İşitme (duyma), hayvanlar alemindeki türlerin gelişmiş duyu sistemlerinden bir tanesidir. Bu sistem sayesinde havadaki moleküllerin salınımları ayrıntılı bir şekilde algılanır. Havadaki moleküllerin titreşimleri başka duyu sistemleriyle de algılanabilir. Molekül hareketinden kaynaklanan ses; kulak tarafından duyumsanır ve çeşitli sinir hücreleriyle beynin ilgili bölgelerince işlenir, bu sürece de işitme adı verilir.
Kulak işitme ve denge duyusu organıdır. Dış, orta ve iç olmak üzere üç kısımdan meydana gelir.
Dış Kulak: Kulağın dışarıya açılan kısmıdır, kulak kepçesi ve kulak kanalından meydana gelir. Kulak kepçesi kıvrımlı bir kıkırdak parçasıdır; başın iki yanında bulunur. Orta kısmında huni biçiminde bir çukurluk bulunur. Kulak kanalı düzensiz bir silindir şeklindedir ve kulak zarında son bulur. Dış kulak ses dalgalarını toplar, sesin lokalize edilmesine katkıda bulunur. Timpanik membran; kulağı çeşitli zararlardan korur.
Orta kulak: Kulağın kulak zarı ile oval pencere arasındaki kısmıdır. Orta kulağın ana işlevi, işitsel kemikçikler aracılığıyla titreşimleri timpanik membrandan (kulak zarı) iç kulağa iletmektir. Orta kulak boşluğu ve içerisindeki oluşumlar ses dalgalarını kulak zarından iç kulağa iletirken sesi amplifiye ederler.
Orta kulağın kısımları şöyle sıralanabilir: çekiç, örs ve üzengi, oval pencere, yuvarlak pencere ve östaki borusu. Kulak zarı çok incedir, yaklaşık 8-10 mm çapındadır ve küçük kaslarla gerilir.
Ses dalgalarının basıncı kulak zarını titreştirir. Titreşimler, orta kulaktaki üç kemik yoluyla iç kulağa aktarılır: çekiç (malleus), örs (incus) ve üzengi (stapes). Bu üç kemik bir tür köprü oluşturur ve seslerin ulaştığı son kemik olan üzengi oval pencereye bağlanır. Kulak zarının hemen arkasında bulunan orta kulak boşluğuna mezotimpanum, üzerindeki boşluğa epitimpanum ve altında kalan kısma da hipotimpanum adı verilmektedir.
İç kulak: Koklea, denge mekanizması, vestibüler ve işitme sinirinden oluşan kulağın en iç kısmıdır. Kulak zarının titreşimleri oval pencereye iletildikten sonra, ses dalgaları iç kulağa doğru hareket eder. İç kulak yuvarlak ve oval pencereler yoluyla kafa içi ile bağlantılıdır.
İç kulak membranöz labirent ve kemik labirent olarak iki kısımda incelenir.
Kemik labirent: Temporal kemiğin petrous kısmında bir dizi kemikli boşluktan oluşur. Koklea, giriş holü ve yarım daire kanallarından oluşur.
Koklea, bir salyangoz kabuğuna benzerdir ve sıvı ile doludur. İki yakın konumlandırılmış membran içerir. Bu membranlar kokleada bir tür bölme duvarı oluşturur. Bununla birlikte, sıvının koklea içinde bölme duvarının bir tarafından diğer tarafına serbestçe hareket edebilmesi için, duvarın içinde küçük bir delik bulunur. Bu delik, oval pencereden gelen titreşimlerin kokleadaki sıvıya iletilmesini sağlamak için gereklidir.
Kokleada nörosensoriyel hücreler baziler membran üzerinde yerleşmiştir. Bu bölüme “Korti organı” adı verilir.
Baziller membran üzerinde “İç tüylü hücreler” ve “dış tüylü hücreler” olmak üzere iki tip sensöriyel hücre bulunmaktadır. Tüysü hücreler, bipolar sinir hücrelerinin dendritleriyle sinaps oluşturur ve aksonlarla beyne ses bilgisini iletir.
Membranöz labirent: Kemik labirent içinde yer alır. Koklear kanal, yarım daire kanalları, uitrukul ve sakkülden oluşur. Membranöz labirent sıvı ile doludur.
Koklear kanalı, Koklea kemikli yapısı içinde bulunur.
Yarım daire kanalları yönlerini paylaşır. Kafanın hareketi üzerine, kanallardaki endolenf akış hızı veya yönü değiştirir. Duyu reseptörleri bu değişikliği tespit eder ve beyne sinyal göndererek dengenin işlenmesine izin verir.
Kaynakça:
Barnes, J. (2013). İşitme. Aldındağ, A. ve Erdoğan, E. (Ed.). Temel Biyolojik Psikoloji (s. 145-154) içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevi.
Devranoğlu, İ. Kulak anatomisi, fizyolojisi ve işitme kaybı. http://184.108.40.206/dosya-depo/ders-notlari/irfan-devranoglu/Kulak%20Anatomisi%20ve%20%DD%FEitme%20Fizyolojisi.pdf adresinden erişildi.
Hazırlayan: Zeynep Keklik