This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
SINIF TARİH DERSİ NOTLARI Tarih Bilimine Giriş Tarihin Tanımı:Geçmişte meydana gelen olayları (siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel ve dini) yer ve zaman göstererek, neden-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayanarak, objektif (nesnel) olarak inceleyen sosyal bir bilimdir. Tarihin Konusu:İnsan topluluklarının, en eski zamanlardan günümüze kadar geçirmiş olduğu siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel ve dini etkinliklerdir. Tarih Öğrenmenin Sağladığı Yararlar: -Geçmişte yapılan hataların tekrar edilmemesini sağlar. -Toplumların karşılaştıkları sorunlara çözüm bulunmasını kolaylaştırır. -Milletlerin geleceklerine güvenle bakmalarını sağlar. -Milletlerin kendi aleyhlerine hazırlanan oyunlara düşmemesini sağlar. -Vatan ve millet sevgisini artırır. -Milli birlik ve bütünlük duygusunu geliştirir. Tarihi Olay:İnsan topluluklarının dini, siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda meydana getirdikleri kısa süreli gelişmelerdir.Olayın başlangıcı, bitişi ve yeri bellidir. Tarihi Olgu:Tarihi olayların sonucunda ortaya çıkan uzun süreli gelişmelerdir. Örneğin:Çanakkale Savaşı tarihi bir olay, savaş ise bir olgudur.Malazgirt Savaşı-olay, Anadolu’nun Türkleşmesi- olgu, Kavimler Göçü-olay, Feodalitenin yaygınlaşması-olgu. Tarihi Olayların Özellikleri: -Tarih, geçmişte meydana gelen olayları inceler. -Olaylar belli bir yer ve zamanda meydana gelmiştir. -Olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi vardır. - Olaylar belgelere dayandırılır. -Tarihi olaylar tekrarlanamaz, deney ve gözlemi yapılamaz. Tarihi Olaylar İncelenirken Uyulması Gereken Kurallar -Olaylar, neden-sonuç ilişkisi içerisinde incelenmelidir. -Olayın geçtiği yer ve zaman belirtilmelidir. -Olayda rolü olan kişilerin katkılarının doğru olarak değerlendirilebilmesi için olayın geçtiği günün şartları göz önünde bulundurulmalıdır. -Olayın geçtiği yerde araştırma yapılmalıdır. -Olaylar objektif olarak değerlendirilmelidir. Objektifliğin sağlanması için aşağıdaki şartlara uyulmalıdır: -Olayın üzerinden belli bir süre geçmelidir. -Olay, meydana geldiği zamanın değer yargıları göz önüne alınarak incelenmeli, günümüzün değer yargıları ile yorumlanmamalıdır. -İncelenen olay ile ilgili kaynak taraması yapılmalıdır. Tarihi olayların ve olguların araştırılması ve değerlendirilmesi sırasında izlenmesi gereken yöntemler: a.Tarama (Kaynak Arama):Olayla ilgili yazılı ve yazısız kaynaklara başvurulur. Yazılı Kaynaklar: Kitabeler, şecereler, biyografiler, seyahatnameler, hatıralar, takvimler, dergiler ve gazeteler. mahkeme kayıtları, resmi veya özel mektuplar,fermanlar, paralar, kanunlar, Yazısız Kaynaklar:Evler, kaleler, çeşmeler, heykeller, resimler,fotoğraflar, filmler, destanlar, hikaye ve masallar, efsaneler. b.Tasnif (Sınıflandırma): Tarihsel verilerin(bilgilerin) zamana, yere ve konuya göre bölümlere ayrılarak düzenlenmesine tasnif denir. Belgeler sınıflandırılır. c.Tahlil (Çözümleme): Elde edilen verilerin kaynak ve bilgi
yönünden yeterli olup olmadığının tespitine Tahlil etme denir. Belgeler çözümlenir. d.Tenkit (Eleştiri):. Eldeki bilgilerin doğruluk derecesinin, güvenilir kaynaklara göre belirlenmesidir. Belgelerin yanlış olanları ayırt edilir e.Terkip (Sentez): Kaynaklar sınıflandırma, çözümleme ve eleştiri aşamasından geçtikten sonra çalışmaları birleştirmek, bir araya getirmek ve sonuca gitmek işlemine Terkip, sentez yapma, birleştirme denir. Tarihin Tasnifi Tarihin araştırılmasında ve öğretiminde kolaylık sağlamak amacıyla tarih zamana, mekana ve konuya göre sınıflandırılır. a.Zamana Göre Sınıflandırma:Bu tasnifte tarih, kronolojik dilimlere , çağlara bölünmüştür.Örneğin:Tarih öncesi çağlar(Taş çağı, maden çağı), tarih çağları(İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ, Yakın Çağ). b.Mekana Göre Sınıflandırma:Kıtaların(Asya Tarihi, Avrupa Tarihi vb.) ülkelerin(Türkiye Tarihi, Çin Tarihi vb.) bölgelerin(Ortadoğu Ülkeleri Tarihi, Kafkas Ülkeleri Tarihi vb.) ve şehirlerin tarihi.(İstanbul Tarihi,Ankara Tarihi vb.) c.Konuya Göre Sınıflandırma:Bu tasnifte toplumların siyasi, ekonomik, kültürel, sosyal, sanatsal ve dini tarihleri incelenebilir.Siyasi Tarih, Sanat Tarihi, Dinler Tarihi, Hukuk Tarihi vb. Zaman ve Takvim Takvimler insanların zaman göstergesi olarak kullandıkları çizelgelerdir.Toplumların ihtiyaçlarından dolayı ortaya çıkmışlardır. İlk takvimi bulan ve kullanan Sümerlerdir.Nil havzasında yaşayan ve tarımla geçinen Mısırlılar Nil Nehri’nin taşması ve ürünlerinin sular altında kalması üzerine astronomi çalışmaları başlamış, bu çalışma da Miladi Takvimin bulunmasını sağlamıştır. Takvimler hazırlanış esaslarına göre ikiye ayrılır: a.Güneş Yılı Esaslı Takvimler:Dünya’nın Güneş etrafında bir defa dönmesi sırasında geçen 365 gün 6 saatlik süreyi kapsar. b.Ay Yılı Esaslı Takvimler:Ay’ın Dünya etrafında 12 defa dönmesiyle geçen 354 günlük süreyi kapsar. Türklerin Tarih Boyunca Kullandıkları Takvimler: a.12 Hayvanlı Türk Takvimi:Güneş yılı esaslıdır.Yıllar, sayı yerine hayvan adı ile söylenir.Türklerin kullandıkları ilk takvimdir.Türkler, Hicri Takvime geçinceye kadar kullanmışlardır. 12 Hayvanlı Türk Takvimi’ndeki yıl adları: 1.Sıçgan (Sıçan) 2.Ud (Sığır) 3.Bars (Pars) 4.Tavışgan (Tavşan) 5.Lu (Ejder) 6.Yılan (Yılan) 7.Yund (At) 8.Koy (Koyun) 9.Biçin (Maymun) 10.Taguk (Tavuk) 11.İt (Köpek) 12.Tonguz (Domuz) b.Hicri Takvim:Ay yılı esaslıdır.Başlangıç yılı olarak Hicret alınmıştır.Hz.Ömer döneminde ilk defa kullanılmaya başlandı (639).Bugün sadece mübarek gün ve gecelerin belirlenmesinde kullanılıyor. c.Celali Takvimi:Güneş yılı esaslıdır.Başlangıç yılı Hicret’tir.Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah adına yapılmış ve sadece onun döneminde kullanılmıştır(1079).Yılbaşı 21 Mart’tır. d.Rumi Takvim:Güneş yılı esaslıdır.Başlangıç yılı Hicret’tir.Osmanlı Devleti’nde mali işlerde kullanılmak üzere 1739 yılında hazırlanmıştır.Yılbaşı 1 Mart’tır.Miladi Takvimle arasında 584 yıl fark vardır.Bizans takvimine dayanarak yapıldığından Rumi denmiştir.
1
e.Miladi Takvim:Güneş yılı esaslıdır.Başlangıç sıfır Hz. İsa’nın doğumu kabul edildiğinden doğum anlamına gelen Milad denilmiştir.Bu takvimi Mısırlılar bulmuş, İyonlular, Yunanlılar geliştirmiş, Romalılar da son şeklini vermiştir.1 Ocak 1926’dan itibaren Türkiye Cumhuriyeti tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Kapsamlarına Göre Tarih Çeşitleri: a.Genel Tarih:Yeryüzünde yaşayan bütün insan topluluklarının siyasi hayatını, kültür ve uygarlıklarını inceleyen tarihlerdir.Örneğin:Dünya Tarihinin Genel Hatları, Büyük Dünya Tarihi vb. b.Özel Tarih:Bir devletin veya milletin siyasi hayatını, kültür ve uygarlığını inceleyen tarihlerdir.Örneğin:Türkiye Tarihi, Osmanlı Tarihi vb. Yazılış Şekillerine Göre Tarih Çeşitleri: 1.Hikayeci(Rivayetçi) Tarih:Tarih yazıcılığının ilk aşaması olan efsanelerle dolu, neden-sonuç ilişkisi üzerinde durmayan masal türündeki tarih şeklidir.Hikayeci tarihin ilk temsilcisi Heredot’tur. 2.Öğretici(Pragmatik-Faydacı) Tarih:Geçmiş olaylardan ders almak, gelecekteki yolu doğru çizebilmek, okuyucuya ahlaki ve milli duygular aşılayabilmek amacıyla yazılır.Ahlak ve karakterin geliştirilmesi amaçlanır.Önemli olaylar ve kahramanlardan dikkat çekecek şekilde söz edilir, duygusaldır.Öğretici tarihin ilk temsilcisi Tukidides’tir.Bu tarzın en önemli eksikliği sadece başarılı olayları ve zaferleri konu edinmiş olmasıdır.19.yüzyıla kadar Avrupa’da bu tür tarih yazımı devam etmiştir. 3.Araştırıcı Tarih:19. yüzyıldan itibaren gelişmeye başlamış, günümüzde de büyük bir ilerleme sağlanmış tarih tarzıdır.Nedensonuç ilişkisi içerisinde olaylar titizlikle incelenir.Gelecek hakkında yorum ve tahminlerde bulunulur. Tarihe Yardımcı Bilimler: 1.Coğrafya:Yer bilimidir.Tarihe, olayların meydana geldiği yerleri belirlemede yardımcı olur. 2.Arkeoloji:Kazı bilimidir.Daha çok yazının kullanılmadığı dönemlerin aydınlatılmasında tarihe yardımcı olur. 3.Antropoloji:Eski dönemlerde yaşamış insanların ırkî yapılarını inceleyen bilimdir. 4.Etnografya:Toplumların örf, âdet ve geleneklerini inceleyen bilim dalıdır. 5.Kronoloji:Takvim bilimidir.Tarihe, olayların meydana geldiği zamanı belirlemede yardımcı olur. 6.Paleografya:Eski yazıları inceler. 7.Epigrafya:Kitabeler bilimidir.Anıt, mezar taşları ve kitabeleri inceler. 8.Sosyoloji:İnsan topluluklarının yaşayışlarını, meydana getirdikleri kurumları ve bu kurumların toplumsal yaşama etkilerini inceler. 9.Filoloji:Toplumların dillerini inceleyerek tarihe yardımcı olan bilimdir. 10.Diplomatik:Her türlü resmi belgeleri, fermanları ve beratları inceleyen bilimdir. 11.Nümizmatik (Meskukat):Eski paraları inceler. 12.Kimya:Karbon 14 yöntemiyle tarihi buluntuların yaşını belirler. 13.Heraldik:Armalar bilimidir. 14.Geneoloji:Şeceler ve soy kütüğü bilimidir. 15.Onomatoloji:Yer adlarını inceleyen bilimdir.
Türkiye’nin tarih öncesi dönemlerini aydınlatan merkezler:Antalya yakınlarında Karain ve Beldibi mağaraları, Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar, Truva, Alişar ve Alacahöyük. Yazının bilinmediği döneme tarih öncesi(Prehistorik) çağlar denir. Tarih Öncesi Çağlar: Taş Çağları :1.Eski Taş(Paleolitik) Devri 2.Orta Taş(Mezolitik) Devri 3.Cilalı Taş(Neolitik) Devri Maden Çağları:1.Taş-Bakır (Kalkolitik) Devri 2.Tunç Devri 3.Demir Devri
İsa’dan Önce (İÖ) İsa’nın Milattan doğumu Önce(MÖ)
İsa’dan Sonra (İS) Milattan Sonra (MS) Kavimle r Göçü 375 İstanbul’u n Fethi 1453 Fransı z İhtilali 1789
0
TAŞ ve MADEN DEVİRLERİ
3200
Yazının İcadı
İLK ÇAĞ ORTA ÇAĞ YENİ ÇAĞ
TARİH ÖNCES İ
DEVİRLER
TARİH DEVİRLERİ
Tarih Öncesi Devirler İnsanların yeryüzünde faaliyet göstermeye başlamasından M.Ö. 3000 yıllarında Sümerler tarafından yazının bulunmasına kadar geçen döneme Tarih Öncesi Devirler denir. Tarih öncesi devirlerle ilgili bilinmesi gereken bazı özellikler şunlardır: -Tarih öncesi devirlerle ilgili yazılı belgeler olmadığından insan topluluklarının bıraktığı kalıntılar kullanılarak bilgi toplanabilmiştir. -Tarih öncesi devirler, insanların kullandıkları araç ve gereçlere göre dönemlere ayrılmıştır. -Tarih öncesi devirlerin başlama ve bitişleri bölgelere göre farklılıklar göstermiştir. -Tarih öncesi devirler Mısır hariç normal seyrini izlememiştir.Bunun nedeni göçler sonucunda uygarlık alanında ileri toplumların diğer toplulukları etkilemesidir. * Tarih yada Tarih Çağları’nın başlama zamanı: Yazının icadı, Kil tabletler, Yazılı belgelerin bulunması ile, Sümerlerin yazıyı bulması. * Tarih Öncesi medeniyetler, devirleri aynı anda yaşamamışlardır. Örnek: Mısır medeniyeti Maden devirlerini yaşarken, Anadolu medeniyetleri Cilalıtaş devrini yaşayabiliyordu. * İki medeniyetin aynı devirleri yaşaması; 1. İhtiyaçların aynı olması ile, 2. Etkileşim (göç, ticaret, savaş) olması ile olabilirdi. * Tarih Öncesi devirleri aydınlatmada kullanılan tarihe yardımcı en önemli bilim ARKEOLİJİ. * Tarih devirlerini aydınlatmada en önemli yardımcı bilim PALEOGRAFYA ve DİPLOMATİKA. • Farklı mekanlarda ve şartlarda gerçekleştiği için, Tarihin belirli kanun ve kuralları yoktur. • Tarihi olaylar tekrarlanamaz, deney ve gözlem yapılamaz. Bu özelliği ile Fen bilimlerinden ayrılır.
2
Belgelere dayandığı için ve Sebep-Sonuç ilişkisi ile araştırma yaptığı için Tarih bir bilimdir. Tarih öncesi devirleri aydınlatmada kullanılmayan tarihe yardımcı bilimler: Paleografya (Eski yazı bilimi) Diplomatika (yazışma ve antlaşma) Epigrafya (Anıt, kitabe bilimi) Nümizmatik (eski paraları inceler) Tarih öncesi devirlerde toplumlar arası iletişim yolları: • Ticaret • Göç • Savaş Tarih öncesi devirlerin dünyanın her yerinde aynı anda yaşanmamasının en önemli nedeni: • Toplumlar arası iletişimin yavaş olması. Taş Devirleri 1.Eski Taş Devri(Paleolitik) İnsanlık tarihinin en uzun dönemidir. Paleolitik Devir’de insanlar; -Küçük gruplar halinde avcılık ve toplayıcılıkla hayatlarını devam ettirmişlerdir.Üretim faaliyetleri başlamamıştır. -Taştan, ağaçtan ve kemikten ilk araç-gereçlerin yapımına başlamışlardır. -Mağaralarda yaşamışlar ve duvarlara çeşitli resimler yapmışlardır. 2.Orta Taş Devri (Mezolitik) -İnsanlar, Eski Taş Devri’nde olduğu gibi hayatlarını avcılık ve toplayıcılıkla sürdürmüşlerdir. -Dönemin sonlarına doğru ateş bulunmuştur.( Isınma, pişirme ve aydınlanmada kullanılmıştır.) -“Mikrolit” adı verilen ve günlük hayatta kullanılan aletler yapmışlardır. 3.Yeni Taş Devri(Neolitik) Cilalı Taş Devri diye de adlandırılan Neolitik Devirde tarımsal faaliyetler başlamıştır.Bu gelişme sonucunda insanlar; -Üretici duruma geçmişler, toplayıcılıktan kurtulmuşlardır.(Bu durum mülkiyet, miras ve sınıf farklılaşması gibi gelişmeleri ortaya çıkarmıştır). -Göçebelikten yerleşik hayata geçmişlerdir.Su kenarlarında ilk kez köyler kurarak toplumsal hayatı başlatmışlardır. -Ticaret faaliyetlerini başlatmışlardır. -Hayvanları evcilleştirmişlerdir. -Keten, kenevir gibi bitkiler yetiştirmişler ve dokumacılık faaliyetlerini başlatmışlardır. -Yiyecek ve içeceklerini korumak için topraktan kaplar yapmışlardır.Topraktan ev eşyası yapmışlar ve seramikçilik faaliyetlerini başlatmışlardır. Maden Devirleri Maden Devirleri Bakır, Tunç ve Demir Devirleri şeklinde üçe ayrılır.Ateşin bulunması madenlerin kullanılmasına ortam hazırlamıştır.Demirin bulunması ve işlenmesi, insanlık tarihinde çok önemli gelişmelere ortam hazırlamıştır. Demirin yüksek ısıda işlenmesi sanayinin gelişmesine neden olmuştur.Tunç Devri’nde önce şehir devletleri sonra da büyük devletler kurulmuş, Demir Devri’nde ticaret hızlanmış ve toplumların birbirleriyle ilişkileri artmıştır. Tarih Çağları M.Ö. 3200’lü yıllarda Sümerlerin yazıyı bulmalarıyla başlayıp günümüze kadar devam eden döneme Tarih Çağları denilmiştir.
Tarihin çağlara ayrılmasında toplumları etkileyen önemli sosyal ve ekonomik gelişmeler dikkate alınmıştır. TARİH ÇAĞLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ *İLKÇAĞ(M.Ö.3200-M.S.375): Yazının icadı ile kavimler göçü arası dönemdir. Çok tanrılı dinler yaygın. Köleci toplum vardır. Tarım ve hayvancılık yapılır. *ORTAÇAĞ(375-1453): Merkezi krallıklar yıkılmış, feodalite dönemi başlamıştır. İslamiyet doğmuştur. Avrupa’da karanlık çağ yaşanır. “Skolastik düşünce” çağa egemen olmuştur. *YENİÇAĞ(1453-1789): Merkezi krallıklar yeniden güçlenmiştir. Avrupa’da bilimsel gelişmeler hızlanmış. Sömürgecilik artmıştır. *YAKINÇAĞ(1789-….): Merkezi krallıklar ve çok uluslu imparatorluklar yıkıldı. Milli devletler kuruldu. Demokrasi, eşitlik ve ulusçuluk yayıldı. Liberalizm ve sosyalizm akımları sistemleşmiş, işçi sınıfı ortaya çıkmıştır. İLK ÇAĞ MEDENİYETLERİ GENEL ÖZELLİKLERİ: Genellikle iklim ve yer şekillerinin uygun olduğu su kenarlarında kurulmuşlardır. Daha çok tarıma dayalı üretim vardır. Genellikle site (kent) devleti biçiminde oluşmuşlardır. (Polis, Nom, Site) Çok tanrılı din yaygındır.(ilk tek tanrılı din İbranilerdedir) Yönetim anlayışları tanrısaldır: Bütünüyle tanrısal: Mısır(tanrı kral) Yarı tanrısal: Mezopotamya (rahip kral) Anadolu Medeniyetleri Anadolu, -önemli göç ve ticaret yollarının üzerinde bulunması, -Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlaması, -topraklarının verimli olması - ikliminin insanların yaşayışına uygun olması gibi nedenlerden dolayı zengin ve yüksek kültürlerin beşiği olmuştur.Karşılıklı kültür alış-verişleri Anadolu’da uygarlıkların gelişmesini hızlandırmıştır. Türkiyenin Tarih Öncesi Devirlerini Aydınlatan Merkezler: *ESKİ TAŞ- Antalya çevresinde Karain ,Beldibi , Belbaşı, mağaraları. Adıyaman palanlı mağarasıdır. *ORTA (YONTMA) TAŞ-Antalya çevresinde Beldibi, Göller bölgesinde Baradız ,Ankara çevresinde Macunçay ,Samsun yakınlarında Tekkeköy, Ankara çevresinde Macunçay. *YENİ (CİLALI) TAŞ-Diyarbakır- Çayönü(Türkiye’de ve Güneydoğu Avrupa’da ilk üretimle ilgili bugüne kadar bulunmuş en eski yerleşim yeri-burada orak ve bıçaklar, tahıl öğütme taşları bulunmuştur), Gaziantep –Sakçagözü, KonyaÇatalhöyük(insanlık tarihinin ilk kent yerleşmesi). *KALKOLİTİK DEVİR:Çanakkale -Truva, Denizli Beycesultan,Burdur-Hacılar,YozgatAlişar, Çorum Alacahöyük,Van -Tilkitepe. Anadolu’da tarihi devirler MÖ:2000-1800 yılında başlamıştır. İlk yazıyı Asur’lu tüccarlar getirmişlerdir. Kayseri Kültepe’de Karun denilen Asur’lu tüccarlara ait Pazar yeri bulunmuştur. Karum’da bulunan bu yazılar ticari ve hukuki tabletlerdir. Anadolu’da Tarih Öncesi Bölgeler: Bitinya:İzmit ve çevresi Dandanya:Çanakkale ve çevresi Lidya:Manisa ve çevresi İyonya:İzmir ve çevresi
3
Kayseri yöresindeki Kültepe’de ticaretle ilgili Asurca birçok tablet bulunmuştur.Kuvvetli prensler. ilk düzenli ve sürekli orduları kurmuşlardır.Akadça geniş bir alanda diplomasi dili olarak kullanılmıştır. Karasuk Kültürü: MÖ l. *Mezopotamya’daki ilk medeniyet olan Sümerler.Başkentleri Agade’dir. Tuna’dan Orta Asya içlerine kadar uzanan büyük bir bölgede devlet kurdular. Nil Nehri’nin çevresinde kurulmuştur. Buradaki insanlar yerleşik hayat sürdürmüşlerdir. Irmaklarından sulama yapılabilmesi *Sümerler birbirinden bağımsız küçük şehir devletçiklerinden oluşan bir uygarlık kurdular(Ur. Keops ve Kefren önemli piramitlerdir.İlk Mutlak Krallık sistemi Hammurabi ile başlamıştır. küpe. İskitler(Sakalar) *Tarihte önemli rol oynayan Türk topluluklarından ilki İskitlerdir. Eridu. *Önceleri nom veya nomos denilen şehir devletleri vardı. *Aşağı Mezopotamya’da bulunan Sümerlerin kralı Urugakina tarafından ilk yazılı kanunlar yapılmıştır.Türklerin en eski kültürüdür. MISIR UYGARLIĞI *Mısır uygarlığı.En geniş yayılma alanına sahip kültürdür. Yozgat. Hammurabi (Babil) kanunları kısasa dayalıdır. bozulan tarla sınırlarının yeniden çizilmesi. hem de Anadolu’da yazılı devirleri başlatmışlardır. tarak vb.Abakan bölgesinde yapılan kazılarda ok uçları.İhtiyaçlar toplumları bilimsel çalışmalara yönlendirmiştir.Bazı suçlara kısas cezaları verilmiştir. *İskitler. Afanesyevo Kültürü: MÖ 3000-2000 de Altay-Sayan dağlarının kuzey batısında bulunmuştur.Ö. (Merkeziyetçi-güçlü olmak amaçlanmıştır) Babil Kralı Hammurabi rahip-kral anlayışını reddederek gücünü dinden değil. *Bilimde ilerlemiş olan Sümerler dört işlemi kullanmışlar ve dairenin alanını hesaplamayı başarmışlardır.Ö.Wabartum denilen dinlenme merkezleri kurmuşlardır. M. Kelteminar Kültürü: MÖ 3000 yıllarında Aral gölüne dökülen Amuderya'nın deltasında bulunmuştur.seramik ve süs eşyaları bulunmuştur. Tagar Kültürü:En gelişmiş Orta Asya kültürüdür. Umma gibi. Avcılık ve hayvancılıkla uğraşan savaşçı bir toplum tarafından meydana getirilmiştir..Sonraları merkezi krallık kurulmuştur.Kullanılan papirüs kağıdı ile kültür aktarımı da kolaylaşmıştır. ORTA ASYA UYGARLIĞI Anayurtta Kurulan İlk Uygarlıklar: Anav Kültürü: MÖ 5000-3000 arası Türkistan’ın Başkenti Aşkabat yakınlarında ortaya çıkarılmış en eski kültürdür. *Mısırlılar. Bu kanunların cezalandırma yöntemi genel olarak “fidye” yani “bedel” sistemine dayalıydı. 3200’lerde kullanılmaya başlanan yazı sayesinde kültür aktarımı kolaylaşmıştır.Öncelikle dini amaçlı yaptıkları “Ziggurat” adı verilen tapınaklar aynı zamanda rasathane ve soğuk hava deposu olarak kullanılmıştır.Bu nedenle tarih öncesi dönemleri sırasıyla yaşayan tek toplumdur.Babil Devleti’nin krallarının en önemlisi olan Hammurabi ilk anayasa olarak kabul edilen “Hammurabi Kanunları”nı yapmıştır.M. Orta Asya medeniyetinin temelini oluşturduğu sanılmaktadır. Uruk.Mumyacılık. (M. *İskitler. yüzyılın ortalarına kadar varlıklarını devam ettirmişler. İklimin elverişli olması.Mısırlılar yeniden dirileceklerine inandıklarından cesetlerin bozulmamasına dikkat etmişler.Pamfilya:Antalya ve çevresi Likya:Fethiye ve çevresi Likonya:Konya ve çevresi Kilikya:Adana ve çevresi Frigya:Kütahya ve çevresi Pisidya:Isparta ve çevresi Paflagonya:Sinop ve çevresi Kapadokya:Kayseri. * Sümer kanunları fidye. yakınındaki diğer şehirlere de söz geçirerek büyük krallıklar kuruyordu.)Şehir devletleri arasında savaş eksik olmuyordu.Bugün kullandığımız Miladi takvimin ilk düzenli şeklini Mısır medeniyeti oluşturmuştur. * Sümer kanunları şehir veya küçük bir bölgeyi idare etmek.Mısır’da ticaret de gelişmiştir. araba.Ayrıca Sümer uygarlığını Ön Asya’ya yaymışlardır. Anadolu’da ticaret kolonileri(Karum adlı pazar yerleri) kurarak hem ticareti geliştirmişler.Etrafının çöllerle çevrili olması. 2. Hunlar ve diğer kavimlerin arasına karışarak etkinliklerini kaybetmişlerdir. *Çok tanrılı dine inanan Sümerlerin kralları rahip-kral (Patesi) olarak bilinirdi. diğer uygarlıklarla daha az etkileşmesine neden olmuştur. başkentleri Sus olup önemli bir kültürel varlık gösterememişlerdir. cennete alternatif olarak düşünülmüş. resim yazısı denilen “hiyeroglif yazısı”nı kullanmışlardır.Yapılan kazılarda dokuma parçaları. Topraklarının verimli olması. 4 . Çadır. *Akadlar tarihte bilinen ilk büyük imparatorluğu. astronomi. Babil ve Asur kanunları ise büyük bir ülke veya devleti idare etmek için yapılmıştır. Tufan ve Gılgamış destanlarıdır. *Mısır sanatı dini ağırlıklıdır. 2000 yıllarında Asurlular(Merkezleri Ninova’dır.Ö. *I. iğne. bunun sonucunda Mısır’da mumyacılık gelişmiştir. *Mısırlılar öldükten sonra dirilmeye inanmışlar ve bu nedenle diğer yaşamlarında kullanabilmek için bazı eşyalarını mezarlarına koymuşlardır. tarihte bilinen ilk atlı göçebe kültürüne sahip Türk topluluğudur. eşyalar bulunmuştur. *İlk vezirlik (katip) sistemi Mısırlılarda görülür. *M. Andronova Kültürü: MÖ 2000-1200 yıllarında Yenisey'deki Andronova da bulunmuştur.Firavunlar adına yapılan piramitler ölümsüzlüğün bir işaretiydi. askeri kuvvetten almıştır. *Sanatta “Bozkır hayvan üslubunu” geliştirmişlerdir. sonra da Suriye ve Filistin’e kadar akınlarda bulundular.Bilinen ilk hukuk devleti Sümerlerdir. *Elamlılar. *Mısır ekonomisinin temelini tarım ürünlerinden sağlanan gelirler oluşturuyordu.Ö. Mezopotamya Medeniyetleri Mezopotamya’da bir çok medeniyet kurulmasının nedenleri Göç yolları üzerinde bulunması. kumaş dokumalar ve elbiseler bulunmuştur.Edebiyat alanında günümüze kadar ulaşan en önemli eserleri Yaradılış.Bu kanunlar yapılırken daha önce uygulanan kanunlardan yararlanılmıştır.). Lagaş. *İskitler. Türklerin ilk ataları tarafından meydana getirilmiştir. Mısır’da firavun adı verilen ilah-kralların sonsuz yetkiye sahip olmaları hukuk alanındaki gelişmeleri engellemiştir. bilezik. Niğde çevresi.binde Yenisey’de bulunmuştur. *İskitler. tarım ürünlerinden alınan vergilerin hesaplanması geometri ve matematik alanlarında gelişmeyi sağlamıştır.Asurlular son vermişlerdir. 2375).Urugakina kanunlarına göre daha sert cezalar vardır. *Nil’in taşma zamanının hesaplanması ile takvimcilik. Nevşehir. *Babil Asma Bahçeleri. insan vücudunun yakından tanınmasını ve Mısır’da tıp biliminin gelişmesini sağlamıştır. Kafkas dağlarını aşarak Anadolu’ya. *Gök cisimlerini incelemek için rasathaneler kurmuşlar ve astornomide oldukça ilerlemişlerdir.Bu da Babillilerin yeniden dirilmeye inançlarının olmadığını gösterir. aynı zamanda tarihte bilinen ilk yazıyı da kullanmışlardır.
