Az sayıda satıcının çok sayıda alıcın olduğu piyasaya Oligopol denir. Oligopol piyasalarında firmalar fiyat, üretim, reklam ve ürün geliştirme bakımından karşılıklı bağımlılıkları bulunmaktadır.
Piyasada iki satıcı varsa düopol, üç satıcı varsa triopol olarak adlandırılır. Piyasada giriş engelleri bulunmaktadır.
Az sayıda firma tarafından üretilen homojen mallar piyasasına saf oligopol, farklılaştırılmış bir malın üretildiği piyasaya ise farklılaştırılmış (noksan) oligopol denir. Saf oligopol piyasalarına örnek olarak ham petrol, çimento piyasaları verilebilir. Farklılaştırılmış oligopol piyasalarına ise sigara, banka, bilgisayar verilebilir.
Oligopol piyasası üzerine geliştirilmiş ilk teoriler Cournot, Chamberlin, Robinson ve Stackelberg’e aittir.
Oligopol Piyasası Özellikleri
- Az sayıda satıcı, çok sayıda alıcı vardır.
- Piyasaya giriş önünde engeller vardır. Devlet, firmaların piyasaya girişini “lisans” gibi araçlarla engellemiş olabilir. Piyasadaki ürünlerin üretim maliyetlerinin yüksek olması ve piyasaya yeni giren firmaların ölçek ekonomisine sahip olmamaları piyasa kaynaklı giriş engelidir. Diğer yandan, malın üretimi için gerekli teknolojiye sahip olmama da giriş engeli sayılmaktadır.
- Üretilen mallar homojen ya da farklılaştırılmış olabilir.
- Piyasada firmaların birbirlerine bağımlılığı çok yüksektir. Bundan dolayı rekabet yoğundur. Firmalar birbirlerinin hareketlerini dikkate almak zorundadır.
- Piyasada eksik bilgi söz konusudur.
- Firmalar aralarında anlaşma yaparak fiyat ve üretim miktarı konusunda anlaşma yapabilirler. Bu duruma anlaşmalı oligopol denmektedir. Anlaşmanın olmadığı piyasalara ise anlaşmasız oligopol denir.
- Piyasada fiyat marjinal maliyetin(P>MC) üzerindedir. Bu durum piyasada etkinliğin olmadığını göstermektedir.
- Oligopol piyasalarında yoğunlaşma vardır. Az sayıda firma olmasına rağmen bir kaç firma satışların önemli bir kısmını elinde tutuyorsa buna yoğunlaşma denir.
- Firmalar kendi talep eğrilerini bilmemektedir. Piyasa talep eğrisiyle karşı karşıyadırlar.
Oligopol Türleri (Modelleri)
1. Anlaşmasız Oligopol Modelleri
- Cournot Modeli
- Bertrand Modeli
- Edgeworth Modeli
- Chamberlin Modeli
- Stackelberg Modeli
- Bowley Modeli
- Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli
2. Anlaşmalı Oligopol Modelleri
a. Açık Anlaşma
- Kartel
- Tröst
b. Zımni (Örtük) Anlaşma
- Barometrik firma fiyat liderliği
- Hakim firma fiyat liderliği
- Maliyet avantajına sahip firma fiyat liderliği