Araba Freninin Havası Nasıl Alınır?
fren sistemi temelde çok basit bir düzeneğe dayalıdır
elinize bir şırınga alın, şırınganın içine su doldurun ve şırınganın ucuna da bir metre kadar akvaryum ya da serum hortumu takın. hortumun ucuna da yine daha küçük bir şırınga yerleştirin. içinde su olan büyük şırınga pedal olsun, diğer şırınga da tekerlerin üstündeki balataları iten yay diyelim. içinde su olan şırıngaya bastık ve su hortumdan geçip karşı şırıngaya ulaştı, ne oldu peki? diğer şırınganın içine basınçla dolan su şırınganın sapını (neyse işte bilmiyorum) geri ittirdi. büyük şırınganın sapını geri çekersek eğer, küçük şırınganın sapı da içeri girdi tekrar. buraya kadar tamam. şimdi büyük şırınganın sapı ile gövdesi arasına bir yay takalım, ne oldu? siz basıyorsunuz ve elinizi çekince geri geliyor. fren sistemi de tam olarak bu.
şimdi gelelim bu hava olayına
şırınga içine su koyduğumuz zaman hortum boştu ve diğer şırıngaya gitmesi zaman aldı. suyun gitmesi için daha fazla bastık ve belki karşı tarafa gidip dolana kadar, diğer şırınganın sapını tam kaldırmadı bile. peki şöyle yapalım o zaman; küçük şırıngayı çıkaralım, içine su doldurup tekrar basalım ve hortumun ucundan su gelene kadar devam edelim, küçük şırıngayı takalım. şimdi daha iyi olduğunu biliyoruz fakat yine de birkaç yerde hava kabarcıkları oluştu.. tam anlamıyla kusursuz bir şekilde suyu dolduramadık. hortum uçlarında, şırıngaların ucunda vs boşluk kaldı.. bunu tam olarak nasıl kusursuz hale getiririz hiç boşluk kalmayacak şekilde? büyük şırınganın gövdesinde bir delik açacağız, üstüne bir su haznesi koyup içine su basacağız.. küçük şırınganın da sapını çıkarıp oradan kabarcıksız su gelene kadar büyük şırıngayı pompalayacağız ve kapatacağız. işte olay tam olarak bu. çok saçma bir örnek oldu, idare edin.
bu şırıngadan arabanızda dört tane var ve hepsi eşit güçte çalışmalı. bir tanesinde hava olması, fren gücünüzü alt-üst edebilir.
peki bu sistem neden hava yapar?
en geçerli sebep uzun süreli fren kullanımlarında hidroliğin kaynaması olarak bilinir. hidrolik kaynarsa, içinde hava kabarcıkları oluşur ve sistem hava yapar. ayrıca minimum seviyenin altına inmiş fren hidrolik sıvısı da hava yaptırır sisteme. diğer türlü hava yapma olayı ise kesinlikle bir arızanın göstergesidir. özellikle fren hidroliği sürekli eksiliyor ise bu ciddi bir sorundur ve sistemde kaçak vardır. kaçak olan bir arabanın görüntüsü:
bazen gelip soruyorlar; "usta bu araba hiç bir yerden kaçırmıyor ama hidrolik eksiltiyor, bu nasıl olur?" diye. biz de hemen arkadaşın eline aracın modelini falan yazıp parçacıya gönderiyoruz fren merkezi alması için. fren merkezi arızalı ise, hidroliği westinghouse üzerinden emiş gücüyle motorun içine verir ve motor da onu bir güzel yakar ve egzozdan atar. bu da hava yapmasına sebep olur. diyelim bir kaçak eksiltme vs yok fakat sistemde hava olduğuna eminsiniz, sistemde hava olduğunu rahatça anlayabilirsiniz. fren tepkisi yumuşak olur süngerimsi gibi, dipte tutmaya başlar ve gücü eskiye oranla azalmıştır.
