Fya da son birkaç yıldır, tehdit sonunda onu terk etmiş gibi görünüyordu. Salman Rushdie saldırıya uğramadan önce Amerika’nın kendisine ve ondan önceki birçok yazar ve sanatçıya nasıl bir sığınak verdiğini konuşmak için New York eyaletinde bir sahne kuruyordu.
2000 yılında İngiltere’den ayrıldığından beri, 1989’da, Ayetullah Humeyni’nin ölümü için fetva verdiği Sevgililer Günü’nde, o andan beri kendisine mahrum bırakılan hayata devam edebildi. Edebi festivallerin demirbaşıydı, televizyona çıktı, politik makaleler yayınladı, düzenli olarak romanlar çıkardı, ünlülerin arasına karıştı ve hatta beklenmedik bir coşkuyla Twitter’a girdi.
Rushdie’ye yapılan saldırı, geçmişin hala gölgede kaldığını acımasız bir hatırlatma olarak geldi. Yazarı bıçakladığından şüphelenilen genç adam henüz doğmamıştı. Şeytan Ayetleri ilk yayınlandı. Büyülü gerçekçilik girişimini kavramak şöyle dursun, romanı okumuş olması pek olası değil.
Dini aşırılık yanlıları için gerçekler pek önemli değil. Bir hakaret algısı, cinayetlerini haklı çıkarmak için yeterlidir.
1991 yılında, Rushdie’nin Japonca çevirmeni Hitoshi Igarashi, Tsukuba Üniversitesi’ndeki ofisinde öldürüldü. İki yıl sonra, Rushdie’nin Norveçli yayıncısı William Nygaard evinin önünde üç kez vuruldu. Mucizevi bir şekilde iyileşti.
Fetvadan sonraki günlerde, Rushdie evrensel sempati kazanmadı. Margaret Thatcher’ın en yakın müttefiklerinden biri olan Norman Tebbit, bu gazetede onu “olağanüstü bir kötü adam” olarak kınadı. John Le Carré, “hayatta veya doğada, büyük dinlere cezasızlıkla hakaret edilebileceğini söyleyen hiçbir yasa yoktur” diyerek aralarında on yıllardır süren bir tartışmayı ateşledi.
Uzun zamandır rakip olan VS Naipaul, fetvayı “edebi eleştirinin aşırı bir biçimi” olarak nitelendirerek gülüp geçti. Onu savunmak genellikle Tarık Ali, Harold Pinter, Christopher Hitchens, Edward Said ve Hanif Kureishi gibi solcu yazarlara bırakıldı.
Rushdie’nin kendisi suçlama karşısında dehşete düştü Şeytan Ayetleri bir hakareti temsil ediyordu. Anılarında yazdığı gibi, Joseph Anton, kitabın yazılması dört yıl sürdü ve “insanları bundan çok daha hızlı aşağılayabilir”. Neden o zamana kadar hayatının onda birini “hakaret kadar kaba” bir şey yaratmak için harcadığını sordu?
Rushdie, bazılarının iddia ettiği gibi kişisel kazanç için değil, ciddi bir kitap çıkaran ciddi bir yazar olarak görülmek istedi. Rushdie’ye göre, bu son üç kitap arasında en az politik olanıydı – ve “temelde İslam Peygamberi’ne hayran ve hatta ona karşı saygılı.” Rushdie’nin anlayamadığı şey, kitabının bir sanat eseri olarak ele alınmadığı, ancak bir çatışmanın rehin alındığıydı.
Rushdie fetvası, Batı’nın bazı bölümleri ile Müslüman dünyası arasında yenilenen bir çatışma anında ortaya çıktı. Fetva, fosilleşmiş bir Ayetullah’ın aralarındaki ayrılıkları silahlandırmak ve inananların öfkesini uyandırmak için yaptığı alaycı bir girişimdi. İşe yaradı. Müslümanların çoğunlukta olduğu farklı ülkelerde öfkeli protestolar patlak verdi.
Yazar Salman Rushdie New York’ta sahnede saldırıya uğradı
Kitap Bradford sokaklarında yakıldı ve Hindistan’da yasaklandı. Kitapçılara ateş bombası atıldı, bu da diğerlerinin kitabı raflarından çekmesine neden oldu. Rushdie, uzun yıllar saklanmak zorunda kaldı, bir yerden bir yere taşındı, zorba varlığına kızdığı Scotland Yard’dan memurlar tarafından şirkette tutuldu.
