27 Ağustos (8 Eylül) şafak vakti, Rus ordusu Borodino'daki mevzilerini terk etti ve Mozhaisk'in ötesine çekilerek Zhukovka köyüne yerleşti. Ordunun geri çekilmesini örtmek için Kutuzov, Platov komutasında güçlü bir artçı oluşturdu. Arka koruma şunları içeriyordu: 1. Süvari Kolordusu Uvarov'un bir parçası olan Kazak birliği, 3 Jaeger ve 1 Kazak alayından oluşan General P.P. , 4. Kolordu ve Don Topçu 2. Süvari Bölüğü'nden 2. Piyade Tümeni. Bu kuvvetler, ordu ayrıldıktan sonra birkaç saat Borodino mevzisinde kaldı ve öğlen saatlerinde geri çekilmeye başladı.
Napolyon, Rus ordusunun geri çekileceği konusunda bilgilendirildiğinde, bu mesaj onu enerjik eylemlere yönlendirmedi. İmparator ilgisizlik içindeydi. Ek olarak, "Büyük Ordu"nun saldırı yetenekleri ciddi şekilde zayıfladı: Davout, Ney ve Junot birliklerinin bir parçası olan Fransız piyadesinin en iyi kısımları Semyonov sifonlarında ağır kayıplara uğradı. Fransız süvarileri özellikle ağır kayıplara uğradı. Sadece 31 Ağustos'ta Napolyon, Avrupa'yı yeni bir “parlak zafer” konusunda bilgilendirmeye karar verdi (bunun için on sekizinci bülten yayınlandı). "Başarısının" ölçeğini abartacak, Rusların sayısal bir üstünlüğe sahip olduğunu ilan edecek - 170 bin kişi (daha sonra 80'den oluşan, tepeden tırnağa silahlı, 250 bin silahlı Ruslara saldırdığını söyleyecektir. dişler ve onları yendi..." ). Başarısını kanıtlamak için Napolyon Moskova'ya girmek zorunda kaldı. Ney, Smolensk'e çekilmeyi, orduyu yenilemeyi, iletişimi güçlendirmeyi teklif etti. Napolyon, Murat'ın savaşı hemen sürdürme önerisini de reddetti.
Avrupa kamuoyunu kandırmak ordudan daha kolaydı. "Büyük Ordu" Borodino Savaşı'nı daha çok bir yenilgi olarak algıladı, askerlerin ve subayların ruhundaki düşüş Napolyon'un çevresi tarafından not edildi. Genel savaşta Rus ordusunu yenmek mümkün olmadı, kusursuz bir şekilde geri çekildi ve bu yakın gelecekte yeni savaşları tehdit etti, kayıplar korkunçtu.
Kutuzov ayrıca hemen saldırıya geçme fırsatına sahip değildi, ordu kan tahliye edildi. Moskova'ya çekilmeye karar verdi ve takviye aldıktan sonra düşmana yeni bir savaş verdi. Mozhaisk'e gelen Kutuzov, Moskova Rostopchin askeri valisinden talep ettiği herhangi bir takviye, cephane, araba, at, bir siper aleti bulamadı. Kutuzov valiye bir mektup yazdı, bu mektupta aşırı şaşkınlık dile getirdi ve bunun "Moskova'yı kurtarmakla ilgili" olduğunu hatırlattı.
27-28 Ağustos'ta (8-9 Eylül), 1812 Platov bir artçı savaşı yaptı. Mozhaisk'in batısında tutunamadı ve günün sonunda Murat'ın süvarilerinin baskısı altında geri çekilmeye başladı. Modenova köyüne yerleşti ve Kutuzov, 7. ve 24. tümenlerden iki piyade tugayı, üç Jaeger alayı, 1. Süvari Kolordusu'nun geri kalanı, 2. Süvari Kolordusu ve bir topçu bölüğü ile arka korumayı güçlendirmek zorunda kaldı. Platov'un eylemlerinden memnun olmayan Kutuzov, onu o zamana kadar emekli Bagration yerine 2. Ordu'nun komutanı olan Miloradovich olarak değiştirdi.
