Depresyon gerçekleri
Depresif bozukluk, normal üzüntü veya kederin ötesine geçen üzgün, mavi bir ruh hali ile karakterize edilen bir duygu-durum bozukluğudur.
Depresif bozukluk, bir grup semptom anlamına gelen klinik bir sendromdur.
Depresif bozukluklar sadece olumsuz düşünceler, ruh halleri ve davranışları değil, aynı zamanda bedensel işlevlerde (yemek yeme, uyuma, enerji ve cinsel aktivite gibi) spesifik değişiklikleri ve ayrıca potansiyel olarak gelişen ağrı veya sızıları içerir.
Her 10 kişiden biri hayatı boyunca depresyona girer.
Depresyon intihar dahil kendine zarar vermeye yol açabileceğinden, her 25 intihar girişiminden birinin ölümle sonuçlandığını unutmamak önemlidir.
Bazı depresyon türleri, özellikle bipolar depresyon ailelerde görülür.
Depresyon geliştirmek için birçok sosyal, psikolojik ve çevresel risk faktörü olmasına rağmen, bazıları özellikle bir cinsiyette veya diğerinde veya belirli bir yaş veya etnik grupta yaygındır.
Yaş, cinsiyet ve etnik kökene bağlı olarak depresyonun belirti ve semptomlarında bazı farklılıklar olabilir.
Doktorlar klinik olarak depresyon tanısı koyarlar; depresyon için laboratuvar testi veya röntgen yoktur. Bu nedenle, kendinizde, arkadaşlarınızda veya ailenizde depresyon belirtileri fark ettiğiniz anda bir sağlık uzmanına görünmeniz çok önemlidir.
Depresif bozukluk için uygun tedavi almanın ilk adımı, kişinin gerçekten de depresif bir bozukluğa sahip olup olmadığını belirlemek için eksiksiz bir fiziksel ve psikolojik değerlendirmedir.
Depresyon bir zayıflık değil, biyolojik, psikolojik ve sosyal yönleri, nedenleri, semptomları ve tedavisi olan ciddi bir akıl hastalığıdır. Bir insan depresyonu kendisi ortadan kaldıramaz. Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen, kötüleşebilir veya önceki haline gelebilir.
Birçok güvenli ve etkili ilaç, özellikle de depresyon tedavisinde çok yardımcı olabilecek SSRI antidepresanları vardır.
Bir duygu-durum bozukluğundan tam iyileşme için, hızlandırıcı bir faktör olup olmadığına veya birdenbire ortaya çıkıp çıkmadığına bakılmaksızın, ilaç tedavisi, fototerapi ve/veya elektrokonvülsif terapi (ECT) veya transkraniyal manyetik stimülasyon gibi beyin stimülasyon terapileri ( TMS) yanı sıra psikoterapi ve destek gruplarına katılım sıklıkla gereklidir.
Gelecekte, depresyon araştırmaları ve eğitimi yoluyla tedavileri iyileştirmeye, toplumun yükünü azaltmaya ve bu hastalığın önlenmesini umarız iyileştirmeye devam edeceğiz.
Depresif bozukluk nedir? Depresyon mu hüzün mü?
Depresif bozukluklar, yazılı tarihin başlangıcından beri insanlıkla birlikte olan duygu-durum bozukluklarıdır. İncil’de bahsedildiği üzere Hz. Davut ve Eyüp bu sıkıntıdan acı çekmiştir. Hipokrat, depresyona, kelimenin tam anlamıyla ‘kara safra’ anlamına gelen melankoli adını verdi. Kara safra, kan, balgam ve sarı safra ile birlikte o zamanın temel tıbbi fizyoloji teorisini tanımlayan dört mizah duygusu (sıvılar) idi. Edebiyat ve sanat, yüzlerce yıldır depresyonu tasvir etmektedir, ancak bugün bir depresif bozukluktan bahsettiğimizde ne demek isteriz? 19. yüzyılda insanlar depresyonu kalıtsal bir mizaç zayıflığı olarak düşündüler. 20. yüzyılın ilk yarısında Freud, depresyonun gelişimini suçluluk ve çatışma ile ilişkilendirdi. Yazar ve modern bir depresif bozukluk hastası olan John Cheever, klinik olarak depresyona girmesini etkileyen ebeveynleri ile çatışma ve deneyimlerini yazmıştır.
1950’lerde ve 60’larda sağlık uzmanları depresyonu içsel ve nevrotik olmak üzere iki türe ayırdı. Endojen, depresyonun vücudun içinden, belki de genetik kökenli olduğu veya hiçbir yerden gelmediği anlamına gelir. Nevrotik veya reaktif depresyon ise, bir eşin ölümü, bir iş kaybı, veya diğer önemli kayıplar gibi açıkça çevresel dış faktöre sahiptir. 1970’lerde ve 80’lerde, araştırmacıların dikkati depresyonun nedeninden etkilenen insanlar üzerine yoğunlaştı. Zaman zaman fikir ayrılıklarına düşseler de, çoğu aşağıdaki konularda hemfikirdir:
- Depresif bozukluk, normal üzüntü veya kederi aşan üzgün ve/veya sinirli ruh hali ile karakterize bir sendromdur (bir grup semptom). Daha spesifik olarak, depresyonun üzüntüsü, normalden daha fazla yoğunluk ve süre ve daha şiddetli semptomlar ve fonksiyonel problemlerle karakterizedir.
- Depresif belirti ve semptomlar, yalnızca olumsuz düşünceleri, ruh hallerini ve davranışları değil, aynı zamanda bedensel işlevlerdeki belirli değişiklikleri (örneğin, aşırı ağlama nöbetleri, vücut ağrıları, düşük enerji veya libido, ayrıca yeme, kilo veya uyku sorunları) içerir. Nörovejetatif belirtiler, klinik depresyonla ilişkili işlevsellikteki değişikliklerdir. Bu, beyindeki sinir sistemi değişikliklerinin, azalan veya artan aktivite seviyesi ve işlevsellikle ilgili diğer problemlerle sonuçlanan birçok fiziksel semptomlara neden olduğu düşünülür.
- Belirli depresif bozuklukları, özellikle bipolar depresyonu (manik depresyon) olan kişilerde, bu duruma kalıtsal bir yatkınlık olduğu görülmektedir.
- Depresif hastalıklar, milyonlarca insanı etkilemeleri nedeniyle büyük bir halk sağlığı sorunudur. Depresyonla ilgili gerçekler, yetişkinlerin yaklaşık %10’unun, gençlerin %8’inin ve ergenlik çağındaki çocukların %2’sinin bir tür depresif bozukluk yaşadığını içerir. Doğum sonrası depresyon, doğumdan sonra kadınları etkileyen en yaygın ruh sağlığı bozukluğudur.
- Depresyondan kaynaklanan maliyetlere ilişkin istatistikler, tedavi için büyük miktarlardaki doğrudan maliyetleri ve üretkenlik kaybı, işe ya da okula devamsızlık gibi dolaylı maliyetleri içerir.
- Depresyondan muzdarip ergenler, obezite geliştirme ve sürdürme riski altındadır.
- Büyük bir tıbbi çalışmada, depresyon, artrit, hipertansiyon, kronik akciğer hastalığı, diyabet ve bazı yönlerden koroner arter hastalığından daha sık etkilenenlerin işleyişinde (morbidite) önemli sorunlara neden olmuştur.
- Depresyon, koroner arter hastalığı ve astım geliştirme, insan immün yetmezlik virüsüne (HIV) ve diğer birçok tıbbi hastalığa yakalanma risklerini artırabilir. Depresyonun diğer komplikasyonları, bunlardan ve diğer birçok tıbbi durumdan kaynaklanan morbiditeyi (hastalık/olumsuz sağlık etkileri) ve mortaliteyi (ölüm) artırma eğilimini içerir.
- Depresyon, hemen hemen tüm diğer zihinsel sağlık durumları ile bir arada bulunabilir ve hem depresyon hem de diğer akıl hastalıklarının birleşiminden muzdarip olanların durumunu ağırlaştırabilir.
- Yaşlılarda depresyon kronik olma eğilimindedir, iyileşme oranı düşüktür ve genellikle yetersiz tedavi edilir. Yaşlı erkeklerin, özellikle yaşlı beyaz erkeklerin en yüksek intihar oranına sahip olduğu düşünüldüğünde, bu özellikle endişe vericidir.
- Depresyon ilk olarak bir ruh sağlığı uzmanının ofisinde değil, birinci basamak tedavi ortamında tanımlanır. Ayrıca, depresyon farklı belirtiler gösterdiği için sıklıkla yetersiz teşhis edilmesine neden olur.
- Tedaviyle ilgili açık araştırma kanıtlarına ve klinik kılavuzlara rağmen, depresyon genellikle yetersiz tedavi edilir. Umarız, bu durum daha iyiye doğru değişebilir.
- Bir duygu-durum bozukluğundan tam iyileşme için, tetikleyici bir faktör olup olmadığına veya birdenbire ortaya çıkıp çıkmadığına bakılmaksızın, ilaç tedavisi, fototerapi, elektrokonvülsif terapi (ECT) ve/veya transkraniyal manyetik stimülasyon (aşağıdaki tartışmaya bakınız) psikoterapi ve/veya bir destek grubuna katılmanın yanı sıra gereklidir.
Depresyonla ilgili söylentiler/efsaneler nelerdir?
Aşağıda depresyon ve tedavisi ile ilgili mitleri listeledik:
- Bu bir hastalıktan ziyade bir zayıflıktır.
- Depresyon hastası yeterince çabalarsa, tedavi görmeden hastalığı atlatır.
- Kendinizdeki veya sevdiğiniz birindeki depresyonu görmezden gelirseniz, hastalığı ortadan kalkacaktır.
- Çok zeki ya da çok başarılı insanlar depresyona girmezler.
- Yoksul insanlar depresyona girmezler.
- Azınlıklar depresyona girmez.
- Gelişimsel engelli insanlar depresyona girmezler.
- Depresyonu olan insanlar “delidir”.
- Depresyon gerçekte yoktur.
- Çocuklar, gençler, yaşlılar veya erkekler depresyona girmez.
- Depresyon, sinirlilik gibi (olarak mevcut) görünemez.
- Depresyon belirtileri, hastalığa yakalanan herkes için aynıdır.
- Birine intihar etmeyi düşündüğünü söyleyen insanlar sadece dikkat çekmeye çalışıyorlar ve özellikle daha önce bunun hakkında konuşmuşlarsa bunu asla yapmazlar.
- Depresyonu olan kişiler aynı anda başka bir zihinsel veya tıbbi duruma sahip olamazlar.
- Psikiyatrik ilaçların hepsi bağımlılık yapar.
