i
T.C.
ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ (DİNLER TARİHİ) ANABİLİM DALI
KIRGIZİSTAN'DA YEHOVA ŞAHİTLERİ
Yüksek Lisans Tezi
Maisalbek TAGAEV
Ankara—2014
ii
T.C.
ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ (DİNLER TARİHİ) ANABİLİM DALI
KIRGIZİSTAN'DA YEHOVA ŞAHİTLERİ
Yüksek Lisans Tezi
Maisalbek TAGAEV
Tez Danışmanı Prof. Dr. Durmuş ARIK
Ankara—2014
iii
T.C.
ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ (DİNLER TARİHİ) ANABİLİM DALI
KIRGIZİSTAN'DA YEHOVA ŞAHİTLERİ
Yüksek Lisans Tezi
Tez Danışmanı:
Tez Jürisi Üyeleri
Adı ve Soyadı İmzası
... ...
... ...
... ...
... ...
... ...
Tez Sınav Tarihi:...
iv
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜNE
Bu belge ile, bu tezdeki bütün bilgilerin akademik kurallara ve etik davranış ilkelerine uygun olarak toplanıp sunulduğunu beyan ederim. Bu kural ve ilkelerin gereği olarak, çalışmada bana ait olmayan tüm veri, düşünce ve sonuçları andığımı ve kaynağı gösterdiğimi ayrıca beyan ederim. (.../.../2014)
Tezi Hazırlayan Öğrencinin Adı ve Soyadı
...
İmzası
...
v
İÇİNDEKİLER
İçindekiler...v
Kısaltmalar...vıı Önsöz...vııı GİRİŞ a) Konunun Önemi ve Amacı...1
b) Konunun Kapsamı, Metot ve Kaynakları...2
c) Yeni Dini Hareketlere Genel Bir Bakış...5
I-BÖLÜM YEHOVA ŞAHİTLERİNE GENEL BİR BAKIŞ 1. Yehova Şahitleri...9
1.1. Kelime Olarak Yehova Şahitleri...9
1.2. Kavram Olarak Yehova Şahitleri...10
2. Yehova Şahitlerinin Oluşumu ve Gelişim Süreci...14
2.1. Charles Taze Russell...15
2.2. Joseph Franklin Rutherford...20
2.3. Nathan Homer Knorr...26
2.4. Frederick William Franz...31
2.5.Milton George Henschel...33
2.6. Don Alden Adams...35
3. Yehova Şahitlerinin Teşkilatlanması...35
4. Senkretist Bir "Din" Olarak Yehova Şahitleri...41
4.1. Yehova Şahitlerinin Yahudilikle İlişkisi...41
4.2. Yehova Şahitlerinin Hıristiyanlıkla İlişkisi...44
5. Yehova Şahitlerinin Öğretileri...50
5.1. Yehova Şahitlerinin Tanrı Anlayışı...51
5.2. Yehova Şahitlerinin İsa Mesih Anlayışı...53
5.3. Russell'in Peygamberlikle İlgili Hesaplarının Şeması...55
5.4. Yehova Şahitlerinin Kutsal Kitap Anlayışı...57
5.5. 1914 yılının İnsanoğlunun Hayatındaki Yeri...60
5.6. Armagedon Savaşı...61
5.7. Yehova Şahitlerinin Diğer İnançları...63
6. Yehova Şahitlerinin Dünyanın Çeşitli Bölgelerindeki Faaliyetleri...66
vi
II-BÖLÜM
KIRGIZİSTAN'DA YEHOVA ŞAHİTLERİ VE FAALİYETLERİ
1. Kırgızistan'da Dinler ve Bazı Dini Hareketler...75
2. Bağımsızlık Öncesi SSCB'de Yehova Şahitleri...89
3. SSCB sonrası Yehova Şahitlerinin Kırgızistan'da Orta Asya'da Gelişimi...94
4. Yehova Şahitlerinin Kırgızistan'da Örgütlenişi...104
5. Yehova Şahitlerinin Faaliyetleri...110
5.1. Gezi Faaliyetleri...111
5.2. Yayın Faaliyetleri...113
5.3. Psikolojik Yöntemler...114
5.4. Toplantı Faaliyetleri...118
5.5. Okul ve Kurs Faaliyetleri...123
6. Yehova Şahitlerinin Kırgızistan'daki Yayınları...125
6.1. Gözcü Kulesi Dergisi (The Watch Tower)...126
6.2. Uyanın! Dergisi (Awake!)...128
7. Kırgızistan'da Yehova Şahitlerinin Etkileri...131
8. Yehova Şahitlerinin Kırgızistan'daki Yönetimi...137
8.1. Yönetim Kurulu (Cetekçi Keneşi)...138
8.2. Heyet Temsilcisi (Zonalık Közömölçü)...140
8.3. Ülke Heyeti (Filialdın Komiteti)...140
8.4. Bölge Gözetmeni (Oblusttuk Közömölçü)...141
8.5. Çevre Gözetmeni (Rayonduk Közömölçü)...142
8.6. Şehir Gözetmeni (Şaar Közömölçüsü)...143
9. Yehova Şahitlerinin Faaliyetlerine Karşı Alınması Gereken Önlemler...144
SONUÇ...149
KAYNAKÇA...152
ÖZET...159
ABSTRACT...160
vii
KISALTMALAR
AÜİFD : Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi BDT : Bağımsız Devletler Topluluğu
Bkz. : Bakınız
CD : Compact Disc (Yoğun Disk) c. : Cilt
Çev. : Çeviren
DİB : Diyanet İşleri Başkanlığı DİK : Din İşleri Komisyonu
DVD : Digital Versatile Disc (Çok Amaçlı Sayısal Disk) Ed. : Editör
KGB : Komitet Gosudarstvennoy Bezopasnosti (Devlet Güvenlik Komitesi) KRM : Kırgız Respublikasının Mıyzamı (Kırgız Cumhuriyeti Anayasası) MS : Milattan Sonra
MÖ : Milattan Önce
SSCB : Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği s. : Sayfa
Ter. : Tercüme vb. : ve benzeri
Yay. : Yayınları/Yayınevi/Yayıncılık
viii
ÖNSÖZ
İnançları için otorite olarak sadece Kutsal Kitap'ı kabul eden Yehova Şahitleri, İsa Mesih'in ilk yüzyıldaki takipçilerini örnek alarak, onun asıl mesajını, yani Tanrı'nın Gökteki Krallığı'nın iyi haberini, dünyanın her yerinde insanlara götürerek, faaliyetlerini 230'dan fazla ülkede yürütmektedir. 2013 yılında dünya çapındaki misyonerlerinin sayısının yedi milyondan fazla olduğunu iddia eden Yehova Şahitleri, insanlık için tek çarenin Tanrı'nın Krallığı olduğunu vurgulayarak, "İyi Haberi" dünyanın dört bir yanında bütün milletlere duyurmaya çalışmakta ve bunun için ellerinden geleni yapmaktadırlar.
Sovyetler Birliğinin 1991'li yıllarda dağılmasıyla bağımsızlığını ilan eden Kırgızistan Cumhuriyeti, Yehova Şahitleri teşkilatının misyonerlik faaliyetlerine bir uygun alan olmaktan kurtulamamıştır. Dindarlık düzeyi bakımından Özbekistan ve Tacikistan'dan sonra sayılan Kırgızistan'da, kısa zaman içinde Yehova Şahitleri büyük bir gelişme göstermiştir. Ülkedeki ortamın zaaflarından, yasa boşluklardan, vatandaşların dini bilgi eksikliğinden ve manevi eğitimin açıklarından faydalanan Yehova Şahitleri, Krallık Salonlarının sayısını 40'a yükseltmiştir. Teşkilatın bu kadar hızlı gelişmesinde, büyük oranda devletin de tutumu etkili olmuştur. Kırgızistan'ın bölgede en hızlı demokratikleşen ülkelerden biri olma iddiası ve çabası, ülkeyi şahitlerin faaliyetleriyle birlikte diğer dini akımlara karşı adeta savunmasız bırakmıştır. Onlar İsa Mesih'i topluca olarak örnek alarak, Kırgızistan'ın neresinde yaşadıklarına bakmaksızın inançlarının gereklerini yerine getirmede, ellerinden gelen çabayı göstermektedir. Bu yüksek lisans tezinde Yehova Şahitlerinin dünyadaki faaliyetlerini ve Kırgızistan'daki örgütlenişini, gelişimini, faaliyetlerinin etkilerini incelemeye çalışacağız.
Tezin hazırlanmasına bilgisi, tecrübesi ve engin hoşgörüsüyle destek veren değerli hocam Prof. Dr. Durmuş ARIK'a, desteği nedeniyle değerli arkadaşım Burak ÇELİK'e teşekkürü bir borç bilirim.
Maysalbek TAGAEV
Ankara 2014
GİRİŞ
a) Konunun Önemi ve Amacı
Yehova Şahitleri teşkilatı Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkmıştır. Ancak kendileri ne Amerika kökenli bir din ne de Hıristiyanlığın bir tarikatı olduklarını kabul etmektedir. Onlar, Tanrı'nın Gökteki Krallığı hakkındaki iyi haberi duyurmakla Hz.