28 Ağustos'ta (9 Eylül) Kutuzov, Borodino Savaşı'na katılan tüm birliklere minnettarlığını dile getirdi. Ordu emri, Rus askerlerinin cesur özelliği olan vatan sevgisinden bahsediyor ve “düşmanımızı korkunç bir yenilgiye uğratarak, ona Allah'ın yardımıyla son darbeyi vereceğiz” inancını ifade etti. Bunun için, birliklerimiz düşmanla savaşmak için aynı gayretle yanan taze birliklerle buluşacaklar. " 28-29 Ağustos'ta Kutuzov, milis savaşçılarını 1. ve 2. orduların birlikleri arasında dağıttı. 1812 Vatanseverlik Savaşı'nın patlak vermesiyle Yaroslavl'dan Voronezh'e kadar topraklarda askeri komutan olarak atanan DI Lobanov-Rostovsky, komutan emrindeki tüm yedekleri Moskova'ya gönderme emrini verdi. A. A. Kleinmichel'in Moskova'da kurulmakta olan üç alayı yönetmesi gerekiyordu. Buna ek olarak, Kutuzov, Kaluga'daki Tümgeneral Ushakov'a Moskova'ya 8 piyade taburu ve 12 süvari filosu göndermek için bir emir gönderdi.
29 Ağustos'ta Kutuzov, İmparator İskender'e savaşın kazanıldığını, ancak "olağanüstü kayıplar" ve "en çok ihtiyaç duyulan generallerin" yaralanması onu Moskova yolunda geri çekilmeye zorladığını söyledi. Başkomutan, hükümdara takviye almadığı için daha fazla geri çekilmek zorunda kaldığını bildirdi. Kutuzov orduyu 40-45 bin süngü ve kılıç artırmayı umuyordu. Ancak imparatorun kendisine haber vermeden Lobanov-Rostovsky ve Kleinmichel'in rezervlerini özel bir emre kadar kendisine transfer etmesini yasakladığını bilmiyordu. Borodino savaşından önce bile, imparator Lobanov-Rostovsky'ye Tambov ve Voronezh'de kurulmakta olan alayları Voronej'e ve Kleinmichel'i Rostov, Petrov, Pereyaslavl-Zalessky ve Suzdal'a göndermesini emretti. Ek olarak, St.Petersburg'dan gönderilen birlikler Moskova'ya değil Pskov ve Tver'e taşındı. Bu, İskender'in Moskova'dan çok St. Petersburg'un kaderi ile ilgilendiğini gösteriyor. Emirleri nesnel olarak Rus devletinin eski başkentinin savunmasının bozulmasına yol açtı. Kutuzov bu emirleri bilmiyordu ve planlarını yedek birliklerin gelişine dayanarak yaptı.
28 Ağustos'ta Rus ordusunun ana kuvvetleri Zemlyano köyünden Krutitsy köyüne geçiş yaptı. Arka muhafız, ana güçlerin arkasındaki savaşta çekildi, Rus birlikleri Murat'ın öncüsü ile savaştı. Savaş, ordunun başarılı bir şekilde geri çekildiği bilinene kadar şafaktan akşam 5'e kadar sürdü. 30 Ağustos'a kadar ordu yeni bir geçiş yaptı ve Nikolskoye'de (Bolshaya Vyazema) kamp yapmaya başladı. Arka muhafız da o gün savaştı. Kutuzov, 1. Batı Ordusu mühendisleri şefi Christian Ivanovich Trusson olan Mamonova köyüne (Bennigsen savaş için bir pozisyon seçti) gönderdi. Kutuzov ayrıca Rostopchin'e birkaç mektup gönderdi, önceki isteklerini tekrarladı, baş komutan, Moskova cephaneliğinde, mühimmatında, küreklerinde ve baltalarında bulunan tüm silahları derhal göndermesini istedi.
