Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasından hemen sonra, Ocak 1915'te İngiltere, Yunanistan'ın Antant safında savaşa girmesi halinde kendisine Anadolu'da "büyük bölgesel tavizler" önerdi. Bu teklifle harekete geçen bir dizi olay, trajik bir biçimde 1922'de Yunan Smyrna'sının (İzmir) yok oluşu ve Anadolu'daki Helenizm'in kökünden sökülmesi ile sonuçlandı.
Michael Llewellyn Smith, İzmir'deki Yunan İşgali'ni ve Anadolu'daki savaşı, Yunanistan'ın "Megalo Idea"sı ile Büyük Güçlerin Ortadoğu'daki rekabetlerinin arka planına yerleştirir. Yunan devlet adamı Eleftherios Venizelos'un "İyonya Hayali"nin kökenlerinin izini, Lloyd George ile paylaştığı Doğu Akdeniz'de bir İngiliz-Yunan Anlaşması ile ilgili fikirlerinde takip eder. Bu sürükleyici öykü, modern Yunanistan'ın politikalarını ve toplumunu şekillendiren felaketin eksiksiz bir hikâyesidir.
"Ionian Vision, Thucydides'e layık bir temaya sahip... Bay Llewellyn Smith kaliteli, ihtiyatlı, ilginç bir çalışma üretmiş."
(International Affairs)
"1919-22 arasındaki Anadolu Seferi, her anlamda bir Yunan trajedisiydi. Bay Llewellyn Smith'in bu felaketi anlatan akademik versiyonunun hünerleri arasında, kitap boyu sürdürdüğü huzursuz bir telaş ve her şeye rağmen umudu yitirmemek algısı yer alır... Saf fakat eksiksiz bir hikaye."
(Times Literary Supplement)
"... durmaksızın okunabilen, büyük bir emekle araştırılmış ve ayrıntılı biçimde belgelenmiş... Bay Llewellyn Smith, savaş ve diplomasiyi anlattığı bu sürükleyici, dramatik ve melankolik destanda, büyük önem taşıyan büyülü bir tarihi çalışma sunuyor."
Kendisini “Türkiye’yi anlamaya ve anlatmaya adayan” İtalyan tarihçi Fabio L. GRASSI Türk tarihi alanında büyük uzmanlardandır. Halen Roma Sapienza Üniversitesi’nde Doğu Avrupa Tarihi Bölümü’nde öğretim üyesi olan Grassi, “İran ve Türki Coğrafyaları Rektör Danışmanlığı” görevini sürdürmekte, Avrasya Tarihi, Türk Dili ve Çağdaş Tarih dersleri vermektedir.
Grassi’nin 60’ı aşkın bilimsel yayınları arasında en önemlileri, İtalya ve Türk Sorunu 1919-1923 – Kamuoyu ve Dış Politika, YKY, 2009; Atatürk, Turkuvaz Kitap, 2009; Türk – İtalyan İlişkilerinde Az Bilinenler, Tarihçi Kitabevi, 2014’dir.
“Neticede, uzun bir süreç olan Rus yayılmacılığının yapısal öğeleri, Rus asıllı olmayan halkların direniş, nihai yenilgi, teslimiyet ve çoğunlukla demografik yıkımıdır. Karadeniz’den Kafkasya’ya uzanan coğrafyaya baktığımızda ise önemli ve özel bir unsura dikkat çekmek gerekiyor: bu halkların çok büyük kısımlarının, az ya da çok zorunlu olarak Osmanlı İmparatorluğu’na doğru göç etmeleri… Bu zorunlu göçe bağlı olaylar ise Osmanlı yetkililer tarafından söz konusu kavimleri yerleştirme, Osmanlı topraklarında Müslüman nüfusun oranının artması ve modern anlayışta doğma sürecinde bulunan Türk ulusuyla mültecilerin kaynaş(tırıl)ması eylemleridir."
