İKHTAMİR, ARKHANGAI VİLİ, MOĞOLİSTAN — Moğolistan’da çobanlar yarı zamanlı çiftçiler haline geldi.
Bozkırın çitle çevrili bir kısmında sıra sıra yeni yetişen ekinler sallanıyor. Uzaktan bakıldığında, dalgalanan perçinler gibi görünüyorlar. Kışın, doğal mera bir kez tükendiğinde -aslında ülkenin büyüyen hayvan nüfusu tarafından aşırı otlatıldığında- bu ekilen yem Moğol çobanları için çok önemli olacak. Yaklaşık 110 milyon hektarı (271,8 milyon dönüm) kapsayan Moğol bozkırı, dünyada kalan en büyük otlak ekosistemlerinden biridir, ancak kendini sürdürmekte zorlanıyor – ve geçinen artan sayıda keçi, koyun, sığır, deve ve at BT.
Orta Arkhangai eyaletindeki Ikhtamir soum’da bir çoban olan Altangerel Zundui, “Yeşil yem olmadan kışa başarıyla dayanmak oldukça zor” diyor. 1.100 çoban ailesine ve 370.000 baş besi hayvanına ev sahipliği yapan İhtamir’in otlakları, bitkilerin kökleriyle beslenen yeraltı kemirgenlerinin istilasıyla birleşen bir fenomen olan aşırı otlatmadan özellikle çok etkilendi.
Hayvancılık, ulusal gayri safi yurtiçi hasılanın %10’undan fazlasını oluşturmaktadır ve sanayi, işgücünün %23’ünü istihdam etmektedir. 1990’larda ekonomik liberalleşmenin ardından Moğolistan’da hayvan sayıları patladı. Ülke Sovyet kontrolü altındayken, 25 milyonla sınırlıydı. Müteakip düzenleme eksikliği, bugün bu sayının neredeyse üç katına çıkarak yaklaşık 67 milyona ulaştığı anlamına geliyor. Bu, azalan yağış ve geleneksel dönüşümlü otlatma uygulamalarındaki düşüşün yanı sıra, ülkenin otlaklarına, çobanlara ve araştırmacılara aşırı yük bindirdi.
Grafik Matt Haney, GPJ
Bozulma tahminleri büyük ölçüde değişmektedir – %22’den %95’e kadar – ancak en son resmi değerlendirmeye göre Moğol meralarının %57’si optimal durumundan değişmiştir. Arazinin üçte birinden fazlasının üzerinde otlayan çok fazla hayvan var. Çobanlarla ilgili 2018 yılında yapılan bir hükümet anketinde, yanıt verenlerin %90’ından fazlası bir zorluk olarak sınırlı meraya işaret etti.
Aşırı otlatma yaşam tarzlarını şimdiden etkilemeye başladığından, Altangerel gibi çobanlar kendi yemlerini yetiştirmeye başladılar.
Arazi ortak kullanım içindir, bu nedenle çobanlar, üzerinde ürün yetiştirmeden önce hükümetten ve vatandaşların temsilcilerinden izin almalıdır. Ikhtamir soum’daki başka bir çoban olan Khandjav Tsamba, tarlasını her baharda 2 milyon Moğol togrogu (620 $) karşılığında sürdüğünü ve sonbaharda 5 milyon togrog (1.550 $) değerinde yem hasat ettiğini söylüyor. “Birçok çoban artık geçimlerini çok destekleyen yeşil yem yetiştiriyor” diyor.
Yerel bir sivil toplum kuruluşu olan Arvijin Saijrakh’ın başkanı Nerguibaatar Luvsantseren, çobanların sebze de ektiğini söylüyor. İhtamir’de yaklaşık 70 hane çiftçilik yoluyla yaşam standartlarını iyileştirdi, diye ekliyor.
Çiftçilik, özellikle hava daha düzensiz hale geldiğinden, çobanlara her zaman kolay gelmiyor. Örneğin Altangerel, ani kar yağışının mahsulünü ıslak ve gevşek bırakarak kapladığı önceki hasatları anlatıyor. Ancak Nerguibaatar, tarıma dönüş konusunda daha iyimser. “Çobanların sadece çoban oldukları düşünülüyordu, ama şimdi onlar da çiftçi” diyor. “Meralarımızı kurtarmaya yönelik çabalarımız, başlı başına bir gelir kaynağı haline geliyor.”
