İkilemde bırakma taktiğini, rakibin oynayabileceği gerçekten iyi zarları ikilemde bırakabiliyorsanız, sıkışık bir durumdan kurtulmaya çalışıyorsanız, açık vermek vermeniz kaçınılmaz ise uygulayın. Sırf ikilemde bırakma amacı ile gereksiz açıklar vererek oynamaktan sakının.
Örnek 3:
Beyaz 142 pip
Siyah 151 pip
Siyah 6-3 oynayacak
XGID=-b—BDC—-cD-a–bc-cB-a-:0:0:1:63:0:0:1:0:4
Şimdi yukarıdaki pozisyonu inceleyerek rakibi ikilemde bırakmanın ne kadar gerekli olduğunu tartışalım. Pozisyonda Siyahın hali hazırda sıralı üç kapısı var ve Beyazın gerideki iki pulunu bloke etmeyi denemesi ideal bir stratejik tercih olacak. Bu durumda zarın akışına göre dördüncü, beşinci kapıları alarak duvarı genişletmesi lazım. Bunu başarmanın kestirme yolu 13/4 ile yatmak, temkinli yolu 13/10, 13/7 ile iki pulu daha aşağı inerek daha hazırlıklı hale gelmek.
13/4 ile yatması çok da tehlikeli görünmüyor çünkü Beyaz 3 ile vurmayı tercih ederse söz konusu 3 hem içerideki açığını kapatması hem de 10 (Siyaha göre 15) noktasındaki açığını kapatması için lazım. Üstelik Beyazın evinde sahip olduğu 22 noktasındaki orta halli çapa ve Beyazın 1 noktasındaki açığı bu girişimi cesaretlendiriyor.
Gerçek şu ki, böyle bir ikilemde bırakma hamlesi oldukça gereksiz. Beyazın 10 kapısını ya da 1 kapısını alması ne kadar önemli? Belki 10 değil de 9 kapısı olsa idi Siyahın 6 çıkışını bloke etmesi anlamında faydasını tartışabilirdik. Siyah çapanın arkasındaki 1 kapısında yatan Beyaz pul ise maalesef ölü ve savaş dışında kalmış. 1 Kapısının alınması Beyaz için esasında bir pulu daha öldürmek anlamına gelecek. Hatta 1 kapısındaki pulun kırılması yeniden oyuna dönmesi anlamına gelecek. Belki 4 kapısındaki yarı ölü pulu aktif hale getirerek üçüncü kapıyı kazandırması açısından faydası tartışılabilir ancak; Beyazın şu andaki acil önceliği gerideki pullarını kaçmak. Ayrıca 3 kapısına demir atmış Siyahı altı kapının arkasında bloke edemeyeceğine göre saldırıya dönük bir plan Beyaz için daha ideal seçeneklerden biri. Bu yüzden 3 ile kırarak kaçma fırsatını Beyaza altın tepside sunmak hata olur.
O halde 13/10, 13/7 hamlesi ile iki pulu aşağı inerek duvarı genişletecek yeni kapı yapıcılar kazanması mantıklı bir seçim olacaktır. Özetle rakibin iyi zarlarını ikilemde bırakıyorsanız amaca ulaşabilirsiniz, kötü ya da aciliyeti olmayan zarlarını değil.
Şu ana kadar rakibin attığı zarın bir yarısını ikilemde bıraktık. Oysa modern tavlanın güçlü teorisyenlerinden Kit Woolsey ve Douglas Zare tavla oynayan bilgisayar yazımlarının insanlardan güçlü olmasını sağlayan özelliklerinden birinin de zarın tamamını ikilemde bırakacak hamleleri araştırıp bulabilme yeteneği olduğunu söylüyor. Her ne kadar zarın tamamını ikilemde bırakmak tek parçasını ikilemde bırakmaktan daha kısıtlayıcı ve etkili olmasa da kritik anlarda rakibin jokerlerini öldürebilecek yeteneğe sahipler. İşte o pozisyonlardan biri.
