Aquaponik, kapalı bir sistemde tatlı su balıkları yetiştirirken, balığın dışkısı ile de sebze meyve yetiştirme yöntemidir. Su bitkiler tarafından temizlenir. Balıklar da sürekli temiz su içinde durmuş olurlar.
Tarihçe
Su kültürü ve topraklı tarımı ilk birleştiren millet Çinliler olmuş. 6. Yüzyılda su üzerindeki kafeslerde ördek besleyen Çinli çiftçiler, alttaki suda da sazan ve yayın balığı besliyorlardı. Daha sonra bu su pirinç tarlalarına ve sebze yataklarına veriliyordu. Çiftçiler hem pirinç ve sebzeleri hem de balıkları yiyordu.
1400’lere gelindiğinde Azteklerin çinampa sistemi ortaya çıkıyor. Bir tatlı su gölünün kenarında su kanalları ve aralarında da toprak yığınları inşa edip mısır, kabak ve fasulye yetiştiriyorlardı. Gölle bağlantılı kanallarda ise balık yetiştiriyorlar ve balığın gübresini sebzelere veriyorlardı.
1969 yılında John ve Nancy Todd, New Alchemy enstitüsünde proto-ark ismini verdikleri bir sera inşa ettiler ve balık, sebze yetiştirip bir ailenin 1 yıl boyunca sürdürülebilir biçimde yaşamasını sağlayacak düzeneği kurdular. Sistemlerinin ismini proto-ark dediler.
1980’lerde Kuzey Karolayna üniversitesinden Mark McMurtry ve Prof. Doug Sanders kapalı bir sistemde balık ve sebze yetiştirdi. Sebze yataklarında deniz kumu kullandılar. Sistemlerinin ismini Integrated Aqua-Vegeculture System ya da kısaca IAVS dediler.
1990’larda Tom ve Paula Sperano çifti McMurtry’nin sistemini modifiye ederek Bioponic sistemini geliştirdiler. Tilapia balığı kullanarak sebze yetiştirdiler. İlk defa sebze yataklarında çakıl kullanan kişilerdir.
1990 sonları 2000 başlarında ise Virgin Adaları üniversitesinde Dr. James Rakocy ve diğer akademisyenler ırımtüzen üzerine en fazla araştırmayı yapan ve derslerini oluşturup veren kişilerdir. Daha sonra Avustralya’lı Dr. Wilson Lennard’da Dr. Rakocy ile beraber çalışmış ve ırımtüzen üzerine doktora tezi yapmıştır. Sanırım Akuponik ile ilk olarak ticari anlamda uygulama yapan da Dr. Lennard’dır. Ürettiği balıkları direk restoranlara ve sebzeleri de sos üreticilerine satan kişidir.”
Avantajlar
- Sürdürülebilir ve yoğun gıda üretimi.
- Balık ve sebzenin tek bir nitrojen kaynağı (balık yemi) kullanılarak üretilebilmesi.
- Diğer sistemlerle karşılaştırıldığında en az su kullanılarak üretim yapılan sistem.
- Toprak gerekmiyor. Özellikle çöl, çatı, teras, balkon için ideal.
- Extra gübre veya kimyasal kullanmaya gerek yok.
- Yüksek besinli ve daha fazla gıda üretilebiliyor.
- Yüksek gıda güvenliği (kıtlık dönemleri için) sağlıyor.
- Organik benzeri üretim ve yönetim.
- Günlük hasat ve dikim işleri çok kolay ve her yaşta kişi tarafından yapılabilir.
- Vejeteryanlar için ideal.
Nasıl çalışır?
Amonyak balıkların solungaçlarından ve dışkılarından gelir. Sistemde fazlalaşması zararlı olabilir. Sazan gibi kimi balıklar için önemli olmasa da yenebilir balıkların çoğu için zararlıdır. Amonyak nitrosomonas bakterileri tarafından oksidize edilerek nitrite dönüştürülür. Tatlı sularda ve nitrojene doymuş topraklarda bolca bulunan nitrosomonas bakterileri bizim sebze yataklarımızda da gelişerek çoğalır. Amonyak kaynağı oldukça yaşamını sürdürür.
Açığa çıkan nitrit bu sefer bir kaç çeşit nitrospira bakterisine gıda olur. Nitrit balıklar için çok zehirlidir. Nitrit zehirlenmesi dalgıçların vurgun yediğinde kanlarının karararak yoğunlaşmasına neden olur. Balıklarda da aynı etkiyi yaratır. Nitrit sistemden çekilmezse balıkları zehirler. Neyse ki sebze yataklarımızda bu bakteriden var ve nitrata dönüştürmek için hazırda bekliyor.
Zincirin son halkasını yeşil yapraklı bitkiler oluşturuyor. Sistemdeki nitratı çekerek büyüyorlar. Böylece sistemin sağlıklı ve temiz kalmasını sağlıyorlar. Sistemin kaldıracağı balık miktarının belirlenmesinde sebze yataklarının önemini burada bir kere daha belirtelim. Ne kadar fazla sebze yatağınız varsa, o kadar fazla balık yetiştirebilirsiniz.
Alıntı: Gürkan Yeniçeri. “Akuaponik – IrımTüzen”. iBooks.