Lozan Antlaşması'nın üzerinden tam 99 yıl geçti fakat İstiklal Savaşı'nın bir zafer nişanesi olarak adlandırılan Lozan muahedesi hakkındaki tartışmalar bitmedi.
Türkiye'de bilen bilmeyen birçok kişinin üzerinde fikir beyan ettiği Lozan Antlaşması hakkındaki yüzlerce yazışma, Güney Afrika Milli Arşivlerinde muhafaza edilmişti.
Bu sahaya katkı sağlamak amacıyla Türk araştırmacılarının ve tarihçilerinin gözünden kaçan bahsekonu kaynakları ele almakta fayda görüyoruz.
Güney Afrika arşiv belgelerinde Lozan
Pretoria Milli Arşivi'nde 45 ayrı dosyada muhafaza edilen Lozan antlaşması ve o süreçte yaşananları rapor etmiş olan belgeler, resmi yazışmalar olup genel itibariyle Cumhuriyet Türkiye'sinin zaferine işaret eder.
Belgelerde en çok vurgulanan Yunan sorunu, Musul sorunu ve Osmanlı Devletinin dış borçlarıdır. 1
Yunanlıların kaybının büyük olduğunu belirten bir raporda Yunanistan'a Ankara hükümetinin tazminat ödemesi gerektiği rapor edilmişti.
Aynı dosyadaki bir başka belgede Türkiye'deki Rumlarla Yunanistan'da kalan Türklerin mübadelesinin Yunan hükûmetince memnuniyet yaratacağı ifade edilmişti. 2
16 Kasım 1922 yılına ait bir belgede, Fransız işgalindeki Tunus ve Fas için Fransız korumasında olan Kuzey Afrika ülkeleri şeklinde bir ifade kullanılmıştı.
Tunus ve Fas'ta yaptıkları yağma ve vahşete bakılırsa bir korumanın söz konusu olmadığı anlaşılır.
Aynı belgede İngiltere ve Türkiye arasındaki savaşın bizzat belirtilmesi sadece Yunanlılarla yapılan bir kurtuluş mücadelesinin olmadığını resmen ortaya koyar.
Dolayısıyla Türkiye'de bazı muhafazakar yazarların ifade ettiği "Osmanlı'nın bir eyaleti olan Yunanistan'a galip geldik diye sevinmek" ifadelerinin hakikatten uzak bir söylem olduğu bu belgede anlaşılmaktadır.
18 Kasım 1922 yılına ait bir başka belgede ise İngiltere'nin Sudan ve Mısır'ı işgalinin bölgenin, özellikle Süveyş'in güvenliği olarak algılanması gerektiği vurgulanıyordu.
Osmanlı borçlarının Mısır'daki hakları dikkate alınarak değerlendirileceği ayrıca belgede konu edilmekteydi. 3
28 Kasım 1922 yılında gizli belgelerden birisi olarak kaydedilen vesikada İsmet Paşa ile Lord Curzon arasında petrollerden dolayı Musul bölgesi için pazarlık olduğu not edilmişti.
İsmet Paşa'nın iddialarında Musul'un Türkiye'ye bırakılması gerektiğini, bunun hem coğrafi olarak hem de muharebelerde fakir düşmüş Anadolu'nun imarı için gerekliliği konusu vurgulanarak izah edilmişti.
2 Aralık 1922 tarihine kadar süregelen Musul meselesinde Mussoli'nin Türkiye'ye karşı tutumuna binaen Rusya'nın ise Türkiye'nin yanında durduğu vurgulanmıştı. 4
Bu sebeple olacak ki Afrika basınında Türkiye ve Rusya'nın tavırlarının Lozan konferansında hoş karşılanmadığı notu düşülmüştü. 5
18 Aralık 1922 tarihli bir belgede ise bazı konularda delegelerin anlaşamadığı, görüşmelere ara verildiği, İsmet İnönü'nün elinde yetki olduğu halde taviz vermediği için anlaşmaya varmadığı ve hatta Lozan'ı terk ederse bir daha geri gelmeme ihtimalinin olduğu rapor edilmişti.