(İlk eyalet sistemi). Milet. *Asurlulardan sonra Anadolu’da Pers egemenliği kurulmuş ve Hitit toprakları Pers hakimiyetine girmiştir. M. -Brahmanlar (din adamları) -Kşatriyalar (devlet adamları ve askerler) -Vaisyalar (çiftçi. Musevilik dininin sadece kendi kavimlerine ait olduğunu kabul ederek diğer toplumlarda yayılmasını engellemişlerdir.Ege göçlerinden sonra şehir devletleri halinde yaşayan Hititlere M. Hititler ile Mısırlılar arasında yapılan Kadeş Savaşı Antlaşması’dır.Bu durumun en önemli nedeni Hindistan’ın insana gevşeklik veren iklimi ve istila hareketleridir. *Tarihe en önemli katkıları günümüzde kullanılan Latin alfabesinin temelini oluşturan 22 harfli ilk alfabeyi bulmalarıdır.Ö. Foça ve İzmir’dir. 1400 yıllarında imparatorluk haline gelmişlerdir. *Kültürel yönden Anadolu’da etkili olamayan Persler. matbaa ve mürekkebi icat ederek dünya medeniyetinin gelişmesine katkıda bulunmuşlardır.Bu durumun en önemli nedeni “Kast Örgütü”dür.Ülkeyi satraplık denilen eyaletlere ayırmışlardır. DOĞU AKDENİZ UYGARLIĞI Fenikeliler *Fenikeliler. 333’te Makedonya Kralı Büyük İskender tarafından yıkılmış ve Anadolu’da Helenistik Medeniyeti Dönemi başlamıştır.Ö. Keyeksar Dönemi’nde bağımsız olmuşlardır. 1280’de imzalanan Kadeş Antlaşması tarihte bilinen ilk yazılı antlaşmadır. *Fenikeliler kurdukları kolonilere sadece ticari amaçlarını gerçekleştirmek için gittiklerinden dolayı askerliğe önem vermemişler ve kolonilerini yurt edinmemişlerdir. Kast Sistemine göre halk.Köylüler özgür değillerdi ve asiller için çalışıyorlardı.Ö. ÇİN UYGARLIĞI *Çin birbiri ardına göreve gelen hanedanlar tarafından yönetilmiştir.Hindistan’a yerleşen kavimler birbirleriyle kaynaşamamışlardır. Latin Alfabesi oluşmuştur) İbraniler Tarihte ilk defa tek tanrılı bir dine inanan İbraniler.Kastlar arasında geçiş yoktur. Lübnan dağları ile Akdeniz sahili arasında kalan kıyı şeridine yerleşmişlerdir.Fenikeliler şehir devletçikleri halinde yaşamış ve krallıkla idare edilmişlerdir. Yüzyılda Anadolu’nun büyük bölümüne egemen olmuştur.Anadolu’da 200 yıl kadar kalan Persler: *Hükümdarları kisra (ülkeler kralı) aynı zamanda rahipkraldır.Ö. Doğu Anadolu’da Asya kökenli Hurriler tarafından kurulmuştur.Ö. *Ön Asya’dan gelen ticaret yollarının bitim noktasında bulunan İyonyalılar.Herkes babasının mesleğine girmek zorundadır. 2000 yılı başlarında Kafkaslardan Orta Anadolu’ya gelerek Kızılırmak kıvrımı içine yerleşmişlerdir. ayaklanarak Medleri yıkmışlar (MÖ 550) ve İran’da Pers egemenliğini başlatmışlardır. 546 yıllarında yıkılmıştır.Kafkaslar üzerinden gelen Kimmerler Frigyalılara son vermişlerdir.Bu şehir devletleri arasında siyasal birlik sağlanamamıştır.Ö.Bu sistem Hint halkının kaynaşamamasının ve millet haline gelememesinin en önemli nedeni olmuştur. (Daha sonra İyon. sonraki dönemlerde Çinliler Budizm’i benimsemişlerdir.İRAN UYGARLIĞI Medler MÖ VII. Yüzyıl ortalarında siyasi bir güç oluşturan Medler. 800 yıllarında Gordion(Polatlı) merkezli bir devlet kurdular. M.Pers saldırılarına dayanamayan Lidya devleti.Ö.Urartuların merkezi Tuşpa (Van)’dır. VI. *Çin’de Lao-Çe ve Konfiçyüs adlı filozofların dini ilkeleri yayılmış. *Pers İmparatorluğu.Bu dönemde İran’daki eyalet yönetim anlayışını Anadolu’da uygulayarak yönetimi kolaylaştırmayı amaçlamışlardır. 700 yıllarında Asurlular son vermişlerdir.Ö.Her kastın kendi içinde dayanışması vardır. zanaatkar ve tüccarlar) -Sudralar (işçi ve hizmetkarlar) Kast sistemi:Kast.Hititler.İpek böceğinden ipek elde ederek Çin’den Avrupa’ya uzanan İpek Yolu’nun kurulmasını ve ticaretin yaygınlaşmasını sağlamışlardır. Gediz ve Küçük Menderes vadileri arasında kalan bölgede Kral Giges tarafından Sard(Salihli) merkezli bir devlet kurmuşlardır.Ancak Hindistan’a gelen kavimler güçlü devletler kuramamışlar. 600’lerde Medler tarafından yıkılmıştır. Yunan ve Romalıların geliştirmesiyle. M. M. M.Ö. İyonyalılar *Dorların baskısı sonucunda Akaların bir kısmı Yunanistan’dan Batı Anadolu’ya göç etmişler ve İzmir çevresindeki yerli halkla kaynaşarak şehir devletleri kurmuşlardır.Çin’de halk asiller ve köylüler olarak ikiye ayrılmıştır. Medlerin egemenliğinde yaşayan Persler. HİNT UYGARLIĞI Hindistan zengin bir ülke olduğu için sık sık istilalara uğramıştır.Aynı kasttan olmayanlar evlenemez.Ö. kısa sürede yıkılmışlardır. Ege göçleri sırasında Anadolu’ya gelerek M. M. *Anadolu’nun tamamına yakın bölümünü yönetimleri altına alarak bölgede siyasal birliği sağlamışlardır. bölgede asayiş ve güvenliği kurarak ticaret faaliyetlerinin gelişmesine katkıda bulunmuşlardır. doğu ve Ön Asya uygarlıklarındaki gelişmeleri batıya taşıyarak kültürler arasında etkileşimi sağlamışlardır. yayılmacı bir politika izleyerek M.M. barut. 1200 yıllarında batıdan gelen kavimler tarafından parçalanmıştır. M.Bölgenin en güçlü devletlerinden biri olan Urartular.Ö. İslamiyet’in eşitlik ilkesi Hindistan’da Kast sistemininin zayıflamasını sağlamıştır. kağıt. Frigyalılar (MÖ 800-MÖ 676) Frigler. 5 . ANADOLU UYGARLIĞI Hititler (MÖ 1700-MÖ 700) *Hititler. *Arazilerinin tarıma elverişli olmaması ve Mısır’dan Anadolu’ya ulaşan ticaret yolu üzerinde bulunmaları Fenikelilerin ticaret alanında ilerlemelerini sağlamıştır.İyon şehir devletleri arasında en tanınmışları Efes.Bu durum dünyanın değişik yerlerine dağılan Yahudilerin kendilerini korumalarını ve varlıklarını sürdürmelerini sağlamıştır. *Bu dönemin en önemli gelişmesi. pusula. Urartular (MÖ 900-MÖ 600) Urartı Devleti. *Hitit Devleti. 1200’lerde Anadolu’ya gelerek. meslekleri babadan oğula geçen ve aynı geleneklere bağlı bulunan gruplar topluluğudur. kısa zamanda ileri bir medeniyet kurmuşlar ve kolonicilik faaliyetleriyle zenginleşmişlerdir. Pers İmparatorluğu İran’da kurulan Pers İmparatorluğu. *Çinliler kendilerine özgü bir yazı kullanmışlar.Bu nedenle kolonilerini kaybetmişlerdir. Denizcilik ve ticaret faaliyetlerinde gelişme gösteren Fenikeliler. Lidyalılar (MÖ 687-MÖ 546) Lidyalılar.
siyasal ve sosyal nedenlerden dolayı.Frigyalılar.Anadolu’da asillerden başka rahipler. dericilik ve madencilik. *Denizci bir medeniyet olan İyonyalılar.Bütün yetkiyi elinde bulunduran krallar. kral savaşa gittiğinde ülkeyi yönetirdi. İlk Çağ Anadolu tarihinin aydınlanmasında önemli rol oynamıştır. *Hititlerin ilk zamanlarında kralın yetkileri soylulardan oluşan Pankuş Meclisi tarafından sınırlandırılmıştır.Hititler anallarla (yıllıklar) Anadolu’da tarih yazıcılığını başlatmışlardır. başyargıç ve başrahiptir. Bu yolun yapılması sonucunda.Lidyalılar zenginleşmiştir. kuyumculuk (Fibulasüslü iğneler). aynı zamanda başkomutan. Mezopotamya sanatının etkisinde gelişmiştir. Asurlulardan aldıkları çivi yazısını kullanmışlar.Bu durum Hititlerde kadınların devlet yönetiminde etkili olduğunu göstermektedir. siyasal ve ekonomik alanlarda üstünlük sağlama düşüncesi etkili olmuştur. Hukuk *Anadolu’da İlk Çağ hukuku.Paranın kullanılmaya başlamasından sonra değiş-tokuş (takas) uygulaması ortadan kalkmıştır. kendi sınırları dışında ele geçirip yönettiği ülkeye veya topraklara denir. alışverişi kolaylaştırmış.Örneğin. doğuda kurulan medeniyetler ise. Lidyalılar ve İyonyalılar Fenike alfabesini kullanmışlardır. Lidyalılarda dokumacılık.Ancak imparatorluk döneminde Pankuş Meclisi’nin yetkileri azalırken kralın yetkileri artmıştır. *Hititlerde Pankuş Meclisi’nin bulunması meşrutiyete benzeyen bir yönetimin varlığını ve kralların yetkilerinin bir dönem kısıtlandığının göstermektedir.İyonyalılar özgür düşüncenin ve pozitif bilimlerin öncüsü olmaları yönüyle önem taşırlar.Sadece para için savaşan ücretli askerlerin başarı kazanmasını zorlaştırmıştır. *Heykelcilik ve kabartmacılık gelişen başlıca sanatlar olmuştur.Hatta Kadeş Antlaşması’nda Hitit kralının yanında kraliçenin de imzası yer almıştır.Hititlerin en önemli kabartmaları Yazılıkaya ve İvriz kabartmalarıdır. tarım ve hayvancılık olduğu için tarım ve hayvancılığı korumaya yönelik ağır cezalar içeren kanunlar yapmışlardır. Bu durum kralların siyasi.Medeni hukuk ve ceza hukuku büyük gelişme göstermiştir.Dolayısıyla soylular yönetimden uzaklaştırılmıştır.Hititler ve Urartular. hür vatandaşlara olduğu kadar kölelere de mülkiyet hakkı tanıyordu. M. *İlk Çağ devletlerinin temel geçim kaynağı.Felsefe. -Hammadde ihtiyaçlarının karşılanması -Üretim fazlası mallar için Pazar bulunması -Askeri gücün artırılmak istenmesi -Diğer devletlere askeri. askeri ve dini yetkileri kendilerinde topladıklarını ve güçlerini artırdıklarını göstermektedir. sanatçılar. *Hititlerde kralın buyruklarına karşı gelmek. Ordu *Türkiye. *Lidyalıların parayı icat etmeleri. Akdeniz ve Karadeniz’de koloniler kurarak ticaret faaliyetleriyle zenginleşmişlerdir. Bilim ve Sanat *Anadolu medeniyetleri içinde her yönden en ileri olanı İyonyalılardır. Anadolu’da ücretli askerlik sistemini kurmuşlardır.Anadolu’da Kültür ve Medeniyet Devlet Yönetimi *İlkçağlarda Türkiye’de kurulan devletler krallıkla yönetilmiştir. *Hititler. kanunlarını Mezopotamya’dan almakla beraber.Daha sonraları bu beylikler kaldırılarak yerlerine merkezden valiler atanmıştır. ekonomik hayatı canlandırmış.Örneğin.Bu durum Lidyalıların yıkılmasında etkili olmuştur. komşu medeniyetlere göre yumuşak bir karakter taşımaktadır. memurlar ve köleler gibi sınıflar da bulunuyordu.Ancak bu askerler arasında dil ve taktik birliği olmadığı gibi vatan-millet sevgisi de yoktu. Sosyal ve İktisadi Hayat *Anadolu’da halk sosyal sınıflara ayrılmıştı. *Başlangıçta Hitit Krallığı. *Hititlerden kalan en önemli yazılı eserler ANAL adı verilen yıllıklardır. *Ticaret faaliyetleriyle zenginleşen Lidyalılar.Hitit kanunları.Ö. ayrıca Hititler kendi icatları olan hiyeroglif yazısını da kullanmışlardır. kaya mimarisi. Anadolu’da bu sınıfların bulunması toplumda eşitsizliğin olduğunu göstermektedir. askerler.Böyle bir değişiklikle Hititler merkezi otoriteyi güçlendirmeyi amaçlamışlardır.tarım faaliyetlerine önem veren Frigyalıların en büyük tanrı olarak toprak ve bereket tanrıçası Kibele’yi kabul etmeleri gibi. Hitit yıllıklarında kralların. feodal beyliklerden oluşuyordu. *Hitit sanatı. devlete baş kaldırmak büyük suç sayılmış ve ölümle cezalandırılmıştır.Frigyalılarda dokumacılık(Tapates adını verdikleri halı ve kilimleri bulunmaktadır.Tavananna. dini törenelere ve bayramlara başkanlık yapar. sermaye birikimine ve finans sektörünün oluşmasına ortam hazırlamıştır. ilaveler ve düzeltmelerle Anadolu’da ilk kanunları yapmışlardır. *İlkçağlarda insanların uğraş alanlarındaki gelişmeler inançları üzerinde etkili olmuştur.Bu da Hititlerin merkezi otoriteye önem verdiklerini göstermektedir. çömlekçilik. Urartularda maden 6 . Kolonilerin kurulmasında. matematik ve tıp bilimlerinin temeli İyonya’da atılmıştır.Bu nedenle Anadolu için “Bin Tanrı İli” denilmiştir. Anadolu’nun batısında kurulan medeniyetler Yunan tanrılarından.Anadolu’da yapılan kanunlarda komşu medeniyetlerin önemli etkisi ve katkısı olmuştur.Bu yıllıklar. Din ve İnanış *İlk Çağlarda Türkiye’de çok tanrılı bir din anlayışı hakimdi. Koloni:Bir devletin ekonomik. Frigyalılar öküz kesene ölüm cezası vermişlerdir. 700 yıllarında ilk parayı kullanmışlardır. -Lidyalılar. topraklarının verimli olması ve ticaret yolları üzerinde bulunması sebebiyle sık sık istilalara uğramıştır.En üst sınıf olarak kabul edilen kral ve ailesi devletin yönetimini üstlenmiştir. zaferleri kadar yenilgilerinin de yıllıklara yazdırılması tarafsız bir tarih anlayışına sahip olduklarını göstermektedir. bu amaçla Efes’ten başlayarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapmışlardır.Bu durum. Yazı ve Edebiyat *Anadolu’ya yazıyı Mezopotamya medeniyetlerinden Asurlular getirmişlerdir.). *Devlet yönetiminde kraldan sonra en yetkili kişi Tavananna adı verilen kraliçeydi. -Doğu-Batı kültürleri arasında etkileşim artmıştır.Bu durum Anadolu’da kurulan devletleri askerliğe önem vermeye zorlamıştır. *Ticarete büyük önem veren Lidyalılar. Mezopotamya tanrılarından etkilenmişlerdir. Türkiye’nin coğrafi konumundan doğan tabii bir sonuçtur.
Yunan uygarlığının önemli özellikleri şunlardır: *Yunanistan’da birbirinden bağımsız şehir devletleri kurulmuştur. *Yunanistan dağlık bir araziye sahip olduğu için tarıma elverişli toprak azdı.İskender İmparatorluğu parçalandıktan sonra Selevkoslar Krallığı’nı yenerek Türkiye topraklarının tamamına hakim olmuşlardır. Yunanistan’daki bu uygulamalar İlk Çağ’da demokratikleşme sürecini başlatmıştır. Solon ve Klistenes isimli arhonlar kanunlar yapmışlardır. Kartaca Savaşlarının üçüncü safhasında Romalılar galip geldiler ve Kuzey Afrika’yı ele geçirdiler. Suriye ve Mısır’da Perslere ait tüm toprakları kendine bağlamayı başardı. halkın yönetimde söz sahibi olması sağlanmıştır.Ö.Ö. İskender İmparatorluğu M. 200 bin ciltlik kütüphane kuruldu) *Bergama’nın kendi adıyla anılan Parşömen kağıdı icad edilerek ihraç edildi. *Romalılar. *Doğu-Batı ticareti ve kültürel etkileşim artmıştır. IV. Anadolu ve cumhuriyetin sonlarına doğru ise Mısır Roma topraklarına katıldı. -Helenistik uygarlık İslam uygarlığını etkilemiştir. *Yunanistan’da felsefe. 33 yaşında öldü (M. (Bu savaşlar Üç safhada olmuştur: MÖ 264-241 / 218-201 / 149146 ) *Sırasıyla İspanya. Yunanistan. İran.Bunlar arasında Homeros’un İlyada ve Odise destanları çok ünlüdür.Bu şehir devletlerinin özgür yaşamak istemesi ve birbirinin egemenliğini kabul etmemesi.Sokrat.Ö.Polislerin başında “Tiran” denilen krallar vardır. Helen Medeniyeti *Makedonyalı -İskender’in İyon şehir devletlerini Pers istilasından kurtarmak için M. *Sezar’ın öldürülmesinden sonra İmparatorluk devri başladı (MÖ27) İmparatorluk Devri *Fetihler büyük ölçüde durmuştur. -Tıpta ileri gidildi. Kartacalılar. *Bu dönemde bilimsel alanda gelişmeler oldu: -İskenderiye’de Bilimler Akademisi kuruldu. -Kapadokya KrallığıOrta Anadolu’da. tıp. Yunanlılar kurdukları kolonilere göç ederek yerleşmişler ve Yunan kültürünün buralara yayılmasını sağlamışlardır. *Önemli şehirler kurulmuştur (İskenderiye. tarih. Mısır ve Hint medeniyetlerinin etkisi olmuştur.Sınıf kavgalarının çözümlenmesi ve toplumsal barışın sağlanması için Drakon. Roma ve İslam medeniyetini etkilemiştir. -Halk meclisleri açılarak. Efes.Ö.Hellenizm medeniyetinin doğmasında Yunan. *İskender İmparatorluğu zamanında İskenderiye. 337’de tahta geçen İskender.Yunan şehir devletleri M. İran.Kolonizasyon hareketlerinin başlamasıyla Yunanlılar uzak ülkelerle ticaret yapmaya başladılar.Bu gelişmelerden sonra Romalılar.İskender’in ölümünden sonra kazanılan topraklarda bağımsız devletler kurulmuştur.Yuanistan’da yapılan kanunlarda.323).Yunanistan’ın tamamına egemen olan Dorlar “Polis” adı verilen şehir devletleri kurdular.Bu nedenle halk geçimini zeytincilik. *Romalılar. -ArşimedDünyanın kendi ekseni ve güneşin çevresinde dolaştığını ileri sürdü. borcunu ödeyemediği için köle durumuna düşenlere özgürlükleri geri verilmiştir.Tarihin bilim dalı haline gelmesinde Yunan tarihçilerinin büyük rolü olmuştur. disiplinli. *Yunanistan’da sınıf ayrımı mücadelelere neden olmuştur. saray ve tapınak mimarisi gelişmiştir. İran.Bu destanlar Yunanlılar arasında ulusal birlik duygusunu pekiştirmiş ve okullarda ders kitabı olarak okutulmuştur. -Sınıf farklılıkları ortadan kaldırılmıştır. bu nedenle uzun süre buralara egemen olmayı başarmışlardır. *Roma İmparatorluğu’nun siyasal tarihinde. *Doğu-Batı kültürünün kaynaşmasından sentez bir medeniyet olan “Hellenizm” doğmuştur. -İskenderiyeli coğrafyacı EratostanesDünyanın çevresini hesapladı. -Dünyanın çevresi doğru hesaplandı. kan ve damar arsındaki ilişki tespit edildi. Bergama. *Yunanlılar Fenike alfabesini kullanmışlardır. -Mısırda-Ptolemeler Krallığı (MÖ 321-30) -Trakya ve Batı Anadolu’dan Hindistan’a kadar-Selevkoslar Krallığı (321-64) -Makedonya’da-Antigonitler Krallığı: Milli bir devlettir.Bunun sonucunda Yunanistan’da zengin bir orta sınıf oluşmuştur. Yüzyılda Makedonya egemenliğine girmiştir. Yunanistan’da siyasal birliğin kurulmasını engellemiştir. YUNAN UYGARLIĞI M. Rodos. en büyük imparatorluğu ve medeniyetidir.334 yılında yaptığı Doğu (Asya) seferi sonucunda kuruldu. geometri ve astronomi bilimlerinde önemli gelişmeler yaşanmıştır. -Bergama KrallığıBergama merkez olmak üzere Millet ve Efes’te (Batı Anadolu) Bergama ve Bitinya Krallıkları Yunan uygarlığının Pontus Devleti Doğu uygarlığının temsilcisi oldu. su mimarisi. Mezopotamya.(MÖ 279-16-) *Selevkos’un ölümü üzerine Anadolu’da yerel krallıklar kuruldu: -Bitinya KrallığıKuzey Batı Anadolu’da. sonra da Anadolu. *Bergama bu dönemde önemli bir kültür merkezi oldu (Zeus Tapınağı. Cumhuriyet (MÖ 510-MÖ 27) ve İmparatorluk(MÖ 27-MS 395) dönemleri yaşanmıştır. *Cumhuriyet döneminde fetih hareketleri başladı. aritmetik. balıkçılık ve hayvancılıkla sürdürmeye çalışıyordu. Kalp.Yunanlılar kolonilerini ikinci yurtları saymışlar. Doğu Akdeniz’e yönelmişlerdir. önce Yunanistan’daki bütün şehir devletlerini.Yunanistan’da en çok gelişen edebi tür destanlar olmuştur. İskenderun) *Hellenizm. 7 . ROMA UYGARLIĞI *MÖ 735-MS 1453 yılları arasında yaşamış İlk Çağ’ın en güçlü. Mezopotamya ve Mısır’ı ele geçirdi. Büyük İskender. -Pontus KrallığıKaratenizin güney kıyılarında. İyonyalılarda ise. Anadolu. Antakya gibi şehirler ticaret şehri oldular. Irak.işlemeciliği. *Anadolu. Eflatun ve Aristo en önde gelen filozoflardandır. 1200 yıllarında Yunanistan’a göç eden Dorlar Akaların egemenliğine son verdiler. Krallık (MÖ 735MÖ 510). -Köylülerin borçları affedilmş. filleriyle birlikte İtalya’ya girdiler.Ö.Tarihin babası sayılan Herodotos’un dışında Tukidides de önemli eserler yazmıştır. -BatlamyusCoğrafya Kılavuzu adlı eseriyle İslam Coğrafyacılarını etkiledi. planlı ve teşkilatlı hareket ederek kısa sürede büyün İtalya’yı Roma’ya bağlamışlardır. Kartaca’yı ele geçirebilmek için yaptıkları savaşların (Pön Savaşları) ikincisinde.Büyük İskender’in Asya seferinin sonucunda Helenizm Uygarlığı doğmuştur. Asklepedio Sağlık Merkezi.