On altıncı ve on yedinci yüzyıllar, Türklerin Büyük Almanya için tehlike yarattığı bir dönemdi. 1529 ve 1683 Viyana Kuşatmaları bu sıkıntının zirvelerini temsil eder. On birinci yüzyılda Orta Asya’dan kopup gelen ve savaşçı bir bozkır halkı olan Turan Türkleri, Batı’nın Doğu’ya yaptığı Haçlı Seferleri’ne karşılık olarak düzenledikleri seferlerle önce Bizans devletinin kalbi durumundaki Rum Küçük Asyası’nı Türk ülkesi “Anadolu”ya çevirdiler. Sonra cesur bir lider olan Osman’ın emrinde birleştiler ve on dördüncü yüzyılın ortalarında Çanakkale Boğazı üzerinden Balkanlara ve böylece Avrupa’ya geldiler. Bütün kıta artık gerginlik ve kuşku içinde yaşıyordu. Batı ordularını iki kez kanlı bir şekilde yenilgiye uğrattıktan sonra Türkler, 1453 yılının Mayıs ayında son özgür Rum şehri olan Boğaziçi’ndeki kutsal Konstantin’in şehrini fethettiler, adını İstanbul olarak değiştirdiler ve burayı başkent yaptılar. Venediklileri Ege adalarından uzaklaştırdılar, Adriyatik denizini tehdide başladılar, Mısır’ı fethettiler ve Hindistan’dan Akdeniz’e uzanan yolu kapattılar. Bundan sonra güneyde savaşmayı bırakarak kuzeye doğru yöneldiler. Türk padişahlarının en güçlüsü olan İkinci Süleyman, Macaristan’ı fethetti. Macar Kraliyet Ordusu, 1526 yılının Ağustos ayında Tuna nehri kıyısındaki Mohaç bataklıklarında yok edildi.
"Uygarlık Yeryüzünde Dolaşır mı?", Murat Katoğlu'nun 2010'dan bu yana Gazete Kadıköy'de yayınladığı köşe yazılarından bir derlemedir. Kitap, adını yazıların birinden almaktadır; ancak kitabın içerisinde uygarlık dışında Katoğlu'nun sanat, şehir, tarih, siyaset, toplum, eğitim, spor, yemek ve daha birçok konuda kaleme aldığı değinmeleri bulabilirsiniz. Bazen dramatik, bazen mizahi, bazen de sivri dilli...
Bu kitap, yönetim merkezlerinden binlerce kilometre uzaklıktaki Hint Okyanusu’nda kapışan zaman zaman anlaşma yolları da arayan iki İmparatorluğun yayılmasını, o yöndeki stratejisini ve çevresindeki yapılanmasını konu eden çalışmaların bir bileşiminden oluşmaktadır; Salih Özbaran’ın 1960’lı yıllardan beri sürdürdüğü incelemelerin esinlendirdiği yansımalardır.
Tarihleri daha çok din merkezli düşmanlık üstüne kurgulanmış olan Osmanlı ve Portekiz İmparatorluk’larının yöre halklarına karşı benzer tarafları ve çıkarları da vardı: Açılma dürtüsü yaratan gâzâ, Sultanlığın-Kraliyetin kapılarındaki çıkar beklentileri, ele geçirdikleri limanlardan ve yayıldıkları topraklardan bütçelerine kattıkları gelir aynı yöntemlerin ürünüydü.
Özbaran, bir yanda Süleyman Paşa’nın Hindistan sahillerinden eli boş dönüşünü, Pîrî Reis gibi ünlü bir denizci ve bilginin 80’i bulan yaşında Sultan fermanıyla giriştiği Hint seferi sonucunda kellesini kaybetmesi, okyanusta tüm gemilerini yitiren denizci ve coğrafya bilgini Şeydi Ali Reis’in kara yoluyla ülkesine dönmesini zorlayan Umman serüvenini ve padişahların ücretli askerleriyle egemenlik kurmaya çalıştıkları Arap ve Afrika dünyalarında karşılaştığı direnç ve doğa engellerini açıklamakta; öte yandan, derya yüzündeki üstünlüklerini zamanla kaybedecek olan Portekizlilerin maceralarını ve kurdukları deniz imparatorluğunu aydınlatmaya çalışmaktadır.
