Vajinal mantar nedir?
“Candida vajinal enfeksiyonları” olarak da adlandırılan vajinal mantar enfeksiyonları tipik olarak Candida albicans mantarının neden olduğu enfeksiyonlardır. Kadınların %75’inin hayatlarında en az bir defa vajinal mantar enfeksiyonu geçirme olasılığı tahmini %45 civarındadır. Yani bu da demektir ki, her iki kadından birisi muhakkak hayatlarında bir defa vajinal mantar enfeksiyonlarına yakalanacaktır.
Kadınların vücutları kötü beslenme, uykusuzluk, hastalık nedeniyle stres altındaysa ya da hamileyken veya antibiyotik aldıklarında vajinal mantar enfeksiyonu kapma olasılığı daha yüksektir. Diyabet ve HIV enfeksiyonu gibi bağışıklık sistemini baskılayan hastalıkları olan kadınlar da yüksek risk altındadır.
Vajinal mantar nedenleri ve risk faktörleri
Vajinal mantarın en yaygın olarak normalde ağızda, bağırsakta ve vajinada bulunan bir tür maya veya mantar olan Candida albicans‘tan kaynaklanır. Ancak bazen diğer Candida türlerinden de kaynaklanabilir.
Vücudumuz normalde farklı bakteriler ve mayalar da dahil olmak üzere çeşitli organizmalarla kolonize olur. Bu organizmalar bir denge içinde var olur, ancak geniş spektrumlu bir antibiyotik gibi birkaç bakteri türünü öldürebilen bir şey bu dengeyi bozarsa, diğer organizmalarda aşırı büyüme meydana gelebilir ve bu da vajinal mantar gibi sorunlara yol açabilir. Gebelikteki hormonal değişiklikler ve şeker hastalığında olduğu gibi aşırı şeker seviyeleri de bu dengesizliğe katkıda bulunabilir.
Genellikle vajinal mantar enfeksiyonunun bulaşıcı olduğu düşünülmez; ancak bazen cinsel partnere de bulaştığı görülmektedir.
Kimler risk altındadır?
Bir dizi faktör kadınlarda genital bölgede mantar riskini artırır ancak akılda tutulması gereken şey, risk faktörleri olan tüm insanların genital mantar enfeksiyonuna yakalanmamasıdır. Vajinal mantar enfeksiyonu için risk faktörleri aşağıdakileri içerir:
- Geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı
- HIV/AIDS, kortikosteroidler, organ nakli ilaçları veya kanser ve kanser tedavisi gibi durumlar nedeniyle riskli bağışıklık sistemi
- Diyabet olarak da bilinen şeker hastalığı (vücudunuzun enerji için şekeri kullanma yeteneğini etkileyen kronik hastalık)
- Vajinayı yıkamak veya vajinanın kimyasallara maruz kalması
- Oral kontraseptif kullanım
- Hamilelik ile ilgili koşullar
Risk nasıl azaltılır?
Vajinal mantar riskinizi aşağıdaki yollarla azaltabilirsiniz:
- Vaijinayı yıkamaktan kaçınmak
- Kadın hijyen spreyleri, parfümler, pudralar ve sabunlar gibi vajinal dokuları tahriş edebilecek ürünleri vajinada kullanmaktan kaçınmak
- Doğru antibiyotikleri tercih etmek
- Şeker hastalığınız varsa kan şekerinizi kontrol altında tutmak
Vajinal mantar belirtileri
Vajinal mantarı olan kadınlar kaşıntı ve kalın, beyaz bir akıntı yaşayabilir. Vajina çevresinde kızarıklık ve şişlik fark edebilirler ve idrara çıkma veya cinsel ilişki sırasında ağrı hissedebilirler. Semptomların yoğunluğu kişiden kişiye değişebilir.
