Amerikanın asi siyahı Malcolm X‘in bugün ölüm yıl dönümü. Onun hayat öyküsü beni çok etkiler, zaman zaman okurum. Mezarına gidip canlı canlı selam vermişliğim de var. Malcolm X’in başkaldırışı bu gün bizler için de örnek teşkil ediyor. Neye örnek, tabi ki uyduruk ve hurafe dini haline getirilmiş inançlarımız için bir başkaldırı yapmaya.
Belki duymayanınız, bilmeyeniniz vardır. Onun için Wikipedia ve Ekşi Sözlük’teki Malcolm X madderini aldım buraya. Okumaya, bir selam etmeye ve bir fatiha okumaya ne dersiniz.
Malcolm X (Malcolm Little ve daha sonrasında Hacı Malik el-Şahbaz, İngilizce: El-Hajj Malik Shabazz ) (Omaha, 19 Mayıs 1925 – New York, 21 Şubat 1965), ABD’li siyaset adamı, siyah hakları savunucusudur.
1952’de Malcolm X adıyla Siyah Müslümanlar Hareketine girdi. Elijah Muhammad’ın yolunu izledi ve ona ABD içinde tümüyle bağımsız olacak bir siyah cumhuriyetinin kurulması fikrini benimsetti. Ancak Mart 1964’de iki kişinin arası açıldı; Malcolm X, Afrika – Amerika Birliği örgütünü kurdu ve 1964’de Afrika ile Ortadoğu’ya (Mekke’de hac için bulundu) iki gezi yaptı. Dönüşünden 1 yıl sonra da öldürüldü.
Annesi bir Mulattodur. Babası Ku Klux Klan tarafından öldürülen Malcolm, Massachusetts’in siyah mahallesinde ilköğrenimini bitirir. Avukat olmak istemektedir ve bunu öğretmenine de söylediğinde ondan avukatlığın siyahlara göre olmadığını ve marangoz olmasının daha doğru bir seçim olacağını duyar. Çok istemesine rağmen, üniversiteye gidemeyince, küçük yaşta çalışmaya başlar. Michigan ve Boston derken, kendini birden Harlem’de bulur. Bir siyah olarak, ona verilen yaşama biçimi, onu sonunda hapishaneye düşürür. Üniversiteyi Harlem sokaklarında tamamladığını ve doktora tezini de hapishanede hazırladığını uzun uzun anlatır. O okuma açlığını hapishanede giderir. hapishane kütüphanesindeki kitapları tek tek okur. Hapishane yılları için: “Bir insanın düşünmeye ihtiyacı varsa, gidebileceği en iyi yer, bana sorulursa, üniversiteden sonra hapishanedir” demiştir.
O, yedi yıllık hapishane yaşamından sonra, başka bir Malcolm X olarak Harlem’e geri döner. Hapisten önce bir sokak serserisiyken, şimdi Amerika’da büyük bir hızla gelişen İslam dininin etkili ve ateşli bir temsilcisidir.
Malcolm Little olan soyadını Harlem’de X olarak değiştirir. Yeni soyadı, onun Afrikalı atalarının artık kendisi başta olmak üzere, kimse tarafından bilinmediğinin simgesidir. Elijah Muhammed’in öncülüğünü yaptığı Siyah Müslümanlar Hareketi Malcolm X’le birlikte daha da kuvvet kazanarak yayılmaktadır. Artık Malcolm, Elijah Muhammed’in baş kurmayıdır. Fakat Malcolm’un Elijah Muhammed’in zina yapmasına karşı çıkması, daha sonra da Elijah Muhammed’in, Malcolm’a, Başkan Kennedy’nin öldürülmesi hakkındaki yetkisiz ve iğneleyici sözlerinden ötürü sessiz kalmasını emretmesi, Malcolm’un kendi hareketi içinde izole edilmesine sebep olur.
Gerçek İslam’ın Elijah’tan çok uzak olduğunu biliyordu. Ancak Malcolm X’e göre İslam’ı bütün incelikleriyle kavrayabilmek için Hac’a gitmesi gerekiyordu. O Amerika’da bildiği İslam dini ile, Hac’da gördüğü İslam isimli din arasında farklılıklar olduğunu düşünmeye başlayınca, X olan soyadını El Şahbaz’a çevirdi.
Başlangıçta, ilk Siyah Müslüman hareketinin öncüsü Elijah Muhammed’in bağlısı olarak ırkçı düşünceler taşıyorken, daha sonra bu düşünceleri değişti. Artık kendisini İslam’ın sömürgecilik ve ırkçılık karşıtı evrensel mesajını tüm dünyaya iletmeye adamıştı. Bu amacını kitleler çapında gerçekleştirmeye çalıştığı toplantılarından birinde suikasta uğrayıp, 21 Şubat 1965’de öldürüldü.
X, Manhattan’da bulunan Audubon Balo salonunda konuşma yaparken[1]bir kişi “Zenci, ellerini cebimden çek!” (“Nigger, get your hand outta my pocket!”) şeklinde bağırdı.[2][3]Bu bağırma üzerine korumalar adama yönelirken, bu kişi daha hızlı davrandı ve namlusu kesilmiş tüfekle Malcolm X’i göğsünden vurdu. Başka yere konuşlanmış diğer iki arkadaşı ile birlikte X’i 16 kez vurdular. Salonda bulunanlar suikastçılardan birini yakalayıp darp ettilerse de diğer ikisi profesyonelce olay yerinden kaçtı.[4]Malcolm X, aldığı yaralarla kısa sürede hayatını kaybetti. Cinayet zanlısı olarak Talmadge Hayer adındaki, ama Thomas Hagan olarak bilinen ve kendisini Müslüman olarak tanıtan Siyah şahıs tutuklandı. Diğer zanlılar Norman Butler ve Thomas Johnson ile birlikte üç kişi yargılandılar. Yargılamada kimi suçlamalar düştü, suikastı başkasının işlediği tezleri ortaya atıldı. Ama bu üç zanlı hayatına devam etti. Şu an Hayer; Mücahid Halim olarak tanınmakta, Butler; Muhammad Abdül Aziz olarak tanınmakta ve Harlem Camisi başkanlığını yürütmektedir. Johnson ise Halil İslam ismini almıştır.
Malcolm X isimli sinema filmi ile yaşamı çarpıcı bir şekilde ortaya konmuştur.
EKŞİ SÖZLÜK
amerika’da müslümanlığın sevilmesinde, ha gayret, benimsenmesinde kilit adamdır malcolm abi.
kendisi henüz her şeyden habersiz, “çüküm kaç santim olacak acaba gerçekten zenci miyim ?” düşünceleriyle meşgul bir zenci şoparıyken ku klux klan bunnarın evini yakar… babası avuçlayınca ortada kalan malcolm ve kardeşleri hırsızlığa, serseriliğe eğilim gösterirler mecbur… bir gün allahını bilen bir polisin tuttuğu malcolm bir ıslahevine gönderilir.
malcolm’ün kaderi burda da yapmıştır yapacağını… kendine zencilerden üç beş arkadaş bulmuştur ama onlar da piç beyazlar tarafından tartaklanmış, hor görme kampanyasıyla tahakküme maruz kalmışlardır; ee bunlar da zenci, bulaşmamak gerekir, neticesinde onlar da beyaz çocuklara anyayı konyayı [haritadan] gösterirler.
