Latin Amerika adı, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce gibi Latin dillerinin ağırlıklı olarak konuşulduğu Amerika’daki bir grup ülkeye ve bağımlılığa atıfta bulunmak için kullanılır. 20 egemen devletten ve birkaç bölgeden oluşan Latin Amerika, Dünya’nın toplam yüz ölçümünün %13’ünü oluşturur. Latin Amerika, Amerika Birleşik Devletleri’nin güneyindeki Meksika, Brezilya, Arjantin, Venezuela ve Kosta Rika dahil çok sayıda Portekizce ve İspanyolca konuşulan ülkelerden meydana gelir. Terimdeki “Latin” ve “Amerika” tabirleri sömürgeciliğin dikkat çekici örneklerinden birisidir.
Latin Amerika Tanımı
Latin Amerika, tanımlanması zor bir bölgedir. Sıklıkla, Latin Amerika terimi, yanlışlıkla Güney Amerika kıtasındaki ülkeleri toplu olarak ifade etmek için kullanılır. Bu tanımlamayla ilgili sorun, önemli Latin Amerika ülkelerinden olan Meksika’yı dışlamasıdır. Coğrafi olarak Kuzey Amerika’da olmasına rağmen; Meksika’nın, Brezilya ve Kolombiya gibi diğer Güney Amerika ülkeleri ile kültürel ve dilsel yakınlığı Latin Amerika ülkeleri ailesine eklenmesini sağlar.
Latin Amerika teriminin, 1800’lerin ortalarında Fransız imparator 3. Napolyon tarafından ortaya atıldığına inanılmaktadır. Genel olarak, Latin Amerika’daki ülkelerin, en büyük ekonomileri olan Brezilya, Meksika ve Arjantin’le birlikte “gelişmekte olan” veya “yeni ortaya çıkmakta olan” ülkeler olduğu ifade edilir. Latin Amerika’nın nüfusu, sömürgeci tarihi nedeniyle Avrupalılar, yerli halklar ve Afrikalılar arasında gerçekleştirilen evlilikler yoluyla yüksek oranda karışık ırk yapısına sahiptir.
Latin Amerika Ülkeleri
Latin Amerika; Peru, Venezuela, Şili, Guatemala, Ekvador, Küba, Bolivya, Haiti, Dominik Cumhuriyeti, Honduras, Paraguay, El Salvador, Nikaragua, Kosta Rika, Panama, Porto Riko, Uruguay, Guadeloupe, Martinik, Fransız Guyanası, Saint Martin ve Saint Barthelemy gibi diğer ülkeleri ve bölgeleri kapsar.
Kuzey Amerika
-
- Meksika: Latin Amerika’nın bir parçası olan tek Kuzey Amerika ülkesi olmasına rağmen, Meksika, bölgenin en büyük ve en önemli ülkelerinden birisidir. Aynı zamanda Amerika’ya en fazla göç veren ülkelerden birisidir.
Orta Amerika
Orta Amerika, altı tanesi İspanyolca konuşan yedi ülkeden oluşur.
-
- Kosta Rika: Nikaragua ve Panama arasında yer almaktadır. Orta Amerika’daki en istikrarlı ülkelerden biridir, çünkü ekoturizm endüstrisi için zengin topografyasından faydalanabilmiştir.
- Guatemala: Orta Amerika’nın bugüne kadarki en kalabalık ülkesi ve aynı zamanda en dilsel olarak farklı olanı, Maya kültürünün zenginliği ile bilinen Guatemala nüfusunun yaklaşık %40’ı anadili olarak yerli bir dil konuşuyor.
- El Salvador: Orta Amerika’daki en küçük ama en yoğun nüfuslu ülkedir. Guatemala ve Honduras ile birlikte; ülke, 1980’lerin iç savaşlarının bir sonucu olan şiddet oranı yüksekliği ve adi suçlarıyla bilinen kötü huylu “Kuzey Üçgeni” içerisinde yer alan bir ülkedir.
- Honduras: Guatemala, Nikaragua ve El Salvador ile sınır komşusudur. Latin Amerika’nın en fakir (insanların %66’sı yoksulluk içinde yaşıyor) ve en şiddetli ülkelerden biri olarak biliniyor.
- Nikaragua: Orta Amerika’nın yüzey alanı bakımından en büyük ülkesi Nikaragua’dır. Aynı zamanda Orta Amerika’nın ve bölgenin en fakir ülkesidir.
- Panama: Orta Amerika’nın en güneydeki ülkesi olan Panama’nın, özellikle Panama Kanalı’nın tarihi önemi nedeniyle ABD’yle yakın bir ilişkisi vardır.
Güney Amerika
Güney Amerika, 10’u İspanyolca ya da Portekizce konuşan 12 bağımsız ülkeye ev sahipliği yapıyor.
-
- Arjantin: Güney Amerika’nın Brezilya ve Kolombiya’dan sonra en kalabalık ikinci ve en kalabalık üçüncü ülkesidir. Aynı zamanda Latin Amerika’nın en büyük ikinci ekonomisidir.