şimdi sorulardan birisi de şu; "ben arabamda hangi hidrolik sıvısı var bilmiyorum, dot 4 tip alıp koysam sorun olur mu?" olmaz. dot3 ve dot4 karıştırılabilir fakat ben yapmıyorum. komple değiştirmek en iyisi. madem bu işe girişiyorsunuz, komple değiştirmeyi de anlatacağım. ikisinin arasındaki fark kaynama noktası ve ömrü. normal şartlarda dot 3 yılda bir, dot 4 ise iki yılda bir değişir.
eski ve yeni fren hidroliği:
dot 3 ve dot 4 fren hidrolik sıvıları:
şimdi frenlerin havasını almayı size detaylıca anlatacağım
youtube'da falan yüzlerce binlerce video vardır, dilerseniz oradan izleyebilirsiniz fakat unutmayın onların işi para kazanmak, benim işim size yardımcı olmak. biliyorsunuz burada maaş vermiyorlar :)
öncelikle ihtiyacımız olan malzemeleri bi yazayım:
- aracınıza uygun bir fren hidroliği. her petrolde vardır ve genelde dot4 olur bu. görsel
- 8 numara açık ağız ya da yıldız (yıldız olması daha iyi) görsel
- akvaryum hortumu görsel
- boş küçük pet şişe görsel
- direksiyona oturup pedala basacak, zamanı bol olan ve hayattan hiç bir beklentisi olmayan işsiz bir arkadaş (ben de var bi tane) görsel
- bir paket çekirdek (bu arkadaşa vereceksiniz) görsel
esas işi siz yapacak olduğunuz için üstünüz başınız bayağı kirlenecek ve eliniz kolunuz yağ içinde kalacaktır. bu duruma hazırlıklı bir şekilde giyinirseniz eğer, akşam eve geldiğinizde anne ya da eş tarafından direkt kıyafetler ile birlikte çamaşır makinesi içine atılmayın.
öncelikle motor kaputunu açıyoruz ve fren hidroliği konulan haznenin kapağını açıp kenara koyuyoruz. bu kapağın üstünde soket bulunabilir, kenara koymanız yeterli. soketi çıkarmayın. kapağın üstündeki sembol kesinlikle şu şekilde olmalı:
tüm otomobillerde fren hidrolik kapağının üstünde bu sembol bulunur.
ardından eğer yapabilirseniz ilk olarak sağ arka tekeri çıkarıyoruz. tekeri çıkarma ile uğraşamam derseniz direkt aracın altına yatıyoruz. eğer yapabilirseniz tekerleri çıkarmanızı tavsiye ederim. hem daha rahat çalışacak, hem de güvenlik konusunda endişeniz olmayacak. korkulacak bir durum yok, eli alet tutan herkes bu işi yapabilir. tekerin tam arkasına metal ya da kauçuk bir borunun girdiğini göreceksiniz, o borunun girdiği yerin yanında şöyle bir rekor bulunur:
bazılarında koruyucu kapak bulunur bazılarında olmaz, yeşil olur siyah olur vs. 1 cm'lik parça bu topu topu.
öncelikle bu rekoru bi gevşetip tekrar sıkıyoruz. elimiz alışsın, rekor dönüyor mu falan. dönmüyor ise wd-40 sıkalım ve rekoru açıp kesinlikle hemen kapatalım. çok zorlamayın, kırılırsa hapı yuttunuz demektir. hele ki kırılıp hidrolik boşalmaya başlarsa aracı hareket dahi ettiremezsiniz çünkü frenler boşalır. hele birde bi ucu kırılıp diğer tarafının içeride kaldığı durumlar var ki tam evlere şenlik :) kurtarıcı, tornacı, tamirci vs derken masraf kemiksiz 2 bini geçer, demedi demeyin.
bu noktadan sonra diğer işsiz arkadaş ile sizin eşzamanlı çalışmanız lazım. yoksa bir şeyler yolunda gitmeyecektir. sizin, bu arkadaşa söyleyeceğiniz üç kelime var "pompala, basılı tut ve bırak"
bu arkadaş fren pedalını beş kez arka arkaya pompalayacak (tam yukarıdan aşağıya), siz basılı tut dediğiniz an fren pedalını basılı tutacak ve fren rekorunu bir saniyede kadar gevşetip tekrar sıkacaksınız, sonra pedalı bırakacak. bu işlemi her teker için 5-10 defa yapacaksınız.
şimdi işleme başlarken öncelikle bir pet şişe kapağını, aldığınız hortumun gireceği kadar delelim. pet şişenin içinde kesinlikle su damlası bile olmasın. bu hortum da 30 cm kadar olsun, yeterli. bu hortum ve pet şişe olayını, hidrolik yere dökülüp doğaya zarar vermesin diye hazırlıyoruz.
teknik olarak bir amacı yok yani. unutmadan, hidrolik çevreye zararlı olduğu kadar arabanın boyasına da zararlı. sağa sola pek temas ettirmeyin, boyayı söker atar orada kalırsa bir süre.
öncelikle yıldız anahtarı rekorun dibine geçiriyoruz ve sonrasında hortumu güzelce takıyoruz rekor ucuna.
bu şekilde hazır bekliyoruz ama önce bir konu daha var önemli; fren pedalının altına üç dört cm kalınlığında bir tahta parçası yerleştirin ki fren pedalını dibe kadar basmasın arkadaş. bazı merkezlerde yine hava yapmasına sebep oluyor. bu tahta parçasını sağlamca pedalın tabana temas ettiği yere koyalım.
motoru stop edelim, el frenini bırakalım mümkünse. aracı mutlaka güvenlik adına sabitleyin, örneğin manuel vites ise vitese takın.
eğer hidroliği komple değiştirmek istiyorsanız fren hidrolik haznesinde bulunan hidroliği şırınga ile çekebildiğiniz kadar çekin ve pet şişe içine boşaltın.
boşalan hazneye yeni hidrolik sıvısını ekleyin ağzına kadar. bundan sonra her şey tamam. siz havayı aldıkça rekor üstünden yeni hidrolik çıkıncaya kadar devam etmelisiniz. renginden hemen belli olur. her tekerde yeni hidroliği görmelisiniz.
bir konu daha var; hava almaya ilk olarak sağ arka tekerden başlayıp, sol arka, sağ ön ve sol ön şeklinde gitmelisiniz. sağdan direksiyonu olan arabalar ise; sol arka, sağ arka, sol ön ve sağ ön şeklinde olacak şekilde devam etmeli. fren merkezine en uzaktan en yakına doğru gelmelisiniz. peki fren merkezi nerede? hidrolik koyduğumuz haznenin tam altında.
herşey hazır ise arkadaşa freni pompalamasını söylüyorsunuz ve beş defa tam basıp bırakıp en sonunda tam basılı tutuyor ve hazır diye bağırıyor. siz rekoru çok az gevşetip hemen geri sıkıyorsunuz. hidrolik köpüklü ve kesik kesik çıkmaya başlayacaktır. tam olarak şöyle:
siz rekoru sıktıktan sonra bırak diye bağırıyorsunuz ve arkadaş pedalı bırakıp tekrar pompalama işlemine başlıyor. bu döngü, yeni hidrolik sıvısını pet şişe içinde görene kadar devam ediyor ve en sonunda kesintisiz, köpüksüz, temiz bir hidrolik geldiğinde noktalanıyor. rekoru güzelce sıkıp koruma plastiğini yerine takıyorsunuz. sonrasında diğer tekerlere geçip işleme devam ediyorsunuz. unutmayın, pedala basan arkadaş ara sıra inip eksilen hidroliği tamamlıyor. eğer seviye düşüp merkeze kadar gelirse her şeyi baştan yapmak zorunda kalırsınız :)
- abs'li araçlarda özel bir şey yapmanıza gerek yoktur.
- fren havaları alınmadan önce arabanın birkaç saat stop halde beklemesi işinizi daha da kolaylaştırır.