|12-06-2012||#1|


Lise 1 Coğrafya Soruları Cevaplayabilirmisiniz
2007- 2008 EĞİTİM ÖĞRETÜM YILI COĞRAFYA 1 DERSİ ORTALAMA YÜKSELTME SINAVI SORULARIDIR
SORULAR
1. Coğrafya nedir?
2. Coğrafyanın incelediği konulara göre fiziki coğrafya dalları nelerdir?
3. Türkiyenin matematiksel konumunu nedir?
4. Enlem ve boylam nedir?
5. Ölçek ve harita nedir?
6. İklim elemanları nelerdir?
7. Dünyanın dıştan içe doğru katmanları nelerdir?
8. Yerkabuğunu oluşturan taşların ana sınıflandırması nelerdir?
9. İç kuvvetler nelerdir?
10. Türkiyede bulunan üç ana fay hattını yazınız.
2007- 2008 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI COĞRAFYA 2 DERSİ ORTALAMA YÜKSELTME SINAVI SORULARIDIR
SORULAR
1. Püskürük kayaçlar kaça ayrılır?
2. Yeryüzündeki volkanlar ile yeryüzündeki depremler haritası incelendiğinde ortak yönlerin olduğu görülür. Neden?
3. Doğal gölleri oluşum nedenlerine göre sınıflandırınız.
4. Toprak oluşumunda etkili olan faktörler nelerdir?
5. Yeryüzünde bitki örtüsünün dağılışını etkileyen faktörler nelerdir?
6. Neden nüfus sayımı yapılır?
7. Göçe sebep olan itici faktörler nelerdir?
8. Türkiyede yerleşmeyi etkileyen doğal faktörler nelerdir?
9. Geçmişten günümüze iletişim alanında ne gibi gelişimler olmuştur?
10. Doğal afetlerden 5 tanesini yazınız.
2007- 2008 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI COĞRAFYA 3 DERSİ ORTALAMA YÜKSELTME SINAVI SORULARIDIR
SORULAR
1. Kıtaların kayması canlı türleri açısından ne gibi değişikliklere sebep olmuştur?
2. Besin zincirini oluşturan unsurla nelerdir?
3. Hidroelektrik santrallerinin kurulması için en önemli şartlardan 5 tanesini yazınız.
4. Nüfus politikaları düşünüldüğünde Çinnin nasıl bir politika uyguladığını söyleyebiliriz? Açıklayınız.
5. Şehirlerin etki alanları düşünüldüğünde Çorum hakkında neler diyebiliriz?
6. Üretim faaliyetlerini etkileyen beşeri faktörler nelerdir?
7. Türkiye ekonomisini etkileyen faktörler nelerdir?
8. Türkiyede hayvancılığı geliştirmek için ne gibi önlemler alınmalıdır?5 tanesini yazınız.
9. Kuzey Anadolu Fay Hattı batıdan doğuya nerden nereye kadar uzanıyor? Yazınız.
10. Türkiyenin iklim bölgelerini yazınız.
Bu Soruları Cevaplayabilirmisiniz
Facebook sayfamızı beğenin.
|12-06-2012||#2|


1. Coğrafya nedir?
coğrafya doğayı insanı ve insanla doğa arasındaki ilişkiyi açıklayan bilim dalıdır.
7. Dünya’nın dıştan içe doğru katmanları nelerdir?
yerküre,manto.dış çekirdek,iç çekirdek
Facebook sayfamızı beğenin.
__________________
http://adf.ly/?id=241431
|12-06-2012||#3|


1. Coğrafya nedir?
COĞRAFYA VE DÜNYAMIZ
Coğrafya :yeryüzüne bağlı çeşitli olayları tanıtan, bu olayların oluş dağılış ve sonuçlarını ortaya koyan, bunların insanlarla olan karşılıklı etkileşimlerini açıklayan bir bilimdir.
Coğrafyanın Konusu :Coğrafyanın Yeryüzündeki doğa olayları ve bu olaylar ile canlılar arasındaki karşılıklı etkileşimler, coğrafyanın konusunu oluşturur. Dünya , Güneş , İklim , Toprak , Evren , Bitki
Örüsü , Ekonomik Faaliyetler , Yer altı ve Yer üstü kaynaklar , Doğa Olayları... Bunların hepsi Coğrafyanın konusunu oluşturur. Yeryüzü, atmosfer adı verdiğimiz hava küre ile çevrilidir. Atmosferdeki sıcaklık, basınç rüzgar gibi hava olayları yeryüzünde çeşitli iklimlerin oluşmasına neden olmuştur. İşte yeryüzünde görülen ve insan hayatını etkileyen bütün bu olaylar coğrafyanın konusunu oluşturmaktadır.
Coğrafya Öğrenmenin Sebepleri ünya'yı ve yurdumuzu tanımak, ülkemizin kalkınmasında , severek sorumluluk alma duygusunu geliştirmek , yurdumuzun dünya üzerindeki yerini ve bu yerin önemini öğretmektir. Coğrafya aynı zamanda yurdumuzun beşeri ve ekonomik yapısının en iyi bir şekilde tanınmasına yardımcı olur.
Dünyamız, güneş sisteminin 9 gezegeninden biridir. Güneş'in çevresinde dolanır. Küre şeklinde olup; kutuplardan biraz basıktır. Eksenin Dünya'yı deldiği varsayılan noktalar kutup noktalarıdır. Dünya, bu eksen etrafında batıdan doğuya doğru döner.Ekvator , Dünyamızı iki eşit parçaya böldüğünü varsaydığımız çizgiye ekvator denir. Ekvatorun kuzeyinde kalan bölümüne kuzey yarımküre, güneyindekine ise güney yarımküre denir.
Dünyamız;
Güneş sisteminde canlıların yaşamasına uygun tek gezegendir.
Güneş sisteminde, güneşe uzaklığı bakımından üçüncü gezegendir.
Güneş'ten ortalama uzaklığı 149.573.000 km'dir.
Güneş'in çevresinde saniyede 29,8 km hızla dolanır.
Güneş'in çevresinde bir tam dolanımı 365,25 günde tamamlar.
Kendi ekseni çevresindeki bir tam dönüşü 23 saat 56 dakika 4 saniyedir.
Güneş sistemindeki beşinci büyük gezegendir.
Ekvator uzunluğu 40.076 km'dir.
Ekvator'daki yarıçapı 6.378 km, kutuplardaki çapı 6.357 km, ortalama yarıçapı 6.371 km'dir.
Yüzeyinin yaklaşık %29'u kara, kalanı deniz ve okyanuslarla kaplıdır.
Yüzölçümü 510 milyon km�dir.
Ekseni, yörünge düzlemine 23 27' eğiktir, bunun sonucunda gece-gündüz süreleri değişik olur.
Güneş etrafında dönerken, Güneşten ışınları değişik açıdan alır, çünkü ekseniyle Güneş etrafında dönüş düzlemi arasında dıştan 66 33' lik bir açı oluşturur.
Kutuplardan basık, ekvator kısmı biraz şişkin bir şekle sahiptir.
Paralel ve meridyenler, bir ülkenin dünya üzerindeki yerini saptamaya yararlar.
