

Almanya'da romantik çağda yetişmiş ve bu çağa biçim
vermiş bestecilerin baştagelenlerinden sayılan Robert Alexander
Schumann (1810-1856), müzik tarihinde karşılaştığımız önemli
düşünürlerden biridir üstelik. Kayırmıyan, göz yummayan kuvvetli
kalemiyle gününün müzik yaşayışına ışık tutmuş, nice yalancı
parıltıların maskesini düşürmüş, nice adıduyulmamışa müzik
dünyasının ilgisini çekmiş.
Yazdığı
yazılar içinde en ünlülerinden biri hiç kuşkusuz "Musikalische Haus-
und Lcbensregeln" (Müziksel Ev ve Hayat Kuralları). Müzisyene, müzik
öğrenenlere çalışmalarında ve hayatta doğru yolu gösteren bu
öğütleri "Albüm für die Jugend" (Gençler için Albüm) başlıklı piyano
defterinin ikinci baskısı için 11 Nisan 1850 günü - başka bir
söyleyişle ölümünden altı yıl önce - orijinal taslak defterinin boş
yerlerine yazmış. Önce Neue Zcitschrift'in 1850'de yayınlanan 36.
sayısında ek olarak çıkmış, sonra ayrıbasım olarak da
yayınlanmışlar.
Çanın,
pencere camının, guguk kuşunun hangi sesleri çıkardığını araştır.
~1 ~ Kulağın eğitimi en
önemli olandır. Tonaliteyi ve sesleri tanımağa küçük yaştan çalış.
~2 ~ Gamlara ve öteki parmak
alıştırmalarına hep çalışmalısın. Fakat birçok insanlar ileri yaşlarına
dek her gün birçok saatlerini mekanik alıştırmalarla geçirir, bununla
her şeye erişeceklerini sanırlar. Bu, nerdeyse abeceyi hep daha çabuk
okuyabilmek için her gün emek harcamağa benzer. Vaktini daha iyi kullan.
~3 ~"Dilsiz piyano" denilen şeyler
yapılmıştır. Bunları bir süre dene, ta ki hiçbir işe yaramadıklarını
göresin. Dilsizlerden konuşma öğrenilmez.
~4 ~Vuruşa uygun çal! Bazı virtüözlerin
çalışı bir sarhoşun gidişine benzer. Böylelerini örnek alma.
~5
~ Armoninin temel yasalarını erkenden öğren.
~6
~ Kuram, sürekli bas, kontrapunt gibi kelimelerden korkma. Onlar sana
dostça karşı geleceklerdir, eğer sen de aynını yaparsan!
~7
~ Hiçbir zaman tıngırdatma! Hep hevesle çal, ve hiçbir zaman bir parçayı
yarım bırakma.
~8
~ Sürüncemek (gerektiğinden ağır seslendirmek) ve koşmak aynı büyüklükte
yanlışlardır.
~9
~Kolay parçaları iyi ve güzel çalmağa bak; Bu, güç parçaları orta
derecede dinletmekten iyidir.
~10
~Hep iyi akort edilmiş bir çalgı üzerinde çalış.
~11
~ Çaldıklarını yalnız parmaklarla bilmemeli,onları piyanosuz da
mırıldanabilmelisin.Belleğini öyle keskinleştir ki bir bağdanın yalnız
ezgisini değil, ona ait armonileri de aklında tutabilesin.
~12
~ Sesin az da olsa, piyanonun yardımı olmaksızın ilk görüşte okumaya
çalış;bununla kulağının duyarlığı durmadan artacaktır. Hele hoş tınlayan
bir sesin varsa onu geliştirebilecek hiçbir fırsatı kaçırma. Onu
Tanrı'nın sana verdiği en güzel armağan say.
~13 ~ O denli ilerlemelisin ki, müziği
kâğıt üstünde anlayabilmelisin.
~14
~Çalarken seni kimin dinlediğini umursama.