Aynı belgede Lord Curzon'un Türkiye'deki Hıristiyan azınlıklar için hak talep ettiği not edilmişti. 6
29 Aralık 1922 yılına ait bir belgede Lord Curzon'un bazı konularda İsmet Paşa'yla anlaşamadığı kaydedilmişti.
İsmet Paşa'nın nihayet yeni bir müzakereye razı olduğunu fakat Musul konusunda hiç taviz vermediği rapor edilmişti. Hatta bu raporun sonunda İsmet Paşa'nın tavrını inatla sürdürdüğünü alenen not etmişlerdi. 7
5 Ocak 1923 tarihli bir belgede Musul topraklarının bağımsız bölge olarak ilan edilmesinin ve İngilizler tarafından korunmasının gerekliliği Lozan görüşmelerinde konuşulmuştu. Curzon'un bu önerisinin bölgenin güvenliği için gerekli olduğu rapor edilmişi.
18 Ocak tarihine ait bir başka belgede Lord Curzon'un İsmet Paşa'yla kapitülasyonlar üzerine yaptığı bir tartışmada Amerikalı gözlemcinin Türklerin tarafında beyanat verdiğini rapor ediyordu. 8
29 Ocak tarihli bir belgede Yunanistan'ın Rodos ve Edirne sınırındaki yerlerle alakalı tavrına Türklerin tahammülü olmadığını ve hatta Atina ateşesinden alınan habere göre Lozan görüşmeleri sırasında Ankara Hükümetinin 30 bin askeri Yunanistan sınırında hazır tuttuğunu kaydetmişlerdi.
30 Ocak tarihli bir belgede ise Lozan antlaşmasında en önemli konularda Türk delegelerin tutum ve cevapları rapor edilmişti.
Bu raporda sınırlar, Çanakkale başta olmak üzere savaş mezarlıkları, kapitülasyonlar, azınlıklar ve İstanbul boğazının durumu maddeler halinde ortaya konulmuştu.
Musul meselesi için ise Lord Curzon'un Türklere baskı yaptığını fakat İsmet Paşa'nın geri adım atmadığını raporda tekrar belirtmişlerdi.
1 Şubat 1923 yılında İsmet Paşa'nın Lozan görüşmelerini 8 gün ertelemek istemesi Musul sorunu konusunda zaman kazanmak istediği şeklinde rapor edilmişti.
İşin garip tarafı İtalyanların bunu makul görüp Türkleri desteklediklerini ve bu sebeple Lord Curzon'un bu talebi yerine getirmek zorunda olduğu rapor edilmişti. 9
18 Mayıs 1923 tarihli bir belgede Yunanlıların daha fazla taleplerinin olamamasının nedenini Venizelos'un harpteki mağlubiyetine bağlıyorlardı.
19 Mayıs 1923 yılına ait bir vesikada Cape Town gibi Afrika'daki İngiliz sömürgelerinin Yunanlıların Türklere karşı tutumuyla ilgili bilgilendirilmeleri kaydedilmişti.
Bu belgeden anlaşıldığı kadarıyla İngilizlerin müttefiklerinin sömürgelerinde de çıkarları korunmak istendiği anlaşılmaktadır.
22 Mayıs tarihli bir belgede Marmara Denizi'nin ve boğazların kullanımında İngilizlerin ve Yunanlıların da karar hakkının olması gerektiği rapor edilmişti.
