Peter Peterhof'taki Tsarevich Alexei'yi sorguya çekiyorum. Sanatçı N.N. Ge
“Peter, babasının kederi ve bir devlet adamının trajedisinde, sempati ve anlayış uyandırıyor ... Shakespeare imgelerinin ve durumlarının eşsiz galerisinde, trajedisinde benzer bir şey bulmak zor,” diyor N. Molchanov. Ve gerçekten, eğer talihsiz imparator, oğlu Rusya'nın başkentini Moskova'ya (bu arada, şimdi nerede?), “Filoyu terk et” ve ülkedeki yönetim yolundaki sadık yoldaşlarını çıkarmak istiyorsa başka ne yaptı? "Petrov’un yuvasının civcivlerinin" Alexei olmadan iyi iş çıkardığı ve birbirlerini bağımsız olarak yok ettiği gerçeği (inanılmaz derecede ihtiyatlı Osterman bile ihtiyatlı bir imparatorun sevgili kızının katılımından sonra sürgüne gitmek zorunda kaldı) kimseyi rahatsız etmiyor. Bir nedenden dolayı, Rus filosu, Alexei'nin ölümüne rağmen, çürümeye düştü - amiraller doluydu ve gemiler esas olarak kağıt üzerinde vardı. 1765 yılında II. Catherine Kont Panin'e yazdığı bir mektupta şikayet etti: filone de denizciler. ” Ama kimin umurunda? Asıl mesele, Romanovların ve Sovyet tarihçilerinin onlarla dayanışma içindeki resmi tarihçilerine göre, Alexei'nin ölümü ülkemizin geçmişe dönmekten kaçınmasına izin verdi.
Ve sadece nadir bir yakın tarihî roman okuyucusu garip ve alçakgönüllü bir düşünceyle ortaya çıkıyor: ya babasının mizaçını ve militan öfkesini miras almayan, ölümcül yorgun ve harap bir Rusya'ya ihtiyaç duyan böyle bir yönetici olsaydı? Sözde karizmatik liderler küçük dozlarda iyidir, arka arkaya iki büyük reformcu çok fazla: ülke kırabilir. Örneğin, İsveç’te, Charles XII’in ölümünden sonra, büyük hedefler ve kamu yararı uğruna on binlerce vatandaşının hayatını feda etmeye hazır olan insanların açık bir sıkıntısı var. İsveç imparatorluğu gerçekleşmedi, Finlandiya, Norveç ve Baltık ülkeleri kaybedildi, ancak bu ülkedeki hiç kimse bundan şikayet etmedi.
Tabii ki, Rusların ve İsveçlilerin karşılaştırması tamamen doğru değil, çünkü İskandinavlar Viking döneminde aşırı tutkudan kurtuldular. Avrupa'yı (sonuncusu zaman içinde kaybolan Charles XII olarak kabul edilebilir) korkunç çılgın savaşçılarla korkutuyorlar ve İzlandalı skalds'a harika sagaslar yaratmak için en zengin malzemeyi sağlayarak, sahnede değil, tezgahlarda yerini alabilirlerdi. Daha genç bir etnik grubun temsilcileri olarak Ruslar henüz enerjilerini boşaltmak ve kendilerini harika insanlar olarak ilan etmek zorunda kalmamışlardı. Ancak Peter tarafından başlatılan çalışmanın başarılı bir şekilde devam etmesi için, en azından yeni nesil askerlerin ıssız bir ülkede, gelecekteki şairlerde, bilim insanlarında, generallerde ve diplomatlarda doğmaları ve eğitilmeleri gerekiyordu. Gelinceye kadar Rusya'da hiçbir şey değişmeyecek, ama gelecekler, çok yakında gelecekler. V.K. Trediakovsky (1703), M.V. Lomonosov (1711) ve A.P. Sumarokov (1717) zaten doğdu. Peter I'in ölümünden iki hafta önce Ocak 1725'te, gelecekteki tarla mareşal P.A. Rumyantsev, 8 Kasım 1728'de, 13 Kasım 1729'da Rus tiyatrosu F.G. Volkov'un kurucusu olarak doğdu - A.V. Suvorov. Peter'ın halefi, Rusya'ya 10 ve daha iyi bir 20 yıl barış sağlamalıdır. Ve Alexey’nin planları oldukça tutarlı tarihsel Durumlar: “Orduyu sadece savunma amaçlı tutacağım, ama kimseyle savaşmak istemiyorum, eskiyle yetineceğim,” dedi destekçilerine verdiği gizli konuşmalarda. Şimdi düşünün, fakir prens gerçekten o kadar kötü mü, hiç sarhoş olan Catherine I'in saltanatı, ürpertici Anna Ioannovna ve eğlenen Elizabeth'in bir kader hediyesi olarak tanınması gerekiyor mu? Ve gerçekten de hanedan krizinde XNUMX. yüzyılın ilk yarısında Rus imparatorluğunu sarsan bir nimet mi ve kuralı Germaine de Stael “ilmikle sınırlı otokrasi” olarak tanımlanan son derece şüpheli başvuru sahiplerini iktidara getiren saray darbelerinin ardından gelen bir nimet mi?