İsa'nın başlattığı işi devam ettirdiklerini ve bunun için ellerinden geleni yaparak dünyanın dört bir yanında şahitlikte bulunduklarını iddia etmektedirler. Üstelik tüm inançlarının yalnızca Kutsal Kitap'a dayandığını vurgulayarak, bu dünyadaki herhangi bir milletin siyasi, ekonomik ya da sosyal sistemlerini değil, Tanrı'nın Krallığını savunmakta- dırlar. Kuşkusuz en çok vurguladıkları konulardan biri, insanlığın huzuru ve kurtuluşu için tek çarenin Tanrı'nın Krallığı olduğu ve Tarı'nın çok yakında tüm insanları yönetimleriyle birlikte yok edeceğidir.
Günümüz Yehova Şahitleri incelendiğinde kendi kaynaklarındaki bilgilere göre, Kırgızistan da dahil olmak üzere 230'dan fazla ülkede yaklaşık yedi milyondan fazla misyonerinin faaliyet gösterdiği belirtilmektedir. Teşkilatın, Yehova'nın Gökteki Krallığını duyuran Watchtower dergisinin her sayısı ortalama 214 dilde 45.944.000 adet, Awake! dergisi ise, her sayısının ortalama tirajı 99 dilde 44.748.000 adet olmak üzere her ay yayınlanmaktadır. Nitekim Brooklyn'deki Yönetim Kurulu tarafından hazırlanıp dünyanın çeşitli bürolarındaki matbaalarında basılan dergi, kitap, kitapçık ve broşürlerin tamamı gönüllü bağışların desteğiyle hazırlanmakta ve Kırgızistan başta olmak üzere dünyanın dört bir yanında ücretsiz dağıtılmaktadır.
Yehova Şahitleri 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Kırgızistan'a gönderdiği misyonerlerin yoğun çalışmaları neticesinde, Krallık Salonlarının sayısını 40'a yükselterek büyük bir başarı elde etmişlerdir. Özellikle 2010 yılında Kırgızistan'ın güney bölgelerinde gerçekleşen Kırgızlar ve Özbekler arasındaki etnik çatışma sonucunda meydana gelen sıkıntılardan yararlanarak, yardıma muhtaç insanların arasında bedava yiyecek gıda dağıtarak, bir çok taraftar edinmiştir. Üstelik Ocak 2009'da yürürlüğe giren yeni anayasaya göre ev ev gezerek dini propaganda yapma faaliyetinin yasaklanmasına
2
ve devlet yetkililerin tüm uyarılarına rağmen, Yehova Şahitleri hem insanlar arasında hem de evden eve Tanrı'nın sözünü öğretmekten geri durmamıştır. Yine bir çok elemanının Brooklyn'deki Watchtower Gilead Kutsal Kitap Okulu ve Vaizlik İbadeti programı gibi kısa süreli eğitim kurslarında eğitim görmelerini sağlamışlardır.
Kırgızistan SSCB'nin dağılmasından sonra diğer Türk Cumhuriyetleri gibi bazı yabancı dini hareketlerin faaliyet gösterdiği coğrafyalardan biri olmuştur. İşte Yehova Şahitleri de bu yabancı yeni dini hareketlerden biridir. Kırgızistan'da toplumun bu tür hareketlere karşı tutumunun ve geleneksel din anlayışları üzerindeki etkisinin bilinmesi önemlidir. Özellikle Yehova Şahitleri gibi dini hareketlerin halk arasındaki etkisi, Kırgız halkının sosyal ayrışma ve kaynaşmasında bu tür dini hareketlerin rolünün belirlenmesi açısından "Kırgızistan'daki Yehova Şahitleri" konulu bir araştırmayı Yüksek Lisans tezi olarak çalışmanın önemli olduğu düşünülmüştür. Belirtilen tez konusu hem Orta Asya hem de Kırgızistan'da geleneksel olarak yaygın olan İslam'ın yanında yeni dini hareketlerin etkisini belirlemek açısından ayrıca önem arz etmektedir. Bu bağlamda tezin amacı; Yehova Şahitleri teşkilatının ortaya çıkışı, örgütlenişi, öğretileri (inanç sistemleri, ibadet uygulamaları, Mesih ve Kutsal Kitap anlayışı vb.) ve çeşitli coğrafyalardaki etkilerini tespit ederek, onların Kırgızistan'daki yapılanması, gelişimi ve faaliyetlerinde kullandıkları metotları ve etkilerini incelemek, deskriptif bir şekilde ortaya koymaktır.
b) Konunun Kapsamı, Metot ve Kaynakları
Tez; giriş, iki bölüm ve sonuç olmak üzere tasarlanmıştır. Yehova Şahitlerinin konuyla ilgili temel kaynakları ve başvuru eserleri araştırılarak, deskriptif ve karşılaştırmalı bir metotla tez metin oluşturulmaya çalışılmıştır. Konu içeriğinin oldukça geniş ve kapsamlı olması nedeniyle tez konusu kısaca ara başlıklarla Yehova Şahitleri hakkında temel bilgilerle ve bu grubun Kırgızistan'daki faaliyetleri ile sınırlandırılmıştır.
Günümüzdeki bazı senkretist dini hareketlerde, Yehova Şahitleri teşkilatı ile ilgili bilgilerin konunun anlaşılabilirliğine katkı sağlayacağı düşüncesiyle, giriş bölümünde farklı coğrafyalardaki bazı yeni dini hareketlerin Şahitlerle ilgili yaklaşım ve tutumuna yer vermek uygun görülmüştür.
3
Tezin giriş kısmında; 20. yüzyıldan itibaren dünyanın çeşitli coğrafyalarında ortaya çıkan bazı yeni dini hareketler göz önünde bulundurulararak, onların ortaya çıkış sebepleri ve onları normal dinlerden ayıran özellikler ele alınmıştır.
Birinci bölümde: Yehova Şahitleri teşkilatın diğer yeni dini hareketlerden ayıran özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bölümde, Yehova Şahitlerinin oluşumu ve örgütlenişi tespit edilmiş, teşkilatın gelişim sürecinde önemli roller üstlenen şahıslar ve öğretileri incelenmiş, özellikle onların müstakil bir "din" olup olmadığı ve dünyadaki faaliyetleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bölüm sonunda Yehova Şahitlerinin, Yahudilik ve Hıristiyanlıkla ilişkisi ve dünya çapındaki misyonerlik faaliyetleri ele alınmıştır.
İkinci bölümde ise: günümüz Kırgızistan'ında dinler ve bazı senkretist dini hareketlerin etlikleri ile birlikte, Yehova Şahitlerinin bağımsızlık öncesi SSCB'deki durumu ve bağımsızlık sonrası Kırgızistan topraklarında ortaya çıkışı, örgütlenişi ve faaliyetlerinde kullandıkları metotlara yer verilmiştir. Bu bölümde Yehova Şahitlerinin Kırgızistan'daki şubelerindeki yönetim silsilesi, basın—yayın faaliyetleri, etkileri tespit edilmeye ve analizler yapılmaya çalışılmıştır. Bölüm sonunda onların faaliyetlerine karşı alınması gereken bazı önlemler maddeler halinde sıralanmıştır.
Sonuç kısmında: günümüzde Yehova Şahitlerini Hıristiyanlıktan ve diğer dinlerden ayıran başlıca özellikleri vurgulanmıştır. Ayrıca, onların günümüzde Kırgızistan başta olmak üzere bölgedeki misyonerlik faaliyetlerine özetle yer verilerek bir değerlendirme yapılmış ve sonuçlara değinilmiştir.
Öncelikle, Yehova Şahitlerinin 1970'lerde tercüme edilip tamamlanan Kutsal Kitap—Yeni Dünya Çevirisi (New World Translation of the Holy Scriptures) esas alınarak çalışma yapılmıştır. Bunun yanı sıra Yahudilerin ve Hıristiyanların benimsediği Kutsal Kitap'lar kullanılmıştır. Dolayısıyla, Yehova Şahitlerinin Kutsal Kitap'a dayalı temel öğretileri, özellikleri ve onların iddia ettikleri İsa'nın zuhuru olayı ile ilgili cümleler tespit edilmiştir. Üstelik İsa Mesih'in yönetimindeki Tanrı'nın Göksel Krallığının 1914'te kurulduğu, belirlenen tarihlerdeki Armagedon Savaşı ve 144.000 kutsanmış sınıfın göğe gidip İsa Mesih'le saltanat sürdüğü gibi bir takım iddialarla ilgili, Kutsal Kitap'ta ifadesi geçen cümleleri yorumlamak için Yehova Şahitlerinin kendi yayınlarına başvurulmuştur.
4
Ayrıca, teşkilatın Brooklyn'deki Yönetim Kurulu tarafından yayımlanan literatür taranarak, tespit edilen kaynaklardan elde edilen bilgiler, dinler tarihinin hem deskriptif hem de karşılaştırma metodu çerçevesinde bir metin haline getirilmiştir.