30 Mayıs 1923 tarihli bir belgede ise İsmet Paşa'nın bazı adalardan hak talebini geri çektiği bilgisine yer verilmişti.
18 Haziran tarihindeki bir belgede Rumbold'un raporunda Türklerin Kurtuluş Savaşı'ndan önceki hükümetin borçlarını kabul etmediklerini kaydetmişti. 10
Fotoğraflarla dünyadan haberler
Fotoğraflarla dünyadan haberler
-
1/301 Haziran 2023 - Senegal'in başkenti Dakar'da bir polis memuru, muhalif lider Ousmane Sonko'nun hapis cezasına çarptırılmasının ardından çıkan çatışmalar sırasında ateşe verilen bir aracın önünden geçiyor. Senegal mahkemesi, muhalif lider ve cumhurbaşkanı adayı Ousmane Sonko'ya gençleri suça sevk ettiği gerekçesiyle 2 yıl hapis cezası verdi. Tecavüz suçlamasıyla da yargılanan Sonko bu suçlamadan aklanırken, verilen cezanın cumhurbaşkanlığı adaylığı önünde bir engel teşkil edip etmeyeceği henüz kesinlik kazanmadı (Seyllou/AFP)
-
2/3031 Mayıs 2023 - Pakistan'ın eski başbakanı İmran Han, başkentteki İslamabad Yüksek Mahkemesi'nden kurşun geçirmez kalkanlar eşliğinde çıkarıldı. Han hakkında açılan yolsuzluk davasında verilen kefalet kararı 19 Haziran'a kadar uzatıldı. Halen Pakistan Adalet Hareketi partisinin başkanı olan Han, yakın zamanda verdiği bir röportajda partisinin iktidara gelmesinin engellenemeyeceğini söylemişti (Faruk Naim/AFP)
-
3/3030 Mayıs 2023 - Rusya'nın başkenti Moskova'da işçiler, bildirilenlere göre drone saldırısı sonucu hasar olan apartmanın çatısını tamir ediyor. Moskova, bazı binaların hedef alındığını ve saldırıda kimsenin yaralanmadığını açıkladı. Öte yandan Rusya, Ukrayna'yı neredeyse her gün füze ve drone'larla vurmayı sürdürürken, Kiev'e 24 saat içinde üç hava saldırısı düzenlendi (Maxim Shemetov/Reuters)
-
4/3029 Mayıs 2023 - Kosova'daki yerel seçimlerin ardından etnik Arnavut olan belediye başkanlarının göreve başlamamasını talep eden Kosovalı Sırplar, Zveçan'daki belediye binasının dışında toplanırken Kosova polisi ve KFOR (Kosova Gücü), binaya girişi güvence altına alıyor. 23 Nisan'da yapılan yerel seçimlerde etnik Arnavut olan belediye başkanlarının göreve başlamasını engellemek isteyen, Kosova'nın kuzey bölgesindeki Sırplar bugün protesto düzenledi. Polis, çıkan çatışmalarda biber gazı kullandı. Bölgedeki Sırplar geçen ay yapılan seçimi boykot ederken, Kosova Merkez Seçim Komisyonu bölgede kayıtlı seçmenlerin yüzde 3,47'sinin oy kullandığını açıklamıştı (AFP)
-
5/3028 Mayıs 2023 - Rusya'nın büyük ölçüde Ukrayna'nın başktenti Kiev'e yönelik yaptığı drone saldırısında düşürülen bir drone patlıyor. Ukrayna Hava Kuvvetleri, Rus güçlerinin bugün erken saatlerde yaptığı saldırıda kullanılan 54 drone'un 52'sinin imha edildiğini açıkladı. Saldırıda bir kişinin hayatını kaybettiği, bir kişinin de yaralandığı bildirildi (Sergey Supinsky/AFP)
-
6/3027 Mayıs 2023 - Güney Afrika Cumhuriyeti'nin yürütme başkenti Pretorya'nın kuzeyindeki Hammanskraal bölgesinde su deposu taşınca sokakları da su bastı. Bölgede yaşanan kolera salgınında ölü sayısı 17'ye yükselirken, 165 kişinin de tedavi altında olduğu açıklandı. Sağlık yetkilileri kolera salgınının kaynağını tam olarak tespit edemese de mevcut durumdan Güney Afrika'nın başkentindeki kötü atık su yönetimi ve yerel yönetimdeki istikrarsızlık sorumlu tutuluyor (Themba Hadebe/AP)
-
7/3026 Mayıs 2023 - Kosova'nın kuzeyindeki İzveçan kasabasında etnik Sırp protestocular, yeni seçilen etnik Arnavut belediye başkanının makama gelmesini protesto ederken Kosova polisiyle çatıştı. Bunun üzerine Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, orduya "tam savaş durumuna" geçme talimatı vererek Kosova sınırına yaklaşmalarını emretti. (Valdrin Xhemaj/Reuters)
