Devlet "yurt dışında beyin göçünün en yüksek olduğu ülkeler arasında dünyada 24. sırada. Üniversite öğrencilerinin% 73'ü yurtdışında yaşamak istiyor. Yurtdışında okuyanların% 77'si geri dönmek istemiyor. Göçmenlerin% 58'i yüksek öğrenim görüyor."
Bu Bolotnaya'dan bir rapor değil ve Rusya'daki durumun bir açıklaması değil - Türkiye'den bahsediyoruz. Bu karamsar duyguların dışavurumu, Mayıs ayından bu yana devam eden ve dönemsel olarak Türkiye'nin neredeyse tüm büyük şehirlerini kapsayan isyanlardır. Buna karşılık, ülkeye uzun bir istikrarsızlık döneminin habercisi olan temel faktörler tarafından tahrik ediliyorlar.
Tüm İslam dünyası için tipik olan ilk faktör demografiktir. Elbette Türkiye, Yemen veya Mısır değil - Türkiye'deki doğum oranı, 2012'de kadın başına 1,9 çocuğa karşılık Libya'da 2,5, Mısır'da 2,69, basit üreme düzeyinin altında. Suriye'de 2,87, Yemen'de 5,09 (2011 için tüm veriler). Aynı zamanda, doğum oranının coğrafi farklılaşması dikkat çekicidir - eğer ülkenin muhafazakar doğusu Yemen ve Mısır arasında bir yerde sıkışmışsa (doğum oranı 3,42), o zaman batılılaşmış batı Almanya ve Hollanda arasındadır (doğum oranı 1,55). Müslüman bir ülke için nüfusun ortalama yaşı oldukça büyük - 30,1 yıl (Yemen - 18,1 yıl, Suriye - 21, 9 yıl, Mısır - 24,3 yıl, Libya - 24,5 yıl).
Ancak 90'ların başında İstanbul'dan Kars'a Türk kadınları ortalama üç çocuk doğurdu. Sonuç olarak, ülkede çok yüksek oranda genç insan var. Genel olarak, Türkiye'nin demografisi Tunus'la neredeyse mükemmel şekilde eşleşmektedir (kadın başına 2,13 çocuk ve ortalama yaş 30). Tunus'ta olduğu gibi, protestocuların çoğunu 19-25 yaş arası gençler oluşturuyor. Diğer bir deyişle, Büyük Orta Doğu'nun çoğu sorunlu ülkesinde olduğu gibi, Türkiye'de, bölgenin en batılı ülkelerinin karakteristik nüansları olsa da bir "gençlik tepesi" görüyoruz. Başka bir deyişle, ülke, hızla büyüyen, çalışma çağındaki genç nüfus ile iş yaratan bir ekonomi arasındaki yarışla karakterize ediliyor. Yakın zamana kadar, ekonomi bu yarışı kazandı - istihdam sayısı çok olmasa da nüfustan daha hızlı arttı.
Çok yakın zamana kadar ekonomik tarih Türkiye esas olarak bir başarı öyküsüdür. Türkiye Ekonomisi 1980-1990 5,3-1990'de yılda ortalama% 1998 büyümüştür. -% 4,5 oranında. 1999-2001 ekonomik krizi onu neredeyse% 10 azalttı, ancak sonra yeni, daha da güçlü bir sıçrama başladı. 2002-2007'de. GSYİH 7,4'de ortalama% 2008 büyüdü -% 5,8 daha büyüdü. Sonuç olarak, 2007 yılına kadar, satın alma gücü paritesindeki kişi başına GSYİH, Rusya'nın% 87,7'sini oluşturuyordu. Ülkenin tarımsal durumu (60'ların sonunda, ülkenin tarımı GSYİH'nın% 30'unu verdi) geçmişte kaldı - 2007'ye kadar tarım sektörü, örneğin Avustralya'dakinden daha az,% 8,9 verdi.