CoğrafyanınDalları NelerdirCoğrafya KonusuCoğrafyadaki Dallar Hakkında
COĞRAFYANIN KONUSU
Dünya'nın katı yüzünü oluşturan karalar üzerinde dağ ova plato vadi gibi çeşitli yeryüzü şekilleri meydana gelmiştir. Ayrıca yağmur ve kaynak suları ile beslenen akarsular ve göller de karalar üzerinde yer alır
Yeryüzü atmosfer adını verdiğimiz hava küre ile çevrilidir. Güneşlenme sıcaklık basınç rüzgar nem ve yağış yeryüzündeki canlı yaşamını yakından ilgilendirir.Birer iklim elemanı olan bunlar coğrafi çevrenin şekillenmesini de sağlar. İklimlerin özelliklerine bağlı olarak yeryüzünde çok çeşitli bitki ve hayvan türleri yayılmıştır. Bunun yanında iklim ve yeryüzü şekillerine dayalı olarak farklı özellikte bölgeler oluşmuştur. Örneğinekvator çevresi sıcak ve nemli kutuplar soğuk ve buzullarla kaplıdır. Nemli bölgelerde gür bitki örtüsü kurak bölgelerde ise bozkır ve çöller vardır. Yeryüzünde görülen bu olaylarla devamlı etkileşim içerisinde olan en önemli canlı insandır. İnsan yeryüzündeki bu olayların etkisi altında ve bunlarla iç içe yaşamaktadır.
2. Coğrafyanın incelediği konulara göre fiziki coğrafya dalları nelerdir?
İşte yeryüzünde görülen ve insan yaşamını etkileyen bütün bu olaylar coğrafyanın konusunu oluşturur. Coğrafya bu olayların yeryüzündeki dağılışını ve bu dağılışın nedenlerini araştırır sonuçlarını ortaya koyar.
COĞRAFYANIN BÖLÜMLERİ
Coğrafya Genel Coğrafya ve Yerel Coğrafya olmak üzere iki ana bölüme ayrılır.
A. GENEL COĞRAFYA
1- Fiziki Coğrafya: Yeryüzünde doğal ortamı oluştu-ran bitki hayvan yer şekilleri iklim toprak gibi öğeleri ve bunlar arasındaki ilişkileri inceler. İncelediği konulara göre Fiziki Coğrafya şu dallara ayrılır;
Jeomorfoloji: Dağ ova plato ve diğer yüzey şe-killerini inceler ve oluşumunda etkili olan iç ve dış kuvvetlerin etkilerini açıklar.
Klimatoloji: İklim ve iklim tiplerini ve yeryüzün-deki dağılışlarını inceler.
Biyocoğrafya: Bitki ve hayvan topluluklarının yeryüzündeki dağılışını ve nedenlerini inceler.
Hidrografya: Okyanus ve denizlerdeki su hare-ketlerini gölleri akarsuları yer altı sularını ve dağılışlarını inceler.
Kartografya: Coğrafi bilgilerin harita grafik ve diyagramlarda gösterilmesi üzerinde durur.
2- Beşeri ve Ekonomik Coğrafya: İnsan etkinlikleri ile doğal çevre arasındaki ilişkileri inceler. Beşeri coğrafya nüfus ve yerleşmeyi ele alırken; Ekonomik Coğrafya tarım ve hayvancılık sanayi ulaşım turizm madencilik gibi konuları inceler.
B. YEREL COĞRAFYA
Coğrafi konuların (fiziki beşeri ve ekonomik) hepsinin belirli bir alanda incelenmesini kapsar. Bu alan bir kıta ülke veya bir ülke içerisindeki bir bölge de olabilir.
1. Kıtalar Coğrafyası: Kıtaların fiziki beşeri ve ekonomik coğrafya özelliklerinin bir arada ele alarak inceler.
2. Ülkeler Coğrafyası: Bir ülkenin fiziki beşeri ve ekonomik coğrafya özelliklerinin tamamını ele alarak inceler.
3. Bölgeler Coğrafyası: Bir ülke içerisinde veya Dünya üzerinde herhangi bir bölgenin genel coğrafi özelliklerini inceler.
3. Türkiyenin matematiksel konumunu nedir?
Türkiyenin Matematik Konumu Ve Sonuçlari
Türkiye, 36° - 42° Kuzey paralelleri ile 26° 45° Doğu meridyenleri arasında yer alır. Diğer bir ifadeyle, Türkiye Ekvatorun kuzeyinde ve Greenwichin doğusunda bulunan bir ülkedir. Türkiyenin matematik konumunun sonuçları şöylece sıralanabilir:
Doğu - batı istikametinde 76 dakika yerel saat farkı bulunur.
Aynı anda tek ortak saat kullanılır. Çünkü doğu - batı yönünde fazla geniş değildir.
Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez.
İki meridyen arası uzaklık yaklaşık olarak 85 - 86 km dir.
Orta kuşakta yer alır.
Mevsimler belirgin olarak görülür.
Kışın cephesel yağışlar fazladır.
Güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür.
Güneyden kuzeye gidildikçe cisimlerin gölge boyu uzar.
Güneyden kuzeye gidildikçe gece - gündüz süreleri arasındaki fark artar.
Kuzeyden esen rüzgârlar sıcaklığı düşürürken, güneyden esen rüzgârlar sıcaklığı yükseltir.
Dağların güney yamaçları daha sıcaktır. Buna bağlı olarak güney yamaçlarda yerleşmeler fazladır
4. Enlem ve boylam nedir?
Enlem ve Boylam Nedir?
Enlem
Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın ekvatora olan uzaklığına ''Enlem'' adı verilir.
Enlemin etkileri:
1.Güneş ışınlarını etkiler.
a) Alçak enlemlerden yüksek enlemlere giderken güneş ışınlarının düşme açıları küçülür.
b) Alçak enlemlerden yüksek enlemlere giderken ışınların geri yansıma miktarı artar.
c) Işınların atmosferde tutulma ve kaybolma miktarı artar.
d) Güneş ışınlarının aydınlattığı alan genişlerken enerjisi, tutulması ve kaybolması artar.
2.İklim ve bitki örtüsü değişir.
3.Tarımın yükselti sınırı değişir.
Yerleşme sınırı, kalıcı kar sınırı dünyanın dönüş hızı düşer.
Alçak enlemlerden yüksek enlemlere gidildikçe gün süresi uzar.
Tarım ürünü çeşitleri değişir.
Hayvan türleri değişir.
Giyim malzemeleri değişir.
Toprak çeşitleri değişir.
Yapı malzemeleri değişir.
Boylam
Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın Grenvech ve eksene yapmış olduğu açısal değere denir.
Boylam ve Etkileri
Boylamın tek etkisi vardır yerel saat farkıdır.
5. Ölçek ve harita nedir?