- Bolivya: Dağlık coğrafyasıyla bilinen Güney Amerika’nın yayla ülkelerinden biridir. Nispeten büyük bir yerli nüfusa, özellikle Aymara ve Quechua dilini konuşan bir nüfusa sahiptir.
- Brezilya: Güney Amerika’nın hem nüfus hem de fiziksel büyüklük bakımından en büyük ülkesi olan Brezilya, aynı zamanda dünyanın en baskın ekonomilerinden biridir. Güney Amerika toprak kütlesinin neredeyse yarısını kapsıyor ve Amazon Yağmur Ormanlarına ev sahipliği yapıyor.
- Kolombiya: Güney Amerika’nın en büyük ikinci ülkesidir ve tüm Latin Amerika’da üçüncü büyük ülkedir. Ülke, doğal kaynaklar, özellikle petrol, nikel, demir cevheri, doğal gaz, kömür ve altın bakımından zengindir.
- Ekvador: Güney Amerika’da orta büyüklükte bir ülke olmasına rağmen; Ekvador, kıtanın en yoğun nüfuslu ülkesidir. Dünya’nın ekvator çizgisi üzerinde bulunur.
- Paraguay: Küçük Paraguay ülkesi nispeten homojen bir nüfusa sahiptir: çoğu insan karışık Avrupa ve Guaraní (yerli) kökenlidir.
- Peru: Antik tarihi ve İnka İmparatorluğu ile tanınan Peru, Güney Amerika’daki en kalabalık dördüncü ve Latin Amerika’daki beşinci ülkedir. Dağlık topografyası ve nispeten büyük yerli nüfusu ile tanınır.
- Şili: Latin Amerika’nın geri kalanına oranla refahı ile tanınan Şili, aynı zamanda ırksal olarak karışık insan sayısının daha az olduğu bir bölgedir ve bölgedeki ülkelere göre beyaz tenli insan sayısı daha yüksektir.
- Uruguay: Güney Amerika’nın en küçük üçüncü ülkesidir ve Arjantin’e komşu olduğu gibi, büyük ölçüde (%88) Avrupa kökenli bir nüfusa sahiptir.
- Venezuela: Güney Amerika’nın kuzey sınırında uzun bir sahil şeridine sahip olan Venezuela , Karayipli komşularıyla kültürel olarak ortak yönlere sahiptir. Güney Amerikalı meşhur Simon Bolivar’ın doğduğu yerdir.
Karayipler
Karayipler, Avrupa kolonizasyon tarihinin en çeşitli tarihine sahip alt bölgesidir: İspanyolca, Fransızca, İngilizce, Hollandaca ve Kreyol dili konuşulur. İspanyolca konuşan ülkeler şunlardır:
-
- Küba: Bağımsızlığını kazanan son İspanyol kolonisi olan Küba, Karayipler’deki en büyük ve en kalabalık ülkedir.
- Dominik Cumhuriyeti: Kültürel ve dilsel olarak, Dominik Cumhuriyeti’nin Küba ve Porto Riko ile ortak tarafları vardır.
- Porto Riko: Küçük Porto Riko adası , ABD halkıdır, ancak geçen yüzyıl boyunca bu statüde devam edip etmemek ya da devlet olup olmadığına dair bağımsız bir tartışma sürmektedir. 1917’den beri Porto Riko’lara otomatik olarak ABD vatandaşlığı verildi, ancak cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oy kullanma hakları olmadı.
Latin Amerika Jeopolitiği
Bölgenin, her ikisi de bölgesel ticareti geliştiren Pasifik İttifakı (gümrük birliği) ve Mercosur olmak üzere iki büyük ticaret kuruluşu vardır. Latin Amerika’daki ülkeler arasındaki ilişkiler genel olarak dostanedir. Bazı kaynaklara göre bölgedeki son silahlı çatışma 1995 yılında Ekvador ve Peru arasında yaşanmıştır. Öte yandan ülkeler, İspanya veya Portekiz tarafından sömürgeleştirildikleri için önemli benzerlikler paylaşmaktadır.
Latin Amerika’daki bağımsızlık hareketleri 1800’lerin başında başlamıştır. Bu hareketlerin öncülüğünde Aydınlanma felsefesi ile tanışmış olanlar ve İspanya’nın birçok kısıtlamasına karşı çıkan insanlar yer almıştır. Kuzey Amerika ve Fransa’daki devrimler, isyanlara daha da umut ve ilham vermiştir. 1808-1814 yılları arasında Napolyon Bonapart, İspanya ve Portekiz’i işgal ettikten sonra İspanya Kralı’nı ele geçirmiş ve İspanyol İmparatorluğu sonuç olarak çökmüştür. Bu, Latin Amerika’daki konumunun zayıflaması ile neticelenmiştir. Devamında bağımsızlık hareketleri dalgası 1816’da Simon Bolivar liderliğinde başlamıştır.
