BUSIA, UGANDA – Buradan Kenya sınırı cezbedici bir şekilde yakın. Alçak evlerin ve genel mağazaların yanından kırmızımsı bir toprak yol boyunca sadece beş dakikalık bir yürüyüş; mango ağaçları ve mısır bahçeleri; homurdanan motosikletler ve sızlanan el arabaları ve başlarına kavun sepetleri sallayan kadınlar. Birçok sabah, gün doğumundan hemen sonra, Middy Amule Kenya’da elbise, mısır gevreği, çay, kahve, tütün, tuz ve muz satma yolunda koşuşturan ve karanlıkta Uganda’ya dönen birkaç düzine kadından biridir.
Toprak yollar Swahili’de panya veya gayri resmi yollar olarak bilinir. 53 yaşındaki Amule’nin, uzun kuyrukları ve zaten düşük olan kârını yiyip bitirecek zorunlu ücretleri olan resmi sınır kontrol noktasını atlamasına izin veriyorlar. Ancak yetkililer, pratikte kadınları sömürü riskine sokan bir tanımlama olan panya rotalarını kaçakçılığa benzetiyor.
Tüccarlar, yetkililerin rüşvet talep ederek, yiyecek çalmak ya da daha kötüsünü yaparak kendilerini iyi bilinen yollar boyunca konumlandırdıklarını söylüyor. Amule, “Bir keresinde bir kadın kederini boşaltmak için bana geldi” diyor. Kadın ona, “’Kendimi pis hissediyorum. Kontrol noktasındaki güvenlik görevlisi tarafından kullanıldım.’” Ama kadın bunu bildirmedi – haber kocasına geri dönebilir. “Kocana nasıl söylersin?” Başka bir tüccar olan Alice Sanyu, genel olarak kadınların karşılaştığı baskılar hakkında konuşuyor. “Tecavüze uğramış bir kadına hangi koca tahammül eder?”
Kadınlar nadiren resmi kanallardan yardım ararlar. Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı için sınır ötesi ticaretin bölge başkanı Oundo Godfrey Ongwabe, birçoğunun okulu bitirmediğini ve devlet bürokrasisinin dili olan İngilizce ile mücadele ettiğini söylüyor. Bazen yetkililer tacizcidir. Birçok Ugandalı gibi ilk önce kendi soyadını kullanan Oundo, “Bir sınır yetkilisi, geri ödemesi için ona mallarla yardım etmeyi talep edecek” diyor. “Bu olduğu anda rutin hale gelir ve kocasına söyleyemez.”
Bir dizi devlet kurumu, kontrol noktasının işletilmesinde rol oynar. Ticaret, Sanayi ve Kooperatifler Bakanlığı Sözcüsü Irene Kiiza Onyango, “Resmi olarak rapor edilen ancak spekülasyon olmayan konulara tepki gösteriyoruz ve kadınlar yaşadıklarını konuşmak için ofislerimize hiç yanaşmadılar” diyor. Kontrol noktasında devriye gezmeye yardım eden Uganda Halk Savunma Kuvvetleri’nin bir sözcüsü, ordunun da herhangi bir şikayet almadığını söyledi.
Gümrük acentelerini denetleyen Uganda Gelir İdaresi sözcüsü İbrahim Kibuuka Bbossa, tüccarların konuşmaları gerektiğini söylüyor. “Dürüstlüğün kötüye kullanılmasıyla çok fazla uğraşıyoruz ve dürüstlük kurallarımıza saygısızlık etmekten suçlu bulduğumuz insanları kovuyoruz. Bu yüzden kadınların bu vakaları bildirmesi gerekiyor.” Ama bu kolay değil. Şikayette bulunmak genellikle kanıt gerektirir ve bunun sağlanması bir kadının evliliğini veya geçimini mahvedebilir.
Bu sıkıntılar, küçük ölçekli tüccarlar veya işlemleri her biri 2.000 dolardan az olan tüccarlar için tipiktir. Bu tür ticaret, alıcılar, satıcılar, para değiştiriciler ve sürücüler için önemli bir gölge ekonomiyi besler.
Bir tahmin, küçük ölçekli ticaretin Afrikalıların neredeyse yarısına gelir sağladığını söylüyor. Kalkınma Politikası İncelemesinde çalışma, Londra merkezli bir düşünce kuruluşu olan Overseas Development Institute’a bağlı akademik bir dergi. Oundo, Uganda’da küçük ölçekli borsaların tüm ticaretin %42’sini oluşturduğunu söylüyor.
Tüccarların çoğu kadındır ve birçoğu ailelerinin birincil geçimini sağlayanlardır. Busia’da riskleri kabul etmekten başka seçenekleri yok. Başkent Kampala’dan yaklaşık 200 kilometre (124 mil) uzaklıkta bulunan doğu Uganda’nın bu diliminde sınırlı ekonomik seçenekler var. Çok az Ugandalı kadının arazisi var, bu da banka kredisi almalarını ve iş kurmalarını zorlaştırıyor. Bir kadın tüccar olarak çalışmıyorsa, muhtemelen bir ev hanımı veya geçimlik bir çiftçidir.
Tüccarların hayal kırıklıkları kontrol noktasında başlar. Birçoğu mallarını Kenya’ya yüklü bir araba veya gadi gadi, bir yığın eşyayı taşımanın en kolay yolu ile getiriyor. Teknik olarak otobüs ve kamyonlarla aynı hizada durabilirler, ancak bu pratik bir seçenek değil. Tüccarlar genellikle değeri 2.000 doların altında olan mallar için sınır vergisi ödemezler; ancak bunlar başka ücretlere tabidir.