Örnek 4:
Beyaz 168 pip
Siyah 114 pip
Siyah 6-1 oynayacak
XGID=-b-BbDD-B—B-aa-bcb-b–A-:0:0:1:16:0:0:1:0:10
Tavlada her hamleden önce kendi kendimize şu soruyu sormamız lazım: “Benim ve rakibimin önceliği ne?” Burada rakip esasında 1 ve 4 kapılarına çapa atmış vaziyette nispeten zayıf olarak tanımlanan 1-4 geri oyunu oynuyor izlenimi uyandırsa da Siyahın gerideki pulunu ablukaya alması birinci önceliği. Siyah açısından ise önemli olan, gerideki pulu kaçmak ve ikinci bir pulu daha geri göndermemek. Şu anki tablo Beyaz lehinde ve ikinci bir pulunun daha geri gitmesi ölümcül olabilir. Aynı şey gerideki pulu kurtaramadığı durum için de geçerli.
Her ne kadar tek pulu bloke etmek zor olsa da sıralı beş kapı çok şey demek. Bu nedenle Beyazın, abluka planını uygulayabilmesi için kendi 5 kapısını alması birinci öncelik. Şu hali ile bile favori iken Siyahın vermesi muhtemel açıklarından bir tanesini daha avlayabilirse konumunu sağlamlaştıracak. Siyahın 6 yı oynayabileceği tek alternatif 12 noktası. Peki, 12/6 dan sonra 1 i nasıl oynamalı? Daha doğru bir ifade ile 1 i nasıl oynarsa hem daha az ihtimalle vurulur hem daha çok ihtimalle gerideki pulu kaçma fırsatı yakalayabilir? Bu durumda 12 noktasında kalır ve 1 i diğer noktalardan oynamayı tercih ederse 12 noktasındaki pulu 53, 62 ve 65 ile yani 6 atışta vurulur. Eğer 1 ile bir hane daha yaklaşırsa bu kez 64, 61, 52, 43 ile yani 8 atış ile vurulur. Bu durumda 12 deki pulu hareket ettirmemesi lazım. Evet, sonuç doğru ancak; doğruyu bulma yöntemi yanlış. Yerinde kalma kararının atış sayısının 2 tane daha az oluşu ile ilgisi yok denilecek kadar az. Esasında Beyazın orta halli bir oyuncu olduğu varsayımı altında bile, 12 deki açık pulun kırılma ihtimali sıfır çünkü Beyaz 53, 62 ve 65 zarlarında kırmak yerine kendi 5 kapısını almalı. Yani Beyazın 6 tane çok önemli zarı ikilemde bırakılmış durumda. Sonuç olarak Siyah 12 de kalmalı. Eğer 12 de kalacaksa bu durumda 1 için iki makul alternatif kalıyor: 24/23 ya da 6/5.
Başta sorduğumuz soruya geri dönelim: Beyazın önceliği ne? Önceliği 5 kapısını almak. Peki bu girişimi zorlaştıracak ve daha çok kaçış olanağı sunacak 1 hangisi? Eğer Siyah 24/23 ile bir hane yanaşırsa Beyaz 63, 53 ve 32 zarları ile 5 kapısını alırken yedeksiz 8 kapısında açık bırakmak zorunda kalacak. Beyaz, 63 ve 53 zarlarında 12 deki Siyahı kırmak yerine 5 kapısını almayı tercih ederken karşılaşacağı ikilem yetmiyormuş gibi bir de oynayacağı 3 içeren can alıcı zarların çoğunda 23 deki Siyah pulun doğrudan hedefinde kalacak. Belki 2 çapalı bir konumda kırılmak Beyaz için çok önemli değil ancak; Beyazın 5 kapısını alacağı çoğu durumda Siyahın doğrudan kaçmak için 11 tane 6 sı olacak. Yani rakibi, en iyi zarlarını oynadığında dahi bu durum Siyaha daha çok fırsat sunacak. Kısaca doğru 1, hem Beyaza daha çok sıkıntı yaratması bakımından hem de daha çok kaçış olanağı sunması bakımından 24/23 dür.
Peki, Beyazın 11 deki pulu 12 de olsa idi ve söz konusu ikilem olmasa idi ne olurdu? O zaman sıfır yerine 2 tane daha az atış bırakan 12 de kalma kararı yine ilk tercih olurdu ama 1 i 12/11 şeklinde oynayarak bir hane daha yanaşmak da binde birlik bir hisse kaybı ile onun kadar değerli olurdu. Hatta beş kapısının alınması ve duvarın arkasında sıkışma ihtimali zayıflayacağı için 12/5 hamlesi de yine hata olmaktan çıkar küçük hata ile kabul edilebilir bir hamle olurdu. Yani gerideki pulun yerinde kalması küçük hata payı ile kabul edilebilirdi.
Atila Malçok, Sabri Büyüksoy