Yaygın belirtiler
Vajinal mantarın yaygın nedenleri aşağıdakiler içerir:
- Vajinada ve çevresindeki dokuda kaşıntı hissi
- Cinsel ilişki sırasında hissedilen ağrı
- İdrar yaparken ağrı veya yanma
- Genital bölgenin kızarıklığı ve şişmesi
- Süzme peynire benzer bir dokuya sahip kalın, beyaz vajinal akıntı
Ciddi belirtiler
Vajinal mantar, çok nadir olarak tek başına acil bir tıbbi durumdur. Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde, enfeksiyonun kan dolaşımına yayılması ve potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir durum olan invazif kandidiyaza neden olması mümkündür. Ayrıca, diğer vajinal veya pelvik enfeksiyon türleri de vajinal mantarlar ile karıştırılabilir.
Siz veya birlikte olduğunuz biri aşağıdakiler de dahil olmak üzere yaşamı tehdit eden bu semptomlardan herhangi birine sahipseniz acil tedavi almanız gerekir:
- Hamileyken vajinal kanama olması
- Göğüs ağrısı, göğüs sıkışması, göğüs basıncı, çarpıntı hissetmek
- Yüksek ateşinizin olması
- Nefes darlığı, nefes almada güçlük, nefes darlığı, hırıltılı solunum, nefes almama, boğulma gibi solunum veya nefes alma sorunları
- Şiddetli karın ağrısı veya genital ağrı
- Kontrolsüz mide bulantısı ve kusma
Vajinal mantar için hangi doktora gitmeli?
Vajinal mantar enfeksiyonu için gitmeniz gereken doktor kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, diğer adıyla jinekologtur.
Vajinal mantar tanısı
Vajinal mantar enfeksiyonu için, doktor cinsel uygulamalarla ilgili ayrıntılar ve herhangi bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyon öyküsü veya önceki mantar enfeksiyonları hakkında sorular sorarak başlayacaktır. Ayrıca vulva, vajina ve serviksi enfeksiyon belirtileri açısından incelemek için pelvik muayene yapabilirler. Teşhisi doğrulamak için bir laboratuvara vajinal akıntı örneği gönderilebilir.
Laboratuvar testleri genellikle bir enfeksiyon geçmiyorsa veya tekrar nüksetmeye devam ederse istenir. Mikroskop altında bir vajinal akıntı örneğini incelemek, enfeksiyöz mantar seviyelerinin mevcut olup olmadığını ortaya çıkarabilir ve ne tür bir enfeksiyon olduğu ortaya çıktığında doğru tedavi bulunabilir.
Vajinal mantar tedavisi
Vajinal mantar enfeksiyonunun en iyi ilacı tek doz oral flukonazoldür ancak bu ilaç hamile kadınlarda kullanılmamalıdır. Kadınlarda genital bölgedeki mantar enfeksiyonları ayrıca, doğrudan vajinaya tabletler, kremler, merhemler veya fitiller olarak yerleştirilen reçetesiz veya reçeteli mantar önleyici ilaçlarla tedavi edilebilir. Bu ilaçlar arasında butokonazol, klotrimazol, mikonazol, tiyokonazol ve terkonazol bulunur.
Çoğu vajinal mantar enfeksiyonu cinsel yolla bulaşmadığından, cinsel partnerlerin tedavisi genellikle gerekli değildir. Bununla birlikte, bir erkek partner Candida balanitis semptomları gösteriyorsa (penisin ucunda kızarıklık, tahriş veya kaşıntı), bir mantar önleyici krem veya merhem ile tedavi edilmesi gerekebilir.
İlk kez genital mantar enfeksiyonu belirtileri yaşayan herhangi bir kadın bir doktora gitmelidir. Bu, vajinal akıntı ve rahatsızlığın mantardan kaynaklandığından ve bel soğukluğu, klamidya veya trikomoniyaz gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan kaynaklanmadığından emin olmak için önemlidir.
