ebir yerde yuvalanmış Bir tepenin tepesinde düşmandan saklanan genç Robert Solow, İtalya’daki Nazi müfrezelerinin radyo sinyallerini çözdü. “Bunda çok ama çok iyiydik” dedi. İşin püf noktası, düşmana yaklaşmaktı ama çok da yakın olmamaktı: iletimlerini alacak kadar yakın, ama yakalanma riskiyle karşı karşıya kalacağınız kadar da değil.
Kodlar karmaşık değildi, “savaşla ilgili şeylerdi”. Ancak hızlı bir şekilde kırılabilirlerse, engellenebilecek bir mühimmat teslimatını ortaya çıkarabilirler. Radyocular da bilgili değildi. Çoğu lise mezunuydu. 21 Aralık 2023’teki ölümünden önce Nobel Ekonomi Ödülü’nü, Cumhurbaşkanlığı Özgürlük Madalyası’nı ve Portekiz Şövalyeliği’ni alacak olan Solow bile “orta sınıf”a mensuptu. Brooklyn’deki devlet okullarında eğitim gördü. Softball’u kitaplara tercih etti ve bir profesör onun potansiyelini görene, okuma alanını genişletene ve onu iki yıl önce katıldığı ve savaştan sonra tekrar katıldığı Harvard Üniversitesi’ne başvurmaya teşvik edene kadar Brooklyn Koleji’ne gidecekti.
Solow’un askerlik yılları yalnızca onun eşitlikçi çizgisini güçlendirdi. Kimseye liderlik etmek zorunda kalmamak için subay olmayı reddetti. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (ile) 1949’da kendisine bir iş teklif ettiğinde, en düşük maaşlı profesörün ne kadar kazandığını sordu ve aynı teklifi kabul etti. Başkan Kennedy’nin Ekonomik Danışmanlar Konseyi’nin bir parçası olduğu sırada İsviçre büyükelçiliği onun protokol rütbesini öğrenmek istiyordu. Onun yanıtı kendisinin profesör olduğu yönündeydi. MİT ve hükümetin bu kadar yüksek bir rütbesi yoktu. Ekim 1987’de şafak vaktinden kısa bir süre önce Nobel Ödülü’nü kazandığını öğrendiğinde, ilk içgüdüsü tekrar uyumak oldu.
Hayalini kurduğu şey, ödüllerden daha değerliydi: Yüksek motivasyona sahip meslektaşlardan oluşan küçük bir gruba ait olmanın getirdiği birlik ruhu. “İşini iyi yapan bir grubun parçasıysanız moraliniz yüksek olacaktır. Ve eğer morali iyiyse iyi bir iş çıkaracaktır” demişti. Bir iktisatçı olarak biçimsel modelleri ve matematiği seviyordu. Ama çok abartılı bir şey yok. Bu aşırı incelik ona “muz hecelemeyi” bilen ama “ne zaman duracağını” bilmeyen adamı hatırlattı. Stratejisi, büyüme, kaynaklar ve işsizlikle ilgili büyük soruları daha küçük sorulara bölmek ve küçük yanıtların daha büyük yanıtlarla birleşeceği umuduydu.
THE MİT kültürüyle küçümsenen bir hiyerarşiyi temsil ediyordu, üniversitede öğle yemeklerine değer veriyordu ve çoğu ünlü arkadaş haline gelen öğrencilere zaman ayırıyordu. Solow öğrencilerinden dördü daha sonra İsveç’ten kendi uykularını bölen çağrılar aldı. Solow, ekonominin genellikle bir profesör ve bir lisans asistanından oluşan “olağanüstü güçlü araştırma aygıtları” tarafından yönetilen bir “kulübe” endüstrisi olduğunu öne sürdü.
Akademide takdir ettiği şey, kaynakları ne kadar prestijli olursa olsun fikirlerin herkes tarafından incelenebilmesiydi. Kendi eleştirileri güçlü ve espriliydi, bu da onların kabul edilmesini zorlaştırabiliyordu. Chicago Üniversitesi ile özdeşleştirilen “tatlı su” makroekonomi okulunu, özellikle de bir “temsili temsilcinin” bir ekonomideki birçok aktörün yerine geçebileceğini varsayan ilk oluşumlarında saçma buldu. Tatlı su türleriyle teknik tartışmaya girmenin, Napolyon gibi davranan biriyle süvari taktiklerini tartışmaya benzediğini söyledi. İşlerini iyi bilseler bile bu ifade saçmadır.