neyse, küçük malcolm zencilere gönül vermiş bir rahibenin yardımıyla ıslahevinin kenarındaki okulda, tek zenci öğrenci olarak eğitimine başlar, ufkunu açar…
(cyrano, 04.05.2001 03:52 ~ 05:11)
ufku açık bir gençtir malcolm, okulların birincisi, settarı olur… son sınıfta derler ki; “malcolüm, ne olacaksın gülüm”, malcolm’de saf saf “abukat, abukat olacağım” diyince, onunla alay geçerler, failün çekip, “yürü de marangoz ol allah’ın zencisi” diyerek onurunu, azmini kırarlar… burada malcolm allah’ın adını ilk kez duyar fakat anlam veremez.
malcolm beter üzülür… kendine kendi, “nerriye abukat oluyosun dingil” der demez okulu bırakıp, sokak alemine dalar… korkain, eroin satıp para kazanmaya başlayan malcolm yannış, hiç hoş olmayan hareketler sonucu mapusa düşer… mapus damında, kendisini ziyarete gelen kardeşi onu islamla tanıştırınca malcolm’ün hayatı anlam kazanır…
“eskiden sağır dilsizdim, islamınan kendimi buldum” buyuran malcolm efendi, kendisine “x” diyerekten, ayrı bi figür yapar, geçmişin üzerine adeta çarpı koyar.
(cyrano, 04.05.2001 04:00 ~ 05:12)
64-65 falan malcolm’ün toplumu kavradığı yıllardır, “amerika’ya camiiyi getireceğim” yoluyla mitinglere çıkan abi, kem gözlerin dikeni olmuştur bile, zar zor atlatılan tehlike çemberi yıllarının ardından, konferansın birinde şehit falan olur, ölürken bile zenciliğinden ödün vermemiştir.
(cyrano, 04.05.2001 04:02)
aynı zamanda spike lee bu malcolm amcanın ömrünü aynı isimle film yapmıştır; malcolm x’i oynayan denzel washington bu rolle oscar’a aday olmuş, ödül töreninde coşkun temayüle rastgelmiştir.
(cyrano, 04.05.2001 04:06)
şunu diyorum; malcolm x türkiye’de gösterime girdiğinde, türkiye’nin sineması olmayan illerinde düğün salonlarında, seks filmindan başka bir film oynatmayan asker sinemalarında, milli gençlik vakfı toplu gösterimlerinde yoğun ilgiye mazhar olmuş, şahsi gözlemime göre, izlemeye şartlandırılan islamcı kesimden dolayı büyük hasılat elde etmiştir… en az minyeli abdullah kadar olay olmuştur film…
malcolm’ün bilgiç sözlerini, kahve fincanıyla, rafadan yumurtayla ilgili felsefi kelamlarını ezberleyen, ara ara muhabbete serpiştiren adamlar hatırlarım.
(cyrano, 04.05.2001 04:10)
genclik hatası soygunculuktan hapse girdiginde kaderini degistirecek olan elijah muhammed’le tanısıp siyah müslüman faaliyetlerini ögrenmis.hapisten cıkınca cok büyük ilgi görmüs.hac vecibesini yerine getirdikten sonra her zamanki yapmis oldugu konferansların birinde selam verdikten sonra 16 kör mavzer kursununa hedef olmus.asıl adı malcolm little. müslüman olduktan sonraki adı ise malik el şahbaz.
(dersib, 29.01.2002 10:03)
siradan bir serseri iken hapiste aklinin basina gelmesi ve kendini bilgilendirmeye baslamasi ile beyaz karsiti bir cizginin atesli savunucusu haline gelen fakat zaman icinde dogru ve yanlisi ayirt etmeye baslamasi ile “belli kisilerin” tekerine comak sokmaya baslamasi sebebi ile katledilen, hayatinin son doneminde ornek alinacak bir cizgiye sahip olmasina ragmen cogu dogru lider gibi harcanan fikir adami.