-
8/3025 Mayıs 2023 - İsrail'de yedek askerler, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun konutunun önünde düzenledikleri ve yargı düzenlemesini protesto ettikleri eylemde, "Bayan Netanyahu için bedava çamaşır yıkama" yazılı bir pankart açtı. Toplanan kalabalık, Netanyahu'nun İsrail'i dünyanın geri kalanından, özellikle de ABD'den uzaklaştırdığını ve eylemlerinin ülkenin milli güvenliğine tehdit oluşturduğunu iddia etti. Polis, eylemcilerden ikisini gözaltına aldı (Ilan Rosenberg/Reuters)
-
9/302.4 Mayıs 2023 - Ünlü yönetmen Wes Anderson'ın son filmi Asteroit Şehir'in 76. Cannes Film Festivali'nde gerçekleşen galasına filmin oyuncularından ABD'li aktör Bryan Cranston da katıldı. Kadrosunda Jason Schwartzman, Scarlett Johansson, Tom Hanks ve Tilda Swinton gibi yıldız isimleri barındıran film, 16 Haziran'da vizyona girecek (Christophe Simon/AFP)
-
10/3023 Mayıs 2023 - Ukraynalı askerler tank üstünde Donetsk Oblastı'ndaki Bahmut'a gidiyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Bahmut şehri etrafında uzun süredir devam eden çatışmalar nedeniyle kentin yerle bir olduğunu söylemiş, Rusya'nın kentte kontrolü ele geçirdiği iddiasınıysa reddetmişti. Öte yandan Rus güçlerinin Ukrayna'nın doğusundaki Bahmut'u alması Rus medyasında, Kızıl Ordu'nun 1945'te Berlin'i ele geçirmesine benzetildi (Efrem Lukatsky/AP)
-
11/3022 Mayıs 2023 - Filipinler'in başkenti Manila'daki Manila Merkez Postanesi'de çıkan yangın nedeniyle binadan dumanlar yükseliyor. Yetkililer, postanede sabaha karşı başlayan yangının kontrol altına alındığı fakat tarihi yapının ağır hasar aldığını bildirdi. II. Dünya Savaşı'nda ciddi hasar alan bina, 1946'da yeniden inşa edilmişti.
-
12/3021 Mayıs 2023 - Radikal Sol İttifak'ın (SYRIZA) lideri Aleksis Çipras, Yunanistan'ın başkenti Atina'daki bir oy verme merkezinde bir destekçisiyle selamlaşıyor. Bugün genel seçimler için sandığa giden Yunanistan, 27 siyasi parti, 8 ittifak ve 1 bağımsız aday arasında tercih yapıyor. Yaklaşık 10 milyon seçmenin bulunduğu ülkede bu seçimlerde ilk kez 17 yaşındakiler de oy kullanıyor. Ayrıca Yunanistan'da seçim yasasını ihlal ettiği gerekçesiyle 5 kişinin gözaltına alındığı aktarıldı (Aris Messinis/AFP)
-
13/3020 Mayıs 2023 - Ukrayna'nın başkenti Kiev'e gece yapılan drone saldırısının ardından düşen molozların hasar verdiği bir binanın çatısındaki delikten Kiev manzarası görülüyor. Rus ordusunun Kiev'e gece ve sabah erken saatlerine karşı drone saldırıları gerçekleştirdiğini belirten Ukrayna, tüm drone'ların imha edildiğini açıkladı (Sergei Supinski/AFP)
-
14/3019 Mayıs 2023 - Japonya'nın batısındaki Hiroşima'da bir caddede yürüyen protestocular G7 Liderler Zirvesi'ne karşı slogan atıyor. ABD, Almanya, Birleşik Krallık, Fransa, İtalya, Japonya ve Kanada'nın bir araya geldiği 2023 G7 Zirvesi bugün başladı. 19-21 Mayıs'ta gerçekleşecek buluşma öncesi bazı göstericiler zirveye yönelik protesto gösterisi düzenledi (Hiro Komae/AP)
-
15/3018 Mayıs 2023 - İtalya'nın kuzeyindeki Emilia Romagna bölgesinde şiddetli yağışlar sonucu meydana gelen selde, Lugo kasabasındaki bir yurttaş omuzlarında bir çocuğu taşıyor. Emila Romagna'daki selde 24 beldenin sular altında kaldığı bildirilirken 9 kişi hayatını kaybetti. Ayrıca Formula 1 yönetimi, 19-21 Mayıs'ta yapılması planlanan Emilia Romagna Grand Prix'sinin iptal edildiğini açıkladı (Federico Scoppa/AFP)
-