Aynı gün Kutuzov, 24 Ağustos'ta İskender'den Lobanov-Rostovsky alaylarının orduya bağlanmayacağı, yeni bir askere alma hazırlamak için kullanılacağı söylendi. İmparator, eğitildikleri sırada yeni askerler ve Rostopchin tarafından 80 bin kişiye getirildiği iddia edilen Moskova askerlerinin tedarikine söz verdi. Bu, Kutuzov'un planlarına ciddi bir darbe oldu, ancak yine de şehri savunmayı umuyordu. 31 Ağustos'ta ordu, Moskova'ya doğru hareket etme ve durma, ondan üç mil uzakta bir pozisyon alma emri aldı. Kutuzov, Miloradovich'e Moskova yakınlarında "kampanyanın başarısı ve devletin kaderi için belirleyici bir savaş olması gerektiğini" söyledi.
1 (13) Eylül'de Rus ordusu Moskova'ya yaklaştı ve Bennigsen'in seçtiği pozisyona yerleşti. Pozisyonun sağ kanadı, Fili köyü yakınlarındaki Moskova Nehri'nin kıvrımına dayanıyordu, pozisyonun merkezi Troitskoye köyünün önündeydi ve sol kanat Vorobyovy Gory'ye bitişikti. Konum yaklaşık 4 km uzunluğunda ve 2 km derinliğindeydi. Yaklaşan savaş için pozisyonu aktif olarak hazırlamaya başladılar. Ancak, Barclay de Tolly ve diğer bazı generaller pozisyonla tanıştıklarında ve onu sert bir şekilde eleştirdiler. Onların görüşüne göre, durum savaş için son derece rahatsızdı. Kutuzov'un Napolyon'un "Büyük Ordusu" na ikinci bir savaş verme kararlılığı sarsıldı. Buna ek olarak, düşmanın dıştan kuşatma manevrasına dair haberler alındı - önemli Fransız kuvvetleri Ruza ve Medyn'e doğru yürüyordu. Üç Kazak, bir ejderha ve birkaç piyade alayından oluşan kuvvetlerle bu yönü kapsayan Vintsingerode müfrezesi, düşmanı birkaç saat Zvenigorod'da geride tuttu, sonra geri çekilmek zorunda kaldı.
Döngüsel bir manevra yaparak düşman birliklerine doğru ilerlemek için önemli kuvvetleri ordudan ayıramayan Kutuzov, vaat edilen Moskova milislerinin (Moskova ekibi) yaklaşmasını bekledi. Ancak Rostopchin, emrindeki milisleri Borodino Savaşı'ndan önce bile aktif orduya gönderdi, daha fazla insanı yoktu, vali sadece başkomutanı bu konuda bilgilendirmedi.
Fili'de Konsey ve Moskova'nın terk edilmesi
1 Eylül'de (13), Moskova'nın kaderini belirleyecek bir savaş konseyi toplandı. Savaş Bakanı Barclay de Tolly, 1. Batı Ordusu Genelkurmay Başkanı Ermolov, Quartermaster General Toll, General Benningsen, Dokhturov, Uvarov, Osterman-Tolstoy, Konovnitsyn, Raevsky, Kaisarov Fili'de bir araya geldi. Miloradovich, arka korumayı terk edemediği için toplantıda değildi. Kutuzov, düşmanı pozisyonda beklemeye ve ona bir savaş vermeye veya Moskova'yı savaşmadan dağıtmaya değip değmeyeceği sorusunu gündeme getirdi. Barclay de Tolly, ordunun bulunduğu konumda savaşı kabul etmenin imkansız olduğunu, bu nedenle güney ve kuzey illerinin birbirine bağlandığı Nizhny Novgorod yolunda geri çekilmenin gerekli olduğunu söyledi. 1. Ordu komutanının görüşü Osterman-Tolstoy, Raevsky ve Tol tarafından desteklendi.
Moskova yakınlarında bir mevzi seçen General Bennigsen, bunun savaşa elverişli olduğunu düşünerek düşmanı beklemeyi ve ona savaş vermeyi önerdi. Pozisyonu Dokhturov tarafından desteklendi. Konovnitsyn, Uvarov ve Yermolov, Bennigsen'in Moskova yakınlarında savaş verme fikrini kabul ettiler, ancak seçilen konumu kârsız buldular. Aktif bir savaş stratejisi önerdiler - düşmana kendileri gitmek ve hareket halindeyken ona saldırmak.