Latin Amerika Ülkeleri Başkentleri, 2019 Nüfusları ve Alanları
|Ülke Adı||Alan (km²)||Devlet Nüfusu||Devletin Başkenti|
|1||Brezilya||8 515 767||205 573 000||Brasília|
|2||Meksika||1 972 550||122 435 500||Mexico City|
|3||Kolombiya||1 141 748||48 229 000||Bogotá|
|4||Arjantin||2 780 400||43 417 000||Buenos Aires|
|5||Peru||1 285 216||31 377 000||Lima|
|6||Venezuela||916 445||31 108 000||Caracas|
|7||Şili||756 096||17 948 000||Santiago|
|8||Guatemala||108 889||16 343 000||Guatemala City|
|9||Ekvador||283 560||16 144 000||Quito|
|10||Küba||109 884||11 390 000||Havana|
|11||Bolivya||1 098 581||10 725 000||Sucre and La Paz|
|12||Haiti||27 750||10 711 000||Port-au-Prince|
|13||Dominik Cumh.||48 442||10 528 000||Santo Domingo|
|14||Honduras||112 492||8 075 000||Tegucigalpa|
|15||Paraguay||406 752||6 639 000||Asunción|
|16||El Salvador||21 040||6 127 000||San Salvador|
|17||Nikaragua||130 375||6 082 000||Managua|
|18||Kosta Rika||51 100||4 808 000||San José|
|19||Panama||75 517||3 929 000||Panama City|
|20||Porto Riko||9 104||3 683 000||San Juan|
|21||Uruguay||176 215||3 432 000||Montevideo|
|22||Guadeloupe||1 628||468 000||Basse-Terre|
|23||Martinik||1 128||396 000||Fort-de-France|
|24||Fransız Guyanası||83 534||269 000||Cayenne|
|25||Saint Martin||25||39 000||Marigot|
|26||Saint Barthelemy||53.2||9 000||Gustavia|
Latin Amerika Coğrafyası
Latin Amerika, dünyanın geniş ve çok farklı çeşitteki coğrafyalarını kapsar. Bölgenin ana doğal özellikleri arasında pampa otlakları, And Dağ Silsilesi, Amazon Yağmur Ormanları, Orta Amerika’nın ormanları ve volkanları ile Karayipler’in bazı tropik adaları sayılabilir.
Güney Amerika’nın üç ana tipik yaşam alanı vardır – And Dağları’nın yüksek dağ silsilesi, yemyeşil Amazon yağmur ormanları ve Güney Konisi’nin kuru otlakları. [i] And Dağları, Şili’nin kuzeyinden Bolivya, Peru, Ekvador ve Güney Kolombiya’ya kadar uzanmaktadır. And Dağları, deniz seviyesinden 6.000 metre yüksekliğe kadar ulaşan pek çok karla kaplı tepeye sahiptir ve aynı zamanda buzullara ve aktif volkanlara ev sahipliği yapmaktadır. [ii] Amazon nehri havzası, Güney Amerika’nın merkezini kapsamaktadır ve yaklaşık 2,5 milyon mil karelik bir alanı kaplayan, dünyanın en büyük ve en önemli yağmur ormanıdır. [iii] Güney Konisi’nin otlakları, ‘pampa’ olarak bilinir ve serin bir iklime sahiptir. Bu bölge güney Arjantin ve Şili’nin çoğuna hakim ve sığır yetiştiriciliği için idealdir. Örneğin Arjantin, dünyaya sığır eti ihraç etmektedir. Bu alanda çalışan, özellikle at sırtında yolculuk yapan sığır sürüleri, ‘gauchos’ olarak bilinir ve yarı göçebe yaşar.
- Orta Amerika ve Meksika, tipik olarak daha serin olan dağlık alanlar dışında sıcak bir iklime sahip olma eğilimindedir. Özellikle bölgenin doğusunda önemli yağmur ormanları vardır.
- Karayipler, tropik adalar grubudur. Birçoğu güzel kumsallara sahiptir ve her yıl çok sayıda turisti çekmektedir.
- Latin Amerika’ya özgü birçok vahşi hayvan türünden bazıları arasında kemirgen kapibaralar, tapirler, Kayman timsahları, Jaguarlar, Amerika papağanları, Tukanlar, Capuccin ve Howler maymunları gibi çeşitli maymun türleri bulunur.
- Amazon bölgesinde, Yunuslar Nehri, Manatee ve Armadillolar dahil olmak üzere, nesli tükenmekte olan birçok tür yaşamaktadır.
Kaynakça
- https://www.mapsofworld.com/answers/regions/what-is-latin-america/
- https://www.thoughtco.com/what-is-latin-america-4691831
- https://www.worldatlas.com/articles/which-countries-make-up-latin-america.html
- https://www.ibc.org/create-and-produce/regional-focus-latin-america/3660.article
- https://owlcation.com/social-sciences/What-is-Latin-America
- https://blogs.getty.edu/iris/an-overview-of-latino-and-latin-american-identity/