Bugün semi-vejetaryen diyet ve akdeniz diyetinin de içinde olduğu 6 diyetin sürdürülebilirlik ve sağlık boyutunu birlikte değerlendiren bir çalışmadan bahsetmek istiyorum.
2013 yılında, 22-50 yaş arası kadınlar arasında, Holllanda’da yapılan bu çalışmada besinsel olarak sağlıklı ve ekolojik olarak sürdürülebilir diyetlerin arasındaki sinerjiyi incelenmektedir.
Amaç
Araştırmacıların amacı, tüketicileri hem besinlerin hem besinsel değerleri hem ekolojik sürdürülebilirlikleri konusunda bilgilendirerek onların doğru besin tercih yapmalalarını destekleyecek yeni besin rehberleri olanaklarını değerlendirmektir.
Yöntem
Çalışma şöyle yürütülmüş,
1. Sağlık skoru ve sürdürülebilirlik skoru belirlenmiş.
- Sağlık skoru, sebze tüketimi (200g/ gün) ; meyve tüketimi (200 gram/gün); lif alımı (30g/gün); haftada iki porsiyon balık tüketmek ( günlük olarak yaklaşık 37 gram); enerjinin en fazla %30’unun yağdan geliyor olması; doymuş yağ oranının %10’dan düşük olması; trans yağ oranının %1’den düşük olması; basit şeker tüketiminden gelen enerjinin toplam enerjinin %10’unu aşmaması; tuz tüketiminin gümlük 6 gramdan fazla olmaması ve günlük alınan enerjinin 2000 kcal/gün (inaktif yetişkin kadınlar için önerilen ortalama değer) aşmaması gibi parametlerle hesaplanmıştır.
- Sürdürülebilirlik skoru için ise yaşam döngüsü değerlendirmesi (LCA) kullanılmıştır. Yaşam döngüsü değerlendirmesi, bir ürünün sürdürülebilirliğini değerlendiren bir araçtır. Bu çalışmada sera gazı salınımı ve arazi kullanımı etkileri üzerinde durulmuştur.
2. Toplamda 6 farklı diyet bu skorlar üzerinden değerlendirilmiştir. Bu diyetler:
- Ortalama bir Hollanda diyeti:
- Hollanda beslenme rehberinde önerilen diyet:
- Semi-vejetaryen diyet:
- Geleneksel vejetaryen diyet
- Vegan diyet
- Akdeniz diyeti
Sonuçlar
Yukarıdaki 6 diyetin sağlık ve sürdürülebilir skorları karşılaştırması şöyle:
Sağlık skoruna bakacak olursak, Akdeniz diyetinin sağlık skoru diğer tüm diyetlerden daha yüksek. Yine de, genel olarak bakıldığında 2-6. diyetlerin sağlık skorları birbirine yakındır.
Sürdürülebilirlik skorlarına bakıldığında, sera gazı salınımı endeksine göre, Avrupa Birliği’nin sera gazı salınımını %20 düşürme hedefini gerçekleştiren 4 diyet bulunmuştur; semi-vejetaryen diyet, gelensek vejetaryen diyet, vegan diyet ve akdeniz diyeti. Bunların arasından vegan diyet bu sınırı aşmıştır.
Bu iki skor arasındaki sinerji, toplam besin alımını azaltma ve spesifik bazı besinlerin- kırmızı et, süt ve süt ürünleri, ve diğer şekerli ürünler- azaltılması ile açıklanabilir.
Öneri
Bu çalışmayı öneriye dönüştürecek olursak, tüketiciler aşağıdaki önerileri uygularlarsa sera gazı salınımlarını düşürebilirler.
- Et ve süt ürünleri tüketimini azaltmak
- Bitki temelli beslenme ya da pesco-vejetaryen diyeti tercih etmek
- İçecekleri dikkatli seçmek
- Nadiren şekerli ürün gibi yiyecekleri tüketmek
Fakat sağlık boyutunu ve genel topluma uygulanabilirliğini göz önüne aldığımızda en makul diyet semi-vejetaryen ve akdeniz diyeti olacaktır.
Referans:
van Dooren C, Marinussen M, Blonk H, Aiking H, Vellinga P. Exploring dietary guidelines based on ecological and nutritional values: A comparison of six dietary patterns. Food Policy. 2014 Feb;44:36–46.