileyen ilaçları kullanan kişilerde COVID-19 aşılarının sağlıklı insanlarda olduğu kadar işe yaramayacağını düşünmek makuldür. Ancak bu, COVID-19 aşısının bir işe yaramadığı anlamına gelmez- bu ilaçları almayan insanlara göre daha az işe yarayacağı anlamına gelir. Biraz daha az etkili olsa da sizi hastaneye yatacak kadar ağır bir COVID enfeksiyonu geçirmekten (veya daha kötüsünden) korumaya yardımcı olur.
“Şöyle düşünebilirsiniz: Kar fırtınasında dışarıya çıkmak gerekiyorsa ve size giymek için kışlık bir ceket, şapka, eldiven ve atkı ile (tam etkili aşı) ya da sadece bir kışlık ceket ile (daha az etkili aşı) ya da sadece bir tişört ile (aşı olmamak) seçenekleri sunulursa, tabii ki bütün kış kıyafetlerini giyip çıkmayı tercih edersiniz. Ama paltoya sahip olmak sadece tişörtten elbette çok daha iyidir.”
3. Özellikle otoimmün veya inflamatuar romatizmal hastalığı olan hastalar için COVID-19 aşısı için herhangi bir kontrendikasyon yoktur
ACR kılavuzuna göre "aşı bileşenlerine karşı bilinen alerjilerin ötesinde, COVID-19 aşısı için bilinen bir kontrendikasyon yoktur". Bu, basitçe bir otoimmün veya enflamatuar romatizmal hastalığa sahip olmanın veya onu tedavi etmek için immüno-modüle edici ilaç almanın COVID-19 aşısı yaptırmamak için bir neden olmadığı anlamına gelir.
İyi kontrollü hastalığı olan otoimmün ve inflamatuvar hastalarda ideal olarak aşılama yapılmalıdır; COVID-19 aşısı, yaşamı tehdit eden hastalığı olan kişiler dışında, romatizmal hastalığın aktivitesine bakılmaksızın mümkün olan en kısa sürede yapılmalıdır.
Başka bir deyişle, hastalık alevlenmeleri veya yaşamı tehdit etmeyen diğer semptomları olan herkes, doktorunun tavsiyesi ile muhtemelen aşı olmalıdır.
4. COVID-19 aşısı olduktan sonra teorik olarak hastalık alevlenmesi riski vardır, ancak büyük resmi düşünün
ACR kılavuzu, bir COVID-19 enfeksiyonunun ciddiyeti göz önüne alındığında, aşılamanın faydasının, bir hastalık alevlenmesi veya kötüleşmesi için potansiyel riskten çok daha ağır bastığının altını çizer. Üstelik hastaların COVID aşısı olduktan sonra alevlenme yaşayıp yaşamadıklarını gösteren bir veri henüz yoktur.
Ayrıca, COVID-19 ile enfekte olmanın hastalık alevlenmelerine de neden olabileceğini unutmamak önemlidir- hayatı tehdit edici olanlar da dahil olmak üzere sayısız diğer sağlık sorunlarını görmezden gelsek bile.
Covıd-19 aşısı nedeniyle ilaç zamanlamasında değişiklikler
Büyük bir endişe alanı, vücudun daha güçlü bir bağışıklık tepkisi oluşturmasına yardımcı olmak için hastaların COVID-19 aşısından önce veya sonra belirli ilaçları almayı bırakıp bırakmaması gerektiğidir. Bu konuda doğrudan COVID-19 aşılarından gelen herhangi bir veri bulunmamaktadır. Mevcut öneriler diğer aşı türlerinden bilinenlere ve bağışıklık sisteminin genel olarak nasıl çalıştığına ilişkin dolaylı kanıtlara dayanmaktadır. Bu arada takip eden doktorunuzun sizin için farklı bir önerisi de olabilir.
Farklı ilaçların farklı şekillerde işe yaradığını unutmamak grekir; bu nedenle, COVID-19 aşısı yapıldıktan sonra bir ilaca -örneğin methotrksata- geçici olarak ara verilmesi önerilirse bu diğer ilaçlarınızın da kesilmesi gerektiği anlamına gelmez.
İlaç zamanlamasında değişiklik olmayan ilaçlar:
Romatizmal hastalıklar için immünomodülatör ilaçların birçoğu söz konusu olduğunda, kılavuz, hastaların aşıdan önce veya sonra ilaçları almayı kesmesini önermemektedir. Bunun nedeni, mevcut verilere dayanarak, bu ilaçların kesilmesinin vücudunuzun aşıya karşı bağışıklık sisteminin tepkisini artıracağına dair hiçbir neden yoktur. Bu öneri aşağıdaki ilaçlar için geçerlidir:
Hidroksiklorokin (Plaquenil)
IVIG
Düşük doz glukokortikoidler (örn: prednizon, günlük doz <20 mg)
Sülfasalazin (Salazopyrin)
Leflunomide (Arava, Reumil)
Mikofenolat (CellCept)
Azatioprin (Imuran)
Siklofosfamid (Cytoxan, endoxan) (oral)
TNF biyolojikleri (ör: Cimzia, Enbrel, Humira, Remicade, Simponi, Amgevita)
IL-6 biyolojikleri (ör: Actemra)
IL-1 biyolojikleri (ör: Kineret, Ilaris)
IL-17 biyolojikleri (ör: Cosentyx, Taltz)
IL-23 biyolojik (ör: Skyrizi, Tremfya)
IL-12/23 biyolojik (örn: Stelara)
Belimumab (Benlysta)
Oral kalsinörin inhibitörleri (ör: siklosporin veya takrolimus)
Yüksek doz steroidler (günlük dozlar ≥ 20 mg) hakkında farklı görüşler vardır. Bazı doktorlar, ilaç zamanlamasında herhangi bir değişikliğe gerek olmadığı konusunda hemfikirken, diğerleri hastaların COVID-19 aşısı olmadan önce steroidleri daha düşük bir günlük doza (<20 mg) düşürmelerini önerebilir. Bu, aşının sizi mümkün olduğunca korumasını sağlamak içindir.