16/3017 Mayıs 2023 - Ukrayna'nın Kiev şehrindeki Velika Dimerka'da bir kişi, hasar görmüş bir Rus tankı ve taretinin yanındaki bahçesine ayçiçeği ekiyor. Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'nin bugün yaptığı açıklamada Rus ordusunun son 24 saatte 31 hava saldırısı düzenlediği bildirildi. Başta başkent Kiev'i hedef alan bu füzelerin ikisinin havada patladığı, 25'inin de Ukrayna tarafından imha edildiği aktarıldı. Bugün Rusya da Ukrayna'ya ait mühimmat deposunu yüksek hassasiyetli silahla vurduklarını açıkladı (Efrem Lukatski/AP)
-
17/3016 Mayıs 2023 - Fransa'nın güneyindeki Cannes kentinde işçiler, 76. Uluslararası Cannes Film Festivali için kırmızı halıyı seriyor. 16-27 Mayıs tarihlerinde gerçekleştirilecek festival, Venedik Film Festivali ve Berlin Film Festivali'yle birlikte Avrupa'nın en önemli üç film festivalinden biri olarak kabul ediliyor. Bu yıl 21 film, en büyük ödül olan Altın Palmiye için yarışacak (Daniel Cole/AP)
-
18/3015 Mayıs 2023 - Pakistan'ın koalisyon hükümeti destekçileri, İslamabad'daki Yüksek Mahkeme yakınlarında eski Pakistan Başbakanı İmran Han'ın serbest bırakılmasını protesto ediyor. Yolsuzluk suçlamalarıyla 9 Mayıs'ta gözaltına alınan İmran Han 11 Mayıs'ta serbest bırakıldı. Geçici kefalet kararıyla bırakılan Han, iki hafta boyunca tutuklanamayacak. Bugün yapılan protestolarda bu kararı veren yargıcın istifası talep edildi. Han'ın hükümeti 10 Nisan 2022'de yapılan güven oylaması sonucu düşmüştü (Aamir Qureshi/AFP)
-
19/3014 Mayıs 2023 - Myanmar'ın Rakhine eyaletinde bir yurttaş, Mocha Kasırgası'nın vurmasının ardından devrilen ağaçların yanından geçiyor. Mocha Kasırgası Myanmar'ı ve Bangladeş'in güneydoğusunu vurarak ağaçları kökünden söktü ve Rohingya mülteci kampındaki çürük evleri yıktı. Myanmar ve Bangladeş'te yaşayan yaklaşık 400 bin kişi kasırga öncesi tahliye edildi (Sai Aung Main/AFP)
-
20/3013 Mayıs 2023 - İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski bugün Roma'da bir araya geldikten sonra ortak bir basın toplantısı düzenledi. Zelenski, Rus istilası başladığından beri İtalya'ya gerçekleştirdiği ilk ziyarette İtalya Cumhurbaşkanı Sergio Mattarella ve Papa Francis'le de görüşecek. Zelenski, basın toplantısında İtalya'daki tüm politikacıları ve sivil toplum temsilcilerini Ukrayna'yı ziyaret etmeye çağırdı (Alberto Pizzoli/AFP)
-
21/3012 Mayıs 2023 - Taylılar İçin partisinin başbakan adayı Paetongtarn Şinavatra'nın seçim numarasıyla yüzünü boyayan bir destekçi, Tayland'da 14 Mayıs'ta yapılacak genel seçimler öncesinde Bangkok'ta düzenlenen, partinin son büyük kampanya etkinliğine katılıyor. Anketlerde, Paetongtarn Şinavatra ve İleri Hareket partisinden Pita Limjaroenrat önde görünüyor. Yaklaşık 72 milyon kişinin yaşadığı Tayland'da 52 milyon seçmenin oy kullanması bekleniyor (Manan Vatsyayana/AFP)
-
22/3011 Mayıs 2023 - Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki Beyt Lahya kentinde bir kız çocuğu, İsrail'in gerçekleştirdiği hava saldırısı sonrası oluşan enkaza bakıyor. İsrail'in dünden bu yana Gazze Şeridi'ne düzenlediği saldırılarda hayatını kaybedenlerin sayısı 22'ye yükseldi. Saldırılara karşılık olarak Gazze'den de İsrail tarafına çok sayıda roket fırlatıldı (Muhammed Abed/AFP)
-