Bu soruları cevaplamadan önce, V.O.'ya göre okurlara Peter I'in kim olduğu söylenmelidir. Klyuchevskogo, “ülkeyi herhangi bir düşmandan daha kötü mahvetti”, denekleri arasında hiç popüler değildi ve hiçbir şekilde onlar tarafından vatanın bir kahramanı ve kurtarıcısı olarak algılanmadı. Rusya için Büyük Peter dönemi kanlı bir zaman haline geldi ve her zaman başarılı savaşlardan, Eski İnananlar'ın kitlesel öz-immolasyonlarından ve ülkemiz nüfusunun tüm kesimlerinin aşırı fakirleşmesinden çok uzaktı. Rus edebiyatının birçok eseriyle bilinen Rus serfliğinin klasik “vahşi” versiyonunun Peter I'in altında olduğunu çok az insan ortaya çıkardı. Ve St.Petersburg'un yapımında V.Klyuchevsky dedi ki: "Tarihte çok fazla hayat iddia edebilecek bir savaş yok." Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, popüler hafızada Peter ben ezici kral olarak kaldık ve daha da fazlası - Rus halkının günahları için cezalandırılan Deccal. Büyük Peter kültü, yalnızca Elizabeth Petrovna döneminde popüler bilince dahil edilmeye başlandı. Elizabeth, Peter'ın gayri meşru kızıydı (1710'da doğdu, Peter I ve Martha Skavronska'nın gizli düğünü 1711'de gerçekleşti ve kamu düğünleri sadece 1712'de yapıldı) ve bu nedenle asla kimse tarafından taht için bir aday olarak görülmedi . Preobrazhensky Muhafızları Alayının bir avuç askeri tarafından yürütülen bir saray darbesi sayesinde Rus tahtına yükselen Elizabeth, hayatının yeni bir komplonun kurbanı olma hayatından korkmuştu ve babasının eylemlerini yüceltmek istiyordu.
Gelecekte, Peter I'in kültü, maceracı karakter özelliklerine sahip bir başkası için son derece yararlıydı - ilk Rus imparatorunun torununu devirmiş olan II. Catherine, kendisini Büyük Petrus'un varisi ve halefi ilan etti. Peter I'in saltanatının yenilikçi ve ilerici doğasını vurgulamak için, Romanovların resmi tarihçileri, sahtekarlıklarını sürdürmek ve babası Alexey Mikhailovich ve kardeşi Fyodor Alekseevich'in altında yaygın olan bazı yenilikleri kullanmak zorunda kaldı. 18. yüzyılın ikinci yarısında Rus İmparatorluğu yükselişe geçti, büyük kahramanlar ve toplumun eğitimli kısmının aydınlanmış hükümdarları tiranlardan ve despotlardan daha fazlasına ihtiyaç duyuyordu. Bu nedenle, 19. yüzyılın başlarında Peter'ın dehasına ibadet etmenin Rus soyluları arasında iyi bir biçim olarak görülmesi şaşırtıcı değildir.
