Aleksandr Soljenitsin İsayeviç Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri
Aleksandr Soljenitsin İsayeviç (d. 11 Aralık 1918, Kislovodsk- ö. 3 Ağustos 2008, Moskova) Rus romancı ve tarihçi. 1970 Nobel Edebiyat Ödülü‘nü kazanmıştır.
Aydın bir Kazak ailesinden geliyordu. Babası doğumundan önce bir kazada öldüğünden, annesi tarafından yetiştirildi. Rostovna-Donu Üniversitesi’nin matematik bölümünü bitirdikten sonra Moskova Devlet Üniversitesi’nde mektupla edebiyat öğrenimi gördü. II. Dünya Savaşı’na topçu olarak katıldı 1945’te yazdığı bir mektupta Stalin’i eleştirdiği için tutuklandı ve 8 yıl hapis, 3 yıl da sürgün cezasına çarptırıldı. 1956’da saygınlığı iade edildi ve Orta Rusya’daki Ryazan’a yerleşmesine izin verildi. Burada bir yandan matematik öğretmenliği yaparken bir yandan da yazmaya başladı.
Stalinizmin etkisini yitirmeye başladığı 1960’1arda hükümetin kültürel yaşam üzerindeki denetimi gevşeyince İvan Denisoviç’in Hayatında Bir Gün, 1965/İvan Denisoviç’in Bir Günü, 1991) adlı kısa romanını ünlü Sovyet edebiyat dergisi Novi Mir’e yolladı. Yazarın kendi deneyimlerine dayanan ve Stalin döneminin çalışma kamplarındaki bir tutsağın günlük yaşamını anlatan bu kitap çok beğenildi ve Soljenitsin’e büyük ün kazandırdı. Stalin sonrası dönemde Stalin dönemini anlatan ilk Sovyet edebiyat yapıtı olması, kitabın kamuoyu üzerindeki etkisini daha da artırdı.
Soljenitsin, Kruşçev’in 1964’te iktidardan düşmesinden sonra gitgide sertleşen eleştiriler ve baskılarla karşı karşıya kaldı. 1963’te yayımlanan öykü kitabından sonra yapıtlarının SSCB’de basılmasına izin verilmedi. Bunun üzerine yapıtlarını gizlice çoğaltıp dağıtmaya başladı.
Sonraki yıllarda birkaç romanı yurtdışında basılınca uluslararası ün kazandı. Bunlardan İlk Çember, (1968, 1974), matematikçi olarak çalıştığı bir hapishane araştırma enstitüsündeki deneyimlerine dayanıyordu. Roman gizli polis adına araştırmalar yürüten bilim adamlarının, yetkililerle işbirliğini kabul ederek araştırma merkezinde kalmak ya da buna karşı çıkarak yeniden çalışma kamplarının acımasız koşullarına dönmek gibi bir ikilem karşısındaki tepkilerini ele alır.
Kanser Koğuşu (1970, 1982) ise Soljenitsin’in 1950’lerin ortasında, Kazakistan’da sürgün cezasına çarptırıldığı yıllarda kanser teşhisiyle hastaneye yarışı ve tedavisi sırasında yaşadıklarına dayanır. Romanın kahramanı, Soljenitsin gibi çalışma kamplarından yeni çıkmış biridir.
1970’te Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan Soljenitsin, bir daha SSCB’ye alınmayacağından çekinerek Stockholm ‘deki ödül törenine katılmadı. SSCB dışında yayımlanan ikinci kitabı, Ağustos (1914, 1972) I. Dünya Savaşı’ndaki Tannenburg Çarpışması’nda Almanların Rusya’ya karşı kanzandığı ezici zaferi anlatan bu kitabın çeşitli bölümleri, Sovyet yetkililerin 40 yıl boyunca uyguladığı tutuklama, sorgulama, yargılama ve infaz yöntemlerini ele alır.
Gulag Takım Adaları adlı eseri yayımlanır yayımlanmaz Sovyet basınının saldırısıyla karşılaşan Soljenitsin, Batı’nın gösterdiği büyük ilgiye rağmen tutuklandı ve 12 Şubat 1974’te vatana ihanetle suçlandı. Ertesi gün SSCB yurttaşlığından çıkarılarak ülke dışına sürüldü. İsviçre’ye yerleşen Soljeoitsin, aralıkta Isveç’e giderek 1970’te kendisine verilmiş olan Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı.
1976’da belgesel romanı Lenin Zürih’te yayımlandı. Daha sonra ABD’ye giderek Vermont’taki bir çiftliğe yerleşti.
1980’de SSCB’deki edebiyat yaşamını anlatan Meşe ve Buzağı ile ABD’nin Rusya konusundaki yanılgılarının doğurabileceği tehlikeleri ele alan Yaşamsal Tehlike adlı kitaplarını yayımladı.
Sovyet rejimine alternatif arayışında demokrasi ve bireysel özgürlüklere Batılılar kadar önem vermeyen Soljenitsin, Rusya’nın geleneksel Hıristiyan değerlere dayanan, iyi niyetli bir otoriter rejimle yönetilmesi gerektiğini savunmuştur.
1980’lerin sonunda glasnost politikalarına bağlı olarak Soljenitsin’in yapıtlan ülkesinde yeniden ilgi görmeye başladı. 1989’da Sovyet edebiyat dergisi Novi Mir, Gulag Takım Adafarı’ndan, resmi çevrelerce ilk kez onaylanan bazı pasajlara yer verdi. Başka yapıtları da ülkesinde basılan Soljenitsin 1990’da yeniden SSCB yurttaşlığına kabul edildi ve 1994’te Rusya’ya döndü.