Mareşal Kutuzov (Ekselansları 30 Ağustos'ta (11 Eylül) Mareşal Generalliğe terfi etti) toplantıyı özetledi ve Moskova'nın kaybedilmesiyle Rusya'nın kaybedilmediğini ve ilk görevinin orduyu kurtarmak, takviyelerle birleşmek olduğunu söyledi. Ryazan yolu boyunca geri çekilme emri verdi. Kutuzov, bu adımın tüm sorumluluğunu kendisi üzerine aldı. Stratejik ortam ve uygunluk göz önüne alındığında, bu zor ama emin bir adımdı. Her yeni gün Rus ordusunun güçlenmesine ve Napolyon'un kuvvetlerinin zayıflamasına yol açtı.
İskender, Kutuzov'un kararından memnun değildi, ancak kendisi onu başkomutanlık görevinden almaya cesaret edemedi. Moskova'dan ayrılma sorununu Bakanlar Komitesi'ne havale etti. Ancak, Kutuzov'un raporunun tartışıldığı 10 Eylül (22) Bakanlar Komitesi toplantısında, bakanlardan hiçbiri başkomutanın değiştirilmesi konusunu gündeme getirmedi. Bazı generaller de Kutuzov'un eylemlerinden memnun değildi. Bennigsen, Arakcheev'e bir mektup gönderdi ve burada başkomutanın kararıyla olan anlaşmazlığını dile getirdi. Kutuzov'a karşı tüm entrikaların merkezi oldu. Barclay de Tolly, genel savaşın daha önce - Tsarev-Zaymishch'te yapılması gerektiğine inanıyordu ve zaferden emindi. Ve başarısızlık durumunda, birlikleri Moskova'ya değil Kaluga'ya çekmek gerekiyordu. Yermolov da memnuniyetsizliğini dile getirdi. Kutuzov'u ikiyüzlülükle suçladı, "Prens Kutuzov Moskova'ya ulaşmadan, aslında Moskova'yı başka bir savaş vermek için kurtarmak için bir niyet gösterdi ... gerçekte, bunu düşünmedi bile." Yermolov'un Kutuzov'un ikiyüzlülüğü hakkındaki görüşü, tarihsel bugüne kadar edebiyat.
1-2 Eylül gecesi, Fransız avangardı Moskova'nın dış mahallelerindeydi. Arkasında, Fransız ordusunun ana kuvvetleri 10-15 km uzaktaydı. 2 Eylül'de şafak vakti, Rus artçı eski başkente 10 km uzaktaydı. Saat 9 civarında, Fransız birlikleri Miloradovich'in birliklerine saldırdı ve saat 12'de onu Poklonnaya Tepesi'ne geri itti. Miloradovich, ana güçlerin daha önce üzerinde durduğu hattı işgal etti. Bu sırada Rus ordusu Moskova'dan geçti. İlk sütun Dorogomilovsky köprüsünden ve şehir merkezinden, ikincisi Zamoskvorechye ve Kamenny köprüsünden geçti. Sonra her iki sütun da Ryazan karakoluna gitti. Ordu ile birlikte kasaba halkı ayrıldı (şehir nüfusunun 270 binden fazla değil, 10-12 binden fazla kişi kaldı), yaralı arabaları - yaklaşık 25 bin kişi beş bin arabayla tahliye edildi (ağır yaralıların bir kısmının şehirden çıkarılması için zaman yoktu). Kutuzov, Ermolov aracılığıyla Miloradovich'e, düşmanı yaralılar, arabaları ve topçuları Moskova'dan çıkarılıncaya kadar elbette tutma emrini iletti.