Çemberlitaş *Ankara Elmadağ Su Yolu. Kavimler Göçü’nün meydana getirdiği kargaşa.İstanbul bu dönemde önemli bir kültür ve sanat merkezi olmuştur. kuvvetli.İmparator.Romalılar Yunan kanunlarından yararlanarak 12 Levha Kanunlarını yapmışlardır. belediye binaları. Din *Hırıstıyanlık 313 Yılında serbest bırakıldı. *325 İznik Konsilinden sonra hırıstıyanlıkta ilk ayrılıklar başladı (Aryanizm. Anadolu ise XII yy dan itibaren Avrupalılarca Türkiye olarak anılmıştır. Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmıştır (395).Bu durum Avrupa’daki kilise ve papanın krallar üzerindeki baskısının tersine imparatorun patrik ve kilise üzerinde baskısının olduğunu göstermektedir. İstanbul surları ve su kemerleri. *Coğrafi bir ad olarak. Askere alınmaz ve oy kullanamazlardı. Yy’ da Roma İmparatorluğu gücünü kaybetmeye başladı.Bunlardan Batı Roma 476’da. *"Türk” kelimesi ilk defa siyasi ad olarak. Halk meclisi (Kuria) da seçerdi. Fenikeliler. İyonyalıların ve Yunanlıların geliştirdiği alfabeye son şeklini kazandırmışlar ve “Latin alfabesi”ni oluşturmuşlardır.Patrici-pleb mücadelesi 12 Levha Kanunlarından sonra da devam etmiştir. Hristiyanlığın yayılması. ilk defa Bizans kaynaklarında Orta Asya için kullanılmıştır. tiyatro salonları.türeyen veya güçlü. Gregor dönemlerindeki düzenlemelerle bugün kullandığımız şekle getirmişlerdir. Bizans İmparatorluğu Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılması ile 395’te kuruldu. başyargıç ve yasa koyuculuk yetkilerini elinde toplamıştır.Bu hukuk kuralları bazı değişikliklerle Bizans hukuku adıyla Doğu Roma’da yürürlükte kalmıştır. *At yarışları için hipodromlar yapıldı.olgun anlamına gelmektedir. -Patriciler Oy hakkı olan zengin toprak sahiplerinden oluşuyordu. *Bunalımlı dönemlerde altı aylık sürelerle diktatör denilen birisi ülkeyi yönetirdi. Sezar daha sonra da Papa XIII. nasturizm.Tarihi boyunca Bizans farklı sülaleler tarafından(12 sülale) yönetilmiştir.*İç sükunet sağlanarak yollar yapılmış ve halkın refah seviyesi yükseltilmeye çalışılmıştır. Sur. kütüphaneler.Başkenti İstanbul’dur. *Romalılar. -Yanaşmalar Vatandaşlık hakkını kaybedenler. Bizans döneminden günümüze kalan önemli eserler:Ayasofya. Göktürk Devleti tarafından kullanılmıştır. -Köleler Hiçbir hakları bulunmazdı. Kale. *Bu süre içerisinde yaptığı işlerden dolayı kimseye hesap vermezdi. *Romalılar ticareti geliştirmek amacıyla Anadolu’da yeni yollar yapmışlar ve ihtiyaç duydukları ürünleri Anadolu’dan götürmüşlerdir. *Kral senatoya yapacağı işleri danışırdı. Binbirdirek Sarnıcı. 8 . Romada köleler sık sık ayaklanmışlardır (Spartaküs ayaklanması). *KonsüllerSenatoya hesap verirlerdi.Bizans İmparatorluğu’nda kilise imparatora bağlıydı ve Ortodoksların dini lideri patrik imparator tarafından atanıyordu. Sosyal Sınıflar: *Romada. Karum(Pazar) Su yolu Sunak Kervansaray Kanal Tapınak Liman Değirmen Ziggurat Ziggurat Ziggurat ASKERİ Çin Seddi. hamamlar. eyaletlerin güçlenmesi. aepora (büyük meydanlar) yapıldı.Jüstinyen dönemi(518-610) Bizans’ın en güçlü olduğu dönemdir. Aya İrini Kilisesi.Anadolu. Suriye ve Mısır’a kadar olan yerleri hakimiyeti altında bulundurdu. zanaatkârlar. tüccarlar ve çobanlardan oluşurdu. Yerebatan Sarnıcı. monofizizm) *451 Kadıköy Konsiliyle de İstanbul Kilisesi Roma’dan ayrılması sonucu Ortodoksluk mezhebi ortaya çıktı. M İ M A R İ DİNİ TİCARİ TARIMSAL Mabet Han. -Plebler Küçük çiftçiler. *Merkezi yönetimin zayıflaması. başkomutan. *330 yılında İstanbul Roma İmparatorluğunun başkenti oldu ve hırıstıyanlık da resmi din oldu. *Roma’da particilerle (soylular) plebler (Roma’ya sonradan gelen halk) arasında çatışmalar olmuştur. Mısır ve İran ile yapılan savaşlar için yollar yapıldı. *Stadyum. Roma Eserleri: *İstanbul Bozdoğan Su Kemeri. yanaşmalar ve köleler olmak üzere dört sosyal sınıf bulunuyordu. Doğu Roma ise 1453’te yıkılmıştır. MISIR’da MİMARİ MEZOPOTAMYA’da ASTRONOMİ SÜMER’de ZİGGURAT ANADOLU’da (Hitit) TARİH YAZICILIĞI YUNAN’da OLİMPİYATLAR DİNİ İNANIŞ SAYESİNDE GELİMİŞTİR ÖNCE SONRA TARIM Yerleşik Hayat YAZI Tarih Devirlerinin Başlaması PARA Takas Sisteminin Sona Ermesi Hayvanlar Ulaşım Kolaylaştı Evcilleşti ATEŞ BULUNDU -Isınma Sorunu Çözüldü -Yabani Hayvanlardan Korunma Sağlandı AHİRET İNANCI Eczacılık ve Mumyacılık Gelişti (Mısır’da) İSLAMİYET’TEN ÖNCE TÜRK TARİHİ Türk Adının Anlamı *Türk Adının anlamı:Doğan. *Cumhuriyet döneminde senatonun seçtiği iki konusu ülkeyi yönetmişti. *Mısır’dan aldıkları Güneş yılı esaslı takvimi. iç savaşlara katılan orduların sınırları ihmal etmesi gibi nedenlerden dolayı Roma İmparatorluğu. patriciler. Devlet Yönetimi *Kıralıİhtiyarlar meclisi teklif eder. *III. Anadolu bayındır hale getirildi. Hora Kilisesi. Ogüst Mabedi ve Roma Hamamı *Antalya Aspendos Tiyatrosu Hukuk On iki Levha Kanunları Patrici ve pleb mücadelesi sonucunda plebler de bu kanunlar ile patricilerle aynı haklara sahip olmuşlardır. Günümüz Batı dünyasında uygulanan hukuk kurallarının temeli Roma hukukuna dayanır. plebler.Bizans Hristiyanlığın Ortodoks mezhebini benimsemiştir.
önce Doğu ve Batı olarak sonra da Güney ve Kuzey olarak parçalanmışlardır. Yüzyılın ikinci yarısında Hunlar. -Batı Roma İmparatorluğu yıkılmıştır (476). -Tung-huların ısrarlı toprak istekleri karşısında “Toprak milletindir.Böylece Avrupa’nın günümüze kadar gelen etnik yapısı oluşmuştur.Bugün “Çin Seddi” diye bildiğimiz bu duvar M. Divan-ı Lûgat’it-Türk adlı eserinde. Kavimler Göçü’nü başlatmışlardır. Çinlilerle antlaşma yapmış ve onlarla dost kalmayı tercih etmiştir.(MÖ l yy. dinsel ve ekonomik alanlarda güçlenmiştir. Parçalanma Sebepleri: -İç mücadeleler ve Çin’in entrikaları -İpek Yolunun elden çıkması -Prensler arasındaki taht kavgaları *Çin’in egemenliğine girmek isteyen Hohanyeh ile Çiçi arasındaki mücadele sonunda Hun devleti doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrıldı. güneyde Himalaya dağları ile çevrili geniş bir coğrafi bölgedir.*Millet adı olarak Türk. -Feodalite (Derebeylik) rejimi ortaya çıkmıştır. *Çinliler. Türklerin çok çeşitli bölgelere yayılması. -Çin’i mağlup etmesine rağmen Türklerin Çin’e yerleşmesine karşı çıkmış. *Türk adına ilk defa 5yy da Pers (Sasani). -Farklı bölgelerde Türk devletleri kurulmuştur. -İlk Çağ’ın sonu Orta Çağ’ın başlangıcı kabul edilmiştir.Çin’i yıllık vergiye bağlayan Mete. madenciliği. Orta Çağ’da Avrupa Kilise ve Papalık *Orta Çağ’da Katolik Kilisesi siyasal. Türk adının ne anlama geldiği konusunda ileri sürülen görüşler şunlardır: a)Wambery. *Mete. c)Ziya Gökalp. Macarlar gibi) -Gittikleri bölgelerdeki topluluklara. -Türkler değişik kültür çevreleriyle etkileşim içine girmişlerdir. *Hunlar'a ait ilk belge MÖ 318 yılına ait Hun prensleri ile Çin arasında yapılan bir antlaşmadır. Tanrı dağlarının kuzeyi. 1879’da Türk adının Türemek(çoğalmak) fiilinden geldiğini ileri sürmüş. MS 48 yılında Kuzey ve Güney Hunları olmak üzere ikiye ayrıldılar. Katolik Kilisesi’nin güçlenmesinde. III. Kitan ve Moğol) dolayı Türklerin bağımsızlıklarını kaybetmek istememeleri -Salgın hayvan hastalıkları ve otlakların yetersiz hale gelmesi Göçlerin Sonuçları -Orta Asya kültür ve medeniyeti dünyanın değişik yerlerine yayılmıştır. -Batıya giden Türkler. artan nüfusa mevcut toprakların yetmemesi ve bu gelişmelerin sonucunda bölgede geçim sıkıntısının ortaya çıkması -Türk boyları arasındaki siyasal anlaşmazlıklardan dolayı ortaya çıkan savaşlar -Dış baskılardan (Çin.) *Mete Han’dan sonra Hunlar zayıflamıştır. -Kalabalık nüfuslarla ve farklı dinlerle karşılaşan bazı Türk boyları milli benliklerini kaybetmişlerdir.) *Hohan-yeh yönetimindeki Doğu Hunları Çin’in egemenliğine girdi.Ö. at-tekerlek kültürünü öğretmişlerdir. Yüzyılın ortalarından itibaren batıya doğru göç ederek barbar kavimleri Roma İmparatorluğu üzerine saldırmaları sonucunda Kavimler Göçü olmuştur (375). *Orta Asya. hayvanları evcilleştirmeyi. *Bu dönemde. 214 yılında tamamlanmıştır. doğuda Kingan dağları. Kavimler Göçü Aral Gölü çevresinde toplanan Hun boyları Orta Asya’daki Çin baskısı ve kuraklık nedeniyle IV. *Güney Hunları inin egemenliğini kabul ederken. ilk defa 420 tarihli bir Pers metninde geçmektedir. 6yy da Bizans kaynaklarında rastlanmıştır.Asya Hun (Büyük Hun) İmparatorluğu *Kutlu ülke Ötüken merkez olmak üzere Orhun ve Selenga nehirleri çevresinde kurulmuştur. -Avrupa’da Hun Devleti kurulmuştur. Çinlilere karşı büyük bir güç haline gelmişlerdir. Kavimler Göçü’nün Sonuçları -Roma İmparatorluğu ikiye ayrılmıştır (395).Batıya doğru göç eden bu Türkler kavimler göçünü başlattılar. *Çinlilerle mücadele eden Mete Han’ın asıl düşüncesi. ORTA ASYA’DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ 1. b)Kaşgarlı Mahmut. Türk Göçleri Göçlerin Nedenleri -İklim koşullarının değişmesine bağlı olarak meydana gelen kuraklık. gücünün sembolü olarak Çinli bir prensesle evlenmiştir.(Bulgarlar.(Mete ulusçu bir politika takip etmiş.Kuzey Hunları batıya doğru göç ettiler. Türk adının anlamını Türeli(töre sahibi) diye açıklar. *M. Çin’i etkisiz hale getirmekti. Çinlilerin propagandasıyla Hun beyleri birbirine düşmüştür. Türk’e Olgunluk Çağı anlamını verir. -Orta Asya’da kalan boylar Hunların yönetiminde ilk Türk devletini kurmuşlardır. *Kalabalık Çin nüfusu içinde Türklerin asimile olmasından çekinen Mete. Batı Hunları ise Çin tarafından ortadan kaldırıldı.Tunguzları. -Papa’nın Avrupa krallarına taç giydirerek krallıklarını onaylaması -Siyasal yapının parçalanması 9 . kuzeyde Sibirya.Yüeçiler’i ve Vusonlar’ı yendi. Çin’den yıllık vergi almakla yetinmiştir. Türk tarihinin bir bütün halinde incelenmesin engellemiştir. batıda Hazar Denizi. *Hunlarla ilgili ilk tarihi belge ise MÖ 318 yılına ait bir Çin belgesidir (anlaşma belgesi). *Bu coğrafi bölge içinde de Türklerin ilk ana yurdu ise. Hun akınlarına engel olabilmek için kuzey sınırlarında bir duvar örmeye başlamışlardır.Mete’nin ölümünden sonra zayıflayan Hunlar. Aral gölünün çevresi ve Hazar Denizi’nin doğusu olarak belirlenmiştir. *Çinin egemenliğinden kurtulan Doğu Hunları. onu kimse veremez. -Günümüzde de pek çok devlet tarafından örnek alınan bir ordu sistemi kurmuştur (Onlu Sistem). -Avrupa’da yeni milletler ortaya çıkmış ve yeni devletler kurulmuştur. Türklerin İlk Ana Yurdu *Türklerin ana urdu Orta Asya’dır. vatan millet sevgisini ortaya koymuştur. Türklerin atı evcilleştirmeleri ve tekerleği kullanmaları çok uzak bölgelere göç etmelerine yardımcı olmuştur.” diyerek ilk defa vatan ve millet sevgisini ortaya koymuştur. Mete Han’ın Tarihteki Önemi -Türk soyundan olan bütün toplulukları kendi yönetimi altında toplamıştır.Ö. AltaySayan dağlarının kuzeybatısı. -Hristiyanlık barbar kavimleri arasında yayılmıştır.
*Siyasal ve askeri gücü elinde bulunduran. Ömer zamanında Müslümanlar son vermiştir.Feodalitede himaye sistemi esastır.Ortaya çıkan laik olmayan devlet anlayışında din adamları devlet yönetiminde etkili olmuşlardır. deney ve gözleme karşı olan Orta Çağ görüşüdür. *Attila. Uldız. toprağın mülkiyetine veya imtiyazına sahip olan bir senyörler (derebeyler) sınıfı ile bu sınıfa bağımlı köleler sınıfının oluşturduğu idari düzene feodalite denir. *Avrupa Hunları. halk arasında eşitlik yoktu. -Bizans.Antakya ve Urfa’yı kuşatan Hunlar. gerçeklere sadece kilisenin gösterdiği yolla ulaşılabileceğini savunan. I.Bu nedenle Orta Çağ’da Avrupa’da sosyal adalet sağlanamamıştır. 2.Himaye eden “Süzeren”. *Sasaniler‘in İpek Yolunu ele geçirebilmek için Akhun topraklarının tümünü ele geçirmeye çalışması üzerine îstemi Yabgu.-Skolastik düşüncenin yaygınlaşması(Skolastik düşünce:Avrupa’da kilisenin etkisi altında gelişen. -Bizans.) -Kilisenin kişileri dinden çıkarma (aforoz). büyük bir devlet kurmak.Balkan Seferi (447):I. Dağılma Sebepleri: -Attila’dan sonra başa geçenlerin Yetersizliği. ilk hükümdarları Bumin Kağan’dır. rahipler. Yüzyılda Fransa’dan bütün Avrupa’ya yayılmış ve bütün Orta Çağ boyunca devam etmiştir. *Avrupa Hunları en güçlü dönemlerini Attila döneminde yaşadılar. himaye edilen “Vasal” olarak adlandırılmıştır. Feodalite Rejiminin Zayıflamasında. . Avrupa Hun Devleti (376-469) *Batıya doğru yönelen Türklerin bir kolu Kafkaslardan Anadolu’ya. *Bundan sonra Batı Roma üzerine sefere çıktı. yüklü bir savaş tazminatı ödeyecek -Tuna’nın güneyindeki yerler askerlerden arındırılacaktı. Papanın isteği ve eski bir uygarlık merkezi olan Roma’ya zarar vermemek için geri döndü. ödediği yıllık vergiyi üç katına çıkaracak. *Attila’nın ölümünden sonra Avrupa Hunları yıkıldı. -Ticari ilişkiler sınır kasabalarında devam edecek. Feodalite (Derebeylik) *Feodalite. İpek Yolunu elinde tutabilmek için Akhunlar’a karşı Sasanilerle anlaştı. I.Bizans’la yapılan antlaşma ile Attila Bizans’ın ödediği vergiyi artırdığı gibi bazı sınır kalelerini de ele geçirdi. *Avrupa Hun’larının yerine Orta ve Güney Avrupa’da Macarlar ve Bulgarlar devlet kurdular.Başkentleri Ötüken.Bir yıl önce kendisine evlenme teklifinde bulunan Romalı Prensesi.Bu politikaya göre Bizans İmparatorluğu baskı altında tutulacak ve Germen kavimlerine karşı Batı Roma İmparatorluğu ile işbirliği yapılacaktır.Bu seferden sonra Avrupa Hunlarına Balkanların yolu açılmış oldu. -Bizans. -Bizans. *Avrupa Hunları.Orta Çağ’da kapalı bir ekonomik politika izlendiği için halk sermaye birikimine sahip olamamıştır. *İstemi Yabgu. soylular(senyörler). 434 yılında Bizans’la Margos Antlaşması’nı yapmıştır. Feodalite Rejiminin Özellikleri -Feodalite rejiminin kurulmasından sonra Avrupa’da siyasal birlik bozulmuş. Hunlara ödemekte olduğu vergiyi iki katına çıkaracak. Anadolu’da kalmayıp Azerbaycan üzerinden Karadeniz’in kuzeyindeki topraklarına geri çekilmişlerdir (398). Akhun toprakları Göktürk’lerle Sasaniler arasında paylaşıldı. II. Erzurum ve Malatya civarlarına geldiler. IX. burjuvalar ve köylüler(hür köylüler ve köleler-serfler) diye sınıflara ayrılmıştır. *Uldız döneminde Hunlar. Kavimler Göçü’nden(376) ve Batı Roma’nın yıkılmasından(476) sonra merkezi otorite boşluğu nedeniyle doğmuştur. Doğu ve Batı Roma İmparatorluklarını egemenliği altına almaktı.Avrupa’da kurulan ilk Türk devletidir. Tuna Irmağı’nı geçerek Roma İmparatorluğu topraklarına akınlar düzenlerken Kafkaslar yoluyla da Anadolu’ya girmişlerdir. -Bizans.Antlaşmaya göre. Bizans ile anlaşarak Sasanilerle savaştı. Töles’lerin isyanını bastırdıktan sonra Avar’lara karşı isyan ederek bağımsızlıklarını elde ettiler. *Orta Çağ’da kurulan devletlerin birçoğunda hükümdarlar egemenliklerini dine dayandırmışlardır.Galya (Fransa) seferine çıktı.Derebeylik yönetimi. Not:Göktürk-Bizans ittifakı sonucu zayıflayan Sasani Devletine Hz. -Toprakların mülkiyeti soyluların elinde toplanmıştır. cennetten yer satma (endülüjans) yetkilerinin bulunması etkili olmuştur. Hunlara bağlı kavimlerle antlaşma yapmayacak.Sefer sonunda yapılan Anatolios Antlaşması’na göre. -İç karışıklıklar ve Germen kavimlerinin isyanı. *Devlet geleneklere göre ikiye ayrıldı:Doğuyu yöneten Bumin Kağan ülkenin batı bölgesini kardeşi İstemi Yağbu’ya bıraktı. Karaton ve Rua zamanında Bizans ile savaşarak Batı Roma ile iyi geçindiler. -Hun nüfusunun azlığı. bir bölgede yaşayanları dinsel faaliyetlerden men etme (enterdi) ve para karşılığında günah çıkarma.Balkan Seferi (441-442):Bizans’ın Margos Antlaşması’nın hükümlerine uymaması üzerine gerçekleşti. Karedeniz in batı kıyılarına yerleştiler ve Hıristiyanlaşarak yerli kavimler içerisinde eriyerek yok oldular.Avrupa’da halk. küçük yönetim birimleri ortaya çıkmıştır. Göktürklerin İkiye Ayrılması: 10 . elindeki Hun esirleri iade edecek.Balkan Seferi’nden sonra Bizans’ın antlaşmada öngörülen vergiyi ödemediği için gerçekleşti.Attila’nın amacı. Roma topraklarının yarısının çeyiz olarak verilmesi koşuluyla zevceliğe kabul ettiğini bildirdi.Meşhur Romalı komutan Aetius’la 451 yılında Paris yakınlarında yapılan savaşta her iki taraf da büyük kayıplar verdi. *Attila da Uldız’ın siyasetini uygulayarak Bizansı baskı altına aldı. *Bu isteği reddedilen Attila l. -Haçlı Seferleri sırasında derebeylerin ölmesi veya ordularını kaybetmesi -Barutun ateşli silahlarda kullanılmaya başlanması (top) -Avrupa’da sürekli orduların kurulması -Yeni Çağ başlarında Coğrafi Keşiflerin yapılmasından sonra ticaretin gelişmesi ve tarımsal faaliyetlerin gerilemesi -Papa ile krallar arasındaki mücadelenin krallar lehine sonuçlanması gibi gelişmeler etkili olmuştur.Böylece Türkler Anadolu’ya ilk kez ayak basmışlardır. *Avrupa Hun Devleti’nin dış politikası Uldız döneminde belirlenmiştir. *452 Roma (İtalya) seferine çıkan Attila. -Feodalite rejiminde. Avar Devletinde demircilikle uğraşan Göktürkler.Bu düşünce deney ve gözleme karşı olduğu için bilimin gelişmesini engellemiştir.Göktürk Devleti (552-630) *Göktürkler Türk adıyla kurulan ilk devlettir. *Balamır komutasında batıya doğru yönelenler ise Avrupa’ya geldiler.
onların Doğu Avrupa ve Tuna havzasına inmelerine neden oldular. İşbara dan sonra Doğu Göktürkleri 630 yılında Çin’in egemenliği altına girdi. -Gelişmiş bir yazı ve takvim kullanmışlardır. *Doğu Türkistan’a yerleşen Uygurlar. Bulgarlar *Hazarların baskıları sonucunda Tuna ve Kama(İtil.Çağatay ve Özbek Türkleri bu şekilde ortaya çıkmıştır. Çin entrikalarının da etkisiyle kendisini Kağan ilen etti. 682-687 yılları arasında 46 akın yapıldı. Doğu ve Batı Göktürkleri birleştirmek için uğraştı. *Tuna Bulgarları Avrupa’ya giderek devlet kurdular ve Boris Han zamanında(864) Hristiyanlığı kabul ederek Türklük özelliklerini kaybettiler. Osmanlıların Anadolu’dan Rumeli’ye yerleştirdiği Türkmenlerin soyundandır. *Bögü Kağan zamanında kabul edilen Mani dininin Uygurlar üzerindeki etkileri: Olumsuz Etkisi:Hayvani gıdaları yemeyi yasakladığı için Uygurların savaşçılık özelliklerini kaybetmelerine neden olmuştur. -Göktürkler Batı Türkistan’ın Türkleşmesini sağlamışlardır. Bilge Kağan zamanında isyan eden Türk boyları itaat altına alındı.Volga) Bulgarları diye ikiye ayrıldılar.Kapgan Kağan.Başkenti Orhun kıyısındaki Ordubalık (Karabalgasun) tır. Yüzyılda Cengiz Han’ın egemenliğini kabul etmişlerdir. diğer Türk boylarını egemenlikleri altına aldılar. Karluk ve Uygur Türkleri Kutluk Devleti’ne son vermişlerdir. Moğol Kitanları.Tuna Bulgar Devleti’ne 1018’de Bizanslılar son verdiler.Bundan sonra Moğollar Uygur Türklerini önemli görevlere getirmişlerdir. -İslamiyetten önce kurulan Türk devletleri içinde en geniş sınırlara sahip ve en güçlü olanıdır.Böylece bugünkü Slav topluluklarının oluşmasında önemli rol oynadılar.Bulgarlar.Avarlar Sasanilerle işbirliği yaparak İstanbul’u iki defa kuşattılar. II. *Batı Göktürk Hükümdarı Tardu. -Göktürklere ait Orhun Kitabeleri. 11 .İki yüzyıldan fazla Avrupa’nın önemli bir kısmına egemen oldular. *Hazarlar.Göktürk (Kutluk) Devleti (682-745) *Göktürkleri Çin esaretinden kurtaran Kutluk (İlteriş) Kağan. *Vezir Tonyukuk ise danışman olarak Kutluk Devleti’nin siyasetinde önemli rol oynamıştır.Din konusunda hoşgörülü olmuşlardır.. Kapgan Kağan devletin dış politikasını üç ana temel üzerine kurdu: -Çin’i baskı altında tutmak -Çin’de dağınık halde yaşayan Türkleri bir devletin bünyesinde toplamak -Asya’daki bütün Türk boylarını Göktürk bayrağı altına toplamaktı.Mani dinine ait tapınaklar yaparak mimaride gelişme göstermişlerdir. Tardu’nun ihtirası ve Çin’in entrikaları sonucu Göktürkler ikiye ayrıldı.Uygurlar. Göktürklerin Türk Tarihindeki Yeri ve Önemi -Tarihte Türk adını taşıyan ilk devlettir. Çin üzerine seferler düzenledi.Ayrıca Slav topluluklarının devlet ve askeri teşkilatlarında etkili oldular. *Bilge Kağan öldükten sonra Kutluk Devleti’nde iç karışıklıklar başlamıştır. *Müslüman Araplarla savaşan ilk Türk devletidir. Volga) Bulgarları Müslüman tüccarların etkisiyle Almış Han zamanında (X. bilim ve sanatta önemli eserler meydana getirmişlerdir. diğer Türk toplulukları ile birlikte Moğolların Türkleşmesinde önemli rol oynamışlardır.Bu nedenle tarım. XIII.Basmil.Bu akınlarda pek çok Çin şehri tahrip edildi. 3.Çinlilerin Göktürk Devleti’nin içişlerine karışması sonucunda 582 tarihinde ülke ikiye ayrılmıştır. giyecek ve at gibi gereksinimlerini karşılama düşüncesi. tarım aletleri ve kumaş vermek zorunda kalmıştır.Batu Han zamanında Moğollar (Altın Orda Devleti Hükümdarı Batu Han). ülkesinde bulunan Türkleri serbest bırakarak. Kama Bulgarlarına son verdiler. Kırgızları yendi. XIV. Hazarlar *Hazarlar. Yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı hakimiyetine girdiler. *Matbaayı ve kağıdı kullanan ilk Türk devletidir.Bugünkü Bulgaristan’da yaşayan Türkler. Moğolların da yazısı olmuştur. *Kama (İtil. *Güçlerini kaybeden Batı Göktürkleri de 659 yılında Çin egemenliğine girerek yıkılmışlardır.Göktürk Devleti’ni kurmuştur.Uygur yazısı. Rusları etkileyerek.Büyük miktarlarda ganimet ele geçirildi. *Tapo’nun yanlış siyaseti. Olumlu Etkisi:Uygurlar bu dinin etkisiyle yerleşik hayata geçmişler. Kutluk Kağan’ın Çin’e yaptığı seferlerin nedenleri: -Türklerin Orta Asya’daki en büyük rakipleri olan Çin’i baskı altında tutmak istemeleri -Yeni kurulmuş olan devletin yiyecek.Uygurların en önemli özelliği yerleşik hayatı benimseyen ilk Türk toplumu olmalarıdır. devlet ve ordu teşkilatı yönüyle Rus knezliklerine örnek oldular. sanat ve ticarette ilerlemişlerdir. *Tardu.Çin yenilgiye uğratıldı. *Avarlar birçok Slav topluluğuna baskı yaparak. Yüzyıl başları) İslamiyeti kabul ettiler. *Çin seferinden dönerken beraberinde getirdiği rahiplerin etkisinde kalarak Budizm’e ilgi duydu. -Orta Asya’da yaşayan Türklerin Bizans’la ilişkileri Göktürkler zamanında başlamıştır.Hz. Ülkede Budist tapınakları ile Buda heykellerinin yapılması halkın tepkisine neden oldu. *Uygurlar. Türk tarihinin ve Türk edebiyatının ilk yazılı eserlerindendir. *Üzengiyi ilk defa Avrupa’ya getirenler Avarlar oldular. *Kutluk Kağan’dan sonra çocukları Bilge ve Kültigin küçük oldukları için kardeşi Kapgan Kağan geçti.Kazan Türkleri adıyla da bilinirler. büyük miktarlarda tohumluk darı.Uygur Devleti (744-840) *Bu devletin kurucusu Kutlug Bilge Kül Kağan’dır. -Kendisinden sonra gelen Türk devletlerine her türlü imkansızlık içinde dahi bağımsızlıkları elde etme ve koruma bilincini vermiştir. *Franklar tarafından yıkıldılar (805). İtil ve Don ırmakları çevresine hakim oldular. *Doğu Göktürk Devletinin başına Tapo’dan sonra İşbara geçti. 4. Diğer Türk Devletleri ve Toplulukları Avarlar *Göktürklere yenildikten sonra Romanya’ya göç ederek devlet kurdular. *Kapgan Kağan döneminde Çin. Su kaynaklarının Çin tarafından zehirlenmesi üzerine büyük kayıplar verdi. *İstemi Yabgu’nun yerine geçen Tardu. İran ile mücadele ederek topraklarını genişletti. Osman zamanında Müslüman Arap ordularını durdurdular. *Yahudiliği benimseyen tek Türk devletidir.II. *Mukan Kağandan sonra başa Tapo geçti. *Kutluk Devleti’nin en güçlü olduğu dönemler Kutluk Kağan’ın oğulları Bilge Kağan ve kardeşi Kül Tigin dönemleri olmuştur. *Tarihte İstanbul’u ilk defa kuşatan Türk devletidir.
