Arkeologlar; Arap Yarımadası’nın kuzeyinde, Nefud Çölü’nü çevreleyen 7.000 yıl öncesine ait devasa taş anıtları katalogladılar. Uzun dikdörtgenler gibi şekillendirilen “mustatil” yapılar bir muammadır ancak yeni kanıtlar bunların muhtemelen ritüel veya sosyal amaçlar için kullanıldığını göstermektedir.
Mustatiller, Giza piramitlerinden binlerce yıl önce gelen büyük ölçekli taş yapıların en eski biçimlerindendir. Bu yapıların yüzlercesi tespit edildi ve arkeologlar, bir zamanlar yemyeşil olan bölge çorak çöle dönüşürken artan bölgecilikle ilişkili olduğuna inanıyorlar.
Mustatillerin keşfi ilk olarak 2017’de belgelendi ve Suudi Arabistan’daki Harrat Khaybar’ın çöl lav alanındaki bu esrarengiz yapıların ölçeğini ve sayısını ortaya çıkaran uydu fotoğrafçılığı sayesinde mümkün oldu.
Havadaki görünüşleri nedeniyle “kapılar” olarak adlandırılan bu kapılar, “iki veya daha fazla uzun ve daha ince duvarlarla birbirine bağlanan, kabaca paralel iki kısa, kalın yığılmış taş dizisi” olarak tanımlandı.
Mustatiller (Groucutt ve diğerleri, The Holocene, 2020)
Şimdi, Almanya’daki Max Planck Kimyasal Ekoloji Enstitüsü’nden Huw Groucutt liderliğindeki bir arkeolog ekibi benzer bir araştırma yaptı. Nefud Çölü’nün güney ucunun uydu görüntülerini inceleyerek 104 yeni mustatil belirlediler. Sonra sahaya çıktılar ve onları yakından incelediler.
Harrat Khayber mustatilleri gibi, Nefud Çölü mustatilleri de, 600 metreyi (2.000 fit) aşan, ancak hiçbir zaman yarım metreden (1.64 fit) daha yüksek olmayan çok daha uzun alçak duvarlarla birbirine bağlanan iki kısa, kalın platformdan oluşur.
Benzer yapım yöntemleri birkaç mustatil’de görülebilir: Duvarın temel şeklini oluşturmak için dik taşlar yere dikey olarak yerleştirildi ve aralarındaki boşluğu doldurmak için kayalar yığıldı. Bir yapı, mustatili 7.000 yıl öncesine tarihlendiren odun kömürü çıkardı.
Mustatil yapımı (Groucutt ve diğerleri, The Holocene, 2020)
Bu bölge tarihinde ilginç bir dönemdi. Yaklaşık 14.600 ila 14.500 yıl önce başlayan ve yaklaşık 6.000 ila 5.000 yıl önce sona eren Afrika Nemli Dönemine düşer.
Bu süre zarfında, Sahra ve Arap Yarımadası bugün olduğundan çok daha fazla yağış aldı ve çok daha yeşil ve bereketliydi.
Ancak Arap Yarımadası’nda dönem o kadar uzun sürmedi. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, otlakların yaklaşık 8.000 yıl önce zirveye ulaştığını, ardından bölgenin çok hızlı bir şekilde kuruduğunu ve bugün gördüğümüz gibi bir manzaraya yol açtığını gösteriyor.
Mustatillerin gerçekte ne için kullanıldığını ve neden bu kadar çok olduğunu ölçmek zor. Ancak araştırmacılar, kuraklığın ardından kaynaklar ve topraklar için artan rekabetin bir rol oynayabileceğine inanıyor.
Dikkatli bir çalışma, yapıların uzun duvarlarında açıklık bulunmadığını ve içinde ve çevresinde taş aletler gibi arkeolojik eserlerin ilginç bir kıtlığı olduğunu ortaya çıkardı. Araştırmacılar, mustatillerin faydacı olma örneğin su depolaması veya çiftlik hayvanları için kullanılmış olma ihtimalinin düşük olduğuna inanıyor.
Geometrik taş (Groucutt ve diğerleri, The Holocene, 2020)
Araştırmalarının ortaya çıkardığı şey, hem vahşi hayvanlar hem de sığır ya da yaban öküzü kemikleri dahil olmak üzere hayvan kemikleri topluluklarıydı ancak ikincisinin vahşi mi yoksa evcil mi olduğu belirsiz.
Groucutt, “Mustatiller hakkındaki yorumumuz, onların şu anda bilinmeyen sosyal aktiviteleri gerçekleştirmek için insan gruplarının bir araya geldiği ritüel siteler oldukları yönünde.” dedi. “Belki de kurbanların ya da bayramların yapıldığı yerlerdi.”
Bazı yapıların yakınlığı da başka bir olasılıktır. Belki de araştırmacılar, mustatillerin amacının onları inşa etme eylemi olduğunu tahmin ediyorlar ,topluluk işbirliği becerilerini artırmak için sosyal bir bağ kurma etkinliği.
Mustatiller için bariz faydacı işlevlerin olmaması, bir ritüel yorumu akla getiriyor. Aslında, mustatiller, anıtsal yapı ve kullanım pratiğinde kodlanmış büyük ölçekli ritüel davranışların herhangi bir yerde bilinen en eski örneklerinden birini temsil ediyor gibi görünüyor. ”diye yazdılar makalelerinde.
“Bulgularımız, mustatillerin ve özellikle platformlarının Arap tarihöncesine ait önemli arşivler olduğunu ve gelecekteki araştırmalarının ve kazılarının büyük olasılıkla oldukça faydalı olacağını ve bu da sosyal ve kültürel gelişmelerin daha iyi anlaşılmasını sağlayacağını gösteriyor.”
Çeviri: SimgeKara