Bununla birlikte, sıradan insanların bu imparatora karşı tutumu genel olarak olumsuz kaldı ve A.S. Puşkin, kökten değiştirmek için. Büyük Rus şairi iyi bir tarihçiydi ve sevdiği kahramanın faaliyetlerinin çelişkili doğasını anladı: “Peter hakkında çok fazla materyal aldım ve onun hikayesini asla yazmayacağım, çünkü ona olan kişisel saygımla hemfikir olamayacağım birçok gerçek var” - 1836'da yazdı, ancak bir kalbe emredemezsiniz ve şair tarihçiyi kolayca yener. Peter Puşkin'in ışık eliyle, ben Rusya halkının geniş kitlelerinin gerçek idolü oldum. Peter I'in otoritesinin güçlenmesiyle, Tsarevich Alexei'nin itibarı tamamen ve geri dönülmez bir biçimde sona erdi: eğer büyük imparator, devletin ve öznelerinin refahını yorulmadan umursarsa, aniden kişisel olarak işkence etmeye başlar ve sonra kendi oğlunu ve varisini yerine getirme emrini imzalar, o zaman bunun içindir. Durum, Almanca’nın söylediği gibidir: eğer bir köpek öldürülmüşse, bu onun uyuz olduğu anlamına gelir. Ama imparatorluk ailesinde gerçekte ne oldu?
Ocak ayında, 1689 16 yaşındaki Peter, annesinin ısrarı üzerine, ondan üç yaş büyük olan Evdokia Fyodorovna Lopukhina ile evlendi. Özel bir odada yetişen ve genç Peter'ın hayati çıkarlarından çok uzakta olan böyle bir eş, elbette gelecekteki imparatora uymuyordu. Çok geçmeden, sefil Evdokia onun için eski Muskovit Rusya'nın nefret dolu emirlerinin, boyarların tembellik, kibir ve eylemsizliklerinin kişileşmesi oldu. Çocukların doğumlarına rağmen (Alexey Şubat 8'te 1690'te doğdu, sonra Alexander ve Pavel bebeklik döneminde ölenlerdi), eşler arasındaki ilişkiler çok gergindi. Peter’ın karısı için nefret ve hor görmesine yardım edemedim, ancak oğluna karşı tutumunu yansıttı. Sona gelindi 23 Eylül 1698 g .: Peter I'in emriyle Kraliçe Evdokia, bir rahibe olarak zorla öldürüldüğü Pokrovsky Suzdal kız manastırına götürüldü.
Rusya tarihinde, Evdokia, hapishanedeyken manastıra herhangi bir bakım veya hizmet verilmemiş olan tek tsarina oldu. Aynı yıl, okçuluk alayları ölçeklendi, bu olaylardan bir yıl önce tıraş sakallarına ilişkin bir kararname yayınlandı ve ertesi yıl yeni bir takvim çıkarıldı ve kıyafetlerle ilgili bir kararname imzalandı: kral her şeyi değiştirdi - karısı, ordusu, konularının görünümü ve hatta saati. Ve sadece oğul, başka bir mirasçı yokluğunda, aynı kaldı. Alexey, 9 yaşındaydı, Peter I, Natalya'nın kız kardeşi, çocuğunu zorla annesinin manastırına götürdüğü elinden çıkardı. O zamandan beri, kendisini gizlenmemiş nefretle tedavi eden Natalia Alekseevna'nın gözetimi altında yaşamaya başladı. Prens babasını nadiren gördü ve görünüşe göre, Peter'ın kibirli favorilerinden ve çevresinden alınan gürültülü ziyafetlerden korkmaktan uzak olduğu için ondan ayrılmaktan çok fazla acı çekmedi. Yine de, Alexey'un babasına karşı hoşnutsuzluk göstermediği kanıtlandı. Ayrıca çalışmalarından uzak durmadı: Prens'in tarihi ve kutsal kitapları gayet iyi bildiği, Fransızca ve Almanca'yı çok iyi öğrendiği, 18. Yüzyılın başında Rusya için oldukça fazla olan aritmetik eylemleri 4'i çalıştığı biliniyor. Peter I, 16 yaşındayken, yalnızca iki aritmetik işlemi okuma, yazma ve bilgi edinme yeteneğiyle övünebilirdi. Evet ve Alexei'nin kıdemli bir çağdaşı olarak, kahramanımızın arka planındaki ünlü Fransız kralı Louis XIV, cahil görünebilir.