Devlet Yönetimi *Hükümdarlığın kaynağı ilahi idi ve kutlu hanedan soyundan olanlar hükümdar olabiliyorlardı. Türklerin tarih sahnesinden silinmemesinde önemli rol oynamıştır. yay ve davuldur. *İlk Türk devletlerinde hükümdarlık sembolleri: Otağ (hakan çadırı). *1221 yılında Moğol hakimiyetine girerek bağımsızlıklarını kaybettiler. *Topluca İslamiyeti kabul ettiler. Osmanlı Devleti. gelenek ve göreneklere göre yönetirlerdi. *Düzenli ve disiplinli ilk Türk ordusunun kurucusu Mete Han’dır. Kıbrıs ve Balkanlarda yaşayan Türklerin ataları Oğuzlardır.Büyük Selçuklu Devleti. Türkiye. halkın huzur ve güvenini sağlamaktı. Peçenekler *Seyhun Nehri ile Aral Gölü kıyılarında yaşarken Oğuz baskıları ile Karadeniz’in kuzeyine geldiler.Ayrıca irili ufaklı birçok devletin kurulmasına neden olmuştur.Mete Han. *Bugün aynı isimle varlıklarını devam ettirmekte olan bu medeniyetin 400. halkın ihtiyaçlarını gidermek. askerlik özel bir meslek sayılmazdı.Çin parasında benzer ilk (Türk parasını ) Türgiş parasını Baga Tarkan kendi adına bastırmıştır. *Osmanlılara kadar Türk devletlerinde “Ülke toprakları hükümdar ailesinin ortak malıdır. Balkan kavimlerinin Germenleşmesine engel olmuşlardır. Ankara ve Konya’ya kadar ilerlediler. kotuz (sorguç). Yüzbaşı.1207’de Moğolların egemenliğine girdiler.Hükümdarların görevi dağınık boyları toplamak. *Türklerde hükümdarlar ülkeyi törelere. Maveraünnehir bölgesindeki Türkleri ve yerli halkı Emevi saldırılarına karşı korudular. -Türk devletleri kısa sürede parçalanmış ve yıkılmıştır. toplumda adalet ve eşitliği sağlamak. Kıpçaklar (Kumanlar) *Balkaş Gölü ile İrtiş Irmağı arasındaki bölgede yaşarken Moğol kabilelerinin baskısıyla batıya göç ettiler. onu oluşturan alt birlikler (aile. Türk ordusunu “onlu sistem”e göre teşkilatlandırmıştır (Onbaşı.budun (millet) il(devlet) *İl dağıldığında. bugünkü Gagavuzların atalarını oluşturdular. savaş ve barış gibi konularda devleti ilgilendiren önemli konuları görüşen ve kurultay adı verilen bir meclis bulunuyordu. Eski Türklerde.Bu nedenle. *Bazı Türk hükümdarları kurultayın aldığı kararların bir kısmını uygulamamıştır. *Almanların doğuya yayılmalarını önleyerek Slavların birlik oluşturmasını engellediler. yıkılan bir Türk devletinin yerine yenisinin kurulması kolaylaşırdı.Bu durum kurultayın danışma meclisine benzediğini göstermektedir. *Bizans’a karşı Sasanilerle birleşerek Anadolu’ya girdiler ve Kayseri. Irak.000 beyitlik Manas Destanı meşhurdur.Türk ordusunun temeli. *İlk Türk-İslam devleti olan Karahanlıların kurulmasında etkili oldular. Ordu *Türk devletlerinde hemen her Türk savaşa hazır olduğundan.Böylece Orta Asya’nın Araplaşmasını önlediler.Türkiye Selçuklu Devleti.Kırgızlar. mavi gözlü. devlet yönetme görevinin Hükümdarlara Tanrı tarafından verildiğine olan inanç halkın Hakan’a mutlak bağlılığını sağlamıştır.Eski Türk devletlerindeki bu sosyal teşkilat. *Soğd alfabesinden faydalanarak bir Türk alfabesi yaptılar. Malazgirt Savaşı’nda Bizans ordusundan Büyük Selçuklu tarafına geçerek Selçuklulara yardımcı olmuşlardır. İran. Oğuş (aile)-urug(aileler birliği. Türgişler *Göktürklerin yıkılmasından sonra Göktürklerin mirası üzerinde devlet kurarak bu bölgedeki dağınık Türk kabilelerini tek yönetim altında topladılar.” Anlayışı devam etmiştir.Sibirya ismini bu kavimden almıştır. *Emevilerle mücadele ederek. tuğ (sancak). Yüzyılda Avarların baskısı sonucunda Kafkasya’nın kuzeyine yerleştiler. *Türklerde iktidarı ve hükümdarı kontrol eden. Azerbaycan. *Günümüzde Türkmenistan. sarışın olmalarıyla Türk soyunun en güzel görünümlü boyudur. budun) aynen özelliklerini korurlardı. atlı askerlerden meydana gelmiştir. Macarlar *Peçeneklerin baskısıyla Ural ve İtil bölgesinden bugünkü Macaristan’a göç ettiler. Bu uygulamanın sonuçları şunlardır: -Aile üyeleri arasında sık sık taht kavgaları yaşanmıştır.Oğuzlarla yaptıkları mücadeleler “Dede Korkut Hikayeleri”ne . Akkoyunlu Devleti. Sabirler (Sibirler-Sabarlar) *V. Kırgızlar *Uygurları yıkan Kırgızlar Ötüken’e yerleşip devlet kurdular. *Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılması üzerine başkenti Bişkek olan Kırgızistan Cumhuriyeti’ni kurdular. Oğuzlar (Uzlar) *Türk milletinin en kalabalık ve tarihte hem siyaset hem de uygarlık alanında en büyük rolü oynayan koludur.Hükümdarlık yetkisinin Gök Tanrı tarafından verilmesi yetkisine KUT denirdi. Anadolu’da kurulmuş olan Türk beylikleri. İlk Türk Devletlerinde Kültür ve Uygarlık Toplum Yapısı *İlk Türk Devletlerinde aile sosyal hayatın en küçük birimiydi. boy. Karluklar *Talas Savaşı’nda Müslüman Arapların(Abbasilerin) yanında yer alarak Orta Asya’nın Çinlileşmesini engellediler. örgin (taht). Binbaşı ve Tümenbaşı gibi). *Peçeneklerle birlikte hareket ederek Rusların Karadeniz’e inmesini engellediler. -İç mücadeleler Türk devletlerinin zayıflamasına ve dış müdahalelere ortam hazırlamıştır. *İslamiyeti topluca kabul eden ilk Türk boyudur. *Hristiyanlığı kabul ederek Türklük özelliklerini kaybettiler. *Karluklar 766 yılında Türgiş Devleti’ne son verdi. Ruslarla olan mücadelesi “İgor” destanlarına konu olmuştur. *Oymaklar halinde yaşamış ve devlet kuramamışlardır. *Bizans’ın entrikalarıyla zayıflamışlar. *Uzun boylu.*Hazar Denizi’ne adlarını verdiler. *Peçeneklerin saldırılarıyla zayıflayan Hazarlar. 12 .sülale)-boy. Rus saldırılarıyla dağıldılar (958). *Macaristan’a göç eden Kıpçak toplulukları Hristiyanlığı kabul ederek Türklüklerini kaybettiler. Suriye. sülale. *Romanya’nın Dobruca bölgesine yerleşen bir kısım Oğuzlar. Karakoyunlu Devleti ve Safevi Devleti Oğuzlar tarafından kurulmuştur. Moğol hakimiyetine giren ilk Türk kavmi oldu. *Kumanlarla birlikte Rusların Karadeniz’e inmelerine engel oldular.
*On İki Hayvanlı Takvimi bulmaları astronomide ilerlediklerini göstermektedir. *Türkler tarih boyunca Göktürk(milli alfabe).Bilge Kağan ve Kül Tigin adına dikilen yazıtlar Yoluğ Tigin tarafından yazılmıştır. Yenisey Irmağı dolaylarında bulunmuş olup Kırgız Türklerinin mezar taşlarına yazdıkları yazılardır. saraylar ve şehirler kurulmuştur. Hristiyanlık ve İslamiyet yayıldı.Alp Er Tunga ve Şu. *Elverişli bölgelerde tarım faaliyetleriyle uğraşılmıştır. vadi gibi varlıklarda birtakım gizli güçlerin bulunduğuna inanılırdı.Bu durum İslamiyetten önceki Türklerde kanun üstünlüğü ilkesinin benimsendiğini gösterir. 1893 yılında Danimarkalı Thomsen (Tomsen) tarafından okunmuştur. halkın mutluluğu için çalıştığını belirtmesi Türklerde “demokrasi” anlayışının bir kanıtıdır. Nasturizm (tabiatçılık). adam öldürme ve namusa tecavüz etme gibi büyük suçların cezası ölümdür. Asya Hunları--. Seba ve Himyeri devletleri.Göçebe olarak yaşadıkları için uzun süreli hapis cezası uygulanmamıştır. Uygur (milli alfabe). birlik ve beraberlik. *En Eski Türk destanları: Sakalar--. *Kurgan denilen mezarların başlarına Balbal denilen basit heykelcikler dikmişlerdir.Bunlar:Sagular.Uygurlar ve Hazarlar din konusunda hoşgörülüdürler.Gökten başka bazı dağ. Budizm ve Mani dinlerini benimsediler. adalet.Ayrıca Türklerde kölecilik anlayışı yayılmamıştır. yüzyıla ait Yenisey Yazıtları ile 8. Budizm. Peçenekler ve Kumanlar Hristiyanlığı kabul ettiler. *Orhun Yazıtları. *İslamiyet dışındaki dinleri benimseyen Türk boyları. *Orhun Yazıtları. *Türklerde sosyal sınıf farklılıkları ve kölelik yoktur. Kuzey Arabistan’da Nebatlılar. eşitlik ve iyilik gibi değişmez ilkeleri vardı.Ticaret hayatının gelişmesi.Türk hukuku ilk defa Uygurlar tarafından yazılı hale getirilmiştir.Türkler arpa.Türklerdeki tek Allah inancı ve yeniden dirilme düşüncesi Türklerin İslam dinini kolaylıkla benimsemelerinde etkili olmuştur. Bilim ve Sanat *Göçebe yaşantıdan dolayı mimari gelişmemiştir. deri.Türklerin âdet. ölülerini günlük eşyalarıyla birlikte gömerlerdi. Kiril ve Latin alfabelerini kullanmışlardır.Bu durum Türklerin göçebe yaşam tarzı ile doğa kuvvetlerine olan inançlarından kaynaklanmaktadır. asker kaçakları.Türklerin yaşadıkları coğrafi şartlar hayvancılık faaliyetlerini öne çıkarmıştır. 6. gelenek ve göreneklerinden oluşan yazısız hukuka “töre” (türe) denilirdi.Göktürk Devleti (Kutluk Devleti)’nin hükümdarlarından Bilge Kağan (735). buğday ve darı gibi tahılları yetiştirmişlerdir. *Türklerin her tür eşyada çeşitli hayvanların (at.Oğuz Kağan. *Yenilgiye uğratılan ve egemenlik altına alınan ülkelerden alınan yıllık vergiler ve halktan toplanan vergiler Türk ekonomisine destek olmuştur.Ancak mimari.Uygurlarla birlikte evler. Türk tarihinin ve Türk edebiyatının ilk yazılı belgeleri olması yönünden büyük önem taşır.Destanlar da bağımsızlık. *Türkler Uygurlar döneminde yerleşik hayata geçmişlerdir. II. *Türkler yakın komşularıyla yoğun ticari ilişkilerde bulunmuşlar. Dil ve Edebiyat *Sözlü edebiyat gelişmiştir. Bulgarlar.Hükümdar başta olmak üzere herkes töreye uymak zorundadır. Türklerin cenaze törenlerinde söyledikleri şiirlerdir. Tedmürlüler. *Orhun Yazıtlarında hükümdarın halkına hesap vermesi.Yine yazıtlarda geçen “açların doyurulması. koyun.Orhun Yazıtlarındaki yazılar.Yenisey Yazıtları. sonsuzdur ve herhangi bir şekle sokulamaz. şölenlerde kopuz eşliğinde söylenip çalınan. ticaret yaptıkları ülkelere canlı hayvan. Göktürkler---Bozkurt ve Ergenekon.Daha hafif suç işleyenler de on güne kadar hapisle cezalandırılırdı. kahramanlık konularını işleyen eserlerdir. keçi gibi) figürlerini gösteren motifler kullanarak yaptıkları süslemeye “Hayvan üslubu” denilmektedir. kardeşi Kül Tigin (732) ve vezir Tonyukuk (727) adına dikilmiştir.Hazarlar arasında Musevilik. İSLAM TARİHİ İslamiyetten Önce Arap Yarımadası Siyasi Durum Güney Arabistan’da Main . Arap. yüzyıla ait Orhun Yazıtları’dır.Bu gelişmeler sonucunda Türklerde mimari gelişmiş. Hristiyanlık ve Müslümanlık gibi inançları kabul etmişlerdir. *Göçebe yaşam sürdüren Türklerde sanat eserleri genellikle küçük ve kolay taşınabilir eşyalardır. çıplakların giydirilmesi” gibi ifadeler “sosyal devlet” anlayışının en açık örnekleridir. bulundukları coğrafyada azınlıkta kalmanın da etkisiyle bir süre sonra Türklük özelliğini kaybetmişlerdir.Türeyiş ve Göç Kırgızlar--. Soğd.Türkler Maniheizm. *Yuğ denilen ölü gömme törenleri vardır.Hırsızlara çaldığı malın on katı ödetilirdi. Süryani.Manas destanı.Başarılı olan bir kişi en üst görevlere kadar çıkabilirdi.Hukuk *Eski Türklerde yazılı hukuk yoktu. *Türklerde ceza işlerinin kesin hükme bağlanması ve devlet tarafından takip edilmesi toplumda “kan gütme” geleneğini engellemiştir. kösele.Koşuk. *Macarlar. Musevilik.(Türklerde ölen kişinin ardından yas tutulur). Sosyal ve Ekonomik Hayat *Hunlar ve Göktürkler dönemlerinde göçebe bir hayat süren halk çadırlarda yaşıyordu. tapınaklar. Uygurların yerleşik hayata geçmeleriyle başlar.Uygurlar. Gassaniler.Savlar ise atasözleridir. Uygurlar--. *Töreye göre devlete başkaldırma. (göçebe yaşam olduğu için) *Uygurlarla birlikte hukuk daha sağlam ve şekilci bir nitelik kazanmıştır.Bundan dolayı Türklerde putçuluk olmadığı gibi putları korumak için yapılan tapınaklar da yoktur. vatanın kutsallığı. *Türk devletlerinde sosyal hayat sınıfsızdı. *Öldükten sonra dirilmeye inanan Hunlar. *Türklerin yaşadıkları topraklardan geçen İpek ve Kürk Yolları Türk devletlerine önemli ölçüde gelir sağlamıştır. aşk ve doğa konularını işleyen eserlerdir. Amelikalılar ve 13 . ırmak. törenin anayasa niteliğinde. Din ve İnanış *Türklerde en eski din Gök Tanrı dinidir.Eski Türklerde tanrı. *Türklerin en eski yazıtları. kişiler arasındaki ilişkilerin “kanıtlanabilir” nitelikte olmasını gerektirdiğinden yazılı ve tanıklı sözleşmeler önem kazanmıştır. *Maden işlemeciliği özellikle demircilikte ilerlemişlerdir. *Bununla beraber. *Bu arada Güneş ve Ay kutsal sayılmıştır. konserve et. kürk ve hayvani gıdalar satmışlardır. şehircilik ve şehir kültürü ortaya çıkmıştır.
Muhammed Dönemi Hz. -Hz.(Bu durum sosyal hayatta eşitliğin olmadığının ve kişilerin hak ve özgürlüklerinin engellendiğinin göstergesidir) İslamiyet’in Doğuşu ve Hz.Putlar burada bulunuyordu.) *Kölelik anlayışı vardı.) *Mekke’deki putlar ziyaret edilip kurban kesilir. Ali. -Muhacirlerle Ensar kardeş ilan edilmiştir. Mekke’den Medine’ye Hicret (622) Hicretin Nedenleri -Mekkelilerin Müslümanlara karşı baskılarını artırmaları ve İslamiyet’in Mekke’de yaşanamaz hale gelmesi -Hz. -Müslümanların Medine’ye yerleşmeleri Mekkelilerin kullandığı Şam ticaret yolunu tehlikeye sokmuştur. -Kureyş’in mağlup olmasıyla etraftaki kabileler arasında İslamiyetin yayılması hızlanmıştır. burada panayırlar kurulurdu. Muhammed. (Yahudiler de Hz.Ganimetlerin 1/5’i hazineye aktarılırken. başkomutan ve yargıç olarak kabul etmişlerdir. -Hz.) c)Yahudiler ve Medine’deki Araplar arasında bir sorun çıkarsa Hz.(Arabistan’da siyasal birliğin olmadığının göstergesidir) Siyasal Birliğin Olmamasının Nedenleri: -Arapların kabile yaşantıları -Kabileler arası kan davaları -Arap Yarımadası’nda değişik dini inanışların bulunması -Bizans ve Sasanilerin baskıları Din ve İnanış *Puta tapıcılık yaygın olmakla beraber Musevilik.Lahmiler bulunuyordu. Hatice. 4/5’i savaşa teşvik amacıyla savaşanlara dağıtılmıştır. (Bu durum İslamiyet’in hoşgörülü bir din olduğunun göstergesidir. Sonuçları: -Müslümanlar siyasi ve dini yönden daha güçlü hale gelmiştir. Hendek Savaşı (627) Nedenleri: -Yahudilerin maddi destek vererek Mekkelileri kışkırtması -Mekkelilerin Müslümanların son bir darbe ile gelişmesini engellemek istemeleri Sonuçları: -Müslümanların kuvvetlerinin arttığı ve mağlup edilemeyeceği Kureyşliler tarafından anlaşılmıştır.(İslamiyetin eğitim öğretime verdiği önem ve teşviki gösterir) -Uhud Savaşı’na neden olmuştur. 610 yılında 40 yaşındayken peygamberlikle görevlendirilmiş ve İslam dinini yaymaya başlamıştır. Uhud Savaşı (625) Nedenleri: -Bedir Savaşı’nda mağlup olan Mekkelilerin. -Müslümanlarla Yahudiler ve Müslüman olmayan Araplar arasında savunma ittifakı kurulmuştur. Muhammed’e başvurulacak. a)Medineliler dışarıdan gelecek saldırılara karşı birlikte karşı koyacaklar. Muhammed’in buna bir misilleme olarak Şam’dan dönen kervanın mallarına el koymak istemesi -Mekkelilerin Müslümanları ortadan kaldırmak istemeleri Bu gelişme üzerine Mekkelilerle Müslümanlar arasında Bedir Savaşı yapılmıştır. Yapılan Vatandaşlık Antlaşması’na göre. (İslam savaş hukukunun temelleri atılmıştır. Zeyd ve Hz.(Bu durum siyasal birliğin sağlanmasını engellemiştir. *Mekke’de bulunan Kâbe kutsal bir mekandı. Kadınların hiçbir hakkı yoktu. 621 ve 622 yıllarında gerçekleşen “Akabe Biatları” ile Medineli Müslümanlar Hz.) -Şam ticaret yolu Müslümanların kontrolüne geçmiştir. Seriyye: Hz. İslamiyeti kabul eden ilk dört kişi:Hz. bu yenilginin acısını çıkarmak istemeleri -Mekkelilerin daha fazla kuvvetlenmeden Müslümanları yok etmek istemeleri -Medinedeki Yahudilerin Mekkelileri Müslümanlara karşı kışkırtması Sonuçları: -Uhud Dağı eteklerinde yapılan savaşı Müslümanlar kaybettiler.Bu vatandaşlık antlaşması İslam tarihinin ilk anayasası kabul edilmiştir. Medineli yerli Müslümanlara Ensar. Hz. 14 . Peygamberin bizzat katıldığı savaşlardır.(Mekke’nin dini merkez olduğunun göstergesidir.Muhammed. -Esirlerden on Müslümana okuma-yazma öğretenler serbest bırakılmıştır. Hz.(Bu durum Mekke’nin ticaret merkezi olduğunun göstergesidir. Hristiyanlık ve Hanif dinine inananlar da vardı.) -Müslümanlar Mekkelilerin işkence ve baskılarından kurtulmuştur. Peygamberin İslamiyet’i yaymak istemesi Hicretin Sonuçları -Medine’de İslam şehir devleti kurulmuştur. Kan davaları yaygındı. Bedir Savaşı (624) Nedenleri: -Medine’ye hicret eden Müslümanların Mekke’deki mallarının yağmalanıp Şam’da satılması üzerine Hz.) b)Yahudiler. (Hz. Mekke’den Medine’ye göç edenlere ise Muhacir denilmektedir. Mekkelilerin İslam Dinine Karşı Çıkmalarının Nedenleri -İslamiyet’in insanları eşit olarak kabul etmesi(köle ve soylu ayrımı olmaksızın) -İslamiyet’in puta tapmayı kaldırması -İslamiyet’in ahiret inancını getirmesi -İslamiyet’in kabile üstünlüğünü ve kötü alışkanlıkları kabul etmemesi -Mekke’nin ileri gelenlerinin ekonomik durumlarının zedeleneceğinden endişe duymaları -Mekkelilerin geleneklerinden vazgeçmek istememeleri Mekkelilerin baskı ve işkencelerinin artması nedeniyle ilk hicret Habeşistan’a 615 yılında yapılmıştır.Böylece Müslümanlar arasında sosyal dayanışma artmıştır. Müslümanlarla aynı haklara sahip olacaklar ve ibadetlerini serbestçe yapabilecekler. Muhammed Uhud Savaşı sırasında önceden yapılan antlaşmaya uymayan Yahudileri şehir dışına sürgün etmiştir. Muhammed’i devlet başkanı. Peygamberin görevlendirdiği komutanın yaptığı savaşlardır. -Elde edilen ganimetler paylaştırılmıştır. Hz.) Sosyal ve Ekonomik Yaşam *Araplar kabileler halinde göçebe bir yaşam sürüyorlardı. -İslamiyet Medine’de daha hızlı bir yayılma göstermiş. kısa zamanda Müslümanlar büyük bir siyasal güç haline gelmişlerdir. Muhammed Devri Siyasi Olayları Gazve:Hz. Ebubekir. Medine’de birlik ve düzeni sağlamak istemiştir. Muhammed’e olan güven artmıştır.Muhammed’i Medine’ye davet etmişlerdir.
-Taraflar arasında sert davranışlar yumuşamış. Ömer döneminde fetihlere ağırlık verilmesine zemin hazırlamıştır. Mekkeliler üzerine 10.Taif halkı bir yıl sonra kendi istekleriyle İslamiyeti kabul Tebük Seferi(631) Nedeni:Bizans İmparatoru Heraklius’un Arabistan üzerine bir sefer düzenleyeceğinin haber alınması. Hz. ancak ertesi yıl üç gün süreyle Kâbe’yi ziyaret edebilecekler. Sonuçları: -Müslümanlar bu savaşta Bizans ordusuna karşı kesin bir başarı sağlayamamıştır.Hz. Müslümanlardan Mekke’ye sığınanlar ise iade edilmeyecek. Muhammed’in hazırladığı ordu Hz.Güçlenen ordu şehri kuşatmış.İki taraf arasındaki görüşmeler sonucunda antlaşma imzalanmıştır. Hayber’in Fethi (629) Nedenleri: -Hayber Yahudilerinin Hendek Savaşı’nda Mekkelileri kışkırtmaları -Yahudilerin Müslümanların ticaret faaliyetlerini engellemeleri Sonuçları: -Yahudilerin vergi ödemeleri şartıyla burada yaşamalarına izin verildi. -Her iki taraf istediği kabilelerle ittifak yapabilecek ancak asker ve silah yardımı yapılmayacak. Taif Seferi(630) Nedeni:Müslümanların. 2. Hudeybiye Antlaşması (628) Medine’ye hicret eden Müslümanlar Mekke’ye gidip Kabe’yi ve akrabalarını ziyaret etmek istediler. *Yalancı peygamberler ortadan kaldırılmıştır.Böylece Mekkeliler Müslümanları hukuken tanımıştır. bu döneme “Cumhuriyet” denilmiştir. -Müslümanlarla Mekkeliler arasında kaynaşma olmuş. -Arabitan’da Müslümanların karşısındaki en büyük engel ortadan kaldırılmıştır. Hz.Müslümanlar Kureyş’in ileri gelenlerinden Hz. *İslam ordularının Suriye topraklarına girmesi ve Filistin’e kadar ilerlemesi üzerine Bizans ordusu yola çıktı ve yapılan Yermük Savaşı (634) ile Bizanslılar yenilgiye uğratılarak Suriye’nin kapıları Müslümanlara açılmış oldu. İslamiyet Mekkeliler ve etrafındaki kabileler arasında yayılmıştır. *Ülke içi karışıklıkların giderilmesi. bir Müslüman keşif kolunu pusuya düşürmeleri Arap olmayan uluslarla Müslümanların ilk mücadelesi Mute Savaşı’yla başlamıştır. Mute Savaşı (629) Nedeni:Bizans egemenliğindeki Gassanilerin. taş. ciddi bir direnme görmeden Mekke’yi fethetmiştir. Huneyn Savaşı(630) Nedeni:İslamiyeti kabul etmeyen Arapların(müşriklerin) ve Yahudilerin Müslümanları Mekke’den atmak için Huneyn’de toplanmaları. Dış Olaylar *Hz. Sonucu: Bizans ordusuna karşı yapılan Tebük Seferi sırasında Gassani Arapları Müslümanlığı kabul ettiler. Mekke’nin Fethi (630) Nedeni:Mekkeli müşriklerin Hudeybiye Antlaşması’na uymaması. o yıl Mekke’ye girmeyecekler. -Şam ticaret yolunun güvenliği kesin olarak sağlanmıştır. 1. Muhammed.-Yahudiler Medine’den çıkarılarak içeriden gelebilecek tehlikeler önlenmiş. Tebük Seferi’nden Medine’ye döndükten bir yıl sonra hac yapmak amacıyla Mekke’ye gitmiştir. Muhammed. böylece Medine tamamen Müslümanların denetimine geçmiştir. Ebubekir tarafından Suriye’ye gönderilmiştir. -Hz.Mekke’nin fethini kolaylaştırmıştır.Mekkeliler Hz.Yermük Zaferi Bizans’a karşı kazanılan ilk zaferdir. Hz. -Müslümanların siyasi bir varlık olarak imzaladıkları ilk antlaşmadır.000 kadar askerle sefere çıktı. Hicaz’da müşriklerin son kalesi olan Taif’i fethetmek istemeleri.Hz. Hz. *Kur’an-ı Kerim ayetleri toplanarak bir kitap haline getirilmiştir.Dört Halife Devri’nde Halifeler seçimle belirlendiği için. *İlk kez halifeye. -Müslümanlar. Muhammed’in vefatından sonra zekat vermeyen ve dinden dönenlerle mücadele edilerek düzen sağlanmıştır.Müslümanlar Arap Yarımadası’ndaki en büyük siyasi güç haline gelmiştir. Sonuçları: -Kâbe Müslümanların eline geçmiş ve putlardan temizlenmiştir.Tebük Seferi Arap Yarımadası’nda siyasal birliğin önemli ölçüde kurulduğunu göstermektedir. Muhammed’in önderlik yaptığı bu grubu Mekke’ye sokmadılar. Müslümanların zaferiyle sonuçlanmıştır. Ömer Dönemi (634-644) 15 . Hudeybiye Antlaşması’yla.Veda Haccından sonra Hz. -Hendek Savaşı Müslümanların son savunma savaşı oldu. valilere ve ordu komutanlarına maaş bağlanmıştır. buna paralel olarak ticaret faaliyetleri artmıştır. Muhammed rahatsızlanarak 8 Haziran 632’de 63 yaşındayken vefat etmiştir. Muhammed’in son seferi olmuştur. Muhammed’in vefat etmesi -Yalancı peygamberlerin ortaya çıkması -Hafızların savaşlarda şehit olmaları -Ayetlerle hadislerin birbirine karışmasının önlenmek istenmesi -Kuran ayetleri arasına rivayetlerin girmesinin önlenmek istenmesi -Kuran’ın yazılı olduğu malzemenin (deri. Ebubekir’i halife seçtiler. Sonucu:Huneyn Savaşı. vefatı sırasında fertlerin seçme haklarına saygılı davranmak amacıyla yerine kimseyi tayin etmemiştir. Ekonomik yönü en ağır basan savaştır.Tebük Seferi. Muhammed. -Mekkelilerden Medine’ye sığınanlar iade edilecek. Kur’an-ı Kerim’in kitap haline getirilmesinde. ağaç gibi) korunmasındaki zorluklar etkili olmuştur. Taif şehrini kuşatmışlar ancak alamamışlardır. Sonucu:Müslümanlar. Maddeleri: -Her iki taraf on yıl süreyle birbiriyle savaşmayacak. -Bizans ile Müslümanlar arasında yapılan ilk savaş olması yönüyle önem taşır.Bu seferle Arap Yarımadası dışına ilk sefer yapıldı.Bu savaştan sonra Mekkeliler savunmaya çekilmiştir. Ebubekir Dönemi (632-634) İç Olaylar *Hz. Dört Halife Devri (632-661) Hz.