Cografya Harita Bilgisi Konu Anlatımı - Harita Nedir - Harita Çeşitleri
Harita Nedir: Yeryüzünün tümünün ya da bir bölümünün, kuşbakışı görünüşünün, belli bir ölçeğe göre küçültülerek bir düzlem üzerine aktarılmasına harita denir
Çizilen şekillerin harita özelliği taşıması için;
Kuşbakışı görünüşü aktarması
Bir ölçeğe göre küçültülmesi gerekir
Harita çiziminde;
Öncelikle kullanım amacı belirlenir
Çizimi yapılacak alanın koordinatları belirlenir
Çizim yöntemi belirlenir
Bir haritada bulunması gerekenler
Başlık (Haritanın Konusu)
Ölçek
Yön oku ya da koordinatlar
Lejand
Kroki nedir: Yerşekillerinin kuşbakışı görünümünün ölçek kullanılmadan kabataslak kâğıt üzerine aktarılmasıdır
Haritalar oluşturulurken haritada gösterilen, yerşekillerinin biçimi gerçeğe tam uymaz kara ve denizlerin biçim ve boyutlarında bozulmalar olur Haritalarda görünen gerçeğin az ya da çok benzeridir
Bu durum;
Dünya'nın şekli
Yerşekillerinin engebeli olmasından kaynaklanır
Projeksiyon Yöntemleri
Haritaları gerçeğe daha yakın çizebilmek için paralel ve meridyenlerden yararlanılır Küresel yüzeyi düzlem üzerine aktarırken ortaya çıkan bozulmaları gidermek için farklı yöntemler uygulanmaktadır Bunlara PROJEKSİYON denir
Başlıca projeksiyon yöntemleri ve özellikleri
1 Silindirik Projeksiyon
Bu yöntemde, silindirin iç yüzeyi, küreye tam Ekvator üzerine değecek biçimde yerleştirilir Kürenin coğrafi koordinat ağı, silindir yüzeyi üzerine yansıtılır Böylece paralel ve meridyen ağı oluşturulur
Silindirik projeksiyonla hazırlanan haritalarda, şekiller kutuplara gidildikçe olduğundan büyük görülür
Bu projeksiyon hava ve deniz haritalarında yaygın olarak kullanılır
2 Konik Projeksiyon
Bu yöntemde küreye değen projeksiyon yüzeyi bir konidir Konik projeksiyonlarla kürenin en iyi gösterilen kesimleri orta enlemlerdir Orta enlemlerden kutuplara ve Ekvator'a gidildikçe bozulma artar Yani gerçek boyutlarından uzaklaşır
3 Düzlem Projeksiyon
Projeksiyon yüzeyinin küreye kutup noktasından değdirilmesiyle çizilen bu haritada, değme noktasından uzaklaştıkça şekillerin büyüdüğü görülmektedir
izdüşüm alan, haritalardan yararlanılarak bulunur Gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki fark, Dün-ya'nın şekli ve yerşekillerinin engebesinden kaynaklanır
Örneğin; Türkiye'nin gerçek yüzölçümü 814518 km2, izdüşüm alanı ise 779452 km2, dir Bu farklılığın nedeni, Türkiye'nin engebeli bir ülke olmasıdır
Ölçek nedir: Yeryüzünün haritaya aktarılması için uygulanan küçültme oranıdır
Ölçek Çeşitleri
1 Kesir Ölçek: Payı daima 1 olan kesrin paydasına küçültme oranı yazılır
1 km lik bir uzunluk haritada 1 cm gösterilmişse, bu uzunluk 100 000 kez küçültülmüş demektir Böylece ölçek 1 /100 000 olur
Kesrin paydasındaki değer büyüdükçe, küçültme oranı arttığı için ölçek küçülür, haritanın ayrıntıları gösterme gücü azalır
2 Çizik Ölçek: Harita üzerindeki belli bir uzunluğun, gerçekte hangi değerde olduğunun, çizgi üzerindeki dilimlerle belirtilmesi sonucu elde edilen ölçektir
Harita Çeşitleri
Ölçeklerine Göre Haritalar
a) Büyük Ölçekli Haritalar: Ölçekleri 1/200 000 den büyük olan haritalardır Plânlar ve topografya haritaları büyük ölçekle çizilir
b) Orta Ölçekli Haritalar: Ölçekleri 1/200 000 ile 1/500 000 arasında yer alır
c) Küçük Ölçekli Haritalar: Ölçekleri 1/500 000 den küçük olan haritalardır Atlas ve duvar haritaları küçük ölçeklidir
Büyük Ölçekli Haritaların Özellikleri
Küçültme oranı azdır (Ölçeğin paydasındaki rakam küçüktür)
Ayrıntıları gösterme gücü fazladır
Dar alanları gösterir
Aynı alanı gösteren küçük ölçekli haritaya oranla kağıt üzerinde daha geniş yer kaplar
Küçük Ölçekli Haritaların Özellikleri
Küçültme oranı fazladır (Ölçeğin paydasındaki rakam büyüktür)
Ayrıntı azdır
Geniş alanları gösterir
Aynı alanı gösteren büyük ölçekli haritaya oranla kâğıt üzerinde daha küçük yer kaplar
Yerden yükseldikçe görülebilen alan yükseltinin karesiyle doğru orantılı olarak genişler
Kullanım Amaçlarına Göre Haritalar
A) Genel Amaçlı Haritalar
1) Fiziki Haritalar: Yerşekillerini gösteren haritalardır (Fiziki haritalardaki renkler yükselti ve derinlik basamaklarını gösterir)
2) Siyasi Haritalar: İdari bölünüşü ve sınırları gösterir
3) Topografya Haritaları: Yerşekillerini ayrıntılı olarak gösteren büyük ölçekli haritalardır
B) Özel Amaçlı Haritalar: Bir konuya bağlı olan, özel olarak hazırlanmış haritalardır
1) Jeomorfoloji Haritaları
2) Jeoloji Haritaları
3) izoterm Haritaları
4) İzobar Haritaları
5) Hidroğrafya Haritaları
6) Nüfus Haritaları
7) Yerleşme Haritaları
8) Tarım ürünleri ve dağılışlarını gösteren haritalar
9) Madenler ve dağılışlarını gösteren haritalar 10) Turizm haritaları vb
Haritalardan Yararlanma
Uzunluk Hesaplamaları
a) Gerçek Uzunluk Bulma
GERÇEK UZUNLUK = HARİTA ÜZERİNDEKİ UZUNLUK x ÖLÇEK PAYDASI
Fiziki Haritalarda Yerşekillerini Gösterme Yöntemleri
Kabartma Yöntemi: Yerşekillerinin yüksek yerlerinin kabartılarak, alçak yerlerinin çukurlaştırılarak üç boyutlu olarak gösterilmesidir
Renklendirme Yöntemi: Yükselti ve derinlik basamakları mavi, yeşil, sarı ve kahverengi tonlarla boyanarak gösterilir
0 - 200 metreler arası koyu yeşil
200 - 500 metreler arası açık yeşil
500 - 1000 metreler arası sarı
1000 - 2000 metreler arası açık kahverengi
2000 m den yüksek yerler ise koyu kahverengi ile gösterilir
Gölgelendirme Yöntemi: Eğimin az olduğu yerlerin aydınlık, eğimin fazla olduğu yerlerin karanlık ya da gölgeli olarak gösterildiği yöntemdir
Tarama Yöntemi: Eğimin fazla olduğu yerlerin kısa, sık ve kalın, eğimin az olduğu yerlerin seyrek, uzun ve ince çizgilerle taranarak gösterildiği yöntemdir Bu yöntemde düzlükler boş bırakılır, taranmaz
İzohips Yöntemi: Yerşekilleri, aynı yükseltideki noktaların birleştirilmesiyle elde edilen eğrilerle gösterilir
İzohips nedir - İzohipslerin özellikleri
İç içe çizilmiş kapalı eğrilerdir
Bir eğri üzerindeki tüm noktalarda yükselti aynıdır
Eğrilerin sıklığı eğime bağlıdır Eğim fazla ise eğriler sık, eğim az ise eğriler seyrektir
izohips aralığı (iki eğri arasındaki yükselti farkı) ölçeğe bağlıdır Büyük ölçekli haritalarda izohips aralığı azdır (10-20 metrede bir)
Aynı haritada feohips aralığı değişmez
Sıfır metre eğrisi deniz seviyesinden geçer
Genellikle nokta ile gösterilen yerler dağ doruklarıdır
Ölçek Nedir Ölçek Çeşitleri
Ölçek Nedir
Harita yapılırken ilk iş haritası yapılacak bölgenin gerçeğe göre ne oranda küçültüleceğine karar vermektir. Bu iş için belirlenen orana ölçek denir. Özetle harita üzerindeki uzaklık ile doğadaki gerçek uzaklık arasındaki oran haritanın ölçeğidir.