Yıllardır 11'te Alexey, Peter I ile Arkhangelsk'e gidiyor ve bir yıl sonra, bir bombardıman şirketinin askeri rütbesinde, şimdiden Nyenskans kalesine (1 Mayıs'ta 1703) katılıyor. Dikkatli olun: “meek” Alexey 12 yıllarında ilk kez savaşta yer alıyor, savaşçı babası sadece 23 yılında! 1704'te, 14 yaşındaki Alexei, Narva kuşatması sırasında sürekli ordudadır. İmparator ile oğlu arasındaki ilk ciddi kavga 1706'te gerçekleşti, nedeni annesiyle yapılan gizli bir toplantıydı: Alexey, ağır bir kınama aldığı Zholkva'ya (şimdi Lvov yakınlarındaki Nesterov) çağrıldı. Ancak, gelecekte, Peter ve Alexei arasındaki ilişkiler normale döndü ve imparator gıda satın almak ve acemi toplamak için oğlunu Smolensk'e gönderdi. Prens'e mektupta açıklandığı gibi Alex'i gönderen acemi Peter. Bununla birlikte, buradaki mesele, görünüşe göre, bir titizlik eksikliği değildi, ama Rusya’da Peter’ın yardımı olmadan gelişen zorlu bir demografik durumdaydı: “O zaman daha iyi bir yer bulamadım, ancak yakında göndermeye karar verdiniz” Alexey ve babası haklılığını kabul etmek zorunda kaldı 25 Nisan 1707 Peter China Town ve Kremlin'deki yeni tahkimatların onarım ve yapımını yönetmesi için Alexey'u gönderiyorum. Karşılaştırma yine ünlü imparatorun lehine değil: 17 yaşındaki Peter, Plescheyeva Gölü'ne küçük tekneler inşa ederek kendisini eğlendirmekte ve aynı yaştaki oğlu, Moskova'yı Charles XII'nin olası bir kuşatması için hazırlamaktadır. Ek olarak, Aleksey, Bulavinsky ayaklanmasının bastırılmasına öncülük etmekle suçlanıyor. 1711'te Aleksey, yurtdışında Rus ordusu için malzeme tedarikini yönettiği Polonya'da bulunuyor. Ülke savaş tarafından perişan edildi ve bu nedenle prensin etkinliği özel bir başarı ile taçlandırılmadı.
Bir çok saygın tarihçi, yazılarında Alexei'nin çoğu zaman "nominal lider" olduğunu vurguluyor. Bu ifadeye katılarak, aynı nominal generallerin ve cetvellerin ünlü akranlarının çoğunluğu olduğu söylenmelidir. Sakin bir şekilde, 1185'taki ünlü Prens Igor Vladimir'in on iki yaşındaki oğlunun, Putivl şehrinin emekliğini yönettiğini ve 1007'taki Norveç'teki (gelecekteki Kral Olav Svyat), Jutland, Frisia ve İngiltere kıyılarını mahvettiğini bildiren raporları okuduk. Ancak yalnızca Alexei durumunda, dikkatlice dikkatimizi çekeriz: ancak gençliği ve deneyimsizliği nedeniyle ciddi şekilde idare edemedi.