İslam dünyasında Emevilere karşı isyanların çıkmasına ve düşmanlığın artmasına neden olmuştur. Ali’nin halifeliğini tanımadılar.634’teki Köprü Savaşı kaybedilmesine rağmen 636 Kadisiye. -Hz. Sebe’nin ve İslamiyeti kabul etmiş gibi görünüp. ondan sonra Hz. *fetihlerin hızlanması. -Hicri takvim kullanılmaya başlandı (639). *639’da Mısır ve Libya alınarak Müslümanlar ilk kez Afrika kıtasında fetihlere başlamışlardır.Hariciler. Ali’nin halife seçilmesinden kısa bir süre sonra.Müslümanlar arasında yapılan bu ilk savaşı Hz. yılında daha çok mali problemleri çözümlemek için ilk divan örgütü kurulmuştur. *İslam kültürü ilk kez bu dönemde farklı kültürlerle karşılaşmıştır.Bu ordugahların kurulmasıyla. Ali’nin küçük oğlu Hz.Hz. sadece 661’de Hz. İç Karışıklıkların Başlaması Hz.Kerbela’da Hz.Böylece İslam sınırları ilk kez Anadolu’yla komşu oldu. gerçekte benimsemeyen (münafık) kişilerin çalışmaları -Ganimet gelirlerinin azalması ve orduda memnuniyetsizlikler isyanları başlatmıştır.Hz. 3. Teşkilatlanma Alanındaki Gelişmeler Hz. Ömer’in vefatı ile altı kişilik bir Şura tarafından seçilmiştir. fetihler yeniden başlatılmıştır. ancak Muaviye’nin halifelikteki ısrarı üzerine Hz. Bu olay Müslümanların. Ömer dönemidir. Şiiler ve Sünniler şeklinde kesin olarak gruplara ayrılmasına neden olmuştur. İlk iç karışıklıklar bu dönemde ortaya çıkmıştır. Aişe. Ali grubu arasında Cemel Savaşı yapılmıştır (656). Osman döneminde bir heyet kurularak Kur’an çoğaltılarak değişik yerlere gönderilmiştir. *bölgenin Müslümanlaşması *sınırların güvenliğini sağlamak amaçlanmıştır.Ebubekir’in vasiyeti üzerine halife seçilmiştir. Ali Dönemi (656-661) *Hz.Farklı dil ve şiveleri kullanan toplumlarda Kur’an-ı Kerim’in değişik okuma şekilleri ortaya çıktı. *zaman kazanılması. Peygamberin torununun şehit edilmesi. 637 Celula ve nihayet 642 Nihavent Savaşı sonucunda Sasani İmparatorluğu ortadan kaldırılarak İran ve Irak toprakları Müslümanların eline geçmiştir. Muaviye’nin başını çektiği Şam grubu ile Hz. Muaviye ve Amr bin As’ı öldürmeye karar vermişler . Siyasal Gelişmeler *Bizans’la yapılan Ecnadin Savaşı (636) ile Suriye’nin tamamı fethedildi. -İslam dünyasında ilk defa anarşi faaliyetleri başlamıştır. Muaviye’ye bırakmıştır. Ali’yi şehit etmişlerdir. *İran’ın fethi tamamlanmış.Bu durumu önlemek amacıyla Hz.Böylece halifelik babadan oğula geçen saltanata dönüşmüştür. *637’de Kudüs ve Filistin alındı. halifeliğin babadan oğula geçemeyeceğini ve seçim yapılması gerektiğini söyleyerek Kûfe’ye doğru yola çıktı. iç düzen yeniden sağlamlaştırıldıktan sonra. -İslam Devleti bir imparatorluk halini almıştır.Merkez Kûfe’ye taşınmıştır. Hz. Ali taraftarlarına karşı güvenliğini sağlamayı amaçlamıştır. Hakem Olayı İslam dünyasındaki ilk siyasi ayrılıklara neden olmuştur. Ali’nin şehit edilmesinden sonra Hz.Böylece ülke büyük illere bölünmüştür. Muaviye taraftarları -Hariciler Hariciler Hz. Hüseyin. fakat başarı sağlanamamıştır. Ali taraftarları -Hz. -Önemli görevlere Emevi ailesinden kişilerin getirilmesi -Yahudi asıllı Abdullah b. Hasan halife seçilmiş.Kafkaslara giren İslam orduları Hazarlara yenilerek Kafkasların güneyine çekilmiştir. Kıbrıs bu donanmanın seferleri sonucunda vergiye bağlanmış. Muaviye taraftarlarının mızrakların ucuna Kur’an yaprakları takması savaşın durmasına ve Hakem Olayı’na neden olmuştur.Doğu’da Maveraünnehir’e girilmiş.Osman Dönemi (644-656) *Hz. *Şam’da ilk kez donanma kurulmuş. gayri Müslimlerden haraç vergisi alınmaya başlanmış. -İslam dünyasında başlayan görüş ayrılıkları. Hüseyin halife olacaktı) halifeliği Hz. Muaviye ve Hz.Hz.(İsyanların zamanında öğrenilmesi ve bastırılmasını sağladığı için ülkede bütünlüğün korunmasını sağlamıştır) *Muaviye döneminin en önemli olaylarından birisi de kendisi ölmeden oğlu Yezid’i veliaht ilan etmesidir. karışıklıklara ve fetihlerin durmasına neden olmuştur. *Başkent Kûfe’den Şam’a taşınmıştır. Ali-Ebu Musa el-Eşari’yi hakem seçmiştir. Hasan bazı şartlarla (yaşadığı sürece Muaviye halife olarak kalacak. Hüseyin’i ve yanındakileri Kerbela’da durdurdu. Trablusgarp ve Tunus fethedilmiştir. Hz. 16 . (651). Ali arasında Sıffin Savaşı yapılmıştır (657).Fakat Yezid’in komutanı Ubeydullah. -Vilayetlere gönderilen valilerin yanına adalet işlerinden sorumlu kadılar gönderilmiştir. Rodos fethedilmiştir. Ömer döneminde toprakların genişlemesiyle yeni düzenlemelere gidilmiştir.En uzun hilafet dönemidir.Böylece yargı ile yönetim ilk kez birbirinden ayrılmıştır. Ömer döneminde stratejik önemi olan yerlere daimi ordugahlar (cündler) kurulmuştur. Osman döneminde. *İran’daki Sasani İmparatorluğu ile ilk savaşlar bu dönemde yapılmıştır. -İkta sistemi ilk defa bu dönemde uygulanmıştır. Osman’ın katillerinin bulunmasında yavaş davranıldığını ileri süren Hz. *Azerbaycan fethedilmiştir. 4. -Fethedilen yerler ilk defa yönetim birimlerine ayrıldı.(Muaviye bununla Hz. Osman döneminde yaşanan bu olaylar sonucunda. Aişe’nin önderliğindeki Mekke grubu ile Hz. -Hicretin 20. Peygamberin torunu Hz. Muaviye-Amr bin As’ı -Hz. -İlk defa Hz. Yezid Dönemi (680-685) Yezid döneminin en önemli gelişmesi Kerbela Olayı’dır. Ali kazanmış ve İslam dünyasında herhangi bir ayrılık olmamıştır. Hüseyin’i ve yanındakileri kılıçtan geçirdi (10 Muharrem 680). Ali galip gelmek üzereyken Hz.Bizans ve Sasani kültürleri İslam kültürünü olumlu yönde etkilemiştir. Hz. Hz. -İlk kez cizye alınmaya başlanmıştır. Hz.Hz. -Vergilerde yeni düzenlemeler yapılmış. Kur’an-ı Kerim’in Çoğaltılması Dört Halife Döneminde sınırların genişlemesine paralel olarak değişik uluslar İslamiyeti benimsemişti. Ali. Emeviler Devleti (661-750) Muaviye Dönemi (661-680) *Muaviye döneminde. beyt’ül mal (devlet hazinesi) kurulmuştur. *Hz.Hz. Dört Halife döneminde en çok fetihlerin yapıldığı dönem Hz.Müslümanlar 3 gruba bölünmüştür: -Hz. Bu nedenle Hz. İstanbul iki kez Müslümanlar tarafından kuşatılmış.) *İlk posta teşkilatı kurulmuştur.Hz.Bir müddet sonra Hz.
ordu komutanlıklarında ve valiliklerde görev verilmiş.Bu dönemde halkın yaşam standartı yükselmiş.) *Başkenti Kurtuba’dır.Abdülmelik Dönemi (685-705) Arapça’nnın resmi dil olarak kabul edilmesi ilk İslam parasının bastırılması (ekonomik bağımsızlık) Abdülmelik döneminde gerçekleştirilmiştir. 17 . -Abbasiler Arap olmayan uluslara hoşgörüyle yaklaşmış ve İslamiyet’in daha fazla yayılmasını sağlamışlardır.Devlet merkezi Kufe’den Haşimiye’ye taşındı.Böylece Abbasi sınırları giderek daralmıştır. Abbasilerin Genel Özellikleri -Abbasiler döneminde Emevilere göre daha az fetih yapılmıştır. *Emevilerin Arapları üstün görme politikası (Arap milliyetçiliği) Türkler arasında (Türgişler) İslamiyetin yayılmasını engellemiştir. *Kütüphane. Ziyad komutasındaki İslam orduları 711’de Kadiks Savaşı’yla İspanya fethedilmiştir. Harun Reşid döneminde Bizans sınırında “Avasım” eyaleti kuruldu. *Abbasilerin en parlak dönemi Harun Reşid’in halifeliği sırasında yaşanmıştır. Bağdat’ı işgal ederek Abbasileri yıkmış ve son Abbasi Halifesinin amcası Mısır’a kaçarak Memlüklere sığınmıştır.(Avrupa’da kurulmuş ilk İslam devletidir.Tavaif-ül Mülük denilen devletler ortaya çıkmıştır.Bu parçalanmayla ortaya çıkan devletlerden Beni Ahmer Devleti(1232-1492)’nin başkenti Gırnata olup kültür ve uygarlık alanında ilerledi. orduda. savaştan sonra da İstamiyeti kabul etmişlerdir.Bu da Beni Ahmer Devleti’ni zor durumda bıraktı. Abbasiler Devleti (750-1258) *Ebul Abbas Abdullah. Böylece Halifelik Memlüklerin koruyuculuğu altına girmiştir. *İlk İslam parasının basılması.Anadolu’da Tarsus’tan doğu yönüne uzanan bir hat boyunca kurulan bu şehirlere Türkler yerleştirilmiştir. -Türkler ilk kez bu dönemde İslamiyet’i kitleler halinde benimsemişlerdir. Kufe’de Ebu Müslim tarafından halife ilan edilerek Abbasi Devleti kurulmuştur.İspanya’daki Müslümanları ve Yahudileri Oruç Reis ve kardeşi Hızır Reis(Barbaros) gemilerle Kuzey Afrikaya taşıdılar.Daha sonra buraya Endülüs ismi verilmiştir. *X. -Bu dönemde Emevilere göre bilim ve kültür alanında daha çok gelişme gözlenmiştir. *Halife Mansur döneminde ilk kez eski Yunan ve Helenistik medeniyete ait eserler tercüme edilmeye başlanmıştır(Batı kültürünün etkisi).) *Mutasım döneminde Türklere önem verilmiş. Gırnata’da) *Devlet Hristiyanların saldırıları sonucu 1031 yılında parçalandı. Abbasilerin Dağılması ve Yeni Devletlerin Kurulması IX. ehl-i sünnet alimlerine cezalar vermeleri -Fetih hareketlerinin durması -Moğolların Bağdat’ı işgal etmeleri *1258’de İlhanlı hükümdarı Hülagu. *1492 yılında İspanya’da İslam egemenliği sona erdi.Puvatya Savaşı sonucunda Avrupa’daki son sınır Pirene Dağları olarak kalmıştır. -İlk kez Abbasi Halifeliği sırasında dünyada halifeliğe bağlı yeni devletler kurulmuştur. Emevilerin yıkılmasında. Tahiriler (İran/Şii) -İdrisiler. (Abbasilerin sınır güvenliği sağlanmıştır.Avrupa’da Rönesans hareketlerine etki etmişlerdir. *Daha çok bilim ve kültür alanında ilerlemişler ve Avrupa’nın kültürel yönden gelişmesini sağlamışlardır. medrese ve mimarisiyle ünlüdür.Halifelik 1517’deki Yavuz’un Mısır Seferiyle Osmanlı Devleti’ne geçecektir. İhşitler (Mısır/Türk-İslam) -Fatimiler (Mısır/Arap-Şii) -Büveyhoğulları. *Müslümanlar 732’de Puvatya Savaşı’nda Franklara yenilinceye kadar ilerlediler. -Arap milliyetçiliği yapmaları ve diğer milletlere değer vermemeleri(en önemlisi) -Fetih hareketlerinin durması -Emevilerin Hz.Osmanlılar da İspanya’dan çıkarılan Müslümanları ve Yahudileri ülkeye kabul ettiler. Horasan valisi Ebu Müslim Horasani’nin isyanı ve Emevi halifesi Mervan’ın öldürülmesiyle sona ermesi gibi nedenler etkili olmuştur. Yağma ve Çiğil boyları Abbasilere yardım etmiş. Türklerin diğer uluslarla karışmasını ve savaşçı özelliklerinin kaybolmasını önlemek amacıyla Bağdat yakınlarında “Samarra” şehri kurularak onları buraya yerleştirmiştir. yüzyılda Abbasi. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Abbasi halifelerinin otoritesinin zayıflaması nedeniyle eyaletlerdeki askeri valiler (Emir’ül Ümera) bağımsızlıklarını ilan etmeye başlamışlardır. Velid Dönemi (705-715) *Tarık b. *İlk kez İslam mimarisi Hristiyan mimarisiyle yarışabilecek seviyeye gelmiştir. (Kurtuba. Muhammed’in soyundan gelenlere iyi davranmamaları -Arap kabileleri arasındaki rekabetin savaşlara dönüşmesi -Emeviler Devleti.(Şam’da Emeviye Camii.Ayrıca Bağdat kenti kurularak başkent yapılmıştır. Ağlebiler (Kuzey Afrika) -Safariler (Sistan) *Abbasiler Şii tehlikesine karşı(Büveyhoğullarının Abbasi halifesine baskısı) 1055’te Büyük Selçukluların koruyuculuğu altına girmiştir. kültür ve mimari alanda çalışmalar yapılmıştır. İslam tarihindeki ikinci büyük fetih hareketleri Halife Velid Döneminde görülür. Fatimi ve Endülüs Emevi halifeliklerinin ortaya çıkması İslam dünyasında siyasal ve mezhep ayrılıklarının olduğunun göstergesidir. -Abbasilerin denizciliğe önem vermemeleri ticari ve askeri alanda gelişmelerini engellemiştir.Kastilya Kraliçesi İzabel ile Aragonya Kralı Ferdinand’ın evlenmesiyle İspanya birliği kurulmuş.751’de yapılan Talas Savaşı’nda Türkler Karluk. Kudüs’te Kubbetü’s Sahra) Endülüs Emevi Devleti (756-1031) *Emevi ailesinden Halife Hişam’ın torunu Abdurrahman tarafından İspanya’da kuruldu. Abbasilerin Yıkılış Nedenleri: -Emir-ül Ümeraların keyfi tutumları -Hassa ordularını yabancılardan kurmaları -Mutezile mezhebini resmi mezhep kabul ederek. Arapçanın resmi dil ilan edilmesi ve Arap olmayan Müslümanlara “Mevali” demeleri Emevilerin Arap milliyetçiliği yaptığının birer göstergesidir.Abbasi toprakalarında kurulan bu devletler şunlardır: -Samanoğulları (İran-Horasan/Sünni) -Tolunoğulları.
Bağdat’tan gönderilen Halifenin ordusu isyanı bastırdı. -İslamiyetin ahlaki kurallarıın Türk ahlak anlayışına uygun olması. *Emeviler döneminde bu savaşlar devam etmiş ve Emevilerin Arapları diğer Müslümanlardan üstün tutmaları ve Türklere karşı son derece sert davranmaları nedeniyle bu dönemde Türkler arasında İslamiyet yayılmamıştır. Abbasi Devleti’nin hizmetinde görev almışlardır. sultanların sultanı demektir.(siyasi) -İslamiyet Türkler arasında yayılmış ve Orta Asya İslamlaşmıştır. Tolunoğulları ve İhşidilerin hükümdarları. tüccarlardan alınan vergiler devletin gelir kaynaklarını oluşturuyordu. daha sonra da İtil(Volga) Bulgarları İslamiyeti kabul ettiler. 2. *Türkler İslamiyeti siyasi hakimiyet yolu ile değil. *İslam devletlerinde zekat. -İslam dünyasında siyasi birliği sağladılar. bayındırlık işlerine.Bu nedenle Tolunoğulları dönemine “Mısır’ın altın çağı” denilmiştir. Türklerin İslamiyeti Kabul Etmelerini Kolaylaştıran Etkenler -İslamiyetteki Allah inancı ile Türklerdeki Gök Tanrı inancı arasındaki benzerlik.Hicaz bölgesine hakim olan ilk Türk devletidir. Tolunoğlu Ahmet Camii gibi önemli eserler yapılmıştır. *Tavaif-i Mülük devletlerindendir. Abbasilerde Moğol istilası oluşturulan medeniyetleri yok etmiştir.10. Tolunoğullarına son verdiler (905). kakmacılık. heykelcilik yasaklanmış. sanat alanında Bizans. Uygurların dağılmasından sonra Karluk. oymacılık sanatları gelişme göstermiştir. Türk-İslam Devletleri 1. -Halifeliği koruyup(Büveyhoğularının baskısından) halifeliğin devam etmesini sağladılar. tuzla gelirleri. *Tolunoğulları döneminde Mısır’da mimari alanda Ulu Camii. kendi istekleriyle ve Müslüman tüccarlar aracılığıyla tanıyarak benimsemişlerdir. yetim ve hastalara harcanırdı.Tolunoğulları (868-905) *Mısır’da kurulan ilk Müslüman Türk devleti olup Mısır’daki bin yıllık Türk egemenliğinin öncüsü olmuştur. *Tavaif-i Mülük devletlerindendir. İran ve Türk sanatından etkilendi. -İslam kültür ve medeniyetini geliştirip yaydılar.(siyasi) -Çin’in batıya ilerleme politikası başarısızlıkla sonuçlanmıştır. (İhşid. kale yapımlarına. -Haçlı Seferleriyle Avrupalılar kâğıt.Karahanlılar (840-1212) *Karahanlılar Devleti. Mısır’ın bayındır hale getirilmesinde. hediyeler.orman.İspanya’da Hristiyan. Arapların.Osman döneminde Türkler ile Müslümanlar arasında ilk kez savaşlar başlamıştır. hat. *Başkenti Fustat(Eski Kahire)’tır. *Tolunoğulları. TÜRK-İSLÂM DEVLETLERİ (10.Selçuklular ve Osmanlılar döneminde büyük gelişme gösterdi. *Abbasi Devleti’nin Mısır valisi Muhammed Toğaç tarafından Mısır’da kuruldu. İslam Uygarlığının Diğer Uygarlıklara Etkisi -Avrupa. (Pakistan. Lübnan ve Bingazi ele geçirildi. Bu durumdan yararlanan Abbasiler. *Tolunoğlu Ahmet döneminde Suriye . *Başkenti Fustat’tır. otlak. matematik alanında Hint.-13. cizye vergileri. -İslamiyetteki Cihad düşüncesi ile Türklerdeki Cihan hakimiyeti düşünceleri arasındaki benzerlik. tezhip.Suriye’ye hakim olan ilk Türk devletidir.(siyasi) -Türkler. barut ve pusulayı Müslümanlardan öğrendi. dul. siyasi ve kültürel sonuçları vardır. *Tolunoğlu Ahmet’in ölümünden sonra oğulları arasında karışıklıklar çıktı.(siyasi) -Orta Asya Çinlileşmekten kurtulmuştur. *Harun döneminde Suriye’de isyan eden Karmatilere karşı başarılı olunamadı. *Abbasiler döneminde özellikle 751 Talas Savaşı’ndan sonraki dönemde Türklerle Araplar arasındaki savaşlar sona ermiş ve İslamiyet Türkler arasında hızla yayılmaya başlamıştır. matbaa. ancak minyatür. maden. *Hz. Yıkılışı: Fatimiler tarafından ortadan kaldırıldı. Türklerin ve İslamiyeti kabul eden diğer ulusların ortak eseridir. 3.Ömer döneminde İran’ın fethiyle sınır komşusu olmuşlardır. 18 .(Kültürel) *İslamiyeti kabul eden ilk Türk boyları Karluk. öşür. haraç. Yıkılışı: Tolunoğlu Ahmet’in ölümünden sonra oğulları zamanında iç karışıklıklar çıktı. Türklerin İslam Devletindeki Hizmetleri -İslam dünyasını dış saldırılara karşı (Bizans ve Haçlı saldırılarına) korudular.) *Muhammed Toğaç Suriye. *Halife tarafından Muhammed Toğaç’a İhşid ünvanı verildi. *İslam devletlerinde resim. Filistin ve Hicaz’ı ele geçirdi. Yağma ve Çiğil Türkleridir. *Eski ve köklü bir kültüre sahip olan Türkler İslamiyeti kabul etmekle milli benliklerini kaybetmemişler ve milli kültürlerini korumuşlardır. yüzyılın başlarında Oğuzlar. Talas Savaşı (751) (Abbasiler-Çinliler) Nedeni:Çin’in Orta Asya’yı ele geçirmek için harekete geçmesi. İslam dünyasındaki gelişmeleri Endülüs Emevileri ve Sicilya Müslümanları aracılığıyla öğrendi. (Dini) -Kâğıt Çin dışında da üretilmeye başlanmıştır. halkı Araplardan oluştuğu için bu iki devlet kısa sürede yıkılmıştır. -İslam dinini yaydılar. Filistin. -Her iki inanç sisteminde de ahiret düşüncesinin olması. İslam Uygarlığının Oluşumunda Diğer Uygarlıkların Etkisi İslam uygarlığı tıp alanında Yunan ve İran. Yağma ve Çiğil Türkleri tarafından Doğu ve Batı Türkistan’da kurulmuştur. ganimetlerin 1/5’i.(siyasi) -Türk-Arap(Müslüman) mücadeleleri sona ermiştir. Bangladeş ve Hindistan’ın bir kısmı ile Balkanlar). (siyasi) -751 yılı Türk-İslam Tarihinin başlangıcı olmuştur. -Türklerin de yardımıyla Abbasi ordusu Çin ordusunu yenilgiye uğratmıştır. İslam Uygarlığının Temelleri İslam uygarlığı. sulama bentleri ve kanalların açılmasında büyük çaba harcadılar ve halkın refah düzeyini yükselttiler.İhşidiler (Akşitler) (935-969) *Mısır’da kurulan ikinci Müslüman Türk devletidir. YÜZYILLAR) Türklerin İslamiyet’e Girmeleri *Türkler ile Müslümanlar Hz.Toplanan gelirler orduya. yöneticileri ve orduları Türk. bağlı devletlerin vergileri. Afganistan. Sonuçları:Dini. *Abbasi Devleti’nin Mısır valisi olan Tolunoğlu Ahmet tarafından Mısır’da kurulmuştur.
Yıkılış Nedenleri: Yusuf Kadir Han’ın ölmeden önce ülkesini çocukları arasında paylaştırması. Dandanakan Savaşı (1040) Nedenleri: -Gaznelilerin Horasan topraklarına hakim olan Selçukluları bölgeden atmak istemeleri. *Gaznelilerin birçok ulusu (Türkler. 1016’da yurt edinmek için Anadolu’ya keşif amaçlı bir akın düzenlemiştir. *Başkenti Balasagun’dur. 19 . *Türk tarihinde ilk kervansarayları (Ribat) kurarak ticareti geliştirmişlerdir. Nişabu’u da alarak burada Tuğrul Bey adına hutbe okutmuşlardır. *Tuğrul (1040-1063) ve Çağrı Bey Dönemi (Selçuk Bey’in oğlu Mikail’in çocukları) Çağrı Bey. Ülkede iç karışıklıkların çıkması.Gazneliler (963-1187) *Gazneliler Devleti. Afganistan’daki Gazne şehrinde Samanoğullarının Herat valisi Alp Tigin tarafından kurulmuştur. *Dandanakan yenilgisi ile zayıflayan Gazneliler toparlanamayarak 1187’de Afgan yerlilerinden olan Gurlular tarafından yıkıldı. -Doğu Karahanlılar (başkenti Kaşgar) 1211’de Karahitaylar tarafından -Batı Karahanlılar (başkenti Semerkant) da 1212’de Harzemşahlar tarafından yıkılmıştır. -Gazneliler yıkılış sürecine girmiştir.En önemli eserleri. *Sultan Mahmut döneminde Gazneliler. *Türkçe’ye önem vermişler ve resmi dil olarak kullanmışlardır. Sonuçları: -Selçuklu ordusu Bizans ve Gürcü kuvvetlerini yenilgiye uğratmıştır.Antlaşmaya göre.Bundan dolayı Abbasi halifesi kendisine “Sultan” ünvanını verdi. 4.Büyük Selçuklular (1040-1157) Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluşu ve Genişlemesi *Oğuzların “Üçok” kolunun “Kınık” boyu tarafından kurulmuştur. *Türklerin İslamiyet’e geçişlerinde ve Türk kültürüyle İslam kültürünün kaynaşmasında etkili olmuşlardır. -Horasan kesin olarak Selçuklulara geçmiştir.Selçukluların Anadolu’ya yaptıkları ilk akındır. İranlılar.Selçuk Bey. Kültür ve uygarlık alanında ilerleyen Karahanlılar. Bizanslılar kendi ülkelerindeki camilerde Abbasi halifesi ve Tuğrul Bey adına hutbe okutmayı kabul etmiştir.(Nasr Ali Han dönemi). 5. Yusuf Has Hacib-------Kutadgu Bilig Kaşgarlı Mahmut------Divan-ı Lügati’t Türk Ahmet Yesevi------------Divan-ı Hikmet Edip Ahmet Yükneki----Atabetül Hakayık *Türk-İslam tarihinde ilk medreseleri kurarak eğitime önem vermişlerdir. *Başkenti Gazne’dir. *Gaznelilerden Horasan’ı almak için yaptıkları Nesa (1035) ve Serahs (1038) savaşlarını kazanarak bu bölgeye egemen olan Selçuklular. Çıkan karışıklıklar ve taht kavgaları.Çağrı Bey’in bu akınları 1021’de tamamlanmıştır. -Selçuklular savaştan kısa bir süre sonra büyük bir imparatorluk haline gelerek İslam dünyasının siyasi lideri oldular. Karahanlıların 1058’de Doğu ve Batı Karahanlılar olmak üzere ikiye ayrılmasıdır. Türklerin Anadolu’ya girmelerini engellemek istemeleri.*Kurucusu Bilge Kül Kadir Han’dır. -Rey şehri alınarak başkent yapıldı. Tuğrul Bey Dönemi (1040-1063) Pasinler Savaşı (1048) Nedenleri: -Dandanakan Savaşı’ndan sonra Selçuklular’ın batı yönünde ilerlemeleri. Hindistan’a 17 sefer düzenleyerek Kuzey Hindistan’a hakim olmuşlar ve burada İslamiyet’i yaymışlardır. *Türkçe’ye ve Türk kültürüne gereken önemi verememişler. Hindistan ve Afganistan’da varlıklarını sürdürmeye çalışmışlardır. *Devlete ismini veren Selçuk Bey Oğuz Devleti’nde subaşı (ordu komutanı) idi. *Karahanlıların hakim oldukları topraklarda Türkler yaşadıkları için Arapça ve Farsça gelişmemiştir. -Van’dan Trabzon’a kadar olan Doğu Anadolu toprakları Selçukluların eline geçmiştir. *Selçuk Beyin ölümünden sonra yerine oğlu Arslan Bey geçti. Yıkılış Nedenleri: Selçuklularla yapılan Dandanakan Savaşından sonra devletin zayıflamaya başlaması. *İran. -Gürcü Kralı Liparit esir alınmıştır. Devleti Çağrı Bey ile birlikte yönetti. *En güçlü oldukları dönem Yusuf Kadir Han’dır.Gazneli Mahmut Arslan Beyi yakalayıp hapsedince yerine Selçuk Beyin torunları Tuğrul ve Çağrı Beyler geçti. *Gazneli Mahmut’un oğlu Mesut 1040’da Dandanakan Savaşı’nda Selçuklulara yenilince Gazneliler Horasan’daki topraklarını kaybederek. Sonuçları: -Gazneliler yenilmiştir. -Bizanslıların. -Bizans İmparatoru ile bir antlaşma yapılmıştır. *Gazneliler en parlak dönemlerini Sultan Mahmut zamanında yaşamışlardır. edebiyat dili olarak da Farsça’yı kullanmışlardır. *Abbasi Halifesini Şii Büveyhoğullarına karşı korudu. -Tuğrul Bey sultan ilan edildi. (Karahanlıların ulusçu bir anlayışı benimsediklerini gösterir) *Türk dilini ve kültürünü devam ettiren Karahanlılar ilk Türkİslam eserlerini ortaya koymuşlardır. Horasan. Afganistan ve Kuzey Hindistan’a hakim oldular. -Selçukluların kendilerine yurt arayışı içinde olmaları. Gurlular) bünyesinde bulundurmaları parçalanmalarında ve yıkılmalarında önemli rol oynamıştır. Horasan’ı almak için Gaznelilerle yaptıkları savaşlarda yenildiler. *Karahanlı hükümdarlarından Satuk Buğra Han’ın etkisiyle Karahanlılar arasında İslamiyet’in yayılması hızlanmış ve Karahanlılar Orta Asya’da ilk Müslüman Türk devleti haline gelmiştir.Karahanlılar yazıda Uygur alfabesini kullanmışlardır.Böylece tarihte sultan ünvanını ilk kez kullanan kişi oldu. -Büyük Selçuklu Devleti resmen kurulmuştur. ilim dili olarak Arapça. Oğuz Yabgusu ile arasının açılmasından (Oğuz Yabgusunun yerine geçmek istediği için) sonra Cent’e gelerek bağımsız bir beylik kurdu. *Samanoğulları Devleti’ne 999’da son verdiler. Hindular.