Her haritanın mutlaka bir ölçeği bulunur. Bu ölçek haritanın altında yazılıdır. Harita ölçeği genellikle kesirli ya da oranlı bir rakam olarak belirtilmektedir. 1 / 100.000 ya da 1 : 100.000 gibi. Kesirli ya da oranlı ölçeklerin yanı sıra grafik ölçek olarak adlandırılan bir doğru parçası üzerinde bölümlere ayrılmış şekilde gösterilen ölçekler de bulunmaktadır.
Kesirli ya da oranlı ölçeklerde kesrin paydası büyüdükçe haritanın gösterdiği ayrıntı azalır. Farklı bir söyleyişle kesrinin paydası küçük olan haritalar daha fazla ayrıntıya sahiptirler.
Ölçek Çeşitleri
1. Kesir ölçeği
1/25 000, 1/300000 veya 1 : 250 000 şeklinde yazılan ölçeklere, kesir ölçeği denir. Bu ölçekte küçültme oranı, payı 1 olan kesir sayıları ile gösterilir. Kesir ölçeğinde, harita ya da plân üzerindeki 1 cmlik uzaklığın, gerçekte ne kadar olduğu paydada görülür.
Örneğin, bir plânın köşesinde Ölçek : 1/100″ olarak yer almış olsun. Bu kesir ölçeği, gerçek uzunlukların her birinin 100 kez küçültülerek düzlem üzerine geçirildiğini gösterir. 100 cmlik gerçek uzaklık, plânda, 1 cmlik uzunlukla gösterilmiş demektir. Ölçekten yararlanılarak iki yer arasındaki gerçek uzaklıklar hesaplanmaktadır. Örneğin, 1/3 000 000 ölçekli bir haritada iki şehir arasındaki uzaklık 8 cm olsun. Bu iki şehrin birbirine olan gerçek uzaklığını şu şekilde bulabiliriz:
Gerçek uzaklık = Haritanın ölçeği x Haritadaki uzunluk
Örnek:
3 000 000 x 8 = 24 000 000 cm = 240 kmdir.
2. Çizgi (grafik) ölçeği
Çizgi ölçeği, haritanın bir köşesinde çizgi ile gösterilir. Çizgi ölçeği, haritadaki küçültme oranına göre, eşit bölümlere ayrılıp üzerine rakamlar yazılarak oluşturulmaktadır.
Ölçek rakamından, plân veya haritası yapılan yerlerin, gerçek ölçülerinin ne kadar küçültüldüğünü anlarız.
Ölçme ve Değerlendirmede Ölçek ve Çeşitleri
Ölçek, belli bir büyüklüğü küçültme oranı, birim veya ölçme aracı olarak kullanılmaktadır. Varlıkların özelliklerini belirlerken kullanılan sayı ve sembolleri açıklamak aracıyla kullanılan açıklamalardır.
Dört tür ölçek vardır:
* Sınıflama
* Sıralama
* Eşit aralıklı
* Eşit oranlı
Sınıflama (Adlandırma) Ölçekleri
Nesnelerin genel olarak birbirlerine göre benzerlik ve farklılıklarını belirlemek ve sınıflandırmak amacıyla kullanılan ölçeklerdir.
Örnek: Bir sınıftaki öğrencilerin evli-bekâr, kadın-erkek, A-B, 1-2 olarak sınıflandırılması.
Bu ölçekte kullanılan sayıların sayısal değeri yoktur. İki temel özelliği vardır:
* Simetrilik
* Geçişlilik
Örnek: A=B ise B=A , A=B ve B=C ise A=C.
Sıralama Ölçeği
Varlıkları belli bir özelliğe sahip oluş miktarları bakımından büyükten küçüğe ya da küçükten büyüğe doğru sıralamak amacıyla kullanılan ölçeklerdir. Başlangıç noktaları değişkendir. Ölçme aracı üzerindeki aralıklar birbirine eşit değildir.
İki temel özelliği vardır:
* Asimetrilik
* Geçişlilik
Eşit Aralıklı Ölçekler
Varlıkları belirli bir başlangıç noktasına göre belli bir özelliğe sahip oluş dereceleri bakımından eşit aralıklarla sıralamak amacıyla kullanılan ölçeklerdir. Bu ölçeklerdeki başlangıç noktası sabittir, aralıklar da eşittir. Örneğin termometre, takvim, başarı, zekâ, saat, tutum vs.
Oranlı Ölçekler
Eşit aralıklı ölçekler üzerindeki sıfır noktası gerçek sıfır olarak tanımlanan ve doğal sıfırdır. Örneğin metre, kilogram, amper, süre, vs.
ÖLÇEKLERİNE GÖRE HARİTALAR
Gerçek Ölçek: Parçaların üzerinden alınan ölçülere göre çizilen ölçek çeşididir. Ölçek 1:1 şeklinde belirtilir.
Küçültme Ölçeği: Büyük parçaların küçültülerek çizildiği ölçek çeşididir. Ölçek 1:5, 1:10, 1:20, 1:50 belirtilir.
Büyültme Ölçeği: Küçük parçaların büyültülerek çizildiği ölçek çeşididir. Ölçek 2:1, 5:1, 10:1, 20:1, 50:1 şeklinde belirtilir.
1. Büyük Ölçekli Haritalar
a. Plânlar: Ölçeği 1/20.000′e kadar olan haritalardır. Şehir imar plânları, kadastro haritaları bu türdendir.
b. Topoğrafya Haritaları: Ölçeği 1/20.000 ile 1/200.000 arasında olan haritalardır. Ulaşım haritaları ile topoğrafik, jeolojik, morfolojik haritalar bu türdendir.
Büyük ölçekli haritaların genel özellikleri şunlardır:
Paydası küçüktür.
Dar alanları gösterir.
Ayrıntıyı gösterme gücü fazladır.
Küçültme oranı azdır.
Aynı alanı gösteren küçük ölçekli haritalara göre düzlemde daha fazla yer kaplarlar.
İzohipsler arası yükselti farkı azdır.
Bozulma oranı azdır.
2. Orta Ölçekli Haritalar
Ölçeği 1/200.000 ile 1/500.000 arasında olan haritalardır.
3. Küçük Ölçekli Haritalar
Ölçeği 1/500.000 den daha küçük olan haritalardır. Bu haritalar Dünyanın, kıtaların, ülkelerin tamamını veya bir bölümünü gösterir.
Küçük ölçekli haritaların genel özellikleri şunlardır:
Paydası büyüktür.
Geniş alanları gösterir.
Ayrıntıyı gösterme gücü azdır.
oranı fazladır.
Aynı alanı gösteren büyük ölçekli haritalara göre düzlem üzerinde daha az yer kaplarlar.Küçültme
İzohipsler arası yükselti farkı fazladır.
Bozulma oranı fazladır.
6. İklim elemanları nelerdir?
İKLİM VE İKLİM ELEMANLARI
İKLİM
Oldukca geniş bir sahada devam eden atmosfer olaylarının ortalamasına, iklim denir.
Günlük atmsofer olayları, kısa sureler içinde ve dar alanlarda meydana geldiği halde, iklimler oldukça geniş alanlarda ve cok uzun zaman içinde değişmeyen hava karakterlerini belirler. İklim, doğal çevreyi ve insan yaşamını etkileyen bir faktördür. Göllerin oluşumu, seviye değişimleri ve kimyasal özellikler önemli ölçüde iklime bağlıdır. Herhangi bir yerde yetişen doğal bitki örtüsünün türü, miktarı ve yayılış alamı iklime bağlıdır.
Dolayısı ile iklim, tarım faaliyetlerini de etkileyen en önemli faktördür. İklim, insanların yasayışını, kültürünü, giyimlerini, fizyolojik özelliklerini, karakterlerini, yer yüzüne dağılışını ve ekonomik faaliyetlerini etkilemektedir. İklim şartları insanları etkilediği gibi hayvan turlerini, yaşama alanlarını, sayılarının artması ve türlerinin tükenmesi de etkiler. Kısacası iklim olayları, dogal cevreyi ve insanları doğrudan ya da dolaylı etkilemekte hatta kontol etmektedir.