Tütünün Türk ekonomisine, çalışma dünyasına, sosyal hayata getirdiği değişiklikler, hiçbir zaman göz ardı edilemez. Bir dönem şarkılara, şiirlere, manilere, rüya tabirlerine verdiği ruh ile tütün, sosyal yaşamda çok önemli bir yer tutmuştur.
Ancak 2000'li yılların başından itibaren uluslararası örgütlerin Türk ekonomisine şekil verme arzusu, sağlık harcamalarının sigaradan alınan vergi gelirleriyle ilişkisi ve siyasi iktidarın keyif maddelerine bakış açısıyla tütüne verilen önem ve değer değişmiş, üretimin arka plana itildiği bir döneme girilmiştir.
Öyle bir dönem ki, tütün ile ilgili kitap, makale ve haberler, sadece “sigara kaçakçılığı" ve “sigaranın sağlığa zararları" konularını ele alıp, üretim, üretici, sektör, istihdam, geçim kaynağı gibi, tütünün farklılık yaratan yönlerini göz ardı etmektedir.
Bu kitapta; önceleri yerliler tarafından dinsel ayinlerde kullanılan, Avrupa'ya zindelik, sağlık, şifa sağlanması amacıyla getirilen, son yüzyılda insanlığın başına bela, sağlığın düşmanı olarak ilan edilen tütünün, 500 yıllık "Mucizeden Belaya" yolculuğundaki bazı durakları, çeşitli makalelerle size sunulmaktadır.
... Bırakınız buharlıyı, henüz yelkenli gemilerin bile yaygınlaşmadığı bir dönemde her esir edilenin küreğe bağlanması Osmanlı’nın değil, Avrupalıların bir geleneğiydi. Turgut Reis gibi bir amiral bile İtalyanlara esir olduğunda aynı uygulamaya tabi tutulmuştu. Pedro işin bu tarafından bahsetmiyor ancak Türklerin daha insaflı davrandıklarını da saklamıyor: Hıristiyanlara bekçilik etme konusunda Hıristiyan bir esire Türklerden daha çok güvenirler, çünkü Türkler bize onlardan daha merhametli davranırlar... Alçak ve ikiyüzlü olanlardan seçtikleri bu Hıristiyanları, Hıristiyanların başına muhafız yaparlar. Özgür bırakacaklarını da bu muhbirlerden seçerler. Bunlar Türklerden daha acımasız olurlar. Esirler çalışırken onlara sahibinin eşeği gibi davranırlar. 400 yıla yakın süren bu birlikteliği tarihçi Orhan Koloğlu, her üç ülkede yaptığı kaynak çalışmalarını Osmanlı ve Avrupa arşivlerindeki incelemeleriyle zenginleştirerek bu eserde sunmaktadır.
Fay Kirby, 1926'da Amerika'da doğmuş, yüksek öğrenimini Cornell ve Columbia Üniversitelerinde tamamlamıştır. Kirby, 1947-1950 yılları arasında Türkiye’de öğretmenlik yapmış ve 1951’de tekrar geldiği ülkemizde 1954 yılına kadar kalarak Köy Enstitüleri’ni incelemiştir.