Onu ünlü yapan çalışmaları 1930’lu ve 1940’lı yılların büyüme teorilerinin eleştirisiyle başladı.Bu ülkelerde yatırım hem ulusal harcamalara hem de ekonominin üretim kapasitesine katkı sağladı. Arz ve talebe yapılan bu ilavelerin uyumlu kalacağının garantisi yoktu. Üstelik aşırı harcama, talebi uyararak şirketleri daha fazla yatırım yapmaya, yetersiz yatırım ise şirketleri daha az harcamaya teşvik edecektir. Ekonomi her zaman, kötüleşen işsizlik ve yoğunlaşan işgücü kıtlığı arasında keskin bir sınırdaydı.
Bu istikrarsızlığın, Büyük Buhran’ın bile sonunda sona erdiği Amerika gibi gelişmiş ekonomilerin nispeten istikrarlı ilerlemesiyle bağdaştırılması zordu. Solow, eğer ekonomiler üretimin sermaye yoğunluğunu değiştirebilirse bıçağın keskin tarafının ortadan kalkacağını gösterdi. O zaman önemli bir yatırım istikrarı bozucu olmayacaktır. Bu sadece işçi başına sermayenin artmasına yol açacaktır.
Ancak yüksek yatırım uzun vadede daha hızlı büyümeye dönüşmeyecektir. Bir noktada sermayenin getirileri azalacak ve büyüme başka faktörlere bağlı kalacaktır. Solow, sermaye birikiminin 1909 ile 1949 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri’nde kişi başına düşen gelirdeki büyümenin yüzde 13’ünden daha azını açıklayabildiğini hesapladı. Geri kalan kısım, genel anlamda “teknik değişim” olarak adlandırdığı diğer güçlere atfedilebilirdi. Büyümenin bu büyük, açıklanamayan kısmı “Solow kalıntısı” olarak bilinmeye başlandı.
Zor baba sevgisi
Her ne kadar çalışmaları daha sonraki birçok araştırmaya yol açmış olsa da, büyüme teorisinin babası, soyundan gelenlerin çoğundan etkilenmemişti. Kalkınmanın her aşamasında ülkelerin büyüme oranlarını analiz eden istatistiksel çalışmalara şüpheyle yaklaştı. Modellemediği teknolojik ilerlemenin tamamen ekonominin ötesinde olduğunu öne sürmeye de niyeti yoktu. Yeniliklerin çoğu “tamamen şans”tan kaynaklanıyordu. Ve bunların çoğu, görmezden gelinen ustabaşılar tarafından “icat edilerek” fabrikada ortaya çıktı. Ancak bunlardan bazıları kâr odaklı araştırma yatırımlarının sonucuydu. Teknolojik ilerlemeye ilişkin resmi teoriler yaratmaya yönelik müteakip girişimlerin yine de cevapladığından daha fazla soru ortaya çıkardığını savundu.
Sorunun bir kısmı, büyüme teorisyenlerinin genelleştirmeye ve soyutlamaya çabalamalarına karşın, inovasyonun sıklıkla özel ve özel olmasıydı. General Motors’un araştırma laboratuvarlarını bizzat gözlemleyen ve endüstri düzeyindeki verimlilik çalışmaları konusunda McKinsey Global Institute ile işbirliği yapan Solow, model oluşturucuların vaka çalışmalarından ve iş öykülerinden bir şeyler öğrenebileceğine inanıyordu. Amaç, ayrıntılarda kaybolmadan “bazı uygulanabilir hipotezler çıkarmaktı”. Ekonominin nasıl çalıştığını anlamak, sırlarını çözmek için yaklaşmalısınız ama çok da yakınlaşmamalısınız. ■
Ekonomi hakkındaki köşemiz Free Exchange’den daha fazlasını okuyun:
Modern devlet nereden geliyor? (20 Aralık)
Hindistan ekonomisine nasıl destek verilir (14 Aralık)
Nihayet ABD’deki uyuşturucu kriziyle ilgili ikna edici bir açıklama (7 Aralık)
Ekonomi, finans ve piyasalardaki en büyük haberlerin daha uzman analizi için, yalnızca abonelere özel haftalık bültenimiz Money Talks’a kaydolun.