- Psikiyatrik ilaçlar işe yaramaz; hissedilen herhangi bir gelişme, acı çekenin hayal gücündedir.
- Psikiyatrik ilaçlar depresyonu tedavi etmek için asla gerekli değildir.
- Depresyon için tek etkili tedavi ilaçtır. İnsanlar asla çocuklara ve gençlere antidepresan ilaç vermemelidir.
Depresyon türleri ve depresyon belirtileri nelerdir?
Depresif bozukluklar, tıpkı kalp hastalığı ve diyabet gibi diğer hastalıklarda olduğu şekilde farklı biçimlerde ortaya çıkan duygu-durum bozukluklarıdır. Ancak, bu tiplerin her birinde semptomların sayısı, zamanlaması, şiddeti ve kalıcılığında farklılıklar olduğunu unutmayın. Bazen bireylerin depresyonu nasıl ifade ettikleri ve/veya yaşadıkları konusunda yaşa, cinsiyete ve kültüre göre farklılıklar olabilir.
Semptomların şekli, herhangi bir depresyon tipindeki bir kalıpla uyumlu olabilir. Örneğin, kalıcı depresif bozukluk, majör depresif bozukluk, bipolar bozukluk veya depresyonu içeren başka herhangi bir hastalıktan mustarip bir kişi, belirgin şekilde endişeli, melankolik, karma, psikotik veya atipik özelliklere sahip olabilir. Bu tür özellikler, en etkili olabilecek tedaviye yaklaşım üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir. Örneğin, melankolik özelliklere sahip, depresyonu belirgin kaygı içeren bir kişi için, daha yoğun bakıma ihtiyaç duyan bir bireye kıyasla, hastanın düşüncelerini tekrar tekrar gözden geçirme örüntüsü tedavinin odak noktasının etkili olmasında daha olasıdır. Sabahları depresyon yoğunluğunun daha kötü olma eğiliminde olduğu ya da atipik özelliklere sahip, kilo almaya ve aşırı uyuma eğilimi olan bir kişiye karşı destek, diyet sorunlarını ele almak için beslenme danışmanlığı gerektirebilir.
Majör depresif bozukluk
Sıklıkla tek kutuplu depresyon olarak da adlandırılan majör depresyon, depresif ve/veya sinirli ruh hali de dahil olmak üzere, arka arkaya en az iki hafta süren, çalışma yeteneğini engelleyen semptomların bir kombinasyonu ile karakterize edilir. Uyumakta veya yemek yemekte güçlükler, her iki davranışın da aşırı veya yetersiz olması şeklinde olabilir. Engelleyici depresyon dönemleri, yaşam boyunca bir, iki veya birkaç kez ortaya çıkabilir.
Kalıcı depresif bozukluk (distimi)
Eskiden distimi olarak adlandırılan kalıcı depresif bozukluk, majör depresyona kıyasla daha az şiddetli ancak genellikle daha uzun süreli bir depresyon türüdür (disforik). Etkilenen kişinin kendini iyi hissetmesini engelleyen ancak bu faktörleri devre dışı bırakmayan uzun süreli (kronik) semptomları içerir. Bazen, kalıcı depresif bozukluğu olan kişiler de majör depresyon atakları yaşarlar. Çift depresyon, iki tip depresyonun bu kombinasyonunun adıdır.
Bipolar bozukluk (manik depresyon)
Başka bir depresyon türü de, eskiden manik-depresif hastalık veya manik depresyon olarak adlandırılan bir grup duygu-durum bozukluğunu kapsayan bipolar bozukluktur. Bu koşullar genellikle belirli bir kalıtım modeli gösterir. Diğer depresif hastalık türleri kadar yaygın olmayan bipolar bozukluklar, en az bir mani veya hipomani epizodu içeren duygu-durum döngülerini içerir ve aynı zamanda depresyon epizodlarını da içerebilir. Bipolar bozukluklar genellikle kroniktir ve tekrarlayıcıdır. Bazen ruh hali değişimleri dramatik ve hızlıdır, ancak çoğu zaman kademelidir, çünkü genellikle birkaç gün, hafta veya daha uzun sürede gerçekleşir.
Depresif döngüdeyken, kişi depresif bir durumun semptomlarının herhangi birini veya tamamını yaşayabilir. Manik döngüdeyken, bu makalenin ilerleyen bölümlerinde mani altında listelenen semptomların herhangi biri veya tümü yaşanabilir. Mani genellikle düşünmeyi, yargılamayı ve sosyal davranışı ciddi sorunlara ve utançlara neden olacak şekilde etkiler. Örneğin, kişi manik bir evredeyken, ayrım gözetmeyen veya başka bir şekilde güvenli olmayan cinsel uygulamalar veya akıllıca olmayan ticari veya finansal kararlar alınabilir.
Bipolar II bozukluk, bipolar bozuklukların önemli bir varyantıdır. (Bipolar bozukluğun olağan formu bipolar I bozukluk olarak adlandırılır.) Bipolar II bozukluğu, etkilenen kişinin hipomani (mini-yüksekler) ile noktalanan tekrarlayan depresif ataklar geçirdiği bir sendromdur. Bipolar II’deki bu öforik durumlar, bipolar I’de meydana gelen tam manik dönem kriterlerini tam olarak karşılamaz.
Depresyon ve mani belirtileri
Depresif veya manik olan herkes her semptomu yaşamaz. Bazı insanlar birkaç semptom gösterirken, bazıları da birçok semptomdan muzdariptir. Semptomların şiddeti de bireylere göre değişir. Daha zayıflatıcı semptomlardan önce gelen daha az şiddetli semptomlara genellikle uyarı işaretleri denir.
Majör depresyon veya manik depresyonun depresif belirtileri
- Kalıcı üzüntü, endişe, öfke, sinirlilik, hoşnutsuzluk veya hiçlik duyguları,
- Umutsuzluk veya karamsarlık duyguları,
- Değersizlik, çaresizlik veya aşırı suçluluk duyguları,
- Seks de dahil olmak üzere, bireylerin bir zamanlar zevk aldığı hobiler ve etkinliklere ilgi kaybı veya zevk alamama,
- Apati/motivasyon eksikliği,
- Sosyal izolasyon; yani hasta, aile veya arkadaşlarla etkileşimden kaçınır.
- Uykusuzluk, sabah erken uyanma, huzursuz uyku, aşırı uyku hali veya aşırı uyuma gibi uyku değişiklikleri,
- İştah ve/veya kilo kaybı veya aşırı açlık, aşırı yeme ve/veya kilo alımı gibi iştah değişiklikleri,
- Yorgunluk, tükenmiş enerji seviyeleri, aktivitede veya düşüncede yavaşlık,
- Ağlama dönemleri,
- Ölüm veya intihar düşünceleri, intihar girişimleri,
- Huzursuzluk, ajitasyon, sinirlilik,
- Konsantre olamama, bir şeyleri hatırlayamama, karar verme veya sorumlulukları yerine getirememe,
- Tekrarlayan baş ağrıları, sindirim bozuklukları ve/veya kronik ağrı gibi tedaviye yanıt vermeyen kalıcı fiziksel semptomlar.
Manik depresyonun mani belirtileri
- Uygunsuz veya aşırı sevinç/geniş ruh hali,
- Uygunsuz veya aşırı sinirlilik veya öfke,
- Şiddetli uykusuzluk veya uyku ihtiyacının azalması,
- Özel güçlere veya öneme sahip olmak gibi görkemli kavramlar,
- Artan konuşma hızı ve/veya ses seviyesi,
- Bağlantısız/teğet düşünceler veya konuşma,
- Yarış düşünceleri,
- Ciddi derecede artan cinsel istek ve/veya aktivite,
- Belirgin şekilde artan enerji,
- Kötü yargı,
- Uygunsuz sosyal davranış.
Erkeklerde depresyon ve depresyon belirtileri
Kadınlarla karşılaştırıldığında, depresyonu olan erkeklerin, bazen başkalarına acı verme noktasına kadar düşük enerji, sinirlilik ve öfke yaşamaları daha olasıdır. Depresyonu olan erkeklerin ayrıca uyku sorunları, işe veya hobilere karşı ilgi kaybı ve madde bağımlılığı sergileme olasılığı daha yüksektir. Depresyonla mücadele ederken aşırı çalışabilir ve daha riskli davranışlarda bulunabilirler, bu durumdaki kadınlardan dört kat daha sık intihar edebilirler. Bu zorluklara rağmen, erkeklerin herhangi bir durum, özellikle de depresyon için tedavi görme olasılıkları çok daha düşüktür.
Kadınlarda depresyon ve depresyon belirtileri
Erkeklerle karşılaştırıldığında, kadınlar daha erken yaşta depresyona girme eğilimindedir ve daha uzun süren ve daha sık tekrarlama eğiliminde olan depresif dönemlere sahiptir. Kadınlar daha sık mevsimsel bir depresyon modeline ve ayrıca atipik depresyon belirtilerine (örneğin, çok yemek yeme veya uyuma, karbonhidrat isteği, kilo alma, kollarda ve bacaklarda ağırlık hissi, akşamları kötüleşen ruh hali ve uykuya dalmakta zorluk). Ayrıca depresyonu olan kadınlarda erkeklere göre daha sık anksiyete, yeme bozuklukları ve bağımlı kişilik belirtileri görülür.
Menopozdan hemen önceki ve sonraki yaşam süresi olan perimenopoz 10 yıl kadar sürebilir. Perimenopoz ve menopoz yaşamın normal evreleri iken, perimenopoz bu süre zarfında depresyon riskini artırır. Ayrıca, geçmişte depresyon geçirmiş kadınların perimenopoz sırasında majör depresyon geliştirme olasılığı beş kat daha fazladır.
Gençlerde depresyon ve depresyon belirtileri
Daha sinirli olmanın yanı sıra, gençler daha önce zevk aldıkları aktivitelere olan ilgilerini kaybedebilir, kilolarında bir değişiklik yaşayabilir ve kötü maddeler kullanmaya başlayabilir. Ayrıca daha fazla risk alabilirler, güvenlikleri için daha az endişe gösterebilirler ve depresyonda olduklarında genç meslektaşlarına göre intiharı tamamlama olasılıkları daha yüksektir. Genellikle akne, ergen depresyonu riskini artırır.