~15
~ Hep, seni bir üstat dinliyormuş gibi çal.
~16
~Birisi bir bağdayı karşına ilk kez çıkarır da çalmanı isterse ona önce
baştan aşağı bir göz at.
~17
~ Günlük müzik çalışmanı bitirdin de kendini yorgun hissediyorsan, daha
fazla çalışmak için kendini zorlama.İsteksiz ve dinçlik olmadan
çalışmaktansa dinlenmek iyidir.
~18
~ Yaşlanınca moda olan şeyler çalma.Vakit değerlidir. Kişi yüz insan
ömrüne sahip olmalıydı ki var olan her iyi şeyi tanıyabilsin.
~19
~Çocuklar tatlı, çörek ve şekerlemelerle sağlam, insanlar olarak
yetiştirilemez. Vücut gibi, ruhun besini de basit ve kuvvetli olmalıdır.
Ustalar (besteciler) bu sonuncuyu yeterince sağlamışlardır (eser
yazmışlardır); bunlara sarılın!
~20 ~ Bütün geçit hırtıpırtısı zamanla
değişir;teknik ustalık ancak daha yüksek amaçlara hizmet ettiğinde
değerlidir.
~21
~ Kötü eserleri yaymamalı, tersine onları ezmeğe yardım etmelisin
(reddetmelisin).
~22
~ Kötü bağdaları ne çalmalısın, ne de zorlanmadıkça dinlemelisin.
~23
~ Hiçbir zaman teknik ustalığı, gösterişçi parlaklık denileni amaç
bilme. Bir eser ile, bestecinin düşündüğü etkiyi uyandırmağa çalış;
fazlasını yapmamalı; bundan fazlası karikatür olur.
~24
~ İyi bestecilerin parçalarında bir şeyi değiştirmeyi, çıkarmayı, ya da
- en kötüsü araya modaya uygun nefret edilecek bir şey say.Bu,
sanata yapacağın en büyük hakarettir.
~25
~ Çalışacağın parçalan seçmede senden yaşlılara danış, böylece çok vakit
artırırsın.
~26
~ Yavaş yavaş bütün önemli ustaların bütün önemli eserlerini
tanımalısın.
~27
~ Sözüm ona büyük virtüözlerin topladıkları alkışlar seni
şaşırtmasın.Sanatçıların beğenisini büyük kitleninkinden değerli bil.
~28
~ Her moda olan şey zamanla moda olmaktan çıkar ve sen yaşlanıncaya dek
yalnız moda olanlarla ilgilenirsen kimsenin önemsemediği bir züppe
olursun.
~29
~ Sık sık toplantılarda (şunun bunun önünde) çalmak faydadan çok zarar
getirir. Önünde çalacağın kişileri seç; ama hiçbir zaman seni kendi
kendinden için için utandıracak bir şey çalma.
~30
~İkiller, üçüler (düo, trio) gibi başkaları ile birlikte müzik
yapabileceğin hiçbir fırsatı kaçırma.Bu çalışını akıcı ve kıvrak yapar.
Şancılara da sık sık eşlik yap.
~31
~Herkes birinci keman çalmak isteseydi hiçbir orkestra kuramazdık.Bu
yüzden her müzikçiye yerli yerinde saygı duy.
~32
~Çalgını sev; fakat kendini beğenmişlikle onu en yüksek ya da tek sayma.
Gene düşün ki ses sanatkârları vardır, koro ve orkestra en yüksek müziği
seslendirir.
~33
~Büyüdükçe virtüözlerden çok partitürlerle ilgilen.
~34
~İyi ustaların, hepsinden çok Joh. Seb. Bach'ın füglerini çal."Eşit
Aralıklı Tastatur" (48 prelüd- füg) gündelik ekmeğin olsun.O zaman
muhakkak iyi bir müzisyen olursun.
~35
~Arkadaşların arasından, senden çok bilenleri ara.