Bu gelişme üzerine halife Tuğrul Bey’i. İki ordu arasında Muş yakınlarında yapılan Malazgirt Savaşı’nı Büyük Selçuklular kazanmıştır . Selçuklu egemenliğinden kurtulmak için yürüttükleri çalışmalar -Karahitayların saldırıları ve 1141 Katvan Savaşı gibi nedenler etkili olmuştur.Bizans İmparatorluğu Doğu Anadolu’yu ele geçirerek buradaki Ermenileri Orta Anadolu’ya göç etmeye zorlamışlardır. -Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan atmak istemesi. Selçukluların Tarihteki Rolleri -Anadolu’nun Türk yurdu haline getirilmesi -Anadolu’nun İslamlaşması -Halifeliğin korunması -Haçlılara karşı İslam dünyasını korumaları 6. Mengücekler. Abbasi halifesi ise dini liderliğini devam ettirmiştir. Hasan Sabbah’ın Selçukluları içten yıkmak ve yönetimi ele geçirerek kendi görüş ve düşüncelerini yaymak amacıyla yaptığı Bâtınilik çalışmalarıdır.Batıniler Nizamülmülk’ü öldürmüşlerdir. Melikşah Dönemi (1072-1092) *İlk önce kendisine karşı ayaklanan amcası Kavurd’la mücadele ederek onu ortadan kaldırdı. Savaş esnasında Bizans ordusunda bulunan Peçenek ve Uzlar. Çaka Beyliği) -Türkiye Tarihi’nin başlangıcı sayılmıştır. Malazgirt Savaşı’nın sonucunda.Pasinler Savaşı.1067’de Türk kuvvetleri Malatya dolaylarında Bizans kuvvetlerini yenerek Kayseri’yi ele geçirdiler. Nedenleri: -Selçukluların yurt edinmek amacıyla Anadolu’ya akınlar düzenlemesi.) -Haçlı Seferleri -Hanedana mensup beylerin bağımsız devletler kurmaları *Irak ve Horasan Selçukluları (1119-1194) *Kirman Selçukluları (1048-1187) *Suriye Selçukluları (1069-1118) *Türkiye Selçukluları (1077-1308) -Atabeylerin merkezden ayrılıp ayrı devlet kurmaları (Görevleri yanına verildikleri melikleri iyi bir komutan ve devlet adamı yetiştirmek olan bu kişiler devletin zayıflaması üzerine bağımsızlıklarını elde etmişlerdir. *En geniş sınırlara ulaşılmıştır.Selçuklu Türkleri de Ermenilerin dinsel inançlarına.Keşif amaçlı akınlar yerini yurt edinmeye yönelik akınlara bırakmıştır.Oğulları Berkyaruk. -İslam dünyası üzerindeki Bizans baskısı sona ermiştir. *Kutalmışoğlu Süleyman Şah. Ani ve Kars kalelerini ele geçirdi. Suriye. Büyük Selçukluların Bizans ile yaptıkları ilk büyük savaştır. *Alparslan. *1067’deki Türkistan seferinde Cent ve Gürgenç’i aldı. *Anadolu. “Doğunun ve batının hükümdarı” ilan etmiştir.) -Abbasi halifelerinin. Sencer Dönemi (1117-1157) Son hükümdar Sencer döneminde devlet toparlandıysa da Sencer. Alp Arslan Dönemi (1063-1072) *Alparslan ilk seferini Azerbaycan ve Kafkasya üzerine yaptı. 1141 Katvan Savaşı’nda Moğol kökenli Karahitaylara yenilince Büyük Selçuklu Devleti zayıflamış ve 1157’de Sultan Sencer’in ölümüyle yıkılmıştır. Afşin. sosyal ve ekonomik faaliyetlerine karışmadılar. Büyük Selçuklu Devleti’nin Parçalanma Nedenleri -Ülkenin hükümdar ailesinin ortak malı sayılmasından kaynaklanan taht kavgaları -Devlete küstürülen Oğuzların ayaklanmaları (Devletin esas kurucuları olan Oğuzlara yönetimde yer verilmeyip önemli görevlere Farslar (İranlılar)ın getirilmesi ve kendilerinden vergi almak için gelen memurun zorluk çıkarması nedeniyle ayaklanmışlardır. Tutak ve Artuk Beyleri Anadolu’nun fethiyle görevlendirdi.Ermeniler ağır vergiler altında ezilmiş. Ahmet Şah.Harzemşahlar (1097-1231) *Aral Gölü’nün güneyinde yer alan Harezm bölgesinde kuruldu. *Melikşah’ın ölümüyle Büyük Selçukluların yıkılış dönemi başlamıştır. *Devletin kurucusu Atsız’dır.(Saltuklular. Savaşın sonunda esir düşen Romen Diyojen ile bir antlaşma yapılmış olmasına rağmen Bizans’ta taht değişikliği meydana geldiği için antlaşma uygulanamamıştır. Pusuya yatan Türk askerlerinin seri hücumu ile Bizans ordusu büyük bir yenilgiye uğradı. *Devletin en güçlü olduğu dönemdir. *Türkler Anadolu’ya geldiğinde Ermeniler Bizans İmparatorluğu’na bağlı küçük krallıklar halinde yaşıyorlardı. *Alp Arslan döneminin en önemli gelişmesi Bizans ile yapılan Malazgirt Savaşı (1071)’dır. Mengücekler. Filistin alınmıştır.Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır. *Şii Büveyhoğulları Abbasi halifesini esir edince. dinsel kıyımlar yapılmıştır.(Doğuda Maveraünnehir’den batıda Azerbaycan’a kadar) *Moğol istilası sonucu topraklarının büyük bir kısmını kaybederek Azerbaycan’a çekilen Harzemşahlar. Celalettin Harzemşah döneminde Selçuklulara ait toprakları(Ahlat) ele geçirmek isteyince 1230 Yassı Çemen Savaşı’nda Anadolu Selçuklularına yenilmiş.Bağdat Seferi’nden sonra Büyük Selçuklu Devleti İslam dünyasının siyasal liderliğini üstlenmiş.1108-1117 arasında Fetret Dönemi yaşanmıştır. . Fatimi Devleti’nin din(Şii) görüntüsü altında siyasi terör faaliyetidir.Danişmentliler. -Anadolu’nun fethini hızlandırmak ve Türkleşmesini sağlamak için ilk beylikler kurulmuştur. komutanlarından Gümüştegin. *Harzemşahların tarihteki en önemli rolleri Moğol istilasının hızını kesmiş olmalarıdır.) *Salgurlular (Fars Atabeyliği) (1147-1284) *İldenizliler (Azerbaycan Atabeyliği) (1146-1225) *Beğteğinoğulları (Erbil Atabeyliği) (1146-1232) *Böriler (Şam(Dımaşk) Atabeyliği) (1128-1154) *Zengiler (Musul Atabeyliği) (1127-1259) -Fatimilerin çalışmaları -Hasan Sabbah’ın Bâtınilik propagandası (Batınilik. Selçuklu tarafına geçtiler. Arslantaş ve Dilmaçoğlunu Anadolu’ya akınlar düzenlemekle görevlendirdi. *Nizamiye Medresesi ilk kez Alp Arslan döneminde Nizamülmülk tarafından Bağdat’ta kurulmuştur (1067).Başlangıçta Büyük Selçuklulara bağlı iken daha sonra Atsız’ın oğlu İl Arslan. -Türklerin batı yönünde ilerlemesi ve Bizans’ın kışkırtmaları sonucunda Türk-İslam dünyası üzerine Haçlı Seferleri başlamıştır. *Sultan Alaattin Muhammet döneminde en geniş sınırlara ulaşmışlardır. Muhammed Tapar ve Sencer arasında taht kavgaları başlamıştır. Bizans’a karşı ayaklanan Ermeniler yakalanıp öldürülmüş. 1231’de Moğollar bu devlete son vermişlerdir. Tuğrul Bey Bağdat Seferi’ne çıkarak halifeyi esaretten kurtarmıştır (1055). 20 . *Melikşah döneminin en önemli iç olayı. Sencer’in ölümünden sonra bağımsızlığını ilan etmiştir.
Haçlı Seferi’nde Kudüs’ü koruyamayarak Haçlılara bırakmışlardır. devlet yönetiminde Samanoğullarından etkilenmişlerdir. ücretli askerler ve gönüllülerden oluşuyordu.Bu dönemde Filistin.Memlüklerde asker kökenli emirlerin hükümdar olma hakkı vardı.Memlükler (1250-1517) *Aybey tarafından Mısır’da kurulmuştur. *Devletin kurucusu Selahattin Eyyubi’dir. *Eyyubiler.Böylece Moğolları tarihte ilk kez yenen ve durduran devlet olmuşlardır. şer’i ve örfî hukuk olmak üzere ikiye ayrılırdı.Mısır’da Aybey Memlükler Devleti’ni kurdu. hükümdarlarını halife ilan etmişlerdir. -Memlüklerin II. -Osmanlıların Memlüklerle işbirliği içerisinde olan Karamanoğulları Beyliğine son vermeleri. *Selahaddin Eyyubi tarafından yıkılmışlardır. *Gazneliler.Bunların dışında Sultanın başkanlık ettiği Divan-ı Mezalim denilen mahkemede ağır siyasi suçlar görüşülür ve karara bağlanırdı. düzenli birlikler.Bu sisteme göre sık sık taht kavgaları çıkmış ve Türk devletleri kısa sürede parçalanmıştır. *İhşitler’den Mısır’ı alarak bu devlete son vermişlerdir.Şer’i hukukun başında Kadı-ul Kudad. *Baharat Yolu’na hakim olmuşlardır. Abbasi devlet teşkilatı ile benzerlik gösteriyordu. -Haçlılardan Kudüs’ü alarak İslam dünyasına kazandırdı. Suriye. İranlı. ülkeyi kardeşi ve çocukları arasında paylaştırdı. Ordu *Karahanlı ordusunun çoğu atlıydı ve Türklerden (Karluk.(Bu durum İslam dünyasındaki siyasal birliği bozmuştur. -Memlüklerin Anadolu’daki Ramazanoğulları ile Dulkadiroğulları beyliklerini egemenlik altına almak istemeleri. *Büyük Selçuklularda şehzadeleri devlet yönetimi ve askerlik konularında yetiştirmekle “atabey” denilen deneyimli devlet adamları sorumluydu. İslam öncesi Türk devletlerinde görülen “Ülke hanedan mensuplarının ortak malıdır” ve “Kut” anlayışları geçerliliğini korumuştur. devlet işleri Büyük Divan(Divan-ı Saltanat)’da görüşülüp karara bağlanırdı. terör örgütleri kurmuşlar(Batınilik) ve haçlıları davet etmişlerdir. *Eyyubilerde ve Memlüklerde ordu daimi askerler(süvariler ki bunların çoğunluğunu Kafkasya ve Kıpçak ülkesinden satın 21 . *İlk Türk-İslam devletlerinde. ülke toprakları haneden üyelerinin ortak malı kabul edilmiştir.I. devlet yönetiminde geniş yetkilere sahiptiler. tüm yazışmalarını yapardı. *Harzemşahlarda saray teşkilatı.Eyyubiler (1171-1250) *Mısırdaki Fatimi Devleti’nin yıkılmasıyla kurulmuştur. Hintli ve Afganlı askerler vardı.Bayezit’e karşı Cem Sultanı desteklemeleri.*Harzemşahlar kendilerini Büyük Selçukluların mirasçısı olarak kabul etmişler ve Büyük Selçuklu Devleti’nin bıraktığı boşluğu büyük ölçüde doldurmuşlardır. *Selahattin Eyyubi. Bağdat’tan kaçan Mustansır’ı Mısır’da halife ilan etti. yönetim ve askerlik konularında Büyük Selçukluları örnek almışlardır. *Büyük Selçuklular. 8. İstifa Divanı:Başında Hazinedar’ın (Müstevfi) bulunduğu bu divan devletin maliye işlerine bakardı. -Suriye ve Filistin üzerindeki Hristiyan üstünlüğüne son verdi. *Memlükler.) *Türklerin desteklediği Abbasi halifesine karşı üstünlük sağlayamayınca. Osmanlı-Memlük ilişkilerinin bozulmasının nedenleri: -Fatih’in Hicaz su yollarının ortaklaşa onarılması önerisinin Memlükler tarafından iç işlerine karışılması olarak değerlendirilmesi. *Şiiliği(İsmailiye mezhebi) devlet politikası olarak benimsemişler. Arz Divanı:Askerlerin kayıtlarını ve maaş defterlerini tutardı. Büyük Selçukluların saray teşkilatına göre düzenlenmişti. 1243 Kösedağ Savaşı sonrasında Moğol baskısının Anadolu’da artması karşısında Türk beyleri tarafından Anadolu’ya davet edilmiş.Büyük Divan’ın dışında aşağıdaki divanlar bulunuyordu: Tuğra Divanı:Devletin iç ve dış. Kut anlayışına göre. *Karahanlılar. kısa zamanda Filistin. Hicaz ve Yemen bölgelerini ele geçirerek imparatorluk haline geldiler. örfî hukukun başında da Emir-i Dad bulunuyordu. kölelerden oluşan hassa ordusu ve gönüllü askerler oluşturuyordu. Mısır’a geri dönmüştür. *İslam dünyasında ayrılıklara neden olmuşlardır. *Gazne ordusu gulamlar(köleler). *Sultan Kutuz İlhanlı Hükümdarı Hülagu’yu 1260 Ayn Calut Savaşı’nda yenilgiye uğrattı. Suriye. Irak ve Güneydoğu Anadolu’yu ele geçirdi. eyalet askerleri.Ancak Anadolu beyleri gerekli yardımı yapmayınca Baybars.Bu nedenle de Memlüklerde sık sık taht değişiklikleri yaşanmıştır. Yağma ve Çiğil Türkleri) oluşuyordu. *Fatimiler en geniş sınırlarına Halife El Mustansır (1036-1094) zamanında ulaştılar. 7. *Memlükler askeri bir yönetim oluşturmuşlardır.Orduda Türk. bütün İslam dünyasını Memlüklerin çevresinde toplamaktı.Baybars. Fatimi Devleti’ne son vererek Müslümanlar arasındaki mezhep kavgalarını önemli ölçüde önledi.Bu da iç istikrarı bozmuştur. devlet teşkilatını oluştururken Gaznelileri ve Abbasileri örnek almışlardır.(En önemli başarısı) *Baharat Yolu’na hakim oldular. yönetimde ikili yönetimi (doğu-batı) esas almışlardır. *Harzemşahlarda orduyu tımarlı sipahiler. Eyyubilerin Tarihi Önemi -Selahattin Eyyubi. *Selahattin Eyyubi’nin ölümünden sonra Eyyubiler eski gücünü kaybetmiştir. *Baybars. Hukuk İlk Türk-İslam devletlerinde hukuk. *Yavuz Sultan Selim döneminde 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşları sonucunda Osmanlı Devleti tarafından yıkılmıştır. *Selahattin Eyyubi. *Kudüs kralını Hattin Savaşı’nda yenerek Kudüs’ü Haçlılardan aldı. *Türk-İslam devletlerinde.Ölümünden sonra ülkede iç karışıklıklar çıktı. Tunus’taki Aglebiler Devleti’ni yıkarak kurmuştur. İşraf Divanı:Devletin adli ve idari işlerini denetlerdi. Türk-İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet Devlet Yönetimi *Tolunoğulları ve İhşidilerde devlet yönetimi.Gazneli hükümdarlar. devlet yönetiminde Büyük Selçuklulardan etkilendiler.Suriye ve Irak’taki Eyyubilere. FATİMİLER! (909-1174) *Ebu Muhammet Ubeydullah. İlhanlılar son verdi.Baybars’ın amacı. -Mısır’ın imarına önem veren Eyyubiler burada önemli eserler meydana getirdiler. Elbistan’da Moğolları yenilgiye uğratarak Kayseri’yi ele geçirmiş. *Sultan Baybars.
*Karahanlılar döneminde tarım gelişmiş ve İpek Yolu sayesinde önemli gelirler elde etmişlerdir. *Cengiz Han döneminde devletin sınırları. *Başkenti Saray’dır. Abbasi halifesini Büveyhoğullarının baskısından kurtardılar. bağlı devletlerin ve beyliklerin askerleri.Cengizname. TÜRK DÜNYASI (13. Şehname. *Büyük Selçuklularda. *köylüler tarım ve az da olsa hayvancılıkla. -Göçebe Türkmenlerin yerleşik unsulara zarar vermesi önlenirdi. -Üretimde verimlilik ve süreklilik sağlanırdı. yasalar ve siyaset üzerine görüşler açıklanmış.Bu yerleşme Anadolu’da Türk birliğinin kurulmasına ve Anadolu’nun tamamen Türk yurdu olmasını sağladı. Atabetül Hakayık. Dil ve Edebiyat *Karahanlılarda resmi dil Türkçeydi. askeri valilerin askerleri. *Kurucusu Batu Handır. bilimin insanı mutluluğa götüren yol oluşundan. İranlı şair Firdevsi tarafından Gazneli Mahmut’a sunulan Farsça bir eserdir. Göktürklerin ve Uygurların egemenliği altında ayrı kabileler halinde yaşadılar. Moğol istilasından kaçarak Anadolu’ya geldiler ve Türk nüfusunun hızla artmasını sağladılar. YÜZYIL) Cengiz ve Moğol Devleti (1196-1227) *Moğollar. oğullarına ve komutanlarına getirilen hediyelere Otrar Valisi tarafından el konulması sonucu Harzemşahlarla arası açıldı. *Tolunoğulları ve İhşidiler tarımın gelişmesine önem vermişler ve Baharat Yolu ile zenginleşmişlerdir. hassa askerleri. *Cengiz Han. Kutadgu Bilig. Siyasetname. kibir ve hırslı olmanın kötülüğünden bahsedilmektedir.alınan Türk gençleri “ Memlükler-Kölemenler” oluşturuyordu.Mesut Zafer Kulesi günümüze kadar gelen eserlerdir. *Türk-İslam devletlerinde Farabi. *Melikşah döneminde Celali Takvimi düzenlenmiştir. *Türk hükümdarları ve devlet adamları. dini konularda oldukça hoşgörülü davranmışlar. *Türkler.İkta toprakları ordu mensupları arasında paylaştırılırdı. İslamiyeti geniş coğrafi alanlara yaymaya çalıştılar. Maveraünnehir ve Türkistan’da yaşayan Türkmenler.Bunun sonucunda Türk kültürünün etkisinde kalmışlardır.Horasan. Türkçe yazılan ilk siyasetnamedir. *Selçuklularda en büyük medreseyi vezir Nizamülmülk Bağdat’ta yaptırdı.Karahanlı Hükümdarı Tabgaç Buğra Han’a sunulan bu eserde Türk devlet anlayışı. doğuda Çin Denizi’nden batıda Orta Avrupa’ya. günlük konuşma dili Türkçeydi. Divan-ı Hikmet. *Cengiz Han 1227’deki Çin seferinde öldü. Gaznelilerden III. *Ülke toprakları has. Din ve İnanış *Türkler. *Gaznelilerde resmi dil Arapça. Hunların.Haraci toprağın geliri hazineye giderdi.Bu eserde Türklerin kültürü ve ekonomik hayatıyla ilgili ayrıntılı bilgiler verilmiştir. *Memlükler döneminde ticaret büyük önem kazanmıştır. *Kolonizatör Türk dervişleri. *Selçuklular ticarete önem vermişler ve lonca teşkilatı ekonomik yaşamın gelişmesini sağlamıştır. 22 .Moğol egemenliğini kabul edenler yüksek vergi ödemek zorunda kalmışlardır. Karahanlı Hükümdarı Satuk Buğra Han’ın Müslümanlığı kabul etmesi ve yayması ile ilgili olayları ele alır. köylüler ve kentliler olmak üzere üçe ayrılırlardı. *Tolunoğullarından Tolunoğlu Ahmet Camii. *Satuk Buğra Han Destanı. -Vergiler düzenli olarak toplanırdı. bilim dili Arapça.Moğollara direnenler yok edildi. ikta askerleri. *Moğol Devleti’nin kurucusu Cengiz Handır. Çağataylılar ve Kubilay Hanlığı kuruldu. *1218’de Cengiz Han’ın eşlerine. Bilim ve Sanat *İlk Selçuklu medresesi. *Eyyubiler tarım ve ticaretin gelişmesine önem vermişler. (Asıl adı Temuçin) *Cengiz Han Moğol kabilelerini egemenliği altına aldı.Bu iki eser Türk-İslam edebiyatının ilk önemli sözlü eserleridir.Haraci topraklar da Müslüman olmayanlara aitti. *Karahanlılar “ribat” adı verilen ilk kervansarayları yapmışlardır. İslamiyeti kabul ettikten sonra kurdukları devletlerle.Has toprakları saraya ait olup gelirleri sultana. Karahanlılar döneminde Ahmet Yesevi tarafından Türkçe yazılmış bir eserdir.-19. saray ve ordu dili Türkçeydi. yaşadıkları dönemde Anadolu’nun Türkleşmesine katkıda bulunmuşlar ve Türkmenlerin dini duygularını güçlendirmeye çalışmışlardır. *Büyük Selçuklularda ordu altı bölümden oluşuyordu. yabancı dinden olanları korumuşlardır. kuzeyde Sibirya ortalarından güneyde Himalayalara kadar uzanmıştır.Gulaman-ı Saray(Saray köleleri). İlhanlılar. *Göçebeler hayvancılıkla. Karahanlılar döneminde Edip Ahmet Yükneki tarafından Uygur alfabesiyle yazılmış olan bu eserde. Moğol Devleti’nin Parçalanması ve Moğol-Türk Devletleri Cengiz Han’ın ölümüyle Moğol topraklarında Altın Orda. *Moğolların batıya yaptığı seferlerde büyük ve gelişmiş kentler yakılıp yıkıldı. Karahanlılar döneminde Karahan prenslerinden Kaşgarlı Mahmut.İkta toprağının gelirleri ikta sahibine ödenirdi.İkta sahibi de gelirinin bir kısmıyla atlı asker beslerdi. eski Türk töresini temel alarak devlet işlerini Cengiz Yasalarına göre yürütmüştür. *kentliler de ticaret ve zanaatla uğraşırlardı. ikta ve haraci olarak üçe ayrılırdı. *Moğol istilasının Türk tarihi açısından en önemli sonucu Anadolu’nun hızla Türkleşmesini sağlamasıdır.Bu kişilere Horasan’dan geldikleri için Horasan erenleri de denmektedir. ailesine ve yakınlarına verilirdi. Oğuz ve Uygur beylerini anlatan destansı öykülerden oluşur. *Gazneliler tarım ve ticarete önem vermişlerdir. Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından yazılmış olup Sultanlara ögütler vermektedir. Karahanlılardan Ayşe Bibi Türbesi. hükümdarlara devlet yönetimi konusunda öğütlerde bulunulmuştur. Biruni ve İbni Sina yetişen ünlü bilim adamlarından bazılarıdır. *Çin üzerine sefer düzenleyerek Pekin’i aldı. Sosyal ve Ekonomik Yaşam Türk-İslam devletlerinde halk göçebeler. Meliklerin. İkta sisteminin yararları -Hazineden para harcanmadan büyük ve güçlü bir ordu kurulurdu. Divan-ı Lugat-it Türk. cömertlikten. *Moğollarda yönetime Uygur Türkleri getirilmiş. -İkta sahipleri devlet otoritesini en ücra köşelere kadar götürürler ve asayişi sağlarlardı. Altın Orta Devleti (1227-1502) *Karadeniz’in kuzeyinde kurulmuştur. Türk dilinin güzelliklerini anlatmak ve Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazmıştır.) ve gönüllülerden meydana geliyordu. Tuğrul Bey tarafından Nişabur’da açıldı. Türkmenler. resmi yazışma dili Farsça.
