Lenin’in yavaş yavaş iktidarını kaybettiği, Stalin’in önlenemez bir şekilde yükseldiği sürecin muazzam bir tasviri.
Büyük tarihçi Edward Hallett Carr, büyük dönüşümler yaratan Sovyetler’deki Fetret devrini kuşatıcı bir bakışla inceliyor.
Sovyetler’deki iç savaştan sonra Lenin’in yavaş yavaş iktidarını kaybetmesi, Stalin’in ise aynı şekilde güç kazanmasıyla başlayan bir dönem, Sovyetler’de Fetret Devri.
Carr, Lenin’in ölümüyle sonlanan bu kitapta, bu dönemi adım adım izliyor.
Ekonomik krizlerden, bilhassa tanınma hususunda diğer ülkelerle ilişkilere, Almanya’daki devrim potansiyelinin gerçekleştirilmesi için çalışmalardan, içerideki iktidar mücadelesine ve parti içi muhalefetin susturulma çabalarına dek uzanan bir perspektifte Sovyetler’deki dönüşümü takip ediyor.
Troçki’yle Stalin’in çatışmalarını ele almanın yanı sıra, nihayetinde Stalin’in nasıl yavaş ama kararlı bir biçimde iktidara geldiğini anlatıyor; Stalin ve Lenin’in siyasi görüşlerindeki farklılıkların altını çiziyor.
Birçok kaynaktan ve arşiv kayıtlarından yararlanan Carr, usta tarihçiliğiyle Sovyetler’in bir dönemine ışık tutuyor.
Kitaptan bir alıntı:
“Lenin’in son hastalığının son ayları ve ölümünden sonraki ilk haftalar, 1923 Mart-1924 Mayıs aralığı, –Sovyet işlerinde bir ateşkes ya da interregnum olarak– tartışmalı kararlardan elden geldiğince kaçınıldığı ya da askıda bırakıldığı bir tür ara dönem olarak şekillenir: [Bolşevik Devrimi üzerine hazırlanan kapsayıcı çalışmanın] yeni planında bu dönem, şimdi Sovyetler’de Fetret Devri 1923-1924 adı altında yayımlanan ayrı bir cilt oluşturuyor.”
- Künye: Edward Hallett Carr – Sovyetler’de Fetret Devri (1923-1924), çeviren: Uygur Kocabaşoğlu, İletişim Yayınları, tarih, 428 sayfa, 2022
Ünlü İngiliz tarihçi ve uluslararası ilişkiler teorisyeni Edward Hallett Carr ‘Yirmi Yıl Krizi’nde, iki dünya savaşı arasında imzalanan Versay Antlaşması’nı ve bundan tam olarak yirmi yıl iki ay sonra ortaya çıkan İkinci Dünya Savaşı’na uzanan süreçteki siyasî yapıyı inceliyor.
Yayımlandığı zaman yankı uyandıran kitap, işlediği konu kadar, konuyu işleyiş tarzıyla da, uluslararası siyaset biliminin ayrı bir disiplin olarak kurulmasına önemli katkıda bulundu.
Carr burada, iki dünya savaşı arasında, Versay Antlaşması’nın imzalanmasıyla başlayan dönemde, diplomasinin canlı yanlarını ve uluslararası ilişkileri kapsamlı bir bakışla irdeliyor.
- Künye: Edward Hallett Carr – Yirmi Yıl Krizi (1919-1939), çeviren: Can Cemgil, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 302 sayfa
Edward Hallett Carr ‘Komintern ve İspanya İç Savaşı’nda, Komintern’in İspanya’daki devrim-karşı devrim sürecine yaklaşımını, oraya gönderdiği Komintern görevlilerini ve burada kullandığı yöntemleri irdeleyerek, bir anlamda, Komintern’in İspanya’daki sicilini ortaya koyuyor.