Vajinal mantar enfeksiyonu olan kadınların yaklaşık %5’i, 1 yıllık bir dönemde 4 veya daha fazla aynı sorunu yaşayabilir. Bu durum, diyabetli veya zayıf bağışıklık sistemi olan kadınlarda daha yaygın olmasına rağmen, vajinal mantardan etkilenen kadınların çoğunda, tekrarlayan Candida enfeksiyonlarına yatkın hale getirecek altta yatan tıbbi bir hastalık yoktur.
Tıp uzmanları, vajinal mantarı tedavi etmenin en etkili yolunu keşfetmeye devam ediyor. Önerilen bir tedavi, 10 günlük oral flukonazol veya bir topikal ajanın günlük uygulaması, ardından altı ay boyunca haftada bir doz oral flukonazoldür. Bir alternatif, ilk 10 günlük süreyi takiben altı ay boyunca haftada iki kez klotrimazol krem kullanmaktır.
Vajinal mantara ne iyi gelir?
İşte madde madde vajinal mantar enfeksiyonuna iyi gelen şeyler:
1- Yoğurt
Probiyotikler C. albicans’a karşı etkili olabilir. Yoğurt, Lactobacillus acidophilus gibi faydalı bakteriler içerdiğinden probiyotik olarak kabul edilir. Bu bakteriler vajinanızda sağlıklı bir ortam yaratmak için çok önemlidir. 2017 yılında yapılan bir çalışmada doğrulandığı üzere, yoğurt yemek bağırsak sağlığını artırmaya yardımcı olur ve vücuttaki mantar miktarını azaltabilir. Yoğurt sevmiyorsanız doktorunuza danışarak probiyotik takviyesi de alabilirsiniz.
2- Probiyotik fitiller ve takviyeler
Probiyotikler, vücudunuzdaki bakteri-maya dengesinin yenilenmesine yardımcı olur. Özellikle oral probiyotiklerin doğru kullanılması, vajinanızı daha sağlıklı hale getirmeye yardımcı olacaktır. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, doğal yoğurt yemek de probiyotik almanın bir başka harika yoludur. Oral takviyelerin tam etkisini göstermesi yaklaşık 10 gün sürer, bu nedenle bazı kadınlar sonuçları daha hızlı görmek için probiyotik fitil kullanır. Vajinal mantar enfeksiyonu için tıbbi probiyotik almadan önce, doktorunuza danışmanız önerilir.
3- Borik asit
Borik asit, bazı kadınların diğer ilaçlara dirençli mantar enfeksiyonlarının tedavisinde faydalı olduğunu iddia ettiği güçlü bir antiseptiktir. Bölgesel olarak uygulanan borik asit, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne göre kadınlarda genital bölgede ortaya çıkan mantar enfeksiyonu tedavisi olarak kullanılabilir. Ayrıca, borik asit vajinal fitiller de vajinal mantar enfeksiyonlarını tedavi etmek için ilaçlarla birlikte kullanılabilir.
Gereğinden fazla borik asitin zararlı olabileceğini unutmamalısınız. Vücudunuz çok fazla borik asit emerse, böbrek hasarına, dolaşım sisteminde akut yetmezliğe veya ölüme yol açabilir. Bu yüzden borik asit kullanmadan önce doktora danışmanızda fayda vardır.
Hamileyseniz, hiçbir şekilde borik asit kullanmamalısınız. Hassas cilde sahip olanlar için bu iyi bir seçim olmayabilir. Herhangi bir rahatsızlık başlarsa kullanmayı bırakmalısınız.
4- Hindistan cevizi yağı
Hindistan cevizi yağı, Hindistan cevizinin etinden elde edilen bir yağdır. Hindistan cevizi yağının antifungal özellikler de dahil olmak üzere birçok sağlık yararı vardır. Çalışmalar , Hindistan cevizi yağının vajinal mantar enfeksiyonuna karşı etkili olduğunu göstermiştir. Hindistan cevizi yağı kullanarak genital bölgedeki mantarı tedavi etmek için saf, organik Hindistan cevizi yağı kullanmalısınız. Yağı doğrudan etkilenen bölgeye uygulayabilirsiniz.
