Efsane 1: Buna Sebep Olacak Bir Şey Yaptınız
PKOS'un kesin nedeni bilinmemekle birlikte, kesin olan bir şey var: Suçlu değilsiniz. Bununla birlikte, genetik dahil olmak üzere çeşitli faktörlerin bir rol oynadığına inanılmaktadır. Androjenler veya erkeklik hormonları, erkek özelliklerinin gelişimini kontrol eder. Tüm kadınlar az miktarda androjen üretirken, PKOS'lu olanlar normalden daha fazla androjene sahiptir, bu da yumurtlamayı önleyebilir ve düzenli adet döngüsünü zorlaştırabilir. Foliküller büyür ve sıvı biriktirir, ancak yumurtalar salınmaz. Yumurtlama olmaz ve foliküller kiste dönüşebilir. Bu olursa, vücudunuz, döngünüzü düzenli tutmak için gerekli olan progesteron hormonunu üretemeyebilir."PKOS'lu kadınlar ayrıca aşırı östrojen üretir. Bu, yukarıdaki semptomlara katkıda bulunmasa da, uzun vadeli “karşılıksız östrojen”, rahim kanseri için önemli bir risk faktörü olan rahim zarının kalınlaşmasına neden olabilir. Bazı bilim adamları, başka bir hormonun – ‘’insülinin’’ - vücudun artan androjen üretiminde rol oynayabileceğini düşünüyor. PKOS'lu birçok kadının insülin direnci vardır. Bu en çok fazla kilolu veya obez olan, sağlıksız beslenme ve egzersiz alışkanlıkları olmayan veya ailesinde tip 2 diyabet öyküsü olan kadınlarda görülür. Anneleri ve kız kardeşleri PKOS'lu kadınların da bu durumdan etkilenme olasılığı daha yüksektir.
Efsane #2: Kilo Verirseniz PKOS'tan Kurtulabilirsiniz
Ne yazık ki, PKOS için kesin kalıcı bir tedavi yoktur, ancak fazla kilolu ve obez kadınlar kilo vererek hormon seviyelerini dengelemeye yardımcı olabilir. Aksi takdirde, tedavi semptomları yönetmeyi amaçlar. Çok çeşitli tedavi seçenekleri, olası sorunları önlemeye yardımcı olabilir. Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz gibi yaşam tarzı değişiklikleri vücudunuzun insülin kullanma şeklini iyileştirir ve bu nedenle hormon seviyenizi daha iyi düzenler. Yakın zamanda hamile kalmak istemiyorsanız, doğum kontrol hapları da iyi bir tedavi seçeneği olabilir, çünkü menstrüel döngünüzü düzenleyebilir ve androjen seviyelerini azaltabilirler. Doğum kontrol hapları, uterusun karşılanmamış östrojene maruz kaldığı süreyi azaltarak artan endometriyal kanser riskini de azaltır. “Doğum kontrol haplarının, özellikle obez hastalarda ve 40 yaş üstü kadınlarda artan kan pıhtılaşması riski ile ilişkili olduğunu, bu nedenle bu seçeneğin sizin için doğru olup olmadığını görmek için doktorunuzla konuşmalısınız. Doğurganlık ilaçları, hamile kalmak istiyorsanız yumurtlamayı uyarmaya da yardımcı olabilir. Bazı durumlarda, bu, yumurtlama eksikliği olan kadınlar için süreci teşvik etmek için yeterli olabilir- PKOS'lu kadınların doğurganlık ile mücadele etmesinin ana nedeni yumurtalama bozukluğudur
Efsane #3: PKOS Nadir Bir Durumdur
Doğurganlık çağındaki kadınların yüzde beş ila 10'unun PKOS'lu olduğu tahmin edilmektedir. Bu, durum üreme çağındaki kadınlar arasında en yaygın hormonal endokrin bozukluktur. Ancak, tahminlere göre, PKOS'lu tüm kadınların yarısından azına doğru teşhis konuyor, bu da milyonlarca kadının potansiyel olarak durumlarından habersiz olduğu anlamına geliyor.
Efsane 4: PKOS'unuz Varsa Hamile Kalamazsınız
Bu herkes için doğru değil elbette. Doktorunuzla doğurganlık tedavisi hakkında konuşarak vücudunuza bir şans verin. Bir dizi ilaç, PKOS'lu kadınların karşılaştığı ana sorun olan yumurtlamayı uyarabilir. PKOS'lu kadınlar için diğer doğurganlık tedavileri, in vitro fertilizasyon (tüp bebek) gibi yardımcı üreme teknolojilerini içerir. "PKOS'unuz varsa ve hamile kalmaya çalışmıyorsanız, korunmayı ihmal etmeyin. PKOS ile hamile kalmak kesinlikle daha zor olsa da, birçok kadın hala aralıklı olarak yumurtlar. Bu nedenle, doğum kontrolünü kullanmaya devam etmek önemlidir.
