"Solucanlar Toprağın bağırsakları" - Aristoteles (yaklaşık MÖ 330)
"Bütün genişliğin geçtiği ve her birkaç yılda bir tekrar geçeceği harika bir yansımadır.
Solucanlar vücutları aracılığıyla yüzyıllardır toprağı işlemektedir. Saban (pulluk), insan icatlarının en eski ve en değerlilerinden biridir; ama o var olmadan çok önce toprak aslında düzenli olarak sürülürdü ve hala solucanlar tarafından bu şekilde sürülmeye devam ediyor.
Bu düşük düzeyde organize olmuş yaratıklar gibi dünya tarihinde çok önemli bir rol oynamış başka birçok hayvanın olup olmadığından şüphe edilebilir." -Darwin (1881)"
Açıktır ki insan, uzun zamandır solucanların varlığından genel olarak haberdar olmuştur.
Bu, insanın solucanlar hakkında doğru ve kapsamlı bir bilgiye sahip olduğu anlamına gelmez.
2 veya 3 solucan türü dışında çok az şey biliyoruz ve solucanların biyolojisini daha az anlıyoruz.
Solucan Biyolojisi
Dünyada on dokuz solucan türü "vahşi doğada" bulunur, bu türlerin sadece 2'si Türkiye'ye özgüdür .
Diğer üç solucan türü,
- Eudrilus Eugeniae (Afrika gece gezgini),
- Amynthas (Gürcistan jumper),
- Eisenia foetida (gübre solucanı, kırmızı wiggler, kırmızı kaliforniya solucanı) , avrupada "vahşi" olarak bulunur) ticari ölçekli solucan gübresi üretimi için Türkiye'de kültürlenir.
Ara sıra başka bir tür olan Aporrectodea caliginosa (bahçe solucanı, toprak solucan) ticari olarak yem solucanı olarak kültürlenir.
Türkiye'deki diğer bir yaygın solucan türü, Lumbricus terrestris'tir (lob solucanı, Kanadalı gece gezgini, vitalis, büyük solucan).
Avrupa'dan Kuzey Amerika'ya yerleşimciler tarafından son 350 yılda muhtemelen birkaç kez tanıtıldı. Bu solucan örneğin golf sahalarından hasat edilir ve yem olarak satılır. 1978'de Amerika Birleşik Devletleri'ne ihraç edilen Lumbricus terrestris solucanlarının beyan edilen sayısı yaklaşık 500 milyondu.
Bu özel solucan türü yem olarak oldukça değerlidir ve talep, balık avlama mevsimi boyunca fiyatların çarpıcı biçimde dalgalanmasına neden olur.
Hayvanlar Aleminde Solucanların Konumu
Hayvanlar aleminin ana alt bölümleri filumlardır.
Solucanlar Annelida filumuna aittir; örneğin böcekler, örümcekler, kerevitler, yengeçler filum Arthropoda'ya aittir; insanlar, kurbağalar, kuşlar ve balıklar Chordata filumuna aittir.
O halde bir filum, görünüşte farklı birçok hayvan türünü içerebilir.
Annelida filumu ayrıca Polychaeta (su ve deniz solucanları) ve Oligochaeta (solucanlar) olarak ikiye ayrılır.
Türkiye'deki bir tür hariç tüm solucanlar Lumbricidae ailesine girer.
Solucanların Yapısı
Solucanlar, iskeletsiz olarak (karşılık gelen iç bölümlerle) dıştan bölümlere ayrılmıştır.
İnce renkli bir kütikül taşıyan kıllara sahiptirler.
"Tüp içinde tüp" olarak tasarlanmışlardır. sindirim sistemi, 2 tüp arasında uzanan üreme organları, su dengesi kontrolü ve sinir sistemi kontrolü ile ağızdan anüse kadar vücudun uzunluğunu çalıştırır.
Güçlü kas grupları, iç ve dış "tüplerin" her birinin çoğunu oluşturur. İki tüp arasındaki boşluğu kana benzer bir sıvı doldurur.
Solucanların Fizyolojisi
Farklı solucan türleri, farklı iklimlere (sıcaklık ve nem) ve farklı toprak türlerine (yüksek organik karbon içeriği) mineral topraklara (çok düşük karbon içeriği) uyum sağlamıştır.
Bu solucan çeşitlilği, solucan türleri arasındaki çok çeşitli fizyolojik farklılıklardan oluşturmuştur.
Ancak, Solucanlar hakkında yapılması gereken bazı genel yorumlar var:
- Solucanlar, vücut yüzeylerinden oksijeni vücuda çekerek ve dışarı karbondioksit göndererek solunum yaparlar ("nefes alırlar").
- Oksijen, vücut yüzeyindeki mukusta çözünür ve daha sonra vücut duvarındaki çok dallı kılcal kan damarlarına geçer ve burada solunum pigmenti tarafından alınır ve iç organlara taşınır.
