Önce gerçek olay:
Yıl: 1709
Yer: Juan Fermandez Adaları/Şili
İngiliz Kaptan Rogers’in gemisi, 4 yıldır bir ıssız adada tüfeği, bıçağı ve İncil’iyle yaşamış İskoçlu kaptan Alexander Selbirk adında bir kazazedeyi bulur. William Dampier adlı korsanın gemisinden kaçmıştır.
Kaptan Selbirk, adadaki keçilerin bağarsaklarıyla balık avlamı öğrenmiş, kayaların üstünde kristalleştirdiği tuzla yemek pişirmeyi ve fok yağıyla aydınlatmıştı adasını. Yüksek bir yerde kendisine kulübe yapmış; keçileri için ise ağır inşa etmişti.
Bir fırtınada boğulmak üzere iken zorlukla adaya ulaşmış bir başka kazazedeye ise “Cuma” adını vermişti. Ondan bitkilerin gizlerini öğrenmişti. Vs. vs.
Aradan 10 yıl geçti...
Bu gerçek olayın “romanı” dünya edebiyatına kazandırıldı. Eh tabii ki İngiliz yazar Daniel Defoe, Alexander Selbirk’in gerçek hikayesini değiştirecekti. İşe isim değişikliğiyle başlayacaktı; roman kahramanının adı “Robinson Crusoe” idi. İskoç değil, İngiliz’di. 4 yıl değil 28 yıl yaşayacaktı adada!
Onun “Cuma”sı bir yamyamdı, canilerin elinden kurtulmuştu!
İlk öğrettiği sözcük ise “Efendim” idi.
Selbirk nasıl korktuğunu anlatsa da, Robinson o kadar cesurdu.
Üstelik Robinson işbilirdi; adayı mülkü sayıp parsellere bölmüştü, ileri de satmak için!
Hadi diyelim ki biri gerçek hayat, diğer hayal dünyası. Ama işin bir de mistik boyutu vardı. İşte bu hal bize başlığımızdaki soruyu sordurdu.
O halde şimdi de 12’inci yüzyıla gidelim:
Arap dilinin en tanınmış felsefi eserlerinden biri; “Hayy bin Yekzan”dır ve yazarı İbni Tufeyl’dir. (d.1106- ö.1186)
Tufely’nin bu eseri, “ilk Robinson”u epik formda yazdığı bir bilgi kuramıdır. Şöyle:
Issız bir adada yaşayan “romanın” kahramanı Hayy, kendi özünden dışarı çıkarak adım adım fizik ve metafiziğin gerçek bilgisine varır; ve hatta Tanrı’yla tek vucüt haline gelir. İbni Tufeyl, eserinde temsil ettiği felsefenin doğal ve gerçek olduğunu çarpıcı bir kanıtla göstermek istemişti. Eserin sonunda Hayy, komşu adada yaşayan dindar Müslümanlar ile bir araya gelir ve bu insanlarında aynı bilgiye sahip olduklarını görür. Yalnız bir fark vardır aralarında, bu bilgi onlara peygamber klavuzluğunda verilmiştir.
Evet hikayemiz budur...
Söyleyiniz bakalım, kim kimden etkilenmiştir. Ne gerçek ne hayaldir? Robinson Crusoe aslında Müslüman mıdır? Adı, “Hayy” mıdır?
Ve yoksa İbni Tufeyl de bu öyküsünü, İbni Sina’nın bir hikayesinden mi esinlenmiştir?..
Bilginin dibi yoktur...
Odatv.com