Kısırlık nedir?
Kısırlık, doğum kontrolü kullanmadan 1 yıl düzenli cinsel ilişkiye girdikten sonra hamile kalmamak olarak tanımlanır. 35 yaşından büyükseniz, 6 aylık denemeden sonra bir değerlendirme yapılması önerilir. 40 yaşından büyükseniz, hemen bir değerlendirme için kadın doğum uzmanı (jinekoloğunuzla) ile görüşmenizi öneririz.
Kısırlığa ne sebep olur?
Kadın kısırlığının en yaygın nedeni yumurtlama ile ilgili sorunlardır. Erkek kısırlığının en yaygın nedeni, sperm hücreleriyle ve bunların işleyişiyle ilgili bir sorundur. Doğurganlığı etkileyebilecek diğer faktörler şunlardır:
-Yaş
-Yaşam tarzı
-Sağlık koşulları
Bazen hiçbir sebep bulunamaz. Buna açıklanamayan kısırlık denir.
Endometriozis nedir?
Endometriozis, normalde rahmi kaplayan dokuya benzer dokunun vücudun diğer bölgelerinde, genellikle pelvik boşlukta büyüdüğü bir durumdur. Endometriozisi çevreleyen mitler; kadınları hayal kırıklığına uğramış, kafası karışmış ve teşhisleri ve mevcut tedavi seçenekleri hakkında yanlış bilgilendirilmiş hissetmelerine neden olabilir. Bu, yalnızca bu durumla sıklıkla ilişkilendirilen stres ve kaygıyı artırır. Kadınları endometriozis yolculuklarında yönlendirmek ve desteklemek için en son kanıta dayalı tedavileri uyguluyoruz, çünkü her kadının en kaliteli yaşamayı hak ettiğine inanıyoruz. Her 8-10 kadından birini etkileyen bu durum hakkında farkındalığı ve eğitimi artırmanın gerekliliğine inanıyoruz. Nispeten yaygın bir durum olmasına rağmen, endometriozis ve hastaların yaşadıklarını çevreleyen bir anlayış eksikliği var.
Ortaya çıkan en yaygın 7 endometriozis efsanesi
Efsane: Genç ergenler endometriozis olmak için çok genç.
Gerçek: 20'li yaşlarındaki kadınlara endometriozis teşhisi konması yaygın olsa da, bu kadınlar genellikle ilk adetlerinden beri ağrı ve semptomlardan muzdariptir. Nadiren de olsa henüz adet görmeye başlamamış kızlarda da endometriozis teşhisi konulabilir.
Efsane: Hamilelik, endometriozis için bir tedavidir.
Gerçek: Bu yaygın bir yanlış anlamadır. Bazı kadınların hamileyken endometriozislerinin şiddetinde azalma yaşadıkları biliniyor, ancak kanıtlar hamileliğin bir tedavi olmadığını gösteriyor.
Efsane:
Sebep genellikle menopozla ilgili düşük hormon seviyeleridir
Menopozdan sonra ve civarında, vücudunuz daha az östrojen üretir. Östrojen vajinanın yağlanmasını, elastikiyetini ve kalınlığını korumaya yardımcı olan bir hormondur. Düşük östrojen seviyeleri, vajinal duvarların incelmesine, kurumasına ve iltihaplanmasına neden olabilir. Buna vajinal atrofi denir.
Ama başka sebepler de var
Başka zamanlarda da düşük östrojen ve vajinal kuruluk olabilir. Östrojen seviyeleri doğumdan sonra, emzirme ile, kanser tedavisi sırasında veya anti-östrojen ilaçları ile düşebilir.
Sonra hormonal olmayan faktörler var. Soğuk algınlığı ve alerji ilaçları ve bazı antidepresanlar vajinal dokuyu kurutabilir. Ağız ve göz kuruluğuna neden olabilen otoimmün bir durum olan Sjögren sendromu da vajinal kuruluğa neden olabilir.
Vajinal tahriş veya ağrılı cinsel ilişki dışında semptomlar olabilir
Kuruluk her zaman sadece vajinal kanalın içinde değildir. Daha az östrojen, daha az doğal vajinal nem anlamına gelir. Bu, dış kadın genital bölgesi olan vulvayı kurutabilir ve tahriş edebilir. Vulvar kuruluğu olan kadınlar genellikle iç çamaşırlarını giyerken tahriş olduğunu fark ederler.