Günümüz insanı için önemli bir bilgi kaynağı olan internet ağı üzerinden de konuyla ilgili kaynak taraması yapılarak, özellikle teşkilatın resmi web sitesi (http://www.jw.org/ky/) ve Watchtower Online Kütüphanesi'nden (http://wol.jw.org/
ky/wol/) bir çok kaynak elde edilmiştir.
Tezin hazırlanmasında ilk olarak Yehova Şahitleri teşkilatının Brooklyn'deki (New York) Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania adı altındaki merkez bürosu tarafından hazırlanan edebiyat kullanılmıştır. Bunun yanı sıra, teşkilatın her ay yayımlanan Watchtower ve Awake! dergilerinin Kırgızca versiyonlarından yararlanılmıştır. Bu bağlamda İngilizce aslından Kırgızcaya tercüme edilen Yehova Şahitleriyle ilgili yararlanılan müstakil eserlerden başlıcalar şunlardırı: Iyık Cazma İncil (Kutsal Yazı İncil), Iyık Kitep Canı Düynö Kotormosu (New World Translation of the Holy Scriptures), Iyık Kitep Çınında Emnege Okutat? (Kutsal Kitap Aslında Ne Öğretiyor?), Uluu Okutuuçudan Üyrön (Büyük Öğretmeni İyi Dinle), Iyık Kitepte Kanday Kabar Kamtılgan? (Kutsal Kitap Bize ne Anlatır?), Kudaydın Padışaçılıgı Cönündö Kıldat Kübölöndüröbüz (Tanrı'nın Krallığına Tam Anlamıyla Tanıklık Edin) adlı eserler bunlardan bazılarıdır.
Ayrıca, tezin hazırlanmasında bazı bilim adamlarının bir çok müstakil eserinden yararlanılmıştır. Bu eserlerden bazıları şunlardır; Hikmet Tanyu'nun Yehova Şahitleri (Ankara— tarihsiz) adlı eseri, Günay Tümer'in Yeni Dokümanlar Işığında Yehova Şahitleri (İstanbul—1987) adlı eseri, Türkiye Ermeni Patrikhanesinin teklif ve himayesiyle özel heyet tarafından hazırlanmış Gerçeği Bilelim, Yehova'nın Şahitlerine Nasıl Cevap Vermeliyiz? (İstanbul—tarihsiz) kitabı ve Sarkis Paşaoğlunun Tarih ve Kutsal Kitap Işığında Yehova Şahitleri, İddiaları ve Yanılgıları (İstanbul—1998) adlı eseri, Şinasi Gündüz editörlüğünde hazırlanmış Yaşayan Dünya Dinleri (Ankara—2010) kitabı, Nikolay Vasileviç Porublev'in Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, (Tarih ve Kutsal Kitabın Öğretilerinin Işığında Yehova Şahitleri Teşkilatı) adlı eseri,
5
Alexander Leonidovich Dvorkin'in Obşestvo Storojevoy Başni Svideteli İegovı (Gözcü Kulesi Teşkilatının Yehova Şahitleri) (Moskova—tarihsiz) adlı eserleridir.
Ayrıca bu tezin de Yehova Şahitleri teşkilatının Bişkek'teki merkez bürosunda yaptığım araştırmalar sonucunda, elde ettiğim bilgiler esas alınarak çeşitli tespitler ve analizlere yer verilmiştir.
c) Yeni Dini Hareketlere Genel Bir Bakış
Yeni dini hareketler denildiğinde, akla genellikle 20. yüzyıl itibariyle ortaya çıkan dinî cereyanlar gelmektedir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de Hinduizm, Budizm, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam gibi çeşitli dinlerin temeline dayanan bir çok dini hareket mevcuttur. Bunların bazıları sadece bir dinin temeli üzerine dayanmakla sınırlı kalmayıp, diğer bazı din ve kültürlerden de yararlanarak, beğendikleri bazı inançları alarak, onları uzlaştırarak Yeni Dini Hareketler ortaya koymaya çalışmaktadır.1 Bu hareketler her zaman kendilerinin, Tanrı'nın yegane seçilmiş topluluğu olduklarını iddia etmektedir. Yani, nihai kurtuluşun sadece kendi inançlarında olduğuna inanmaktadır.
Dolayısıyla herhangi bir dini hareketin taraftarı, daima kendi inançlarını ön plana almakta ve hayatını buna göre düzenlemektedir.
Günümüzde, dünyanın çeşitli bölgelerinde varlığını sürdüren yeni dini hareketlerin büyük çoğunluğu, Hıristiyan Batı ve Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkmıştır. Kuzey Amerika Protestan Hıristiyan mezheplerinin en rahat faaliyet gösterdiği bölgedir ve orası günümüzde adeta bir dinler coğrafyası haline dönüşmüştür. ABD ve Batı'nın haricinde, Uzakdoğu ve Hindistan gibi ülkelerde de 20. yüzyılda bir çok yeni dini grup ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda günümüzde faaliyetlerini sürdüren başlıca yeni dini hareketler şunlardır; Ananda Marga, Brahma Kumaris, Divine Ligth Mission, Hare Krishna, Moonizm, Mormonlar, New Age, Rainees, Sai Baba, Scinteoloji, Soka Gokkai, Subud, The Family, Transendantal Metitasyon, Adventistler, Yehova Şahitleri, Tapınak Şövalyeleri, International Church of Christ, Sahaja Yoga vb.2
1 A. Küçük—G.Tümer—M. A. Küçük, Dinler Tarihi, Berikan Yay., Ankara 2011, s.489
2 Ali Rafet Özkan, Kıyamet Tarikatları, IQ Kültür Sanat Yay., İstanbul 2006, s.20-21
6
Yeni dini hareketler, genellikle dini protesto hareketleridir ve üyeleri kendilerini, dinsel inançları, uygulamaları ve kurumlarıyla çoğu zaman da hayatlarının başka alanlarındaki farklılıklarla, diğer insanlardan ayırırlar. Resmi dini liderlerin, genellikle seküler devletin otoritesine karşı çıkarlar.3 Dolayısıyla bu yeni dini hareketler, sadece nihai kurtuluşu amaçlamamaktadır. Bunun yanı sıra onlardan siyasi ve dünyevi faydalar da güdülmektedir. Bu akımlara bağlılık iradidir, bunun yanında bireyler inandıklarını ispat etmek veya liyâkat testinde başarılı olmak şartıyla bu hareketlere kabul edilirler.
Yeni dini hareketlerin tümünün ortak noktası, kurtarıcı fikri üzerine düşüncelerini bina etmeleri ve insanların ortak kurtuluşunu mesajlarının odak noktası yapmalarıdır. Bu çerçevede, dini akımlar tarihte bazen toplumsal hoşnutsuzlukları ve eğilimleri oldukça netleştiren, toplumsal yapıdaki çöküş anlarını gözeten, bazen de sosyal bütünleşmeyi haber veren hatta geliştiren katalizörler olarak işlev görmüşlerdir.
20. yüzyılda ortaya çıkan yeni dini hareketlerde, sosyal davranış ve kontrol biçimleri de açıkça belirlenmiştir. Devamlılık arz eden sosyal kurumlar olarak dini hareketler, gençlerin sosyalleşme mekanizmalarını ve sosyal değişimin süreçlerini sergiler. Avrupa'da "Yeni Dini Hareketler" kavramı ilk olarak 1970'li yıllardan itibaren kullanılmaya başlamıştır. Asya'da ortaya çıkarak yayılan ve dünya görüşlerinden dolayı bu akımlardan bazıları, Hıristiyan kiliseleri tarafından bazen "Gençlik Tarikatı" şeklinde de tanımlanmıştır. "Gençlik Dinleri" olarak da tanılan bu hareketler genellikle, lise ya da üniversite öğrencilerinden 15 ila 25 arasındakileri hedef almaktadır. New Age, Satanizm, Scientoloji, Moonculuk ve Uzakdoğu menşeli Hare Krişna, Ananda Marga, Transandantal Meditasyon, Divine Light Mission, Brahma Kumaris ve Osho hareketi bunlardan bazlarıdır.4
Gerek Uzakdoğu'da gerekse Batı'da ortaya çıkan yeni dini hareketler, çoğu kez kendilerini geleneksel dinlerden ayırdıkları için, kökenlerindeki ana dinlerin bir mezhebi ya da tarikatı olarak anılmak istemezler. Nitekim bu hareketler, "sekte" kelimesinin çağrıştırdığı olumsuzlukları önlemek ve daha rahat faaliyet yürütebilmek için kendilerinin "sekte" değil, bilakis "yeni bir din" olduklarını vurgularlar. Çünkü, "sekte"
3 Bryan Wilson, Dini Mezhepler, Çev. Ali İhsan Yitik ve A. Bülent Ünal, İz Yay., s.13
4 Özkan, Kıyamet Tarikatları, s.15
7
kelimesi felsefi bir okul, parti veya belirli bir düşünce ve davranış öğretisi anlamına gelmektedir.5 Yeni dini hareketlere, ilk ortaya çıktığı yıllarda az ilgi gösterilse de, 20.
yüzyılın sonlarına doğru bu hareketlerin yıldızı parlamış ve adeta bilim çevrelerinin ilgi odağı olmuştur. Bu grupların ana dinlerden kopuşu ve bu bölünmelerin dinamikleri, yeni hareketlerin gelişmesinin ekonomik temelleri, uluslararası boyutları, yaşı küçük gençlerin cemaat üyelikleri ve sosyal ilişkilerin cinsiyete bağlı karakteri büyük bir ilgi kazanmıştır.