Arka koruma, düşmanı zorlukla dizginleyebiliyordu. Miloradovich, Vintzingerode müfrezesinin General Beauharnais'in birliklerini tutamaması ve düşmanın Moskova Nehri'ne gitmesi ve Rus artçı korumasından önce şehirde olabileceği gerçeğinden özellikle endişeliydi. Kutuzov'dan düşmanı dizginleme emrini alan Miloradovich, merkez kaptanı Akinfov olan Murat'a bir elçi gönderdi. Napoli Krallığı'na, Rus birliklerinin ve halkının şehri terk etmesine izin vermek için Fransız avangardının ilerlemesini dört saat süreyle durdurmasını teklif etti. Aksi takdirde Miloradovich, şehrin kendisinde ciddi yıkıma ve yangına yol açabilecek düşmanlıklar yürüteceğine söz verdi. Murat, Miloradovich'in durumunu kabul etti ve saldırıyı durdurdu. Miloradovich, Kutuzov'a bu konuda bilgi verdi ve Murat'a ateşkesi 7 Eylül sabah 3'ye kadar uzatmasını teklif etti. Fransızlar da bu koşula katıldı. Görünüşe göre, düşman, uzun süre kalacağı ve barış arifesinde Ruslar arasında aşırı tahrişe neden olacağı şehri yok etmek istemedi (Napolyon, barış müzakerelerinin yakında başlayacağından emindi). Sonuç olarak, Rus ordusu çekilmeyi sakince tamamlayabildi.
2 (14) Eylül'de Napolyon Poklonnaya Tepesi'ne geldi ve şehre uzun süre teleskopla baktı. Daha sonra askerlerin şehre girmesi emrini verdi. Fransız imparatoru, Moskova'nın anahtarlarını taşıyan kasaba halkından oluşan bir heyet beklentisiyle Collegiate Chamber Val'da durdu. Ancak kısa süre sonra şehrin boş olduğu kendisine bildirildi. Bu, imparatoru çok şaşırttı. Milano, Viyana, Berlin, Varşova ve diğer Avrupa şehirlerinde kendisi için düzenlenen toplantıları (tatil gibi) çok iyi hatırladı. Devasa şehrin ölümcül sessizliği ve boşluğu, "Büyük Ordu" nun korkunç sonunu müjdeleyen bir işaretti.
Moskova'dan önce. Boyarların heyetini bekliyorum. Poklonnaya Tepesi'ndeki Napolyon. Vereshchagin (1891-1892).
Fransız avangard, şehre Rus artçı korumasıyla aynı zamanda girdi. Aynı zamanda, Rus ordusunun ana kuvvetlerinin son birimleri şehri terk ediyordu. O anda, insanlar şehirde birkaç topçu ateşi duydu. Bu silahlar, Murat'ın emriyle Kremlin kapılarına ateşlendi - bir avuç Rus vatansever kaleye yerleşti ve Fransızlara ateş açtı. Fransız topçuları kapıları kırdı ve isimsiz savunucular öldürüldü. Günün sonunda, tüm şehir ileri karakolları düşman tarafından işgal edildi.
Rostopchin ve Rus komutanlığı şehirden büyük rezervler almayı başaramadı оружия, cephane ve yiyecek. Sadece küçük bir kısmını tahliye edebildik. Tüm barutun yarısını yakmayı ve topçu mühimmatını patlatmayı başardılar, kartuşlar nehirde boğuldu. Yiyecek ve yem deposu da tahrip edildi (ekmekli mavnalar ısıtıldı). Askeri mülk büyük miktarda tasfiye edildi - 4,8 milyon ruble. Hepsinden kötüsü, Kremlin cephaneliğindeki neredeyse tüm silah stokları düşmanla kaldı. Fransızlar 156 silah, yaklaşık 40 bin kullanılabilir silah ve diğer silahlar, mühimmat aldı. Bu, Fransız ordusunun Borodino Savaşı'ndan sonra yaşadıkları silah ve mühimmat eksikliğini doldurmasına izin verdi.
Avrupa'da, "Büyük Ordu" nun Moskova'ya girdiği haberi, Rus İmparatorluğu'nun Napolyon Fransası ile savaşta yenilgisinin kesin bir işareti olarak algılanıyordu. Bazı saray mensupları Napolyon ile barışı savunmaya başladı. Özellikle Büyük Dük Konstantin Pavlovich barış için konuştu.