Çocuklarda depresyon ve depresyon belirtileri
Bebekler, yeni yürümeye başlayan çocuklar ve okul öncesi çocuklar genellikle duygularını kelimelerle ifade edemedikleri için davranışlarında üzüntü gösterme eğilimindedirler. Örneğin, geri çekilebilir, eski, daha genç davranışları sürdürebilir (gerileyebilir) veya başarılı olamayabilirler. Okul çağındaki çocuklar okul performanslarında gerileyebilir, fiziksel şikayetler, kaygı veya sinirlilik geliştirebilirler. İlginç bir şekilde, bazı çocuklar, düşük özgüvenlerini telafi etmenin bir yolu olarak, depresyonda olduklarında başkalarını memnun etmek için daha fazla uğraşırlar. Bu nedenle, iyi notları ve görünüşe göre başkalarıyla iyi ilişkileri, depresyonun tanınmasını zorlaştırabilir.
Depresyonu olan çocuklar ve ergenler, yukarıda açıklanan yetişkinler gibi klasik semptomları da yaşayabilirler, ancak bu semptomlar yerine veya bunlara ek olarak aşağıdakiler de dahil olmak üzere başka semptomlar sergileyebilirler:
- Kötü okul performansı,
- Kalıcı can sıkıntısı veya sinirlilik,
- Baş ağrısı ve karın ağrısı gibi fiziksel sorunlardan sık sık şikayet etme,
- Depresyonun klasik yetişkin semptomlarından bazıları, yeme veya uyku düzeninde değişiklik gibi gerçek üzüntü duygularıyla karşılaştırıldığında çocukluk döneminde az çok belirgin olabilir.
Depresyonun risk faktörleri ve nedenleri nelerdir?
Bazı depresyon türleri ailelerde bulunur ve bu da depresyona karşı kalıtsal bir biyolojik kırılganlığa işaret eder. Özellikle bipolar bozuklukta durum böyle görünüyor. Araştırmacılar, her kuşağın üyelerinin bipolar bozukluk geliştirdiği aileleri inceledi. Hastalığı olanların, hastalanmayanlardan biraz farklı bir genetik yapıya sahip olduğunu buldular. Ancak bunun tersi doğru değildir. Yani, bipolar bozukluğa karşı savunmasızlığa neden olan genetik yapıya sahip herkes hastalığı geliştirmeyecektir. Görünüşe göre, stresli bir ortam gibi ek faktörler, başlangıcında rol oynar ve aile ve arkadaşlardan iyi destek gibi koruyucu faktörler de önlenmesinde rol oynar.
Majör depresyon, bipolar I veya II’deki kadar güçlü olmasa da, bazı ailelerde nesilden nesile ortaya çıkıyor gibi görünmektedir. Gerçekten de, ailesinde depresyon öyküsü olmayan kişilerde de majör depresyon ortaya çıkabilir.
Dışardan kaynaklanan bir olay, genellikle bir depresyon dönemini başlatıyor gibi görünmektedir. Bu nedenle, ciddi bir kayıp, kronik hastalık, zor bir ilişki, istismara, ihmale veya toplumsal şiddete maruz kalma, finansal sorun veya herhangi bir olumsuz yaşam olayı veya yaşam biçimindeki istenmeyen değişiklikler bir depresif dönemi tetikleyebilir ve bu tür olumsuz faktörlere kronik olarak maruz kalma kalıcı depresyon ile sonuçlanabilir. Küçük çocuklar olarak çok sayıda ve/veya şiddetli stres etkenine maruz kalan kişiler, beyin yapılarında yetişkinlik döneminde kendilerini depresyona yatkın hale getirebilecek değişiklikler geliştirebilir.
Çoğu zaman, bir depresif bozukluğun başlangıcında genetik, psikolojik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu rol oynar. Depresyon gelişimine katkıda bulunan stresörler bazen bazı grupları diğerlerinden daha fazla etkiler. Örneğin, ayrımcılıktan daha sık etkilendiğini hisseden azınlık grupları orantısız bir şekilde temsil edilmektedir. Sosyoekonomik olarak dezavantajlı gruplar, avantajlı gruplara göre daha yüksek depresyon oranlarına sahiptir. Amerika Birleşik Devletleri’ne göçmenler, özellikle dilden izole olduklarında, depresyon geliştirmeye karşı daha savunmasız olabilirler.
Etnik kökene bakılmaksızın, erkekler işsizliğin, boşanmanın, düşük sosyoekonomik durumun depresif etkilerine özellikle duyarlı görünmektedir. Çocukken veya romantik bir partner tarafından fiziksel, duygusal veya cinsel istismar mağduru olan kadınlar, depresif bir bozukluk geliştirmeye karşı savunmasızdır. Bununla birlikte, erkeklerin ve kadınların çoğunlukla depresyon için benzer risk faktörlerine sahip olduğu görülmektedir.
Evrendeki hiçbir şey insan beyni kadar karmaşık ve büyüleyici değildir. Nörokimyasallar veya nörotransmiterler, beyinde dolaşan 100’den fazla kimyasalı oluşturur. Ancak araştırmalarımızın ve bilgilerimizin çoğu bu nörokimyasal sistemlerden dördüne odaklanmıştır: norepinefrin, serotonin, dopamin ve asetilkolin.
Farklı nöropsikiyatrik hastalıklar, beynin belirli bölümlerinde bu nörokimyasallardan bazılarının fazlalığı veya eksikliği ile ilişkili görünmektedir. Örneğin, beynin tabanındaki dopamin eksikliği Parkinson hastalığına neden olur. Alzheimer demansı ile beyindeki düşük asetilkolin seviyeleri arasında bir ilişki var gibi görünüyor. Bağımlılık bozuklukları nörokimyasal dopaminin etkisi altındadır. Yani, kötüye kullanılan ilaçlar ve alkol, beyinde dopamin salgılayarak çalışır. Dopamin, hoş bir his olan öforiye neden olur. Bununla birlikte, tekrarlayan uyuşturucu veya alkol kullanımı, dopamin sistemini duyarsızlaştırır, bu da sistemin uyuşturucu ve alkolün etkilerine alışması anlamına gelir. Bu nedenle, bir kişinin aynı yüksek duyguyu elde etmek için daha fazla uyuşturucuya veya alkole ihtiyacı vardır (maddeye tolerans geliştirir). Böylece, bağımlı kişi daha fazla madde alır, ancak giderek daha depresif hissetmeye başlar.
Çeşitli tıbbi durumlar için kullanılan bazı ilaçların yan etki olarak depresyona neden olma olasılığı diğerlerinden daha yüksektir. Spesifik olarak, yüksek tansiyonu, kanseri, nöbetleri, aşırı ağrıyı tedavi eden ve doğum kontrolü sağlayan bazı ilaçlar depresyona neden olabilir. Bazı uyku ilaçları ve alkolizm ve anksiyeteyi tedavi eden ilaçlar gibi bazı psikiyatrik ilaçlar bile depresyon gelişimine katkıda bulunabilir.
Birçok zihinsel sağlık durumu veya gelişimsel engel de depresyonla ilişkilidir. Anksiyete, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), madde bağımlılığı ve gelişimsel yetersizlikleri olan bireyler daha savunmasız olabilir.
Şizofreni, beynin belirli bölgelerinde dopamin (çok fazla) ve serotonin (kötü düzenlenmiş) dengesizliği ile ilişkilidir. Son olarak, depresif bozuklukların, değişmiş beyin serotonin ve norepinefrin sistemleriyle ilişkili olduğu görülmektedir. Bu nörokimyasalların her ikisi de depresif kişilerde daha düşük olabilir. Lütfen depresyonun, bu nörokimyasalların anormalliklerinin “nedeni” yerine “ilişkili” olduğuna dikkat edin, çünkü beyindeki düşük seviyelerdeki nörokimyasalların depresyona mı yoksa depresyonun beyinde düşük nörokimyasallara mı neden olduğu gerçekten bilinmemektedir.
Bilinen o ki, norepinefrin veya serotonin düzeylerini değiştiren bazı ilaçların depresyon semptomlarını hafifletebileceğidir. Bu nörokimyasal sistemlerin her ikisini de etkileyen bazı ilaçların daha iyi veya daha hızlı performans gösterdiği görülüyor. Depresyonu tedavi eden diğer ilaçlar öncelikle diğer nörokimyasal sistemleri etkiler. Depresyon için en güçlü tedavilerden biri olan elektrokonvülsif terapi (ECT), kesinlikle belirli bir nörotransmitter sistemine özgü değildir. Bunun yerine, ECT, bir nöbete neden olarak, muhtemelen tüm nörokimyasalların büyük miktarlarını serbest bırakan genel bir beyin aktivitesi üretir.
Kadınların depresyona girme olasılığı erkeklere göre iki kat daha fazladır. Ancak bilim adamları bu farklılığın nedenini bilmiyorlar. Psikolojik faktörler de bir kişinin depresyona karşı savunmasızlığına katkıda bulunur. Bu nedenle, bebeklik dönemindeki sürekli yoksunluk, fiziksel veya cinsel istismar, topluluk şiddetine maruz kalma, belirli kişilik özellikleri kümeleri ve yetersiz başa çıkma yolları (uyumsuz başa çıkma mekanizmaları) tümü, kalıtsal kırılganlık olsun veya olmasın depresif bozuklukların sıklığını ve şiddetini artırabilir.
Maternal-fetal stresin varlığı, depresyon için başka bir risk faktörüdür. Hamilelik sırasında anne stresinin, özellikle genetik bir yatkınlık varsa, çocuğun bir yetişkin olarak depresyona yatkın olma şansını artırabileceği görülüyor. Araştırmacılar, annenin dolaşımdaki stres hormonlarının hamilelik sırasında fetüsün beyninin gelişimini etkileyebileceğine inanıyor. Bu değişmiş fetal beyin gelişimi, çocuğu bir yetişkin olarak depresyon riskine yatkın hale getiren şekillerde ortaya çıkar. Bunun nasıl olduğunu netleştirmek için daha fazla araştırma gereklidir. Yine bu durum, genetik yatkınlık ile çevresel stres, bu durumda annenin fetüs üzerindeki stresi arasındaki karmaşık etkileşimi göstermektedir.
Doğum sonrası depresyon
Doğum sonrası depresyon (DSD), birçok annenin bebek sahibi olduktan sonra yaşayabileceği bir dizi fiziksel ve duygusal değişikliği tanımlayan bir durumdur. Doğum sonrası depresyon, ilaç ve danışmanlık terapileri ile tedavi edilebilir. Herhangi bir şekilde çalışma yeteneğinizi engelleyen DSD’niz olduğunu düşünüyorsanız, hemen sağlık uzmanınızla konuşun.