~36
~Müzik çalışmalarından şiir okumakla dinlen. Sık sık açık havada gezin.
~37
~Şarkıcılardan birtakım şeyler öğrenilebilir, ama her dediklerine de
inanma.
~38
~ Dağın arkasında da birileri oturuyor. Yaptığın, düşündüğün her
şeyi senden önce yapmışlar, düşünmüşlerdir. Hem böyle olmasa bile onu
başkaları ile bölüşeceğin bir Tanrı armağanı say.
~39
~ Çeşitli devirlerin başeserlerini dinlemekle desteklenen bir müzik
tarihi incelemesi, seni kendini önemseme kuruntusundan ve kibirden
çabucak kurtaracaktır.
~40
~ Thibaut'nun "Müziğin Arılığı Üzerine"si müzik üzerine yazılmış güzel
bir kitaptır. Yaşlanınca sık sık oku onu.
~41
~ Kilisenin Önünden geçmekteyken org çalındığını duyarsan içeri
gir ve dinle. Orgun başına oturmak mutluluğuna erersen o küçük
parmaklarınla çalmağa çalış da müziğin şu gücüne şaş.
~42
~ Orgla çalışmak için hiçbir fırsatı kaçırma.Arı ve temiz olmayan bir
besteden olduğu kadar (arı ve temiz olmayan) bir çalıştan da org kadar
çabuk öç alan başka bir çalgı yoktur.
~43
~Koroda çokça söyle, hele orta partilerde. Böylece müziksel (musikalisch)
olursun.
~44
~Peki, ya müziksel olmak ne demektir? Eğer gözlerini notadan ayırmaya
korkarak eseri güçlükle bitirebiliyorsan, eğer (birisi sana yaprak
çevirirken iki yaprak birden çevirse) takılır ve devam edemezsen
müziksel değilsin. Fakat, tanımadığın bir parçayı çalarken ileride ne
geleceğini az çok kestirebilirsen, tanıdığın bir parçayı ise ezbere
bilirsen - bir kelimeyle - müzik yalnız parmaklarında kalmamış, kafa ve
kalbine de girmişse, işte o zaman müzikselsin.
~45 ~ Ya kişi nasıl müziksel olur? Aziz
çocuk, önemli olanlar, keskin bir kulak ve çabuk kavrayabilme, her şeyde
olduğu gibi yukardan gelir.
Ama yetenek geliştirilebilir ve
yükseltilebilir. Günlerce kapanıp mekanik çalışmalar yapmakla değil, çok
yönlü müzik temaslarında bulunmakla,
hele koro ve orkestra ile çokça birlikte
bulunmakla böyle olursun.
~46 ~ İnsan sesinin başlıca dört türünün
genliklerini (ses genişliği) erkenden öğren.Onları özgünlükle koroda
dinle, en yüksek kudretlerinin hangi bölgelerde olduğunu,hangi
bölgelerde ise yumuşak ve narin çıktıklarını araştır.
~47
~Bütün halk ezgilerini dinle.Onlar en güzel ezgilerin hazineleridir ve
sana çeşitli ulusların benliklerini tanıtır.
~48
~Eski anahtarlarla okumayı erkenden öğren.Yoksa geçmişin pek çok
definesi sana kapalı kalır.
~49
~Çeşitli çalgıların tını ve karakterlerine erkenden dikkat et.Her
birinin öz rengini kulağına yerleştirmeye çalış.
~50
~İyi operalar dinlemeyi hiç kaçırma.
~51 ~ Eskiye çok saygı duy, ama yeniye de
sıcak kalple dön.Sana tanıdık olmayan adlar için önceden hüküm verme.
~52
~ Bir beste için ilk dinleyişten sonra hüküm verme.İlk anda hoşuna giden
kesinkes iyi olmayabilir. Ustalar incelenmek ister. Pek çok şeyi ancak
yaşlandıktan sonra anlayabileceksin.
