Bu olaydaki aşamaları ve Canın ailesinin yaptıklarını kısaca şu şekilde ifade edebiliriz:
1. Davranışın tam olarak belirlenmesi. Bunu yaparken sadece gözlenebilen ölçülebilen sayılabilen davranışlar ön plana çıkarıldı. Can'ın ailesi genel terimlerle konuşmadı. Can için “hiperaktif veya “yaramaz” demedi. Daha çok, özellikle Can'ın ne yaptığının ana hatlarını çizdi: “Can oturduğu yerde zıplıyor ve mutfak etrafında koşuyor” Dedi.
2. Bir “ön” değerlendirme yapılması. Aynı şekilde, Can'ın annesi, Can'ın masadan “çok erken” veya “hemen” kalktığını söylemedi. Daha ziyade, Can'ın her yemekte masada ne kadar oturduğunu belirledi ve yazdı. Bu “ön” değerlendirme, program başladığında davranışın oluşum süresi ile ilgili fikir verdi.
3. Davranışı etkileyen temel etkenlerin belirlenmesi. Ailesi, akşam yemeklerinde, ilgilerini Can'a yöneltmediklerinde, problem davranışının ortaya çıktığını keşfettiler. Bu davranıştan sonra ortaya çıkan sonucu da fark ettiler: Can'ın ilgiyi üzerinde toplaması! Can'ın anne babası, davranışın gerisindekilere bakıp, davranışı başlatan nedenler ve davranıştan sonra oluşan sonuçlara bakarak, davranışın nasıl değiştirileceği konusunda bazı fikirlere sahip olmaya başladılar.
Programın Uygulama Aşaması
Canın anne babası onun problem davranışının üstesinden gelmek üzere bir program hazırlayıp uyguladılar. Bu programın uygulama aşamaları aşağıda yer almaktadır.
1. Problem davranışı izleyen olumlu tepkilerin kaldırılması. Aile, Can zıplamaya başladığında, O'nu önemsemeyeceklerine karar verdi. Bunun sonucu olarak Can, zıplamasının, ilgi çekmediğini gördü ve öğrendi.
2. Alternatif bir davranış için gelişecek olumlu tepkilerin desteklenmesi. Can, yerinde oturduğunda veya masaya geri döndüğünde, büyük bir ilgi gördü. Can, yerinde oturduğu sürece ilgi gördüğünü anladı.
3. Problem davranışı ortaya çıkaran uyaranların değiştirilmesi. Can'ın ailesi akşam yemeği düzenlemesinde bazı değişiklikler yaptığı için Can da masadan muhtemelen daha az ayrılacaktı. Tam yemekler servis yapılırken Can masaya getirildi, zıplamasını zorlaştıracağı için bir köşeye oturtuldu ve yemek boyunca O'na ilgi gösterildi.
4. Davranışın gözlenmeye devam edilmesi. Ailesi, Can'ın yemek masasında ne kadar süre oturduğunu kaydetmeye kaydetti. Ilk kayıtla program başladıktan sonraki kayıtlarda masada oturma davranışının süresi karşılaştırabildi. Böylece, bu uygulamanın etkililiğini kolaylıkla ortaya koyabildiler.
Bu örnekte de görüldüğü gibi problem davranışı belirlerken ve davranış değiştirme planı hazırlarken belli aşamaları sistematik bir şekilde uygulamak gerekmektedir. Siz de çocuğunuzdaki problem davranışı belirlerken aşağıdaki kriterleri göz önünde bulundurmalısınız.
Hedef Davranışı Belirleme
Problemin Varlığını Belirleme
Problemli davranışların büyük çoğunluğu kendiliğinden göze çarpar. Ancak, davranışın gerçekten bir problem olup olmadığını belirlemek için olası problem durumunun analizi gereklidir.
Durumun dikkatlice analiz edilmesiyle hiçbir problemin var olmadığı belirlenebilir. Böylece, sağaltımı planlama ve uygulamaya koymak için gerekli olan zamandan ve çabadan tasarruf edilmiş olur.
Durumun analizi sonucunda, o an problemin olmadığı ama, gelişme sürecinde olabileceği izlenimini belirlenebilir. Bu durumda, önleyici yöntemlere yer verilerek problemin gelişmesi engellenir. Bu durum, yine sağaltım için ayrılacak zamandan tasarruf edilmesini ve bireylerin uygun olmayan davranışları öğrenmelerini engeller.
(Devam Edecek)
Esenlikler Dilerim.