dağınık ve birbirlerinden kopuk olmaları ve teknolojik bakımdan geri kalmalarından kaynaklanmaktadır. batıdan Karakoyunlu ve Akkoyunluların saldırılarıyla Timur Devleti yıkılmıştır. *1736’dan sonra Avşar Hanedanlığı(1736-1750).Uluğ Bey. *Kırım Hanı Mengli Giray tarafından son verilmiştir.Türklerin Avrupa’da ilerlemesini engelledi. *İlyas Hoca Han zamanında Timur.Anadolu’dan İran’a göçen Türkmenler(Afşarlar.Hindistan’a egemen oldu.Bu durum Babür Devleti’nin güçlü ve başarılı olmasında önemli rol oynadı. *Timur. *Timur’un yaptığı seferler sonucunda devlet parçalanmış ve birçok hanlıklar kurulmuştur. Sibir(Küçüm) ve Kasım hanlıkları.İstanbul’un fethini geciktirdi. Horasan. 1402’de Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezit’i yenilgiye uğratmıştır.Kırım. *Başkenti Tebriz’dir. Küçüm (Sibir) Hanlığı ve Nogay Hanlığı kurulmuştur. Kazan.Babür. Kuzey Hindistan’da İslamiyetin güçlenmesini ve geniş alanlara yayılmasını sağladı. *1326’da İslamiyeti kabul ettiler. Çağatay hanları soyundan birini tahta çıkardı ve biçimsel olarak da olsa ona bağlı kaldı.Anadolu kentleri yakılıp yıkıldı. Sistan. Buhara Hanlığı (1599-1920) ve Hokand Hanlığını(1710-1876) kurdular. *Safeviler. Özbek. Babürlüler ve Şeybanilerle de savaştılar. Çağatay Türkçesinin en büyük şairi olarak kabul edilir) Timurlulardan Sonraki Siyasi Gelişmeler Altın Orda Devleti’nin parçalanmasıyla Karadeniz’in kuzeyinde Kırım Hanlığı.En güçlü dönemleri II. Cengiz soyundan gelmediği için. Anadolu’da Türk birliğinin bozulmasına neden oldu. büyük astronom ve matematikçiydi. *İlhanlı vezirlerinden Reşidüddin’in yazdığı. *Timur. Cami-üt-tevarih ile Cüveyni’nin yazdığı Tarih-i Cihangüşa bu dönemin önemli eserleridir. 1597 yılından sonra Özbekler ülkenin değişik bölgelerinde Hive Hanlığı(1512-1783).Kubilay Hanlığı ise Çinlileşmiştir. *Timur kısa sürede Harzem. Kazan Hanlığı.Timur’un ölümünden sonraki mücadeleler sonucunda önce Şahruh sonra da Uluğ Bey başa geçti. Zend Hanedanlığı (1750-1779). *Altın Orda Devleti. Anadolu’ya egemen olmak isteyince Osmanlı ile Çaldıran’da savaşarak yenildi. Altın Orda Devleti.Türkiye Selçuklu Devleti’nin yıkılmasında önemli rol oynadılar.Kendisi de şair olan Hüseyin Baykara. *Kurucusu Hülagu Handır. Timurlular (1369-1507) *Çağatay Hanlığı’nı yıkan Timur tarafından Türkistan’da kurulmuştur. Çağataylıları egemenlik altına aldı. *Timur. *Ali Şir Nevai. *Başkent önce Tebriz sonra Isfahan’dı. Rusların kısa sürede geniş topraklara egemen olmaları. *Hülagu Han.Delhi Türk Sultanlığı. Delhi Türk Sultanlığı (1206-1413):Aybeg tarafından tarafından kurulmuştur. *Başkenti Han Balık (Pekin)’tır. *Timur.(Ali Şir Nevai. Hive. *Kurucusu Timur’un torunlarından Babür. kültür merkezi haline gelmiştir. Ayn Calut Savaşı’nda (1260) İlhanlıları yenerek Filistin ve Suriye’den çıkardılar.(Baybars tarafından) *Gazan Mahmut Han zamanında Müslümanlığı kabul ettiler. Altın Orda Devleti’ne iki sefer yaparak bu devletin parçalanmasına neden olmuştur. *Kubilay Han. Şeybaniler (1428-1598):Batu Han’ın kardeşi Şeyban’ın soyundan gelen Ebulhayr Han tarafından (Özbekler tarafından) kuruldu. Safeviler (1502-1736): *Kurucusu Şah İsmail’dir. *Uluğ Bey’den sonraki karışıklıklar sonucunda Hüseyin Baykara yönetime geçti.Abdullah Han’dır. Buhara. Berke Han zamanında İslamiyeti kabul etti.Kendi yaşamı hikayesi olan hatıralarını.1597’de Safeviler Horasan’ı. *Uluğ Bey döneminde Semerkant bir kültür merkezi haline geldi. Kazaklar da Semerkant’ı ele geçirdiler.Herat. Çağataylılar (1227-1369) *Türkistan’da kurulmuştur. Türk kavimlerinin sayıca az. *Özbek Han ve Canibek Han dönemleri devletin en güçlü dönemleridir. Babürname adıyla Türkçe 23 . 1280’de Çin’in fethini tamamladı. Ruslar ve Lehlilerle savaştı. Kabil’i aldı. şairleri ve bilim adamlarını korumuştur.Altın Orda Devleti’nin parçalanması Rusya’nın güçlenmesine ve Karadeniz kıyılarına inmesine yol açtığı için Türk dünyası açısından zararlı olmuştur.İkinci olarak İlhanlılar Elbistan’da yenildiler. Babürlüler (1526-1858): *Delhi Türk Sultanlığı’nın yıkılmasından sonra Hindistan’da kurulan ikinci Türk Devletidir. *Şah İsmail.*Batu Han. Hokand. *Özbek Han zamanında Altın Orda halkı Müslüman oldu ve İslamiyet kesin olarak bu bölgede yerleşti. Ejderhan (Astarhan) Hanlığı. Kubilay Hanlığı (1280-1368) *Çin’de kurulmuştur. Nogay.Türk kültürünü bu bölgelere yaydı. Moskova ve Kiev kentlerini aldı. *Kurucusu Çağatay Handır.Türkler. İlhanlılar ve Çağataylılar İslamiyeti kabul ettiler ve Türkleştiler.Ticaret geriledi. *Başkenti Semerkant’tır. Doğu ve Orta Anadolu’dan batı bölgelere göç ettiler. Kasım Hanlığı. başkenti Agra’dır. *Memlükler. *Türkiye Selçuklu Devleti’ni egemenlik altına aldı. *Timur’dan kaçan Karakoyunlu Kara Yusuf ile Bağdat Hükümdarı Ahmet Celayir’in Yıldırım Bayezit’e sığınması ve bu iki hükümdarın Timur’a verilmemesi Timur-Yıldırım gerginliğine yol açmıştır. 1258’de Bağdat’ı alarak Abbasi Devleti’ni yıkmıştır. İlhanlılar (1256-1336) *İran’da kurulmuştur. Muhakemet’ül Lûgateyn adlı eserini Türkçe’nin Farsçadan daha zengin olduğunu kanıtlamak için yazmıştır.Japonya ve Hindistan dışında bütün Asya’yı ele geçirdi. 1405’te çıktığı Çin seferinde Otrar’da öldü. İran ve Azerbaycan’ı ele geçirerek büyük bir devlet kurmuştur. sanat ve edebiyatın gelişmesini sağlamış. *Timur. Kaçar Türkleri(1779-1925) ve 1925’en sonra da Pehlevi Hanedanlığı dönemi yaşanmıştır. Çepniler ve Kaçarlar) tarafından kurulmuştur. *Hüseyin Baykara’nın ölümünden sonra doğudan Özbeklerin.
Melikşah’ın fermanı ve Abbasi halifesinin menşuru ile 1077’de kurulmuştur.Kılıç Arslan tarafından öldürttürüldü.Alaattin Keykubat ortadan kaldırıldı. *Üç kol halinde varlıklarını sürdürdüler.Danişment Gazi. *Haçlılarla savaştılar. *İlk beylikler içinde en güçlü olanıdır. Hasan Keyf Artukluları Kurucusu Artuk Beyin oğlu Sökmen Beydir.Artukluların en uzun süre varlığını sürdüren koludur. *Merkezi Sivas’tır. *Danişmentlilerle birleşerek Haçlılarla savaştılar. Sivas ve Malatya kollarına ayrıldı. Midilli. *Devletin sınırlarını Bizans yönünde genişletmiş. *Babürlüler. *Rükneddin Süleyman Şah tarafından yıkıldı.Şah Cihan. İkinci Beylikler Dönemi (Kösedağ Savaşı’ndan sonra kurulanlar) 4. sonra da doğuya yönelerek Adana.Bizans İmparatorluğu son verdi. Tarsus ve Antakya’yı almıştır. Çaka Bey Devleti (1081-1093) *İzmir’de kurulmuştur.olarak yazmıştır. -Bizans’ın Anadolu’daki etkinliğini kaybetmesi -Türkmenlerin gruplar halinde Anadolu’ya göç etmesi -Anadolu halkının ağır vergiler ve adaletsizlikten dolayı. *Kurucusu Mengücek Gazidir. 1858’de Hindistan’ı sömürge haline getirdiler. Türkiye Cumhuriyeti Türkiye’de Kurulan İlk Türk Devletleri(Beylikleri) Saltuklular (1072-1202) *Anadolu’da kurulan ilk beyliktir. Dilmaçoğulları (Toğan Arslanoğulları) (1085-1394) Bitlis dolaylarında kuruldu. I. *Gürcüler ve Rumlarla savaştılar. *Türkiye Selçuklu Devleti. *Erzurum’da kurulmuş olup devletin merkezi Erzurum’dur.Halep’i kuşatması nedeniyle Suriye Selçuklu Sultanı Tutuş ile 24 .Kılıç Arslan ile arasının açılmasına neden oldu.Devlet Kayseri.Akkoyunlular son verdi. Kayseri ve Amasya’da kuruldu.Merkezi önce Hasankeyf sonra Diyarbakır olmuştur. Kumanları.Çubuk Beyin oğlu Mehmet Beyin ölümünden sonra batıya göç ederek Germiyan’a yerleştiler. Türkiye Selçuklu Devleti (1077-1308) Kuruluş Dönemi (1077-1155) Malazgirt Zaferi’nden sonra.Kurucusu Çubuk Beydir.Kurucusu Dilmaçoğlu Mehmet Beydir.Alaattin Keykubat son verdi.Kurucusu İnal Beydir.Artuklular son verdi. *Melik Gazi döneminde güçlü bir devlet haline geldiler. Çaka Bey üzerine gönderdiği donanma yenilir. Osmanlı Devleti 5. Çubukoğulları (1085-1213) Harput’ta kurulmuştur.) *Devletin en güçlü dönemi Şah Cihan dönemidir. TÜRKİYE TARİHİ 1. İlk Beylikler Dönemi (Malazgirt’ten sonra kurulan beylikler) 2. *Gürcülerle savaşarak topraklarını genişlettiler. *Anadolu’da ilk medreseyi kuran beyliktir. Sökmenliler (Ahlatşahlar) (1110-1207) Ahlat’ta kurulmuştur. -Haçlılarla. *Danişment Gazi’nin Malatya’yı alması I. *Kurucusu Artuk Beyin oğullarıdır. *İlk Türk donanmasını Çaka Bey kurmuştur.Sırasıyla Türkiye Selçukluları. *II. Anadolu Selçuklu Devleti 3.Divriği kolu da 1252 yılına kadar Türkiye Selçuklu Devleti’ne bağlı olarak devam etti.Kılıç Arslan’ın arasını açtı.1231’de Eyyubiler son verdiler. Tanrıvermişoğulları (1081-1093) Batı Anadolu’da Efes ve dolaylarında kurulmuştur. *Çaka Beyin asıl hedefi Bizans’ı ele geçirmekti.1234’te I. *Kurucusu Danişmentoğlu Ahmet Gazi’dir.(Başarıları kadar başarısızlıklarını da yazmıştır. I. *İngilizler. Mardin Artukluları Kurucusu İlgazi Beydir. *Erzincan kolu I. Gürcülerle. Artuklular (1102-1409) *Diyarbakır ve Mardin’de kuruldu. Anadolu’nun birçok yerini fethederek Anadolu’yuTürkleştirdiler. *Mengücek Gazinin oğlu İshak’ın ölümünden sonra devlet Erzincan ve Divriği kollarına ayrıldı. *Kurucusu Ebulkasım Saltuk Beydir. Türkiye’de Kurulan İlk Türk Devletlerinin(Beyliklerinin) Anadolu’nun Türkleşmesine Olan Hizmetleri -Türkiye’de kurulan ilk Türk devletleri. Danişmentliler (1080-1178) *Tokat. kasaba ve köylere Türkçe adlar verdiler. *Kurucusu Çaka Beydir. Hindistan’da Türk kültürünün yayılmasına katkıda bulundular. Urla ve Foça dolaylarını ele geçirdi. Bizans İmparatorluğu’ndan ve Anadolu’ya gönderdiği memurlardan memnun olmaması -Anadolu Türk beyliklerinin kurulması Anadolu’nun Türkleşmesini hızlandırmıştır. Harput Artukluları Kurucusu Mardin Artuklularından Melik İmadettin Ebubekirdir.Ancak Bizans. Sisam ve Rodos adalarını aldı.Kurucusu Sökmendir. Bizans’ı ele geçirmek için Türkiye Selçukluları ve Peçeneklerle anlaştı. *Melik Gazi’nin ölümünden sonra çocukları arasındaki taht kavgaları devletin zayıflamasına neden oldu.Kılıç Arslan tarafından yıkıldı.Çaka Bey. ölen eşi Mümtaz Mahal için Agra’da Tac Mahal’i yaptırmıştır.Çaka Bey ile I. Ahlatşahlar ve Artukluların egemenliğinde kaldı. -Türkler yerleştikleri kent. -Anadolu’nun her köşesinde birçok sanat eseri yaptılar. Ermenilerle ve Bizanslılarla savaştılar.Eyyubiler son verdi. *Çaka Beyin öldürülmesi Türk denizciliğinin gelişmesini engelledi.Çaka Bey. İnaloğulları (1098-1183) Diyarbakır merkez olmak üzere kurulmuştur. İznik’i ele geçirerek bağımsızlığını ilan etti (1077). *Çaka Bey. Peçenekler üzerine saldırttı.Kurucusu Tanrıvermiş adlı bir Türkmen beyidir.1409’da Karakoyunlular son verdi.Kılıç Arslan’a yenildi.Çaka Beyin güçlenmesinden endişelenen Bizansın. Mengücekliler (1080-1228) *Erzincan’da kurulmuş olup devletin merkezi Erzincan’dır. Süleyman Şah Dönemi (1077-1086) *Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurucusu Süleyman Şah. *Trabzon Rumlarının güneye inmesini önlediler.Daha sonra Sakız.Eyyubiler tarafından yıkılmıştır.Daha sonra da Çaka Bey Haçlı donanmasını yenilgiye uğrattı.
Danişmentlilerin Anadolu’daki üstünlüğüne son vermiştir.Konrad ve VII. Ebul Gazi (Ebul Kasım’ın kardeşi) gibi komutanlar yönetmiştir. Sonucu:III. Akka’ya(1217). 1.Mesut Selçuklu tahtını kayın babası ve Danişment hükümdarı Emir Gazi’nin yardımıyla elde etmiştir.Haçlı Seferi (1189-1192) Nedeni:Selahattin Eyyubi’nin Kudüs Kralını Hıttin Savaşı’nda yenilgiye uğratarak Kudüs’ü Haçlılardan alması. İznik ve Trabzon’da Rum imparatorlukları kurdular.Haçlı Seferi. Frederik Barbaros. kralların ve imparatorların ilk kez seferlere katılmış olmalarıdır. Süleyman Şah’ın oğlu Kılıçarslan’ı yanında götürünce Türkiye Selçuklu Devleti. I.Haçlı Seferinde Danişmentlilerin yardımıyla başarı elde etmiştir.Haçlı Seferlerinin Nedenleri Dinsel Nedenler -Hristiyanların.Kılıç Arslan’ın Suriye’ye yönelerek Büyük Selçuklu Devleti’ne ait olan Musul’u alması nedeniyle Mehmet Tapar’ın gönderdiği Emir Çavlı ile Habur Nehri kıyısında yaptığı savaşı kaybetmiş ve atıyla nehri geçerken boğularak ölmüştür. Mısır’a (1270) ve 8. Fransa Kralı Filip Ogüst.Konrad. Yüzyılda Fransa’da ortaya çıkan Kluni tarikatının Hristiyanları Müslümanlarla savaşmak için kışkıtması -Katolik Kilisesi’nin Ortodoks Kilisesi’ne hakim olmak istemesi Ekonomik Nedenler -Açlık ve yoksulluk içinde bulunan Avrupalıların. 4.Kılıç Arslan’ın ölümüyle ortaya çıkan siyasi boşluk sona erdi.Kılıç Arslan ve Çaka Bey ittifakını) *I.Kılıç Arslan’ın ölümünden sonra Anadolu’da üstünlük Danişmentlilere geçmiştir.Mesut’a yenilir ve İstanbul’dan deniz yoluyla Suriye’ye gider.Birinci ve Dördüncü Haçlı Seferine krallar katılmamıştır. Akka’ya (1228). Antakya ve Kudüs’ü aldılar. 2. Türklerin Balkanlara geçmesiyle Haçlı Seferleri yeniden başlamıştır. 5. Yafa ve Trablusşam’da birer kontluk kurdular. -Kudüs’ü kuşattılarsa da başarılı olamadılar.Haçlı Seferi. III. Antakya. İznik Rum İmparatorluğu 1261’de İstanbul’u geri alarak Bizans İmparatorluğu’nu tekrar kurdular. Batı Anadolu.Urfa. Melikşah. -Türkiye Selçuklu Devleti başkenti İznik’ten Konya’ya taşıdı.Mesut Dönemi (1116-1155) I.Haçlı Seferi.Böylece I. Kılıç Arslan tahta geçtikten sonra devleti yeniden düzenlemeye ve Anadolu’da birliği sağlamaya çalışmıştır. İznik. Süleymanşah’ın ölümünden sonra olduğu gibi Anadolu tahtının ikinci kez boş kalması Bizans’ın tekrar Türkler üzerine saldırmasına neden olmuştur. Sonuçları: -Haçlılar. -İstanbul’dan kaçan Rumlar. ekonomik düzeyi yüksek olan Türk ve İslam ülkelerini ele geçirerek zengin olmak istemeleri -Avrupalıların doğudan gelen ticaret yollarına hakim olmak istemesi -Toprak sahibi olamayan soyluların toprak kazanmak için yaptığı çalışmalar Siyasal Nedenler -Malazgirt Savaşı’ndan sonra kısa zamanda Anadolu’yu ele geçiren Türkleri durduramayan Bizans İmparatorluğu’nun Avrupalılardan yardım istemesi -Avrupalıların doğu ülkelerinde derebeylik sistemini kurmak istemeleri -Avrupalıların Türkleri denizlerden ve Ön Asya’dan uzaklaştırmak istemeleri Bu nedenlerle 8 Haçlı Seferi düzenlenmiştir.Konrad ve Fransa Kralı VII. Sonuçları: -Filip Ogüst ve Arslan Yürekli Rişar Akka Kalesini ele geçirdiler. Haçlılar Anadolu’da ele geçirdikleri yerleri Bizans’a verecekler. Yüzyılın sonlarından itibaren Anadolu. (Danişmentlilerin taht kavgalarıyla Sivas. 3. Lui katılmıştır. Melikşah’ın ölümüne kadar 6 yıl boyunca hükümdarsız kalmıştır. ilk para(bakır) bu dönemde basılmıştır.Lui de Antalya’ya gelir ve deniz yoluyla Suriye’ye gider. Bizans’a imparator olmak isteyen Aleksios. 1. Şahin Şah(1110-111) Büyük Selçuklu Sultanı Mehmet Tapar tarafından serbest bırakılan I.Şahin Şah. (İznik ve Batı Anadolu’da üstünlük Bizans’ın eline geçmiştir) *I.Haçlı Seferinin en önemli özelliği.Trabzon Rum İmparatorluğu ise Fatih tarafından 1461’de yıkılmıştır.Kılıç Arslan Dönemi (1092-1107) *Melikşah’ın ölümünden sonra serbest kalarak İznik’e geldi ve Ebul Gazi’den babasının tahtını teslim alarak tahta çıktı. I. Konya ovasında I.Haçlı Seferi (1202-1204) Nedeni:Eyyubilerin Haçlıların elinde bulunan Yafa’yı almaları. Suriye ve Filistin’e düzenledikleri seferlere “Haçlı Seferleri” denir. Konya’yı aldıktan sonra Silifke Çayında boğuldu.Haçlı Seferi . İstanbul’da bir Latin Krallığı kurdular. 25 . Kayseri ve Malatya kollarına ayrılması Türkiye Selçuklularının Danişmentlilerin himayesinden kurtulmasını sağlamıştır. Haçlıları İstanbul’a davet etti. *I.Kılıç Arslan’ın oğlu Şahin Şah Konya’da tahta çıktı.) Haçlı Seferleri (1096-1270) Hristiyan Avrupalıların birleşerek XI. Sonuçları: -Bizans’ın yardımıyla Anadolu’ya geçirilen Haçlılar. Haçlı Seferi’ne katılan orduları durduramayan Anadolu Selçuklu Devleti. Tunus’a(1270) yapılmıştır.Bu dönemde ülkeyi Ebul Kasım. 6. *Bizans’ın kışkırtmasıyla Çaka Bey’i öldürtmüştür. kardeşi Mesut ile girdiği taht mücadelesini kaybetti.(I. 7.mücadelesinde hem yaptığı savaşı ve hem de hayatını kaybetmiştir. Müslümanların elinde bulunan kutsal yerleri (Kudüs) geri almak istemeleri -X. I. -Kudüs’te bire krallık. Urfa.Haçlı Seferi (1096-1099) Karadan İstanbul önlerine gelen Haçlılarla Bizans arasında bir antlaşma yapıldı. Bizanslılar da Haçlılara yardım edeceklerdi. İngiltere Kralı Arslan Yürekli Rişar katılmıştır.Haçlı Seferi (1147-1149) Nedeni:Musul Atabeyi İmadettin Mahmut Zengi’nin Urfa’yı Haçlılardan geri alması.Antlaşmaya göre. II.VII. Batı Anadolu’yu boşaltarak merkezini Konya’ya taşımak zorunda kalmıştır.Böylece Bizans kendisi için tehlikeli olabilecek güç birliğini önlemiş oldu.Lui Şam’ı kuşatılarsa da bir sonuç alamadılar. Bu sefere Alman İmparatoru Frederik Barbaros. Bu sefere Alman İmparatoru III. 2.
halk okulları açılmış.Önce Bizans’la antlaşma yaptı ve ardından Danişmentlileri ortadan kaldırmıştır. pusula. hayatlarında önemli değişikliklere neden olmuş.Bu amaca ulaşmak için I. -Avrupalılar.Dolayısıyla Avrupa’da kültürel ve bilimsel hayat canlanmıştır. Bu savaşın sonucunda. -Ticaret ve sanatla uğraşan burjuva sınıfı zenginleşmiş ve önem kazanmıştır. -Papa ve kilisenin baskısı kalkınca bilim. Ekonomik Sonuçlar -Doğu-Batı arasındaki ticaret faaliyetleri gelişmiş ve Akdeniz limanlarının önemi artmıştır. daha hayatta iken oğulları arasında taht kavgalarının başlamasına sebep olmuştur) I. . Sosyal Alandaki Sonuçları -Feodalite rejiminin zayıflaması sonucunda Avrupa’da köylüler yeni haklar elde etmiş. barut. Magna Charta (Büyük Şart) (1215) *İngiltere’de halkın kişisel haklarının tanındığını belirten ilk siyasal belgedir. Suriye ve Filistin’deki şehirler zarara uğramış ve bölgedeki Türk devletleri ekonomik yönden olumsuz etkilenmişlerdir. Giyaseddin Keyhüsrev. -Avrupa dışında misyonerlikler kurularak Hristiyanlık dini Asya ve Afrika’da yayılmaya çalışılmıştır. -Anayasa niteliğindeki bu ferman bir süre sonra İngiltere’de parlamento yönetiminin kurulmasına ortam hazırlamıştır. I. Yükselme Dönemi (1155-1237) II. -İngiltere’de demokratikleşme süreci başlamıştır.1215 yılında İngiltere Kralı John ile soylular arasında imzalanmıştır.Dolayısıyla Haçlı Seferleri Türklerin Balkanlara geçişini geciktirmiştir. Bizans ise savunmaya geçmiştir. askeri hareketlerini ekonomik ve ticari çıkarlar doğrultusunda düzenlemiştir. matbaa. başta tüccarlar olmak üzere buraya birçok Türk yerleştirilmiştir.(Hem ticaret gelirlerinin artırılması hem de Anadolu’nun Türkleştirilmesi amaçlanmıştır..İngiltere Mutlak Krallık yönetiminden Meşruti Krallık yönetimine geçmiştir.Ayrıca Avrupalılar kağıt.Böylece bölgenin en güçlü hükümdarı haline geldi. *II.Türkler taarruza. -İngiltere’de kralın yetkileri sınırlandırılmıştır. Türk Devlet geleneklerine göre ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştırmıştır. -Türklerin batı yönündeki ilerleyişleri bir süre durmuştur. edebiyat ve sanat alanlarındaki gelişmeleri hızlanmış. Yeni Çağ’da Avrupa’nın her alanda ilerlemesine ortam hazırlamıştır. İlk gümüş ve altın parayı bastırmıştır. Türklerin güçlenmesinden ve topraklarını genişletmesinden rahatsızlık duymuş ve Türkleri Anadolu’dan atmak amacıyla farklı uluslardan oluşan büyük bir orduyu Anadolu’ya göndermiştir. Rükneddin Süleyman Şah (1196-1204).Ayrıca İznik Rum İmparatorluğu ile mücadele etmiştir. II. şeker. Bilim ve Teknik Alandaki Sonuçlar -Avrupalılar Türk ve İslam dünyasını daha yakından tanıma olanağı bulmuşlardır. -Türklerin elinde bulunan toprakların bir kısmı istilaya uğramış. mutlak krallıkların güçlenmesine yol açmıştır.Giyaseddin Keyhüsrev Dönemi (I.Haçlı Seferlerinin Sonuçları Dinsel Sonuçlar -Katolik Kilisesi zayıflamış ve din adamlarına olan güven sarsılmıştır.Avrupalıların bu teknolojik buluşları öğrenmeleri. Haçlı saldırılarına karşı İslam dünyasını korumuşlar. *Selçuklu topraklarını Sakarya’dan. Saltuklu Beyliği’ne son vermiş. -Anadolu.Milletler arası ticareti geliştirmek amacıyla da Venedikliler ile ilk ticaret antlaşması nıyapmıştır. skolastik düşünce zayıflamıştır.(Böylece Anadolu’da üretilen mallar Akdeniz ülkeleri ve Avrupa pazarlarına gönderildi.Giyaseddin Keyhüsrev. Müslüman bilginlerin eserleri tercüme edilmiştir.Saltanat 1205-1211) II. Ermeni ve Gürcülerle mücadele etmiştir.Saltanat 1192-1196. Bu ferman ile. (Bu durum. bu durum Türklerin Müslümanların yaşadığı bölgelerde önemini artırmıştır.Kılıç Arslan Dönemi (1155-1192) *Kendisine karşı oluşturulan Bizans.2. -Seferler sırasında gerekli mali desteğin sağlanması için krallıkların İtalya bankerlerinden borç para almaları. Siyasal Sonuçlar -Seferlere katılan derebeylerin bir kısmı öldü.Türkiye Selçuklu Devleti’nin ilk donanması Antalya’da kurulmuştur.Haçlı Seferi ile Bizans’ın eline geçen Batı Anadolu’daki üstünlük Selçukluların eline geçmiştir.Miryokefalon Savaşı diye bilinen mücadeleyi Türkiye Selçukluları kazanmıştır (1176).Türkiye Selçukluları Orta Anadolu’ya çekilmiştir.Kılıç Arslan’ın ölümünden sonra tahta geçen oğlu I. bankacılığın gelişmesine ortam hazırlamıştır. *İngiliz demokrasisinin temeli sayılan Manga Charta krala zorla kabul ettirildi. deri işleme ve dokuma sanayisini öğrenmişlerdir. Trabzon Rum İmparatorluğu’nu yenilgiye uğratarak Karadeniz ticaret yolunu açmış. I. tarçın ve ipek işlemeciliğini öğrenmişlerdir. Musul Atabeyliği(Nurettin Mahmut Zengi) ve kardeşi Şahin Şah ittifakına karşı mücadele etti. I. bir kısmı da ordularını ve eski topraklarını kaybettiler. Danişmentliler. II. Batı Anadolu Bizans’ın eline geçmiştir.) 26 .) *1214’te Sinop’u alarak ihracat ve ithalat limanı haline getirilmiş. Kılıç Arslan döneminde. Bizansla mücadele etmiş kısa süre sonra da kardeşi Rükneddin Süleyman Şah’ı tahta geçti.Bu durum derebeylerinin zayıflamasına. -Türk-İslam dünyası üzerinde Bizans baskısı sona erdi. cam. Bizans İmparatoru Manuel.İzzeddin Keykavus Dönemi (1211-1220) *Kıbrıs Krallığı ve Venediklilerle ticaret antlaşmaları yapılmış.Kılıçarslan. Fırat’a kadar tek bir yönetim altında birleştirdi. Müslümanlardan kağıt. -Haçlıların deniz yoluyla taşınması gereği gemiciliğin gelişmesinde etkili olmuştur.Türklerin Anadolu’dan atılamayacağı anlaşıldı (Anadolu kesin olarak Türk yurdu oldu) . -Türkler. diğer taraftan da Antalya’yı fethederek Akdeniz’i Türk ticaretine açmıştır. -Skolastik düşüncenin yerini özgür düşünce almaya başlamış. çiftçilerin sosyal etkinliği artmıştır.Nurettin Mahmut Zengi’yi Selçuklu topraklarından çıkarmıştır.Giyaseddin Keyhüsrev’in ikinci saltanatı sırasında.