Ülkenin en işlek kontrol noktalarından biri olan Busia, günün büyük bir bölümünde bir otoparkı andırıyor. Sınırı mallarla geçmek, bölgesel ortalamadan yaklaşık %34 daha uzun sürüyor. kadın tüccarlar hakkında rapor Busia bölgesinde öncelikle New York’taki Columbia Üniversitesi’ndeki lisansüstü öğrenciler tarafından üretilir. Kadınlar için kontrol noktası beklemek için tatsız bir yerdir; az sayıda tuvalet var ve çocuk bakım tesisleri yok. Kamyon şoförleri, memurlar pasaportları ve evrakları tararken saatlerce kuyruklarda kestirirken, kadınların o lüksü yok – sırada zaman, para kazanmadıkları zamandır.
EDNA NAMARA, GPJ UGANDA
33 yaşındaki Suzan Nagudi, Kenya’da on yıldan fazla bir süredir mango ve kavun satıyor. Kocası bir zamanlar Katar’da işçi olarak çalıştı, ancak pandemi sırasında döndüğü için iş bulamıyor. Çiftin 2, 4 ve 13 yaşlarında üç çocuğu var ve Nagudi’nin geliri yemek, okul ücretleri, sağlık faturaları ve kirayı kapsıyor. Ona göre, gayri resmi yollar tek geçerli yol. “Kenya’ya gidip mallarımı çabucak satıp gün batımından önce dönmeyi düşünüyorum” diyor. “Ama resmi yolu kullanmak işimi raydan çıkaracak.”
panya rotaları boyunca tehlike belirir. Kadınlar, yetkililerin genellikle kitu kidogo ya da küçük bir şey için onlara zorbalık ettiğini söylüyor. Belki rüşvet, belki karpuz. Belki daha fazla. Bir kadının hayır demek için çok az gücü vardır. Bir kaçakçı olarak kabul edildiğinden, yetkililer onun mallarına el koyabilir. Haftada iki kez Kenya’ya giren bir tüccar olan Sanyu, “Örnek istiyorlar” diyor. “Ürünün kalitesini test etmek için gözlerini ve dilini kullanıyorlar.”
Yetkililerin çoğu erkektir ve etkileşimleri cinsiyete dayalı gerilimle yükler. Busia ticaret raporuna göre, bir çalışmada, kadın tüccarların %30’u sınır geçişlerinde cinsel tacize uğradıklarını ve bazılarının tecavüze uğradığını söyledi. Kadınlar, genellikle boşuna gizlenen bilinen bir yırtıcı yetkili görürlerse birbirlerini ararlar. Sınırın her iki tarafındaki yetkililer onları tanır ve durdurur.
29 yaşındaki Sanyu, Kenya’da seyyar satıcılık yapmak üzere kavun bulmak için sık sık saatlerce seyahat ediyor. Haftada 300.000 Uganda şilini (80 dolar) kazanabileceğini söylüyor, ancak kitu kidogo’yu çok sık ödediği için bunun yarısını eve getirdiği için kendini şanslı hissediyor.
EDNA NAMARA, GPJ UGANDA
Busia’daki bir ticaret bilgi masası görevlisi olan Washington Ndeda, rüşvet taleplerini kısmen bazı sınır görevlilerinin ne kadar düşük maaş aldığına bağlıyor. Örneğin, tüccarların kontrol noktası kurallarında gezinmesine yardımcı olur, ancak maaş almaz – yalnızca ara sıra bir ödenek alır. Amule aynı zamanda bir ticaret bilgi masası görevlisidir, ancak ticareti durdurmak için yeterli para kazanmaz.
Busia ticaret raporuna göre, yetkililer genellikle rüşvetin bir kısmını talep eden üstleri suçluyor. Sanyu, “Bir keresinde bir gardiyan bana onu anlamam gerektiğini çünkü onun da patronuyla paylaşmak zorunda olduğunu söyledi” diyor. Pallisa’dan ta kavun aramak için seyahat ettiğimi, buraya geldiğimi ve devlet maaşı alan insanlarla paylaştığımı görünce bu açıklama beni çok üzdü.” Ama Sanyu itaat etti. Her zaman yapar. “Biz yasadışı tüccarlarız. Haber verirsek tutuklanırız” dedi.
Ticaret bakanlığı sözcüsü Onyango, “Kadınlar henüz yeterince duyarlı değil. Henüz haklarını bilmiyorlar, bu yüzden kaçıyorlar.” Kadın tüccarlar, temel yolsuzluk sorununu çözmese de, sınır kuralları ve tehlikeleri hakkında bilgi paylaşmak için dernekler kurdular. Busia ticaret raporu, yetkililerin, kadınların şikayetlerini iletmek konusunda kendilerini güvende hissettikleri ve ihlallerin sonuçlarıyla karşılaşacağından emin oldukları bir sistem oluşturmaları gerektiğini söylüyor. Ancak rapor, bunun “önemli kurumsal reform ve siyasi irade” gerektireceğini söylüyor.
Bu arada, panya rotaları sizi çağırıyor. Bazen Sanyu’nun kocası ona geri dönmemesini söyler; bu çok tehlikeli. Ancak Sanyu, “hayatta kalmalıyız – ve çocuklar” diyor. Sabah ağardığında gadi gadi’sine kavun, soğan ve yumurta doldurur ve toprak bir yola girer.
Kaynak : https://globalpressjournal.com/africa/uganda/women-traders-perilous-journey-across-border/