Böylece, 1711'e kadar, imparator oğluna karşı oldukça hoşgörülü davrandı ve ardından Alexey'a karşı tutumu daha da kötüye gitti. O kötü yıldız yılında ne oldu? 6 Mart Peter Gizlice Martha Skavronskaya ile evlendim ve 14 Ekim - Alexey taç prensesi Braunschweig-Wolfenbüttel Charlotte Christine-Sofia ile evlendi. Şu anda, Peter ilk önce şunu düşündüm: şimdi tahtın varisi kim olacak? Sevilmeyen eşi Alexey'den veya sevilen kadının çocukları olan oğluna, “kibarca Katerushka'nın arkadaşı”, yakında Şubat'ta 19 1712, Rus İmparatoriçesi Ekaterina Alekseevna olacak? Sevilmeyen bir babanın bayılmamış bir oğluyla kalbiyle olan ilişkisinin daha önce bulutsuz olduğunu söylemek zordu, ama şimdi onlar tamamen şımarık. Peter'dan daha önce korkmuş olan Alexey, şimdi onunla iletişim kurarken panikli hissediyor ve 1712'te yurtdışından dönerken aşağılayıcı sınavdan kaçınmak için avucunu bile vuruyor. Genellikle bu vaka varislerin patolojik tembelliği ve öğrenememesi konusundaki tezin bir örneğidir. Ancak, "inceleme komitesi" nin kompozisyonunu düşünelim. Burada, ağzında bir boru ile, bir sandalyeye uzanmak, oldukça ayık egemen Peter Alekseevich oturur. İngiltere Kraliyet Bilimler Akademisi'nin okuma yazma bilmeyen bir üyesi olan Alexander Danilych Menshikov, cılızca sırıtarak onun yanında duruyor. Yakınlarda, ustalarının herhangi bir tepkisini yakından izleyen diğer “Petrov’ların yuvaları” da vardır: gülümsemek - acele, kaşlarını çatmak - merhametsizce çiğnemek. Alexey'un yerinde olmak ister misiniz?
Tahtın varisinin “değersizliğinin” diğer kanıtları olduğu için, prensin babaya el yazısıyla yazdığı mektupları, genellikle kendisini tembel, eğitimsiz, fiziksel ve zihinsel olarak zayıf bir kişi olarak tanımladığı bir yazıdır. Burada söylenmelidir ki, II. Catherine'e kadar, Rusya'da yalnızca bir kişinin akıllı ve güçlü olma hakkına sahip olduğu söylenmelidir - egemen hükümdar. Resmi belgelerdeki diğerleri, çar veya imparatora hitap etti, kendilerini “yetersiz zihin”, “fakir”, “yavaş köleler”, “değersiz köleler” olarak adlandırdılar. Bu nedenle, kendinden mahrum bırakma olan Alexey, ilk önce, genel olarak kabul edilmiş iyi form kurallarını izler ve ikincisi, baba imparatoruna olan sadakatini gösterir. Ve bu makalede işkence altında elde edilen tanıklıktan bahsetmeyeceğiz bile.
Peter, 1711'ten sonra, oğlu ve kayınvalidesini ihanetten şüphelenmeye başlar ve doğum yapmak için taç prensiklerini takip etmesi için Bayan Bruce ve Abbess Rzhevskaya'yı gönderir ve 1714'taki taç prenseslerini takip etmeleri için gönderir: Tanrı korusun, doğmamış çocuğun yerini alacak ve sonunda Catherine'den çocuklara giden yolu kapatacaklar. Bir kız doğar ve durum geçici olarak aciliyetini kaybeder. Ancak Ekim ayında 12 1715, Alexey ailesinde bir çocuk olarak doğdu - gelecekteki İmparator Peter II ve aynı yılın Ekim ayında 29, Peter adında İmparatoriçe Catherine Alexeevna'nın oğlu doğdu. Alexei'nin karısı doğum yaptıktan sonra ölür ve anısına, imparator, oğluna "uygun olmayan bir düzeltme" talep eden bir mektup sunar. Zekice değil, ama iyi hizmet veren 25 yaşındaki bir oğul olan Peter, askeri meselelerden hoşlanmadığını reddetti ve şöyle uyardı: "Senin tek oğlum olduğunu hayal etme." Alexey her şeyi doğru anlıyor: Ekim 31'te tahtı talep etmeyi reddetti ve babasından manastıra gitmesine izin vermesini istedi. Ve Büyük Peter korktu: Manastırda, laik makamların erişemeyeceği hale gelen Alexey, Catherine'in uzun zamandır beklenen ve sevgili oğlu için hala tehlikeli olacak. Peter, öznelerinin ona nasıl davrandığını biliyor ve “Mesih karşıtı” babasının keyfiyetinden masum bir şekilde etkilenen dindar bir oğlunun ölümünden sonra kesinlikle iktidara çağrılacağını biliyor. Aynı zamanda, imparator, Alexey’un dindar arzularına açıkça ve açıkça karşı koyamaz. Peter oğluna “düşünmesini” emreder ve “zaman aşımına uğrar” - yurtdışına çıkar. Kopenhag'da Peter başka bir hamle yapar: oğluna bir seçenek sunar: bir manastıra git ya da git (yalnız değil, sevgili kadını Euphrosyne ile!) Yurtdışında ona. Bu bir provokasyona çok benzer: umutsuzluğa sürüklenen bir prense kaçması için fırsat tanınır, böylece daha sonra anavatanına ihanetten idam edilebilir.