Yeni dini hareketlerin ortaya çıkışında çeşitli sebeplerden söz etmek mümkündür. Bu sebepler arasında: sekülerleşme, sübjektivizm, herhangi bir dine karşı kayıtsızlık, bireycilik, hazcılık, küreselleşme, çoğulculuk ve son yıllarda her alanda gerçekleşen hızlı değişim sayılabilir. Dinlerin ve bazı yeni dini hareketlerin yayılmasında, propagandasında ve kendine taraftar kazanmasında özellikle iki kavram dikkat çekmektedir. Bu kavramlar misyonerlik ve prozelitizm'dir.
Misyoner kavramı terim olarak, resmi Kilise teşkilatı ya da herhangi bir Hıristiyan cemaat tarafından Hıristiyan mesajını ve dinini yaymak amacıyla özel olarak yetiştirilen ve bu çerçevede, özellikle Hıristiyanlık dışı toplumlarda görevlendirilen kişi anlamına gelmektedir.6 Bu çerçevede misyonerlik, evrensel dinler ve özellikle Hıristiyanlık bağlamında dinin yayılması amacıyla yapılan sistematik faaliyetleri de kapsamaktadır. 7 Böylesi kişilerin oluşturduğu harekete ise misyonerlik adı verilmektedir.
Prozelitizm terimi, insani yoksunluklardan faydalanılması suretiyle kişinin inancını istismar ederek bir başka inancı empoze etmek, yani kaba tabirle dini satın almak anlamını ifade etmektedir. Başka bir deyimle dini yayma, genişletme, yeni arkadaşlar edinme amacıyla abartılı şekilde çaba göstererek, yalnızca sıkı sıkıya bağlı olunan dini yüceltip, diğer tüm görüşleri saldırgan şekilde reddetmeyi de içermektedir.
5 Özkan, Kıyamet Tarikatları, s.14
6 Mahmut Aydın, Misyonerlik, Kaknüs Yay., İstanbul 2002, s.13
7 Şinasi Gündüz, Misyonerlik, TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt: 30, 2005, s.199
8
Kavramların içerdiği anlam ve yöntemler göz önünde bulundurulduğunda, Kırgızistan'da faaliyet yürüten ve bu kavramlarla faaliyetleri nitelendiren bir çok yabancı dini grup arasında Yehova Şahitlerini de saymak mümkündür.
Sonuç olarak yeni dini hareketlerin, günümüzdeki faaliyetleri incelendiğinde sadece dini boyutlu değil, bilakis siyasi yönü olduğu da söylenebilir. Bu akımlar taraftar kazanmak için ellerinden geleni yapmaktadır. Özellikle, insanların hayatında karşılaştıkları her türlü sıkıntıları gidermek için, çeşitli çareleri aramaktadır. Bunun için Savaşlar ve sıkıntılar sona erecek mi?, Gerçek mutluluğu nasıl bulabilirim?, İnsanlar niçin ölüyor ve ölümden sonra hayat nedir?, Ölünce bize ne oluyor? gibi sorularla normal insani arayışların ve soruların cevaplarını bulduğunu iddia ederek insanları etkilemeye çalışmaktadırlar. Yeni dini hareketler arasında Yahudilik ve Hıristiyanlıkla da ilgisi olan Yehova Şahitleri ortaya çıkışı, öğretileri, dünya görüşü ve özellikle de kullandıkları sloganları ve yürüttükleri faaliyetleri dikkat çekmektedir.
9
I-BÖLÜM
YEHOVA ŞAHİTLERİNE GENEL BİR BAKIŞ 1. Yehova Şahitleri
1.1. Kelime Olarak Yehova Şahitleri
"Yahve" İbranice bir kelime olup "YHVH" kelimesinin okunuşudur. Tevrat'ta Tanrıyı ifade etmek için Yahve,8 Elohim,9 Ha-Şem, Adonay,10 Rab11 gibi kelimeler kullanılmıştır. Bilindiği gibi Arapça ve İbranice kardeş Samî dillerdir. Bazı araştırmacılar tarafından kuvvetli bir ihtimalle yukarıda zikredilen İbranice "Elohim" kelimesinin Arapçadaki "Allahumme", "Yahve" kelimesinin ise "Ya Huve" manalarını ifade ettiği ileri sürülmüştür.12 Yehova Şahitleri teşkilatı tarafından kullanılan "Yehova" telaffuzu, Kutsal Kitabın asıl İbranice metninde hiç bir zaman Yehova olarak değil, dört ünsüz harften oluşan YHWH olarak kayıtlıdır. İsrail halkı bu dört sessiz harfi hiç bir zaman;
zamanımızın Yehova Şahitleri gibi "Yehova" olarak telaffuz etmemiştir. Çünkü, Yahudiler Hz. İsa'dan yaklaşık 400 sene öncesinden Çıkış 20:7'deki13 buyruktan hareket ederek, bu Tanrısal isim YHWH'i her gördüklerinde, bunu Adonay veya Elohim olarak söylemişlerdir.14
Yukarıda zikredilen "Yahve" ve "YHWH" kelimesi, Eski Ahit yazarları tarafından Yahudilerin kendi milli Tanrı'sını ifade etmek için kullanılmıştır.15 Fakat, bu kelime nasıl telaffuz edildiği kesin olarak bilinmemektedir. Aslında dindar Yahudilerin çoğu Tanrı'nın
8 Bkz. Çıkış 3:15, 33:19; Gleason Archer'a göre; "Benim Yahve olduğumu bil" (ya da Yahve'nin adını bilmek) ifadesi, Eski Ahit'te en azından 26 kez geçer ve her bir örnekte aslında Tanrı'nın Yahve olduğunu deneyim etmekle öğrenmek anlamına gelmektedir.
9 Bkz. Çıkış 20:3, 4:16; Eski Ahit’te bu kelime Tanrı için 200 defadan fazla kullanılmaktadır.
10 Bkz. Hezekiel 20:39, 39:25; Malaki 1:11, 1:14, 2:2
11 Bkz. Yaratılış 15:6-7
12 "Yahve ismi hakkında bilgi verir misiniz? Türetilebiliyor mu? Başka dillerde karşılığı olabiliyor mu?", http://www.sorularlaislamiyet.com/article/26.20.2014
13 "Tanrın Yehova'nın adını boş yere ağza almayacaksın, çünkü Yehova, adını boş yere ağza alanı cezasız bırakmaz".
14 Sarkis Paşaoğlu, Tarih ve Kutsal Kitap Işığında "Yehova Şahitleri" İddiaları ve Yanılgıları, Lütuf Yay., İstanbul 1998, s.157
15 Cemaleddin Şarkavi, Yehova'nın Ahit Sandığı, Ocak Yayın., İstanbul 2012, s.14
10
ismi çok kutsal sayıldığından, İbranice yazıldığı gibi telaffuz etmemektedir. Dolayısıyla Yahudiler Tanah'ı suiistimal etmemek için bu kelimeyi Adonay, Rab ve Elohim kelimeleriyle anmaya çalışmaktadır. Neticede Yehova Şahitleri teşkilatı tarafından
"Yahve" kelimesi "Yehova" olarak kullanılmıştır.16 Çünkü, Yahudilerin temel öğretilerini içeren On Emrin içinde; "Rabbın adını boş yere ağzına almayacaksın" buyruğu bulunmaktadır.17 Söz konusu "Yehova" ismi, Tevrat'ın İşaya bölümünde şöyle geçmektedir: "Şahitlerim sizlersiniz diyor Yehova, seçtiğim kullar sizsiniz. Öyle ki beni tanıyıp bana güvenesiniz, Benim Yehova olduğumu anlayasınız. Benden önce bir Tanrı olmadı, Benden sonra da olmayacaktır".18 Sırası gelmişken şunu da belirtmek gerekir;
Tanrısal isim ne "YHWH" olarak, ne de "Yehova" olarak Yeni Ahit'in hiç bir yerinde bulunmamaktadır.
