Güncelleme tarihi: Şub 27
Probiyotik Nedir?
Hayvanlar ve insanlarda doğumdan önce bağırsaklarda bakteri gibi mikroorganizmalar bulunmaz (sterildir). Doğumun başlamasıyla birlikte annenin doğum kanalındaki canlı bakteriler yavrunun sindirim kanalına, özellikle de kalın bağırsağına yerleşir ve ürer. Doğum sırasında bağırsağa yerleşen bakterileri çevredeki bakteri içeren materyaller, anne sütünden alınan çeşitli bakteriler ve tükettiği gıdaların üzerindeki çeşitli bakteriler izler. Böylece yavruda doğumdan sonraki günlerde çeşitli bakterilerden oluşan 'Bağırsak Florası' oluşmaya başlar.
Bağırsak florasındaki canlı bakterilerin bir kısmı yararlı, bir kısmı ise zararlıdır. Bağırsaktaki yararlı bakterilere 'Probiyotik' denir. Probiyotikler ağırlıklı olarak Lactobasillus, Streptococcus, Bifidobacterium türü bakterileri içerir. Probiyotiklerin çoğu gıdada bulunmasının yanı sıra, son yıllarda ağırlıklı olarak gıda takviyesi amacıyla dostlarımızda da kullanılmaya başlanmıştır. Bağırsaklara ek olarak hayvanların ve insanların ürogenital sisteminde de çeşitli yararlı bakteriler bulunur.
Probiyotik Ne İşe Yarar?
Probiyotiklerin, yeterli miktarda alındığında, canlının sağlığı üzerinde çok sayıda olumlu etkisi mevcuttur. Bunlar;
- Bağırsak florasında ve gıdalarda bulunan zararlı bakterilere ya da kimyasal ajanlara karşı antimikrobiyal ürünler üreterek bu zararlı bakterilerin canlıda enfeksiyon oluşturmasını engeller.
- Bağırsak yüzeyini kaplayarak zararlı bakterilerin yapışmasını engel olur.
- Bağırsak kaynaklı alerjilerde canlı tarafından oluşturulan tepki olan alerjinin azaltılmasını sağlar.
- Bağırsaklarda olası mutajenik ve kanserojenik etkiler sonucu oluşabilecek kanserlere bağlı tümör oluşumunu engellediği düşünülmektedir.
- İltihaplı bağırsak hastalıklarında tedaviyi desteklemede kullanır.
- Kabızlık ve sindirim kanalında gaz oluşumunu engelleme ya da semptomlarını hafifletmeye yardımcıdır.
- Karaciğer kaynaklı bazı hastalıklarda kan dolaşımına katılan amonyak gibi zehirli maddelerin bağırsaklarda reseptörlere tutunmasını engeller.
- Gıdaların içinde bulunan protein, yağ, karbonhidrat, mineral ve vitaminlerin sindirimini dolayısıyla besinlerden yararlanmayı arttırarak özellikle yavrularda vücut ağırlığının artışını sağlar.
- Bağışıklık sistemi hücrelerinin sayısında ve aktivitesinde artışa sebep olabilmektedir (bazı çalışmalarda bağışıklık sistemi hücrelerinde azalma gözlemlenmiştir).
- Ürogenital sistem enfeksiyonlarından korunmada, tedavide, desteklemede kullanılabilir.
Prebiyotik Nedir ve Ne İşe Yarar?
Prebiyotik; oligosakkarit (fruktooligosakkarit, laktuloz), polisakkarit (inulin) ve alkol yapıdaki (sorbitol) karbonhiratlardır. Prebiyotikler sindirim sisteminde vücut tarafından değerlendirilemez, daha çok kalın bağırsakta bulunan bakteriler tarafından besin olarak değerlendirilir. Prebiyotikler tek başına bağırsak villuslarının gelişimini ve Mg-Ca emilimini arttırken yukarıda saydığımız probiyotikle birlikte kullanıldığında 'Simbiyotik Madde' diye adlandırılır ve probiyotiklerin olumlu etkilerinin arttırır.
Simbiyotik (Ortak Yaşam) Nedir?