İKLİM ELEMANLARI
Sıcaklık, basınç, rüzgar, nem, yagış, bulutluluk gibi atmosfer olaylarına iklim elemanları denir.
Bir bolgede etkili olaniklim karakterleri iklim elemanlarının kontrolü altındadır. Herhangi bir yerde etkili olan iklimi tespit etmek için, iklim elemanlarının tam incelenmesi gerekir. Bunun çin günlük atmofer olayların gözlemlenmesi ile elde edilen değerlerin aritmetik ortalamaları alınır.
İklim karakterleri belirlenirken, ortalamaların yanısıra, uzun yıllar içinde görülen maksimum ve minimum değerlerde kullanılır. Ayrıca maksimum değerler içindeki uç değerler de tespit edilir. Bu değerler o anki atmosfer olaylarının iklim karakterlerinden ne kadar saptığını gösterir.
Sıcaklık
Bir cismin sahip olduğu ortalama kinetik enerjiye sıcaklık denir. Isı ise bir enerji çeşididir. 1 gr suyun sıcaklığını 1 C yükselten enerji miktarıdır. Güneş, yerin merkezi katı yakıtlar ve nükleer reaktörler birer ısı kaynağıdır.Yeryüzü ve atmsoferin temel ısı kaynağı Güneştir.
Günes etrafına yaydığı ışınlara güneş radyasyonu denir. Güneş ışınları dalg demetleri halinde yer yüzüne ulaşır.Dalga demetleri, çevreyi aydınlatan ve renklerin algılanmasını sağlayan ışık ışınları, ısı enerjisini taşıyan kızıl ötesi(enfaruj) ışınlar ve bitkilerde özümlemeyi sağlayan mor ötesi(ultraviyole) ışınlarından oluşur.
Güneşten atmosferin üst katlarına gelen ışık demetlerinin tamamı yeryüzüne ulaşmaz. Bir kısmı atmosfere, bulutlara ve yer yüzüne çarparak geriye yansır. Işınların geriye yansıması olayına albedo denir. Albedo her zaman sabit değildir.
Güneş ışınlarının su, kar, buz gibi pürüzsüz yüzeylere değdiği yerlerde ve dar açıyla geldiği dönemlerde albedo fazla iken, dik açıyla geldiği dönemlerde ve pürüzlü yüzeylere çarptığı yerlerde azalır. Güneş ışınlarının yaklaşık %33′ü albedoya uğrar. Güneş ışınlarının albedodan arta kalan %67′si atmosferi ve yeryüzünü ısıtır, aydınlatır.
Atmsofere ulaşan güneş ışınlarını %100 kabul edecek ollursak,
%25′i yoğunluk farkından ve bulutlara çarparak uzaya yansır.
%25′i atmsofer içinde dağılır.(difüzyon)
%15′i atmsofer tarafından emilir.(asorpsiyon)
%8′i yeryüzüne çarpınca uzaya yansır.
%27′si yer yüzü tarafından tutulur.
Güneş ışınlarının atmosfer içinde kırılıp dağılmasına difüzyon denir.Difuzyona ugrayan ışınlar, gölgede kalan kısımların ve gecelerin çok soğuk olmasını önler.Aynı zamanda gölgelerin yarı aydınlık olmasını sağlarken, gökyüzünün de mavi görünmesini sağlar.
Yükseklere doğru çıkıldıkça tutulma azaldığından sıcaklık düşer.Sıcaklık düşmesi ortalama her 100 m de ortalama 0,5C kadardır.Kış mevsiminde bazı günler soğuk hava kütleleri alçalır, alçak kesimlere ve vadi içlerinde sıkışırlar.Buralarda alçak kesimler soğukken, yükseklerde daha sıcak hava kütlelerine bulunabilir.Bu olaya sıcaklık terselmesi ismi verilir.
Sıcaklık, coğrafi koşulları ve diğer atmosfer olaylarını en yakından kontrol eden iklim elemanıdır.Diğer iklim elemanlarının etki şiddetini ve dağılışını sıcaklık belirler. Sıcaklık, insan yaşamı üzerinde de doğrudan etkilidir.İnsanların yaşama alanlarını, yerleşmeyi, kültürel, sosyal ve ekonomik etkinliklerini, beslenme, giyinme ve ısınma gibi ihtiyaçlarını etkiler.
Sıcaklığın dağılışını izoterm haritaları ile gösterilir.Aynı sıcaklığa sahip noktaların bir çizgi ile birleştirilmesi ile izotermler veya eş sıcaklık eğrileri oluşur.İzoterm haritaları iç içe kapalı eğrilerden oluşurlar.Komşu iki izoterm arasındaki sıcaklık farkı sabittir.İzotermelrin sıklaştıkları yerlerde kısa mesafelerde sıcaklık farkı artarken, izotermlerin uzaklaştığı yerlerde aynı mesafedeki sıcaklık farkı da azalır.
İzoterm haritalarında termometreden ölçülen gerçek sıcaklıkların yanısıra, indirgenmiş sıcaklık değerleri de kullanılır.Gerçek sıcaklık değerleri ile çizilen haritaya gerçek izoterm haritası denir.
İndirgenmiş sıcaklık(C)=Ölçülen sıcaklık+Yükselti/100*0,5 C formülü ile bulunur.
Örneğin; 1800m yükseltiye sahip bir istasyonda ölçülen gerçek sıcaklık 10 C ise,indirgenmiş sıcaklık değeri,
10 C + 1800 / 100 * 0,5 = 10 C + 9 C = 19 C olur
Yer yüzünde sıcaklığın dağılışı yerel olarak önemli farklar gösterir.
Yer yüzünde sıcaklık dağılışına neden olan faktörler şunlardır;
-Güneş ışınlarının geliş açısı
Yer yüzünde sıcaklık dağılışını etkileyen en önemli faktör, güneş ışınlarının geliş açısıdır.Çünkü; güneşten birim alana düşen enerji miktarı, güne ışınlarının geliş açısına göre değişir.Güneş ışınlarının yere değme açısı büyüdükçe, birim alana düşen enerji miktarı artar ve sıcaklık değeri yükselir.Güneş ışınlarının yere düşmesi azaldıkça birim alana düşen enerji miktarı azaldığından sıcaklık değerleri düşer.Güneş ışınlarının yere değme açısı zamana ve yere göre farklılık gösterir.
Işınların yere değme açısını etkileyen faktörler şunlardır;
*Dünyanın şekli
Yerin küresel şekli, her enlemim güneş ışınlarını farklı açılarla almasına neden olur.Güneş ışınları Dünyanın yörüngesine (Ekliptik) paralel olarak gelirler.Ekliptike paralel gelen ışık demetleri, Ekvator çevresine dik açılarla düşerken, kutuplara goğru gittikçe daha dar açılarla yer yüzüne düşer.Güneş ışınlarının geliş açısının değişimine bağlı olarak, aynı güçte enerji taşıyan ışık demetleri Ekvator çevresini daha fazla ısıtıp aydınlatırken, kutuplar çevresinde daha geniş alanları ısıtıp aydınlatır.Böylece birim alana düşen enerji miktarı Ekvatordan kutuplara doğru gittikçe azalır ve buna bağlı olarak sıcaklık değerleri düşer.