Ancak Türkiye'nin büyümesinin kendine has özellikleri vardı. Birincisi, doğrudan yabancı yatırım girişi tarafından büyük ölçüde teşvik edildi. Mevzuatını bunlarla ilgili olarak iki kez serbestleştiren (1980'de ve kriz sonrası 2002), Türkiye ithal sermaye hacminde büyük bir büyüme elde etti. Öyleyse, eğer 1979. Türkiye ekonomisindeki yatırımların hacmi sadece 75 milyon doları buluyordu, o zaman 1990'da. - 684'de 2001 milyon dolar - neredeyse 3,4 milyar dolar. 2005'ten beri, özellikle güçlü bir yatırım patlaması başladı ve 2007'de doğrudan yabancı yatırım hacmi 22 milyar dolara ulaştı. İkincisi, Çin'in aksine "dünyanın atölyesi" ve "Asya kaplanları" nın önceki "çizgisi", Türkiye'deki sanayileşme süreçleri "2005'lerin" ortasına kadar görece zayıf bir şekilde ifade edildi - hizmet sektörü baskın ekonomi haline geldi. Sanayi 25 yılında GSYİH'nın% 64,3'ini oluşturuyordu ve hizmetler 58'te% 1995'den% 2005'e yükseldi. Dolayısıyla, 7 yılında Türkiye turizme, Rusya Federasyonu'ndan biraz daha büyük ölçüde - petrol ve gaz kompleksine (GSYİH'nın% 2007'si) bağımlıydı. Endüstrinin yapısı da arkaikti - 30'lerin ikinci yarısında bile, endüstriyel üretimde hafif ve gıda endüstrileri baskındı. 59,3 yılına gelindiğinde, sanayinin GSYİH içindeki payı% XNUMX'a ulaştı ve hizmetlerin payı% XNUMX oldu.
Ekonomik yapının özellikleri, Türkiye'nin küresel işbölümündeki yerini önceden belirlemiştir. İhracat, bir bütün olarak ekonominin iki katından daha hızlı büyümüştür (16,8'te% 2005), ancak çok özel bir yapıya sahiptir. Tarımsal hammaddelerin (örneğin bitkisel ve hayvansal yağlar, tuzlanmış ve tütsülenmiş balıklar) birincil işlenmesinin ihracatını "endüstriyel" olarak kabul eden Türkiye istatistiklerinin tuhaf yönlerini göz ardı edersek, Türkiye'nin ihracatında bitmiş ve yarı mamul ürünlerin fiili payı 25'de bile% 2007'i geçmedi. Aynı zamanda, ağırlıklı olarak hafif ve gıda endüstrisinin ürünleriyle ilgiliydi. Yerel istatistiklerin özelliklerine göre ayarlanan tarım ürünleri ihracatı, çoğu zaman zaruri olmaktan uzak olsa da, üstün gelmeye devam etti. Bu nedenle fındık ve tütün, Türkiye'nin tarımsal ihracatının çok önemli bir bölümünü oluşturmaktadır.
Bu arada, Çin, Vietnam, Endonezya, Bangladeş ve diğer ülkelerden ucuz ve hatta daha fazla sayıda işgücü olan rekabet nedeniyle aynı tekstilin "sıfır" pazarındaki konjonktürü pek elverişli değildi. Sonuç olarak, ihracatın hızlı büyümesine rağmen, kronik olarak ithalat artış oranlarının gerisinde kaldı. Sonuç olarak, 2007 itibariyle, ihracatın 144 milyar $ olduğu, ithalatın - 178 milyar $ (negatif ticaret dengesi -% 23,6) olduğu bir durum yaşandı. Sonuç, dış borcun hızlı bir büyümesiydi - zaten 2007'nin ilk çeyreğinde 112,7 milyar $ 'a ulaştı (4 ayda büyüme - 2,7 milyar). Şirketlerin dış borcu aynı zamanda 158,9 milyar dolara ulaştı (aynı dönemde 9,5 milyar artış). İhtiyatlı bir şekilde ifade etmek gerekirse, borcun hacmi kritik değildi (2007'de Türkiye'nin GSYİH'si 647 milyar dolardı), ancak büyüme oranı endişe vericiydi.