Teşkilatın İslam coğrafyasında yayımlanan bazı literatüründe "Yehova" isminin yerine "Allah'u Teala" veya "Tenir" (Tanrı) kelimeleri de sık sık kullanılmaktadır.19 Örneğin, teşkilatın Kırgızlara yönelik yayımladığı "Kudayga İşengender Baktıluu"
(Tanrı'ya İnananlar Mutlu) isimli dergide şu bilgilere yer verilmektedir; Allah'u Teala farklı isimlerle anılabilir, fakat sadece tek bir ismi vardır ki, o da Yehova'dır.20 Yine, teşkilatın Kutsal Kitap başta olmak üzere bir çok edebiyatında "Yehova" adının yerine veya bu adın yanında kırgızcadaki "Tenir" (Tanrı) kelimesinin kullanılması dikkat çekmektedir.21
2.2. Kavram Olarak Yehova Şahitleri
Yehova Şahitleri teşkilatının ilk yıllardaki faaliyetlerinin temel amacı, öngörülen 1874, 1914 ve 1925 yıllarında İsa Mesih'in kısa zamanda tekrar bu dünyaya dönüşünün tüm dünyaya müjdelenmesiydi.22 Bu yüzden Yehova Şahitleri önceleri Kutsal Kitap
16 Hihmet Tanyu, Yehova Şahitleri, DİB Yay., Ankara (Yayımlanan tarihi gösterilmemiştir), s.11
17 Bkz. Çıkış 20:7; Ayrıca bkz. Suzan Alalu, Klara Adriti..., Yahudilikte Kavram ve Değerler, II.Baskıya hazırlayan Yusuf Altıntaş, Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş., İstanbul 2001, s. 153
18 Cahabanın Kübölörü Degen Kimder? Alar Emnege İşenişet?, Germaniya (Almanya) 2011, s.2, Ayrıca bkz. İşaya 43:10
19 Küzöt Munarası, 1-May (Mayıs) 2005, s. 4, ...1-İyul (Temmuz) 2009, s. 6, ...1-Dekabr (Aralık) 2007, s.32
20 Kudayga İşengender Baktıluu, Germaniya (Almanya) 2012, s. 10
21 Küzöt Munarası, 1-May (Mayıs) 2011, s.29; Kutsal Kitap-Yeni Dünya Çevrisi, İşaya 1:24; Hezekiel 2:3
22 Bryan Wilson, Dini Mezhepler, Ter. Ali İhsan Yitik, A. Bülent Ünal, İz Yay., İstanbul 2004, s. 134
11
Araştırıcıları, Ciddi İncil Araştırıcıları, Brooklyn Mabedi, Russellistler, Russell takipçileri, Bin Yıllık Devrenin Tan Yeri gibi farklı isimlerle zikredilmişlerdir.23 Yine Kırgız ve Ruslara yönelik bazı edebiyatta; Hıristiyan Yehova Şahitleri, Hıristiyan Şahitleri olarak da sık sık anılmıştır.24
Yukarıda gösterilen tarihlerde İsa Mesih'in dönüşü hakkındaki kehanetler gerçekleşmeyince, hareket üyeleri hayal kırıklığına uğramış ve örgüt içerisinde bir takım bölünmeler artık kaçınılmaz hale gelmiştir. 1916 yılında örgütün başkanı C.Russell vefat ettikten sonra25 Rutherford'un döneminde, gerçekleşmeyen olay yüzünden hareket üyeleri daha fazla eleştirilerde bulunmuşlar, sarsıntılara, bölünmelere ve ihtilaflara düşmüşlerdir.26 Bu sarsıntıları engellemek amacıyla 29 Temmuz 1931 tarihinde Rutherford'un öncülüğünde yapılan kongrede "Yehova Şahitleri" adını benimsemişler- dir.27 Başkan Rutherford, bu ismin menşeini Kutsal Kitap'ta İşaya 43 bölümünde ifadesi geçen: "Siz Benim şahitlerimsiniz. Yehova'nın sözü, Beni tanıyıp Bana inanın, baştan beri hep aynı olduğumu anlayın diye seçtiğim kulumsunuz. Benden önce bir tanrı olmadı, Benden sonra da olmayacak. Ben, Ben Yehova'yım. Benden başka kurtarıcı yoktur. Aranızda başka tanrılar yokken Ben bildirdim, Ben kurtardım, Ben duyurdum.
Böylece sizler Benim şahitlerim oldunuz."28 ibarelerini delil olarak göstermiştir.29 Sonuçta, halk arasında "Kutsal Kitap Araştırıcıları" olarak anılan olumsuz imajı bırakıp, 1931 yılından günümüze dek "Yehova Şahitleri" adını kullanmaktadırlar.30
Rutherford, Russell'in adını bir kenara iterek harekete bu ismi vermesinin nedenini Kutsal Kitaba dayandırmıştır: Tanrı Yehova: "Şahitlerim sizlersiniz,- diyor Yehova, Seçtiğim hizmetçiler sizsiniz. Öyle ki beni tanıyıp bana güvenesiniz, Benim Tanrı olduğumu anlayasınız. Benden önce bir Tanrı olmadı, Benden sonra da olmayacak. Ben,
23 Yehova Şahitlerinin resmi web sitesi, "Terminalogiya İegovı", http://www.jw.org/ru/08.02.2014
24 Svideteli İegovı v Rossii, (teşkilatın dergisi) Finlandiya 2008, s.2
25 Cahabanın Kübölörü Degen Kimder? Alar Emnege İşenişet?, s.4
26 Porublev Nikolay Vasileviç, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, http://www.
blagovestnik.org/books/pdf/08.03.2014
27 Küzöt Munarası, 15-Sentyabr (Eylül) 2012, s.29
28 Bkz. İşaya 43:10-12
29 Yehova Şahitlerin resmi web sitesi, "Nazvanie", http://www.jw.org/ru/08.02.2014
30 Paşaoğlu, Tarih ve Kutsal Ktap Işığında "Yehova Şahitleri" İddiaları ve Yanılgıları, s.161
12
yalnız Yehova'yım, Benden başka kurtarıcı yoktur" 31 buyurmaktadır. Şahitler kendilerinin, her şeyin yaratıcısı olan Yehova hakkında gerçekleri anlatan bir grup olduklarını ileri sürmüşlerdir.32 Yukarıda zikredilen Kutsal Kitap'ın cümlelerini delil göstererek kendilerinin Tanrı'nın yer yüzünde seçilmiş kavmi olduklarını iddia etmişler ve Eski Ahit'te geçen Tanrı'nın Hizmetçileri deyimini Tanrı'nın yegane Hizmetçileri şeklinde kendileri için kullanmışlardır.33 Kutsal Kitapta belirtildiği gibi Tanrı'nın ismi
"Yehova'dır", "Şahitlik" ise bildiği gerçekleri başkalarına anlatan kişidir.34 Yehova Şahitlerine göre, Tanrının ismi mübarek olduğundan kendi şakirtlerinin Tanrı'nın ismiyle çağrılması, hatta dua ederken de Tanrı'nın adının anılması istenmiştir.35
Yehova Şahitleri kendi amaçlarını, Tanrı'yı ve onun öğretilerini bütün insanlığa öğretmek, aynı zamanda Tanrı'nın Krallığını dünyadaki uluslara müjdelemek olarak belirledikleri için kendilerini "Yehova'ya vakfvolmuş ve vaftiz edilmiş şahitler" olarak tanımlamışlardır.36 Çünkü, Kutsal Kitap'ta Tanrı şöyle buyurmaktadır: "Gidin insanları öğrencim olarak yetiştirin; onları Babanın, Oğlun ve Kutsal Ruh'un adıyla vaftiz edin".37 Teşkilatın üyeleri Kutsal Kitap'ta zikredilen cümleleri, Tanrı Yehova ve Krallığı hakkında konuşarak şahitlik ettiklerinden, Yehova Şahitleri olduklarını ileri sürmüşlerdir.
İddialarına göre, Yehova Şahitlerinin bazıları önceleri başka bir dine bağlı iken, bazılarıysa Tanrı'ya hiç inanmayan kimselerdi.38 Yehova Şahidi olmadan önce hepsi Kutsal Kitap'ı titizlikle incelemiş ve bu incelediği bilgilerin tamamının Tanrı'nın kelamı olduğuna iman ettikten sonra Tanrı Yehova'ya tapınmaya başlamışlardır.39 Tanrı'nın yasasına oldukça bağlı olduklarını ileri süren Şahitler, kendilerinin bir taraftan toplum içinde sıradan birileri olduklarını söylerken, öbür taraftan da Tanrı tarafından seçilmiş özel bir millet olduklarını ileri sürmüşlerdir.
31 Bkz. İşaya 43:10
32 Bkz. Vahiy 4:11
33 Günay Tümer, Yeni Dökümanlar Işığında Yehova Şahitleri, DİB Yay., Ankara, 1987, s.56
34 Bkz. Çıkış 6:3, Mezmur 83:18
35 Uluu Okutuuçudan Üyrön, Ümüt Nuru Yay., Germaniya (Almanya) 2008, s. 27
36 Yehova Şahitlerin resmi web sitesi, "Cahabanın Kübölörü Degen Kimder?", http://www.jw.org/ky/
09.02.2014; Ayrıca bkz. İşaya 43:10-12
37 Bkz. Matta 28:19
38 Cahaba Kudaydın Erkin Kimder Atkarıp Catat?, Britanya 2012, s.1
39 Cahaba Kudaydın Erkin Kimder Atkarıp Catat?, s.2
13
Bazı dinler tarihçileri Yehova Şahitlerinin yakın zamanda ortaya çıkan ve devrimci nitelik taşıyan bir Hıristiyan mezhebi olduğunu vurgularken,40 Tanrı Yehova 2.700 sene öncesi kendine hizmet eden milleti "şahitler" olarak nitelendirilmiştir.41 Bu yüzden Yehova Şahitleri, kendi tarihlerini bundan 2.700 sene öncesine götürerek, kendilerini tıpkı bu millete benzetmeye çalışmışlardır. Onlar Hz. İbrahim ve eşi Sara, Hz.