*Dünyanın yıılık hareketi ve eksen eğikliği
Dünyanın yörüngesinden geçen ekliptik düzlemi ile Ekvator düzlemi çakışık değildir.Aralarında değişmeyen 23° 27′ lık bir açı vardır.Bu açı nedeniyle güneş ışınlarının dik düştüğü noktalar yıl içinde Ekvatordan eğilik açısı kadar kuzeye ve güneye kayar.Böylece güneş ışınları, dönencelere yıl içinde bir defa dönenceler arasına ise iki defa dik düşer.Güneş ışınlarının dik düştüğü noktaların yıl içerisinde değişmesi, dünya üzerinde diğer herhangi bir noktada da güneş ışınlarının geliş açısının değişmesine neden olur.Böylece herhangi bir noktaya güneş ışınlarının dik geldiği dönemlerde sıcaklık değerleri arttığından yaz yaşanır.
*Dünyanın günlük hareketi
Dünyanın şekline bağlı olarak tam yarısı karanlık, bir tam yarısı da aydınlıktır.Dünyanın 24 saat içinde ekseni çevresindeki dönüşünü tamamlaması, karanlık taraf ile aydınlık tarafın yer değiştirmesine neden olur.
Güneşten doğrudan alınan enerji geceleri sıfıra indiğinden, ışıma nedeniyle ısı enerjisi sürekli kaybedildiğinden sıcaklık değerleri sürekli olarak düşer.Gün içerisinde en düşük sıcaklık bu nedenle gecenin son anıdır.Güneşin ufukta görünmeye başlamasıyla sıcaklık değerleri tekrar yükselmeye başlar.Günün en sıcak anı ise, güneş ışınlarının
en dik açıyla geldiği öğle vakti değildir.Öğle vakti, birim alana düşen enerji miktarının en yüksek olduğu andır.Ancak bu andan itibaren birim alana düşen enerji miktarı azal-masına rağmen, kazanılan toplam enerji, kaybedilen enerjiden yüksektir.Bu nedenle sıcaklık değerleri yükselmeye devam eder.Bu durum yaklaşık iki saat kadar sürer ve en sıcak an, yaklaşık yerel saat 14:00 sularında yaşanır.
*Bakı ve eğim
Herhangi bir noktanın güneş ışınlarına olan konumuna baki denir.Güneşe dönük yamaçlar, güneş ışınlarını daha dilk açıyla alcaklarından, sıcaklığı etkileyen diğer şartların eşit olduğu eiğer bir yamaca göre daha yüksek sıcaklıklara sahiptirler.Güneşe dönük olmayan yamaçlar ise güneş ışınlarını daha dar çıya alacaklarından, sıcaklık değerleri daha düşüktür.
Dönenceler arasında dağların her iki yamacı yılın bir döneminde güneş ışınlarını daha dik açıyla aldığından, bakının etkisi belirgin olarak görülmez.Kutuplara yakın bölgelerde güneş ışınlarının çok dar açıyla gelmesi bakının etkisini azalttığından, dağların her iki yamacı da düşük sıcaklıklara sahiptir.
*Yükselti
Yer yüzü şekillerinin yükselti ve bakı gibi özellikleri, sıcaklığı önemli ölçüde etkiler.Sıcaklık atmosferde yükseldikçe düşer ve yükseklere çıkıldıkça atmosferin yoğunluğu, nem oranı ve kalınlığı azalır.
Bu nedenle,yüksek kesimler günesşten daha fazla enerji aldıkları halde ışıma ile daha fazla enerji kaybettiklerinden sıcaklık değişimi daha fazladır. Gündüz kısa sürede ısınan bu yerler gece hızlıca soğurlar
*Nem
Nemin ısınma ısısı yüksektir.Bu nedenle nemin fazla olduğu yerlerde günlük ve yıllık sıcaklık değişimi daha azdır.Nem,yer yüzüne çarparak geriye yansıyan güneş ışınlarını daha fazla absorbe eder.Ayrıca koruyucu bir örtü oluşturarak sıcaklığın uzaya kaçmasını önler.
*Okyanus akıntıları
Okyanus akıntıları, ilk harekete geçtikleri denizlerin sıcaklıklarını, ulaştıkları alanlara taşırlar.Buna bağlı olarak dünya sıcaklık dağılımını etkilerler.Öncelikle farklı iklim bölgeleri arasında görülen akıntılar sıcaklıkları daha belirgin olarak değiştirirler.
*Rüzgarlar
Hava kütleleri üzerinde bulunduğu yüzeylerin sıcaklıklarından etkilenirler.Hava kütleleri, sahip oldukları sıcaklıkları ulaştıkları alanlara taşırlar.
Bu nedenle, hareket halindeki hava kütlesi sıcaklık dağılışını doğrudan etkiler.Enlem-sıcaklık ilişkisine bağlı olarak yüksek enlemlerden alçak enlemlere doğru esen rüzgarlar, sıcaklık değerlerini düşürürken alçak enlemlerden yüksek enlemlere doğru esen rüzgarlar sıcaklığı arttırıcı etki yaparlar.Fön karakteri kazanmıs rüzgarlar da en son ulaştıkları alanlarda sıcaklığı arttırırlar.
*Kara ve denizlerin dağılışı
Kara ve denizlerin özgül ısıları farklıdır.1 gr ağırlığında bir cismin 1 C sıcaklığa ulaşabilmesi için gerekli olan enerji miktarına özgül ısı veya ısınma ısısı denir.
Kara ve denizlerin özgül ısılarının farklı oluşu, aynı miktar ısı enerjisine de farklı sıcaklık değerlerine sahip olurlar.Örneğin, suyun ısınma ısısı karalardan fazladır.Bu nedenle aynı sıcaklığa, karalara göre daha geç ulaşırlar, aynı zamanda daha geç soğurlar.
Kara ve denizler arasındaki ısınma ve soğuma süreleri arasındaki fark, gündüz ve yaz mevsimde karaların daha çabuk ve daha fazla ısınmasına, gece ve kış mevsiminde ise daha hızlı ve daha fazla soğumasına neden olur.
Sonuç olarak, karalar ile denizler arasında her zaman bir sıcaklık farkı oluşmaktadır.
Atmosfer ve yer koşullarının etkisi ile Güneşten alınan enerjinin her yerde farklı olması, sıcaklık kuşaklarının ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Sıcaklık kuşakları ve başlıca özellikleri
-Sıcak kuşak: Kuzey Yarım Kürede karaların fazlalığından dolayı daha geniş yer kaplar.Bu kuşakta yıllık sıcaklık ortalaması 20 C üstündedir.Nemin fazla olması güneş ışınlarının dik ve dike yakın açlarla gelmesi gibi nedenlerle sıcaklık farkı azdir.Bu kuşakta,Ekvatoral,Savan,Muson ve Tropikal çöl iklimleri etkilidir.
-Ilıman kuşak: Kuzey Yarım Kürede fazla oranda, Güney Yarım Kürede daha az oranda görülmektedir.Ilıman kuşata güneş ışınlarının dik açıyla geldiği yer yoktur.Ancak eksen eğikliğinin sonucu olarak, güneş ışınlarının geliş açıları arasındaki fark artmıştır.Bu fark yıl içerisinde sıcak ve soğuk dönemlerinin ortaya çıkmasına neden olur.Bu kuşakta,ılıman kuşak karasal, ılıman kuşak denizel, karasal çöl ve Akdeniz ikliö şartlar etkilidir.
-Soğuk kuşak: Kuzey kutbunda az oranda, Güney kutbunda daha azla oranda görülmektedir.