Küfür çığlığı, fanatik şiddete yönelik güçlü bir kışkırtma olmaya devam ediyor. Rushdie’nin saldırıya uğradığı gün, azınlık Ahmedi mezhebinin bir üyesi Pakistan’ın Rabwah kasabasında bıçaklanarak öldürüldü. Çeteler, İslam’a veya Muhammed Peygamber’e hakaret ettikleri iddiasının intikamını almak için Bangladeş, Pakistan, Mısır ve Endonezya sokaklarına döküldü. Çoğu insanın Müslüman olduğu ülkelerde bir şekilde inançlarının tehlikede olduğunu iddia ediyorlar.
Bu şiddetli histeriyi sürdürmek için, bir suçun işlendiğinde ve bunun ardından cezanın gelmesi gerektiğinde ısrar ediyorlar. İddianın yanlış olduğunu ya da kanıtın olmadığını ya da sadece kelimelerin asla şiddetle karşılanmaması gerektiğini duymaya asla açık değiller.
Bu tutumlar her zaman Müslüman dünyadaki bir azınlıkla sınırlıydı, ancak çoğu zaman Batılı özgürlüklerle uzlaşmaz olan, doğası gereği hoşgörüsüz bir “kültürün” kanıtı olarak kabul edildi.
Son birkaç on yılın trajedilerinden biri, Rüşdi olayının su yüzüne çıktığı meselelerle ilgili hiçbir zaman ciddi bir hesaplaşma olmamasıydı: Müslüman dünyasında açık bir toplum için savaşanlar ile onlara karşı çıkanlar arasındaki bölünmeler, Müslümanların rolü. Bu özgürlükleri boğmakta olan Batı destekli diktatörler, çoğu Müslüman çoğunlukta olan birçok ülkeyi ziyaret eden Batı destekli savaşlara duyulan öfke veya Müslümanların Batı’da karşılaştığı hoşgörüsüzlük.
İronik olarak, daha önceki çalışmalarında bu bölünmeleri aydınlatan Rushdie’ydi. Rushdie bir keresinde edebiyatın görevinin “kendine benzemeyen insanlarla anlayış, sempati ve özdeşleşme”yi teşvik etmek olduğunu yazmıştı. Rushdie, Kanal 4’te yayınlanan “İçerideki Yeni İmparatorluk” adlı yakıcı bir konferansın konusu olan İngiliz ırkçılığının şiddetli bir eleştirmeniydi.
En ünlü kitabı, gece yarısı çocukları, sömürgeciliğin mirasına, Güney Asya’nın yönetici sınıflarının beceriksizliğine ve Hindistan, Pakistan ve Bangladeş’ten oluşan üç ayrı ülkeyi yaratan şiddetli şovenizmlere karşı büyük bir saldırıdır. 1983 romanı Utanç Pakistan’ın yozlaşmış politikacıları, zalim mollaları ve bugüne kadar devam eden işbirlikçi generalleri arasındaki üçlü mücadeleyi gözler önüne serdi.
Fetvanın Rushdie’yi yazar olarak değiştirdiği, hatta küçülttüğü sonucuna varmamak elde değil. Bazıları yazılarının ve özgür araştırmaların çok cesur savunmaları olan denemeler ve romanlar yazmaya devam etti. Ancak, daha önceki çalışmalarının araştırdığı harika temaları nadiren üstlendiler.
Eleştirmenlerinden bazıları acımasızdı. Zoe Heller, anılarının bir incelemesinde, “bombardıman” ve “titreyen hauteur” de dahil olmak üzere, özgürce sergilediği birçok kusura dikkat çekti. Ancak bugünkü saldırı, hepimizi, bir yazarın üzerinde onlarca yıldır asılı duran, herhangi bir zamanda uygulanabilecek bir ölüm cezasıyla yaşamanın ne anlama geldiğini düşünmeye zorlamalı.
Omar Waraich, Pakistan’ı 2007-2016 yılları arasında ‘The Independent’ için mi yazdı?