|Haberler/...


DÜNYA MANTOSUNDA KEŞFEDİLEN YENİ BİR MİNERAL
Botswana'da bulunan çok eski bir elmas, yeryüzünün derinliklerinden gelen daha önce hiç görülmemiş bir mineral içeriyor. "Davemaoite" isimli bu mineral, derin yerkürenin kimyasıyla ilgili yeni bir pencere açıyor.
Köken olarak Botswana, Orapa'da bir madende ortaya çıkarılan bu elmas, yaklaşık 4 mm genişliğinde ve 81 mg ağırlığındadır. Bir satıcı, 1987 yılında Kaliforniya Teknoloji Enstitüsünde elmaslar üzerinde çalışan bir bilim adamına bu taşı satmıştı. Ancak ne satıcının ne de bilim adamının o elmasın ne kadar özel olduğuyla ilgili hiçbir fikri yoktu.
Yakın zamanda, Nevada Üniversitesinde Oliver Tschauner tarafından analiz edilen elmas şu anda Kaliforniya'daki Los Angeles County Doğal Tarih Müzesi'nde bulunmaktadır. Tschauner, yerkürenin derin iç kısmıyla ilgili bize bilgi vermesi için "süper derin elmaslar" olarak bilinen elmas türlerini araştırıyor. Çoğu elmas, yer yüzeyinin 120 ila 150 km altında oluşur. Fakat süper derin türleri, yer yüzeyinin 660 km altında Dünya'nın alt mantosunda oluşmaktadır.
Tschauner ve ekip arkadaşları Botswana'da çıkarılan bu elması X ışınlarını kullanarak dikkatle incelediklerinde, içine hapsolmuş başka bir mineralin minik kristallerini keşfettiler. Elması kristallerle ilgili bilgi almak için lazer kullanarak kestiler. Sonra neyden oluştuğunu görmek için kütle spektrometrisi diye adlandırılan bir teknik kullanarak incelediler. Minik kristallerin, alt mantoda bulunduğuna dair teorisi bulunan kalsiyum silikatın (CaSiO3) bir formu olduğu ortaya çıktı. Ancak daha önce hiç gözlemlenmemişti. Moleküller, perovskit yapı olarak bilinen belirli kübik bir diziliş içerisinde tutunmuştu. Kalsiyum, silikon ve oksijen içeren perovskitin atomik bileşimi, onun sadece, basıncın yeryüzünde bulunandan 200.000 kat daha fazla olduğu alt mantoda yaşanan ekstrem şartlar altında oluşmuş olabileceğini gösteriyor. Yeryüzü şartları altında, kalsiyum silikat bunun yerine iğne gibi kristalleri olan "wollastonit" denen beyaz bir mineral olarak bulunur. Normalde davemaoite'in kristal yapısı yeryüzüne çıkarılsaydı düşük basınç dolayısıyla parçalara ayrılırdı. Ancak sert bir elmas içerisinde sıkıştığından ötürü, Orapa madeninden çıkarılana kadar muhtemelen 100 milyon ila 1,5 milyar yıl süren uzun yolculuğunda korunmuştu. Tschauner:
"Elması kırıp açtığımızda, davemaoit bir saniyeliğine sağlam kaldı. Sonra mikroskop altında onun yayıldığını, şiştiğini ve cama dönüştüğünü gördük" dedi.
Davemoite'in, Dünya'nın alt mantosunun %5'ini oluşturduğu düşünülüyor. Bu çok önemli çünkü bu mineralin Dünya'yı ısıtan uranyum, toryum, potasyum-40 gibi radyoaktif elementlere ev sahipliği yapabileceği teorize ediliyor. "Bu elementler olmasaydı Dünya şimdiye kadar soğumuş olurdu" diyen Avusturalya Melbourne Üniversitesinden David Phillips şöyle devam ediyor:
"Botsvana'da çıkarılan elmasın içinde bulunan davemoite'in aynı zamanda biraz sodyum ve potasyum içermesi şaşırtıcı çünkü bu elementlerin asıl olarak yerkabuğunda bulunduğu ve mantonun derinliklerinde bulunmadığı düşünülüyordu. Bu durum, yüzey materyalinin mantoya geri dönüştürülmüş olduğunu gösteriyor."
Tschauner ve diğer araştırmacılar, daha fazla saklı mineral bulabilmek umuduyla süper derin elmasların izini sürmeye devam ediyor. Bu çok meşakkatli bir süreç, çünkü sığ ve derin elmasları ayırt edebilen kolay bir yol yok. Ve derin türlerinin nerede bulunacağını bilmenin bir yolu yok.
Tschauner: "Sorun şu ki, nereye bakacağımızı tam olarak bilmiyoruz" diyor.
Güncelleme: 01/02/2022
Kaynak: "New mineral davemaoite discovered inside a diamond from Earth's mantle", newscientist.com, çev. Zehra Demirpehlivan, yaklasansaat.com, 11/11/2021.