Çobanlar ayrıca geleneksel otlatma uygulamalarını yeniden başlatmak için birlikte çalışıyorlar. Geçmişte, Altangerel ve ailesi meradan meraya değil, sadece yaz ve kış kampları arasında taşındı. Kışın geldiğinde, hayvanları otlak aramak için başka kamplara giderdi. Kavgalar patlayacaktı; yanlış anlaşılmalar kızışacaktı. Ancak şimdi, giderek daha fazla çoban, otlakları eşitlikçi ve sürdürülebilir bir şekilde kullanmak için otlak grupları oluşturuyor – ekonomistlerin “ortakların trajedisi” dediği şeyden kaçınmak için.
Yeşil Altın projesi uzmanı Bulgamaa Densambuu, İsviçre Kalkınma ve İşbirliği Ajansı tarafından kısa süre önce sonuçlandırılan bir girişim olan Bulgamaa Densambuu, “Meralar devlet mülküdür ve ücretsiz olarak kullanılan herhangi bir devlet mülkünün kalitesi korunmalı ve geliştirilmelidir” diyor. mera kullanıcı gruplarının oluşturulmasına yardımcı oldu Moğolistan’ın 21 vilayetinin 18’inde.
2017’den beri çobanlar Green Gold’s’a da katıldılar. Sorumlu Göçebeler inisiyatif, onları mera durumuna, hayvan sağlığına ve diğer sürdürülebilirlik önlemlerine dikkat etmeye teşvik eden bir elektronik izleme sistemi. Bulgamaa, “Çobanların sorumlu tutulması gerekiyor” diyor. Yeşil Altın projesinin ilk kullanıma sunulmasından bu yana geçen 18 yıl içinde, toplu yönetimin Moğol meralarının 20 milyon hektarının (49 milyon dönüm) bozulmasını önlediğini söylüyor. Diğer 5 milyon hektar (12 milyon dönüm) orijinal durumuna geri yüklendi.
İl mera kullanıcı grupları derneği başkanı Batdorj Tolya, Moğol otlaklarının aşırı otlatmadan kurtulma kapasitesinin “nispeten iyi” olduğunu söylüyor. “Ancak bu, hayvancılık büyümesini sınırlamadan mümkün değil.”
ODONCHIMEG BATSUH, GPJ MOĞOLİSTAN
Hayvancılık sayıları o kadar yüksek ki, arazinin dinlenmesi için hiçbir fırsat yok. Asya Kalkınma Bankası’nın 2014 yılı raporuna göre, en yüksek mera büyümesi 40 yıl öncekinin %75’i ve daha az besleyici bitki var. Bu değişiklikler hayvancılık kalitesini etkiler. Örneğin, 1980 ile 2000 arasında, koyunların ortalama ağırlığı 4 kilogram (8 pound), keçiler 2 kilogram (4 pound) ve sığırların ortalama ağırlığı 10 kilogram (22 pound) azaldı. Bu da, çobanların geçim kaynaklarını etkileyerek, onların gelirlerini korumak için sürü boyutlarını artırmalarına ve aşırı otlatma kısır döngüsü yaratmalarına yol açar.
Ulusal sürünün değişen kompozisyonu başka bir faktördür. Giderek daha sık görülen bir aşırı hava olayı olan dzud’ların ardından, çobanlar kaybolan çiftlik hayvanlarını yak, deve ve inek yerine keçi gibi daha küçük ve daha uygun fiyatlı hayvanlarla değiştirme eğiliminde oldular. Kârlı bir yan ürün olan kaşmir ürettikleri için de tercih edilen keçilerin oranı 1990’da %20’den 2006’da %44’e yükseldi. Sorun mu? Keçiler, yaprakları ısırmak yerine bitkileri yerden çekerek otlarlar ve bu da bir meranın yeniden büyüme kabiliyetini etkiler.
Münkhnasan Tsevegmed, çobanlar mera paylaşımı anlaşmaları formüle etmek, her mevsim göç etmeye yönelik asırlık göçebe uygulamasına geri dönmek ve meraları ekili yemle desteklemek için birlikte çalıştıkça, hükümetin ayrıca daha fazla hayvan büyümesini caydırmak için adımlar attığını söylüyor. Gıda, Tarım ve Hafif Sanayi Bakanlığı’nda mera koruma Geçmişte, binden fazla hayvan yetiştiren çobanlar, ulusal şampiyonlar olarak müjdelenirdi. Munkhnasan, 2021 itibariyle Moğol hükümetinin hayvan başına 2.000 togroga (62 sent) kadar bir hayvancılık vergisi uygulamaya koyduğunu ve toplanan gelirin en az %80’inin mera bakımı için kullanılacağını söylüyor.
Belki de, mevcut krizin bireysel olarak üstesinden gelmek için çok büyük olabileceğini kabul ederek, Moğol çobanlarının %85’i yeni vergiyi onaylıyor.
Kaynak : https://globalpressjournal.com/asia/mongolia/grasslands-die-herders-turn-agriculture/