Diğer bir deyişle, Türk "mucizesi" Çinlilerin temel zayıflıklarından ikisine sahipti (hammadde ihracatına ve dış yatırıma bağımlılık ve Çin'den çok daha büyük ölçekte) ve aynı zamanda güçlü yanlarına da sahip değildi. Sonuç olarak kriz Türkiye'yi oldukça güçlü bir şekilde etkiledi. 730'de 2008 milyar dolara ulaşan GSYİH 615 milyar dolara ve kişi başına nominal GSYİH 10293 dolardan 8560 dolara düştü. Yine de, Türkiye ekonomisi hızla toparlanmaya başladı: 2010'da büyüme% 8,9, 2011'de% 8,5 oldu. Kişi başına GSYİH zaten 2011'de 2008'in göstergelerini biraz aştı.
Ancak dış yatırıma aşırı bağımlılık kendini hissettirdi. 2009 yılında sanayiye doğrudan yabancı yatırım% 62 düştü. Düşüş ertesi yıl da devam etti. 2011 yılında akış 14,34 milyar dolara geriledi, ancak geçen yıl yatırımlar tekrar düştü - 12,38 milyar dolara ... Buna paralel olarak, Türkiye'nin kilit AB pazarında talepte bir daralma oldu (ihracatın yarısından biraz daha az). Sonuç olarak, 2012'de ekonomik büyüme oranı sadece% 2,2 idi. Aynı zamanda, kriz öncesi GSYİH hacmini restore edip aşan Türkiye, kriz öncesi yapısını geri getiremedi - sanayinin GSYİH içindeki payı şu anda 2007'ye göre daha az ve% 28'e ulaştı.
Diğer bir deyişle, Türkiye'de uzun vadeli bir siyasi kriz için klasik bir dizi temel ön koşul görüyoruz: birincisi, klasik "gençlik çıkıntısı"; ikincisi, uzun bir hızlı büyüme döneminden sonra ekonomide keskin bir yavaşlama. İkincisinin kendisi bir "beklentiler krizine" neden olur; Çalışma çağındaki nüfusun işgücü piyasasına "akışı" ile birleştiğinde, büyümedeki yavaşlama Türk ekonomisinin Türk demografisine yarışı kaybetmesine yol açtı - genç işsizlik oranı% 20,4'e ulaştı. Bu% 31 ile henüz Tunus değil, ancak diğer faktörlerle birlikte "bataklık" etkilerini kışkırtmak için zaten yeterli. Son olarak, ekonominin yavaşlaması, arkaik yapısının ve yeterince eğitimli genç kitlesinin korunmasıyla birleştiğinde, oldukça yüksek talepleri olan çok özel bir grubu sokağa fırlatır - yüksek eğitimli insanlar arasında işsizlik% 58'e ulaşır. Sonuç olarak Türkiye Mısır değil, hatta Tunus bile olmasa da Taksim'in yüzü çarpıcı bir şekilde Tahrir'in yüzüne benziyor.
Bu arada, bildiğiniz gibi bir "devrim" in üçüncü temel ön koşulu olan seçkinler arası bölünme de dahil olmak üzere, Türkiye'deki ekonomik ve demografik arka planda saf siyasi çelişkiler üst üste bindiriliyor. Peki Türkiye sokaklarında kim ve kim karşı çıkıyor?
Muhalefet, şu ya da bu ölçüde, Türkiye'nin siyasal alanına seksen yıldır egemen olan Kemalist paradigmanın taşıyıcısıdır. Kemal Atatürk'ün "altı oku" nun içinde "devrimci" vardı - geleneksel topluma ve batılılaşmaya karşı mücadele; laiklik (laiklik) - yani dinin devletten ayrılması; cumhuriyetçilik - demokrasi ilkesi (ülke, cumhurbaşkanının dekoratif rolüyle başbakan tarafından yönetiliyor, çünkü yeni Türkiye başlangıçta parlamenter bir cumhuriyet olarak düşünülüyordu); milliyetçilik.
İkincisi üzerinde daha ayrıntılı olarak durmaya değer. Sultanı kendisini tüm sadıkların hükümdarı olarak gören Osmanlı İmparatorluğu (varsayılan olarak pan-İslamizm varsayılıyordu), etnik Türklerin kendilerini genellikle ilk rollerden uzakta buldukları bir tür Sünni enternasyonaldi. Ancak, Batılılaşma ilerledikçe, 1870'lerden itibaren Türk etnik milliyetçiliği (Pantürkizm ile birlikte) imparatorlukta güçlenmeye başladı ve fikirlerinin en önemli temsilcileri Jön Türklerdi.
Jön Türkler tarafından harabeye çevrilen ülkede iktidara gelen Kemal, Fransızları neredeyse tam anlamıyla taklit eden bir "sivil millet" kavramını ortaya attı. Bundan böyle, Türkiye Cumhuriyeti'nin tüm vatandaşları, kökeni ve dini ne olursa olsun, Türk olarak kabul edildi ve teorik olarak eşit haklara sahipti. Sorunun bedeli, ortak bir dil ve tek bir seküler kültür temelinde gönüllü olarak zorla asimilasyon olarak ortaya çıktı: “Konuşmacı ne mutlu:“ Ben Türküm! ”Sonuç olarak, cumhuriyet, kimliğinden ayrılmak istemeyen Kürtlerle, varlığının başlangıcından itibaren pratik olarak süren bir çatışmaya girdi ( 1925).
Modern Türkiye'de, bu paradigma şu ya da bu ölçüde büyük şehirlerin orta sınıfı, özellikle ülkenin batısında, ordu ve büyük işletmeler tarafından desteklenmektedir.
Ancak en başından beri Kemalistlerin sorunu sadece Kürtler değildi. Nüfusun çoğunluğu, geleneksel toplumun temellerini tahrip eden sekülerleşme veya modernleşmeden memnun değildi - sonuç, Kemal'in fikirlerini aşırı "milliyet" tezahürlerinden korumak için tasarlanmış, orduya dayalı otoriter ve ardından yarı otoriter bir rejimin kurulmasıydı. Ona 1970'lerde başlayan muhalefet, muhafazakar alt sınıfa, "hinterland" a ve ülkenin doğusu ve merkezinin eşit derecede muhafazakar geleneksel burjuvazisine dayanan "siyasi İslam" idi. Muhalefet, seçmene bir dizi "İslami değerler", anti-kapitalist ve Batı karşıtı söylemler sundu. Dolayısıyla Erdoğan'ın ideolojik selefi Erbakan, Batı ile değil, İslam ülkeleriyle ilişkileri geliştirmeyi tercih etti. Böylece İslami Sekiz'in yaratılmasını başlattı. İslamcı projenin ardında, tanımı gereği uluslararası, aynı tanımla neo-Osmanlıcılık hayaletini ortaya koyuyordu.
İslamcılar ilk olarak 1996'da Erbakan'ın başbakan olmasıyla iktidara geldi. Bununla birlikte, 1997 yılında, ordu tarafından iktidardan ihraç edildi ve ortodoks siyasi İslam unutulmaya yüz tuttu. Sadece muhafazakarlar için değil, kozmopolit büyük şirketler için de kabul edilebilir bir uzlaşma projesi ile değiştirildi. Orta dereceli "İslami değerler", vektörde Doğudan Batıya (AB'ye katılma rotası) ve ekonomik liberalizmle tamamlandı. Bu formda, proje neredeyse tüm nüfus ve seçkinler için kabul edilebilir hale geldi ve 2002'de İslamcı Adalet ve Uzlaşma Partisi parlamento seçimlerini kazandı. Abdullah Gül, arkasında Erdoğan'ın bulunduğu başbakan oldu ve 2003 yılında "şef" başbakan koltuğuna oturdu.
Ancak uzlaşma kısa sürdü. Erdoğan, 2007'den bu yana Türkiye'nin İslamlaşmasının kaçınılmazlığından açıkça bahsetti ve sözler hızla somut eylemlere dönüştü. İslamileştirme ve Erdoğan'ın bariz otoriter eğilimlerine ek olarak, çok etnikli bir "neo-Osmanlı" kimliği getirme girişimlerinin de gündemde olduğu unutulmamalıdır - örneğin, İslamcılar geleneksel Türk / Türk yerine Türkçe ("Rus" teriminin yerel karşılığı) terimini kullanmaya çalışıyorlar. Kürt azınlıkla bitmeyen sorunların yanı sıra, beklendiği gibi Kemalist ulus devlet formatı, Türk nüfuzunu kendi sınırlarının ötesine genişletmek için pek uygun değildi. Bu arada, Ankara buna sadece "İslami enternasyonalizm" tarafından değil, aynı zamanda nesnel nedenlerle de itiliyor - Türkiye'nin en karlı ticaret ortağı olan Avrupa değil, Büyük Orta Doğu'dur (tüm AB ülkeleri arasında cumhuriyetin yalnızca İngiltere ile pozitif bir ticaret dengesi vardır). Ancak, beklendiği gibi "Osmanlı" politikası, milliyetçi Türklerin protestosunu kışkırtır.
Başka bir deyişle, titrek bir uzlaşma bozuldu. Başbakan'ın Atatürk'ün kültür merkezini (İstanbul Opera Tiyatrosu'nun bulunduğu ve balenin galası açısından yeterince İslami olmayan) meydan okurcasına yıkma ve Gezi Parkı alanına bir alışveriş ve eğlence kompleksi inşa etme niyeti, sabrı aşan ve protestoları kışkırtan son damla oldu. Diğer bir deyişle, demografik baskı ve ekonomideki keskin yavaşlama, "Batılılar" ile "yerli halk" arasındaki geleneksel çatışmanın üzerine eklendi. Durum nasıl daha da gelişecek?
2013 yılının ilk beş ayında, Türkiye ekonomisindeki doğrudan yabancı yatırım hacmi, geçen yılın aynı dönemine göre% 4,22 daha az olan sadece 35 milyar dolar olarak gerçekleşti. Aynı zamanda, ödemeler ticareti ve dengesi negatif olmaya devam ediyor - ve sermaye girişindeki azalma koşullarında, açıklarını telafi edecek hiçbir şey yok. Sonuç olarak, Temmuz ayında Türkiye, düşen lirayı desteklemek için fakir (2,25 milyar dolardan az) altın ve döviz rezervlerinin 45 milyar dolarını harcamak zorunda kaldı, ancak yine de düşerek enflasyon riski yarattı. Sonuç olarak, Türkiye ya altın ve döviz rezervlerini daha fazla harcayabilir (bu arada, pahalı kısa vadeli borçların payının arttığı ülke oldukça etkileyici bir borç yüküne sahiptir) ya da faiz oranlarını artırarak ekonomik büyümenin özetlenen hızlanmasını bastırabilir. Öte yandan, demografinin neden olduğu işsizlik artıyor (artı geçen yılın aynı dönemine göre% 0,8 -% 8,8'e kadar), eğitimli ve hırslı gençlerin bir sonraki "porsiyonlarını" işgücü piyasasına atıyor.
Diğer bir deyişle, Türkiye ekonomik durgunluğun artması için tüm ön koşullara sahiptir. Ayrıca, hoşnutsuz insanların sayısını artırmak için de varlar. Aynı zamanda İslamcılar için siyasi durum uzun vadede elverişsizdir. Bir ekonomik büyüme döneminden sonra, yarı tarımsal Türk "hinterlandı", bir zamanlar sağlam bir tütün ve pamuk temeli üzerine kurulu olan ekonomik önemini büyük ölçüde yitirdi. Örneğin, Tunus Cumhurbaşkanı Ben Ali'nin sistematik kitlesel memnuniyetsizlikle uyguladığı orduyu boğma taktiği genellikle önemsiz sonuçlar verir. Erdoğan'ın dış politika arenasında etkin bir şekilde hareket etme şansı yok - Türkiye'nin "küçük bir muzaffer savaş" için yeterli parası yok.
Elbette Türkiye'nin sorunları henüz Mısır'ın ve hatta Tunus'un sorunları ile karşılaştırılamaz. Ancak onun için bir istikrarsızlık dönemi neredeyse kaçınılmazdır. Erdoğan'ın neo-Osmanlı ihtirasları artık arka planda kalıyor. Sonunda ne göreceğimizi belirlemek hâlâ son derece zor: İslamcı projenin çöküşü veya açıkça otoriter bir rejim.