Bu sefer Türkiye Selçuklu Devleti’nin ilk denizaşırı seferi ve başarısı oldu. -Merkezi otoritesini kaybeden Anadolu Selçukluları dağılma ve yıkılma sürecine girmiştir.Anadolu’nun batısında yoğunlaşan beyliklerin nüfus ve askeri gücünü Moğolların baskısından kaçan Türkmenler oluşturuyordu. *Selçuklular Akdeniz’den sonra Karadeniz’deki Suğdak limanını da ele geçirdiler. Karamanoğulları (1256-1487) *Oğuzların Avşar boyundandır. 1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra Anadolu Selçuklu Devleti’nin Moğol hakimiyetine girmesi üzerine. -Moğol hanı Ögeday ile dostluk kurulmaya çalışıldı.Alaaddin Keykubat’ın ölümünden sonra yerine oğlu II.Türk kültürü Anadolu’nun batısında da yayılmıştır.Vezir Sadettin Köpek’in etkisi altında kalan hükümdar. (Askeri birlik göndermiştir) -Harzemşahlar’ın Doğu Anadolu ve Azerbaycan’a yerleşmelerine müsaade edilmiştir.Böylece Anadolu’da kurulan Türk siyasal birliği bozulmuştur.Giyaseddin Keyhüsrev geçmiştir. -Trabzon Rum İmparatorluğu ve Ermeni Krallığı Selçuklu hakimiyetinden çıkmış. Böylece Anadolu. 27 . *Türkiye Selçuklu Sultanı I. Dağılma Dönemi(1237-1308) II. Bu savaşın sonucunda. Ancak Baba İshak İsyanı’nın güçlükle bastırılması.Alaaddin Keykubat’ın ölümüyle Türkiye Selçukluları eski gücünü kaybetmiştir. ticaret faaliyetleri durma noktasına gelmiş ve üretim azalmıştır.Giyaseddin Keyhüsrev Dönemi (1237-1246) I. sanat ve ticaret merkezleri tahribata uğramış. Moğol Tehlikesine karşı alınan tedbirler. Harzemşah.Ertuğrul Bey.Erzincan yakınlarında yapılan Yassıçemen Savaşı’nı Alaaddin Keykubat kazanmıştır (1230). babası kadar yetenekli değildi.Sivas’ın doğusunda yapılan Kösedağ Savaşı’nda Anadolu Selçuklu ordusu yenilmiştir. 1299’da bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı Beyliğini kurdu. (Tampon bölge) -Anadolu Selçuklu Devleti. Söğüt ve Domaniç’i aldı. yüzyılda Asya’daki Moğol istilası pek çok Türkmenin Anadolu’ya göç etmesine neden olmuştur.Alaaddin Keykubat. -Anadolu Moğolların hakimiyetine girmiş ve Türkiye Selçukluları Devleti Moğollara bağlı hale gelmiştir. Selçukluların zayıfladığını ortaya çıkarmış ve Moğolları Anadolu’yu istila etme konusunda cesaretlendirmiştir. uc beyleri serbest hareket etmeye ve Anadolu Selçuklu sultanlarını tanımamaya başladılar. *Trabzon Rum İmparatorluğu ve Çukurova bölgesindeki Ermeniler vergiye bağlanmıştır.Alaaddin Keykubat. I.(Deniz gücünün göstergesidir) *I. doğu-batı.Bölge halkının sosyal ve ekonomik sıkıntılarını değerlendiren Baba İshak isimli bir kişi isyan başlattı. kuzey-güney yönlerinde ticaret kervanlarının gelip gittiği canlı bir ticaret merkezi olmuştur.Bu durum Anadolu halkının ekonomik hayatını olumsuz yönde etkilemiştir. II.Alaaddin Keykubat tarafından Mut ve Ermenek dolaylarına yerleştirildiler. Osmanoğulları (1299-1918) *Oğuzların Kayı boyundandırlar. I. Kösedağ Savaşı (1243) Anadolu Selçuklularının doğu sınırlarına dayanan Moğollar. -Moğolların baskısından kurtulmak isteyen Türkmenler Anadolu’nun batısında yoğunlaşmışlardır. 1281’de ölünce yerine oğlu Osman Bey geçti.Alaaddin Keykubat tarafından Ankara’nın batısındaki Karacadağ dolaylarına yerleştirildiler. Türkmenlerin desteğini alan Baba İshak isyanı kısa sürede yayıldı. kültürel gelişmeler durmuştur. Asya’da büyük bir tehlike haline gelen Moğollara karşı tedbirler aldı. Yıkılma Nedenleri: -Moğol baskısı ve Kösedağ Savaşı -II. Anadolu’nun batı kısımlarında bağımsız Türk beylikleri kurulmuştur. *I. *I. Uc beylerinin görevleri: -Sınırları korumak -Bizans üzerine akınlar düzenleyerek fetihlerde bulunmak -Anadolu’yu bir Türk yurdu haline getirmek.Sınır boylarına “Uc”. *Beylik Konya ve Karaman ‘da kurulmuştur. fakat tampon bölge kalktığı için Moğollar daha rahat ilerleme imkanı bulacaktır. sınır bölgelerine yerleştirmişlerdir. doğudan gelen Türkmen boylarını. *Kurucusu Kerimüttin Karaman Beydir. Bu savaş ile Anadolu Selçuklu devleti gücünü göstermiş ve Moğolların Anadolu’yu istilası gecikmiş.Mesut’un ölümüyle Türkiye Selçuklu Devleti yıkılmıştır. -Anadolu’da can ve mal güvenliği kalmamış.Giyaseddin Keyhüsrev’in yetenekli olmayışı -Vezir Sadettin Köpek’in entrikaları -Baba İshak İsyanı -Taht kavgaları. *Osman Bey. -Doğudaki şehirlerin surları tamir edildi. -Anadolu’daki önemli bilim. sınır boylarındaki Türkmen beylerine de “Uc Beyi” denirdi.*Selçukluların elinden çıkan Antalya yeniden alınarak Türkiye Selçuklu topraklarına katılmıştır.Alaaddin Keykubat Dönemi (1220-1237) *Anadolu Selçuklu Devleti en parlak dönemini yaşamıştır. Baba İshak (Babailer) İsyanı (1240) *XIII. merkezi otoritenin bozulması -Beyliklerin bağımsızlıklarını ilan etmeleri -Haçlı Seferleri’nin etkisi -Ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaşılması Uclarda Hayat ve Beylikler Türkiye Selçukluları.Suğdak’ın alınmasıyla hem Karadeniz’de ticari güvenlik sağlandı hem de Anadolu’ya askeri ve ekonomik rahatlık getirdi. *Beyliğin ilk merkezi Söğüt’tür *Osmanoğulları zamanla diğer Anadolu beyliklerini egemenliği altına alarak Anadolu’da Türk siyasi birliğini sağlamıştır.Moğolların hakimiyetini kabul etmek istemeyen uc beyleri ve aşiret beyleri bağımsızlıklarını ilan ederek Türkiye’de “Beylikler Dönemi”nin başlamasına neden olmuşlardır.Bu durum Selçukluların denizcilikte büyük bir gelişme göstermesini sağlamıştır. ancak iki yıl sonra isyanı bastırabilmiştir. *Anadolu Selçuklularının Yassıçemen Savaşı’nı kazanmaları Moğolların Anadolu’ya gelişini geciktirmiştir.Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya gelen Türkmenler yer ve otlak darlığı nedeniyle sıkıntı çekiyordu. Akdeniz’de önemli ticaret merkezlerinden biri olan Alanya’yı (Alaiye) topraklarına kattı (1223) ve Alanya’da tersane kuruldu. *Celaleddin Harzemşah’ın Selçuklulara ait Ahlat’ı alarak tahrip etmesi ilişkilerin bozulmasına neden olmuştur. Bu savaştan sonra Harzemşahlar kesin olarak yıkılmıştır (1231).Eski gücünü kaybeden Anadolu Selçukluları bu isyanı bastırmakta zorlanmış. Eyyubi ittifakı kurulmaya çalışıldı. -Halife ile ilişkiler yoğunlaşmıştır. Baba İshak isyanından sonra Anadolu’yu istilaya karar verdiler. *Kayıların başında bulunan Ertuğrul Bey.
*İlk merkezleri Ermenek daha sonra Karaman ve Konya olmuştur.Sinop’ta İsfendiyar Bey. *Seyfettin Süleyman Beyin 1302’de ölümünden sonra yerine geçen oğlu Mehmet Bey.Murat’ın ölümünden sonra Osmanlılara karşı Karamanoğulları ile ittifak yaptılar. *Ankara Savaşı’ndan sonra İsfendiyaroğulları Beyliği adını alan beyliğe Fatih son verdi.Bu dönemde Yunanistan ve Adalara seferler düzenlendi. *Osmanlı padişahı I. Canik Beyleri (Tacettinoğulları) (1348-1428) *Niksar dolaylarında kuruldu. *I.Murat’ın isteği üzerine topraklarının bir bölümünü Osmanlılara para karşılığında sattılar. *Ankara Savaşı’ndan sonra Osmanlıya katılan ilk beyliktir. bu beyliğin deniz gücü ile Rumeli’ye geçti.Murat tarafından ortadan kaldırıldı.Osmanlı Devleti. *Mehmet Beyden sonra Gazi Umur Bey geçti. Candaroğullarının Kastamonu kolunu ortadan kaldırdı. Candaroğulları Beyliği’ne katıldı. *Menteşe Beyden sonra oğlu Mesut Bey zamanında beylik en parlak dönemini yaşadı. Selçuk ve İzmir tersanelerinde büyük bir donanma inşa ettirdi. *Denizcilikte en ileri beyliktir. Denizli ve Söke’yi alındı. Tavşanlı. -Beyler. Karesioğulları (1304-1360) *Balıkesir’de kuruldu. *Kurucusu Türkiye Selçuklu Devleti veziri Pervane Muineddin Süleyman’ın oğlu Mehmet Beydir. Menteşeoğulları (1261-1424) *Muğla’da kuruldu. *Kurucusu Hamit Beyin torunu Dündar Beydir.Onun ölümünden sonra beylik. *Kurucusu Şemsettin Yaman Candar’dır.Yakup Edirne’ye gelerek II. *Osmanlı Devleti ile en fazla mücadele eden beyliktir. Eretna ve Kadı Burhanettin devletlerine bağlı olarak yaşadılar. *Beyliğin toprakları Germiyanoğulları Beyliği’ne katıldı. *Yıldırım Bayezit. Yıldırım Bayezit’e bağlı olarak hükümdarlığını sürdürdü. Memlüklere bağlı beyler tarafından yönetildi. 28 . *Osmanlı Devleti’ne katılan ilk beyliktir.Murat zamanında Germiyanoğullarından çeyiz olarak Kütahya. *Yıldırım Bayezit tarafından son verilen beylik Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulduysa da Çelebi Mehmet tarafından ortadan kaldırıldı. *Mehmet Bey’den sonra oğlu II. Aydınoğulları (1308-1426) *Aydın merkez olmak üzere kuruldu.Süleyman zamanında beylik zayıflayarak Moğollara bağlandı.Bu dönemde Aydın. *Marmara’da önemli bir deniz gücüne sahipti. Isparta ve Eğridir’de kuruldu. *Yıldırım Bayezit’in son verdiği beylik Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulduysa da II. *Kendilerini Türkiye Selçuklu Devletinin varisi olarak görmektedirler.Donanma kurularak Ege ve Akdeniz’de fetihler yapıldı. *Orhan Bey döneminde Osmanlı Devleti’ne katıldı. *İlk defa Yıldırım Bayezit beyliğe son verdi. Saruhanoğulları (1313-1410) *Manisa ve çevresinde kuruldu.Bayezit zamanında beyliğe kesin olarak son verildi. I. *Kurucusu Saruhan Beydir. Ilgın. *Kurucusu Türkiye Selçuklu vezirlerinden Sahip Ata Fahrettin Ali’dir. *Kerimüttin Karaman Beyin oğlu Karamanoğlu Mehmet Bey Konyayı alarak II. Alaiye Beyleri (1293-1471) *Alaiye. Akşehir. Pervaneoğulları (1277-1322) *Sinop ve çevresinde kuruldu. Bafra ve Samsun’u aldı. *Yıldırım Bayezit’in son verdiği beylik Ankara Savaşı’ndan sonra yeniden kurulduysa da II. *Kurucusu Yakup Beydir. *Yıldırım Bayezit tarafından alınan beylik Ankara Savaşı’ndan sonra yeniden kurulduysa da II. *İkinci Anadolu beylikleri içerisinde en güçlü beyliktir. *Mesut.Süleymanın İlhanlı Valisi Timurtaş tarafından öldürülmesiyle beylik sona erdi. *Karamanoğulları ilk kez Yıldırım Bayezit zamanında Osmanlı Devletine katılmıştır. Hamitoğulları (1300-1423) *Antalya. *Kurucusu Aydınoğlu Mehmet Beydir. *Fatih zamanında Gedik Ahmet Paşa Osmanlı topraklarına kattı. bir Haçlı donanmasıyla İzmir’i alıp Aydınoğulları donanmasını yaktılar. Murat tarafından Osmanlı topraklarına katıldı.Gazi Umur Beyin Egedeki başarılarını kendileri için tehlikeli gören Hristiyanlar. *I.Murat tarafından Osmanlı topraklarına katıldı.Muratla görüşmüş ve beyliği vasiyet yolu ile Osmanlı Devletine bırakmıştır.Alaattin Keykubat tarafından fethedildi. Kırım’a sefer düzenledi ve buradaki Cenevizlileri yendi. Germiyanoğulları (1299-1429) *Kütahya merkez olmak üzere kuruldu. Emet ve Simav toprakları alınmıştır. Bolvadin ve Seydişehir’i fethetti. *Bir ara İlhanlı egemenliği altına girdiler. Candaroğulları (İsfendiyaroğulları) (1335-1461) *Kastamonu ve Sinop yöresinde kurulmuş olup merkezi Kastamonu’dur. bilgin ve sanatçıyı koruyarak Anadolu’da Türk kültürüne hizmet etmelerini sağladılar. *Kurucusu Tacettin Doğanşah’tır.İzzettin Keykavus’un oğlu Gıyasettin Siyavuş’u sultan ilan etti. *II. Güzelcehisar. *Gazi Çelebi. Karesioğullarının Osmanlı Devleti’ne katılması Anadolu’da Türk siyasi birliğini sağlama yolunda atılan ilk adımdır.Daha sonra Alaiye.Murat tarafından son verildi. Eşrefoğulları (1284-1326) *Beyşehir merkez olmak üzere kuruldu. Sahip Ataoğulları (1275-1342) *Afyonkarahisar’da kuruldu. *Kurucusu Eşrefoğlu Süleyman Şah’tır. *İlhanlılara. *Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi resmi dil ilan etti. *Kurucusu Menteşe Beydir.II. *1293’te Karamanoğulları ele geçirdi.Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulan beylik II.Ankara Savaşı’ndan sonra II. birçok düşünür.Mehmet Bey. Bizans ve Moğollarla savaştılar. Fethiye. (Çelebi Mehmet) İkinci Türk Beyliklerinin Anadolu’nun Türkleşmesine Hizmetleri -Beylikler.
resmi dil olarak gelişti.Türk devlet geleneğinde olduğu gibi. -Birçok yerleşim yerine Türkçe adlar verildi.Önde gelen devlet adamları ve komutanlar arasından seçilirdi. donanma komutanına da meliküs-sevahi(sahiller meliki) veya reisül bahr(deniz reisi) denirdi. Amasya. Karakoyunlular (1365-1469) *Oğuz boylarından olan Karakoyunlular Moğol istilasından kaçarak Doğu Anadolu’ya geldiler. Doğu Anadolu ve Azerbaycan’ı ele geçirildi. *Başkent önce Sivas. *En büyük hükümdarları Kara Yusuf.Uzun Hasan Karakoyunlular Devleti’ne son verdi. Şer’i mahkemelere bakan kadıların başı kadi’l-kudat. Divan-ı İstifa:Devletin gelir ve gider hesaplarına bakan divandı.Uzun Hasan. Tokat. Frank ve Ruslardan) Türkiye Selçukluları gulam sistemini güçlendirip Türk beylerinin gücünü kırmak istemişler ancak başaramamışlardır.Osmanlı-Memlük ilişkilerinin bozulmasına neden oldu.Böylece Anadolu Türk birliği kesin olarak sağlandı. örfi yargı sisteminin başında ise emir-i dad bulunurdu.Akkoyunlu beylerinden Kara Yülük Osman ile yaptığı savaşta yenildi ve öldürüldü. Maraş.Daha sonra başkent Tebriz oldu. Ramazanoğulları (1353-1608) *Yüreğir boyu beylerinden Ramazan Bey tarafından Adana ve Tarsus dolaylarında kuruldu. *Devlet. Malatya. Karamanoğulları ve Tacettinoğulları üzerinde egemenlik kurdu. *Başlangıçta Memlüklere bağlıyken Yavuz Sultan Selim’den itibaren Osmanlı Devleti’ne bağlandılar. hanedanın ortak malı kabul edilmiş ve şehzadeler arasında paylaştırılmıştır. Dulkadiroğulları (1337-1515) *Zeynettin Ahmet Karaca Bey tarafından Elbistan merkez olmak üzere kuruldu. Hukuk Türkiye Selçuklu hukuku. *Ramazanoğulları topraklarını genişletmek için Dulkadiroğulları ve Karamanoğulları ile savaştı.-Beylikler döneminde Türkçe. sonra Kayseri oldu. Çaldıran Savaşı’ndan sonra 1515’te Turnadağ Savaşı ile bu devleti yıktı. *Kara Yusuf’un ölümünden sonra İskender Bey. *Dulkadiroğullarının Osmanlı-Memlük savaşlarında. Şer’i davalara kadılar. Türk-İslam devletlerinde ağır siyasi suçlar. Sinop. *Uygur Türklerinden olan Eretna Bey tarafından Sivas’ta kuruldu. *Eretna Beyin ölümünden sonra ülkenin karışıklıklar içinde kalmasından yararlanan vezir Kadı Burhanettin sultanlığını ilan ederek Eretna Devleti’ne son verdi. Divan-ı Pervane:Arazi defterlerinde tutulan has ve iktaların düzenlenmesinden sorumluydu. Türkiye’de Kurulan Diğer Devletler Eretna Devleti (1336-1381) *İlhanlıların Anadolu valisi Timurtaş. Divan-ı Arz:Ordunun ihtiyaçlarının karşılanmasından sorumluydu. *Uzun Hasan’ın .Hükümdar başkentte olmadığı zamanlarda devlet işlerini yürütür ve hükümdara vekalet eder.Bu yenilgiden sonra Akkoyunlular bir daha kendilerini toparlayamadılar. askeri davalara kadıasker(kadı-yı leşker) bakardı. *Eretna Bey. Timur’un oğlu Şahruh’a yenilince Osmanlılara sığındı. *Yıldırım Bayezit tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’a yenildi. Ordu komutanına emir’ül-ümera. Büyük Selçuklu hukukunda olduğu gibi şer’i hukuk ve örfi hukuk olarak ikiye ayrılıyordu. *Zeynettin Ahmet Karaca Beyden sonra yerine geçen oğlu Halil Bey. Osmanlılara karşı cephe alması üzerine Yavuz Sultan Selim. Timur’a karşı yaptığı mücadeleyi kaybedince Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezit’e sığındı. Devlet işleri Büyük Divan’da görüşülürdü. *Safeviler tarafından yıkıldılar. -Anadolu bayındır hale getirildi. Tebriz ve Azerbaycan’ı aldı. 1473’te Otlukbeli Savaşı’nda Fatih’e yenildi. Antalya ve Samsun’da tersaneler kurdular. Candaroğulları. Niğde ve Erzincan’ı aldı.Şahruh. -Beyler. Türkiye Selçuklularında da ülke. isyan ederek *Mısır’a kaçarken yerine Türk komutanlarından Eretna Beyi bırakmıştı. Divan-ı Tuğra:Devletin her türlü yazışmalarından sorumluydu.Devlet idaresinde vezirden sonra gelirdi.Cihan Şah. Türkiye Selçuklularında ülke eyaletlere ayrılmıştır: -Merkeze bağlı vilayetler -Meliklerin yönettiği vilayetler -Uc eyaletleri Ordu Askeri teşkilat Büyük Selçuklu askeri teşklatına benzemektedir. Harput ve Amik dolaylarını ele geçirdi. İskenderin yerine kardeşi Cihan Şah’ı Karakoyunlu hükümdarı olarak belirledi. Trabzon Rum İmparatorluğu’nu ve Karamanoğullarını korumak istemesi Osmanlılar ile arasının açılmasına neden oldu.Bu dönemde İran. Erzincan Emirliği. *İkta askerleri:Tımarlı sipahiler *Sınır boylarındaki Türkmen birlikleri *Bağlı devlet ve beylik askerleri *Ücretli askerler(Rum. Bayram Hoca tarafından Erciş merkez olmak üzere kuruldu. *En güçlü dönemleri Uzun Hasan dönemidir. uc bölgelerine gelen göçebelere toprak vererek bu bölgelerin Türkleşmesini sağladılar.Timur’un ölümünden sonra Kara Yusuf. Amasya Emirliği. Büyük Selçuklu Devleti’nin devamı gibidir. Kadı Burhanettin Devleti (1381-1398) *Oğuzların Salur boyundan olan Kadı Burhanettin tarafından Sivas’ta kuruldu. Türkiye Selçuklu Devleti’nde ordu şu bölümlerden oluşmaktadır: *Hassa askerleri: Gulam askerleri-değişik milletlerden küçük yaşta satın alınan veya toplanan çocuklardan oluşurdu. Akkoyunlular (1350-1502) *Oğuzların Bayındır boyundan gelen Kara Yülük Osman Bey tarafından Diyarbakır merkez olmak üzere kuruldu.Sultanlar çocuklarını(melik) vilayetlere göndermiş yanlarına da “atabey” denilen meliklerin devlet yönetimi ve askerlik konularında deneyim kazanmalarını sağlayan kişiler verilmiştir. Alanya. Büyük Divan’a bağlı alt divanlar ise şunlardır: Niyabet-i Saltanat:Bu makamı idare edene naib-i sultan denirdi. 29 . Divan-ı İşraf:Ülkedeki askeri ve adli işler dışındaki idari ve mali teşkilatın işleyişini denetlerdi. *Kadı Burhanettin. sultanın başkanlığındaki Divan-ı Mezalim adı verilen mahkemede görüşülerek karar verilirdi. Kültür ve Medeniyet Devlet Yönetimi Türkiye Selçuklu Devleti.
Alanya.Türkler Anadolu’da yaşayan Hristiyan unsurlarla birlikte (Rumlar. Mülk Arazi:Devlet adamlarına başarılarından dolayı verilen topraklardır.) Türkiye Selçuklularında bilim dili Arapça. tekke ve zaviyeler. -Moğol istilasından sonra Anadolu’da huzur ve güvenliği sağlamaya çalışmıştır. daha sonra gelen Selçuklu sultanları tarafından devam ettirilmiş ve kervansaraylar komşu ülkelerden tüccarların Anadolu’ya gelmesinde önemli rol oynamıştır. çokgen gövdeli. Mimari dışında çinicilik. II. medreseler. eşkıya ve tabii afetlerden dolayı uğrayacağı zararları karşılamak üzere bir çeşit devlet sigortası yapılmıştır. halı ve kilim dokumacılığı. -SON- 30 . Sosyal Hayat Malazgirt Zaferi’nden sonra. -Esnaflar arasında dayanışmayı sağlamıştır. Moğol istilası sırasında Anadolu halkını koruyup kollayan teşkilatların başlıcaları: *Abdalan-ı Rum (Anadolu dervişleri teşkilatı) *Bacıyan-ı Rum (Anadolu kadınları teşkilatı) *Feteyan-ı Rum (Anadolu gençler teşkilatı) *Gaziyan-ı Rum (Anadolu gazileri teşkilatı) Toprak Yönetimi Türkiye Selçuklu Devleti’nde toprakların çoğunun mülkiyeti Büyük Selçuklularda olduğu gibi devletin malı kabul edilmiştir. tarım ve hayvancılığın gelişmesine yardımcı olmuş. Yunus Emre(şiirlerini Divan ve Risaletü’n-Nushiye adlı eserlerinde topladı. Ahilik Teşkilatı Ahilik. Dil ve Edebiyat Türkiye Selçukluları ve Beylikler döneminde yaşayan başlıca fikir adamları: Muhyiddin Arabi(İslam dünyasında şeyh-i ekber adıyla ün kazanmış). Bilim ve Sanat Anadolu’da ilk medrese 1151 yılında Danişment Hükümdarı Yağıbasan tarafından Niksar’da kurulmuştur.II.Selçuklu sultanları Hristiyan ahaliye adaletli ve hoşgörülü davranmış. mescitler. saraylar. -Üretim kalitesinin artırılmasına ve fiyatların ayarlanmasına çalışmıştır. taş ve maden işlemeciliği. kervansaraylar(hanlar). -Gümrük vergileri hafifletilmiştir.Din Türkiye Selçuklularında tarikat ve medrese arasındaki görüş farklılıkları zaman zaman siyasi boyut kazanmış. -Kıbrıs Krallığı ve İtalyan Cumhuriyetleriyle ticaret antlaşmaları yapılmıştır.Kılıç Arslan döneminde başlayan Kervansaray yapımı. karşılığında onlar da Selçuklu idaresini benimsemişlerdir. Süryaniler) yaşamlarını sürdürmüştür. bunun sonucunda Anadolu’da alınan ürünlerin ihtiyaç fazlasını (tarım ve hayvan ürünlerini) dışarıya satmıştır. kalfa ve usta yetiştirerek bunlara diploma vermiştir. köprüler. darüşşifalar(hastaneler). -Ticareti geliştirmek amacıyla Akdeniz ve Karadeniz’de fetihler yapılmıştır (Antalya. Yüzyılda ) ortaya çıkmış. İkta Arazi:Ordu mensuplarına ve devlet memurlarına hizmet ve maaş karşılığı olarak verilen topraklardır. türbeler(dört duvarının üzerleri kubbe ile örtülen mezarlara denir). ağaç.Bu durum Türkçenin gelişmesini yavaşlatmıştır. Anadolu Selçuklu Devleti. Selçukluların sembolü olan “çift başlı kartal” ve başka hayvan figürleri surlarda ve diğer yapılarda kullanılmıştır.Beylikler döneminde Karamanoğlu Mehmet Bey. -Üyelerinin dini. Sadreddin Konevi. Mevlana Celaleddin Rumi(Mesnevi adlı eseri). bölge ticaretinin gelişmesine ortam hazırlamıştır. medreseye karşı olan bazı tarikat üyeleri. medreseyi asıl eğitim kurumu sayan devletle mücadele etmişlerdir. Sivil mimaride:köşkler. konik veya piramit çatılı olan mezarlara denir). musiki gelişmiştir. Vakıf Arazi:Miri ve mülk arazilerden gelirleri ilmi veya sosyal kuruluşların masraflarına ayrılan topraklardır.Devlete ait bu topraklara miri arazi denilirdi. -Büyük ticaret merkezlerinde hanlar ve kapalı çarşılar yapılmıştır. Dini mimaride:camiler.Türkiye Selçukluları ve beylikler döneminde topraklar dörde ayrılmıştır: Has Arazi:Geliri hükümdara ayrılan topraklar olup hükümdar bu topraklarda istediği tasarrufu yapabilirdi. hamamlar. Orta Asya’dan gelen konar-göçerler Anadolu’ya yerleştirilerek Anadolu’da Rum ve Hristiyanlara karşı nüfus üstünlüğü sağlanmıştır. Sinop. Türkçeyi resmi dil ilan etmiştir(1277). köylüleri topraklarda tutabilmek amacıyla belirli zamanlarda vergi affı ve ya vergilerin hafifletilmesi gibi tedbirler almışlardır. Güney-Kuzey ticaret yollarının üzerinde bulunması ve kıtaları birbirine bağlaması. -Ticaret yolları üzerine tüccarların konaklaması ve ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kervansaraylar yapılmıştrı. En çok gelişen sanat dalı mimaridir. devlet ve edebiyat dili Farsçaydı. Ticaret Anadolu’da ticaretin gelişmesi için Türkiye Selçukluları döneminde şu tedbirler alınmıştır: -Ticarette kullanılmak üzere yollar yapılmış ve bu yollarda güvenlik sağlanmıştır. tezhip(kitapları yaldız ve boya ile süsleme) ve cilt sanatı.Kılıç Arslan döneminde tamamlanan Aksaray-Kayseri yolu üzerindeki Alay Han’dır.Ordu mensuplarına ayrılan bu topraklar hizmetlerini sürdürmeleri şartıyla babadan ooğula geçebilirdi. kümbetler(silindirik. külliyeler. surlar yapılmıştır. Anadolu’nun Doğu-Batı.Türkiye Selçukluları döneminde Anadolu uluslar arası ticaret merkezi haline gelmiştir. Bu teşkilat. -Mesleki eğitim sonucunda çırak. -Ticari önemi olan merkezlere Türk ve Müslüman tüccarlar yerleştirilmiştir. Fikir. Suğdak). Ermeniler. esnaf ve zanaatkarların ticari hayatını şekillendiren sosyal bir teşkilattı.Anadolu’da yapılan ilk kervansaray. Türkiye Selçuklularında ilk medrese 1193 tarihinde açılan Kayseri Koca Hasan Medresesi’dir. ahlaki ve diğer alanlarda bilgilerinin artırılmasına çalışmıştır. -Tüccarların korsan. hat(yazı) sanatı. Türkiye Selçuklu Devleti döneminde (XIII. Hacı Bektaş Veli(Makâlât adlı eseri).Görevden ayrılan kişinin iktası elinden alınıp başkasına verilirdi. Ekonomik Hayat Tarım ve Hayvancılık Anadolu Selçuklu sultanları ve beyler. Askeri mimaride:kaleler.İktalar göreve bağlıydı.