Marcel Carné ile Jacques Préveri’in savaş dönemi klasiği “Les Enfants du paradis”inin (1945) romantik kadın kahramanı “Garance”olarak dünya çapında ünlendiği günlerde Arletty , Fransız sinema ve tiyatrosunda en popüler oyunculardan biri olarak uzun bir kariyeri geride bırakmıştı.
Asıl adı Léonie Bathiat olan Arletty, Paris’in banliyösü Courbevoie’de mütevazi bir ailede doğdu. Bir fabrikada bir süre çalıştıktan sonra mankenlik yaptı, 1919’da komik/erotik sahne revüleri ve oyunlarında oynamaya başladı (daha sonra tiyatro’nun gerçek aşkı olduğunu iddia edecekti). 1920lerde Paris’te bir yıldız olan Arletty’nin güzelliğine van Döngen gibi sanatçılar hayrandı ve çoğu onun tablolarını yaptı. Cinsel çekiciliği küstahça bir mizahla birleştirme yeteneği, sinemacıların dikkatini çekti. 1929’dan itibaren, Jacques Feyder’ın “Pension mimosas”(1934) ve Victor Margueritte’in romanından uyarlanan Jean de Limur’un “La Garçonne”(1935)gibi prestijli yapımların yanı sıra sayısız komedide küçük rollerde oynadı. Arletty’nin benzersiz sesi yüksek perdeli ve titreşimliydi; Parisli işçi sınıfı aksanıyla birleştiğinde, hem şarkıları hem de diyalogları son derece eğlenceliydi. Carné’nin “Hotel du Nord”uyla (1938)Fransadaki gerçek sinema kariyeri başladı;Louis Jouvet’le birlikte oluşturduğu komik çift, filmin Annabella ve Jean-Pierre Aumont tarafından oynanan romantik başrolleri gölgede bıraktı(elbette senaryo yazarı Henri Jeanson’un onlara en iyi satırları yazmasının etkisi de unutulmamalıdır). Öfkeli”Atmosphére! Atmosphére! Est-çe que j’ai üne gueule d’atmosphére?”(Atmosfer!Atmosfer!Bir atmosfer gibi mi görünüyorum?)çığlığı, hemen moda bir söz haline geldi ve Fransızca söz dağarcığının kalıcı bir parçası oldu. Carné ile Préveri’in Le Jour se léve’inde (1939)Arletty’e dramatik bir rol verildi;bu filmde de karizması, yumuşak başlı Jacqueline Laurent’ten çok Jean Gabin’ınkiyle uyum içindeydi. Sahne deneyimine ve sihirli varoluşuna rağmen Arletty otantik proleter bir izlenim bıraktı;bu (Gabin gibi erkeklerden farklı olarak)kadınları komediyle sınırlama eğiliminde olan bir karakteristikti. Arletty, 1939’un iki büyük komedisinde başrolü oynadı:Friç-Fraç(Michel Simon ve Fernandel’le)ve Circonstances atténüantes (yine Simon’la)
Savaş, Arletty’e çelişkili bir şans getirdi. Bu şansı Les Visiteurs du soir(1941) ve özellikle Les enfants du paradis ile ona uluslar arası ün kazandırdı;ama kişisel talihsizlikler de yaşadı. Şeytan’ın yardımcısını oynadığı bir ortaçağ masalı olan Leş visiteurs du soir’dan sonra, Carné ile Préveri Les enfants du paradis’te 1840’ların popüler Paris tiyatrosunu yeniden yarattılar. Jean-Louis Barrault, Pierre Brasseur ve Marcel Herrand tarafından oynanan baş erkek karakterler tarihsel kişilikler oldukları halde, onların tümünü büyüleyen kadın Garance rolü Arletty’nin çekicilik ile mizahı, soylu ile popüleri birleştirmesiyle dramatik bir boyut kazanan, saf kurgusal bir roldu. Film bir zafer kazandı;ama piyasaya çıktığında Arletty, bir Alman subayla ilişkisi yüzünden tutuklanıp hapsedilmişti. (esprili yanını asla kaybetmeyen Arletty’nin savunması iddiaya göre şöyleydi:”Kalbim Fransızdır;ama bedenim enternasyoneldir”). 3 yıl oyunculuktan uzak kaldı. Sonra tekrar çalışmaya başladı ve yine popüler oldu;ama savaş sonrai kariyeri, önceki şöhretinin gölgesinde kaldı. Gabin’le yeniden bir araya geldiği Carné’nin L’air de Paris(1954) ve Jacqueline Audry’nin Sartre’ın oyunundan uyarlanan Huis-Clos(1954) gibi filmlerde oynadı. 1960’larda kör olana dek ( 🙁 )sahnede çalıştı ve ölünceye kadar Pariste yaşadı.
Arletty’nin karizmatik oyunculuğu, mizahı ve yılmayan ruhu, onu Fransa’nın en popüler oyuncularından biri haline getirdi. Bir kadın “gavroche”olarak, eğlenceli, küstah ve aşı, aynı zamanda soğukkanlı bi biçimde içi geçmiş mitsel Parisli’yi somutlaştırdı. 1984’te onun onuruna Pompidou Meydanı’nda Salle Garance adında yeni bir sinema açıldı. Son kamusal jestlerinden biri, yardım kuruluşları için kendi parfümünü piyasaya sürmek oldu. Doğal olarak bu parfüme “Atmosphére”adını taktı
Seçme filmler:
Pension Mimosas (1934), La garçonne(1935), Hotel du nord(1938), La jour se léve(1939), Friç-Fraç(1939), Circonstances atténüantes (1939), Les visiteurs du soir(1941), Les enfants du paradis(Bkz. üstteki resim-Children of Paradise-Cennetin çocukları)(1954), Huis-Clos(1954), L’air de Paris(1954)
Bu yazıda Yararlanılan kaynaklar:
Ginette Vincendeau, Arıotti, Philippe, ve de Comes, Philippe(1978), Arletty Arletty(1971), La Défense.
İyi okumalar