“Sonra iki ıslak ot yığını arasında bir atın yedeğindeki domuza bindim, Bradevoort’u Amsterdam’a iki gün iki gecede bağlayan bir kanalı takip ettik. Annem kapüşonunun altına gizlenmiş, arkamdan ağlıyordu; bense onu görmüyordum, gözlerimi önümde uzanan ufka dikmiştim”.
Hendrickje 1649 yılında bir domuzun üzerinde Rembrandt’ın evine geldiğinde, Rembrandt çok sevdiği karısı Saskia’yı ve üç küçük çocuğunu kaybedeli yedi yıl olmuştu. Hendrickje önce hizmetçisi sonra modeli ve sevgilisi oldu. Onlar, boya, reçine ve cıva kokuları arasında sevişirken Amsterdam vebadan kırılıyor, cüzamlılar ellerindeki şeytan dişlerini birbirine vurarak lanetli bir ordu gibi sokaklarda geziyor ve fareler kanalların çürük dişlere benzer oyuklarında durmadan çoğalıyorlardı. Hayatın koyu gölgeleri Rembrandt’ın resimlerinin üzerine düşüyordu, buklelerin, ellerin, en çok da gözlerin tam altına, bakışların içine.
Saskia vasiyetinde Rembrandt’ın yeniden evlenmesi halinde oğlu Titus için yetimler kuruluna 20.000 florin ödemesini istemişti oysa bu paranın yarısına bile sahip değillerdi; Rembrandt’ın resimleri satılmıyordu. “ Hep bu gölgeler yüzünden” diyordu, “ Kimse gölgeleri istemiyor”. Şehirde bir haftada vebadan elli altı kişi ölüyor, hıyarcıklardan korkanlar boyunlarında içi cıva dolu fındık taşıyordu ama kimse, hiç kimse gölge istemiyordu.
Vebayı, fareleri, cüzamlıları istemedikleri gibi orospuları ve gölgeleri de kimse istemiyordu Hendrickje, Rembrantd’ın hayatının gölgesi, gözlerin tam altına düşen ışığı ve orospusu oldu. Ona sokakta böyle sesleniyorlardı; “ Rembrandt’ın orospusu! ”
Hendrickje, günahkar ilan edilip kilise tarafından aforoz edildiğinde “ İsa’nın masasından bir orospu olarak kovulmam sadece beni ilgilendirir” dedi. Okumayı ve yazmayı bilmiyordu ama aşkın, aforoz mühründen daha kıymetli olduğunu biliyordu. Yirmi yıl bir günahkar olarak Rembrandt’ın modeli, sevgilisi ve çocuklarının annesi oldu. “ Evlenmesek de, ben senin karınım” dediğinde Rembrandt ona üzeri oyma lale motifleriyle bezenmiş ahşap bir dolap hediye etti. İçinde on takım çarşaf, otuz peçete, bir düzine mendil ve on fular vardı. Bir çeyize kavuşmuş gibi dolabın anahtarını boynuna astı, kapaklarının gıcırtısını dinleyip solgun ahşabını kokladı. Rembrandt’a Batşeba olarak poz verdiğinde kızı Cornellia’ya üç aylık hamileydi.
“ Batşeba bir minderin hemen kenarına oturmuş, yüzü yere bakıyor, sağ elinde Kral Davud’un mektubu. Sol tarafta, çerçevenin diğer yanında yaşlı hizmetçi ayaklarına eğilmiş, gözleri gelecekte kaybolmuş Batşeba hiçbir yere bakmıyor. Hiçbir yere bakmıyorum.Davud ile Batşeba’nın çocukları hasta, bunu Tanrı istedi. Yedinci gün çocukları ölecek. Saçlarımı ensemin üzerinde toplayan tokadan birkaç tutam çekip çıkarttın, yüzümü belirginleştirmek için. Tuvalin arkasındayım, boyayı okşayıp ezen fırçanın sesini duyuyorum. Başımı kaldırıyorum, sana gülümsüyorum. Kollarımı havada geriyorum, yeniden poz veriyorum.”
Hendrickje ve Rembrandt’ın çocukları Cornellia, korktukları gibi Batşeba ve Davut’un ilk çocuklarının akıbetine uğrayıp yedi gün sonra ölmedi. Rembrandt’ın hayattayken ölümüne şahit olmadığı tek çocuğu olarak uzun bir ömür sürdü ve çocuklarına annesiyle babasının isimlerini verdi. Hendrickje Stoffels ise Rembrandt’an üç yıl evvel 37 yaşında öldüğünde kilise tarafından hâlâ “Rembrandt’ın orospusu” olarak kabul ediliyordu.
“ Gece dolunay odanın içinde, gümüş bir çizgi gibi parlıyor. Bekliyorum. Veba en çok dolunayda öldürür. Rembrandt bezi çenemin altından kaydırıp saçlarımın üzerinden çevirerek çenemi bağlıyor; üst ve alt dişlerim son bir defa birbirleriyle buluşuyor. Son haykırışımı örttüğün için teşekkürler aşkım. Tanrı yüzümde huzuru görsün. Çabucak, ben Westerkerk’de bir mezar taşının altına, sen paletinin ışığına…”
Rembrandt’ın Orospusu, Sylvie Matton, Çeviren; Bahadırhan Bozkurt, Bilge Kültür Sanat.