Nuh, Hz. Musa, Hz. Davut vb. pek çok peygamberi, Tanrı'nın şahitleri olarak değerlen- dirmişlerdir.42 Kutsal Kitap'ta, İsa Mesih'in şahsiyeti "güvenilir ve gerçek şahit"43 olarak değerlendirilmiş ve Şahitler kendilerinin onun öğretilerini sıkı sıkıya tutan gerçek takipçiler olduklarını ileri sürmüşlerdir.
Yehova Şahitleri 1950'de Hıristiyanlığın Kutsal Kitabını İngilizceye çevirmişler ve kendi yaptıkları bu çeviride metne 200 den fazla "Yehova" adını eklemişlerdir.44 Yine 1984 yılında yaptıkları çeviride, metnin neresinde Tanrı'nın ismi geçiyorsa oraya Yehova adını koymuşlardır. Neticede çeviride 7000 civarında Tanrı adı kullanılmış ve bu çeviriyi
"Kutsal Kitap—Yeni Dünya Çevirisi" olarak tanımlamışlardır.45 Sonuçta, Yehova Şahitleri Kutsal Kitap'ta geçen Tanrı, Rab, Adonay, Elohim gibi isimlerin tamamını Yehova ismine değiştirip çevirerek, Tanrı ismini 7.000'den fazla eklemişlerdir.46
Kavram olarak Kutsal Kitap Araştırıcıları 1931 yılından itibaren "Yehova Şahitleri"
olarak kullanılmaya başlamıştır. Sonuçta onlar inançlarını yalnızca Kutsal Kitap'a dayandıran, Yehova Tanrı ve onun insanlıkla ilgili amaçları hakkında etkin şekilde şahitlikte bulunan, faaliyetlerini tüm dünyada gerçekleştiren yeni bir dini harekettir.
40 Wilson, Dini Mezhepler, s.134
41 Bkz. Yeşaya 43:10-12
42 Kto Segodnya İspolnyaet Volyu İegovı?, Britanya 2012, s.2
43 Bkz. Vahiy 3:14
44 Iyık Cazma İncil, İtalya 2008, s.5
45 Kudaydan Kelgen Cakşı Kabar, Britanya 2012, s.2
46 Cahaba Kudaydın Erkin Kimder Atkarıp Catat?, s.2
14
2. Yehova Şahitlerinin Oluşumu ve Gelişim Süreci
Hareketin kurucusu Charles Taze Russell, tarih kitaplarında 1870'lerde başlattığı Mesihî nitelik taşıyan bu hareketin kurucusu olarak anılmaktadır.47 Fakat günümüzde, Yehova Şahitlerinin resmi internet sitelerinde ve yayımladıkları literatürlerinde hareketin esas kurucusu olarak Russell değil, bizzat İsa'nın kendisi gösterilmektedir.48 Onların resmi internet sitelerinde Yehova Şahitlerinin tarihi izah edilirken şu bilgilere yer verilmektedir; Bizim örgütümüzün oluşum tarihi XIX. yüzyılın sonlarında başlamıştır.
O dönemlerde ABD'nin Pittsburgh kasabasında Kutsal Kitap'ı titizlikle inceleyen bir kaç kişiden oluşan bir grup yaşıyordu. Kutsal Kitabı inceleyen o küçük grubun içinde C.T.Russell isimli şahıs da vardı. Gruptaki Russell ve arkadaşlarının amacı, Kutsal Metinde üzerinde fazla durup araştırılmayan gerçekleri titizlikle inceleyerek İsa Mesih'in öğretilerini insanlara iletmekti. 49 Russell, o sıralarda Kutsal Kitap'ı insanlara öğretme işine önderlik etmekle beraber, aynı anda Gözcü Kulesi’nin ilk editörü olsa da yeni bir dinin kurucusu değildir. İsa Mesih, Tanrı Yehova'nın ilk yüzyıldaki hizmetçilerin bir araya getirdiğinden, Yehova Şahitleri teşkilatının kurucusu bizzat İsa'dır.50 Yine Yehova Şahitleri, İsa Mesih'in çeşitli yörelerde yaşayan ilk yüzyıldaki takipçileri Hz. İsa'yı cemaatin başkanı olarak kabul eden elçilerinin ve büyüklerinin yönetimine boyun eğmişlerdir.51 Günümüzdeki taraftarları aynen bunun gibi İsa'yı cemaatin başkanı olarak kabul etmişlerdir.52
Bununla birlikte Yehova Şahitleri teşkilatının oluşum ve gelişim sürecinde önemli rol üstlenen bazı şahıslar vardır. Bu şahıslardan ilki Charles T. Russell'dir.53
47 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.11
48 Yehova Şahitlerin resmi web sitesi "Silerdin Uyumunardı Kim Negizdegen?", http://www.jw.org/ky/
14.02.2014
49 Küzöt Munarası, 1-Fevral (Şubat) 2012, s.26-27
50 Bkz. Koloseliler 1:18-20
51 İncil Müjde, İncil'in Çağdaş Türkçe Çevirisi, Yeni Yaşam Yay., İstanbul 1991, Bkz. Elçilerin İşleri 16:4-5
52 Cahabanın Kübölörü Degen Kimder? Alar Emnege İşenişet?, s.6, Bkz. Matta 23:9-10
53 Paşaoğlu, Tarih ve Kutsal Kitap Işığında "Yehova Şahitleri" İddiaları ve Yanılgıları, s.29
15 2.1. Charles Taze Russell (1852-1916)
15 Şubat 1997 tarihinde yayımlanan Gözcü Kulesi dergisinin Rusça baskısının arka kapak sayfasında, Gözcü Kulesi Derneğinin ilk başkanının Charles Taze Russell olduğu yazılmıştır.54 Diğer kaynaklarda ise onun sıkı bir Presbiteryen,55 Hıristiyan bir ailenin çocuğu olarak 1852 yılında doğduğu belirtilmiştir. 56 Russell gençlik dönemlerinde inanç ve kurtuluş sorularıyla çok ilgilenmiş ve 17 yaşına geldiğinde Hıristiyanlığı terk etmiş, kendini şüpheci düşünmeye vermiştir. Özellikle cehennem hakkındaki öğretiler ve Kalvinistlerin kader doktrini onun dikkatini çekmiştir. Gençlik yaşları, Adventistlerin ve Yedinci Gün Adventist kilisesinin kurucusu Ellen White'ın (1827-1915) faaliyetleriyle çakışmıştır. 57
Russell 1970'lere geldiğinde Adventistlerle bir araya gelmiş ve onlardan Kutsal Kitap'ın üzerinde araştırma yaparak İsa Mesih'in ikinci kez geleceğinin zamanını belirlemesinin mümkün olduğunu duymuştur.58 Bundan etkilenen genç Russell, Kutsal Kitabı özenle okumaya başlamış, daha sonra 1870'de Kutsal Kitap'ı Araştırma Grubunu organize etmiştir. Russell Adventistlerin tüm fikirlerine aşina olmuş ve onlarla sürekli iletişimde bulunmuştur. Onlarla iletişimi sürekli devam ettirerek, Millerizm'in savunucusu ve "The Life and Advent Union" adlı Adventistlerin önde gelen savunucu- larından George Storrs (1796—1879) ile arkadaşlık bağı kurmuştur.59 Gözcü Kulesi Derneğini yakinen araştıran Meyter George ve Larry Nichols, Russell'in sonraki beş yıllık hayat hikayesi hakkında şu bilgileri vermiştir; "Önümüzdeki beş yıl boyunca (1870- 1875), Russell Kutsal Kitap'ı tetkik etmek için öğrencilerden küçük bir grup toplayarak,
54 Storojevaya Başnya (Gözcü Kulesi), 15-Fevral (Şubat), 1997
55 Presbiteryen Kilisesi, kökeni 16. yüzyıl reform hareketlerine dayanan muhafazakar nitelikte Protes-tan kiliselerden biridir. Bkz. Mustafa Bıyık, "Presbiteryenler ve Metodistler" Yaşayan Dünya Dinleri, Ed.