23/3010 Mayıs 2023 - Pakistan'da eski Başbakan İmran Han'ın başkent İslamabad'da tutuklanmasının ardından destekçilerinin ülkenin dört bir yanında düzenlediği protestolar bugün de devam ediyor. Protesto çağrısı, Han'ın kurduğu Pakistan Adalet Hareketi partisince yapılmıştı. Ülkedeki mobil sağlayıcı hizmetleri dün askıya alınmasının ardından bugün de kapalı kalırken, Twitter, YouTube ve Facebook'a erişim de kısıtlı. Dün protestolarda 1 kişi hayatını kaybettikten sonra güvenlik güçleri düzeni sağlamaya çalışırken, yetkililer yüzlerce kişinin gözaltına alındığını açıkladı (Amir Kureşi/AFP)
-
24/309 Mayıs 2023 - Sovyetler Birliği'nin Nazi Almanyası'nı 9 Mayıs 1945'te mağlup etmesinin 78. yıl dönümünde Moskova'da kutlamalar yapılırken, Ukraynalı aktivist Julie Levkova, Çekya'nın başkenti Prag'daki Rus Büyükelçiliği'nin önünde protesto düzenledi. Levkova, sahte kanla doldurduğu şişme havuza oturup bir hava saldırısı alarmı kaydı oynattı (David W. Cerny/Reuters)
-
25/308 Mayıs 2023 - Sudan'ın Darfur bölgesindeki şiddet olaylarından kaçan Sudanlı mülteciler, Sudan-Çad sınırına yakın bir bölgede bidonlarına su dolduruyor. Sudan'da orduyla paramiliter Hızlı Destek Güçleri arasında geçen ay başlayan çatışmanın ardından pek çok Sudanlı ülkesini terk ediyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, Sudan'da yaşayan 800 bin kişinin çatışmalar nedeniyle komşu ülkelere kaçabileceğini öngörüyor (Zohra Bensemra/Reuters)
-
26/307 Mayıs 2023 - Filistin'in Cenin şehrinin kuzeyindeki Sandele beldesinde, İsrailli bir yerleşimcinin öldürdüğü Filistinli Diyab Ömer için düzenlenen cenaze töreninde yakınları ağlıyor. Dün 19 yaşındaki Ömer'in İsrailli yerleşimciyle arasında çıkan kavgada, yerleşimcinin ateş aması sonucu öldüğü ifade edildi. Ömer'in ölümünü protesto etmek için Sendele bölgesinde genel grev ilan edildiği aktarıldı. İsrail polisinin olayla ilgili soruşturma başlattığı bildirildi (Ahmet Garabli/AFP)
-
27/306 Mayıs 2023 - Britanya'da Kral III. Charles ve Kraliçe Camilla'nın taç giyme töreni, başkent Londra'daki Westminster Abbey Manastırı'nda gerçekleştirildi. Törene kraliyet üyelerinin yanı sıra siyasi liderler ve ünlü isimler de katıldı. Bu, 70 yıl sonra gerçekleşen ilk, televizyonda gösterilense ikinci taç giyme töreni. Kral Charles, 1066'da Kral I. William'dan itibaren Westminster'da taç giyen 40. hükümdar oldu (Oli Scarff/AFP)
-
28/305 Mayıs 2023 - Küba'nın başkenti Havana'daki İşçi Bayramı kutlamalarına katılan bir yurttaş, Fidel Castro, eski Devlet Başkanı Raul Castro ve şimdiki Devlet Başkanı Miguel Daz Canel'in fotoğraflarının bulunduğu bir poster taşıyor. Yakıt sıkıntısı nedeniyle iptal edilen kutlamalar, bugün az kişinin katılımıyla 4 gün geç gerçekleştirildi. Karayipler'deki ada ülkesinde halk, benzin alabilmek için günlerce kuyruklarda bekliyor (Yamil Lage/AFP)
-
29/304 Mayıs 2023 - Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Hollanda ziyareti sırasında başkent Lahey'de Hollanda Başbakanı Mark Rutte ve Belçika Başbakanı Alexander De Croo'yla bir araya geldi. Zelenski, Ukrayna'da işlenen savaş suçlarının cezasız kalmaması için özel bir mahkeme kurulması çağrısında bulundu (Yves Herman/Reuters)
-
30/303 Mayıs 2023 - Sırbistan'ın başkenti Belgrad'daki Vladislav Ribnikar okulunun dışında polis, bir şüpheliyi gözaltına alıyor. Sırp polisi, bir 7. sınıf öğrencisinin okulda gerçekleştirdiği silahlı saldırıda 8 öğrencinin ve 1 güvenlik görevlisinin öldürüldüğünü açıkladı. Belgrad polis şefi Veselin Miljic, bugün erken saatlerde gerçekleşen saldırıda öğrencinin, okula iki tabanca ve 4 molotof kokteyliyle girdiğini, öğrencinin bu saldırıyı gerçekleştirmeyi uzun zamandır planladığını belirtti (AP)
Bu bilgilerin hepsi İngiltere'nin sömürge bakanlığından Cape Town hükümetine raporlar halinde bildirilmişti.