Yirminci yüzyılın 30'inde Stalin, bu hileyi Bukharin ile tekrarlamaya çalıştı. Şubat ayında, 1936, Pravda'da şiddetle eleştirilen “parti favorisinin” sonsuza dek kaçacak ve iyi ismini imha etmesi umuduyla, sevgili eşiyle birlikte Paris'e gönderdi. Bukharin, halkların liderinin büyük hayal kırıklığına uğramasına geri döndü.
Ve saf Alexey yem için düştü. Peter doğru hesapladı: Aleksey anavatanını değiştirmek niyetinde değildi ve bu nedenle İsveç'te sığınma talebinde bulunmadı (“Charles XII'nin bu kötü dehası Hertz ... Alexei’nin Rusya’ya karşı ihanetini kullanamadığı için üzülerek pişmanlık duydu” diyor. Türkiye. Kuşkusuz, bu ülkelerden, Büyük Petrus'un ölümünden sonra Aleksei'nin, er ya da geç imparator olarak Rusya'ya döneceği, ancak prens nötr Avusturya'yı tercih etti. Avusturya imparatorunun Rusya ile kavga etmek için hiçbir nedeni yoktu ve bu nedenle Peter'ın elçilerinin kaçakları anavatanlarına geri götürmeleri zor değildi: “Peter Alexey P'yi geri göndermek için Avusturya'ya gönderildi. Tolstoy görevini başarmak için şaşırtıcı bir şekilde başardı ... İmparator konuklarından kurtulmak için acele etti ”(N. Molchanov).
17’un Kasım’ındaki 1717’ten bir mektubunda Peter, oğluna affetmeyi vaat ediyor ve Ocak 31’in 1718’inde prens Moskova’ya dönüyor. Ve zaten Şubat 3, varislerin arkadaşları arasında tutuklamalara başladı. İşkence görmekte ve gerekli kanıtları vermek zorunda kalmaktadırlar. Mart ayındaki 20, Prens'in davasını soruşturmak için rezil bir Gizli Ofis kuruldu. 19 Haziran 1718, Alexey’un işkencenin başladığı gündü. Bu işkencelerden Haziran 26'ta öldü (diğer kaynaklara göre, ölüm cezasını uygulamamak için boğuldu). Ve ertesi gün, June 27, Peter, Poltava zaferinin yıldönümü vesilesiyle lüks bir top verdim.
Demek ki iç mücadeleden hiçbir iz yoktu ve imparatordan tereddüt etmedi. Her şey çok üzücü bir şekilde sona erdi: Nisan ayındaki 25, 1719, Peter I ve Catherine Alekseevna'nın oğluydu. Otopsi, çocuğun doğum anından itibaren hastalıksız bir şekilde hasta olduğunu gösterdi ve Peter, ilk oğlunu boşuna yıkıp tahtın ikinci yolunu temizledi.