- Çözünmüş oksijen seviyesi yeterince yüksekse, solucanlar suda uzun süre hayatta kalabilirler.
- Solucanlar, insanlar, köpekler veya sığırlar gibi sabit bir vücut ısısını koruyamazlar. Bu, sıcaklık arttıkça solunum hızlarının da arttığı anlamına gelir.
- Artan solunum hızları, artan metabolik hız anlamına gelir; bu da, artan enerji gereksinimleri anlamına gelir,
- bu, solucanların artan beslenme oranları ihtiyaçları anlamına gelir, solucanların kendi vücut dokularındaki rezervlerden tüketmesi gerekir. Azalan sıcaklıklar için tersi geçerlidir.
- Solucanlar besinlerini çok çeşitli şekillerde organik maddelerden alırlar. Şimdiye kadar bitki atıkları (çeşitli formlar, taze, çürümüş), protozoanlar, rotiferler, nematodlar, bakteriler, mantarlar ve diğer hayvanların çürüyen kalıntılarının solucan yemi olduğu bilinmektedir.
- Gübre solucanı Eisenia foetida (kırmızı kaliforniya solucanı) için, beslenmelerinin temelini protozoonların oluşturduğuna dair güçlü kanıtlar vardır.
- Eğer bu doğruysa, başarılı kültürlemenin, "Solucan maması" ister parçalanmış kağıt, ister gübre veya organik atık gıdalar olsun, protozoon popülasyonlarının "Solucan mamasında" yüksek olmasını gerektirdiği anlamına gelir.
- Metabolik ürünlerin atılımı (sindirim atıkları, hücrelerin büyümesi ve ölümü) nefridia (böbreklere benzer işlev) ve bağırsak yoluyla gerçekleştirilir.
- Kan, dorsal toplama damarı boyunca, atımlı kalplere doğru akarak dolaşır ve burada karın damarlarına pompalanır ve buradan başa ve vücudun tüm bölümlerine geri pompalanır.
- Başta ("beyin") ön genişlemeye sahip büyük bir ventral sinir kordonu vardır. Sinir kordonu vücuttaki çeşitli duyu organlarını birbirine bağlar ve kas kasılmasını ve gevşemesini kontrol eder.
- Solucan türlerinde ışığa duyarlı yapılar tespit edilmiştir. Solucanlar ayrıca asitlik, bağıl nem, dokunma, gıdalar (kimyasallar) arasındaki farklılıkları çok açık bir şekilde algılayabilirler.
- Aynı tür, vücudun ampute edilmiş kısımlarını yenileyebilir. Kuyruk bölümlerinin rejenerasyonu, baş bölümlerinden daha kolay gerçekleşir. Yenilenebilecek segment sayısının bir sınırı var gibi görünüyor, ancak bu sayı türden türe değişiyor. Bilinen hiçbir solucan türü, ikiye kesilirse 2 canlı solucan oluşturmaz.
"
Solucanların Ekolojisi
Solucanlar toprakta yaşar, ancak türler "karışır" ve yaşadıkları toprak türleri çok çeşitlidir.
Her şeyden önce, Türkiye'de "vahşi doğada" bulunan yalnızca 2 yerli solucan türü vardır ve her ikisi de nispeten nadirdir. Türkiye'de bulunan diğer türler, son birkaç yüzyıl içinde yerleşimciler tarafından Avrupa'dan, Asya'dan ve Amerikadan ithal edildi. Bu nedenle doğal Türkiye'deki solucan popülasyonu şu anda Avrupa solucan popülasyonlarına benziyor.
Bazı solucan türleri toprakta dikey olarak hareket ederek (büyük solucan) topraktaki yerlerini işgal ederler.
Aporrectodea (bahçe solucanları) gibi diğer türler toprağın 5-10 cm üstünü kaplar ve yatay olarak hareket eder.
Gübre solucanı (Eisenia foetida, Kırmızı kaliforniya solucanı) gibi diğer türler, hayatta kalmak için yüksek karbon içeriğine sahip ("organik toprak" veya "muck topraklar") toprağa veya gübrelere ihtiyaç duyar.
Farklı solucan türlerinin yaşayabildiği (veya çoğaldığı) yoğunluk (toprağın birim hacmi başına solucan sayısı) büyük ölçüde değişir. Büyük solucanlar en az 100 adet metrekareye toprak/solucan gerektiriyor gibi görünüyor.
Gübre solucanları ve Afrika gece tarayıcıları, metrekareye 20-25 bin adet küp/solucan yoğunluklarında gelişirler.
Bu faktör, belirli bir solucan türünü yetiştirmenin ekonomik olarak mümkün olup olmadığını belirlemede açıkça önemli bir rol oynar.
Büyük solucan yetiştirmek ekonomik anlamda mantıklı değil.