*Bitki örtüsü
Bitki örtüsü, toprak üzerinde koruyucu bir örtü oluşturur.Bu örtü toprak neminin kısa sürede buharlaşarak atmsofere karışmasını önler.Bitki örtüsü, gündüzleri güneş ışınlarının yere değmesine engel olduğundan daha az ısınmasına neden olur.Aynı zamanda geceleri toprağın ışıma ile enerji kaybını azaltır.Bu nedenle bitki örtüsünün fazla olduğu yerlerde, günlük sıcaklık farkı azalır.Gündüzleri bitki örtüsünün ür olduğu yerler serin, geceleri daha ılıktır.
Basınç ve nem
Yer çekiminin etkisi ile yer küreyi çepeçevre saran gaz kütlesinin ağırlığına, ya da atmosferi oluşturan gazların üstünde bulunduğu yüzeylere yaptığı etkiye hava basıncı denir.
Basınç barometre denilen aletle ölçülür.Hava basıncı, ilk kez 1643 yılında Torriçelli tarafından civalı bir barometre ile ölçülmüştür.45 derece enleminde, 0 C sıcaklıkta, 0m deniz kıyısında ölçülen 760mm veya 1013 mb basınç normal atmosfer basıncı kabul edilir.1013 milibardan daha yüksek basınçlara yüksek basınç(antisiklon), daha düşük değerlere alçak basınç ismi verilir.
Atmosfer basıncının yer yüzüne dağılışına etki eden faktörler şunlardır:
*Yerçekimi
Hava basıncının ortaya çıkmasında etkili olan en temel faktör yerçekimidir.Yani Dünyada yerçekimi olmasaydı, dünyayı çepeçevre saran ve dünya yüzeyine etki yapan bir hava küre olmayacaktı.Yer çekiminin etkisiyle hava küre, Dünya yüzeyinin her yerine sabit bir etki yapar.Ancak Dünyanın şeklinden dolayı yer çekimi her yerinde aynı değildir.Ekvatordan kutupalra doğru gittikçe yer çekimi artar.Bu nedenle yerçekimi alçak enlemlerden yüksek enlemlere gittikçe küçük değişimler gösterir.
*Yükselti
Atmosferde ağır gazlar alt katlarda, hafif gazlar daha üst katlarda bulunur.Ayrıca yer çekiminin etkisiyle,yükseklere doğru ağırlığı ve yoğunluğu azalan atmpsferin yere yaptığı etki azalır.Atmosferin en alt katında yer alan Troposfer katında yaklaşık her 10,5 m de, hava basıncı 1 mb değişir.Her hangi bir noktanın yükseltisi sabit olduğundan yükseltiye bağlı olarak yıl içerisinde basınç değişimi olmaz.
*Sıcaklık
Sıcaklık değiştikçe atmosferin yoğunluğu değişir.Yoğunluğun değişmesi de basıncın değişmesine neden olur.Her hangi bir yerde sıcaklığın artması ile hava moleküllerinin titreşimleri artar, moleküller birbirinden uzaklaşır.Genişleyip hafifleyen hava kütlesinin yere yaptığı etki azalır, yani alçak basınç alanalrı oluşur.Bu merkezlere termik alçak basınç merkezi denir.
Sıcaklığın artması basıncın düşmesine neden olurken, sıcaklığın azalması basınç değerlerinin yükselmesine neden olur.Sıcaklığın düşüşüyle hava kütlesi yoğunlaşır, ağırlaşır ve alçalarak sıkışır.Alçalan hava kütlesinin yere yaptığı etki arttığından termik yüksek basınç merkezi oluşur.
*Dinamik etkenler
Dünyanın kendi ekseni etrafında dönüşüne bağlı olarak oratay çıkan savrulma kuvveti veya merkezkaç kuvveti, hava kütlelerinin bazı enlemlerde yığılıp sıkşmasına, bazı enlemlerde de yükselerek gevşemelerine neden olur.
Dinamik nedenlerle oluşan sürekli basınç kuşaklarında, basınca etki eden diğer faktörlerin bazı mevsim ve dönemlerde daha baskın hale gelmesi durumunda dinamik basınç kuşakları kesintiye uğrar.
Bu içerik internet kaynaklarından yararlanılarak sitemize eklenmiştir
7. Dünyanın dıştan içe doğru katmanları nelerdir?
Dünyanın içten dışa doğru katmanları aşağıdaki gibi sıralanır.
1. AĞIR KÜRE (ÇEKİRDEK):
Yerkürenin en iç kısmıdır. Bu katmana çekirdek de denir.
Demir ve nikel gibi ağır maddelerin çok bulunmasından dolayı ağır küre adı verilmiştir.
Sıcaklığın çok yüksek olduğu (4000-5000 0 C) bu katmanda maddeler katıya yakın haldedir.
Bu katman dünyanın;
- En kalın, En sıcak, En ağır katmanıdır.
2. ATEŞ KÜRE:
Ağır küre ile taş küre arasındaki katmandır. Bu katmana Manto da denir.
Ağır küreden daha az kalındır.
Sıcaklığı yüksek olduğu için maddelerin çoğu sıvı ve gaz haldedir.
Akıcı hamur kıvamında olan bu maddeye magma denir.
Volkanlardan çıkan gaz ve lavlar bu tabakadan gelir.
3. TAŞ KÜRE (YER KABUĞU):
Canlıların üzerinde yaşadığı kayalar ile onun üzerini örten toprak tabakasının meydana getirdiği katmana denir.
Ateş küreyi çepeçevre sarar
Deniz ve okyanus tabanlarında ince, karalarda daha kalındır.
Karalar yer kabuğunun ¼ ünü kaplar.
YER KABUĞU NELERDEN OLUŞUR?
- Katı ve kırılgan levhalardan oluşmuştur.
- Levhaların yüksek yerleri kıta, alçak yerleri de okyanus tabanlarını oluşturmuştur.
- Yapısında bütün elementler saf veya bileşikler halinde bulunurlar.
- Yer kabuğunun yapısını oluşturan mineral içeren taş veya kayalara kayaç denir.
NOT: Tüm kayaçlar minerallerden oluşur. Çoğu kayaçlar birkaç mineral içerir.
4. SU KÜRE: yer kabuğunun ¾ ü sularla kaplıdır. Yeryüzü suları buharlaşarak atmosferde su buharı olarak yer alır. Suyun doğadaki dolanımı ile yeniden yeryüzü sularına katılır. Su küreyi;
Havadaki su buharı
Okyanuslar, Denizler, Göller ve akarsular , Yer altı suları, Buzullar oluşturur.
5. HAVA KÜRE (ATMOSFER): Yer kabuğunu dıştan saran ve onunla beraber dönen gaz katmanıdır. Atmosfer yeryüzünden uzay boşluğuna kadar olan 1000 km kalınlığında bir tabakadır. Atmosferin tabakaları;
Troposfer , Stratosfer , İyonosfer , Ekzosferdir.
Atmosferin en üst bölümü bizim de yaşadığımız ve yeryüzüne en yakın katman olan troposferdir. Troposfer yaklaşık 11 km kalınlıktadır.
Atmosfer içinde azot, oksijen, argon, karbondioksit ve su buharı bulunur. Yağmur, kar, dolu, rüzgâr gibi doğa olayları troposfer içinde olur. Sıcaklık canlıların yaşamasına elverişlidir.
9. İç kuvvetler nelerdir?
İç Kuvvetler
A. DAĞOLUŞUMU HAREKETLERİ (OROJENEZ)
1. Kıvrılma
Akarsular, rüzgârlar ve buzullar gibi dış kuvvetlerin aşındırdığı maddeler, yer kabuğunun büyük çukurluklarında biriktirilir. Bu çukurluklara jeosenklinal adı verilir.
Jeosenklinallerde biriktirilen tortul maddeler, çeşitli yan basınçlara uğrarlarsa kıvrılarak deniz yüzeyine çıkarlar. Böylece yeryüzünün büyük kıvrım dağları oluşmuş olur. Kıvrılma sonucunda yüksekte kalan kesimlere antiklinal, alçakta kalan kesimlere de senklinal denir.