Bazı kadınlarda ayrıca vajinal kuruluk ile birlikte artan idrar sıklığı veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları (İYE) vardır. Bu semptom grubu menopoz sırasında ortaya çıktığında, kadın doğum uzmanları buna genitoüriner menopoz sendromu diyor.
Endometriozis nedir?
Endometriozis, rahmin iç kısmını oluşturan doku tipinin (endometrium) rahim dışında bulunması durumudur.
Endometriozis ne kadar yaygındır?
Endometriozis üreme çağındaki her 10 kadından 1'inde görülür. En sık 30'lu ve 40'lı yaşlardaki kadınlarda teşhis edilir.
Endometriozis nerede oluşur?
Endometriyal doku alanları (genellikle implant olarak adlandırılır) en sık aşağıdaki yerlerde oluşur:
-Karın zarı
-Yumurtalıklar (Çikolata kisti)
Teknolojideki gelişmeler, kadınlara aşırı kan kaybı ve histerektomi dahil olmak üzere düşük ameliyat komplikasyon oranı ve sonraki hamilelik sırasında ciddi yapışıklık ve rahim yırtılması dahil olmak üzere düşük komplikasyon oranı ile laparoskopik veya robot yardımlı miyom ameliyatı seçeneği sunmaktadır. Bununla birlikte, birçok kadın klinik olarak önemli miyomları olduğu halde hamile kalır ve bu kadınların tahminen en az üçte biri sezaryenle doğum yapacaktır.
Sezaryen doğum sırasında miyom ameliyatı gerçekleştirmenin göreceli yararları ve riskleri vardır. Buna sezaryen miyomektomisi denir. Sezaryen miyomektomi, özenle seçilmiş kadınlara bir ameliyatta aynı seansta hem sezaryen doğum hem de miyomektomi yapma fırsatı sunar, böylece ikinci bir büyük ameliyattan kaçınılmış olur. Son 60 yılda sezeryan sırasında miyom ameliyatı aleyhine bir duruş vardı. Ancak son zamanlarda, özellikle kıta Avrupası ve Asya'da uzman görüşü değişti ve sezaryen miyomektomi artık saplı miyomların çıkarılması, büyük soliter subserozal miyomların çıkarılması önerilmeye başlandı. Biz de bu akıma uyduk ve son 10 yılda uygun olan tüm hastalarda; sezeryan sırasında miyom ameliyatı yapmaktayız. Son 10 yılda yayınlanan geniş vaka serileri, sınırlı klinik durumlarda, sezaryen sırasında miyom ameliyatının, yararın riskten ağır basabileceği uygun bir cerrahi seçenek olduğunu bildirmektedir. Bir saplı miyomu çıkarmanın cerrahi riski düşüktür. Bu, birçok hastayı myomektomi yapmak için ikinci bir büyük operasyondan kurtaracaktır.
Miyomu olan kadınlarda sezaryen doğum ve miyomektominin komplikasyonları ile tek başına sezaryen doğumun karşılaştırılmasıyla ilgili kanıtlar vaka serileri ile sınırlıdır. Uygulamaya rehberlik edecek rapor edilmiş kontrollü klinik çalışma yoktur. Keşifler ve yeni veriler tıp pratiğindeki ilerlemelere rehberlik ediyor. Yeni veriler dikkatlice seçilmiş vakalarda sezaryen miyomektomisinin kabul edilebilir bir operasyon olduğunu göstermektedir.
Prof. Dr. Hüseyin Cengiz
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
Laparoskopik Miyomektomi Neden Yapılır?
Ağır adet kanaması, pelvik basınç veya idrar kaçırma gibi normal aktivitelerinizi bozan birçok neden ve semptom varsa, laparoskopik miyomektomi önerebiliriz. Miyomektomiyi seçme nedenlerinden bazıları şunlardır:
-Çocuk sahibi olmayı planlıyorsanız.
-Miyomlar doğurganlığı etkiliyorsa.
-Rahmi korumak ve sadece miyomları çıkarmak istiyorsanız.
Laparoskopik Miyomektomi Nasıl Yapılır?