Bu inceleme esnasında Türkiye’nin neredeyse tüm illerini dolaşan Kirby, 1954’te elinizdeki çalışmaya esas oluşturan ve özgün adı “The Village Institute Movement of Turkey: An Educational Mobilization for Social Change” olan doktora tezini tamamlamıştır. Kirby, 1962 yılından sonra Türkiye'ye yerleşmiş, İzmir dolaylarında bir tarım işletmesi kurmuş ve burayı çalıştırmış daha sonra da Ankara’ya yerleşmiştir. Bundan sonra yaşamını İngilizce dersleri vererek sürdüren Kirby, 1990 yılında Ankara’da yaşamını yitirmiştir.
“Tezde varılmış sonuçlardan anlaşılacağı gibi bir eğitim hareketi olarak Köy Enstitüleri’nin toplumsal gelişim ve değişim sürecini hızlandırmaktaki etkinliğinin evrensel boyutlarını kavrayan, kendi deyimi ile ‘dünya ölçüsündeki değerini anlayan’, bunu bilimsel yöntemlerle irdeleyip değerlendiren, bu alanda bugün bile aşılamamış en kapsamlı ve özgün araştırmayı yapan ilk eğitbilimci sayın Fay Kirby’dir. Bu nedenle Köy Enstitülüler kendisine teşekkür borçludur.”
Birkaç cümleyle benim tanıdığım Arnavutluk'a da değineyim. O yıllardaki Arnavutluk, bugünkü Arnavutluk'tan çok farklıydı. Ülkeyi kırk yıl demir yumrukla hükmetmiş olan Enver Hoca, benim Tirana'ya varışımdan altı ay kadar önce ölmüştü. Ama onun bütün kadrosu iktidarda ve kurduğu rejim de ayakta idi. Baştan başa iki sıra tel örgülerle çevrilmiş, midye gibi içine kapanmış, kuş uçurmaz, kervan geçirmez bir ülkeydi o zamanki Arnavutluk.
Arnavut polisi herkese kuşkuyla bakardı, kendi halkına da bizlere de göz açtırmaz, nefes aldırmazdı. Ülkede çıt çıkmaz, yaprak kımıldamazdı. Rejim, zavallı Arnavut halkına âdeta kan kustururdu, ama "kızılcık şerbeti içirdim" derdi. Yeryüzünde bu tür ülkelerin son numunesiydi Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti. Kuzey Kore bir, Arnavutluk iki... Dünyada bu kadar kapalı ve bu kadar sıkı bir üçüncü ülke yoktu sanırım.
Son dönemlerin aktüel siyaset konuları arasına giren "Partili Cumhurbaşkanı" kavramı ve "Tarafsız Cumhurbaşkanı" tartışmalarının geçmişi Cumhuriyetin kuruluş yıllarına kadar uzanmaktadır. İlk Cumhurbaşkanlarımız Atatürk ve İnönü - her ne kadar bir genel başkan vekili tayin etmişlerse de - aynı zamanda CHP'nin Genel Başkanlığını da üstlenmişlerdi. Tek parti devrinde genel olarak olağan görülen bu uygulama, 1923-1950 yılları arasında kurulan muhalefet partilerinin başlıcaları olan TCF, SCF ve DP dönemlerinde zaman zaman sertleşen tartışmalara yol açmıştır. Bu çalışmada Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında konuya ilişkin yapılan değerlendirmeler ve eleştiriler ışığında partilerin “Parti Başkanlığı - Devlet Başkanlığı” birleşmesine karşı olan tutumları irdelenmiş, Türkiye’de demokratikleşme sürecinin en az incelenen yönlerinden birisi olan “Partili Cumhurbaşkanı - Tarafsız Cumhurbaşkanı” tartışmalarının tarihsel perspektifini ortaya koymak amaçlanmıştır.
Fabio L. Grassi (Roma 1963) Türk tarihi alanında büyük uzmanlardandır. Kendisini Türkiye’yi anlamaya ve anlatmaya adayan İtalyan bir tarihçidir. Roma Sapienza Üniversitesi’nde Avrasya Tarihi, Türk dili ve (İngilizce olarak) Çağdaş Tarih derslerini vermektedir. Aynı zamanda, Roma Sapienza Üniversitesinin çatısı altındaki Bahçeşehir Üniversitesi Avrasya Araştırmalar Merkezi’nin müdürüdür. Yayımladığı kitapların ikisinin Türkçe versiyonu vardır. İtalya ve Türk sorunu 1919-1923, YKY, ve Atatürk, Turkuvaz Kitap.