Kadınların doğumdan sonra sahip olabileceği üç tür DSD vardır:
- ‘Annelik hüznü/depresyonu‘ denilen durumlar birçok kadında doğumdan hemen sonraki günlerde olur. Yeni bir anne, çok mutlu hissetmek ve ardından çok üzgün veya kızgın hissetmek gibi ani ruh hali değişimleri yaşayabilir. Sebepsiz yere ağlayabilir ve sabırsız, sinirli, huzursuz, endişeli, yalnız ve üzgün hissedebilir. Annelik hüznü/depresyonu doğumdan sonra sadece birkaç saat veya bir ila iki hafta sürebilir. Annelik hüznü her zaman bir sağlık uzmanından tedavi gerektirmez. Genellikle çocuk bakımı görevlerini paylaşmak, sevdiklerinizle iletişim kurmak, yeni annelerden oluşan bir destek grubuna katılmak veya diğer annelerle konuşmak yardımcı olur.
- Doğum sonrası depresyon (DSD) doğumdan birkaç gün hatta aylar sonra ortaya çıkabilir. DSD, sadece ilk çocuğun değil, herhangi bir çocuğun doğumundan sonra olabilir. Bir kadın, annelik hüznüne benzer duygulara sahip olabilir – üzüntü, umutsuzluk, endişe, sinirlilik. DSD genellikle bir kadının her gün yapması gereken şeyleri yapmasını engeller. DSD bir kadının işlev görme yeteneğini etkiliyorsa, bu, hemen sağlık bakım uzmanını görmesi gerektiğinin kesin bir işaretidir. Bir kadın DSD tedavisi görmezse, semptomlar daha da kötüleşebilir ve bir yıl kadar sürebilir. Doğum sonrası depresyon (DSD) ciddi bir durum olsa da ilaç ve danışmanlık ile tedavi edilebilir.
- Doğum sonrası psikoz, yeni anneleri etkileyebilecek çok ciddi bir akıl hastalığıdır. Bu hastalık, genellikle doğumdan sonraki ilk üç ay içinde hızlı bir şekilde ortaya çıkabilir. Kadınlar psikotik depresyon yaşayabilir, çünkü depresyon onların gerçeklikle temasını kaybetmelerine, işitsel halüsinasyonlara (kimse yokken konuşan bir insan gibi gerçekte olmayan şeyleri duyma) ve sanrılara (her şeyi tamamen farklı yorumlama) sahip olmalarına neden olur). Görsel halüsinasyonlar (ortada olmayan şeyleri görme) daha az yaygındır. Diğer semptomlar arasında uykusuzluk (uyuyamama), tedirgin hissetme (huzursuz) ve kızgın, garip duygu ve davranışlar ve daha az sıklıkla intihar veya cinayet düşüncelerine sahip olmak yer alır. Doğum sonrası psikozu olan kadınların hemen tedaviye ihtiyacı vardır ve neredeyse her zaman ilaca ihtiyaç duyarlar. Bazen doktorlar kadınları, kendilerine veya bebekleri de dahil olmak üzere başka birine zarar verme riski altında oldukları için hastaneye yatırırlar.
Hangi uzmanlar depresyonu tedavi eder?
Çeşitli sağlık uzmanları, aşağıdakiler de dahil olmak üzere bu durumdaki insanları değerlendirir ve tedavi eder:
- Aile hekimleri, dahiliye pratisyenleri, jinekologlar veya geriatristler (yaşlıların tedavisinde uzmanlaşmış doktorlar) gibi birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcıları,
- Psikiyatristler, klinik psikologlar, sosyal hizmet uzmanları, pastoral veya ruh sağlığı hemşireleri veya diğer danışmanlar gibi ruh sağlığı uzmanları,
- Doktor asistanları veya hemşire pratisyenleri gibi birinci basamak veya ruh sağlığı uzmanları,
- Sağlık-bakım kuruluşları,
- Toplum ruh sağlığı merkezleri,
- Hastane psikiyatri bölümleri ve poliklinikler,
- Genellikle hastanelere bağlı topluluk destek grupları,
- Üniversite veya tıp fakültesine bağlı programlar,
- Devlet hastanesi poliklinikleri,
- Aile hizmeti/sosyal kurumlar,
- Özel klinikler ve tesisler,
- Çalışan yardım programları,
- Yerel tıp ve/veya psikiyatri dernekleri.
Sağlık uzmanları depresyonu teşhis etmek için hangi testleri kullanır?
Depresyona sahip olup olmadıkları konusunda sağlık uzmanlarıyla konuşmaları gerekip gerekmediğini merak eden kişiler, bir depresyon testi veya kendi kendine test yapmayı düşünebilir. Depresyon hakkında ne zaman tıbbi yardım isteyeceğini düşünürken, acı çeken kişi, üzüntünün iki haftadan fazla sürüp sürmediğini veya hissettiklerinin evde, okulda, işte ya da iş yerindeki başkalarıyla olan ilişkilerini ve işlevlerini önemli ölçüde etkileyip etkilemediğini düşünerek tedavinin ön hazırlığını yapabilir. Uygun tedaviyi almanın ilk adımı, kişinin depresif bir hastalığı olup olmadığını ve varsa ne tür olduğunu belirlemek için tam bir fiziksel ve psikolojik değerlendirme gerektiren doğru teşhistir. Daha önce belirtildiği gibi, bazı ilaçların yan etkilerinin yanı sıra bazı tıbbi durumlar ve bazı kötüye kullanılan ilaçlara maruz kalma, depresyon semptomlarını içerebilir. Bu nedenle, muayene eden hekim klinik görüşme, fizik muayene ve laboratuvar testleri yoluyla bu olasılıkları hariç tutmalıdır. Birçok birinci basamak doktoru, depresyon için semptom testleri olan tarama araçlarını kullanır. Bu tür testler genellikle depresyon belirtileri olan ve tam bir zihinsel sağlık değerlendirmesi alması gerekebilecek kişileri belirlemeye yardımcı olan anketlerdir.
Kapsamlı bir teşhis değerlendirmesi, hastanın semptomlarının tam bir geçmişini içerir:
- Semptomlar ne zaman ve hangi koşullar/stresler altında başladı?
- Belirtiler ne kadar sürdü?
- Belirtiler ne kadar şiddetli?
- Semptomlar daha önce ortaya çıktı mı ve eğer öyleyse tedavi edildi mi, hangi tedavi alındı ve etkili oldu mu?
Doktor genellikle alkol ve uyuşturucu kullanımını ve hastanın ölüm veya intihar hakkında düşünceleri olup olmadığını sorar. Ayrıca, öykü genellikle diğer aile üyelerinin depresif bir hastalığı olup olmadığı ve tedavi edildiyse, hangi tedavileri aldıkları ve hangilerinin etkili olduğu hakkında sorular içerir. Profesyoneller, bu durumu uygun şekilde değerlendirmek ve tedavi etmek için depresyonu olan kişilerin depresyonu nasıl deneyimlediği, anladığı ve ifade ettiği konusunda potansiyel kültürel farklılıkları keşfetmenin öneminin giderek daha fazla farkına varmaktadır.
Tanısal değerlendirme ayrıca, depresif veya manik-depresif bir hastalık durumunda sıklıkla olduğu gibi, hastanın konuşmasının, düşünce yapısının veya hafızasının etkilenip etkilenmediğini belirlemek için bir zihinsel durum muayenesini de içerir.
Bugün itibariyle zihinsel bir bozukluğu teşhis edebilecek bir laboratuvar testi, kan testi veya röntgen yoktur. İnme veya beyin tümörleri gibi diğer nörolojik bozuklukların teşhisine yardımcı olabilen güçlü CT, MRI, SPECT ve PET taramaları bile psikiyatrik hastalıktaki ince ve karmaşık beyin değişikliklerini tespit edemez. Bununla birlikte, bu teknikler şu anda bir takım fiziksel bozuklukların varlığını hariç tutmakta ve ruh sağlığı araştırmalarında faydalıdır ve belki gelecekte depresyon tanısında da faydalı olacaktır.
Depresyon için hangi tedaviler mevcuttur?
Depresyonu tedavi eden ilaç ne olursa olsun, uygulayıcılar her iki cinsiyetin, her yaş grubunun ve farklı etnik grupların farklı tepkilere sahip olabileceğinin ve ilaç yan etkileri için diğerlerinden farklı risklere sahip olabileceğinin daha fazla farkına varmışlardır. Ayrıca, tedaviye yanıtın bireysel değişkenliği göz önüne alındığında, popülasyonlar arasında etkili olduğu belirlenen tedavi yöntemleri kesinlikle olsa da, tedaviye herkese uyan tek bir yaklaşım olmamalıdır.
Antidepresan ilaçlar
Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar), beyindeki nörokimyasal serotonin miktarını artıran ilaçlardır. (Depresyonda beyin serotonin düzeylerinin genellikle düşük olduğunu unutmayın.) Adlarından da anlaşılacağı gibi, SSRI’lar beyinde serotonin geri alımını seçici olarak inhibe ederek (bloke ederek) çalışır. Bu blok, beyin hücrelerinin (nöronların) birbirine bağlandığı yer olan sinapsta meydana gelir. Serotonin, bu bağlantılar (sinapslar) aracılığıyla bir nörondan diğerine mesajlar taşıyan beyindeki kimyasallardan biridir.
Seçici serotonin geri alım inhibitörleri, serotonini sinapslarda yüksek konsantrasyonlarda tutarak çalışır. Bu ilaçlar bunu, serotoninin gönderici sinir hücresine geri alımını önleyerek yapar. Serotoninin geri alımı, yeni serotonin üretimini durdurmaktan sorumludur. Bu nedenle, serotonin mesajı gelmeye devam eder. Bu da depresyon tarafından devre dışı bırakılan hücrelerin uyarılmasına (aktive edilmesine) yardımcı olur ve böylece depresif kişinin semptomlarını hafifletir. SSRI’ların, trisiklik antidepresanlardan (TCA’lar) ve monoamin oksidaz inhibitörlerinden (MAOI’ler) daha az yan etkisi vardır. SSRI’lar, MAOI’ler gibi gıdalardaki kimyasal tiramin ile etkileşime girmez ve bu nedenle MAOI’lerin diyet kısıtlamalarını gerektirmez. Ayrıca, SSRI’lar ortostatik hipotansiyona (otururken veya ayakta dururken kan basıncında ani düşüş) neden olmaz ve TCA’ların yaptığı gibi kalp ritmi bozukluklarına daha az yatkınlık gösterir. Bu nedenle, SSRI’lar genellikle depresyon için birinci basamak tedavidir. SSRI örnekleri arasında fluoksetin (Prozac), paroksetin (Paxil), sertralin (Zoloft), sitalopram (Celexa), fluvoksamin (Luvox), esitalopram (Lexapro), vortioksetin (Trintellix) ve vilazodon (Viibryd) bulunur.
Hastalar genellikle seçici serotonin geri alım inhibitörlerini (SSRI) iyi tolere eder ve yan etkiler genellikle hafiftir. En sık görülen yan etkiler mide bulantısı ve diğer mide rahatsızlıkları, ishal, ajitasyon, uykusuzluk ve baş ağrısıdır. Ancak, bu yan etkiler genellikle SSRI kullanımının ilk ayında kaybolur. Bazı hastalarda cinsel istek azalması (libido azalması), orgazm gecikmesi veya orgazm olamama gibi cinsel yan etkiler görülür. Bu kategorideki eski ilaçlara kıyasla, vortioksetin ve vilazodon gibi daha yeni SSRI’larda cinsel yan etkiler daha az görülür. Özellikle anksiyetenin depresyonun belirgin bir belirtisi olduğu hastalar için, buspiron eklenmesi, cinsel yan etkileri azaltırken veya ortadan kaldırırken SSRI’nin etkisini artırmaya (arttırmaya) yardımcı olabilir. Nadiren, bazı hastalar SSRI’larla titreme, saç dökülmesi veya kademeli kilo artışı yaşarlar. Sözde serotonerjik (serotoninin neden olduğu anlam) sendromu, genellikle yüksek dozlarda veya başka bir SSRI ile kombinasyon halinde verildiğinde SSRI’ların kullanımıyla ilişkili ciddi bir nörolojik durumdur. Yüksek ateş, nöbetler ve kalp ritmi bozuklukları serotonerjik sendromu karakterize eder. Bu durum çok nadirdir ve yalnızca birden fazla psikiyatrik ilaç alan psikiyatri hastalarında ortaya çıkma eğilimindedir.
Tüm hastalar biyokimyasal olarak benzersizdir. Bu nedenle, bir SSRI ile yan etkilerin ortaya çıkması veya tatmin edici bir sonucun olmaması, bu gruptaki başka bir ilacın faydalı olmayacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte, hastanın ailesinden biri belirli bir ilaca olumlu yanıt vermişse, ilk denenmesi gereken ilaç o ilaç olabilir.
Çift etkili antidepresanlar: Biyokimyasal gerçek şu ki, depresyonu tedavi eden tüm ilaç sınıfları (MAOI’ler, SSRI’lar, TCA’lar ve atipik antidepresanlar) hem norepinefrin hem de serotonin ve ayrıca diğer nörotransmitterler üzerinde bir miktar etkiye sahiptir. Bununla birlikte, çeşitli ilaçlar farklı nörotransmitterleri değişen derecelerde etkiler.
Yine, bazı yeni antidepresan ilaçların hem norepinefrin hem de serotonin sistemleri üzerinde özellikle güçlü etkileri olduğu görülmektedir. Bu ilaçlar, özellikle daha şiddetli ve kronik depresyon vakaları için çok umut verici görünmektedir. (Aile hekimlerinden ziyade psikiyatristler ve diğer ruh sağlığı uzmanları bu tür vakaları en sık görürler.) Venlafaksin (Effexor), duloksetin (Cymbalta), desvenlafaksin (Pristiq) ve levomilnacipran (Fetzima) bu ikili etkili bileşiklerden dördü. Effexor, daha düşük dozlarda SSRI’ların güvenlik ve düşük yan etki özelliklerinin çoğunu paylaşan bir serotonin geri alım inhibitörüdür. Daha yüksek dozlarda, bu ilacın norepinefrinin geri alımını bloke ettiği görülmektedir. Bu nedenle venlafaksin bir SNRI, bir serotonin ve norepinefrin geri alım inhibitörüdür. Cymbalta ve Pristiq, dozdan bağımsız olarak eşit derecede güçlü serotonin geri alım inhibitörleri ve norepinefrin geri alım inhibitörleri olarak hareket etme eğilimindedir.
Başka bir antidepresan olan Mirtazapin (Remeron), tetrasiklik bir bileşiktir (dört halkalı kimyasal yapı). Diğer ilaçlardan biraz farklı biyokimyasal bölgelerde ve farklı şekillerde çalışır. Serotonini etkiler, ancak postsinaptik bir bölgede (sinir hücreleri arasındaki bağlantıdan sonra). Ayrıca uyuşukluğa neden olabilen histamin seviyelerini arttırır. Bu nedenle hastalar yatmadan önce mirtazapin alırlar; doktorlar genellikle uykuya dalmakta güçlük çeken insanlar için mirtazapin reçete eder. SNRI’ler gibi, norepinefrin sistemindeki seviyeleri artırarak da çalışır. Sedasyona neden olmaktan başka, bu ilacın SSRI’larınkine benzer yan etkileri vardır.
Atipik antidepresanlar çeşitli şekillerde çalışır. Bu nedenle atipik antidepresanlar TCA, SSRI veya SNRI değildir, ancak yine de birçok insan için depresyon tedavisinde etkili olabilirler. Daha spesifik olarak, beyin sinapslarındaki (sinirlerin birbirleriyle iletişim kurduğu sinirler arasındaki) belirli nörokimyasalların seviyesini arttırırlar. Atipik antidepresan örnekleri arasında nefazodon (Serzone), trazodon (Desyrel) ve bupropion (Wellbutrin) bulunur. Serzone, bazı kişilerde hayatı tehdit eden nadir karaciğer yetmezliği vakaları nedeniyle inceleme altına alınmıştır. Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), bupropionun (Zyban) sigaraya bağımlılıktan kurtulmada kullanımını da onayladı. Bu ilaç aynı zamanda dikkat eksikliği bozukluğu (ADD) veya dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) tedavisi için de araştırılmaktadır. Bu sorunlar birçok çocuğu ve yetişkini etkiler ve onların dürtülerini ve aktivite düzeylerini yönetme, aynı anda bir şeye odaklanma veya konsantre olma yeteneklerini kısıtlar.
Lityum (Eskalith, Lithobid), valproat (Depakene, Depakote), karbamazepin (Epitol, Tegretol) ve lamotrigin (Lamictal) duygu-durum düzenleyicilerdir ve lityum dışında nöbetleri (antikonvülzanlar) tedavi etmek için kullanılır. Bipolar depresyonu tedavi ederler. Ziprasidon (Geodon), risperidon (Risperdal), ketiapin (Seroquel), aripiprazol (Abilify), asenapin (Saphris), paliperidon (Invega), iloperidon (Fanapt), lurasidon (Latuda) ve brexpultiprazol (Rexipiprazol) gibi bazı antipsikotik ilaçlar ), psikotik depresyonu tedavi edebilir. Ayrıca etkili duygu-durum düzenleyicileri oldukları bulunmuştur ve bu nedenle bazen bipolar depresyonu tedavi etmek için genellikle diğer antidepresanlarla kombinasyon halinde kullanılırlar.
Monoamin oksidaz inhibitörleri (MAOI’ler) en erken geliştirilen antidepresanlardır. MAOI’lerin örnekleri arasında fenelzin (Nardil) ve tranilsipromin (Parnate) bulunur. MAOI’ler, monoamin oksidazı inhibe ederek beyin sinapslarındaki nörokimyasalların seviyelerini yükseltir. Monoamin oksidaz, norepinefrin gibi nörokimyasalları parçalayan ana enzimdir. Monoamin oksidaz inhibe edildiğinde, norepinefrin parçalanmaz ve bu nedenle beyindeki norepinefrin miktarı artar.
MAOI’ler ayrıca eski peynirde, şaraplarda, kuruyemişlerin çoğunda, çikolatada, belirli işlenmiş etlerde ve diğer bazı gıdalarda bulunan bir madde olan tiramin’i parçalama yeteneğini de bozar. Tiramin, norepinefrin gibi kan basıncını yükseltebilir. Bu nedenle, MAOI ilacı alan bir hastanın tiramin içeren gıdaları tüketmesi, kandaki tiramin düzeylerinin yükselmesine ve tehlikeli derecede yüksek tansiyona neden olabilir. Ek olarak, MAOI’ler, tehlikeli derecede yüksek tansiyona neden olmak için reçetesiz satılan soğuk algınlığı ve öksürük ilaçları ile etkileşime girebilir. Bunun nedeni, bu soğuk algınlığı ve öksürük ilaçlarının sıklıkla aynı şekilde kan basıncını artırabilecek ilaçlar içermesidir. Bu potansiyel ciddi ilaç ve gıda etkileşimleri nedeniyle, MAOI’ler genellikle yalnızca bu ilaçların gerektirdiği birçok diyet kısıtlamasını yönetmeye istekli ve yetenekli olduğu düşünülen kişilere ve diğer tedavi seçenekleri başarısız olduktan sonra reçete edilir.
Trisiklik antidepresanlar (TCA’lar) 1950’lerde ve 60’larda depresyonu tedavi etmek için geliştirildi. Kimyasal yapıları üç kimyasal halkadan oluştuğu için trisiklik antidepresanlar olarak adlandırılırlar. TCA’lar esas olarak beyin sinapslarındaki norepinefrin seviyesini artırarak çalışırlar, ancak serotonin seviyelerini de etkileyebilirler. Doktorlar genellikle orta ila şiddetli depresyonu tedavi etmek için TCA’ları kullanır. Trisiklik antidepresan örnekleri, amitriptilin (Elavil), protriptilin (Vivactil), desipramin (Norpramin), nortriptilin (Aventyl, Pamelor), imipramin (Tofranil), trimipramin (Surmontil) ve perfenazindir (Triavil).
Tetrasiklik antidepresanlar eylem olarak trisikliklere benzer, ancak yapıları dört kimyasal halkaya sahiptir. Tetrasiklik örnekleri arasında maprotilin (Ludiomil) ve mirtazapin (Remeron) bulunur.
TCA’lar güvenlidir ve uygun şekilde reçete edildiğinde ve uygulandığında genellikle iyi tolere edilir. Bununla birlikte, aşırı dozda alınırsa, TCA’lar yaşamı tehdit eden kalp ritmi bozukluklarına neden olabilir. Bazı TCA’ların ayrıca kalp atış hızı, bağırsak hareketi, görsel odak ve tükürük üretiminden sorumlu sinirlerin aktivitesinin bloke edilmesinden kaynaklanan antikolinerjik yan etkileri olabilir. Bu nedenle, bazı TCA’lar ayakta dururken ağız kuruluğu, bulanık görme, kabızlık ve baş dönmesi üretebilir. Baş dönmesi, ayakta dururken oluşan düşük kan basıncından (ortostatik hipotansiyon) kaynaklanır. Antikolinerjik yan etkiler ayrıca dar açılı glokomu, iyi huylu prostat büyümesine (hipertrofi) bağlı idrar tıkanıklığını şiddetlendirebilir ve yaşlılarda deliryuma neden olabilir. Nöbet bozuklukları veya felç öyküsü olan hastalar TCA’lardan kaçınmalıdır.
Esas olarak tedavi etmek için kullanılan metilfenidat (Ritalin) veya dekstroamfetamin (Dexedrine) veya bunların türevleri (örneğin, Concerta, Metadate veya Focalin; Adderall veya Vyvanse veya sırasıyla amfetaminin [Mydayis] uzun salımlı karışık tuzları) gibi uyarıcılar, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), diğer ilaçlara dirençli depresyon tedavisinde de kullanılmaktadır. Uyarıcılar en yaygın olarak diğer antidepresanlar veya duygudurum düzenleyiciler, antipsikotikler ve hatta tiroid hormonu gibi diğer ilaçlarla birlikte kullanılır. Bazen depresyonu tedavi etmek için tek başlarına kullanılırlar, ancak nadiren kullanılırlar. Genellikle dikkatli bir şekilde ve depresyon için diğer ilaçlarla birlikte kullanılmalarının nedeni, diğer ilaçlardan farklı olarak, özellikle reçete edilmelerinden farklı dozlarda veya şekillerde alındığında, hem depresif hem de depresif olmayan kişilerde duygusal yükselişe neden olabilmeleridir. Bu nedenle, uyarıcılar potansiyel olarak bağımlılık yapan ilaçlardır.
Fototerapi
Mevsimsel duygu-durum bozukluğu için özellikle etkili bir tedavi olan fototerapi, depresyonu olan bireyin her gün yarım saat 10.000 lükslük soğuk beyaz floresan ışığa maruz bırakılmasını gerektirir.
Elektrokonvülsif tedavi (ECT)
Bir beyin stimülasyon tedavisi olan Elektrokonvülsif tedavi (EKT) prosedürü ile, doktor kontrollü konvülsiyonlar (nöbetler) üretmek için beyinden bir elektrik akımı geçirilir. EKT, özellikle bazı antidepresanları alamayan veya bunlara yanıt vermeyen, şiddetli depresyonu olan ve/veya intihar riski yüksek olan belirli hastalar için yararlıdır. Elektrokonvülsif tedavi (EKT), bir dizi antidepresan ilacın denemelerinin semptomlarda yeterli rahatlama sağlamadığı durumlarda sıklıkla etkilidir. Bu prosedür, muhtemelen, daha önce belirtildiği gibi, kontrollü nöbet nedeniyle beyinde büyük bir nörokimyasal salınım ile çalışır. Genellikle oldukça etkili olan EKT, birçok insanda tedaviye başladıktan bir ila iki hafta sonra depresyonu hafifletir. EKT’den sonra bazı hastalar idame EKT’ye devam ederken, diğerleri antidepresan ilaçlara geri döner veya her iki tedavinin bir kombinasyonunu alır.
Yıllar geçtikçe, EKT tekniği birçok kişinin aklında hala damgalanmaya neden olan prosedürden gelişti. Doktorlar tedaviyi hastanede anestezi altında uygularlar, böylece EKT alan kişiler nöbet sırasında veya başka herhangi bir zamanda kendilerine zarar vermezler veya duygusal veya fiziksel acı çekmezler. Çoğu hasta altı ila 10 tedaviden geçer. Bir sağlık uzmanı, tipik olarak 20-90 saniye süren kontrollü bir nöbete neden olmak için beyinden bir elektrik akımı geçirir. Hasta 5-10 dakika içinde uyanır. En yaygın yan etki, genellikle hızla düzelen kısa süreli hafıza kaybıdır. Doktorlar, ayakta tedavi prosedürü olarak EKT’yi güvenli bir şekilde gerçekleştirir.
Transkraniyal manyetik stimülasyon (TMS)
Başka bir beyin stimülasyon tedavisi, transkraniyal manyetik stimülasyon (TMS), bir doktorun, depresyon hastasının kafa derisinin yüzeyine yerleştirilen yalıtılmış bir bobinden elektrik akımı geçirmesini içerir. Bu, depresyon veya anksiyete semptomlarını hafifletmede etkili olan beynin elektrik akışını değiştirebilen kısa bir manyetik alanı indükler. Transkraniyal manyetik stimülasyon (TMS) anestezi gerektirmez; doktorlar, dört ila altı hafta boyunca haftada beş kez seans başına birkaç dakika TMS uygular. Yan etkiler genellikle hafiftir ve kafa derisi rahatsızlığı veya baş ağrıları dahil olmak üzere hızla kaybolur. Yan etkilerin, alıcının tedaviyi zamanından önce durdurmasına neden olacak kadar şiddetli olması alışılmadık bir durumdur. Kötüleşen depresyon, intihar düşünceleri veya eylemler dahil olmak üzere ciddi yan etkiler nadirdir.
Transkraniyal manyetik stimülasyon, psikiyatrik ilaçlara yanıt vermeyen kişilerde depresyon veya kaygıyı hafifletmede etkilidir.
Psikoterapiler
Bazı kısa süreli (10-20 hafta) terapiler de dahil olmak üzere birçok psikoterapi türü depresif bireylere yardım etmede etkilidir. Konuşma terapileri (psikoterapiler), hastaların sorunlarına ilişkin içgörü kazanmalarına ve terapistle sözlü alışveriş yaparak bu sorunları çözmelerine yardımcı olur. Davranışçı terapistler, hastaların kendi eylemleriyle nasıl daha fazla tatmin ve ödül elde edeceklerini öğrenmelerine yardımcı olur. Bu terapistler, hastaların depresyonlarına katkıda bulunabilecek davranış kalıplarını öğrenmelerine yardımcı olmak için davranış terapisi uygular.
Kişilerarası ve bilişsel/davranışçı terapiler, araştırmaların bazı depresyon türleri için yararlı olduğunu gösterdiği kısa süreli psikoterapilerden ikisidir. Kişilerarası terapistler, hastanın depresyona hem neden olan hem de onu şiddetlendiren rahatsız edici kişisel ilişkilerine odaklanır. Bilişsel/davranışçı terapistler, hastaların sıklıkla depresyonla ilişkilendirilen olumsuz düşünce ve davranış biçimlerini değiştirmelerine yardımcı olur. Bilişsel davranışçı terapinin bir biçimi olan diyalektik davranış terapisi (DDT), yüksek düzeyde yapılandırılmış bir yaklaşım kullanarak duygusal olarak sağlıklı değişiklikleri motive ederken, depresyon hastasının yeteneklerini yoğun, eşzamanlı kabul etmeye odaklanma eğilimindedir. Bu terapi şekli, şiddetli veya kronik olarak depresyonda olan insanları tedavi eder. Psikodinamik terapiler bazen depresyonu tedavi eder. Hastanın çocukluktan kaynaklanan içsel psikolojik çatışmalarını çözmeye odaklanırlar. Uzun süreli psikodinamik terapiler, olumsuz veya kendine zarar verici davranışlar kullanarak yaşam boyu süren yetersiz başa çıkma yöntemlerinin (uyumsuz başa çıkma mekanizmaları) bir geçmişi ve örüntüsü varsa özellikle önemlidir.
Tedavide alternatif tıp yaklaşımları
Depresyon tedavisi için gelecekte daha iyi çözümler olacağı kesin. Çeşitli kültürlerden gelen hastaların gelenek ve uygulamalarına yanıt olarak hekimler, doğal ilaçlara karşı daha duyarlı ve bilgili hale gelmektedir. Vitaminler ve D vitamini, folat ve B12 vitamini gibi diğer besin takviyeleri, tek başına kullanıldığında hafif depresyonu veya bir antidepresan ilaçla birlikte kullanıldığında daha şiddetli depresyon derecelerini hafifletmede faydalı olabilir. Alternatif tıptan bir başka müdahale de sarı kantarondur (Hypericum perforatum). Bu bitkisel ilaç, hafif depresyondan muzdarip bazı kişiler için faydalıdır.
Depresyon tedavisinde genel yaklaşım nedir?
Genel olarak, şiddetli depresif hastalıklar, özellikle tekrarlayanlar, en iyi sonuç için psikoterapi ile birlikte antidepresan ilaçlar, kış mevsimi depresyonu için fototerapi (veya şiddetli vakalarda ECT veya TMS) gerektirecektir. Bir kişi majör depresif atak geçirirse, ikinci bir atak geçirme şansı yaklaşık %75’e kadardır. Birey ikinci majör depresif epizod geçiriyorsa, üçüncü bir epizod geçirme şansı yaklaşık %80’dir. Kişi üç atak geçirirse dördüncü atak olasılığı %90-95’tir. Bu nedenle ilk depresif dönemden sonra hastanın ilaçlarını yavaş yavaş bırakması mantıklı olabilir. Bununla birlikte, çoğu klinisyen, kalıcı olarak olmasa da uzun yıllar boyunca bir hastayı ilacın idame dozunda tutacaktır.
Sabır gereklidir çünkü depresyon tedavisi zaman alır. Bazen doktorun, hasta için en etkili olan ilacı veya ilaç kombinasyonunu bulmadan önce çeşitli antidepresanları denemesi gerekebilir. Bazen, etkili olmak için dozu artırmak veya ilaç yan etkilerini hafifletmek için dozu azaltmak gerekir.
Bir antidepresan seçerken doktor, hastanın spesifik depresyon semptomlarının yanı sıra yaşını, diğer tıbbi durumlarını ve ilaç yan etkilerini dikkate alacaktır. Özellikle önemli olan, reşit olmayanların bu tedaviyi alırken daha iyi olmak yerine akut olarak daha da kötüleştiği nadir durumlar nedeniyle, çocukların ve ergenlerin antidepresan ilaçları dikkatli bir şekilde kullanmaya devam etmeleridir.
Doktorlar, diğer antidepresan sınıflarına kıyasla daha düşük yan etkileri nedeniyle başlangıçta seçici serotonin geri alım inhibitörlerinden (SSRI) birini kullanırlar. SSRI ilaçlarının yan etkilerini düşük dozlarda başlatarak ve tam terapötik etkiler elde etmek için dozları kademeli olarak artırarak daha da azaltmak mümkündür. Altı ila sekiz hafta boyunca tam dozda SSRI aldıktan sonra yanıt vermeyen hastalar için doktorlar genellikle farklı bir SSRI veya başka bir antidepresan sınıfına geçerler. Depresyonu bir veya iki SSRI’nın tam dozuna yanıt veremeyen veya bu ilaçları tolere edemeyen hastalar için, doktorlar genellikle başka bir antidepresan sınıfından ilaçları deneyecektir. Bazı doktorlar, duloksetin (Cymbalta), (Cymbalta), mirtazapin (Remeron), venlafaksin (Effexor), desvenlafaksin (Pristiq) ve levomilnacipran (Fetzima) gibi ikili etkili (hem serotonin hem de norepinefrin üzerinde etki) antidepresanların, tedaviye dirençli şiddetli depresyonu olan hastaların tedavisinde etkili olabilir. Diğer seçenekler arasında dopamin (başka bir nörotransmitter) üzerinde etkisi olan bupropion (Wellbutrin, Wellbutrin SR, Wellbutrin XL, Zyban) bulunur.
Giderek artan bir şekilde, doktorlar farklı sınıflardan antidepresanların bir kombinasyonunu kullanabilir veya Abilify veya Seroquel gibi tamamen farklı bir kimyasal sınıftan, antidepresan ilacın etkinliğini ikinci bir antidepresan eklemekten veya buna geçmekten daha hızlı arttırdığı düşünülen bir ilaç ekleyebilir. Ayrıca sürekli olarak yeni tip antidepresanlar geliştirilmektedir ve bunlardan biri belirli bir hasta için en iyisi olabilir.
Depresyondaki kişi depresyon için birden fazla ilaç veya başka herhangi bir tıbbi sorun için ilaç alıyorsa, hastanın doktorlarının her biri diğer reçetelerden haberdar olmalıdır. Bu ilaçların çoğu vücuttan karaciğerde temizlenir (metabolize edilir). Bu, çoklu tedavilerin karaciğerin biyokimyasal temizleme sistemleri ile rekabetçi bir şekilde etkileşime girebileceği anlamına gelir. Bu nedenle, ilaçların gerçek kan seviyeleri, dozajdan beklenenden daha yüksek veya daha düşük olabilir. Bu bilgi, hasta antikoagülanlar (kan sulandırıcılar), antikonvülsanlar (nöbet ilaçları) veya dijitalis (Crystodigin) gibi kalp ilaçları alıyorsa özellikle önemlidir. Birden fazla ilaç mutlaka bir sorun teşkil etmese de, dozajları buna göre ayarlamak için hastanın tüm doktorlarının yakın temas halinde olması gerekebilir.
Hastalar, özellikle kendilerini daha iyi hissetmeye başladıklarında, genellikle ilaçlarını çok erken bırakmaya eğilimlidirler. Hasta önceden daha iyi hissetse bile doktor durmasını söyleyene kadar ilaç tedavisine devam etmek önemlidir. İlk depresif epizodunu yaşayan kişilerde bu süreden sonra tedavi kesildiğinde depresyonun hızla geri dönme riski azaldığından, doktorlar genellikle semptomlar hafifledikten sonra en az 6 ila 12 ay boyunca antidepresan ilaçlara devam edeceklerdir. Hastalar, vücuda uyum sağlaması için zaman tanımak için bazı ilaçları kademeli olarak bırakmalıdır (aşağıda antidepresanların kesilmesine bakınız). Bipolar bozukluğu, tekrarlayan veya kronik majör depresyonu olan bireylerde, engelleyici semptomlardan kaçınmak için ilaçların uzun yıllar boyunca günlük yaşamın bir parçası haline gelmesi gerekebilir.
Antidepresan ilaçlar alışkanlık yapmaz, bu yüzden bu konuda endişelenmenize gerek yok. Bununla birlikte, birkaç günden fazla reçete edilen herhangi bir ilaç türünde olduğu gibi, doktorlar hastanın doğru dozu aldığından emin olmak için antidepresan kullanımını dikkatle izlemelidir. Doktor dozu ve etkinliğini düzenli olarak kontrol etmek isteyecektir.
Hasta monoamin oksidaz inhibitörleri (MAOI( alıyorsa, birçok şarap, işlenmiş et ve peynir gibi bazı eski, fermente edilmiş veya salamura gıdalardan kaçınmalıdır. Hasta, doktordan yasaklı yiyeceklerin tam bir listesini almalı ve her zaman ulaşılabilir durumda tutmalıdır. Diğer antidepresan türleri, gıda kısıtlaması gerektirmez. Ayrıca bazı tezgah üstü soğuk algınlığı ve öksürük ilaçlarının monoamin oksidaz inhibitörleri (MAOI)’lerle birlikte alındığında sorunlara neden olabileceğini de belirtmek önemlidir.
İnsanlar, doktorlarına danışmadan her türlü ilacı (reçeteli, reçetesiz veya ödünç alınmış) denemekten kaçınmalıdır. Hastalar, antidepresan kullandığını diş hekimlerine veya ilaç yazan diğer tıp uzmanlarına bildirmelidir. Tek başına alındığında zararsız olan bazı ilaçlar, diğer ilaçlarla birlikte alındığında ciddi ve tehlikeli yan etkilere neden olabilir. Bu, takviyeleri veya bitkisel ilaçları alan kişiler için de geçerli olabilir. Alkol (şarap, bira ve likör dahil), sakinleştiriciler, narkotikler veya esrar gibi bazı bağımlılık yapan maddeler, antidepresanların etkinliğini azaltır ve zihinsel sağlık ve/veya fiziksel semptomlara neden olabilir. Hastalar bunlardan kaçınmalıdır. Bu ve diğer ilaçlar, kişinin vücudu sarhoş olduğunda veya antidepresan ilaçlarla birlikte nöbet veya kalp sorunları riskini artırması nedeniyle etkilerinden çekildiğinde tehlikeli olabilir.
Diazepam (Valium), alprazolam (Xanax) ve lorazepam (Ativan) gibi antianksiyete ilaçları antidepresan değildir, ancak doktorlar bazen bunları tek başına veya kısa bir anksiyete dönemi için antidepresanlarla birlikte reçete eder. Ancak hastalar depresif bozukluk için bunları tek başına almamalıdır. Bağımlılık potansiyelleri nedeniyle hastalar, antidepresan ilaçların antidepresan ve antianksiyete etkileri çalışmaya başlar başlamaz, genellikle dört ila altı hafta içinde, antianksiyete ilaçlarını aşamalı olarak bırakmalıdır.
Son olarak, hastalar bir ilaçla ilgili herhangi bir soru veya hastanın ilaçla ilgili olduğuna inandığı bir sorunla ilgili olarak doktorlarına danışmalıdır.
Antidepresanlarla ilgili cinsel işlev bozukluğu ne olacak?
Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) antidepresanları cinsel işlev bozukluğuna neden olabilir. SSRI’ların hem erkeklerde hem de kadınlarda cinsel dürtüyü (libido) azalttığı bildiriliyor. SSRI’ların kadınlarda orgazma ulaşamama veya orgazma ulaşmada gecikmeye (anorgazmi) ve boşalma zorluğuna (boşalmada gecikme veya boşalma yeteneğinin kaybı) ve erkeklerde ereksiyona neden olduğu bildirilmektedir. Kesin insidansı bilinmemekle birlikte, SSRI’larla cinsel işlev bozukluğu yaygındır. Vortioksetin ve vilazodon gibi daha yeni SSRI’ların cinsel işlev üzerinde çok az veya hiç olumsuz etkisi yoktur. Ayrıca, hastalar MAOI’ler, TCA’lar ve çift etkili antidepresanlar gibi diğer antidepresan sınıflarının kullanımıyla cinsel yan etkiler bildirmiştir.
SSRI’lara bağlı cinsel işlev bozukluğunun yönetmek için listeyi inceleyin:
- SSRI dozunu azaltın. Bu seçenek, hasta yüksek dozda SSRI alıyorsa uygun olabilir. Ancak SSRI dozunun azaltılması antidepresan etkisini de azaltabilir. Unutmayın, hastalar asla doktorunun izni ve denetimi olmaksızın ilaçlarını ve ilaç dozlarını kendi başlarına değiştirmemelidir.
- Başka bir SSRI’ye geçin. Vortioksetin (Trintellix) ve vilazodon (Viibryd) gibi daha yeni SSRI’lar, eski SSRI’lardan daha az cinsel işlev bozukluğuna neden olur.
- Sildenafil (Viagra) veya diğer cinsel güçlendirici ilaçların denenmesi. Depresyonu SSRI’ye yanıt veren ancak cinsel işlev bozukluğu geliştiren erkeklerde yapılan araştırmalar, Viagra ile cinsel işlevde iyileşme gösterdi. Viagra alan erkekler, plasebo alan erkeklere kıyasla uyarılma, ereksiyon, boşalma ve orgazmda önemli gelişmeler bildirmiştir, ancak Viagra genellikle kişinin libidosunu artırmaz.
- Viagra’ya yanıt vermeyen erkekler için (ve SSRI nedeniyle cinsel işlev bozukluğu olan kadınlar için), daha yeni bir SSRI’ya veya başka bir antidepresan sınıfına geçmek yardımcı olabilir. Örneğin, bupropion, mirtazapin ve duloxetine, SSRI’lardan daha az cinsel yan etkiye sahip olmayabilir.
- Daha eski bir SSRI’dan daha yeni bir SSRI’ya veya başka bir antidepresan sınıfına tolerans eksikliği veya terapötik yanıt eksikliği nedeniyle geçemeyen hastalar için, doktor SSRI’ye başka bir ilaç eklemeyi düşünebilir. Örneğin, bazı doktorlar cinsel işlevi iyileştirmek için SSRI’lara bupropion ekleyerek başarı bildirmiştir.
- Bazı doktorlar, SSRI’larla tedavi edilen hastalarda cinsel işlevi iyileştirmek için buspiron (BuSpar) da kullanabilir. Daha fazla klinik çalışma, bu stratejinin işe yarayıp yaramadığını belirleyebilir.
Antidepresanları bırakmak?
Hastaların antidepresanları kademeli olarak azaltmalı ve aniden kesilmemelidir. Bazı hastalarda bir antidepresanın aniden kesilmesi, kesilme sendromuna neden olabilir.
Örneğin, paroksetin gibi bir SSRI’yı aniden durdurmak baş dönmesine, mide bulantısına, grip benzeri semptomlara, vücut ağrılarına, kaygıya, sinirliliğe, yorgunluğa ve canlı rüyalara neden olabilir. Bu semptomlar tipik olarak ani bırakmadan sonraki günler içinde ortaya çıkar ve bir ila iki hafta (21 güne kadar) sürebilir. SSRI’lar arasında paroksetin ve fluvoksamin fluoksetin, sertralin, sitalopram, esitalopram, vortioksetin ve vilazodondan daha belirgin bırakma semptomlarına neden olur. Bazı hastalarda SSRI’nın kademeli olarak azalmasına rağmen kesilme semptomları görülür. Venlafaksin, duloksetin, desvenlafaksin veya levomilnasipran’ın aniden kesilmesi, SSRI’larınkine benzer kesilme semptomlarına neden olabilir.
MAOI’leri aniden durdurmak sinirlilik, ajitasyon ve deliryuma yol açabilir. Benzer şekilde, bir TCA’yı aniden durdurmak ajitasyona, sinirliliğe ve anormal kalp ritimlerine neden olabilir.
Depresyonun komplikasyonları nelerdir?
Depresyon, beynin birçok bölümünün yapısı ve işlevi üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir. Bu birçok olumsuz sonuca neden olabilir. Örneğin, şiddetli depresyonu olan kişilerde anksiyete, kronik depresyon, diğer duygusal sorunlar veya daha fazla tıbbi sorun veya kronik ağrı yaşama riski daha yüksektir. Depresyon hastalarının yaşayabileceği sorunlu düşünme (bilişsel problemler), hastalık düzeldikten sonra bile devam edebilir. Diyabet ve kalp hastalığı gibi kronik hastalığı olan ve aynı zamanda depresyonu olan kişiler, tıbbi hastalıklarının daha kötü sonuçlarına sahip olma eğilimindedir.
Depresyonun prognozu nedir?
Klinik depresyon ataklar halinde ortaya çıkma eğiliminde olsa da, böyle bir epizod yaşayan çoğu insan eninde sonunda bir başkasına sahip olacaktır. Ayrıca, sonraki depresyon ataklarının ilkinden daha kolay tetiklendiği görülüyor. Bununla birlikte, çoğu depresyon hastası bu bölümden kurtulur. Aslında, hafif depresyonu olan ve ilaç tedavisi gören bireyler, şeker hapına (plasebo) eşit şekilde yanıt verme eğilimindedir. Daha şiddetli depresyonu olanlar, plasebo alırken antidepresan ilaç almaya kıyasla daha az iyileşiyor gibi görünüyor. Diğer cesaret verici bilgiler, araştırmaların, ilk ilaç denemesiyle tedavi edildiğinde iyileşme göstermeyen ergenlikten yetişkinliğe kadar olan kişilerin bile, başka bir ilaca geçildiğinde veya psikoterapiye ek olarak başka bir ilaca verildiğinde düzelebileceğini göstermesidir. İntihar düşünceleri yaşayan kişiler için, ateşli silahlara ve diğer yüksek derecede öldürücü intihar yöntemlerine erişimin engellenmesi, kendilerinin ve çevrelerindekilerin güvenliğini artırmanın önemli yollarıdır.
Depresyonu önlemek mümkün mü?
Stresle başa çıkmada yardımcı olan düşünme becerilerini (bilişsel teknikler) öğretmek için ruh sağlığı uzmanlarını kullanan programların depresyonu önlemede etkili olduğu görülmektedir. Doğum sonrası depresyonun önlenmesinde kilit noktalar arasında, yeni annelerin, çok az sosyal desteğe sahip olmak ve evliliklerine ya da diğer aile birlikteliğine kötü uyum sağlamak gibi, hayatlarının depresyona katkıda bulunabilecek belirli yönlerini azaltmalarına yardımcı olmak yer alır. Dini veya manevi uygulamalarla meşgul olmak, genellikle stresi azaltmanın, umut duygusunu artırmanın ve bir topluluk duygusu sağlamanın sonucu olduğu düşünülen depresyonu önleyebilir. Öte yandan, aileleri, toplumsal, dini veya manevi uygulamaları tarafından belirlenen standartlara göre yaşayamayacaklarını hisseden insanlar, depresyon için bir risk faktörü haline gelen bir suçluluk duygusu hissedebilirler.
Depresyon için kendi kendine tedavi ve ev ilaçları ne olacak?
Depresif bozukluklar, etkilenenleri bitkin, değersiz, çaresiz ve umutsuz hissettirebilir. Bu tür olumsuz düşünceler ve duygular, bazı insanlara pes etmek gibi hissettirir. Bu olumsuz görüşlerin depresif hastalığın bir parçası olduğunu ve tipik olarak gerçek durumu tam olarak yansıtmadığını anlamak önemlidir. Tedavi etkisini göstermeye başladıkça olumsuz düşünce kaybolur. Bu arada, depresyonla nasıl savaşılacağına dair faydalı ipuçlarını aşağıda bulabilirsiniz:
- Sağlıklı yiyecekler yiyin ve susuz kalmayın. Su da dahil olmak üzere yeterli besinlerin sık sık eksikliği ve fast foodlarda aşırı yağ, şeker ve sodyum bulunması, depresyon hastalarının enerjisini daha da tüketebilir.
- Birçoğu folat ve D vitamini gıda takviyelerinin depresyonla başa çıkmaya yardımcı olduğunu görebilir.
- Ruh halinizi iyileştirmek için yeterince dinlenmeye zaman ayırın.
- Duygularınızı arkadaşlarınıza, bir günlükte veya bazı olumsuz duyguları serbest bırakmak için sanat kullanarak ifade edin.
- Depresyonla uğraşırken kendinize zor hedefler koymayın veya çok fazla sorumluluk üstlenmeyin.
- Büyük görevleri küçük parçalara ayırın, bazı öncelikler belirleyin ve yapabildiğiniz zaman elinizden geleni yapın.
- Kendinizden işleri erkenden yapmanızı beklemeyin; çünkü bu sadece başarısızlık duygularını artıracaktır.
- Diğer insanlarla birlikte olmaya çalışın.
- Kendinizi daha iyi hissettirecek aktivitelere katılın.
- Egzersiz yapmayı, sinemaya veya top maçına gitmeyi veya dini veya sosyal faaliyetlere katılmayı deneyebilirsiniz.
- Acele etmeyin veya aşırıya kaçmayın. Hemen “iyileşmiş” hissetmezseniz üzülmeyin. Daha iyi hissetmek zaman alır.
- Depresyonunuz iyileşene kadar sizi iyi tanıyan başkalarına danışmadan iş değiştirmek, evlenmek veya boşanmak gibi önemli yaşam kararları vermeyin. Bu insanlar genellikle durumunuz hakkında daha objektif bir görüşe sahip olabilirler.
- Unutmayın, olumsuz düşüncelerinizi kabul etmeyin. Depresyonun bir parçasıdır ve depresyonunuz tedaviye yanıt verdiğinde ortadan kalkacaktır.
- Kendinize veya bir başkasına zarar verme düşünceleri geliştirirseniz, arkadaşlarınızı, ailenizi, fiziksel veya zihinsel sağlık uzmanınızı, yerel bir acil servis odasını veya zihinsel sağlık kriz merkezini aramak gibi acil bir durumda kendiniz için nasıl yardım alacağınızı planlayın.
- Kendinize veya başkalarına zarar verebilecek şeylere erişiminizi sınırlayın (örneğin, evde aşırı miktarda ilaç, ateşli silah veya başka silahlar bulundurmayın).
Depresyondaki bir kişiye nasıl yardım edelebilir?
Aile ve arkadaşlar yardımcı olabilir! Depresyon, etkilenen kişiyi bitkin ve çaresiz hissettirebileceğinden, başkalarından yardım isteyecek ve muhtemelen buna ihtiyacı olacaktır. Bununla birlikte, daha önce hiç depresif bozukluk yaşamamış kişiler, etkilerini tam olarak anlayamayabilir. İstemeden de olsa, arkadaşlar ve sevdikleriniz bilmeden depresif kişiye zarar verebilecek şeyler söyleyebilir ve yapabilir. Depresyonla mücadele ediyorsanız, bu makaledeki bilgileri en çok önemsediğiniz kişilerle paylaşmak, onların sizi daha iyi anlaması ve size yardımcı olması için yardımcı olabilir.
Bir kişinin depresyondaki kişi için yapabileceği en önemli şey, ona uygun bir teşhis ve tedavi almasına yardımcı olmaktır. Bu yardım, bireyi semptomlar ortadan kalkana kadar (genellikle birkaç hafta) tedaviye devam etmeye veya herhangi bir iyileşme olmazsa farklı tedavi aramaya teşvik etmeyi içerebilir. Bazen randevu alınması ve depresyondaki kişinin doktora götürülmesi gerekebilir. Ayrıca, depresyondaki kişinin semptomlar düzeldikten sonra birkaç ay boyunca ilaç alıp almadığının izlenmesi anlamına da gelebilir. Kötüleşen bir depresyonu daima hastanın doktoruna veya terapistine bildirin.
Depresyonu olan birine yardım etmenin en önemli ikinci yolu duygusal destek sunmaktır. Bu destek, depresyon hastasına anlayış, sabır, sevgi ve cesaretlendirmeyi içerir. Depresyondaki kişiyi konuşmaya dahil edin ve dikkatlice dinleyin. İfade edilen duyguları küçümsemeyin, gerçeklere dikkat edin ve umut verin. İntiharla ilgili yorumları görmezden gelmeyin. Bunları her zaman ciddiye alın ve depresyondaki kişinin terapistine bildirin.
Depresyondaki kişiyi yürüyüşlere, gezilere, sinemaya ve diğer etkinliklere davet edin. Depresyondaki kişi davetinizi reddederse nazikçe ısrar edin. Hobiler, spor veya dini veya kültürel faaliyetler gibi bir zamanlar zevk veren faaliyetlere katılmayı teşvik edin. Ancak, depresif kişiyi çok erken bir zamanda çok fazla şey üstlenmeye zorlamayın. Depresif kişinin eşlik etmeye ve oyalanmaya ihtiyacı vardır, ancak çok fazla talep başarısızlık ve bitkinlik duygularını artırabilir.
Depresyondaki kişiyi hastalık numarası yapmakla veya tembellikle suçlamayın. Onun “bundan kendi kendine kurtulmasını” beklemeyin. Sonunda, tedavi ile çoğu depresif insan iyileşir. Bunu aklınızda tutun. Ayrıca, depresif kişiye, zamanla ve yardımla, muhtemelen daha iyi hissedeceği konusunda güvence vermeye devam edin.
Depresyon için nereden yardım alınabilir?
Profesyoneller tarafından yapılan eksiksiz bir fiziksel ve psikolojik tanı değerlendirmesi, depresif kişinin, depresyona neden olan veya buna katkıda bulunan fiziksel bir durum için tedaviye ihtiyacı olup olmadığı da dahil olmak üzere, kendisi için en iyi olabilecek tedavi türüne karar vermesine yardımcı olacaktır. Bununla birlikte, intihar olası göründüğü için durum acilse, sevdiklerinizin kişiyi acil servis doktoru tarafından değerlendirilmek üzere acil servise götürmesi önemlidir. Hasta bir intihar hareketi veya girişiminde bulunursa 112’yi arayın. Hasta ne kadar yardıma ihtiyacı olduğunun farkında olmayabilir. Aslında, depresif hastalığın bir parçası olan olumsuzluk ve çaresizlik nedeniyle yardımı hak etmediğini hissedebilir.