5- Çay ağacı yağı
Çay ağacı yağı, mantarları, bakterileri ve virüsleri öldürmek için kullanılan etkili bir uçucu yağdır. Araştırmalar, çay ağacı yağı içeren bir vajinal fitillerin vajinal mantar enfeksiyonların tedavisine yardımcı olabileceğini göstermektedir. Ayrıca, çay ağacı yağının antifungal özelliklere sahip olduğu gösterilmiştir.
Çay ağacı yağı inanılmaz derecede güçlüdür. Bu nedenle cildinize temas edecekse, jojoba veya Hindistan cevizi yağı gibi taşıyıcı bir yağ ile seyreltmelisiniz. Çay ağacı yağı içeren vajinal fitilleri de deneyebilirsiniz.
Çay ağacı yağını ara sıra kullanmalısınız ve asla yutmamalısınız. Eğer cildiniz hassas ise, kullanmamanız faydanıza olacaktır. Kullandıktan sonra ise herhangi bir yan etki ile karşılaşırsanız, kullanmayı bırakmalısınız.
6- Sarımsak
Sarımsağın etkili bir mantar katili olduğu düşünülmektedir. Ancak mantar enfeksiyonlarını laboratuvar ortamı dışında iyileştirmeye yardımcı olup olmayacağı konusunda tartışmalar vardır. Vajinal mantar enfeksiyonunu tedavi etmek için sarımsak denemek istiyorsanız, yemeklerinize daha fazla sarımsak ekleyebilirsiniz. Sarımsağı doğrudan cildinize uygulamanız önerilmemektedir.
7- Hidrojen peroksit (oksijenli su)
Hidrojen peroksit bir bakteri ve mantar öldürücü antiseptiktir. Her mantar türünde işe yaramayacak olsa da, bazı kadınlar vajinal mantar enfeksiyonunda etkili olduğunu iddia etmektedir. Ancak vajinal enfeksiyonları tedavi etmek için hidrojen peroksit kullanımını destekleyen güçlü bir araştırma yoktur ve hidrojen peroksit ile duş almamalısınız. Banyo suyuna eklemek veya suyla seyreltmek, üreme organlarında mantarın büyümesini engellemeye yardımcı olabilir. Hidrojen peroksiti seyreltmeden ve uzun süre kullanmamalısınız.
8- C vitamini
C vitamini bağışıklık sistemini güçlendiricidir. Güçlü bir bağışıklık sistemi, vücudunuzun kendini yeniden dengeye getirmesini sağlar. C vitamini (askorbik asit olarak da adlandırılır) antimikrobiyal bileşenlere sahiptir, bu nedenle bazı kadınlar vajinal mantar enfeksiyonlarını tedavi etmek için diyetlerine ekler. Vücudunuzun mantar enfeksiyonlarını önlemesi için C vitamini alabilirsiniz, ancak C vitaminini doğrudan cildinize uygulamalısınız.
Vajinal mantarı önleme
Vajinal mantar enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olmak için aşağıdaki önerileri deneyebilirsiniz:
- Dış genital bölgeyi temiz ve kuru tutun.
- Tahriş edici sabunlar (köpük banyosu dahil), vajinal spreyler ve vajinal duşlardan kaçının.
- Tamponları ve hijyenik pedleri sık sık değiştirin.
- Nemi tutmayan gevşek pamuklu (naylon yerine) iç çamaşırı giyin.
- Yüzdükten sonra, ıslak mayonuzla uzun süre oturmak yerine hızlıca kuru giysilerinizi giyin.
- Antibiyotikleri yalnızca doktorunuz tarafından reçete edildiğinde alın ve asla doktorunuzun önerdiğinden daha uzun süre kullanmayın.
- Şeker hastasıysanız, kan şekeri seviyenizi sıkı bir şekilde kontrol etmeye ve dengede tutmaya çalışın.
Sağlıklı günler dileriz!
Kaynak ve ileri okuma:
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: