Doğal menopoz yumurtaların yumurtlama aktivitesinin kaybı sonrası menstruasyonun (adetin) kalıcı olarak kesilmesi halidir. Klinik olarak menopoz, en az 12 aylık kesintisiz adet görmeme ile karakterizedir. Kadının reprodüktif (doğurganlık) yaşam süresi ayrı fazlarda incelenebilir. İlk adet (menarş) görme ile başlayan dönem, doğurganlık yılları, perimenopozal dönem ve postmenopozal dönem menopozun başlaması ile sona erer, böylelikle kadının doğurganlığı da sonlanmış olur. Yumurtalık fonksiyonlarının en stabil ve etkin dönemi 25-34 yaşlarda görülmektedir. 20 yaş öncesi ve 40 yaş sonrası yumurtlamada (ovulasyonda) değişkenliklerin en yoğun olduğu yıllardır.
Erken perimenopozal dönem giderek azalan yumurtalık fonksiyonu, anovulatuar siklus sıklığında artış, düzensiz adet uzunlukları, dalgalanan hormon seviyeleri ve genel olarak artan FSH ve LH seviyeleri ile karakterizedir. Bunun nedeni yumurtaların içindeki follikül kistlerinin sayısındaki azalmadır. Erken perimenopozal dönem değişken olmakla birlikte sıcak basmaları, adet öncesi ruhsal denge bozuklukları, memelerde hassasiyet ve adet düzeninde değişiklikler olarak sayılabilir.
Menopoz sürecini perimenopozal dönem, yumurtalık fonksiyonlarının azalması ile karakterize, menopoz semptomlarının başlangıcı ile adetten kesildikten sonraki bir yıllık süreç ve postmenopozal dönem, menopoz (en son adet) sonrası dönem olarak tanımlayabiliriz. Ortalama menopoz yaşı 51'dir.Türkiye yaş ortalaması 47-48'dir. Ortalama menopoza geçiş süresi ise 3-5 yıldır.
%90 kadında bu süreç geçerli iken %10'unda ise 10 yıla kadar uzayabilir.
Kadının ortalama yaşam süresini 80 yıl olarak kabul edersek, bununla uyumlu olarak bir kadın hayatının yaklaşık yarısını postmenopozal dönemde geçirmektedir.
Menopoz Öncesi Dönemdeki Hormonal Değişiklikler
Yumurtalıklardaki folliküller hipofiz bezinden salgılanan gonadotropinlere (FSH/LH) 40 yaş civarı direnç göstermeye başlar, FSH ve LH artar, aynı zamanda yumurtalıklar daha az östrodiol salgılamaya başlar. Over aktivitesi düzensizleşir, adetler anovulatuar (yumurtlama olmadan) olmaya başlar, adetler düzensizleşir, rahim içi zarının (endometrium) desteklenmesi zayıflar, sonunda adetler kesilir.
Doğal menopoz, beklenilen zamanda menopoza girme durumudur.
İndüklenmiş menopoz, yumurtalıkların doğal menopoz başlangıcı öncesi cerrahi müdahale ile uzaklaştırılarak adetten kesilmeye sebebiyet vermektir (menopoz öncesi ameliyat ile yumurtalıkların alınması hali).
Prematür menopoz ise 40 yaş altında adetten kesilme anlamına gelir. %1 kadında izlenir.