Carr’ın eseri, Moskova’nın, Komintern aracılığı ile İspanya karşısındaki tutumunda, devrimci hedeflerin yerini, ilerleyen zamanlarda Sovyet devletinin güvenlik hedeflerinin aldığını gözler önüne sermesiyle dikkat çekiyor.
İspanya iç savaşını, Komintern’in izinden giderek inceleyen yazar, Sovyetlerin yaklaşımının İspanya devriminin akıbetini nasıl değiştirdiğini gösteriyor.
- Künye: Edward Hallett Carr – Komintern ve İspanya İç Savaşı, çeviren: Ali Selman, İletişim Yayınları, tarih, 183 sayfa
Edward Hallett Carr, bizde de iyi tanınan 20. yüzyılın en önde gelen tarihçilerindendir.
Carr’ın on dört ciltten oluşan 1917 sonrası Rusya siyasî tarihini ele alan dev eserinin yanı sıra, Dostoyevski, Karl Marx ve Mikhail Bakunin gibi ünlü isimler üzerine yazdığı biyografileri de bulunuyor.
İşte bu nitelikli biyografilerden olan elimizdeki çalışma, Marx’a dair pekçok bilgi aktarması, Marx’ın çoğu kez haklı olduğu “huysuz yanını” sergilemesi ve ayrıca zevkle okunan bir eser olmasıyla önemli.
“Marx hakkında biyografi yazan hiç kimse Marksizmi görmezlikten gelemez.” diyen Carr, ele aldığı portrenin hakkını vererek, Marx’ın hayatı ve kişiliği ile yaşadığı dönemdeki olaylar arasındaki bağlantıları hassas bir bakışla irdeliyor.
- Künye: Edward Hallett Carr – Karl Marx, çeviren: Uygur Kocabaşoğlu, İletişim Yayınları, biyografi, 367 sayfa
Türkçe’ye en çok çevrilen tarihçilerden biri olan Edward Hallett Carr, tarih ve Bolşevik devrimi konulu kitaplarıyla bilinir.
Carr ‘Devrim Okumaları’ isimli bu kitabında, asıl uzmanlık alanlarından olan, Avrupa’nın devrimler tarihinde yer etmiş isimler ile dönemleri ele alıyor.
Carr, bu kitapta bir araya getirilen on dört makalesinde, Avrupa devrimleri tarihi denince ilk akla gelen Saint-Simon, Proudhon, Herzen, Plehanov, Lenin, Sorel, Gallacher ve Stalin gibi isimler ile Komünist Manifesto’nun yazılışı, Sovyetler’in Bolşevizmin beşiği haline gelişi ve Almanya’da devrimin başarısızlığa uğraması gibi, devrimler tarihinin hayati süreçlerini değerlendiriyor.
- Künye: Edward Hallet Carr – Devrim Okumaları, çeviren: Elif Gazioğlu, Daktylos Yayınları, siyaset, 156 sayfa
LENİN’DEN STALİN’E RUS DEVRİMİ, Edward Hallett Carr, çeviren: Levent Cinemre, Yordam Kitap, tarih, 270 sayfa
Edward Hallett Carr, Sovyet tarihini en iyi anlatan on dört ciltlik ‘Sovyet Rusya Tarihi’ adlı eseriyle ünlü. Carr, ‘Lenin’den Stalin’e Rus Devrimi’ başlıklı eserinde ise, Ekim devriminin en önemli ayağını oluşturan 1917-1929 dönemine odaklanıyor. On dört ciltlik çalışmasının yoğun bir özeti olarak düşünülebilecek kitap, 1920’lerin ana sorunlarını “anlatısal” tarih biçiminde, kronolojik sıralamayla anlatıyor. Stalinizmin yükselişi, Bolşeviklerin ulusal azınlıklar konusundaki politika ve uygulamalarını kapsamlı bir bakışla irdeleyen Carr, özellikle Stalin diktatörlüğünün kuruluş aşamalarına dair henüz aşılamayan bir yoruma imza atmış.