Avrupada Alpler, Asyada Himalayalar, Türkiyede Toros ve Kuzey Anadolu Dağları bu tür hareketlerle meydana gelmişlerdir.
2. Kırılma
Yer kabuğunun eskiden beri kara haline geçmiş, katılaşmış kısımları, yan basınçlara uğradığı zaman bükülüp katlanamazlar. Bu nedenle, bu gibi yerlerde kıvrılmalar yerine kırıklar meydana gelir. Kırıkların iki yanındaki kısım birbirine göre yer değiştirirse, bu özellikteki kırığa fay denir. Kırılma sonucunda yüksekte kalan kesimlere horst, alçakta kalan kesimlere de graben denir.
Türkiyede, en yaygın horst ve graben sistemi Ege Bölgesinde bulunmaktadır.
TÜRKİYE'DEKİ FAY HATLARI
Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF): Saroz Körfezinden başlar, Marmara Denizi, Sapanca Gölü, Adapazarı, Tosya ve Erzincan üzerinden Van Gölü kuzeyine kadar uzanır.
Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF): Hatay grabeninden başlar, K. Maraş, Adıyaman, Malatya ve Elazığ ovalarından geçerek Bingöle kadar sokulur.
Batı Anadolu Fay Hattı (BAF): Ege Bölgesinde, kuzeyden güneye doğru uzanan çok sayıdaki fay hatlarından oluşur.
Fay hatları, yer kabuğunun zayıf ve hareket halindeki bölgeleridir. Volkanik sahalar, genç kıvrım dağları ve deprem alanlarının uzanışı fay hatlarıyla paralellik gösterir.
B. KITA OLUŞUMU HAREKETLERİ (EPİROJENEZ)
Kara ve denizlerde düşey doğrultudaki alçalma yükselme hareketlerine epirojenez denir. Başka bir ifade ile, yer kabuğunun geniş alanlı yaylanma hareketleridir.
Farklı yoğunluktaki yer kabuğu parçaları manto üzerinde dengeli bir biçimde dururlar. Bu olaya izostazi, dengeye ise izostatik denge denir. Herhangi bir yerde epirojenez olayının olabilmesi için, izostatik dengenin bozulması gereklidir. İzostatik dengeyi bozan olaylar şunlardır:
İklim değişiklikleri
Yeni bir dağ oluşumu
Engebeli yüksek yerlerin fazla aşınması
Deniz çukurluklarında tortulanmanın fazla olması
İzostatik dengeyi bozan yukarıdaki olaylar sonucu karalar hafiflemekte ve yükselmektedir. Karalar yükselince deniz seviyesi gerilemekte, deniz altındaki alanlar kara haline gelmektedir. Bu şekilde, deniz seviyesinin alçalması olayına regresyon denir.
Karalardaki, lâvlar, birikmeler, buzullaşma, vb. olaylar sonucunda da karaların yükü artmakta ve ağırlaşarak ya da iç kuvvetlerin etkisiyle çökmektedir.
Bu alçalma sonucunda denizler karalara doğru ilerlemekte ve kara parçaları sular altında kalmaktadır. Bu şekilde, deniz seviyesinin yükselmesi olayına da transgresyon adı verilir.
Epirojenik hareketlere örnek olarak, İskandinav Yarımadası ve Kanada verilebilir. Buzul çağında buralarda 1 2 km kalınlığında bir buz tabakası vardı. Sonradan buzullar eriyince, karaların üzerindeki yük azaldı ve mağmaya doğru gömülen bu kara parçaları tekrar yükselmeye başladı. Bu yükselme, günümüzde de yavaş yavaş devam etmektedir.
Epirojenik hareketler, Türkiyede de olmaktadır. Anadolu milyonlarca yıldır yükselmekte, buna karşılık Karadeniz ve Doğu Akdeniz havzaları çökmektedir. Buna bağlı olarak, Çukurova Havzası ile Ergene Ovası hızlı bir çökme içine girmişler ve tortulanma alanı olmuşlardır.
C. VOLKANİK HAREKETLER (VOLKANİZMA)
Yerin derinliklerinde bulunan mağmanın, yerkabuğunun zayıf kısımlarından yeryüzüne doğru yükselmesine volkanizma denir.
Katı, sıvı ya da gaz halindeki maddelerin yeryüzüne çıktığı yere volkan ya da yanardağ, bu maddelerin çıkışına da püskürme denir. Püskürdüğü bilinen volkanlar etkin volkanlar, püskürdüğü bilinmeyen volkanlar da sönmüş volkanlar olarak adlandırılır.
10.Türkiyede bulunan üç ana fay hattını yazınız.
TÜRKİYE'DEKİ FAY HATLARI
Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF): Saroz Körfezinden başlar, Marmara Denizi, Sapanca Gölü, Adapazarı, Tosya ve Erzincan üzerinden Van Gölü kuzeyine kadar uzanır.
Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF): Hatay grabeninden başlar, K. Maraş, Adıyaman, Malatya ve Elazığ ovalarından geçerek Bingöle kadar sokulur.
Batı Anadolu Fay Hattı (BAF): Ege Bölgesinde, kuzeyden güneye doğru uzanan çok sayıdaki fay hatlarından oluşur.
Fay hatları, yer kabuğunun zayıf ve hareket halindeki bölgeleridir. Volkanik sahalar, genç kıvrım dağları ve deprem alanlarının uzanışı fay hatlarıyla paralellik gösterir.
Facebook sayfamızı beğenin.
Konu EmpoRe tarafından (12-06-2012 Saat 12:03 ) değiştirilmiştir.. Sebep: bu tür mesajlarınızı tek pencere halinde yazınız
|12-06-2012||#4|


Kendin yap hem öğretmenini değil kendini kandırmış olursun.
Facebook sayfamızı beğenin.
__________________
Eğer işinize yaradıysa Teşekkür etmeyi unutmayın.Benimle W7+Microsoft+Office v.b. ile ilgili sorunlarınız varsa irtibata geçebilirsiniz.
|12-06-2012||#5|


Alıntı:
cevaplarını not alıyorum ezber yapıyorum klasik gelirse diye
Facebook sayfamızı beğenin.
|12-06-2012||#6|


@akio arkadaş bunların hepsini nasıl sınav kağıdına yazsın yaa hem bunların hepsi internette var kendiside ara bulur ama arkadaşın kısa ve öz bilgiye ihtiyacı var.
Facebook sayfamızı beğenin.
__________________
http://adf.ly/?id=241431
|12-06-2012||#7|


Facebook sayfamızı beğenin.
|Bookmarks|
|Seçenekler|
|Stil|


|Bilgilendirme||Turkhackteam.net/org|


Sitemizde yer alan konular üyelerimiz tarafından açılmaktadır. |
Bu konular yönetimimiz tarafından takip edilsede gözden kaçabilen telif hakkı olan veya mahkeme kararı çıkmış konular sitemizde bulunabilir. Bu tür konuları bize turkhackteamiletisim[at]gmail.com adresine mail atarak bildirdiğiniz takdirde en kısa sürede konular hakkında gerekli işlemler yapılacaktır.
Please Report Abuse, Harassment, Scamming, Warez, Crack, Divx, Mp3 or any Illegal Activity to turkhackteamiletisim[at]gmail.com
Hiçbir zafer amaç değildir. Zafer, ancak kendisinden daha büyük bir amacı elde etmek için belli başlı bir vasıtadır. (M.KEMAL ATATÜRK)


Tema Desteği: www.tr-vBulletin.com