Çocuk altı yaşını doldurana kadar yaklaşık 3,000 yeni kelime öğrenerek kelime bilgisini geliştirmeye hızla devam eder. Bu süreç, çocuk büyüdükçe ve olgunlaştıkça devam etmektedir.
Tipik bir çocuk ilkokul boyunca günde ortalama 20 yeni kelime öğrenme kapasitesine sahiptir.
Çocuk kelimeleri sadece iletişim için kullanmakla kalmayıp kelimelerden bahsedebilir. Okul deneyiminin dil becerileri üzerinde büyük bir etkisi vardır. Okumayı öğrenmeye başlamak çocuğun sözcükler hakkındaki bilgisini ve farkındalığını arttıracaktır.
Okuldaki ve toplumdaki deneyimleriyle artan gerçek dünya bilgisiyle ilgili sözcükler öğrenir. Sözcükleri tanımlama ”top” ne demek diye sorulduğunda, “basketbol topu, futbol topu. Topa vurulur.” der).
Tekerlemeler, şarkılar ve yeni saçma kelimeler üretilebileceği kelime oyunları gibi dil oyunlarını sever. Bu gibi oyunlar dilin tüm özelliklerini içerebilir: sesler, anlam ve biçimler. Gerçekle hayali ayırma becerileri gelişir.
İki-üç aşamalı yönergeleri doğru sırayla uygular. Oyunların ve aktivitelerin kurallarını öğrenmeye başlar (örneğin; masabaşı oyunları, spor).
Sözlü yönergeleri hatırlayarak ve söylenene uygun bir karşılık vererek yönergeleri anladığını gösterir. Daha karmaşık evet/hayır sorularına karşılık verebilir. Dolaylı istekler kullanma yeteneği gelişir (örneğin; limonata içmek istediğinde “Bugün hava sıcak.” der). Birşey yapmak “zorunda olmak” ile birşeyin “gerekli olması” şeklindeki kullanımları anlamakta zorlanır.
Sözcükleri fonolojik unsurlarına ayrımak (yani; seslere veya hecelere ayırmak) yeni sözcük öğrenimini destekleyebilir. Daha ortak ses kalıpları olan sözcükler daha kolay öğrenilir. Çocuklara sözcükleri ses bölümlerine ayrımak sık sık öğretilir; bu beceri aynı zamanda okuma yazma becerilerini de geliştirir.
Konuşma hızını, ses tonunu (yüksek ve düşük sesler) ve ses seviyesini kontrol edebilir ve ayarlayabilir.
Zaman (“önce,” “sonra” gibi) ve mesafe (“yakın,” “uzak” gibi) kavramlarını daha iyi anlar. Olayları kronolojik bir sıraya koymakta zorlanabilir. “Bu,” “şu,” “bunlar,” “şunlar” gibi kelimeleri söyleyebilmeli, anlayabilmeli ve yerinde kullanabilmelidir. Garip tanımlamaları daha az kullanır (örneğin; karı ilk kez gördüğünde “beyaz yağmur” demesi gibi) çünkü kelime bilgisi artmıştır. Atasözlerini sözcük anlamlarına göre yorumlar (“Bin düşün bir söyle” gibi).
Dildeki tüm sesleri dinleyicilerin anlayabileceği bir konuşmayla telaffuz edebilir. Kendi dilinde olmayan ses sıralarını fark eder.
Formel eğitimde “özne” ve “yüklem” gibi belli dilbilgisi terimlerini öğrenmiş olabilir. “Şimdi” ve “sonra” gibi kelimeleri kullanır (örneğin; Şimdi top oynayacağım, sonra da evde bisiklete bineceğim.” der), ancak “bununla birlikte” veya “belki” gibi daha karmaşık formları daha az kullanır.
Bir dizi olaydan oluşan hikayeleri bir mantık sıralaması içinde aktarır ve tekrar eder. Kim, ne, nerede, ne zaman ve neden sorularını sorabilir ve bu sorulara cevap verebilir. Kronolojik bir anlatım formatı kullanarak hikayeler aktarır (örneğin; “Sonra bu oldu, sonra da …” der). Dil formlarını bağlamdan ayrı olarak değerlendirir (yani, şu anda mevcut olmayan insanlardan, şeylerden veya olaylardan bahsedebilir), sadece anlatıma değil, açıklamalara da yer verir (örneğin; “İşte …. böyle oynanıyor” der).
Konuşma başlatır ve başkalarına talimatlar verebilir.
Sırası gelince konuşur.
Konuşma konusunu sürdürebilir ve sırayla konuşabilir. Bir dinleyici mesajın anlaşılmadığını söylediğinde veya belli ettiğinde biraz daha ayrıntıya yer vermeye başlar.
Okuryazarlık
Birinci sınıfta, çocuklar gerçek anlamda okumayı öğrenirler. Yazının ne işe yaradığı konusundaki bilgilerini kullanırlar ve bilmedikleri kelimeleri çözmek için stratejiler uygularlar. Kelime bilgilerini geliştirmeye devam ederler ve yüksek sesle akıcı, doğru ve anlayarak okumayı öğrenirler. Zevk için çeşitli metinler okurlar (hikayeler, bilgilendirici metinler, şiirler gibi) ve metinleri anlamak ve metinlerden keyif almak için çeşitli anlama stratejileri kullanırlar. Bu yaştaki çocuklar hikayeler, notlar ve tanımlar yazar. Çoğu bir cümlenin ötesinde fikir geliştirebilir ve kendi dünyalarındaki şeyleri tanımlamak veya açıklamak için bazı detaylar ekleyebilir. Yazdıklarını başkalarıyla paylaşmayı severler.