Prosedür anesteziyi içerir, ardından cerrah dört küçük insizyon yapar. Bu kesiklerin her biri alt karın bölgesinde yaklaşık yarım cm uzunluğundadır. Karın içi, cerrahın karın içini görebilmesi için karbondioksit gazı ile doldurulur. Cerrah tarafından insizyonlardan birinin içine bir kamera yerleştirilir. Rahimdeki miyomları çıkarmak için cerrah miyomları küçük parçalar halinde keser. Miyomlar vajinadan veya karındaki küçük açıklıklardan dışarı itilir.
Laparoskopik Miyomektomi İşlemi Sonrası
İki yumurtalığınız, rahminizin her iki tarafında bulunur. Yumurta olarak da adlandırılan üreme hücrelerimiz, yumurtalıklarda gelişir ve olgunlaşır ve doğurganlık yıllarınız boyunca aylık döngüler halinde salınır. Yumurtalık kistleri, yumurtalığın içinde veya yüzeyinde sıvı dolu keseler veya ceplerdir. Hemorajik yumurtalık kistleri; yumurtlama sırasında, yüzeyindeki bir folikülü yoluyla bir yumurta salındığında ve bu folikül bir kiste dönüşüp içerisine kanama yaptığında gelişir. Maalesef bugün için bunun neden olduğunu bilmiyoruz.
Hemorajik yumurtalık kisti olması mutlaka bir problem değildir. Çoğu zaman bu kistler belirtilere neden olmaz ve sıklıkla başka bir nedenle yapılan pelvik muayene sırasında bulunur. Bir kist küçük veya orta büyüklükteyse ve herhangi bir ağrıya veya başka semptomlara neden olmuyorsa, doktorunuz muhtemelen onu izlemeyi önerecektir. Bu genellikle kistin boyutunun değişip değişmediğini görmek için birkaç ayda bir pelvik ultrason kontrolünü içerir. Tipik olarak başka bir tedaviye gerek yoktur. Çoğu durumda, kist birkaç ay içinde kendi kendine geçer.
Bir kist yaklaşık 10 santimetreden büyükse veya ağrıya, pelvisinizde dolgunluk hissine veya diğer semptomlara neden oluyorsa, genellikle onu çıkarmak için ameliyat öneririz. Bazı kistler yumurtalığın tamamı alınmadan alınabilir. Ancak kist yumurtalığa sağlıklı doku kurtarılamayacak kadar zarar vermişse, nadiren de olsa yumurtalığın tamamını çıkarılmak zorunda kalınabilmektedir.
Genel olarak hemorajik kistlerin doğurganlık üzerinde olumsuz bir etkisi yoktur. Bir yumurtalığı aldırmanız gerekse bile, diğer yumurtalık sağlıklı kaldığı sürece, doğurganlığınızı etkileyebilecek başka tıbbi sorunlarınız olmadığını varsayarsak, muhtemelen hamile kalabilirsiniz. Hemorajik yumurtalık kistlerinin bir sonucu olarak doğurganlığın bir sorun haline gelebileceği tek zaman, kistlerin her iki yumurtalıkta da geliştiği ve her iki yumurtalığın da çıkarılması gerektiği zamandır. Bu kistlerin çoğu takiple kendiliğinden kaybolduğu için bu kanamalı kistlerin yönetiminde cerrahi müdahale ertelenmeli, bu nedenle hastayı gereksiz cerrahiye maruz bırakmaktan kaçınmak için güvenilir klinik ve sonografik tanıyla çalışılmalıdır.
Yeni hemorajik yumurtalık kistlerinin gelişmesini önlemenin kanıtlanmış bir yolu yoktur. Bazı kanıtlar, doğum kontrol hapları alarak yumurtlamayı bastırmanın yumurtalık kisti riskini azaltabileceğini düşündürmektedir. Ancak bu her zaman etkili değildir.
Düzenli pelvik muayene yaptırmak, yumurtalıklarınızda yeni kistler de dahil olmak üzere herhangi bir yeni değişikliğin mümkün olan en kısa sürede bulunmasını sağlamanın bir yoludur. Bu muayenelerle birlikte, sizin için tipik olmayan veya birkaç döngüden uzun süren menstrüasyona eşlik edebilecek semptomlar da dahil olmak üzere aylık döngünüzdeki değişikliklere dikkat edin. İzlenecek semptomlar arasında kalıcı pelvik ağrı, pelvisinizde dolgunluk veya ağırlık hissi ve cinsel ilişki sırasında veya bağırsak hareketi sırasında ağrı bulunur. Fark edebileceğiniz herhangi bir semptom veya değişiklik hakkında mutlaka doktorunuzla konuşmanızı tavsiye ederim.
Prof. Dr. Hüseyin Cengiz