Simbiyotik; Probiyotik ve Prebiyotiklerin oluşturduğu yaşam birlikteliğidir. Simbiyotik Maddeler ise basitçe, faydalı bakteri ve faydalı bakterinin besinini beraber içeren maddedir. Kullanacağımız besin takviyesini 'Simbiyotik Madde' şeklinde kullandığımızda probiyotiklerin prebiyotiklerden beslemesi sağlanır böylece probiyotiklerin sayısı ve aktivitesi artarak dostlarımız için daha faydalı hale gelir.
Kedim/Köpeğim için İdeal Probiyotik Nasıl Olmalıdır?
- Yeterli sayıda canlı mikroorganizma içermelidir.
- Bağırsaklardaki pH değişimine dayanıklı olmalıdır.
- Bağırsağa kolayca yerleşmeli ve hızlı bir şekilde sayısını arttırmalıdır.
- Antimikrobiyal bileşik üretmelidir.
- Kullanılacak türe özgü mikroorganizmalar içermelidir.
Kedime/Köpeğime Probiyotik ve Prebiyotik Olarak Ne Verebilirim?
Kediniz/köpeğiniz için piyasada çok sayıda probiyotik ve prebiyotiğin bir arada bulunduğu, Simbiyotik dediğimiz ancak probiyotik adı altında satılan besin takviyeleri bulunmaktadır. Bunların yanında doğal olarak probiyotik içeren gıdalara bakacak olursak;
- İnsanların tükettiği probiyotik içeren gıdalar arasından süt, soğan ve sarımsak verilmemelidir. Kedinize/köpeğinize kefir, yoğurt verilebilir ancak kefir ve yoğurt, bazı hayvanlarda laktoz intölerası bulunmasından dolayı ishal gibi istenmeyen sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle kefir ya da yoğurt verirken laktozsuz olanı tercih etmemiz dostlarımız için daha güvenli olacaktır. Kedinizin/ köpeğinizin tüketmesi için verdiğiniz kefirin ya da yoğurdun içinde bulunan bakteri sayısının, probiyotik adı altında aldığınız besin takviyesinin içindeki bakteri sayısından katbekat daha az olduğunu lütfen unutmayalım.
- İçinde prebiyotik bulunan doğal gıdalar genellikle bitkiseldir, dolayısıyla yer elması, elma, tatlı patates, yulaf gibi içinde prebiyotik bulunan gıdalar kedimiz/köpeğimiz tarafından severek tüketilmeyebilir.
İnsanlar İçin Üretilen Probiyotiği Kedim/Köpeğim İçin Kullanabilir Miyim?
İnsanlar hem etçil hem otçul (hepçil), kediler ve köpekler ise etçildir. İnsan ve köpek arasındaki beslenme tarzı farklılığı sindirim sistemi üzerinde çeşitli değişiklere yol açmıştır. Bu değişikliklerden biride sindirim sisteminin bir parçası olan bağırsak florasısıdır. Bağırsak florasının türler arasındaki değişikliğinden dolayı probiyotiklerin içinde bulunan bakteri türleri ve bu türlerin oranları değişmektedir. Türe özgü mikroorganizmalar değiştiği için probiyotikler, kullanılacak türe özel seçilmelidir. Bu nedenle insanlar için üretilen probiyotik kedi/köpeklerde kullanılmamalıdır. Onun yerine kediler ve köpekler için özel üretilen probiyotik takviyeleri kullanılması hayvan sağlığına daha etkili olur.
Meraklısına;
Probiyotik ve Antibiyotik İlişkisi
Yunanca'da probiyotik ' Yaşam İçin' anlamına gelmektedir. Antibiyotik ise 'Yaşama Karşı' anlamına gelir.
Hayvanlarda bakteriyel enfeksiyonlara karşı tedavi amacıyla kullanılan antibiyotikler, enfeksiyon oluşturan zararlı bakterilerle birlikte bağırsak florasında bulunan yararlı bakterileri de öldürebilir. Yararlı bakterileri tekrar bağırsak florasına kazandırmak için takviye olarak probiyotikler kullanılabilir.
Bunun yanında uzun süreli antibiyotik tedavilerinde antibiyotik kaynaklı ishal oluşumunun önüne geçmek için probiyotik kullanılabilir. Literatürdeki çalışmalar incelendiğinde probiyotiklerin antibiyotik kaynaklı ishal oluşma riskini 2-4 kat azalttığı gözlenmiştir.