Yakın birinin kaybından sonra meydana çıkan keder, her insan için farklı deneyimlenmekle birlikte, yas süreci kültürel geçmişimiz, kişilik özelliklerimiz, yaşımız, sağlığımız ve inançlarımız gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Bununla birlikte yas süreci, ölen kişi ile olan ilişkimizin yakınlığından etkilenmektedir. Örneğin bir ebeveynin ya da partnerin kaybı çok daha fazla üzüntü yaratabilir.
Kederin süresi ve yoğunluğuna bağlı olarak birçok kişi benzer duyguları paylaşmaktadır. İnsanlar genellikle birilerini kaybettikten sonraki ilk haftalarda veya aylarda oldukça spesifik semptomlar deneyimlemektedir. Bunlar;
- Şok yaşama, kabul etmeme
- Uyuşuk hissetme
- Öfke
- Suçluluk
- Üzüntü ve gözyaşı
- Uyku güçlüğü
- İştah kaybı
- Düşünme zorluğu
- Aşırı ruh hali değişiklikleri
- Kaybedilen kişinin sesini duyduğunu veya onu gördüğünü düşünmek
- Kaybedilen kişi ile kendini konuşurken bulmak
Genellikle bu belirtiler, zaman geçtikçe yavaş yavaş azaltmaktadır. Zamanla, kaybınızı kabul ettiğinizi ve sevdiğiniz kişi olmadan hayata alışmaya başladığınızı göreceksiniz.
Bu süreçte atabileceğiniz dört faydalı adım şu şekilde olabilir:
- Kaybın gerçekliğini kabul etmek
- Kaybının acısını ve kederini yaşamak
- Yeni ortamınıza uyum sağlamaya çalışmak
- Hayatınız devam ederken sevdiklerinizle kalıcı bir bağ kurmak
Yoğun ve Uzun Süreli Keder
Bazı bireyler için yas belirtileri yavaş yavaş düzelme gösterememekte, hatta belirtiler süreklilik gösterirken kötüleşebilmektedir. Yoğun, uzun süreli devam eden yas süreci bireyin hayatını tekrar yoluna koymasını önler. Sıklıkla sevdiklerinin ölümüne inanmakta zorlanabilirler, ölüm konusunda yoğun öfke, suçluluk ve acı hissedebilirler. Bu yas sürecini etkileyen bazı faktörler vardır. Bunlardan bazıları şu şekilde sıralanabilir;
- Geçmişte başka kayıplar ve üzücü deneyimler yaşamak
- Depresyon veya anksiyete bozukluğuna sahip olmak
- Ölen kişinin bakım vereni olmak
- Sosyal desteğe sahip olmamak
- Kaybın, şiddetli bir ölüm ile veya intihar sonucunda gerçekleşmesi
Bazı insanlar uzun süren yas ile birlikte kendilerini sıkışmış hissetmektedir. Bu nedenle bir daha normal yaşama geri dönemeyeceklerini ve hissettikleri acının sonu olmadığını düşünme eğilimi gösterirler. Bazı insanlar ise ölen kişiyi unutmaktan endişe edebilir veya yas tutmaya devam etmemenin onlara bir şekilde ihanet etmek anlamına geldiğini düşünebilirler. Bu gibi durumlar kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olmamakla birlikte depresyon, stres ve daha çok fiziksel hastalık riski altında olmanıza yol açabilmektedir.
Yas sürecinde size yardımcı olacak öneriler;
- Duygularınızı içinizde tutmak ve biriktirmek size yardımcı olmaz. Diğer insanlarla duygularınızı paylaşmak, konuşmak için vakit ayırın.
- Sevdiklerinizin mutlu anılarını hatırlamak ve bunları paylaşmak, kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olabilir.
- Kederinizi yaşamanıza izin verin. Unutmayın, yas için en iyi reçete kederi yaşamaktır.
- Uyku düzeninizi kontrol edemeseniz de iyi bir şekilde beslenmeye ve yeterince dinlenmeye özen gösterin.
- Fiziksel olarak bir probleminiz yoksa eğer, biraz egzersiz yapmak size yardımcı olacaktır. Sadece birkaç dakikalık tempolu yürüyüş, bahçe işleri veya fiziksel ev işleri yeterlidir.
- Ailenizden veya yakınlarınızdan ihtiyaç duyduğunuz anlarda yardım istemekten suçluluk veya utanç duymayın. İnsanlar genellikle sizi destelemek için neler yapabileceklerini bilemezler, fakat siz yardım istediğinizde yardımcı olmaktan memnun olacaklardır.
- Yoğun ve uzun süreli keder yaşıyorsanız, bu kederinizin aylarca hatta yıllarca sürdüğü ve devam edemeyeceğinizi hissettiğiniz anlamına gelir. Bu gibi durumlarda terapi almanız faydalı olacaktır.
Kaynak
https://www.bupa.co.uk/health-information/mental-health/grief-bereavement
Bir önceki yazımız olan Kararsızlıkla Nasıl Başa Çıkacaksınız? başlıklı makalemizde doğru seçim yapmak, karar verememek ve karar verme güçlüğü hakkında bilgiler verilmektedir.