Jeremy Bentham tarafından 1791 yılında tasarlanan Panoptikon hapishaneler, akıl hastaneleri ve çalışma kampları gibi kamusal alanı gözetlemek amacıyla ortaya atılmıştır. “Kontrol Evi” felsefiyle ortaya çıkmış olan bu yapı mahkumlar üzerinde devamlı bir gözetleme hissiyatı oluşturmak istemiştir.
Mimari açıdan bakacak olursak; Panoptikon, merkezi bir kontrol kulesi üzerine inşa edilmiştir. Sekizgen biçimde bölmelerden oluşur, kuleden bütün hücreler görünmektedir. Ancak hücredekiler, denetim kulesini görememektedir. Kulede kimse olmasa dahi mahkumlar gözetlendiklerini düşünecek ve bu baskıyı hissedeceklerdi.
Panoptikon: Görünmeyen Gözlerin Denetimi
Micheal Foucault, bu kavrama daha felsefi anlamda yaklaşmıştır. Eserlerinin bir kısmında bu yapıyı ele almıştır. Hapishanenin Doğuşu (Discipline and Punish, 1975) kitabında bu fikri derinlemesine inceler. Foucault, Panoptikon fikrinin modern gücün temelinin oluşturduğunu düşünür. Bu fikir bir görünürlük alanı yaratır ve bunu bir iktidar aygıtı olarak tanımlar. Panoptikon, gözetim altında tutulan her kişi için otomatik bir iktidar işlevi görmektedir.
Mahkumlar sürekli gözetimin sonucunda, bir yandan iktidar ilişkisinin kendisini bireyden uzaklaştıran diğer taraftan ona maruz kalanları bireyleştiren bir kişisel olmayan iktidar ilişkisinin tuzağına düşerler.
…
Kategoriler:Genel