Yüksekten Düşenlerin Ölüm Nedeni Hız mı, Çarpma Kuvveti mi?
Küçük Cisimler Yüksekten Düşüşten Neden Etkilenmezler?
Aşağıdaki görselde, basit fizik kurallarının günlük yaşantımız üzerindeki etkisi anlatılıyor. Lisede öğrendiğimiz en temel düzeydeki hareket formülleri, yüksek bir noktadan düştüğünüzde canınızı yakan ve hatta ölmenize neden olan kuvvetlerin nereden kaynaklandığını anlamamızı sağlayabilir.
Görselde ilk kısımda gösterilen formül, belli bir hızla düşmekte olan bir cismin ilk hızı ve ivmesine bağlı olarak, belli bir zaman sonra hangi hıza sahip olacağını göstermektedir. Örneğin bir futbol topu ile belli bir hız ve ivmeyle şut çektiğinizde, topun her bir milisaniyede hangi pozisyonda olacağını hesaplayabiliriz. Aynı şekilde, yüksek bir noktadan bir havuza atladığınızda, her bir milisaniye ağırlık merkezinizin (ve diğer vücut bölgelerinizin) yere göre hangi konumda olduğunu hesaplamamız mümkündür. Bunu, görseldeki ilk formülle basitçe yapabiliriz.
Her ne kadar bu formülün çakılma hızınıza etkisi büyükse de (sonuçta son hızınızı belirleyen faktörler ilk hızınız ve ivmenizdir), asıl zararı veren "hız" değildir. "Kuvvet"tir. Bu ayrımı yapmak, fiziğin günlük yaşantımızdaki işlevini anlamak bakımından önemlidir. Yere (ya da bir havuza) çakıldığınız anda, hızınız bir anda son hızdan 0'a iniverir. Bu, kütlenizle doğru orantılı olarak üzerinize binecek kuvveti belirler. İşte bu kuvvet ve ondan doğan "çarpma etkisi", hücre, doku ve organlarınızı parçalayarak (ya da onlara zarar vererek) ya canınızı yakar, ya da ölümünüze neden olur.
Bu kuvvet dokularınız üzerine bindiğinde, birçok kılcal ve ana damar çatlar, hücreler ezilerek ölürler ve dokularınız bütünsel yapılarını yitirirler. Bu, iç kanamaya ve işlev bozukluklarına neden olur. Çarpma açısına ve hızına (daha doğrusu kuvvetine) bağlı olarak kemikleriniz çatlar ya da tamamen parçalanır (kırılır). Bu kırılmanın etkisiyle, yeni kırılmış sivri kemik uçları, etraflarındaki dokuları parçalar ve daha da fazla hasara neden olur.
Dolayısıyla sürtünmenin şu anda bulunduğunuz koltukta nasıl etrafa savrulmadan oturabilmenizi sağladığını açıklayan fizik, yüksek bir noktadan düşen insanların neden yaralandığını ve öldüğünü de kolaylıkla açıklayabilir. Tabii birazcık biyolojiden yardım alarak...
Bu arada şunu merak edebilirsiniz: Neden bir karınca yüksekten düşünce ölmez de, insanlar ölür? Bu da, büyüklükle ilgilidir. Bununla ilgili harika bir Kurzgesagt videosu var:
Özetle olan şu: Kütleçekiminin daha küçük cisimler üzerindeki etkisi çok daha azdır. Bunun en temel nedeni, yüzey alanının hacme oranıdır. Küçük cisimlerin yüzey alanı, hacimlerine göre çok daha büyük olduğu için, yüksek bir yerden düştüklerinde deneyimledikleri kuvvetler (ki bunlar, küçük kütleleri dolayısıyla çok daha ufaktır) çok daha geniş bir alana yayılır ve etkiyi azaltır. Dahası, hava sürtünmesi, bu cisimlerin düşerken ulaşabileceği maksimum hızı azaltmaktadır.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Büyük cisimler içinse hem hava sürtünmesi çok daha az etkilidir ve yüzey alanları hacimlerine (ve dolayısıyla kütlelerine) göre çok daha küçük olduğu için, çarpma anındaki kuvvetler çok daha dar bir alana yayılır ve çarpmanın etkisi çok daha büyük olur. Doğada büyüklüğün yaşama nasıl etki ettiğiyle ilgili daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Taslağını kaydettiğim bir eseri nasıl bulabilirim?
- Uzun süre düzenli sosyal medya kullanımının algılama, öğrenme ve yorumlama kapasiteme verdiği zararı nasıl giderebilirim?
- Size bağış yapmak istiyorum, anneme dolandırıcı olmadığınızı nasıl kanıtlayabilirsiniz?
- 18
- 7
- 6
- 2
- 2
- 1
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/08/2022 04:27:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3938
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.