icinde bulundugu ve irk ayriminin atesli oldugu donemlerde baslarda asiri beyaz karsiti soylemler ile dikkat cekmistir. bu donemde, her ne kadar uygulamalarinin din ile alakasi olmasada kendilerine gore uydurma bir islam sentezi olusturarak zencileri sozde muslumanliga cekerek, birlestirip kiskirtmaya calisan cemaatlerin ilgisini cekmistir. bu cemaatlerden en onde gelenin lideri olan sozde elci elijah poole (muhammed olarak da bilinir) malcolm’u arkadasimizi yonlendirmeye, ayni anda da kendi cebini ve uckurunu dolu tutmaya ugrasmaktadir. malcolm x hacca gidince gercek muslumanligi, irk ayrimciliginin ve beyaz dusmanliginin yanlisligini kavrar ve tum inanislari degisir. orada beyazlarin evinde en iyi sekilde agirlaninca, beyaz insanlar ile ayni ortamda yatip kalkinca yanlisin sistemde oldugunu gorur ve donunce soylemlerini bu yonde degistirir. rezilligi zaten ayyuka bu cemaatler de malcolm’u kontrol edemeyeceklerini, onun gun gectikce dogru sekilde daha da buyudugunu gorunce onu dusman bellerler. sonucta malcolm korumasiz (ki burada kokusmus amerikan yonetiminin de hatiri sayilir bir payi vardir) gidip, bilerek silah aramasi yaptirtmadigi bir toplantida katledilir.
malcolm’un hayati ile bana gore en goze carpen noktalar en dibe vurmusken, en radikal halinde iken bile dogru olan noktayi bulmaya cabalamasi ve hatalarindan ders almasidir; sonucta o bir fanatik degildir, bir fikir adamidir. sonucun esitlikte ve sistemi degistirmekte oldugunu, kendisini yonlendiren sozde erdem sahibi adamlarinda paranin kolesi sahsiyetsiz kisiler oldugunu gecte olsa kavramistir. ayrica olumden korkmamasi ve bile bile olumune gitmesi sistemdeki yanlislara, o donemki amerikan toplumunun yanlislarina ve esitlik karsitlarina sunulan bir manifestodur, bir meydan okumadir, degisimi isteyen insanoglunun gosterebilecegi en buyuk cesaret orneklerinden birisidir.
malcolm x, gerek spike lee tarafindan adina cekilen filmde gerekse gectigimiz gunlerde muhammed ali’nin hayatinin bir kesitini sunan ali adli filmde gundeme gelmistir. benim anlamadigim her iki filminde radikal islamci kesim tarafindan sahiplenilmesidir, keza burada malcolm kardesimizin en sonunda gordugu (ayni turkiye’de oldugu gibi) dinin belli cikar gruplari tarafindan sentez haline getirilip insanlari gudulemek icin somuruldugudur.
(vpr, 12.05.2002 17:57)
“ister mermi kullansın, ister oy pusulası, insan iyi nişan almalı kuklayı değil, kuklacıyı vurmalı.”
(daha, 09.12.2002 19:23)
başını çektiği hareketin kurbanı olmuştur. tamamen iyi niyetlidir. ama kafası çok karışıktır. müslümanlık onun için amaç değil zencilerin eşitliği yolunda bir araçtır. o noktada elijah muhammed’in bir şarlatan ve takip ettiği yolun da islamla ilgisi olmayan bir tarikat ve menfaat odağı olduğunu farkeder. bu sonu olur. yaşamı tam bir trajedidir. bütün olacaklar ben geliyorum diye bas bas bağırır.
(andrew, 22.03.2003 03:13 ~ 09.01.2011 06:56)
“büyük zekalar birlikte düşünür.”
“en güzel öğüt örnek olmaktır.”
“zamana verdiğimiz değer basari veya başarısızlığımızı belirler.” – malcom x
(tequila boom boom, 07.05.2003 16:24)
*
Adem Özbay
21 Şubat 2013
Bir önceki yazımız olan Telkin cdleri işe yarıyor mu? başlıklı makalemizde telkin cdleri hakkında, telkin cdleri işe yarar mı ve telkin cdleri nedir hakkında bilgiler verilmektedir.