~53
~ Besteler için hüküm verirken, gerçek sanat eserleri mi olduklarını,
yoksa sadece amatörleri eğlendirmeyi mi amaçladıklarını ayır.
Birincilerin tarafını tut, ötekiler yüzünden hiddetlenme!
~54
~Ezgi amatörlerin savaş haykırışıdır ve gerçekten de ezgisi olmayan
müzik, müzik değildir. Ama onların ezgiden ne murat ettiklerini anla;
onlarca yalnız kolay anlaşılabileni ve ritmi hoş gelenidir. Başka türden
olanları da vardır. Bach, Mozart, Beethoven'de nereyi açsan sana bin
türlüsü görünecektir. Hele yeni İtalyan opera ezgilerindeki tek
düzenlikten umarım yakında bıkarsın.
~55
~Eğer piyanoda küçük ezgiler arıyorsan bu güzel bir şeydir; ama bunlar
bir kez de piyano başında bulunmadığın zaman içten gelirse o zaman daha
çok sevin, müzik duygun canlanıyor demektir. Parmaklar kafanın
istediğini yapmalıdırlar, tersi değil.
~56
~ Bestelemeye başlıyorsan, her işi kafadan yap. Ancak bir parçayı tüm
bitirdikten sonra çalgı üzerinde sına. Müzik eğer içinden gelmişse, eğer
onu duydunsa, başkalarını da etkiyecektir.
~57
~Tanrı sana canlı bir hayal gücü verdiyse yalnız kaldığın saatlerde
herhalde mıhlı gibi piyano başında oturacak, duyduklarını armonilerle
anlatmağa çalışacak ve armoni bilgisine henüz ne denli yabancı isen,
belki de o derece fazla kendini esrarengiz bir şekilde büyülü alemlere
çekilmiş hissedeceksin. Bunlar gençliğin mutlu saatleridir. Ama gücünü
ve vaktini sanki gölgeden resimler yapmakla israf eden bir istidada
vermekten sakın. Biçime hakim olmayı, açık biçimlendirme gücünü ancak
yazının sağlam işaretleriyle elde edebilirsin. Öyleyse hayal kurmaktan
çok yaz.
~58
~Yöneticilik (orkestra şefliği) hakkında erkenden bilgi edin, iyi
yöneticileri sık sık seyret; içinden birlikte yönetmene izin
verilmiştir. Bu sana açıklık getirecektir.
~59
~ Hayatla ilgilen, öteki sanatlarla ve bilimlerle de olduğu gibi.
~60
~ Ahlâk kuralları sanatın da kurallarıdır.
~61
~Çalışmayla ve sebatla gitgide yükseleceksin.
~62
~Birkaç kuruş değeri olan bir kilo demirden binlerce saat yayı
yapılabilir ki değerleri yüzbinleri bulur. Tanrı'dan aldığın kilodan
gereği gibi yararlan.
~63
~Heyecanlı bir istek olmadan sanatta doğru dürüst hiçbir sonuca
varılamaz.
~64
~Sanat, servetler edinmek için var değildir.Gittikçe daha büyük bir
sanatçı ol, ötesi sana kendiliğinden gelecektir.
~65
~Ancak (eserin) formunu apaçık anladıktan sonra ruhu kavrayabileceksin.
~66
~Dehayı belki de yalnız bir deha tam anlar.
~67
~Yetkin bir müzisyen, ilk kez dinlediği bir eseri, karışık bir orkestra
eseri bile olsa, canlı bir partitürmüşcesine gözönüne getirebilmelidir
demiş biri. Bu, düşünülebileceklerin en yükseğidir.
~68
~Öğrenmenin sonu yoktur.
Musikalische Haus- und Lcbensregeln (Müziksel Ev ve Hayat
Kuralları), SCHUMANN, Çeviren: Gültekin ORANSAY, Küğ Yayını, Ankara,
1964, sayfa: 5. (Resim: http://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Schumann)