Çok fazla alan gerektiriyor (20 milyon solucan, minimum 100' x 100' x 100' boyutunda bir oda artı havalandırma ve erişim gerektirir).
Tüm solucan türleri (muhtemelen solunum gereksinimlerini karşılamak için) oldukça nemli ortamlara ihtiyaç duyarlar.
Solucanlar çok düşük oksijenli (anaerobik) ortamlarda yaşayamazlar.
Ancak farklı türlerin farklı minimum oksijen gereksinimleri vardır.
Çoğu solucan zehirli kimyasallara karşı çok hassastır. Bu, çoğu pestisitin (böcek öldürücüler, mantar öldürücüler, herbisitler) solucan kültürlerinden uzak tutulması gerektiği anlamına gelir.
Ek olarak, tam fermante edilmemiş, içeriği bilinmeyen hayvan gübrelerinin bile Kırmızı kaliforniya solucanı için zararlı olabileceğini bulduk. Diğer solucan türlerine de benzer bir dikkat gösterilmelidir.
Solucanların Üremesi
Solucanlar çift ebeveynli (genetik materyali yalnızca aynı türden başka bir solucanla değiştirerek) veya tek ebeveynli (başka bir solucan tarafından cinsel döllenme gerçekleşmez) çoğalabilir.
Üreme yöntemi türün özelliğidir (yani her iki üreme yöntemi de normalde aynı türde bulunmaz. Ancak bu konuda nispeten az şey bilinmektedir).
Biparental (iki ebeveynli kalıtım) üremenin gerçekleştiği yerde (Bahçe solucanı veya Gübre Solucanı), hem erkek hem de dişi organlar aynı hayvanda meydana gelir ve diğer solucan (sadece aynı türden) tarafından aynı anda çapraz döllenir.
Her iki solucan da daha sonra koza (kapsül) üretecektir. Tek ebeveynli solucanlarda, bazı iç mekanizmalar, daha sonra bir koza olarak salınan ve olgun bir solucana dönüşen bir yumurtanın üretimini tetikler.
Normalde her koza 1 veya 2 solucan üretir (ancak gübre solucanında (kırmızı kaliforniya solucanı yumurtasından 11 adet kadar). Türe bağlı olarak, üreme olgunluğuna ulaşmak 3 haftadan bir yıla kadar sürer.
"Hibrit" veya "Melez" solucanlar hakkında birkaç kelime. Teknik olarak mümkün değildir ve bir "melez" solucan üretmek için iki farklı solucan türünü (bahçe solucanı ve gübre solucanı gibi) melezleştirmenin mümkün olduğu kanıtlanmamıştır.
Bir uzman tarafından analiz edilen ve "melez" olduğu iddia edilen herhangi bir solucanın belirli bir tür olduğu kanıtlanmıştır ("melez" değil).
Üç solucan türü genellikle "melez" olarak lanse edilir. Bunlar;
- Gübre solucan (E. foetida - Kırmızı kaliforniya solucanı),
- Afrika gece gezgini (E. eugeniae)
- Gri gece sürüngeni (A. hawayanis).
İnsanların "melezler" hakkında konuştuğunu duyarsanız, hemen şüphelenin.
Solucanların Parazitleri ve Yırtıcıları
Yırtıcılar
Birçok kuş türünün (martılar tarlada sabanları takip eder), benler, kirpiler, tilkiler, kara kurbağaları ve yılanların solucan yediği bilinmektedir.
Böcekler, sülükler, sümüklü böcekler ve yassı kurtlar da solucanlarla beslenir. Bunların çoğunun solucan kültürlerinde sorun olması pek olası değildir.
Parazitler
Bakteriler, protozoalar (tek hücreli hayvanlar), yassı solucanlar, nematodlar (yuvarlak solucanlar) ve dipter larvalar, solucanların iç parazitleridir.
Küme sineği (Pollenia rudis), genellikle evin çatı katlarında rahatsız edici bir haşeredir, Gübre solucanı kültürlerinde ( kırmızı kaliforniya solucanı üretiminde) sıklıkla kirletici bir solucan olan Eisenia rosea türünün solucanlarını parazitleştirir. Yine de bu parazitin gübre solucanı kültürlerinde bir sorun olduğuna dair bir rapor almadık.
Solucanları parazitleştirebilen başka sinek türleri de var, ancak şu ana kadar ticari solucan yetiştiricilerinden herhangi bir rapor almadık.
Ara sıra solucan yataklarında sorunlara neden olan akarlar (küçük örümcek benzeri hayvanlar) raporları aldık.
Birincisi, Histiostoma murchiei'nin A. chlorotica solucanlarının kozalarını parazitlediği gözlemlenmiştir.
Bir diğeri, Uropoda agitans da solucan kozalarına saldırır. Bazen solucan yatakları akarlarla o kadar kötü bir şekilde musallat olabilir ki, solucanların besin kaynakları tehlikeye girer ve solucan popülasyonu azalır.