Sığınmacılar
Sığınmacılar, haklı nedenlerle zulüm görme korkusu duydukları veya kötü muamele
ya da diğer bir şekilde ciddi zarar görme riski taşıdıkları için kendi ülkelerine geri
dönemedikleri ya da geri gönderilemedikleri için uluslararası koruma talep ederler.
AB hukuku kapsamında, sığınmacılar “uluslararası koruma başvurusunda bulunanlar”
olarak tanımlanmaktadırlar. Sığınmacıların durumu, AB sığınma müktesebatı ile düzenlenmektedir.
Sığınma müktesebatının tüm ilgili metinleri ve geçerli oldukları ülkeler,
Ek 1’de listelenmiştir. Sığınma prosedürüne erişim, 1. bölümde incelenmiştir. Bu bölümde,
talepleri beklemede olan ve nihai kararın çıkmasını bekleyen sığınmacıların durumu ele
alınmaktadır. AB hukuku, sığınma başvurusu hakkında karar verilene kadar sığınma talebinde
bulunan kişilerin sınır dışı edilmesini yasaklamaktadır. Sığınma Prosedürü Yönetmeliği
(2013/32/EU)’nın 9 (1). maddesi, sığınmacıların AB topraklarındaki mevcudiyetlerinin
kanuna uygun olduğunu belirtmektedir. Bu maddede, bilhassa müteakip başvurular
için bazı istisnalar olsa da, sığınmacıların sürecin işlemesi amacıyla yetkili makam tarafından
karar verilene kadar “üye ülkede bulunma izinleri olduğu” ifade edilmektedir.
Sığınmacıların gerekli belgeleri elde etme hakkı, AB hukuku uyarınca Kabul Koşulları
Yönetmeliği (2013/33/EU; Yönetmelikle bağlı olan AB üye ülkeleri için bkz. Ek 1) ile şarta
bağlanmıştır. Söz konusu yönetmeliğin 6. maddesinde, sığınma başvurusunda bulunan
herkese, üç gün içinde, sığınma başvurusunda bulunduğunu teyit eden bir belge verilmesi
ya da sığınma başvurusu incelenirken kalmalarına izin verilmesi gerektiği ifade edilmektedir. 6 (2). maddesine göre, başvuru sahibi gözetim altına alınmışsa ya da
sınırda bulunuyorsa devletler bunu yapmaktan kaçınabilirler.
AİHS kapsamında, sığınmacıların koruma taleplerinin incelendiği sırada statülerini düzenleyen
bir hüküm mevcut değildir. Bu nedenle, sığınmacıların talepleri işleme alınırken
ülke topraklarında kalıp kalamayacaklarının yerel kanun çerçevesinde değerlendirilmesi
gerekecektir.
AİHS’nin 5 (1) (f). maddesi, sığınmacıların ülke topraklarına “izinsiz giriş” yapmalarını
önlemek için gözetim altına alınmalarına izin vermektedir. AİHM’ye göre, ulusal makamlarca
resmi olarak izin verilene kadar yapılacak girişler “izinsiz giriş” sayılmaktadır.
Örnek: AİHM Saadi / Birleşik Krallık davasında50, ulusal makamlarca resmi olarak izin
verilene kadar yapılacak girişin izinsiz sayılacağına hükmetmiştir. Bu davada Mahkeme,
sığınma başvurusu incelenirken, sığınmacının yasalara uygun şekilde uygun
koşullarda yedi gün gözetim altında tutulmasının, 5 (1). maddeyi hiçbir şekilde ihlal
etmediğine karar vermiştir.
Örnek: Bununla beraber, Suso Musa / Malta davasında,51 Mahkeme, bir devletin
yasal yükümlülüklerini aşarak, kendiliğinden veya AB hukukunu uygulamak amacıyla,
sığınma başvurusu beklemede olan göçmenlerin girişine veya ülkede kalmalarına
açık şekilde izin veren bir kanun çıkardığı durumlarda, izinsiz girişi engelleme
amacıyla kişinin gözetim altına alınmasının 5 (1) (f). maddesi uyarınca alıkonulmanın
yasallığı hakkında soru işareti yaratabileceğine karar vermiştir.
AİHS’ye Ek 4. Prokol’ün 2. maddesi, bir ülke topraklarında “kanuna uygun” şekilde bulunanların
serbest dolaşım haklarına atıfta bulunurken; 7. Prokol’ün 1. maddesi, bir ülkenin
topraklarında “kanuna uygun” şekilde bulunanların sınır dışı edilmesine karşı prosedüre
ilişkin garantiler sunmaktadır. Bununla beraber, kişiler yasal statülerini kaybedebilirler.
Örnek: BM İnsan Hakları Komitesi52 nezdinde, Alman hükümeti sığınma prosedürü
süresince sığınmacıların kanuna uygun olarak ikamet ettiklerini kabul etti. Ancak,
Omwenyeke / Almanya davasında53, Mahkeme, Alman hükümetinin, başvuru sahibinin geçici ikametine bağlı koşulları – yani belirli bir şehir içinde kalma yükümlülüğünü
– ihlal etmesinden dolayı yasal statüsünü kaybettiğine ve AİHS’ye Ek 4
no’lu Protokol’ün 2. maddesi kapsamı dışına çıkmış olduğuna ilişkin iddiasını kabul
etmiştir.