Dilin kalıplarını ve seslerini anlar. Bir dizi kafiyeli sözcük ve tekrarlanan sesler içeren sözcükler türetebilir (örneğin; aliterasyonlar-dal sarkar kartal kalkar, kartal kalkar dal sarkar).
Tek heceli kelimelerin başındaki, ortasındaki ve sonundaki sesleri belirleyebilir ve ayırabilir.
Ses farkındalıkları geliştikçe, çocuklar kelimelere sesler ekleyerek, kelimelerden ses çıkararak veya kelimelerdeki sesleri değiştirerek yeni sözcükler oluşturabilirler.
Destek alarak, olaylar ve hikayeler hakkında bilgi paylaşmak için veya deneyimlerini paylaşmak için kişisel anlatımlar hakkında basit notlar veya mektuplar, günlük notları, listeler ve raporlar (cümleler) gibi çeşitli form veya türlerde, farklı amaçlara yönelik yazılar yazar.
Yetişkinler çocukların yazılarındaki düşüncelere karşılık verince, çocuklar yazının amacının iletişim kurmak olduğunu anlar. Yazıları öncelike hata düzeltmeyi (yazım ve noktalama yanlışları gibi) gerektiren çocuklar yazıyı iletişim aracı olarak tam anlayamayabilirler.
Deneyimleri tanımlayan kısa hikayeler yazar (gerçek, hayal gücüne veya bildiği hikayelere dayalı yazılar). Çocuklar kapsamlı okuma sonucunda hikayenin yapısını daha iyi anlar ve kendi yazılarını da buna göre düzenlemeye başlarlar (örneğin; başlangıç, orta, son).
Yardım alarak, bildiği nesneleri, olayları veya deneyimleri tanımlayan veya açıklayan kısa raporlar veya bilgilendirici yazılar yazar. Bir odak noktası seçme ve bunu sürdürme konusunda gittikçe daha iyidir. Örneğin; bir rapor yazarken bir konuyu anlatmak için düşünceleri kronolojik olarak düzenleyecektir.
Altıncı yaşın başında, metinler bir dizi kelime ve ifadeden veya bir avuç cümleden oluşabilir. Altıncı yaşın ilerleyen dönemlerinde, birçok çocuk yazılarında daha fazla ayrıntıya yer vermek için tanımlayıcı kelimeler ve dil çeşitliliği kullanır. Çocuklara verilen okuma yazma olanakları ve yetişkin desteği çocukların bu konudaki gelişimini etkiler.
Bazen bu yaştaki çocuklar kendi seçtikleri bir konu hakkında yazı yazmaları istendiğinde konuya karar vermekte zorlanabilir. Konular için beyin fırtınası yapmak çocukların başlamasına yardımcı olabilir. Ayrıca, (bir hikaye oluşturmak veya bir olayı yeniden anlatmak için) “Sonra ne oldu?” veya (ayrıntıları göstermek için) “Kurbağayı tanımlamak için hangi kelimeleri kullanırsın?” gibi sorular sormak çocuklara daha gelişmiş ve tanımlayıcı metinler yazma konusunda yardımcı olur.
Çocukların yazmaya başlamadan önce ne yazacakları hakkında bir fikri olduğunda yazı yazmak daha zevkli ve rahat hale gelebilir. Yazı yazmadan önce çocukları fikirleri hakkında konuşturmak çok etkilidir. Örneğin; yetişkinler çocukların kişisel bir deneyim (örneğin; plaja gitmek) seçmelerine yardımcı olabilir, çocukları bu deneyimle ilgili bir resim yapmaya teşvik edebilir ve sonra da çocuklar yaptıkları resmi anlatırken onları dinleyebilirler.
Bu yaştaki çocuklar yetişkin desteği alarak yazı yazmadan önce düşüncelerini belirlemek ve düzenlemek için grafik düzenleyiciler (örneğin; beyin fırtınası veya düşünce ağı) kullanabilirler.
Yazıları geliştikçe ve başkaları tarafından okundukça, birçok çocuk düzeltme ve “yayınlama” stratejileri (örneğin; dilbilgisi, büyük harf kullanımı, noktalama) kullanır veya yazı çalışmalarını herkesle paylaşır.
Çoğu çocuk büyük ve küçük harfleri okunaklı bir biçimde (uygun şekil ve büyüklükte ve boşluklar bırakarak) yazabilir ve harfler, kelimeler ve cümleler arasında yeterli ama bazen tutarsız boşluklar bırakabilir. Altıncı yaşın başlarında, bazı çocuklar daha çok küçük harfleri kullanabilir, bir kelimedeki veya cümledeki küçük harflerle büyük harfleri karıştırabilir ve harfleri ters yazabilir (örneğin; “b” ve “d”).
Altı yaşındayken, bir cümlenin bir fikirden oluştuğunu daha iyi anlar. Çoğu çocuk, cümlelerde isimler ve fiiller kullanarak tam düşünceler yazar. Bununla birlikte, çoğu cümle bitiminde nokta koymadan birçok düşünce yazmaya devam eder. Altıncı yaşın ortasına gelene kadar, çoğu çocuk basit cümlelerle ve cümlenin sonuna nokta koyarak bağımsız olarak yazar. Daha karmaşık cümle denemelerinde hatalar olabilir (örneğin; düşüncelerin birleştirildiği cümlelerde).