Fabio L. Grassi’nin yakın çağdaki Türk-İtalyan ilişkilerinin çeşitli yönlerini irdeleyen makaleleri ilk kez Türk okuruna sunulmaktadır. Büyük çoğunluğu önemli ve yeni arşiv araştırmalarına dayalı olan bu makaleler, Türkiye ile İtalya arasında gidip gelen kahramanlar, maceracılar, sanatçılar, akıllı veya akılsız politikacıların hatırasını canlandırıp bizimle paylaşmaktadır. Genellikle pek az bilinen, aynı zamanda mühim olaylar ve gelişmelere ışık tutan bu eser, ustaca ve güvenilir bir çeviri sayesinde de ilgi ve huzurla okunacaktır.
“Türk-Arap İlişkileri”nin konusu, iki ayrı toplumun dünyadaki birbirinden kopuk yaşamını gündeme getirmek değildir.
Aksine, dünyayı bir anlayışta birleştiren Türklerin ve Arapların birlikteliklerine 21. yüzyılın dünyasında nasıl bakıldığını göstermektir.
Konuya bir ırklar arası sorun şeklinde yaklaşmadığımızı peşinen belirtelim. 1500 yıla yakın bir süreden beri devam eden siyasi, sosyal ve kültürel ilişkiler konumuzu oluşturuyor. Üstelik sadece kendi aralarındaki ilişkilerle değil, bu alanlarda dünya tarihini etkileyen girişimleriyle Orta Asya’dan Avrupa ve Afrika kıtalarının en batısına kadarki alana da damgalarını vurmuşlardır. Bazen karşıt, bazen ortak girişimleri olsa da bugün bile İslami nitelik çerçevesinde birlikte anıldıklarına göre, geçmişin hiçbir zaman bütünüyle dışlanamayan ve etkisi hissedilen oluşumlarını anımsamakta yarar vardır. Geleceğin sağlıklı kurulması, tarihin gerçekçi ve duygusallıktan uzak sunulmasına bağlıdır.
Trablusgarp Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki son kalesi. 1911 yılında İtalyan saldırısına maruz kaldı ve işgal edildi. Atalarımızın Trablusgarp ile ilgili hatıraları hâlâ zihinlerimizde taptaze durmaktadır. Ancak İtalyan işgalinden tam yüzyıl sonra 2011’de eski Trablusgarp’ın (bugün Libya’nın) yaşadığı olaylar bu hatıralarımızı yeniden canlandırmıştır. Peki 400 yıla yakın Osmanlı hakimiyetinde kalmış olan Libya toprakları hakkında neler biliyoruz? İşte bu soruyu cevaplamak istediğimizde çok sınırlı bilgilere sahip olduğumuz ortaya çıktı. Literatürümüzün bu anlamda oldukça zayıf olduğunu gördüğümüzde kaynak değeri olan elinizdeki bu eseri yayımlayarak işe başlamanın doğru olacağına karar verdik. Osmanlı asırlarında Libyalılar Osmanlıya en çok bağlı kalan millet oldu. Bu bağlılık İtalya’nın işgaline kadar değil, bilakis işgal yıllarından sonra da devam etti. Eserimizin müellifleri gibi pek çok Libyalı, Birinci Dünya Savaşında çeşitli cephelerde ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda Türk kardeşleri ile dayanışma içinde oldular. Uzun yıllar çeşitli alanlarda sağlanan bu işbirliğinin ve kardeşliğin bundan sonra da devam edeceğinde kuşkumuz bulunmamaktadır.