İlk Ders
Ertesi sabah ders için Neşe ve Hakkı erkenden geldiler. İkisinin de gözleri pırıl pırıldı. Gençliğin verdiği enerji yüzlerine yansımıştı. Bir hafta boyunca bu iki gelecek vaat eden gençle çalışacaktık.
Şahmat, tanışma faslını kısa keserek gençleri hemen odaya davet etti. Konum çoktan tahtada hazırdı. Şahmat, tahtayı göstererek amacı belirledi:
Bu konumu ezberleyin ve taşları başlangıç konumuna dizin. Tam olarak dört (4.0) hamle sonra -yani, siyahlar dördüncü hamlesini tamamlamış olup, sıra beşinci hamlesini yapması için beyazdayken- bu konumun oluşmasını istiyorum.
Bu soru ilk kez Tiber Orban tarafından, Die Schwalbe’de, 1976 yılında yayınlanmış.
Konum şöyleydi:
Bir odaya kapanıp, satranç tahtası başında garip sorularla uğraşma düşüncesi, hareketli yaşama alışık olan Neşe ve Hakkı’nın pek de hoşlarına gitmemiş gibiydi. Ancak, Şahmat’tan çekindiklerinden bir şey söyleyemediler ve çaresizlik içinde tahtaya bakmaya başladılar. Yüzlerindeki ifadeyi bir yerden anımsıyordum. Öyle ya! Ben de ilk kez GDÇ sorusu çözmeye uğraşırken tahtaya böyle bakakalmıştım! Üstelik, belli ki bu soru, bana sorulan sorudan daha zordu.
Şahmat “Haydi Kaya!” dedi, “Biz de birer kahve içelim.” Sonra bir an için durakladı. Gençlere döndü: “Gençler, siz de kahve içer misiniz?”
Hakkı hemen atıldı: “Evet! Bir kahve çok iyi olurdu doğrusu!”
Şahmat: “İyi. Kahve ve şeker kavanozları ile cezve mutfak tezgahının üstünde hazır, seni bekliyor. Kaya ve ben ‘orta şekerli’ içeriz. Köpüksüz getireceksen hiç zahmet etme. Orada poğaça da var.”
Hakkı, on dakika sonra kahve ve poğaçalarla odaya döndü ve tahtaya boş gözlerle bakan Neşe’ye katıldı. İkisi de bir süre daha tahtaya baktılar. Sonunda Neşe sordu: “İpucu yok mu?”
Şahmat: “İpucu yok. Ayrıca, mesai kavramına bağlı çalışmadığımızı anımsatmak isterim. Bu soru ne zaman çözülürse, buradan o zaman ayrılabilirsiniz. Erken çözün; öğleden sonranız sizin olsun. Çözemeyin; gece salonda koltuklarda uyursunuz artık.”
Bu açık tehdidin üzerine, gençler tahtaya daha dikkatli bakmaya başladılar. Hareketsizce oturuyorlardı. Öğleye doğru Şahmat, eziyetin yeterli olduğunu düşünmüş olacak ki, sordu: “Taşlara neden dokunmuyorsunuz?”
İkisi birden: “Aaaa! Taşlara dokunmak serbest miydi?”
“Tabii serbest! Biraz denemeler yapın. Korkmayın, satranç atları sizi ısırmaz. Soru sorun! Sormadan yanıt alamazsınız.”
Bir sürü şey deneyip sonuç alamadıktan sonra Hakkı “Bir saniye! Bir saniye!” diye bağırdı, “Bu soru aslında dört değil, yalnızca üç hamlede de çözülüyor! Bakın: 1.e4 e6 2. Fb5 c6 3.Fxc6 dxc6. İşte bu kadar! Haydi Neşe! Dışarıda güneş pırıl pırıl. Sana güzel bir yemek ısmarlayayım.”
Şahmat sakince ” ‘4.0 hamle’ dedim. Ne üç buçuk, ne dört buçuk, ne de üç; tam olarak iki tarafın da dördüncü hamlesi bittiğinde bu konuma ulaşmış olacaksınız ve bunun da tek çözümü var. Soruyu tam ve doğru anlamak, çözmenin yarısıdır. Soruyu iyi anladığınızdan emin olun. Yine de, çözüm önermeye başladığınıza göre, düşünmeyeme de başlamışsınız demektir. Bu iyiye işaret.” dedi ve biraz durduktan sonra “Şimdiye kadar incelediğiniz kadarıyla, bu soru ve olası yanıtı hakkında neler söyleyebilirsiniz?”
O ana kadar pek konuşmamış olan Neşe sessizliğini bozdu:
- Beyaz piyon e4’te. Yani ya e3-e4 ile iki hamlede, ya da e4 ile bir kerede sürülmüş.
- Filin çıkabilmesi için, önce e piyonunun oynaması gerekiyor. İlk hamle ya e3 ya da e4. Siyahlar da bu hamleye 1…e6 ya da 1…c6 ile karşılık vermek zorunda.
- d dikeyinde piyon olmadığına göre, fil ya c ya da d piyonunu yemiş olmalı. d piyonunu d5 ya da d7’de yiyebilir ancak siyahın d5 oynadığını var saydığımızda, 1. e4, 2. Fc4, 3.Fxd5 hamlelerinden sonra, istediğimiz konuma dört hamlede ulaşamıyoruz. Demek ki, eğer filin aldığı d piyonu ise, bu iş ancak d7 karesinde olabilir.
c piyonunu ise sadece c6’da alabilir. Geriye hamleleri sayarak doğru tempoyu ayarlamak kalıyor… ama nasıl?
Aradan bir saat kadar geçmişti. İki genç de aynı anda çözümü bulduklarını fark ettiler. Taşları dizip bir daha denediler. Evet, işte oluyordu! Soruyu çözmüşlerdi. Şahmat koltukta kestiriyordu. Sevinç çığlıklarını duyunca gözlerini araladı. Gençler heyecanla çözüm hamlelerini söylediler ve gerçekten de öğleden sonranın en azından bir kısmını kurtarmış oldular; ertesi gün görüşmek üzere izin isteyip evden neşe içinde ayrıldılar. Çözüm şöyleydi:
1.e4 e6 2.Fb5 Şe7 3. Fxd7 c6 4. Fe8 Şxe8