Kronik pankreatit, çevresel veya diğer bazı risk faktörlerine sahip bireylerde ortaya çıkan doku hasarı ve stres ile tetiklenen bir hastalıktır.
Kronik pankreatit sendromu, risk faktörlerine (genetik ve çevresel) maruz kalmaktan kaynaklanır ve pankreas işlevindeki (sindirim işlevi veya insülin salgısı) düzensizlikler ve görüntüleme veya endoskopik çalışmalarda pankreasta görülen yapısal değişiklikler ile ilgilidir. Bununla birlikte, klinik özelliklerin birçoğunun ortaya çıkması zaman alır ve kronik pankreatitin erken evrelerinde olmayabilir. Fark edildiğinde genelde ileri evrededir.
Kronik pankreatit, son aşama özellikleri geliştiğinde kolayca teşhis edilebilirken, klinik zorluk, ilerlemeyi önlemeye yönelik müdahalelerin en etkili olabileceği klinik seyrin başlarında doğru bir teşhis koymaktır.
Kronik Pankreatit Belirtileri
Karın ağrısı, kronik pankreatitte en sık görülen semptomdur. Ağrı en sık karın bölgesinde hissedilir ve sıklıkla sırta yayılır.
Bulantı, kusma ve anoreksiya genellikle ağrı ile ilişkilidir. Ağrı, yatar durumdayken daha kötü olabilir ve yemek sonrası alevlenme olabilir. Hastalar, periyodik alevlenmelerle birlikte değişken şiddette sürekli ağrı veya devam eden amansız ve şiddetli ağrı yaşayabilir.
Kronik pankreatit ilerledikçe, amilaz veya lipaz seviyeleri ağrı alevlenmeleri ile yükselmeyebilir.
Yağlı dışkı ve yüzen dışkı fark edilir; ancak ishal olmayabilir.
Özellikle ağrı ağızdan alımı da sınırlıyorsa kilo kaybı meydana gelebilir. Kronik pankreatitli hastaların çoğu önemli semptomlara sahipken, kronik pankreatitli hastaların küçük bir alt grubunda semptomlar veya tanımlanabilir klinik sonuçlar olmayacaktır. Bu tür hastalarda kesitsel görüntüleme ile tesadüfen kronik pankreatit tanısı konulabilir.
Kronik Pankreatit Tanısı nasıl Konur?
Kronik karın ağrısı ve/veya tekrarlayan akut pankreatit öyküsü, pankreas ekzokrin semptomları (ishal, steatore veya kilo kaybı) yetmezliği veya pankreatojenik diyabeti olan hastalarda kronik pankreatitten şüphelenilmelidir. Nadiren, kronik pankreatitli hastalar asemptomatiktir ve görüntülemede tesadüfen tanıdan şüphelenilir.
Kronik Pankreatit Tedavisi
Kronik pankreatitin tedavisi ağrı kontrolü, pankreas kanalındaki tıkanıklığın kaldırılması, beslenmenin düzenlenmesi, sindirim bozukluğunun düzeltilmesi ve komplikasyonların tedavisi esaslarına dayanır.
Ağrı Tedavisi ve Tıkanıklığın Ortadan Kaldırılması
Kronik pankreatitli çoğu hasta ağrıdan yakınır. Ağrı sürekli veya epizodik olabilir veya zamanla azalma gösterebilir, bazı tiplerinde ise aylar-yıllar boyunca analjezi uygulanmasını gerektirebilir. Noninvaziv yaklaşımlardan biri alkolden ve diğer sebep olan faktörlerden uzaklaşılmasıdır. Yapılmış bir çalışmada alkol almaya devam eden kronik alkolik pankreatitli hastaların 5 yıl içindeki mortalite oranları %50 olarak saptanmıştır. Bu nedenle hastaların alkolü bırakma programlarına katılmaları için cesaretlendirilmeleri gerekir. Diğer yöntemler ise analjezik tedavi ve sinir blokajı uygulanmasıdır.
Ağrı tedavisi amacıyla pankreas enzimlerinin oral kullanılmasıyla ilişkili yapılmış olan çalışmaların sonuçları, plasebo cevabının %35 gibi yüksek değerlerde olması, ekzojen verilmiş olan sindirim enzimlerinin mide asidi ve pankreas proteazlarıyla inaktif hale getirilmesi ve enteric-coated mikrosfer preparatların etkisiz olması nedeniyle farklılıklar göstermektedir.
“Geniş kanallı” kronik pankreatitte ağrı, kısa sürede pankreatikojejunostomi ile %80-90 oranında azaltılabilmektedir, ancak operasyondan beş yıl sonra bu oran %50-60’lara düşmektedir. Operasyonun mortalite ve morbidite oranı çok düşük olsa da ağrıyı kontrol etmede uzun süreli etkinliği sınırlıdır.
Cerrahi drenaja alternatif olarak, pankreas kanalına endoskopik olarak yerleştirilebilen endoprotez veya stentler de mevcuttur. Bu uygulamayla ilgili verilerin sonuçları, 14-36 ayda hastaların %30-76’sında semptomatik düzelme sağlandığını göstermiştir
Henüz diabetik olmayan hastalarda, cerrah mümkün olduğu kadar fazla pankreas dokusunu korumaya çalışır. İlerlemiş doku hasarında bile pankreas adacık hücrelerinin saklanarak daha sonradan reinfüze edilmesi düşünülmüştür, ancak bu çok zor bir teknik olup sadece bazı özel merkezlerde uygulanmaktadır.
Kronik Pankreatit Hastaları Nasıl Beslenmeli?
Pankreas ekzokrin fonksiyonunun %90’dan fazlası bozulduğunda klinik olarak aşikâr beslenme yetersizliği ortaya çıkmaktadır. Tedavide esas olan düşük yağ içerikli diyet uygulanmasıdır. Orta zincirli trigliseridlerin emilmesi için az miktarda pankreas enzimi yeterli olduğundan ve safra tuzları gerekmediğinden dolayı bunlar alınabilir. Semptomların sürekli olduğu hastalarda yemeklerden önce oral olarak pankreas enzim takviyesi yapılmalıdır.