Şinasi Gündüz, DİB Yay., Ankara 2010, s. 182
56 Bkz. Günay Tümer, Yeni Dökümanlar Işığında Yehova Şahitleri, DİB Yayınları, İstanbul 1987, s. 23, http://ru.wikipedia.org/wiki/Charles Taze Russell/17.03.2014
57 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.8
58 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.9
59 George Storrs (1796-1879) Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayan bir Hıristiyan öğretmeni ve yazarıdır. Storrs'un yazdığı eserler Russell'i çok etkilemiştir. Geniş bilgi için bkz. http://en.wikipedia.
org/wiki/George Storrs/17.03.2014
16
onları düzenli bir araya getirdi. Başlangıçta Russell Adventistlerle, Tanrı'nın zuhurunun 1873—1874 yıllarında gerçekleşeceği hakkında anlaşma yaparak ikna oldu. Ancak, 1874 yılı gelip Adventistler yine yanıldıklarında, onlar İsa'nın bu dünyaya görünmez bir biçimde gelip tekrar döndüğünü ileri sürmüşlerdir." 60
Russell hareketini yeniden yapılandırmaya başladığı 1870'li yıllarda ABD'nin kuzey—doğu eyaletleri, hâlâ Adventist düşüncelerin etkisinden kurtulamamıştı.61 Russell Adventistlerin öğretilerinin tamamını detaylarına kadar öğrenmiştir. O İsa'nın muhteşem zuhuruyla ilgili görüşlerinde, Adventist fikirlerin etkisi altında kalmıştır.62
Russell 1910 yılında, Rusya ve Filistin ziyaretlerinde oralarda yaşayan binlerce Yahudiye kendi tarihi ana—vatanlarına dönecekleri hakkında vaazda bulunmuştur.
Daha sonra 1911 yılında yapmış olduğu dünya turunda uzak doğu ülkelerinden dönerken, Filistin ve Galile bölgelerinde yaşayan Yahudi toplumlarına uğramıştır.63 Russell ziyaret esnasında, peygamberlik öğretilerine dayanarak, kısa bir zaman içerisinde Yahudi toplumunun Filistin topraklarında yaşayacaklarını dile getirmiştir.
Onun Orta Doğuyla ilgili bu açıklamaları, Yahudi öğretilerinde özel bir anlam taşıyan
"arz—ı mev'ud" (vaat edilen toprak) kavramıyla ilişkilidir.64 Russell ziyareti sonrasında ülkesine dönünce, Amerikalı Yahudiler onu büyük bir coşku içerisinde New York'taki hipodromda karşılamıştır. Russell'in bu propagandaları hemen Amerika ve Avrupa'daki Yahudi gazetelerinde yayınlanmıştır.65
Charles Taze Russell 1872 yılında kendi kendine dini bir unvan olan "Pastör"
rütbesini vermiş ve bununla beraber etrafındakilere kendini "Çok Saygı değer Çoban"
olarak tanıtmıştır.66 Protestan Babtist Kilisesine bağlı olan C. Ross adlı din adamı,
60 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.10
61 Wilson, Mezhepler Tarihi, s.134
62 Paşaoğlu, Tarih ve Kutsal Kitap Işığında "Yehova Şahitleri" İddiaları ve Yanılgıları, s.36
63 "Missionerskaya Deatelnost Rassela", http://ru.wikipedia.org/Charles Taze Russell/14.02.2014
64 Buna göre; birinci kademede Kudüs ve çevresi, ikinci kademede Nil'den Fırat'a kadar olan topraklar, üçüncü kademe ise bütün dünya "arz-ı mev'ud" terimi kapsamına girmiştir. Bkz. Durmuş Arık, Buhara Yahudileri, Aziz Andaç Yay., Ankara 2005, s.18
65 "Missionerskaya Deatelnost Rassela", http://ru.wikipedia.org/Charles Taze Russell/14.02.2014
66 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s. 9
17
Russell'in sahte bir çoban olduğunu ileri sürerek "Kendisine Vaiz Süsü Vermek İsteyen Russell Hakkında Bazı Gerçekler" adlı bir broşür hazırlayıp dağıtmıştır. Bundan haberdar olan Russell, Babtist din adamı C. Ross'un aleyhine dava açarak mahkemeye başvur- muştur. 67 O, mahkemede hakime Yunanca bildiğini ileri sürerek yeminde bulunmuş, hakim ona Yunanca asıllı bir İncil'i verip okumasını isteyince, Russell de okuyamamıştır.
Neticede mahkemece ona "Yalan Yere Yemin Eden Birisi" olarak hüküm verilmiştir.68 C.Russell ve takipçileri harekete taraftar kazanmak amacıyla İsa Mesih'in zuhurunun 1874 yılında gerçekleşeceğini ileri sürmüştür.69 Bu tarihi belirlemede onlar görüşlerini iki temel hesaba dayandırmışlardır. Birincisi, bazı Adventistlerin de fikirlerini yansıtan, yeryüzünün yaratılalı 6.000 sene olduğunu ve bu sürenin 1874 tarihinde dolacağını; İkinci yorumlara göre, Daniel Kitabının 12:12 cümlesinde70 geçen 1.335 günlük sürenin, Roma Papa'sının Hıristiyanlığa hükmettiği M.S. 539 yılında başlamış ve 1874'de dolmuştur.71 Russell'in hesabına göre, dünya hükümet sisteminin sonu 1874'de gerçekleşecek ve hemen ardından Tanrı'nın Bin Yıllık Krallığının gelmesi beklenecekti. Tabii ki, bu kesinlikle gerçekleşmeyecektir, çünkü İsa Mesih havarileri şöyle uyarmıştır; "Baba'nın kendi yetkisiyle belirlemiş olduğu zamanları ve tarihleri bilmenize gerek yoktur".72 Fakat belirlenen vakit geldiğinde olay gerçekleşmeyince, Russell halk arasında "Yalancı" olarak anılmaya başlamıştır.73
Russell'in benzersiz öğretilerinin gelişmesine rağmen, özel ve ailevi hayatında da hataları bulunmuştur. Bu özellikle onun aile hayatı için geçerlidir. Russell 1879 yılında Maria Frances Ackley ile evlenmiş ve hanımı ona teşkilattaki dergilerin basın- yayın faaliyetlerini yürütmesine yardım etmiştir.74 Ancak, 1896'dan itibaren eşi Maria F.
67 Tanyu, Yehova Şahitleri, s. 32
68 Tümer, Yeni Dökümanlar Işığında Yehova Şahitleri, s.47
69 Bünyamin Okumuş, Yehova Şahitlerinin Teşkilatlanması ve Temel İnançları, Din İşleri Yüksek Kurulu Uzmanı, Diyanet İlmi Dergisi, Cilt: 38, Sayı: 2, 2002, http://sorularlaislamiyet.com/17.03.2014
70 "Bekleyip 1 335 güne ulaşana ne mutlu", Bkz. Daniel 12:12
71 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.11
72 Bkz. Elçilerin İşleri 1:7
73 Alinur İbragimov, Cahabanın Kübölörü cana Alardın Kırgızistan'da Cürgüzgön İş-Araketteri, Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Mezuniyet Tezi, Bişkek 2007, s.7
74 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.16
18
Ackley, onun kötü bir vaiz olduğunu ileri sürmüştür. 1903'de Ackley'in anlattıklarına göre Russell, ahlaksızlık ve kadınlara düşkünlük iddiasıyla mahkemeye verilmiştir.
Mahkemede hakimin önünde Russell, evlatlık kızı Roz Boli ile cinsi münasebetlerde bulunduğunu itiraf etmiştir. Bu bilgilere göre, o bencil, ahlaksız, kadınlara düşkün ve yalancı birisi olarak görülmüştür. 75 Fakat, günümüzdeki Yehova Şahitleri kendi literatürlerinde Russell'in eksik taraflarını açığa çıkarmadan, onu tıpkı Pavlus ve Barnabas'a benzeterek gurur duymaktadır.76 Russell, Maria ile 17 sene beraber yaşamış, ancak aralarında evlatları olmamıştır.77
Russell'in, Çin, Kore ve Japonya gibi uzak doğu ülkelerine yaptığı dünya turlarında, vermiş olduğu konferanslarıyla oralarda ilk misyonerlik teşkilatını kurduğu ileri sürülmüştür. Bundan haberdar olan oralardaki diğer kilise üyeleri ve misyonerler onu tekrar mahkemeye vermiştir. Mahkeme kararının sonucunda Russell "Yalan Yere Propaganda Eden Kişi" olarak ilan edilmiştir.78
Hareketin üyelerini kaybetmemek amacıyla Russell, İsa Mesih'in zuhur olayını 1914 yılıyla değiştirmek zorunda kalmıştır.79 Fakat, Russell 1914 ile ilgili yaptığı bu kehanetin yanlış olduğunu anlamıştır. 1914 yılında başlayan I.Dünya Savaşını, Russell Armagedon'un başlangıcı olarak yorumlamıştır. Onun iddiasına göre I.Dünya Savaşı, bu dünyadaki devletler sisteminin yok oluşunun sonuna yol açacaktır. Ancak, savaş devam etmiş ve hiç bir değişikliğin ortaya çıkmadığını görünce, Russell "The Finished Mystery"
adlı eserinde, bu savaş Armagedon Savaşı değildir, ama Armagedon Savaşı'na götürecektir, fikrini ileri sürmüştür.80 Yazdığı eseri çeşitli eleştirilere maruz kaldığından dolayı, Russell daha sonra adı geçen kitabında bazı değişiklikler yapmışsa da tamamlayamamıştır. Yukarıda gösterilen tarihte de olay gerçekleşmeyince, bu sefer Russell kurnazlıkla kendisini haklı çıkarmak için, İsa'nın görünmeyen bir biçimde geldiğini ve putperestlerin zamanının sonlandırıldığını, gökyüzündeki cinler ve
75 Tanyu, Yehova Şahitleri, s.32
76 Kudaydın Padışaçılıgı Cönündö Kıldat Kübölöndüröbüz, Germaniya (Almanya) 2010, s. 93-98
77 "Liçnaya Jizn", http://ru.wikipedia.org/Charles Taze Russell/14.02.2014
78 Tanyu, Yehova Şahitleri, s.32
79 Iyık Kitep Çınında Emnege Okutat?, Germaniya (Almanya) 2009, s. 217
80 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.16
19
şeytanların yeryüzüne kovulduğunu ve gökyüzünde Tanrı'nın Bin Yıllık Göksel Krallığının başlatıldığını ileri sürmüştür.81
1914 yılındaki kehanet zamanı geldiğinde gerçekleşmeyince, Russell kendi hatasını itiraf etmek zorunda kalmıştır.82 Çünkü, bunu gizlemek hiç mümkün olmamıştır. Fakat, gerçekleşmeyen olay yüzünden hiç pişman da olmamış ve Russell daha sonra Armagedon Savaşı'nı 1918 yılında olacağını iddia etmiştir.83 Ancak 1914 yılı, Gözcü Kulesi teşkilatının öğretilerinde özel bir tarih olarak yansımıştır.84 Neticede 1914 yılı bu güne dek, Russell'in modern haleflerinin öğretileri arasında önemli yeri işgal etmektedir.85
Russell 31 Ekim 1916'da vefat ettiğinde, cesedi yaşadığı Pittsburgh kasabasına defnedilmiştir.86 O hayattayken Kutsal Kitap üzerine yaptığı yorumlarda Piramit'i sık sık kullandığından dolayı, kabrinin üzerine tavsiyesi üzerine üç köşeli bir piramit taşı konulmasını istemiştir. Hayatının sonuna kadar otuz binden fazla vaaz etmiş ve elli bin kitap, yirmi milyon broşür satmıştır. En son yazdığı "The Finished Mystery" adlı eserinde, Russell ölümünden sonra da kurmuş olduğu örgütünü manevi bir şekilde idare edeceğini yazmıştır.87
Charles Taze Russell çok sayıda eser yazmıştır. Bu eserler:
«Tanrı'mızın Geri Dönüşündeki Yöntemi ve Amacı»
«Düşünceli Hıristiyanlar İçin Gıda»
«Toplantı Çadırı»
«Yüzyılın İlahi Planı» («Kutsal Metin Araştırıcıları» eserinin birinci cildidir, 1886)
81 Çemu Na Samom Dele Uçit Bibliya?, Germaniya (Almanya) 2011, s. 218
82 Dvorkin, Aleksandr Leonidoviç, Obşestvo Storejovoy Başni, Svideteli İegovı, http://www.pravbeseda.
ru/library/23.03.2014, s.24
83 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.17
84 Cahabanın Kübölörü Degen Kimder? Alar Emnege İşenişet?, s.4, Iyık Kitep Çınında Emnege Okutat?, s.216, Küzöt Munarası, 1-Fevral (Şubat) 2004, s.28-30
85 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.17
86 "Biografiya", http://ru.wikipedia.org/wiki/Charles Taze Russell/18.03.2014
87 İbragimov, Cahabanın Kübölörü cana Alardın Kırgızistan'da Cürgüzgön İş-Araketteri, s.10
20
«Zaman Yaklaştı» (ikinci cildi, 1889)
«Krallığın Gelsin» (üçüncü cildi, 1891)
«Armagedon Savaşı» (dördüncü cildi)
«Uzlaşma» (beşinci cildi)
«Yeni Yaratılış» (altıncı cildi, 1904)
«Kutsal Kitap Cehennem Hakkında Ne Öğretir?»
«Tinselcilik» (Spirütializm) 88
Russell'in vefatından sonra 1916 ve 1917 yıllarında cemiyetin içinde bir takım bölünmeler yaşanmış ve eskatolojik alanda da bir takım ihtilaflı görüşler ortaya çıkmıştır.89 Örgütün, öğretilerine sıkıca bağlı kalanlar kendilerini "Bağımsız İncil Araştırıcıları" olarak tanımlarken, Chicago tarafındaki üyeleriyse kendilerini "Kutsal Metin Araştırıcıları" olarak diğerlerinden ayırmışlardır.90 Başka bir grup ise 1919 yılında kendilerini "İlahi Devletin Kilisesi" diye tanımlamıştır.91 Bu bölünmeler, teşkilatın başkanlığına aday olanlar arasından Rutherford'un seçilmesini sağlamıştır.92
2.2. Joseph Franklin Rutherford (1869-1942)
Charles T. Russell'in ölümünden sonra hareket içerisinde yaşanan bölünmelere son vermek amacıyla, Şahitler cemiyeti yeniden çekişmeli bir seçim toplantısı düzenlemiştir. Daha sonraki başkanlığa Russell'in öğrencilerinden, diğer bir kaç isteklinin muhalefetine rağmen "Yargıç" Rutherford gelmiştir.93 6 Ocak 1917 tarihinde yapılan toplantının kararı sonucunda Joseph Franklin Rutherford başkanlık için 10.869 oy alarak Gözcü Kulesi toplumunun genel başkanı olmuştur. O, bu görevi 6 Ocak 1917'den itibaren hayatının sonuna 8 Ocak 1942'ye kadar sürdürmüştür.
88 "Trudı", http://ru.wikipedia.org/wiki/Charles Taze Russell/03.03.2014
89 Oleg Stenyaev, "Svideteli İegovı" -Kto Oni?, http://azbuka.ru/religii/sektovedenie/09.04.2014
90 "Vozniknovenie i Razvitie", http://ru.wikipedia.org/wiki/Svideteli İegovı/06.02.2014
91 Tanyu, Yehova Şahitleri, s.33
92 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.23
93 Halit Özdüzen, "Yehova Şahitleri ve Ötesi", http://kriter.org/16.03.2014
21
Teşkilatın ilk başkanı Russell'in ölümünden sonra, onun yerine bir kaç istekli ortaya çıkmıştır. Onlarla Rutherford arasında zaman zaman mücadeleler yaşanmışsa da, tüm engellere rağmen Rutherford liderliği kazanmıştır. Yaşanan mücadelenin sonucunda bir kaç üye teşkilatı terk ederek kendilerince başka gruplar kurmuşlardır.
Teşkilatın ana kısmı Rutherford'un arkasından gitmiş ve o Gözcü Kulesi teşkilatına sert bir yönetim sistemini tasarlamıştır.94
Joseph Franklin Rutherford yaşadığı Missouri eyaletine bağlı Morgan kasabasında Baptist bir çiftçi ailesinde doğmuştur. Rutherford 16 yaşına geldiğinde anne—babasının kararıyla kolejde hukuk okumaya başlamıştır. 20 yaşına geldiğinde ise Missouri eyaletinin mahkemesinde resmen 4 sene savcılık görevi yapmıştır.95 5 Mayıs 1892 yılında aynı kasabanın Boonville Mahkemesinde yargıç olarak göreve başlamıştır.
O, kendi mesleğinde oldukça başarılı birisi olduğu için, halk arasında "Yargıç Rutherford" olarak tanınmıştır.96
Rutherford Gözcü Kulesi teşkilatıyla ilk kez 1894 yılında tanışmıştır. Ancak, onun vaftizi 1906'da olmuştur. Rutherford gençlik dönemlerinde Russell gibi ruhban sınıfından değildi, hatta dini eğitim bile görmemişti. Vaftizi Başkanlığa geçmeden 11 sene önce, yani 1906 yılında olmuştur ve vaftizinden bir sene sonra Gözcü Kulesi toplumunun savcısı olarak yeni bir göreve başlamıştır.97 O hareketin yönetimine gelişinden itibaren, teşkilatta pek çok değişiklik ve düzenlemeler yapılmıştır.
Günümüzdeki Yehova Şahitlerinin temeli, neredeyse tamamen onun yürüttüğü faaliyetlerin sonucunda oluşmuştur.98 Kendisi de hareketin büyümesi için, özellikle ilk yıllarda yoğun bir şekilde vaaz ve konferans faaliyetlerinde bulunarak elinden geleni yapmıştır.99 Teşkilat 1920 yılından başlayarak pek çok basın—yayın ve dağıtım faaliyetlerinde yoğunlaşmıştır. Gözcü Kulesi dergisinin sayısı da arttırılmış ve ev ev
94 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.24
95 "Biografia", http://ru.wikipedia.org/wiki/Joseph Franklin Rutherford/10.02.2014
96 Küzöt Munarası, 1-Oktyabr (Ekim) 2004, s.24
97 "Biografia", http://ru.wikipedia.org/wiki/Joseph Franklin Rutherford/14.02.2014
98 Porublev, Organizatsiya Svideteley İegovı v Svete İstorii i Uçeniya Biblii, s.23
99 Oleg Stenyaev, "Svideteli İegovı"—Kto Oni?, http//azbuka.ru/religii/sektovedenie/08.04.2014