Lozan Antlaşması'na dair bu gizli raporların neden Güney Afrika'ya gönderildiğine dair bilgiyi henüz 1917 yılında gönderilen yine Güney Afrika Milli Arşivindeki bir belgeden anlamak mümkündür.
Savaş esirlerinin durumları ile ilgili bu belgede Türklerin kimleri savaş sebebiyle esir ettiği rapor edilirken İngiliz sömürgelerindeki Türk vatandaşlarını esir almak için sömürge valilerine bilgi verilmişti.
Lozan muahedesinde de antlaşmanın neticesine göre tutum alınacağı için sömürge valileri düşman devletlerin durumu hakkında sürekli bilgilendirilmişlerdi.
Yüzlerce belgeden edindiğimiz sonuç, Lozan Antlaşmasında İngiltere'nin istediğini elde edememesinden ötürü şikayet eden bir üslupla müzakereleri rapor ettiği gerçeğidir.
Türkiye'de bazı çevrelerce Lozan antlaşmasının gizli maddelerinin 2023'de sona ereceği iddiaları ise tamamen bir hayal ürünü lafügüzaftan ibarettir.
Notlar:
1. Güney Afrika Milli Arşivi, Bts 10/10/1treat Y of Lausanne or Peace Treaty with Turkey. 1923: Gg 1863/4187 Turkey. Near East Question: Lausanne Conference: Arrangements to 1922: Gg 186 3/4188 Turkey. Near East Question: Lausanne Conference: Protest of General 1922: Gg 186 3/4203 Turkey: Situation at Constantinople: Peace Conference at Lausanne: 1922 Gg 186 3/4205 Turkey. Situation in Near East: Lausanne Conference: Question of 1922: Gg 186 3/4206 Turkey. Situation in Near East: Lord Curzon Further Urges
2. Güney Afrika Milli Arşivi, Bts 10/10/1 Treaty of Lausanne or Peace Treaty with Turkey. 1923
3. Güney Afrika Milli Arşivi , Gg 1321 37/127 Turkey: Lausanne Conference: Debt And Concessions Question To Be.
4. Güney Afrika Milli Arşivi Gg 187 3/4263 Turkey. Lausanne Conference: Turkish And Russian Obstructionist 1922
5. Darusselam Times, “Lausanne, Turkish-Russian combination” 13 January 1923. S, 10.
6. Güney Afrika Milli Arşivi, Gg 188 3/4286 Turkey. Lausanne: Efforts to Reach A Settlement Regarding Near East: 1922
7. Güney Afrika Milli Arşivi, Gg 188 3/4283 Turkey. Lausanne Conference. Lord Curzon Comments on Speech of Ismet. 1922
8. Güney Afrika Milli Arşivi, Gg 1322 37/140 Turkey: Lausanne Negotiations: Agreement Reached in Principle.
9. Güney Afrika Milli Arşivi, Gg 1965 62/2909a Treaties: Peace: Turkey. Documents Relating to The Lausanne 1923
10. Güney Afrika Milli Arşivi, Gg 1965 62/2978. Treaties: Peace: Turkey. Treaties: Peace: Greece. Notice which Is 1924
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish