This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI
RADYO-TELEVİZYON
SENARYO İÇERİĞİ
321GM0003
Ankara, 2011
Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.
i
İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ........................................................................................ 3 1. TİP VE KARAKTERLER ....................................................................................... 3 1.1. İşlevlerine Göre Tipler ...................................................................................... 5 1.1.1. Evrensel Tipler ........................................................................................... 5 1.1.2. Toplumsal Tipler ........................................................................................ 5 1.1.3. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler ..................................................... 6 1.1.4. Hayal Ürünü Tipler .................................................................................... 6 1.1.5. Tarihsel Tipler ............................................................................................ 7 1.1.6. Dondurulmuş Tipler ................................................................................... 8 1.1.7. Tip Değil, Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) ........................ 8 1.2. Kişilik (Karakter) .............................................................................................. 8 1.2.1. Kişilik ve İşlevleri ...................................................................................... 8 1.2.2. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi.................................................................... 9 1.2.3. Birincil ve İkincil Kişiler.......................................................................... 10 1.2.4. Kişi Adları ................................................................................................ 12 1.2.5. Kişilere Göre Oyuncu............................................................................... 16 1.2.6. Karakterin Oluşturulması ......................................................................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYET-2 ........................................................................................ 26 2. SENARYODA DEVİNİM ..................................................................................... 26 2.1. Öykünün Devinimi.......................................................................................... 27 2.2. Kişilerin Devinimi........................................................................................... 28 2.3. Dış Devinim .................................................................................................... 29 2.4. İç Devinim....................................................................................................... 30 2.5. Şarad................................................................................................................ 32 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 34 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 35 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ...................................................................................... 36 3. ZAMAN KULLANIMI.......................................................................................... 36 3.1. Şimdiki Zaman Sürekliliği .............................................................................. 36 3.1.1. Paralel Kurgu............................................................................................ 37 3.2. Geçmiş Zaman Sürekliliği............................................................................... 38 3.2.1. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması .......................... 38 3.2.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı ................................................................... 38 3.3. Gelecek Zaman Sürekliliği.............................................................................. 42 3.4. Durumsal (Düşsel) Zaman .............................................................................. 43 3.5. Zamanın Diğer Kullanımları ........................................................................... 44 3.5.1. Gerilme..................................................................................................... 45 3.5.2. Zamandaşlık (Simültane) ......................................................................... 45 i
........................2.2...............................................................................................................................................2.......2...........................................4.. 53 4............................... 55 4..... 54 4........ 52 4............................................. 47 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 .................... 54 4... Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu ............ 55 4.................1.............. 64 UYGULAMA FAALİYETİ...............1.......... 49 4.............3....... 48 4.....................................................................1............................ Konuşma Örgüsünün İşlevleri..1.......................................3.......... Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı ................................ Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) ............ Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları........................................... 67 MODÜL DEĞERLENDİRME ...2...................................3............ 48 4............... Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi....................................2.......................... Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .......................... 68 CEVAP ANAHTARLARI.3................ Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar ....................4........................................ 70 KAYNAKÇA ....................................... Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .................. 63 5.........................5.......................................................... 66 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.............. 51 4....... 48 4......................UYGULAMA FAALİYETİ...2..................................... 46 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME................... Senaryoda Efekt Kullanımı ...............................................3.............................................. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over)..... Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ......................3............................................................................ Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı ......... 56 UYGULAMA FAALİYETİ.......................... Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli..... 72 ii ........ 61 5.......................................................................................................................... 54 4............................. 60 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ............1............ 48 4..1.......3..........1...................................................................................................... 54 4..............2............ 49 4................ KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) ............................3............................................................................................................................ 61 5......... 59 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.. 61 5.. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı ...................................................... Ara Sorular ...........2........................................ 50 4..................................... Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır .......1...............2...... SENARYODA DİĞER SESLER......... Dış Ses ya da Görsel Anlatım .....................
senaryo içeriğinin oluşturulabilmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. karakterler oluşturup zaman ve mekân örgüsünü kurarak senaryonun içeriğini oluşturabileceksiniz. Her faaliyet sonrasında. efekt ve çevresel ses ekleyerek. 4. 40/24 ‘’Senaryonun Temel Ögeleri’’ modülü ile ‘’Senaryonun Dramatik Yapısı’’ modülünü almış olmak. Senaryoya müzik. Amaçlar Uygun ortam sağlandığında. 3.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 321GM0003 Radyo Televizyon Ortak Alan Senaryo İçeriği Şekil ve mantık hatalarına düşmeden karakterler oluşturulup. bunları uygun yöntemlerle kullanabileceksiniz. modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . 1. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI DVD ve VCD filmleri. bilgisayar. Genel Amaç Gerekli ortam ve aletler sağlandığında. Senaryoda öykünün ve kişilerin devinimi ile sürdürülebilirliğini sağlayabileceksiniz. senaryo metin örnekleri. zaman ve mekân örgüsünü kurabilme yeteneğini almış olmak. Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama. sorucevap) uygulayarak. Uygun diyaloglar yazarak. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. zaman ve mekân örgüsünün kurularak. 5. Senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. Senaryoda zaman kavramı ile zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz. DVD-VCD okuyucular. şekil ve mantık hatalarına düşmeden. Karakterler oluşturup. MODÜLÜN AMACI 2. o faaliyet ile ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. projeksiyon.
iv .
İnsanların belleklerinden çıkmayacak bir senaryo kahramanı oluşturmak kolay değildir. Kaç senaryo kahramanı belleklerimizde kalıcı izler bırakmıştır? Mesleğini sevip. belleklerimizde yer etmiştir. Ama bunların güzel senaryo yazımı için gereken şeylerden bazıları olduğunu belirtmekte fayda var ama eğitimin önemini bu konuda olmazsa olmazlardandır. gözlemleri sonucu oluşturdukları unutulmaz kahramanlar da vardır. bu modülün tüm içeriğinin karakter konusundan oluştuğunu sanmayın. söyledikleriyle. Karakter oluşturma üzerinde bu kadar durduğumuza bakıpta. Kuşkusuz ki tüm diğer işlerde olduğu gibi. Elindeki modül bu serinin üçüncüsü olan senaryonun içeriği modülüdür. Yine karakterin önemli bir yanı olan: ‘’konuşma örgüsü’’ ve ‘’senaryoda zaman kullanımı’’ da modülün diğer konularıdır. Hareketleriyle. Elbette yeteneğin ve işi sevmenin katkısını inkâr edemeyiz. Yine senaryoda şarkı.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Senaryo dersinin içeriğinde beş modül bulunmaktadır. kişilikleriyle uzun yıllar belleklerimizden çıkmayacak enstantaneler. yeterli eğitim ve deneyim sahibi senaryo yazarlarının. başarılı senaryo yazımında gereken donanımlar elbette pek de kolay elde edilebilecek şeyler değildir. iyi eserler ortaya koyan. 1 . Önceki iki modülden edindiğiniz bilgilerle güzel senaryo yazmanın yalnızca doğuştan gelme bir yetenek işi olmadığını artık anladınız. efekt ve çevresel ses kullanımı ile bilgileri de bu modülde bulabileceksiniz.
2 .
ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. güdüleri. şahsına münhasır kişilik özelliklerine sahiptir demektir. toplum içinde özgün bir durum kazanabiliyorsa. filmde rolü olan 3 . İnsanoğlunun iç ve dış dünyasını daha iyi tanıtmaya olanak sağlayacak hayatlarla okurun ve izleyicinin insanları tanımak ile ilgili dağarcığı gelişecektir. özelliklerini “kişilik özelliği”olarak belirtmez miyiz? Bu genel açıklamayı sinema diline göre açıklayacak olursak: Kişilik. Kahramanları bitkiler. toplumsal kimliğini kazandıran tinsel yapı öğesidir. davranış. Kişiler hakkında konuşurken. cimri. yazınsal türlerin olduğu kadar. değer ve özelliklerinin toplandığı tinsel yapı öğesiyle kendisini diğerlerinden ayırt ediyorsa. duygu. Kişilik. sinirli. 1. insana yönelik mesaj verme kaygısıdır. görsel türlerin de işlevidir. İnsanın değerleri. zlediğiniz filmlerdeki karakterlerin diyaloglarını araştırınız. TİP VE KARAKTERLER Öyküyü oluşturan öğelerin başında insan öğesi gelir. eğilimleri. alışkanlıkları. Televizyon ve film stüdyolarında gezerek senarist ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. vb. vb. bir kişi. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Sinemada ve televizyonda izlediğiniz filmlerden beğendiğiniz karakterlerin sizi etkileyen taraflarını araştırınız. algı ve tepkileri. hayvanlar bile olsa anlatılan yine insandır. sabırlı. Başka bir deyişle. kişilik yapısı içinde yer alır ve toplumsal kimliğine biçim vererek. düşünce. kıskanç. izleyici üzerindeki etkisini araştırınız. şahsın belli bir görünüm kazanmasını sağlar. kararsız. çoğu kez onların etkili en belirgin yanlarını örneğin. VCD ve DVD’lerin satıldığı mağazaları gezmeniz gerekmektedir. Bu araştırma işlemleri için internet ortamındaki bilgilerden yararlanıp. davranışlarını belirleyen. İzlediğiniz filmlerde kullanılan müziklerin. özellikleri. bir insanı diğerlerinden ayıran. İnsanı tanımak. cömert.
diğeri ise “tip”tir. kişilik (karakter) olarak görmek doğru değil. davranışları. günlük yaşamdaki bir sekreter. derinlemesine ele alınan. Yaratacağınız kişiler teknik olarak yalnızca bir ses yükseltici. devinen bir beden olmamalıdır. Örneğin. . Aynı biçimde. Kişilik özelliğine giden bu yönelimle tipi geliştirme olanağı kazanırsınız. kendine özgü özellikler içinde tinsel gelişimi olan bireydir. Kişilik. Daha ötesi. "bütün büyük kişilikler tipik değil midir? Hamlet'in çok bireyselleştirildiği kabul edilir. donuk ve kalıp kişilere kesinlikle tip denilir Senaryoda insan öğesini geliştirirken “kişilik” ve “tipi” birbirine karşıt yöntemlerin ürünü olarak düşünmemek gerekir. ilgi çekici olmayan bir film kişisidir. tipin ayrıntılarla donatılıp geliştirilmişi olarak düşünülmesi. çeşitli ayrıntıları verilen. Tip ve kişilik. Bu öğenin özelliklerinin dikkatle saptanmasını gerekir. İnsan öğesinin. Kişiliğin. Öykü içinde. tipi olumsuz bir yaratım olarak görmeyin. kişilik mi. Oysa onda kendimizden bir şeyler bulmasak onunla ilgilenir miydik?" der. Konulu filmlerde. verilen durum ve ilişkiler dışında. Eric Bentley. öykü içindeki yeriyle tanımlayıp. İlerleyen sayfalarda daha ayrıntılı tanımlanacak olan kişilik.kişilerin görünüm ve davranışlarını oluşturan ayrıntıların tümüdür. 4 . dramatik yapıyı (öyküleme) kişiler oluşturduğundan. televizyon dizisi ya da televizyon ve tiyatro oyunlarında iki tür kişi ile karşılaşılır. öyküde tek ve özel yeri olması nedeniyle kişiliktir. takınacağı tavırla da düşünmeniz gerekir. Bu özellikler. Kısaca. senaryodaki anlamıyla. film kişisinin işlenişinde gerekli olan kuralları ve yöntemleri belirler. film kişilerinin ele alınmasında yalnızca bir ayrımdır. insanın kişiliği (karakter)'dir. kahramanlara kişilik verilmesi gerekir. tipik özellikler bulunur. kişinin dış görünüşünün ötesinde. Böyle bir kişilik çok özneldir ve özel kişiliğinin dışında. ister kişilik olsun. her tipin de izleyicinin hayal gücüne yönelen kişilik uzantıları vardır. kişiliğin öykünün temel gereksinimleri dışında. Her kişilikte. göstereceği tepki. düşüncelerle verilmesi yeterli değildir. ister tip. tip mi olduğu hakkında kesin bir ayrım yapılamayacağını gösterir. çok önemli yeri vardır. Konulu filmlerde. Tipi. öykünün gerekli olan temel öğelerden biri. anlamı sağlayan iç yaşamıyla belirginlik kazanır. Senaryoda yer alan sekreter. sinema sanatında. kişinin “işlevselliğinden” daha ileri düzeyde bulunduğunu söylemek gerekir. Kişiler görüntünün canlı öğesidir ve filmde görünüşleri. birtakım belli kalıplarla. iyi çizilen bir kişinin. ama ayrıntıların tipik yönü belirlenmeyen kişiyi. Film öyküsünde. devinimleri. Öyküde kişinin yalnızca mesleğiyle. Ancak kişiliğe doğru geliştirilme olanağı olmayan. konuşmalarıyla öngörülen belirli amaçları gerçekleştirirler. kişilik olsun ortak özelliklerde birleşir. Bunlardan birincisi “kişilik (karakter)”. tip olsun. yalnızca konuşan bir ağız. Kişiliği olumlu. yalnızca görevini yapan kişidir.
tefeci. iyilik gibi etik. Toplumsal yaşamın dramatik ve komik yönlerini canlandırırlar. toplumsal ilişkilerdeki karşıt güçleri simgeleyen kişilerdir. incelik gibi estetik değerleri gösterir. yiğitlik. yaşlı koca. 5 . Tüm toplumlar için her zaman geçerli olan evren güçlerini. toplum sorunlarının temel öğelerini belirlemekte de kullanılır. bir inanç. cimri gibi. Fotoğraf 1. Toplumsal Tipler Belli bir çağın. Örneğin falcı. kin. Örneğin.1. Evrenin devinimini sağlayan karşıtlık ve çatışmaları gerçekleştirdikleri gibi. öfke. İşlevlerine Göre Tipler 1. Evrensel Tipler Bu kişiler her çağda ve her yerde görülen. dönemin toplumsal koşulları.2. yobaz. soyut genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. daha özele indirgenebilir.1. kıskanç kız kardeş. erdem. güzellik.1: Cimri 1. rastlanılan.1. Çeşitli toplum birimlerinin ve kurumlarının üyeleri. Bu genel ayırım. iş. bir kültür çevresinde görülür. kıskançlık. dedikoducu gibi. Sorumluluk.1. toplumun portresini çizerek. Toplumsal tipler. sevgi. züppe. hoşluk. uğraş. üfürükçü. toplum değerlerini ve insansal gerçekleri temsil ederler. özgürlük.1. üvey ana. denge ve uyumunu da sağlarlar. toplumun genel özelliklerini somutlaştırdıkları kadar. tutku gibi insansal gerçekleri belirlerler.
Bu olgu açısından bakıldığında bu kesimdeki her tipin “psikopatolojik” yönden hasta (sağlıksız) olduğu görülür. hastalık aşamasına varan dengesizlikler. filme hayal ve güzellik boyutu katmakta kullanılır. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler Çeşitli kompleksler. İç çatışmalarıyla dramatik durum yarattıklarından. günümüzde gittikçe artan bir şekilde senaryo yazarları tarafından konu edilmektedir. film ve dizilerde bu tiplere sık rastlanır.1. Doğaüstü güçler. Hayal Ürünü Tipler Hayalden uydurulan ya da masallardan. 1.4.2: Psikopatolojik rahatsızlığı olan tipler. efsanelerden aktarılan tiplerdir.1.3. soyut düşünceler bu tiplerle verilir.1. Yaşam hakkındaki görüşlerini simgeler. Fotoğraf 1. 6 . kişisel yazgısı ve çevresiyle çatışma gibi insanların tinsel özelliklerinin bir ya da birkaçını gösteren kişilerdir.
Destanlardan alınan tipleri de aynı küme içinde görmek gerekir.5.Fotoğraf 1.1.3: Hayal ürünü tipler. Ne denli öznel bir yorumla ele alınırsa alınsın. tarihsel olaylardaki yerleri ile tipiktirler.4: “Hacıvat ile Karagöz Neden Öldürüldü?” filminden tarihi karakterler 7 . izleyiciler tarafından her zaman ilginç bulunmuştur 1. Tarihsel Tipler Yaşamış ve tarihe geçmiş oldukları için ilginç. Fotoğraf 1. inandırıcı ve belirli işlevi olan tiplerdir.
Tip Değil. Ancak. Kişinin bağlı olduğu sınıfın belirgin eğilimlerini bu tavırlar belirler. devinim. "asıl sorun. kişi ayrıntılı bir. “koşullara göre oluşan insan” kavramı öne çıkar. kişi tamamlanmış bir portre değildir ve işlevi değiştikçe kişinin tavrı da değişir. İlerleyen sayfalarda ayrıntılı göreceğiniz gibi bu yaklaşım kişiyi. öyküde işlevi açısından özellikle sivriltilen. düşünce öğesini iletmek gibi bir görevi vardır. geleneksel anlatıdaki “tipik” özellik yerine “tavır” kavramını ileri sürer. öznellikten bütünselliğe geçme gibi tipik yönler olmadığı için. davranışları ile var olan kişiyi açıklarken de. sivriltme. 1. yaşamla ilintileri pek yoktur. Her sanat dalı kişinin yalnızca tipik yönünü değil. Dondurulmuş Tipler Önceden gerçekçi bir gözlemle saptanan ama zamanla kalıplaşan tiplerdir. o kişinin belli durumlarda nasıl davranacağı sorunudur. insansal özellikleri değişmeyen bir anlatım aracı olarak değil. tüm yönüyle bir insan portresi 8 . Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) Çağdaş anlatımı olan filmlerde.2. Kişilik. Bu durumda. ovulsa döküldüğü yerden çıkmayan bir yağ lekesi gibi değildir. insanlık ve toplum hakkındaki görüşünü yansıtmak üzere seçtiği tipe oranla kişiliği.1. Bunun için de kişilik (karakter) çizim yoluna başvurulur. toplumsal özellikleri ve tinsel gerçekleri ile dengeli bir biçimde belirtilmesi demektir. bu görevi gerçekleştirebildikleri sürece kişiyi zenginleştirir. tipik özellikleriyle yetinmeyen. Tipleştirmedeki gibi abartma. Çelişki ise. kendi içinde çelişkilidir.1. insanı çok yönlü canlılığı ve aynı zamanda en gizli gerçekleri ile verir. Komik ve dramatik öğe olarak. sosyolojik. psikolojik tüm boyutlarıyla tanımayı gerektirir.1. ses tonu ve konuşma biçimi. Brecht. geleneksel anlatımdaki. çeşitli durumlara karşı takındıkları tavırları ile ele alır.6. Bu insan. kişiyi geleneksel anlatımda olduğu gibi dondurmak olanaksızdır. İnsansal özellikler. toplumdaki işlevi olduğundan. Yazar. Kişinin filmde kişilik olarak ele alınması. Tıpkı tip gibi. öykünün (filmin) olaylarını geliştirmek. 1. ne kadar silinse. fizyolojik. Ama kişiyi yaratan. toplumun da gelişim doğrultusunu gösterir.1. ön gözlem ve bu gözlem sonuçlarından genelleme ve soyutlama yapılarak belirlenen tip yerine. Kişilik ve İşlevleri Kişilik yaratımı roman ve tiyatrodan sinemaya gelen bir öğedir. Brecht. Bertolt Brecht.2. kişileri." der. Önceden saptanan bir genellemeyle. sanatın kendine özgü gerçeği adına kabul ettirirler. belirli işlevleri olduğundan kendilerini yaşamın gerçeği adına değil. doruk noktasına çıkarma. kişilik yaratımı. türlü insansal ayrıntılarla donatılan bir kişidir. kişiliğin de. Duruş. Kişilik (Karakter) 1. Bertolt Brecht’e göre tipik olan. belirgin tavrı saptar ve kolay anlaşılacak biçimde stilize eder.7. değişik bir yaklaşımla gerçekleştirilir. dış görünüşü yanında insansal. Toplumların gelişimi sonucu. karakterini de yansıtmaya gereksinim duyar. toplumdaki güçlerin çelişkili özelliğini belirlemesi açısından anlamlıdır ve kişinin olduğu kadar. kişiliği içeren filmlerin de tek amacının. birey portresi olarak sunulur. karmaşık ve anlaşılması zor.
diğer bir kişiyle açıklanır. her bir yaşam için. Senaryoda bunu bir damla olarak. Bu tekniği kullanmak zordur. ne bitti. Niçin öyle olduğunu ya da olmadığını da bilmek gerekir. Kişi hakkında. İşte “kişilik”. Kişinin kişilik yapısı. ne ya da neler yapacak-yapmayacak gibi durumlar. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi Bir kişilik hakkında bilgilenme için iki yol vardır: Fiziksel devinimleri. özel yanıyla hayranlık uyandırır. Bu çalışma sonunda. gibi. Bir kişinin geçmişi hakkındaki bilgi. Her biri kendi içinde inandırıcı. hepsini senaryo öyküsüne koymadığı ilginç dipnot biçiminde geçmiş öykülerini yazar.sunmak olduğunu söylemek doğru değildir. Film öykülerinde. kişiler için tam bir geçmiş öyküsü yazılabileceği görüşünde olan yazarlar. bu özelliklerin yazarın amacına uygun yeni bir bileşimde kullanılmasıyla özel olan kişidir. tip için olduğu kadar kişilik için de zararlıdır. kişinin fiziksel devinimleri de yüksek sesle konuşur.2.2. tek bir yönüyle. Nedeni. güncel yaşamdaki gibi. belli durumlar ve olaylar bir araya getirilir ve ortaya bir sentez çıkar. Zelazny. belki kendi kendinize. yalnızca konuşmayı kullanarak sonuca giden öykülerde kullanılır. Kişilik. bu yöntem kişinin geçmişini anlatmaya karşı değildir. A. Her ne kadar. Gereksiz ayrıntı. okullar mevcuttur. kişiliği oluşturan özellikler. Öyküsünü yazarken. Bu yönelimle. devingen olmasıdır. 1. bu karmaşık bileşimin sonucudur. Bir insanın kim olup olmadığını bilmek yetmez. hakkında söyledikleri Sözcükler dışında. bireyin kişiliğinin. "hayret. söyledikleri ve yaptıklarını yazarken bulmaya çalışın. varlıklarını açıklamalarına izin verin ve o zaman. izleyicinin istediğinden çok daha fazla bilgi verilmesini isteyen. Fiziksel devinimlerle kişiler. tipik olan çeşitli özellikler. bu ayrıntılı bilgilerin öykünün gelişiminde. 9 . çeşitli olaylar karşısındaki yönelimleri ile tepkilerine ilişkin çok değerli ipuçları. tüm kahramanlarına. ayrıntılı çalışma yapılır. inceleme ve hayalgücü bir araya getirildiğinde elde edilir. niçin. Dikkat edilecek olursa. kullanabilirim” diyebilirsiniz. kişilerin yaşamının sergilenmesine yardımcı olmasıdır. Kederli ve dramatik masallarla kulaklar doldurulmak istenmezse. filmlerde de durağan değil. Genel yanı ile gerçeğe yaklaşır. psikolog veya sosyolog olmasına gerek yoktur. önceden kişileştirme çalışması yapsanız da kişilik hakkında var olan şeyleri. gözlem. öz ve vurgulu olana indirgenmese bile yine de bir elemeden geçirilir. tek bir doğrultuda gelişen kişiler ağır basar. ama doğru kullanıldığında çok etkilidir ve öykünün ileriye doğru yönelimini sağlar. kişiye (kadın/erkek) o zaman küçük ya da büyük bir şeyler yaptırılır. ne oldu. tipik ve inandırıcı özellikleriyle genel. hakkında bunu bilmiyordum. kişilerin bu geçmiş öyküleri onun yararlı bir başvuru kaynağıdır. inandırıcı olur. 'tıpkı bir annenin günlüğü gibi'. Bu konuda bilimkurgu ve fantezi yazarı Roger Zelazny'nin2 çalışma yöntemidir. Amaç. Bu. tipte olduğu gibi. Kendisinin ya da diğer kişilerin. araştırma. kişilik gelişimi aşamasında kullanabilirsiniz. kendileri hakkında ya da diğer kişilerin söylediklerinden çok şey söyler. nerede yaşar vb. Yazarın kişiliği oluşturacak bileşimi yapması için.
Kahramanın kişiliğini ortaya koymak için diğer bir yöntem. olsa da sürükleyici bir senaryo çıkmaz. izleyicinin kişilere duygusal olarak yakınlaşmamasını. kişi ile kendi arasında bir benzerlik kurma. izleyicide kimi şeylerin oluşmayacağı. yanında çalışanlar. güçlü tutkuları olmayan karakterlerden birincil kişi olmaz. Çatışmayı yaratır. yazarın Windsorun ‘’Şen Kadınları’’ oyunu için. izleyicinin eleştirel tavırla algıladığı kişilerdir. karşıtları. herhangi bir şey biliniyor mu? Shakespeare biliyor muydu? O.2. Oyunun yönünün.Bir başka yaklaşım. Kişinin kişiliğinde. Senaryodaki her karakter birincil kişi olamaz. Güçlü ve ne istediğini bilirler. kuşkuları hakkında. yalnızca Shakespeare’in yarattığı şişman. Duygusal yakınlaşma. İzleyici. Eleştirel tavır. gerçekten bir şeyler bilmek istiyor mu? Sorunun cevabı “hayır” ise bu kişiler ilginç olmayabilir. bir şeyi istemekle yetinmez onu elde etmek için herşeyi yapar. Senaryonun konusu genellikle onların üzerine olduğu için bu karakterlere “eksen karakter” de denilir. yargılar. beğenmediği kişilerle özdeşleştirmesine yol açar. William Shakespear’ın “Henry IV” ve “Henry V”deki karakteri. eleştirel tavrını sürdürmesini ister. kendinizi kısıtlamayıp. öykünün başkahramanı olan kişilerdir. Çağdaş anlatımlı filmler. arka plânda oluşturduğu Sir John Falstaff’dı. İyi işlenen kişi. şen ve melankolinin karmaşası bir kişidir Fazla bilgiye gerek de yoktur. ikincil kişilerin varlığıdır. iğrenç kasap. kahramanın (ya da ikincil kişilerin) derinliğine işlenmesinde sorun yaratır. kişiler çok iyi işlenmiş görülebilir ama işlevlerinin fazla olmaması bir risktir. Hırsızlar Prensi”ndeki ‘Nottingham Şerifi’nin yaptığı şeyleri bilmek izleyici için gerekli miydi? O. İyi bir birincil kişi. başka davranış olasılıkları olmasına karşın. İzleyici böyle kişilerin endişeleri. Bu yaklaşımda. Sir John Falstaff’ın çocukluğu hakkında. izleyici için tümüyle kötü bir adamdır. Kişiler. kınar. İzleyici. yalnızca amaca uygun varlıklarını sürdürürler. kişinin yöneliminde kendi acılarını görme eğilimi yaratır. akraba. Kara Güldürü ise. aynı koşullar altında kendisinin nasıl davranacağını ve nasıl davranması gerektiğini düşünür. Güldürü kahramanları. kişiyi belli bir durumda. toplumun aksayan yönlerini eleştirir. izleyici için çok ilginç olabilir. Birincil ve İkincil Kişiler Birincil kişiler. amaçsız. Uysal. alkolik büyükbaba. 1. kişiye ya duygusal yakınlık bağıyla ya da eleştirel tavırda yaklaşır. Birincil kişiler. Alan Rickman'ın “Robin Hood. korkusu hedefinden büyük olan. Böylece öykü. Örneğin. Arkadaş. izleyicinin kişiyi. Örneğin. içkici. belli bir davranış biçiminde görür. gidişini belirler. güldürüyü buruklaştırarak eleştiriye görüş açısı kazandırır. dirençsiz. Prince of Thieves (Robin Hood. rakipleri vb.3. korkak. karşılaştırma yoluyla 10 . sıradan kişileri yazar iken. yaşamın derinliklerine sahip olunamayacağı duygusunu uyandırır. Kişilerin lalettayin biçiminde anlatılarak geçilmesi. Senaryoda ayrıntılı çalışılmayan kişiler. onlara olağanüstü gerçek dışı yaşam yaratmanızdır.
Bu tür özellikler kişinin tin yapısı hakkında kesin bilgi vermese bile. özel bir nesnenin (aksesuar) kullanılması gibi tikel özellik. ayrıntıları çoğu kez ikincil kişiyi diğerlerinden ayırt etmeye yarar. kötülerden ayıran başlıca özellik. işi kolaylaştırır. olabilir. kişiliği hakkında bilgi verme amacı gütmeden. ikincil kişilerinin kişiliklerinin iyi işlenmesidir. Yalnız bu özelliklerin öyküyle ilgili olması. Bir görüşe göre. bireysel. kişiliğin ön sıraya geçtiği de görülür. doğal olması gerekir. Bunlara “gimmick” denilir Ama kimi durumlarda. Bu tür ayrıntılara tikel ya da ayırıcı özellikler denir. tipik konuşmalar. özel bir sırıtma biçiminde ya da fiziksel bir özür. kimi tepkiler. elinde sürekli oynadığı bir nesne. Silence of the Lambs (Kuzuların Sessizliği)’nde Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter. Hamlet'de. giysilere özgü bir ayrıntı. ağzından düşmeyen bir söz. 11 . yalnızca ‘’kişi üzerine dikkati çekmek’’ için kullanılır. Her kişinin tikel ve ayırıcı özelliği bulunması. benimsediği nedenleri.5: Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter Gerçekten Kötüler: Bu kişilerin kendilerini haklı gösteren. yalnızca üstün ırkın yaşayacağı bir dünya yaratmaktır. Tikler. Hamlet’ in babasını öldüren. Fotograf 1. İkincil kişiler iki durumda verilebilir İyi Duygular Taşıyan Karikatür Kötüler: Bunlar gerçekten müthiş kişilerdir ve kişiliğinde güç ve şiddet vardır. Robin Hood: Prince of Thieves {Robin Hood: Hırsızlar Prensi)'de Alan Rickman'm oynadığı Nottingham Şerifi kişiliklerini anımsayın. Hamlet'i de sevdiğine kendini inandırır. Örneğin Hitler'in gerekçesi: Yahudilerden ve kendisine göre aşağılık olan ırklardan dünyayı temizlemek. izleyicinin bir kişiliği. Kişinin ayırıcı özelliği. gerekçeleri vardır.kahramanı izleyiciye daha iyi tanıtır. Hamlet’in annesi Gertrude'yu gerçekten seven. Claudius. çıkardığı bir ses. dişlerinin arasında çiğnediği bir şey. topallama vb. İkincil kişiler yazılırken. Sevgiyle yazdığınızda. ayırıcı ve özgün yönleriyle sezmesini sağlar. devinimler. oyuncu onu sevgiyle oynar. onlara da birtakım özellikler ve derinlik verilmelidir. başarılı filmleri. bir söyleyiş bozukluğu. öykünün içinde ve izleyici için hiçbir zaman yapay bir öğe gibi kalmaması. Bu adı geçenler tam anlamıyla kötüdür ama hep yanlış anlaşıldıklarını iddia ederler. Kimi zaman ayırıcı özellik.
Tayyar biraz daha üçkâğıtçı tipleri akla getirir vs. Umut gibi bir isim mi daha uygun olur? 1990’larda güzellik yarışması kazanan genç bir kızın öyküsünü anlatacaksanız. Burada kuşkusuz kültürel çağrışımlardan da yararlanırız. kahramanlık çağrışımı yapar. yoksa Mülâyim ya da Müşfik midir? İdealist bir genç gazetecinin adı Hulûsi mi olmalı. bu nedenle kişinize verdiğiniz adlar konusunda oldukça titiz davranmak gerekir. Mükremin. Haydar. Fotoğraf 1. Cüneyt. Kemal Sunal’ın şapşal rolleri oynadığı filmlerdeki adı genellikle ya Apti. Örneğin uzun uzun Duygu diye birinden sözedilir ama bu kişi erkek 12 . Sevim. Türkan. kimi filmlerde isimler cinsiyete ilişkin yanılgılar yaratmak için kullanılır. bir karakterin uzun uzun nasıl biri olduğunu anlatmak yerine. Behçet.2. Aslında adlar çok şey anlatırlar. Murat ya da Kemal. ona bir beden veriyorsunuz. çatışmayı.Gerçekten de düşünmeye değer: Namuslu bir kasiyer kızın adı Filiz olabilir mi? Askeri lisede okuyup geleceği parlak olan bir teğmen adayının adı Kemal olabilir mi? Hızlı araba kullanmaktan hoşlanan ve kızlara laf atan mahallenin bıçkınına en uygun isim Serdar olabilir mi? Kasabın çekingen ama çalışkan çırağına Mustafa ismi yakışır mı? Madamın paralarını aşırtan bakıcı kıza Kezban ismini vermek rolün gereğini karşılar mı? Bir mafya babasına Haydar adını vermek doğru olur mu? Onunla mücadele eden genç ve idealist bir hukukçunun ismi Vedat olabilir mi? Burada seçilen ismin rengi. Pervin gibi isimler annelerinin dizinin başından ayrılmayan namuslu mahalle kızlarını akla getirir. Tarkan. köylünün baş belâsı konumundaki rolüyle 1. Kişi Adları Bir kişiye ad verdiğinizde.Kötü adamın güçlü görünümü. tınısı çok önemlidir. tonu. adını Müzeyyen ya da Kerime mi koyarsınız yoksa Burcu. onu belli çağrışımlar uyandıran bir isimle tanıtırız. Adları. Böylece. Özellikle de isimleri taşıyan kişileri en fazla birbuçuk iki saat süren bir filmde.6: Erol Taşın “Susuz Yaz” (1963-Metin Erksan) filminde oynadığı.4. Ebru. ya da Şaban’dır. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir. bir iki sahne boyunca görüyorsak. kahramanı. Sibel. Sert bir delikanlı için daha uygun isimler Kerem ya da Ekrem mi. Esra ya da Defne mi? Pek çok fıkrada olduğu gibi. kısaca söylersek dramayı geliştirici büyük engeli ya da engelleri oluşturur. efendi ve terbiyeli adamları akla getirirken. Esin. delikanlılığı az çok çağrıştırır. yoksa Uğur. Gönül.
Müzeyyene komşu teyzeler kısaca Müziş diye hitap eder. “Profesör”. Mahmuta ise Maho derler vb. Size söylemek istediğim…. Teko ya da Maho. kişilerin yaşları. sağlığımız açısından yararlı olmayacağı açıktır. 13 . Bir de “İnek”. Angel Heart’ta insan kılığına giren şeytanın adı “Bay Lucifer”dir. lâkaplar vardır. Bu da şeytan sözcüğünün Almancasıdır.” Bu diyaloglarla yalnızca isim kullanımından ve diyaloğun gidişatından bile. ilişki dereceleri ve aralarındaki hiyerarşik düzen hakkında bir şeyler öğrenebiliyoruz. şimdi beni dinle Michael…’’ “Adınız neydi?” “Wilkins… Michael Wilkins” “Evet Bay Wilkins. Öte yandan. Ümit diye sözü edilen biri aslında kadındır. Eko. karakterlerin bir kliğe ya de çeteye üye olduklarını ima etmeye ya da vurgulamaya yarayabilir söz gelimi. Tekin’e kısaca Teko. Lucifer ise aslında şeytanın adlarından biridir. arsız ve kanun tanımaz bir dedektifin adı olsa olsa ya Mike Hammer. . Oysa kişileri daha görmediniz. Bunlar da karakter hakkında ipucu verir.çıkar. “Adın neydi? “Michael Wilkins” “Tamam. Örneğin Jilet lakaplı biriyle kavgaya tutuşmanın. Lefuet’i tersten okuduğunuzda ‘Teufel’ sözcüğü çıkar. Şiddeti seven. Bir Alman TV dizisinde insan kılığındaki şeytanın adı Baron Lefuet’tir. Ya da tersi. ama herkes ona Eko der. ya da Dirty (kirli) Harry olabilirdi. isimler kadar. Örneğin mahalle delikanlısının adı Ekrem’dir. kadın düşkünü. Bu kısaltmalar ve lâkaplar karakterin ilk izlenimini belirli ölçüde değiştirir. “Jilet” vb. lâkaplar da önemlidir. İsimler bazen açık ya da örtük imalar yapar. Lakap kullanımı özellikle kişilerarası ilişkilerin derecelerini ve atmosferini belirtmenin yararlı bir yoludur.
Fotoğraf 17: Adları. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir (Muhsin Bey-Şener Şen) 14 .
Kahramanın ismi onunla özdeşleşmiş olmalı. Evren. Kadına erkek. bir anlamda filmi izlemeden karakter hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. Fadime hemen Karadeniz yöresi insanlarını çağrıştırır. o kişiliklere ilişkin bir görüntü yaratır. nereden çıktı?” gibi sorulara neden olur. Yeni başlayan çoğu senaryo yazarı. Kişiler bilinçli konulan takma adlar olmadıkça yeterli gerçeklikte ve inanılabilir adlara gereksinirler. Bu ilgiyi başka yöne çeker. ünlülerin adını (Gandhi gibi) kullanmayın. Ama adlar bize kimi şeyleri söyleyebilir. Bazı durumlarda kahramanın adı filmin adı da olmaktadır. 80'lerde hızla değişen şehre ve köyden kente göçün getirdiği kültür erozyonuna yabancı kalmış ve ilkeleriyle yaşamaya devam etmiştir. Yukarda ve yanda gördüğümüz iki örnekten birincisinde kahramanımız Yavuz Turgul’un Muhsin Bey filmindeki “Muhsin” karakteri İstanbullu. saf. Cafer sık rastlanan erkek. onu anlatmalıdır. Bu senaryonuzu okuyan kişide (yapımcı ya da yönetmen). Anlaşılması zor ya da resmiyet bildiren adlar kullanılmamalıdır. cahil. Temel. 15 . bir Anadolu çocuğunu anlatmakta. Merve. Hırsız gibi değil. gerçekten bir kent soylu olup. erkeklere kadın adları vermemeliyiz. musikiye ve çiçeklerine düşkün. Kişiye bir ad ya da sıfat vermemekle. Berivan. Örneğin. Ama kişileri. Kimi profesyonel senaryo yazarları kadınlara çeşitli nedenlerle. Tüm kişilere ad vermek durumunda değilsiniz. "Yakışıklı Gence ne oldu. Ayşe sık rastlanan kadın adlarıdır. 1. Başka bir örnek: Öykü başlangıcında kahramanınızı “Yalnız Adam” olarak belirttiniz diyelim. Emine. 2. Dursun. Alaycı Hırsız ya da Yalnız Adam gibi tanımlayıcı bir sıfatla ayırmak gerekir. Yabancı gerçek adlar için almanaklara ya da ansiklopedilere bakın ve o ülkenin tarihinden adlar seçin. Şişman Hırsız. Kadınlara erkek. Yalçın’ın kim olduğunu anlamakta güçlük çekecektir. Baran adlarına Anadolunun doğusunda sıkça rastlanır. Öykü ilerledikten sonra “Yalnız Adam” kadın kahraman ile buluşmaya başladığında. Hırsız. Deniz. Ancak bu düşünce çok doğru değildir. onların önemli olmadığını vurgularsınız ki. örneğin: Can. “Muhsin Bey”. Hamza. İkinci kahramanımızın adı “Salako” olup. Ahu. Kişiler hakkında espri yapmayı düşünmüyorsanız. kişi tanımlarının iç içe girdiği karmaşık senaryo önerisi öykü ilerledikçe. Yabancı ad kullanımında dikkatli olun. Muhsin adının sözcük anlamı da “gönlünden çokca veren” dir. Ali. Mehmet. örneğin erkek yürekliliği gösterdiği gerekçesiyle erkek adı vermeyi sever. adının “Yalçın” olduğunu yazdığınız zaman senaryoyu okuyan. “İrfan” adını kullanarak sürdürür. bu da onaylanacak bir yaklaşım değildir. sanki bir yazın öyküsü yazıyormuşçasına “Yakışıklı Genç” diye başlayıp sonra aynı kişi için. Aysel. Amca Reşat Çocukken adını ritmli olarak söylediğimiz sevecen bir bakkaldır. erkeğe kadın adı verecekseniz gerekçenize daha sağlam kanıtlar göstermelisiniz. Toplumsal durumların moda ettiği adlar da vardır. İnançsal nedenlerle Ahmet. değerlerine bağlı “eski usul” bir adamdır. Adların. Ancak bazı isimlerin hem kadın hem erkek ismi olduğu da unutulmamalıdır. bu İrfan kim. isminin sonundaki bey sıfatını tam anlamıyla hak etmektedir.
senaryonuzu okuyana (yapımcıya ve yönetmene) değil. Butch Cassidy and the Sundance Kid'deki tüm tepkileriyle.1: Kartal Tibet’e uygun bir karakter “Tarkan” Oynayacak oyuncuları düşünerek yazmak. Three Days of the Condor (Akbabanın Üç Günü). izleyicide beğeni uyandırmak amacıyla. Kişiyi baştan nasıl tanımladıysanız sona kadar aynı tanımla sürdürün. Bu tür yapımlarda. Bu filmleri izlerken. adı geçen filmlerdekine benzer bir kişidir Redford. Senaryonun herhangi bir yerinde “Adam” diye belirttiğiniz kişiyi. filmi sıradanlaştırır. kadın kahramana olsun. yazacağı kişiliğe uygun oyuncuyu saptadıktan sonra senaryosunu yazar. Robert Redford'un değişik durumlarda nasıl tepki verdiğine dikkat edin.2. yıldız oyuncuya göre düzenlenebilir. yıldız oyuncu her şey. başka bir sayfada “Naci Bey” diye adlandırmayın. Bu uygulama “kim kimdir” bulmacasını çözmekten kurtulan yapımcıyı ya da yönetmeni de mutlu eder. Oynadığı bu benzer roller dışında onu değişik bir rolde düşünmeniz olası mı? 16 . Resim 1. Bu da senaryo yazımı sırasında kişilik yaratmada bir başka yöntemdir. Yıldız oyuncu için yazılan bir senaryoda her şey. tutarlı kişiler yaratımında yazara kolaylık sağlar. Up Close and Personal (Çok Yakın çok Özel). Kişilere Göre Oyuncu Kimi senaryo yazarı.Buradaki sürpriz. diğer tüm öğeler bahanedir. Ama her tür filmde aynı oyuncunun o role uygun olarak düşünülmesi. 1.5.
izin verin. Kasting. Bu bölüm izleyiciye sahnede gösterilmez ancak yazar tarafından çok iyi saptanmış ve kâğıda dökülmüş olması gerekir. Ama sert tavır ve bakışları ile kalıplaşan. senaryonuzda kişiler kendileri için konuşsun.6. konaklama. Peter Sellers gibi oyuncular çok yönlü olabilir. İç yaşantı. Karakterin Oluşturulması Karakter senaryonun temelini oluşturur. elde ettiğiniz şey olacak. kahramanın doğumundan filmin başladığı ana kadar olan süreyi verir. Bazı görüşlere göre Kasting sanatın değil becerinin/ustalığın tekniğidir. doğru oyuncu seçimi öyküyü zenginleştirir. Güçlü kişilikler yaratan böyle bir oyuncuyu. her öykü için rahatlıkla düşünebilirsiniz.8: Akbabanın Üç Gününde Robert Redford Elbette yıldız oyuncu değil. Bu da kişiliğin açığa çıkartılma aşamasıdır. Yazar senaryosunu yazarken en önemsiz bir sözcüğü bile kâğıda dökmeden önce. senaryosunu yazarken kahramanın kişiliğini tüm hatlarıyla oluşturmanın ve ona bir can vermenin yollarını arar. Dış yaşantı ise filmin başlangıcından bitimine kadar olan süreyi kapsar. Kahramanını 17 . rolü oynayacak oyuncu ile birlikte düşünmek gerekir. rollerin dağıtılması ve figürasyonun sağlanması ve bunların organize edilmesi işlemidir. Yazar bir kahraman üzerinde karar verip. kasting kavramı içinde kabul edilir. Böylece tutarlı bir kişilik gelişimi. Daha sonra kahramanın dış yaşantısı saptanır. tüm filmlerinde (ve dizilerinde) bu kalıbı yineleyen bir oyuncuyu. bir prodüksiyonda. yani kişilik oluşturma aşamasıdır. yardımcı oyuncu ve figürasyon kadrosunun sağlanması ve bu işlemler için gerekli iletişim. Burda yazar önce karakterin iç yaşantısını oluşturur.Fotoğraf 1. güldürü filminde düşünmeyin! Temel olarak.2. ulaşım. 1. öyküyü tasarlarken. onun kişiliğinin kullanması düşünülecek. Kişiliklere. Senaryonuzdaki kişilikler için kimleri düşündüğünüzü kimseye söylemeyin. Prodüksiyona başlamadan önce ve sonra ihtiyaç duyulan oyuncu. karakterinin kişiliğini bilmek zorundadır. güvenilir yapar. İşinizi doğru yapmışsanız. kostüm gibi yardımcı hizmetlerin sunulması.
tiyatro ve yazın sanatları. bu tür etkilenmenin olması kaçınılmaz ve doğaldır. 18 . Onu keşfetmeye bir bakış açısı kazandırmaya çalışır buna da karakterize etmenin başlangıç noktası denir. ister tipik yönleriyle. yarın da değişmeyecek bir gerçektir. temiz. zarif. kişiyi her zaman öteki kişilerle ilişkide görür ve değerlendirir. Bireyin yaşadığı çağ ve toplum. Kişi. heykel. Bu hiç değişmeyen. büyür ve gelişir. Bu yollardan bir kısmı yazar tarafından gerçekleştirilir. toplumsal ilişkiler içinde iletmenin yolları mevcuttur. onun bilgi edinme çevresini ve buna bağlı olarak gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. bir kısmı ise yazarın betimlemesine bağlı olarak ya da özgür olarak yönetmen ve oyuncular tarafından uygulanır. çirkin. Resim. niçin? Dış görünümdeki kusurları: Biçimsel bozukluklar: Doğaya aykırı yönleri: Doğuştan gelme: Kalıtımla gelen: Sosyolojik Boyut Kişi. ister ayrıntılarıyla.): Sağlıklı mı? Değilse. içinde bulunduğu çevre koşulları. dudaklarının yapısı vb. artık onu senaryoda yer alan diğer insanlarla ilişkiler içine sokmaya başlar. şişman. dans gibi sanatlarda kişiyi bir bütün olarak ele alabiliriz. Bu sanat dallarında kişi toplumsal varlığı ile bütünleşir. şiir. Sinemada kişiyi.iyice saptamış yazar. Oysa sinema. devinim ve duruş): Görünüş (yakışıklı. zayıf. nesnelerin fiziksel ve manevi dünyası dışında bulunan ve toplulukların toplumsal dünyasında doğar. Bir karakterin üç boyutu vardır: Fizyolojik Boyut (Fiziksel Görünüm) Kişinin fizyolojik boyutunu ortaya koyabilmek için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir. her şeyden önce toplumsal bir varlık olduğundan. güzel. Cinsiyet: Yaş (Kaç yaşında gösteriyor?): Vücut yapısı: Ağırlığı: Boyu: Saç rengi: Göz rengi (Gözlüklü ya da kontakt lensli): Cilt rengi: Cilt tipi: Yüzün biçimi: Belirgin izler/işaretler (Yüzün belirgin özelliği: Tavır. pasaklı.
aile. patron/işçi vb. kişinin çevresiyle verilmesinin yararı büyüktür. arkadaşlık bağları kişiliğin bir yönünü belirler. 19 . Kişilerarası ilişkiler. çevresiyle kurduğu ilişkilere ve özellikle bireysel olarak diğer kişilerle ya da insan topluluklarıyla kurduğu ilişkilere geniş ölçüde bağlıdır.Senaryonuzda güçlü kişilik yaratımı ve ortaya konulmasında. her bireyin kendi doğasından gelen özellikleri (psikolojik boyut) ve koşullarının yanı sıra. yönetici. Bu ilişkiler karşıt kişilerle yapıldığında senaryoda etki artar. şehirli. Senaryo öyküsündeki kişiliklerin sosyolojik boyutu aşağıdaki soruların yanıtları verilerek ortaya konulabilir: Toplum içindeki sınıfı (işçi. köylü): Geçmişi: o o o o Doğum yeri: Çocukluk tipi: İlk anısı: Üzerinde etkisi olan çocukluk anısı ve etkisinin sebebi? Ev yaşamı: o Aile içi ilişkiler: Anne ile ilişkisi Baba ile ilişkisi: Kardeşler (Kaç tane? Doğum sırası. her biri ile ilişkiler) Kardeşlerin çocukları Ana/babanın alışkanlıkları: Ana/babanm zihinsel gelişimleri Ana/babanın kusurları (Öksüz/yetim) Ana baba ayrı ya da boşanmış Savsaklama (Karı/kocalık durumu) Uğraşı: o Yaptığı iş o Çalışma süresi o Çalışma koşulları: o Geliri (Parasal Kazancı) o Sosyal güvenlikli olması ya da olmaması: o Çalıştığı yere karşı tutumu : o Çalışmaya uygunluğu. Kişiliğin gelişmesi. Örneğin yaşlı/genç. zengin/yoksul.
merakları): o Sevdiği renk: o Sevdiği giysi-Neden? o En az sevdiği giysi-Neden? 20 . kahraman görünümünü nasıl sağlıyor? İlk izlenim: o Nasıl? o Hangi oluşumlar bu izlenimi değiştirebiliyor? Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının çok hoşlandıkları nedir? o Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının hiç hoşlanmadıkları nedir? Çok büyük başarıları: o Küçük başarıları: o Özel tavır ve hareketleri: o Konuşurken kullandığı deyimler: o Konuşurken kullandığı anlamı güçlendirici sözcükler (küfür. Eğitimi: o Okuduğu okullar ve özellikleri: o Okulda sevdiği ya da sevmediği dersler ve sebebi? o Aldığı notlar o Yetenekleri o Eğilimleri Çevre içindeki yeri: o Kişi nerede yaşıyor? o Kişi nerede yaşamak istiyor? o Arkadaşları arasındaki durumu?(önder ya da değil) o Spor/sanat etkinliklerinde ve kulüplerdeki yeri/konumu: o Kişi.) Özel ilgileri (sevdiği. vs. hoşlandığı şeyler. diğerleriyle nasıl bağlantı kuruyor? Nasıl anlaşıyor? o Yabancılar? o Arkadaşlar? o Karısı/Kocası/Sevgilisi? o Erkek kahraman/Kadın kahraman? Kişi.
niçin? Dinsel inançlar: Irk/Milliyet: Psikolojik Boyut Senaryoda kişilik çizilirken. ava gitme.o o o o o Takı ve diğer aksesuarlar: Müzik (Hangi tür. araba kullanma. insan davranışının yalnızca yüzeysel görünümünü değil. niçin?): Yazın (Roman. saldırgan) Saplantılar Yasaklar Boş inançlar İlginç huylar ve güdüler Yetenekler 21 . ahlâksal ölçütler Kişisel davranışına yön veren güçler (önermeler) ve tutkular Umduğunu bulamama. savaşkan. gazete okuma. psikolojik boyuttur. Bu nedenle kişilik yaratımında üzerinde en çok durulması gereken boyut.) Alışkanlıkları: o Sigara. düş kırıklıkları Huyu (sinirli. dergi. pul vb. vb.Hangi tür?Niçin?)Sinema/Tiyatro Hangisi? Niçin? Yiyecek: Merakları (kitap. hangisi ne zaman ve kaç tane? o Para harcama alışkanlıkları (tutumlu. uysal. öykü. hangisi? Ne zaman ve kaç tane? o İçki. niçin? Yaşama karşı tutumu (ezik.biriktirme. vb. iyimser) nasıl ve niçin o huya sahip? İçe dönük ya da dışa mı dönük. karamsar. vb.)Niçin? o Bunu yapmaya ne derece önem veriyor? o Ne derece az önem veriyor? o Çok değer verdiği eşyası/malı. altında yatan anlamı da göz önüne almak gerekir. Kişinin psikolojik boyutunun ortaya çıkarılması için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir: Cinsel yaşam. şiir. müsrif mirasyedi. bahçe işi.
Zekâ düzeyi Kendine özgü garip yanları Belirgin beceriksizlikleri İyi kişilik özellikleri ( Büyük pişmanlıkları. kişi bunu nasıl gizliyor? İncitilebileceği en büyük yanı nedir?) Kendini Algılaması: Kişi bir sözcükle kendini tanımlayabilir mi? Kişi kendini bir paragrafla nasıl tanımlayabilir? Kişinin fiziksel yönünde dikkati çekici en iyi özelliği nedir? Kişinin fiziksel karakteristiğinde dikkate değer. küçük pişmanlıkları) Kişilik kusurları Kişinin karanlık gizleri: Başka biri tarafından biliniyor mu? Biliniyorsa kendisi mi söylemiş? Biliniyorsa. kendisinin de utandığı. en kötü özelliği nedir? Bunlar dikkate değer. diğerleri nasıl öğrenmiş? Kişiliğinin ortaya çıkmayan beğenilecek yönü nedir ve niçin bu yönü beğenilecek türdendir? Kişi en çok neden etkileniyor? Niçin? Huzurlu olduğu zamanki davranışları Hasta olduğu zamanki davranışları Kendisi hakkında neler düşünüyor Öncelikleri Diğer insanların bildiği. nedir isteği? Neden? Kişiliğinde en güçlü kaynak (Bunu ya bir biçimde gösterir ya da göstermez) Kişinin güçsüz yanları (Güçsüz yanları çevresindekilerce biliniyor mu? Bilinmiyorsa. gerçekçi özellikler mi? Değilse niçin değil? Diğerlerinin kendisini nasıl gördüğüne ilişkin. kişinin düşünceleri nelerdir? 22 . geçmişteki başarısızlıkları ve bu durumun sebebi? Bir isteğinin olacağı söylendiğinde en çok ne ister. Dil ve yetenek becerileri Özellikler Düşünsel davranışlar Hayal gücü (imgelem) Yargı gücü Beğeniler Denge.
kişinin bu amaca varmasında nasıl etkili olabilecekler? 23 . kişi düşündüğü kadar mutlu olabilir mi? Olmazsa. değiştirmekten çok hoşlanacağı dört önemli şeyi ne olabilir? (Önem sırasına göre) Niçin? Örneğin birinci derecede önem verdiği şeyi değiştirdiğinde. niçin? Amaç/Amaçlar: Yakın amaç/amaçları: Uzun zamana yayılan amaç/amaçları: Kişi bu amaç/amaçları başarmak için neler tasarlıyor? Diğerleri.Kişinin kendisi hakkında.
İzlediğiniz filmlerdeki tiplerin benzerlerini. Sinema teknolojisindeki gelişmeleri yakından takip ediniz. 24 .UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bu işlemler sırasında. ifade gücünüzü zenginleştiriniz. Bir karakter oluşturunuz. Kişiliği (karakter) ve işlevlerini inceleyiniz. sinema filmi izleyerek hayal gücünüzü İşlevlerine göre tipleri analiz ediniz. Denemeler yaparak. ayrıntılara dikkat ediniz. yakın çevrenizde gözlemlemeye çalışınız. zenginleştiriniz. Bol bol kitap okuyup.
sosyolojik ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu vardır. ( )Senaryoda kişilik ve tip. ( )Karakterin. ( )İkincil kişilerin bir önemli görevi de kahramanın kişiliğinin. ortaya çıkmasını sağlamaktır. fizyolojik. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 25 . 6. soyut. toplumun portresini çizdikleri kadar. 4. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. tamamen hayal ürünü uydurma tiplerdir. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. ( )Psikopatalojik tipler. her yerde rastlanılan. birbirine karşıt yöntemlerin ürünüdür. 1. genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. 3. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( )Evrensel tipler. toplumsal sorunların belirlenmesinde de kullanılır. ( )Toplumsal tipler. 5. 2.
için başvurulur. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Senaryoda. güldüren / coşturan eylemdir. Araştırma işlemleri için. DVD ve VCD satan mağazalarda gezmeniz gerekir. Konuyu açık-seçik göstermek. acıkma. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. yalnızca eylemdir. çekimi ve kurgusunun tamamlanışına dek nedenleri. senaryo yazım aşamasından başlayarak. gerekçeye. SENARYODA DEVİNİM Devinim. devinim sayılabilir. Niçin devinime başvurulur? Filmin genel havasını vermek. korkma. yalın anlamı içinde. gerekçesi olan bir sonucun. 2. amacı ile bu yapılır. Bir film. Ayrıca. hareket unsurunun eksikliğinin doğurabileceği sonuçları araştırınız. film öyküsünün akışına bir değişiklik getiren. 26 . internet ortamında. Bir senaryoda anlatılanların sözle mi. Kişi açısından ele alınırsa. Kişi ve teknik açıdan düşünüldüğünde. itici bir güce dayanmayan eylem. öykünün ve kişilerin devinimini sağlayabileceksiniz. Başka bir deyimle devinim. hiçbir sebebe.ÖĞRENME FAALİYET-2 ÖĞRENME FAALİYET-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. televizyon kanalları ve film şirketlerine giderek metin yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edinebilirsiniz. devinim değil. Öykü akışını hızlandırmak. üşüme. itici güçlere dayanarak gelişen. zorunlu bir takım sebepler. gerekçeler. sevme gibi herhangi bir itici güç. sosyolojik ve psikolojik boyut ve durumlarını daha etkili vermek için bu yapılır. gerekçeleri olan eylemlerin oluşturduğu devinimler dizisinin bileşimidir. Kişilerin fizyolojik. dramatik etki yaratmak. yoksa görüntü aracılığıyla mı anlatılmasının daha etkileyici olduğunu araştırınız. eylem olarak görünümüdür. Böylelikle filmin tümünün ya da kimi sahnelerinin ritmi sağlanır. yavaşlatmak için devinime başvurulur. etki uyandıran düşünce ya da izleyicinin ilgisini uyanık tutan.
gerçekleri daha doğru yansıtmak için günlük yaşam akışını tersine çevirmek. 2. geri. Öykünün şu ya da bu sahnesinin. senaryosunu yazarken her şeyi. kolay çözümlenmeyecek bir karmaşıklık içerir. gösterilen eylemlerin olabilirlik ve derinliğiyle izleyiciyi sarsar ve etkiler. Film öyküsündeki devinim (içerdiği anlamı bozmamak koşuluyla). çeşitli öğeler arasında uyum kurulmasını gerektirir. aşağı devinim). gelişim ritminin gözetilmesini. Olayları yaratan. Öyküde görsel olarak yer alan oyunculara ve nesnelere ilişkin devinim (oyuncuların devinimi. nesnelerin yer değiştirmesi): Bu işin bir yanı. dengelenmesini. gerçekleştiren kişi. durağan ya da devinimli kamera ile saptanması (kameranın kendi ekseninde ve ileri. sağa. nesne ve kamera deviniminin ayrı ayrı oluşu ya da oyuncu ve kameranın koşut devinimi. değişik ölçeklerdeki ve uzunluktaki çekimlerin sıralanışı (kurgu). Öykünün Devinimi Sanatsal etkinlik kazanması için. tipine/kişiliğine uygun davranış ve devinimlerle olay örgüsünü sürdürür. sanki tamamlamış. film öyküsüne çoğu kez dinamik bir anlam katar. izleyicinin karşısına çıkacak duruma getirmiş gibi bir bütün olarak belleğinde yaşatır. Bu düzenlemeyi başarı ile uygulayan öykülerde. kendinden önceki ve sonraki sahnelerle bağlantısını. öykü deviniminin titiz bir biçimlemeden geçirilmesi gerekir. yukarı.İzleyicinin iletiyi algılamasına yardımcı olacak güzel ve ilginç görüntü düzenlemesi elde etmek için devinime başvurulur. 27 . çatışmaları doğuran ve onları izleyen durumlar ve ilişkiler. dört temel devinim göze çarpar : Bir bütünlüğü oluşturan öyküleme ile oluşan devinim. durdurmak. Diğer yanı ise. çabuklaştırmak. Karmaşıklık. bütün içindeki yerini. kişiler ile olaylar arasında organik bir bağ bulunur. izleyiciyi filme merak ve coşkuyla bağlar.1. Şimdi söylenenleri biraz daha açalım: Herhangi bir film irdelendiğinde. anlamı daha yoğun ve etkili bir biçimde sunmak. Öyküsünü. Olayların gelişiminde “dolantısal biçimleme”den yararlanılır. Bu biçimleme. devinen kişi ya da nesnelerin. varlıkların. Öykü akışı ve yönetmenin yorumuna göre çekilen. değişik çekim ölçekleriyle görsel anlatımı bütünleyen. atlamak gibi düzenlemelerden yararlanır. Oyuncu ve kameranın bir arada devinmesi: Oyuncu. Dolantısal biçimlemede. Görüldüğü gibi sinemadaki devinim yalın değil çeşitli kaynaklardan oluşan. karşıt güçleri simgeleyen öykü kişilerinin iyi belirlenmesini. sola. organik olarak iç içe işlenen dört devinimi kapsar. İyi hazırlık yapan bir yazar. Devinimle olayların/öykünün gelişimi sağlanır. bu sahneler içinde oyuncu-nesne-kamera devinimlerinin düzenini iyi bilir.
devinimde de bir olayı sürekli yineleme hakkı yoktur. duygularına. olayları gerçekleştirirken kendilerini de var eder.” sözünü anımsayın. Öykünün biçimsel düzenlenmesinde. işte o zaman her şey (kişilerin kişilikleri. Toplumdan bir ya da birkaç kesit alıp. kişileri.2. bir değer yargısını ya da toplumsal bir gücü belirtir. sorunları simgeleyecek biçimde tipleştirir. yaşadıkları ve tinsel konumları) kocaman bir yalan olur. duyarlılığına yönelen devinim. görünümü renklendirici kişilerin devinime katkıları ya hiçtir ya da bir dereceye kadardır. belli başlı iki devinim görülür. Bu düzen. devinimle sağlanır. Tıpkı toplum portresi çizen öykülerde görüldüğü gibi. bir kalıp ya da bir kavram durumuna gelirse. Bu öykülerde olayların gelişimi mekaniktir. Her kişi. Konuşma örgüsü. Kişilerin Devinimi “Sinema. yapay merak öğesi olarak kullanan kişiler ve olaylar arasındaki ilintiyi göstermeyen öykülerde devinim. kişinin nasıl bir devinim içinde kullanıldığı incelenirse. Kişi ilişkileri “konuşma örgüsüne (diyaloga)” dayanır.Dolantı düzenlemesini. kimi zaman bir karşıtlığı. Nasıl birbirine benzeyen kişiler olmazsa. 2. Bir toplum portresi çizilmek istendiğinde. kişi ya da varlıkların fiziksel davranışlarla görsel yansıtılan eylemler bütünü dış devinim ve izleyicinin düşüncelerine. durumu pekiştirir biçiminde ele alınır. Bu oluşum. devingen güçlere ilişkin bir doğruyu dile getirmesi yanında estetik bir etki yaratır. iç devinim olarak tanımlanır. Başarılı çalışmalarda. bir amaca yönelik devinimlerle olayları geliştiren kişi/kişiler. belli bir durum çerçevesinde. Sinemada kişilerin devinimi iki açıdan ele alınır: Birincisi. İkincisi öykünün biçimsel düzenlenmesinde kişinin devinimli kullanılış amacının ne olduğu. kimi zaman düşünce alışverişini içeren günlük konuşmalar ya da çekişmeler biçimindedir. günlük konuşmaların ardında. Senaryoda. bu kesiti gerçekçi bir gözlemle izleyen ve sorunu bir durum olarak sunan öyküler. gözönünde oluşan canlı bir varlık olarak ele alır. Devinim dış gelişimden çok. insanı tamamlanmış bir portre olarak değil. Bir devinimde salt bir imge. kişinin bir güç olarak düşünülmesi ve bu gücün deviniminin ve gelişiminin ortaya konulması. durumun iç devinimlerini gösterecek biçimde düzenlenir. İç ve dış devinimin uyumu. Sinemada. zorlama durumlar ve rastlantılarla yürür. kişilerin devinimi. önemli bir yaşam gerçeği ya da toplum sorununun yatmakta olduğu duyumsanır. 28 . birlikteliğin dramatik akışını sağlar. serimlenen sorununun bağlantılarında.
sinemada perdede gördüğünüz dış devinim. hücresinde amaçsızca gezinir.” Bu örneklerden birinci örnek daha doğrudur. renkli ve gerilimli konuşmalarla varolur (Sinemaya göre. Dış Devinim Sinema estetiği tek sözle özetlenebilir: Devinim. tiyatroda sahnede. hayal gücünün güç aldığı kaynakları yok etmiyor mu? Dış devinim yazılırken.3. Fiziksel (dış) devinim ile ilgili. Anlatımlar “geniş zaman” kipiyle yazılır. Fiziksel devinim gövdeseldir. Görsel durumların ne olduğunu tanımlayan. Dış devinimi. devinimin mekanik olarak görüntülenmesi. “Remzi hücresinde amaçsızca. “jest-mimik” ya da “niteleme-anlatma”olarak da adlandırılır. Ama durağan bir gövdede de yaratıcı bir güç bulunabilir. Bunlar anlatımı bozar. başlangıç duruşunu alan koşucuların yüzündeki anlam ve gergin kasların oluşturduğu fiziksel görünümde. parmakları kirli saçları arasında geziniyor 29 . Nesnelerin gözle algılanan ve eylemin iç deviniminin de yer aldığı. konuşma devinimi ile geliştirilir). Bu örnekte olduğu gibi. izleyicinin belleğinde oluşturmak istediğiniz etkileri devinimle verin. Çünkü anlatım doğrudan ve görseldir. edilgen tümcelerden sakınmak gerekir. dış devinimin tamamıdır. yarışın tüm gizli gücü yok mudur? Tersini düşünün. kendi içinde ayrıntılayalım. az sonra başlayacak olan yarış için kulvarda. aşağıda yazılan örneklerin hangisi daha iyidir? “Remzi parmaklarıyla kirli saçlarını sıvazlarken. televizyon oyunları / dizileri daha çok. Örneğin. Gerekçesi olan. devinimli bir görüntüde. gövdeyle yapılan eylemlerin tümüdür. Konuşma devinimi.2. Konuyla ilgili ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmamaktadır.
söz ya da filmin yardımcı öğelerinin (ışık. Kişilere ilişkin bilgi artınca. 2. İzleyicilerin. iç çatışmayla iletilen bir iç devinim bulunmaktadır. Kişi yenilgiye doğru adım adım giderken. Hidayet soldan koşar. İç Devinim Hemen her öyküde. elden geldiğince yararlanmak. Bu. bu güçleri dikkate almadan. Fiziksel devinime dönüşmeye elverişli olmayan tinsel gerçekler ve olaylar. İç devinim. Düzlem üzerindeki dairesel. kişinin devinimine derinlemesine yeni bir yön verir. soluklarını tutmuş bakışları. durum içinde gelişimi göstermek zorunluluğu vardır. kişinin direncinin azalmaya başladığını ayrımlaması ile başlar. Filmler genellikle kişinin ne düşündüğünü. İç devinimle kişiyi/kişileri geliştirmek. birey ya da toplumla ilgili düşünceler. Dış devinim açısından oldukça yalın ve 30 . üç düzeyde ele alınır: Duygusal Devini: Öykünün duygu yanının devinimi ve etkisi ile gelişir. İç devinimin iki itici gücü vardır: Kişinin kendi içsel dürtüleri Karşıtların tutkuları ya da çeşitli kaygılarının kişiyi etkilemesi Bu iki faktör ile ‘’İç Devinim’’ oluşur. dekor ve müzik) katkısı ile ortaya konur. Anlamsal Devinim: Daha çok simgesel yapıtlarda. Erman topu yakalamak için koşar. Kişi. Kendine acıma ve kendini suçlama arasında gidip gelen iç çatışma. İlişkilerle Gelişen Devinim: Kişilerin birbiriyle olan ilişki ve çatışmalarıyla ilerler. sorumluluğun ne ölçüde kendinde olduğunu düşünür. İç devinim. kayar ve düşer. İç devinim. her an geliştirilen olayların kurgusuyla yapılır. çeşitli çatışma ve ilişkilerin simgelerle gösterildiği devinimdir. Zıplayan topu yakalamaya çalışır.4. her fırsatı en sonuna dek ve öteki durumlarla da dengeleyerek kullanmak gerekir. öykünün vermek istediği düşüncenin geliştirilip açıklanması da mümkün olur. ayrımsal bir biçimleme anlayışı gerektirir. düşünmeden verdiği karar ve hatalı davranışlarıyla yıkıma. zaman ve yer değişimine dayanmadan. değişik ve yeni yanlarının ortaya çıkmasıdır. simge gücüyle ilerleyen. soyut anlamlar. ne duyumsadığını ve ne tasarladığını izleyiciye söylemez ama düşünce ve duyguların sonuçları devinimle açıkça gösterilebilir. Bunun için durumun küçük esnekliklerinden. bilinçli karar ve davranışlarıyla zafere ya da mutluluğa yönelir. zikzaklı ya da bir noktaya yönelik devinim yerine.Salon içinde yüksekten giden top. kişiler arasındaki karmaşık ilişkinin.
sinema tekniğinin verilerinde somutlaştırılır. Kişiler ve ilişkileri hakkındaki bilgi genişletilir. yineleme yoluyla yoğunluk kazanır. çekişme gibi dış ve iç çatışmalara yol açar. ele aldığı her gücün itici enerjisini saptamak ve bu enerjiyi karşıtlıklar ve çatışmalar biçiminde devinime dönüştürmek zorundadır. gelişim kişilerin iç devinimi ile sağlanır. toplumsal bir anlamı taşıyan dramatik devinimin sağlanmasıdır. olayların etkisi ile bilinçlenmeye başlar. Kamera Devinimine ilişkin açıklamalar Senaryonun Dışsal Yapısı (Biçim) bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır. bu bütünlüğü sağlamak için ne yapması gerektiğini bilir.durağan. kişilerin çatışması yoğunlaştırılır. Kişinin yaşam biçimi ve koşulları ile sıkı ilintilidir bu dünya. kişinin dıştan belli olmayan gerçekleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılır ve iç dünyası aydınlatılır. Öyküde. İzleyicinin başlangıçtaki gözlemi. Devinim. Devinim. Koşulların yenik düşürdüğü kişi. Asıl olan. kişiler için de kaçınılmaz olarak aynı değil midir? Genel olarak baktığımızda: İç gelişime de önem veren Batı filmlerine göre. Başlangıçta kötü adamın elinde olan güç. kavga. Çatışmalar. Senaryosunda devinimi sağlamak isteyen yazar. geçimsizlik. duruma derinliğine bir boyut ekler ve gerilimi artırır. iyi bir oyuncu elindeki senaryoyu iyice belleğine ve tinine sindirerek her şeyden önce yaratacağı kişiliği bir bütün olarak nasıl anlaması. devinimleriyle bir bütün oluşturacak biçimde canlandırılmasında ilk sorumluluk yazarındır. 31 . insan kişiliğindeki gelişimi gösteren devinimlerle ele alınır. edilgenlikten etkinliğe doğru yöneltir. Kişi sistemi ile olayların gelişimi arasında sıkı bağlantı gösterilmek istendiğinde. Bilinçlenme. Bu tür öykülerde olayların itici gücü. ilişkileri ve durumları bu portre aracılığıyla sergiledikleri görülür. ya da karşıtlarının üstesinden gelir. tıpkı yaşamda olduğu gibi öyküde karşıt güçlerin. Kişi karşı durmayla ya kendini tüketir ya çatıştığı güçlere ayak uydurur. durumlardan çok olaylara önem verilir ve olayların gelişimi ile sağlanır devinim. geçmişteki Türk filmlerinin yalnızca portre çizimini öne çıkardıkları. kişiyi istemsizlikten isteme. uyumsuzluklarının nedeni gösterilmek istendiğinde. Örneğin önlenemez bir biçimde yozlaşan ve çürüyen toplumun etkisi. Oyuncunun oynarken ne duyması ne yapması gerektiğini öncelikle yazar kararlaştırır. İç devinim yoğun öykülerde karşıtlık ve çatışmaların titizce düzenlenip. Böylece. Değer ve kazanç ayrımlarının doğurduğu karşıtlıklar. ama yine de önemli bir akış gösteren öykülerde. birinin diğerine karşılıklı etkisi ile gerçekleşir. Yazarın gözlemi ya da eleştirisi. Bu güç. her kişinin. kişilerle. Kişilerin ve sorunlarının derinliğine incelenmesi. Öykünün zafer ya da yenilgiyle bitmesi önemli değildir. belli tipleri. direnme ve savunmayla etkili bir dış ve iç devinim sağlayarak kahramanın eline geçer. ilişki çeşitlemesi. kişidir. film geliştikçe keskinleşir (Filmleri izlemekle bu saptamayı somutlayabilirsiniz).
Bir adam odanın içinde oraya buraya bakarak bir şeyler aramaktadır. Adam. Şöyle ki. En sonunda yine aktörün devinimine yer veririz. adamın ne aradığını ve niçin aradığını anlar. 32 . Ancak bazı acemi yazarlar en etkili ve dramatik yöntemin sahnede göstermek olduğunu bilmeden senaryolarında gelişen olayları diyaloglar (konuşma örgüsü) aracılığıyla anlatma yoluna giderler. Yalnızca sürahi ve bardağın bulunduğu bir çerçeveleme yapmalıyız. Ancak bunun dramatik hiçbir yanı olmaz. Demek ki dekorun ayrıntıları olarak bir sürahi ve bir bardağa gerek vardır. oyuncunun ve dekorun konuyu destekleyici biçimde düzenlenmesi gerekir. Su içmek isteyen bir insanı anlatmak istediğimizi düşünelim: Bunun için en kestirme yol. Şarad. Böylece adamın dikkatinin. Senaryo kurallarına göre bunu yazacak olursak. Televizyon ve sinemada sese. Oysa televizyon ve sinemada anlatılmak istenenlerin büyük kısmı sahnede gösterme aracılığıyla anlatıldığında çok daha etkili ve dramatik olur. hemen o tarafa yönelir. oyuncuya “susadım” dedirtmektir. içer. Şarad simgelerle tanımlanan bir düşüncenin izleyiciye iletilmesidir. dekor ve kamera hareketi olmak üzere üç ögeden yararlanırız. gerekse dekor üzerindeki ayrıntıları ortaya koyarak izleyicinin şaradı anlamasına yardımcı olur. Başka bir deyişle şarad. ancak görüntünün yetersiz olduğu durumlarda başvurulmalıdır. bu amaç için özel olarak hazırlanmış bir oyunla ortaya konur. televizyon ve sinemada olayların sahnede gösterilerek anlatılması yöntemidir. Televizyon ve sinemada izleyiciye birşey anlatmanın en etkili ve kolay yolu onu sahnede göstermektir. Şarad Görüntüye dayanan yazı biçiminin en önemli örneklerinden biri şarad’dır. gerek oyuncuların davranışlarını göstererek. sürahi ve bardağa çevrilmiş olduğunu izleyiciye göstermiş oluruz. Bu durumu şaradın üç öğesini kullanarak daha dramatik biçimde anlatabiliriz. Sonuçta izleyici. aktör gider ve bardağa su doldurur. Şarad yöntemini kullanırken. Adam ne aramaktadır? Bir sürahi ve bir bardak masanın üstünde durmaktadır. Kısaca şarad oluşturmak için oyuncu. Şarad seyirci tarafından en kısa zamanda anlaşılmalıdır. Bu da ikinci görüntü ögesini oluşturur.2. Kamera ise. izleyici önce odanın içinde bir şeyler arayan adamı görmelidir. onun için şimdi de üçüncü görüntü ögesi olan kameranın kullanılışına başvurmalıyız. Odanın bir köşesindeki küçük bir masanın üzerinde duran bardak ve sürahinin çekimi. sürahiden aldığı su ile bardağı doldurur ve içer. Yalnızca bir sürahi ve bardağı göstererek bir anlam ortaya koymuş olmayız. Eğer dekor bir odanın içi ise.5.
Bu örnekte şarad iki satırlık bir karşılıklı konuşmanın yerini almıştır.”demek yerine. Odanın içinde bir kız. Ancak kız. Çok üzgünüm ama ben seni sevmiyorum. Erkek “seni seviyorum.Bir başka örnek. bir erkek karşı karşıya konuşmaktadırlar. Anlıyor musun?”demiştir. “Buna olanak yok. Kıza doğru yürüdüğünde gözlerinde acılı bir anlam vardır. Üzgün ve şaşırmıştır. 33 . Olduğu yerde kalmış olan erkek görünür. ERKEK (Israrlı): Seni seviyorum… Anlıyor musun? KIZ (üzgün): Yavaşça döner. şarad ile yanıt vermiştir. Ağır ağır odanın öbür tarafına yürür.
Denemeler yaparak ifade gücünüzü zenginleştiriniz Sinema teknolojisindeki gelişmeleri.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öykünün devinimini sağlayınız. gücünüzü zenginleştiriniz. İç devinimi sağlayınız. Öneriler Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz. 34 . Sahneyi şarad ile anlatınız. film izleyerek hayal Dış devinimi sağlayınız. yakından takip ediniz. Kişilerin devinimini sağlayınız. İzlediğiniz filmlerde seçici olunuz. Bol bol okuyarak.
öykünün akışı hızlanmalıdır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 5. senaryo yazarlarının her zaman tercih etmeleri gereken bir yöntemdir. ( ) Devinime başvurulduğu zaman. dış ve iç devinim olmak üzere ikiye ayırabiliriz. 4. ( ) Kişilerin devinimini. 3. 2. 1. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( ) İç devinim hemen hemen her öyküde vardır ve iç çatışmayla iletilir. 35 . ( ) Dış devinimi yazarken edilgen tümceler kullanılmalıdır. 7. ( ) Devinime başvurma nedenlerinden bir tanesi de dramatik etki yaratmaktır. 6. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. kişinin yaşam biçimi ve koşullarıyla ilgili değildir. ( ) Şaradla anlatım. ( ) İç devinim. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.
ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Senaryoda zaman kavramını ve zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğine dikkat ediniz. 3. iyi düzenlenmesi. Görsel anlatımın başarısı. Şimdiki Zaman Sürekliliği Olayın / Öykünün filmde sanki. Kaçınılmaz sonuç. Film. 36 . izleyicinin ilgisini öykü üzerine yoğunlaştırır. zaman ve mekân sürekliliğinin akılcı/doğru kullanımı. filmin sonuna dek izleyicinin ilgisini öykü üzerinde uyanık tutmaya yardım eder. şimdiki zaman sürekliliğini gösterir. 3. Senaryoda zaman sürekliliği konusunda bilgi edinmek için senaryo yazarlarıyla görüşünüz. Bu özellik. birbirleriyle ilişkisi olmayan görüntülerin karmakarışık bir yığını olur. Gelecek. Bu tür süreklilik. elbette ki başarısızlık olacaktır. Filmsel zaman dört temel süreklilik boyutunda ortaya konur: Şimdiki. VCD ve DVD satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. Şimdiki zaman sürekliliğinde olaylar dizisi. İzleyicinin öyküyü bu yaklaşımla izlemesi. zaman ve mekân sürekliliğinden rahatsız olursa. yazarın öngördüğü çerçevede ileriye doğru gelişir. filmin büyüsü bozulur. Durumsal (Düşsel) Zaman.1. Zaman ve mekânın doğru kullanımı. filmde öykünün anlatımında en yaygın kullanılan ve fazla karmaşık olmayan bir sunum biçimidir. ne de izleyici bir sonraki anda ne olacağını bilmez. şimdi oluyormuşcasına gerçek zamana benzer süreklilikle sergilenmesi. Ne oyuncu. Araştırma işlemleri için internet ortamında çalışıp. ZAMAN KULLANIMI Senaryo evresinden başlayarak. öykünün görüntü ve ses değerlerini güçlendirir. çalışmanın başarı ya da başarısızlığının bir göstergesidir. öyküye katılımlarını güçlendirir. İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğinin geriye dönüşlerle ve ileri gidişlerle nasıl bozulduğuna dikkat ediniz. Geçmiş. İzleyici ardışık çekimlerde.
aksiyon ve karşı aksiyon dizileri biçiminde. Kullanılan her çekim. İyi bir film yapımcısı her iki yöntemi de kullanır. Tek çekim ve ana çekim yaklaşımı arasındaki temel fark işte buradadır. Her iki anlatım çizgisindeki karakterler diğer grubun yaptıklarından habersizdir. Paralel Kurgu Bir öykü noktasını kapsayan paralel film kurgusu. iki anlatım çizgisi arasındaki ilişkiden kaynaklanan daha büyük olanaklara sahiptir. bu düzenli tekrarlar karşısındaki tepkiler değişir. 37 . Sonuçta.1. Uygulamada bu tür ana çekimlerden daha fazla elde etmek için iki ya da üç kamera konumu aynı anda kullanılabilir. Paralel kurgu. olayın tek bir kamera konumundan tümüyle kaydedilmesidir. Bu ana çekimlerden seçilen bölümler paralel kurgulanırsa. şimdiki zaman sürekliliği anlatımına örnek olarak verilebilir. Bu yöntemle. Her iki yöntem de tek bir çekimle kaydedilen bir sahneye göre daha dinamik ve daha görsel avantajlara sahiptir. Bu durumda tüm olgulara karakterler sahiptir. Adından da anlaşılabileceği gibi ana çekim.1. her film parçası. Öykü çizgisinin birinde hareket ya da amaç aynı tutulur iken diğerinde. O anda oynanan maçın ya da o anda başlayıp gelişen olayın sonucunu önceden kim bilebilir? 3. çeşitli ve birden fazla kamera konumundan ayrı ayrı görüntülenir. İlgisini sürekli uyanık tutmak amacıyla seyirci olacaklardan habersiz bırakılır. kısa tek çekim yöntemine benzer bölümlenmiş bir manzara elde edilir. Bilgi derecesi öyküdeki karakterler arasında ya da film ve seyirci arasında paylaştırıldığında daha değişik seçenekler görülebilir: Her iki öykü çizgisi de birbirini destekler ve her ikisindeki bilgi (sırayla) öykünün kurulmasına yardım eder. tüm öykü çizgisini kapsayan birer doruk noktadır. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha fazla aksiyon. Kısa süreli çekimler Uzun ana çekimler Eğer kısa tek çekimler kullanılırsa. Olguların tümünü sadece seyirci bilir. Böylece tüm olay ya da sahne birleştirilir. iki yaklaşım kullanılarak başarılabilir. kaydedilen tüm olay her ana çekimin en iyi ve en önemli bölümlerinin kullanılmasıyla yeniden oluşturulur. Her iki öykü çizgisinde verilen bilgi eksiktir.Televizyonda canlı yayınlanan futbol maçı ya da tek bir yerde başlayıp gelişen ve sonuçlanan her olay. Bu çekimler öyle bir yöntemle kurgulanır ki bakış noktası bir aksiyondan diğerine sırayla değişir. tüm olay ancak çekimlerin tümü beraberce kurgulandıklarında kavranabilir.
38 . birçok nedenden sakıncalıdır ama senaryo yazımında önemli ve güçlü bir anlatım tekniğidır. doğrusal zaman akışında görsellikle anlatılır. Öykünün şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geri dönüşlerle anlatılması ya da diğer bir tanımla. 3. İzleyici. olgunun ikinci bölümde ya doruk noktasında ya da olayın ortasında başlatılması ve daha önceki dönemlerde geçtiğinin anımsatılması yöntemidir. Geçmişteki olayların şimdiki zaman sürekliliğindeki sunumunda tek sorun öykü tarihsel ya da yakın geçmişe sahip ise izleyicinin olayın sonucu hakkında bilgisi olmasıdır. tiyatrodaki gibi sözel anlatımla değil. 3. aksiyon ve karşı aksiyon. şimdiki zaman sürekliliğinde geçiyor gibi anlatılması. sunuşun tamamlanmasına yardım edecektir. Öykü. Geri dönüşler yerinde ve doğru kullanıldığında öykülemenin zenginleştirilmesi açısından çok güçlü bir yoldur. Yararının yanında büyük soruna da sebep olur. Buna rağmen yeğlenen yöntemlerden biridir. şimdiki zamanda geçecek bir öyküye başlangıç olarak verilir. Paralel film kurgusu istenen bilgiyi seyirciye aktarmakta her zaman en iyi yöntemi sağlayacaktır.2. Ancak tek bir konu unutulmamalıdır. “izlemekte olduğum olay şu an olmakta” duygusundan çok “izlemekte olduğum olay geçmişte oldu” duygusuna kapılmalıdır. tarihsel olayların geçtiği zaman dilimi içinde.1. Geçmiş Zaman Sürekliliği Filmlerde geçmiş zaman sürekliliği iki biçimde ele alınır: Öykünün tümü geçmiş zaman içinde geçer. Geriye Dönüşlerin Kullanımı Geri dönüşler. şimdiki zaman sürekliliğine benzer bir biçimde yazılır ya da geçmiş. Yazarın ustalığı işte burada ortaya çıkar. İki temel öğe. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması Öykü ya tümüyle geçmiş zaman içinde.2.Bu yaklaşımlardan hangisinin kullanılacağına film yapımcısı ve öykü yazarı karar vermelidir.2. gerekli kimi şeyler ya da çatışma. şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geriye dönüşlerle anlatılır. Geçmişin böyle anlatılmasında “anlatma göster” uygulaması etkilidir. 3.2. Geri dönüşlerin yararını şu şekilde açıklayabiliriz: Geri dönüşler ile geçmişe bağlı. Örneğin.
Zaman kullanımında şimdiden geçmişe. “Geriye sayma” görüntünün üstünde sözel anlatım sürerken. Buna en iyi örnek Bird filmidir. Uygun ve gereği gibi kullanılmadığında. Öykünün bu yöntemle anlatılması. geçmişten geçmişe ve şimdiye yapılacak karmaşa rastgele değil izleyicinin olayları birbirine bağlayacağı bir düzende yazılır. belirgin olmayan. kişilerin tanıklığına başvurulduğunda kullanılır. izleyicinin öyküye ilgisini yitirme tehlikesi olduğunu bilmeniz. Birden fazla geri dönüş kullanmayı düşünüyorsanız. uzun geri zamanlar kimi karmaşaları içerir. öykünün o ana dek oluşturduğu gerilim ve hızı düşebilir.Geri dönüşlerin kullanılmasındaki sakınca ise kimi kez. öyküleme (dramatik yapı) gereği sonucun. uzun geri zaman içinde fazla sayıda geri dönüş yapıldığında. Örnekte de görüldüğü gibi. örneğin. Sanki bir kum saatini baş aşağı çevirmek gibi. Charlie Parkeri tanıyan jazz meraklıları için geçerlidir ama diğer izleyiciler için karmaşık ve kafa karıştırıcıdır. Tanıkların anlatımlarıyla durum. Tanıkların anlattıkları. birkaç dakikadan daha uzun geriye götürülür. İzleyicinin kafasını. geriye dönüşle ‘’geçtiği zaman içinde’’ görsel olarak anlatılır. Uzun geri zaman: Parkerin dorukta olduğu 1945 yılıdır. filmin başında verilmesi ile izleyicinin öyküye ilgisini yitirmesidir. olay örgüsünün ileriye doğru gelişimi engellenir. kimi zaman öykünün sonucuna yakın başlatılır. Film. geriye dönülerek canlandırılır. uzun ya da kısa geri dönüşler öykü anlatımında yine etkinliğini sürdürmektedir. İki çeşit ‘’Geri Dönüş’’ vardır: Uzun geri zaman Kısa geri zaman Uzun Geri Zaman Uzun geri zamanda zaman. Akira Kurosawa'mn Rashamon filmi buna bir örnek olarak gösterebiliriz. geri dönüş içinde. çok uzun geri zamanlarda. bu da izleyiciyi şaşırtır. birbiriyle çelişkili biçimde verilir. Uzun geri zamanlar doğru ve yerinde kullanılmadığında. geri dönüş kullanımı karıştırır. Buna “bilmece geriye dönüş” denilir. Uzun geri zaman. Uzun geri zaman. Bu anlatım tekniği. bir anahtar vermeden. 39 . Bu durumda izleyici. Film izleyiciye ya tanıklardan birinin anlattığının doğru olduğu duyumsatılarak ya da hangi tanığın anlatımının doğru olduğu konusunda kuşku içinde bırakılarak bitirilir. filmin başladığı noktaya yaklaştığını anlar. bir gizin araştırılmasında. öykünün olağan gelişimi bozulur. Ne olursa olsun. yeni bir uzun geri zamanla 1936'ya gidilir. Sonra. filme konu olan olay. olay aynen geçmişteki gibi sürdürülür. Kişinin geçmiş yaşamında. ilgi çekici düzenlenmeler içermez ise izleyicinin tepkisini tahmin etmek zor olmasa gerek. bu konuda dikkatli olmanız gerekir. jazz efsanesi Charlie Parkerin sağlığının iyi olmadığı ellili yıllarda başlar. çoğunlukla geçmişteki bir olayın.
Hangisi istenen anlamı yerine getirir? Ve soruların yanıtlarını verdikten sonra sahnenin nasıl olması gerektiğine ilişkin en doğru kararı vermek gerekir. sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü Şimdiki zaman: Sevgilisinin mezarı başında. Başka bir duruma örnek şudur: Adam. izleri şimdiki durumuyla verilir.Bu anlatımla. Kişinin arkadaşının elinden tutarak ağlaması Uzun geri zamana geri dönüş yaparak: İki arkadaşın kimi anları verilir. Örneğin. Öykü akışında. Yakın çekimle ölen arkadaşını hatırlayan kişiye ilişkin. içine kapanık bir adamın. nasıl bir anlatımın yeğleneceği konusunda kendinize soracağınız sorular vardır: Ölen yakın arkadaşın cenaze töreni. . yaşanan andaki durumun tersi de verilebilir. Uzun geri zamanın. geçmişinde çok çapkın olması... adamın intiharı İkinci Anlatım: Şimdiki zaman anlatımı ile adamın sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü ve adamın sevgilisinin mezarı başındaki intiharı 40 . iki değişik öyküleme (dramatik yapı) ile gerçekleşir: Birinci Anlatım: Şimdiki zaman: Mezar başında üzüntülü bir adam Uzun geri zaman: Adamın. Bu durum. kimi anların verilmesi ya da yakın çekimlerle hatırlanan olaya ya da kişiye ilişkin kimi şeylerin gösterilmesi. uzun geri zaman anlatımıyla canlandırılabilir. kimi şeylerin gösterilmesi. bir biçimde amaç dışı kullanımı önemli bir sorundur. öykünün eğlenceli ya da yoğun anında. kişinin birden ölen yakın arkadaşını hatırlamasında. Örneğin. öldürdüğü sevgilisinin mezarı başında intihar eder. uzun geri zamana dönerek. Filmin geri kalanında geçmişin etkileri..
Ne Zaman. doğru yerde. 1. Yinelenen bu anlık görüntü. sağlam. zihinsel bir aldanışla ilgili değildir. Kısa geri zamanlar. yoksa ikinci önerideki gibi öykünün anlatımı kronolojik bir düzenleme ile daha mı etkili olacaktır? Hayal kırıklığına uğramamak için plân yapar iken.çekimdeki “bir an”.Şimdi kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Birinci önerideki gibi öykünün uzun geri zamanla anlatılmasına gerek var mı. istenen noktada olup olmadığını saptamaktır. Hangi Durum ve Nedenler ile Kullanılır? Öykü anlatımı şimdiki zamanla sınırlanmayıp. 2. Geri dönüş olarak seçtiğiniz ‘’uzun geri zaman’’ın amacınız doğrultusunda. Kısa Geriye Dönüşlerin Kullanılması (Flasback) Zamanın olağan akışı içinde. 2. 41 . etkili. çekim. Bu. öykünün gelişimine katkıda bulunması amacı ile önemli olayların açıklanmasına katkıda bulunulur. çekim sürdürülür. Geri Zamanlar. kısa bir an geriye gidilmesi de zamansal bir vurgulamadır. 1. 2. Bu işlem “kısa geri zaman” olarak adlandırılır. izleyiciye bilgi aktarımında gerçekten yardımcı olup olmadığını belirlemektir. izleyicinin dikkatini çekmek amacıyladır. Çekim: Oyuncunun oturduğu yerden kalkıp kapıya yürüyüşü. Uzun geri zamanın. Bunu. Görüntü açısından sürekli olmayan bir devinimin alınıp.çekimin arasına konulur ve 2. Çekim: Zaman geriye alınır. kapı tokmağını tutuşu ve tokmağı çevirişi. zaman içinde geri gidilerek. öz açısından içindeki sürekliliği sürdürmek için yapılır. yalın bir kapı açma örneğiyle görelim: 1. zaman atlamaları gibi küçük ölçülerde ( yalnızca birkaç kare ile) anlam ve görüntü sürekliliği sağlamak adına kullanılır. çekimdeki bir anlık devinimi yineler.
kabul gören bir varsayıma göre. görüntüyü bulanıklaştırmak. gelecek zamana yapılan atlayışlarla olayların anlatımı. geri dönüş başladığında. İzlediğiniz filmlerde görmüşsünüzdür: Geçmişi anımsatmak. ancak izleyiciye gösterilmeyen şimdiye yakın ya da uzak bir olay gösterilebilir. ilginç dramatik efektler kullanılır. Daha çok psikolojik filmlerde kullanılan. öykünün geçmişine ilişkin bilgiler verilmesinde kullanılır. 42 .) Yukarıda sıralanan yarar ve tehlikelerine karşın. hafıza kaybına uğrayan kişinin geçmişi anımsamasında (Travma geriye dönüş) da başvurulan bir yöntemdir. geri zaman dönüşleri izleyici tarafından çoğu kez filmin en ilginç parçası olarak duyumsanır. Oyunculara. Öykü içinde gizli kalmış bir noktanın açıklanmasında. Daha önce gösterilen bir olayın anımsatılması amacındaki vurgu yinelenmesinde. 3. Öykünün daha önce gösterilmeyen bir bölümünün sunulması amacı ile yararlanılır. geçmişte neler olduğunun gösterilmesinde. Geri zamanların ana kurallarından biri. ile ilgili bilgi ya da hatırlatma olarak verilir (Nostaljik geriye dönüş). o kişinin anılarını gösterir. Öykünün akışına katkı getirecek özlenen ve geçmişte olmuş olay/durum. İzleyiciyi şaşırtmayacak ya da bir hile tarzında izleyicinin dikkatini çekmeyecek olan bu geri zamanda. tümünün geriye dönüşler ile hatta geriye dönüşler içinde de geriye dönüşler yapılarak anlatılmasında (Böylece. Öykünün başladığı andan önce. Gelecek Zaman Sürekliliği Gelecek zaman sürekliliği iki kesimde ele alınır: Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı Şimdiki zamandan başlayıp. gerçekleşen herhangi bir olayın. Öykünün.3. önceden olan. öykü içinde kendi ile ilgili bölümleri anlatma/gösterme olanağı verilmesinde geri zaman dönüşümü kullanılır. öyküde. görüntü bir kişinin yüzünde ise bu anda yapılacak geri zaman. anımsanan şeyi görüntünün bir köşesinde göstermek ya da doğal görüntüleri değişik renklerde vermek gibi yöntemler kullanılarak yapılır.
kısaltılarak. gelecek zaman geçici olarak yer alır. Birincisinde. Bu durumda izleyici olayı. Ancak durumsal zamanın bir anlamı yok gibi algılanması da yanlıştır. bir sanayi tasarımını ya da öyküdeki bir kişilik tarafından düşlenen olayları içerir. şimdiki zaman sürekliliğinde sunulur. anlık kısa görüntülerle ya da görüntü dondurularak. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future .Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımında izleyici. geçici olarak yer alır. uzatılarak. İleriye doğru atlama. saatle saptanan gerçek zaman dışında. gelecek zaman içinde görsel olarak anlatılan öykü. Olay sanki şimdi oluyormuş gibi. Olaylar yavaş devinimlerle. Durumsal (Düşsel) Zaman Sinemada. Durumsal zaman kullanımında. gelecek zaman içinde sunulması arasında bir ayrım vardır. Durumsal zamana geçiş. Daha sonra şimdiki zamana dönülür. 43 . Bu kullanımda zaman. izleyici zaman konusunda bilgilendirilip. anımsamalarını. uzay gemisiyle diğer gezegenlere nasıl ulaşabileceğini açıklaması. İleriye atlama ile olayın tümünün. İzleyici ne olup bittiğini anlamalıdır. sarhoşluğu ya da diğer çarpıtılan düşünceleri anlatmakta kullanır. olayların nasıl olacağı ya da olabileceği. çarpıtılan biçimde algılanmasını kapsar. gelecek zaman içine götürülür. Birincisinde şimdiki zaman içinde. Durumsal zaman. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öyküyü anlatır (Star Wars-Yıldız Savaşları). düşüncelerini ya da gözlediği olayın. birini öldürmeyi ya da bir yeri soymayı tasarlayan kişinin soygunu yaparkenki hâli. Bu tür anlatımda. bir düşüncenin ya da bir tasarının önceden görselsözel dramatik yapı içinde anlatılmasıdır. birbiriyle ilişkisi olmayan gerçek ya da düşsel olaylar. Gerçek zaman olmadığı için de. uzun uzun verilebilir. Durumsal zaman sürekliliği bir karabasanı. gelecek zaman. gerçek zaman değildir. Bir filme ritm kazandırmada temel olan durumsal zaman. Zaman içinde ileriye gidilmesi. “Olay böyle olacak!” ya da “olabilir?” düşüncesiyle izler. sayıklamayı.4. açık ya da çarpık düşünceler ya da şimdiki zaman/geçmiş zaman/gelecek zaman birbiriyle karıştırılır. sunulma yönteminde ya da süresinde bir sınırlama yoktur. gerçek yaşamda olmayacak biçimde parçalanarak. geriye dönüşün tam tersidir. kişilerin çeşitli durumlarda yaşadıkları. yukarıda sıralanan. olayı izlemede bir karmaşa içine düşmesinin önlenmesi. bir olayı gözleyen bir kişinin zihinsel davranışlarını. 3. birbiri içine karıştırılarak.Geleceğe Dönüş). İkincisi ise. Kısaca. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future-Geleceğe Dönüş). yazımda dikkat edilecek en önemli noktadır. ileri atlanarak gelecek zaman içinde. durumsal (düşsel ya da psikolojik) zaman da kullanılır. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öykü anlatır. uygun ses efektleri ve görsel geçişlerle doğru biçimde ele alınmalı ve açıklanmalıdır (Nightmare on Elm Street-Elm Sokağı Kâbusu). bir bilim-kurgu biliciliğini. İleriye atlama ile olayın tümünün. şimdiki zaman içinde. İkincisi ise. süreklilik yöntemi gözetilmeden sunulur. görsellikle verilebilir. çarpıtılarak ya da birkaç olay. gelecek zaman içinde sunulması arasında fark vardır. Gelecekteki bir gizli gücün etkisi. bir bilim adamının.
belirlenen süre içinde kötü adamı yakalamalıdır (Midnight Run-Geceyarısı Av). Ya da her ikisi birden yapılır. Film öyküsü. kahramanın görevini yoğunlaştırır ve zamanın azalması coşkuyu artırır. kötü adamın yakalanmaya çalışılması durumu da yatsınamaz bir gerçektir. Örneğin: Filmin öyküsü şimdiki zamanda oluyormuşcasına başlar. merak. bu eylemi ne zaman yapacağının bilinmediği durumlar da olabilir (The Rock-Kaya). Filmde zaman kısaltılır. İstedikleri para verilmez ise kente zehirli gaz fışkırtmayı tasarlayan kötü adamların.) Saat kullanımı bir kural değildir. Virüs belirli bir süre içinde denetim altına alınmazsa kasaba bombalanacaktır (Outbreak-Tehdit). kolaylıkla kavrayabileceği bir biçimde vermelidir. hem gerçek hem de durumsal (düşsel) zaman kullanılarak anlatılabilir. coşku. gerilim ya da devinim (action) ise. uzatılabilir ya da dondurulabilir. 3. Zaman kullanımı.Kritik Karar). kuşkunun/merakın dişli çarkı olacağı inancı ile görüntü içine. Kötü adamların amaçlarını bilmeyen. Örneğin. Bombanın ne zaman patlayacağı karşı tarafça bilinmez (The Last Boy Scout-Son Görev). 44 . zamanla yarışan kahramana karşı bir sınırlamadır. Saat kullanımı olmaksızın. suçsuz yolcularla dolu bir uçağı. ama başarılı olmamaları için var gücüyle çalışan dedektif ve eylem sonunda binadaki tüm insanların havaya uçurulabileceği kuşkusunu taşıyan izleyici bu durumda belirli bir saate/dakikaya sahip değildir (Die Hard-Zor Ölüm).Gerektiğinde bir film öyküsünde. Ya da birkaçı birbirine kaynaştırılarak kullanılır. Film içinde kullanılan bu saat. uygun yerlere saat konulur. Haydutlar belli bir saat içinde yok edilmelidir (High Noon-Kahraman Şerif). Başkan. zaman öğelerinden yalnızca biri kullanılabilir. sıkıştırılan bir ilmiktir. gerilim ve coşku öykünün sonuna dek sürer. Bir senatörü öldürmeyi tasarlayan kötü adamlar. gerilim ve devinim coşkusu. Senaryo yazarı. Şöyle izlediğiniz filmleri bir düşünün: Kuşku. (Yazar olarak. zaman kullanımında bu uygulamaları yaparken. seri katil filmlerinde (Silence of the Lambs-Kuzuların Sessizliği/Seven-Yedi) belirli bir zaman darlığı yoktur ama bir sonraki kurban öldürülmeden. kahraman ya tehlikeye atılır ya da gizemli çözümlerle çevresi sarılır. gökyüzünde patlatılarak yok edilmesi için emir verir (Executive Decision . değişen zamanları vurgulamalı ve kullanışını izleyiciye. daha sonra zaman içinde ileriye gidilebilir ya da geriye dönülebilir. korku yaratıcı filmlerin hangisi saat kullanmaya gereksinmiş? Kuşku. FBI’in görevlendirdiği kişi. tam doğu sahillerine geldiğinde.5. sizin de kullanabileceğiniz ortalama bir buçuk saatiniz var. stadyuma belirledikleri zamanda patlayacak saatli bomba yerleştirir. Zamanın Diğer Kullanımları Filmin türü.
Bu yöntemle aynı anda süren yaşamsal iki zaman.Suçsuz adamın suçlanması.2. Örneğin. öyküyü toparlayıcı öge değildir. Zamandaşlık (Simültane) Zamandaşlık. Herhangi bir gerilim filminde bu kullanıma örnek sahneler görebilirsiniz. Hitchcock'un terimiyle “Mac Guffin” (mikrofilm teyp-geçmişteki mektup). yeter ki ilmiği sıkıştıracak yöntemi bulun. merakı yükseltecek dişli çarkının olmadığının bir göstergesidir. Gerilme Gerilme. fizik olarak imkânsız bir durum yaratılır. Bu. zamanın olağan akışı içine girmesi/yaşamın kaldığı yerden hiçbir şey olmamış gibi sürmesidir.5. Umutsuzluğa kapılmaya gerek yok! Kuşku. gerilim ve coşku yaratır (North by Northwest-Gizli Teşkilat). tehlike ve gizem başka yöntemlerle de sağlanabilir. anlatılması yöntemi olarak tanımlanabilir. Saat. Saniyeler genişletilerek ve olgularla doldurularak. 3. bir olgunun nesnel süresinin öznel olarak genişletilmesidir. Polisler tarafından yakalanmadan önce kahraman araştırma yaparak. yavaşlatılan bir çekim değildir.5. zamanın birden durması. 45 . her şeyin devinimsizleşmesi. birinden diğerine geçerek sürdürülür.1. bu o yazarın ya usa ilişkin tembelliğinin ya da kuşkuyu. yalnızca kahramanın yaşamını sürdürmesi ve ardından. 3. suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışır (The Fugitive-Kaçak). aynı anda ortaya çıktıklarını belirtecek şekilde. Tüm öykülerinde saat sürekli varsa. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha çok olgunun ayrımlarının. kişinin sonuçta kurtulmasını/bağışlanmasını sağlar ama yalnızca saat.
Bol bol okuyarak ve film izleyerek. 46 . Öneriler Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz. hayal gücünüzü zenginleştiriniz. ifade gücünüzü zenginleştiriniz. Senaryo denemeleri yaparak. Çevrenize araştırıcı ve gözlemci bir göz ile daha dikkatli bakınız.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Senaryoda kullanılacak zaman dilimi ve yöntemini seçiniz. Senaryoda zaman ilişkilerini kullanınız.
şimdi oluyormuşcasına sergilenmesine şimdiki zaman sürekliliği denir. 7. kısa süreli çekimlerle veya uzun ara çekimlerle olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilir. kendinizi değerlendiriniz. 47 . ( ) Olayın. genellikle olumlu durumları anlatmakta kullanılır. gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı da yapılır. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz. ( ) “Bilmece geriye dönüşte” izleyiciye kuşkudan uzak kesin bilgi verilir. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. bire bir gerçek zaman gibi olmalıdır.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( ) Filmlerde zaman ne uzatılabilir ne de kısaltılabilir. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. ( ) Geçmiş zaman sürekliliğinin tek bir biçimi vardır. 6. 5. ( ) Durumsal zaman sürekliliği. 2. 4. Doğru cevap sayınızı belirleyerek. 3. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. 1. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. ( ) Paralel kurgu. ( ) Gelecek zaman sürekliliğinde. diğer faaliyete geçiniz.
48 . zamanla özelliklerine ve koşullarına uyarlayarak kullanır oldu. Rene Clair'in dediği gibi. konuşma örgüsünü okuduğunuzda. “kör görebiliyorsa” tiyatro oyunu amacına varır. DVD ve kitap satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. VCD. belki o anda değişmesi olanaksız. kullanabileceksiniz. kendinden önceki sanatlardan kimi öğeleri gelişim süreci içinde önce aynen. öykünün ne anlattığını kesin olarak anlayamayız.1. yoğun olarak oyunun gelişimine yön verici bir yapıdadır. üç boyutlu mekânda. diyaloglar aracılığı ile izleyiciye anlatılanları araştırınız.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Sinema dilinin. konuşma örgüsüyle geliştiğini rahatça görürsünüz. İzlediğiniz filmlerde. Bunun nedeni. Tiyatro oyunu doğaldır ki iletisini. Tiyatroda konuşma örgüsü çok önemlidir. öykünün jest.1. konuşma örgüsünün sinemada tiyatroya oranla daha ekonomik kullanılmasıdır. tiyatrodan daha geniş anlatım araçlarına ve yöntemine sahiptir. devinim ve öteki görsel araçlarından yararlanmasına karşın. Sinema. Tiyatro oyununun konuşma örgüsü.1. 4. 4. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) 4. mimik. karşılıklı konuşma biçiminde verir. uygun diyaloglar yazarak uygun yöntemlerle ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. diğer edebi sanat dallarının dilinden ve günlük konuşmalarımızdan farklarını araştırınız. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları ‘’Yedinci Sanat’’ olarak adlandırılan sinema. Yanlış bilgilendirmemek için yazın dilinden ve özellikle tiyatrodan gelen konuşma örgüsü ile sinemadaki konuşma örgüsü ayrımını ortaya koymak gerekir. Araştırma işlemleri için internet ortamını. Bir film senaryosunun görsel tanımlarının yapıldığı kısmına bakmadan. sınırlı. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Herhangi bir tiyatro oyununu incelediğimizde. Ayrıca televizyon kanallarına ve prodüksiyon şirketlerine giderek senaryo yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. Diğer sanatlardan gelen öğelerden biri konuşma örgüsüydü.
1. "Eğer bir ileti yazmak istiyorsanız. “sağır duyabiliyorsa” film amacına varır. Alfred Hitchcock. izleyicinin bireysel belleği ile yüz yüze olduğundan. doğrudan günlük konuşma ile yakınlık gösterir. gerçek yaşama uygun. diğer öğelerle birlikte öykünün ana iletisini vermek için kullanılan yollardan yalnızca biridir. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Film konuşma örgüsü. Kimi kuramcılar ve senaryo yazarları konuşma örgüsünün “körü körüne gerçeği yansıtmaması’’ gerektiğini belirtirler. ön plâna almalıyız. Yine Rene Clair'in dediği gibi.Bu da filmdeki konuşma örgüsünün. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. Sinemada. romanda ya da öyküdeki gibi verilemez. yorumlamak kişinin o an içinde bulunduğu duruma bağlıdır. tiyatrodaki konuşma örgüsünden daha değişik bir boyutta olduğu gerçeğini ortaya koyar. Senaryoda her şey. günlük konuşma içinden en uygun tümceleri seçip ayıklayarak. yüzeysel konuşma dili arasında yer almalıdır. bu nedenle bellekte seçme yapar. Ama bu. görsel anlatımı geri plâna iter. dil birliğini koruyun. yazarlarına konuşur gibi yazmalarını öğütleyerek. Sam Goldwyn. gerçek yaşamdaki konuşmaların senaryoya aynen yazılması demek değildir. sinema ve tiyatro konuşma örgüsü birbirine karıştırılmamalıdır. filmin gerektirdiği anlatım ve tanımlamaların içinde kalarak. diyalog öğeleriyle görsel öğeler arasında kaçınılmaz olarak bir ayrım yaparız. seçme ve ayıklama yapılarak konuşma örgüsü yazmak kolay değildir. yapaylıktan kaçınarak. bayağılıktan. Çünkü konuşma örgüsüne aşırı yüklenme. yalnızca doğrudan doğruya izleyicinin işitme duyusuyla ilişkilidir. Senaryo yazarı konuşma örgüsünü." Birbirini tamamlayan bu iki görüşten yola çıkıldığında rahatlıkla söylenebilecek olan şudur: Romanda/öyküde rahatlıkla yazılan her bilgi.3. aynı şeyleri yineleyen ve konudan konuya atlayan bir akış gösterir." der. “bir film yazarken. Konuşma diline uygun. doğal olarak yazılmalıdır.”der. Konuşma örgüsü. düşünce senaryoda. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları "Okunmak için yazılmış sözlerle. yazarın en güç görevlerinden biridir. anlamlı ve ekonomik bir biçimde yazmalıdır. Çünkü gerçek yaşamdaki konuşma örgüsü. 4.2." "Diyaloğun orta noktası. Öte yandan senaryoda iyi bir konuşma örgüsü “yazılı dil” ya da “yazın biçimlerine”göre yazılmaz. öncelikle görsel anlatım içinde düşünülür. 49 . İzleyicinin işitme duyusuyla ilgili özellikleri ise şunlardır: İşitme alanı geniştir. Olanaklar elverdiğince görsel olanı. Konuşma örgüsü. yoğun üslûplu yazı diliyle. Kısaca ve altı çizilerek söylenirse. Senaryoda konuşma örgüsü. konuşma örgüsü. 4. Sinemada bir öykü anlatılırken ancak başvurulacak başka yol kalmadığında diyalog kullanılmalıdır.1. Herhangi bir sesi duymak. çoğu kez yerinde sayan.
Konuşma örgüsü. Öncelikle.Senaryo yazımında konuşma örgüsünün. görsellikle anlatmaya çalışın.2. diğer tüm seslerin arasında herhangi bir ses olmalıdır. temel ilgi hep izleyicinin dikkatini uyanık tutmak olmalıdır. bir amaca yönelik olarak eylemi yürütmelidir. Konuşma örgüsü ya da ses görüntüyü destekler. gerekmedikçe görsel anlatımda zorlamaya girilmedikçe konuşma örgüsü kullanılmamalıdır. dikkat ve estetik ilgi sağlayan konuşma örgüsünün. Kısaca kişiler konuşmak için konuşmamalı. tüm konuşmalar etkin olmayabilir. düşünce daha da gelişebilir" diye sürdürür. Canlı. oyuncu ve kamera devinimleri. Sinemada konuşma örgüsü. kişinin sözü (mot de caractere). fotoğraf değil. öyküyü. Lagos Egri “Sözcükleri savurmayın. kişiliğin zararına olmadan da ortaya konulabilir. "sanat bir seçmedir. Parlak sözler uğruna kişilikten değil. kolaycılıktır. eğer gereksiz söz yığınına boğulmazsa. geçişler gibi öğelerle birlikte. Tüm kişiler kısa ve öz konuşmayabilir. zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde öyküdeki yerini alması çok önemlidir. durumun sözü (mot de situation). duygusal bir anlam taşır ve öykünün gelişimine katkıda bulunur. kişilikleri açıklamalı." ilkesidir. görsel anlatımın tepkisini güçlendirir. senaryo konuşma örgüsünün işlevi üç ana başlık altında açıklanabilir: Bilgi verir. Anlatımda konuşma örgüsü kullanılacaksa. bu kişilerden ve çatışmalardan doğmalı. olayı sergilemek için “görsel ağırlıklı” ya da “sözel ağırlıklı”. hangi anlatım yöntemini seçerseniz seçin. Bu görüşlerden yola çıkıldığında. kişilik adına parlak sözlerden vazgeçilmelidir. Hemen tam bu noktada." diye düşünmesidir. göster. konuşmaların anlatıma bir katkısı olup olmadığı iyice belirlenmelidir. Bir senaryo yazarının en büyük hatalarından biri. sözel anlatım yoluna gidilir. renkli ve devingen bir konuşma. konuşma örgüsünün öyküde üç işlevi vardır: Yazarın sözü (mot d' auteur). 50 . anlatımın araçlarından biridir. uygun. öykünün kurgusu. filmdeki temel işlevi iki biçimde ortaya çıkar: Konuşma örgüsü temel alınır. (Senaryo yazımı bittikten sonra. kişilerin var olan sıcaklığı olsa bile. 4. Fransızların ayrımıyla. koruyun" diye başladığı sözünü. anımsatılacak bir öğüt ''anlatma. herhangi bir güçlükle karşılaştığı zaman “Bunu bir dizi diyalogla hallederiz. aynı düzende tekdüze sıkıcı konuşma örgüsü yazmak da tehlikelidir. aslında öyküyü gözleriyle anlatan insanların ağzından dökülen.) Sözün özü. Tamamen kişilere bağlı olduğundan. filme özgü yöntemle. Bununla birlikte. Filmde karşılıklı konuşma yoluyla her şeyi izleyiciye aktarmak. Konuşma Örgüsünün İşlevleri Genel olarak. konuşma örgüsü için “temel bir biçim” yoktur.
Biçim çeşitliliği. gösterilen olayla koşutluk kurarak. Nietzche. dokunaklı ve etkili konuşma. bunlar arasındaki ilişkileri kurmada. Senaryonuzu hiçbir zaman slogan kürsüsü yapmayın. kahramanlarının ağzından söyleyeceği kimi şeyler olabilir. temanın gereklerine. Jean Aurence. dik sesle 51 . Doğallık. Şimdi. karısını ve çocuğunu kurtarmada kendisine yardımcı olan Man With No Name'e. psikolojik durumu. eğitim durumu. ülkesi. "diyalog. kişinin kendi olayında değil. Öykünün başladığı andan önceki olayların geçtiği zaman ve mekânla. toplumsal ve psikolojik üç boyutlu kişiliğine bağlı uygun biçimle yazılır. Konuşma örgüsünde bilgi vermek için bilgiçlik taslamaya da gerek yoktur. konuşma özellikleri (kekemelik. Ama bu tür konuşmaları da fazla uzatmak doğru değildir. bu sözler. Konuşma örgüsü kullanımında önemli olan. çocuksu konuşma. Senaryo yazarı.1. öykünün iletisini." yanıtını verir. başkası için niçin yaşamını tehlikeye attığını sorar. çeşitlilik. Field. Bu anlamda. Bilgi gerektiren konularda.4.2. duygudaşlığın bozulmasına neden olmamak için. her ağza yakışmaz". yaşı. gençler genç. gelir düzeyi. huyu vb. Yine karşı olduğu şeyi anlatmak için. tümce yapısı. çizilen kişiliğinden çıkarak söylev çekmesi biçiminde değil. izleyici içindir. Konuşma uzadıkça yapaylık oranı da o denli artar. konuşma hızı. yalnızca düzenlenmiş durumları değil. Konuşma örgüsü. Diğer bir anlatımla kişinin cinsiyeti. çeşitli nedenlerle görüntüye gelmeyecek olayları. Kişiliği Açıklayıcı Bilgi Vermek Konuşma örgüsü. tıpkı giyinme biçimi gibi. " diyaloglar. durumları dolaylı konuşma ile açıklayabilir. kişiler kendi aralarında konuşmaktan çok izleyiciye bilgi aktarmak istediklerinde açıklamalar içerir. bulunduğu ortamı. gibi etkenlere uygun olarak konuşturulur. dram yazarı istediği için yazılmıştır" der. yaşlılar yaşlı gibi konuşturulmalıdır. Örneğin. Man With No Name hırıltılı bir sesle "Bir zamanlar sizinki gibi bir ailem vardı ve yardım edecek bir kişi yoktu. kişiliği yansıttığına inanıyorum". toplumdaki yeri. olaylar hakkında ne duyumsadığıdır. Ama izleyici açısından. yazarın kahramanı uzun boylu konuşturması da gerekmez. kahramanın. konuşanın fizyolojik. kişinin kim olduğunu söyleyen ve ileride ne olabileceğini duyumsatan bir sözcük olsa bile her konuşma. "her söz. yorumlamada gereklidir. iki oyuncu arasındaki konuşma birbiri için değil. belli bir hareket biçimiyle tanımlanan kişiliğe bağlıdır. Böyle bir diyalog gerçekçi ve akla uygun bir durum için kullanılmamış. renklilik böylelikle sağlanır. aynı zamanda kişiliği de belirtir. doğruyu öğrenmedikçe konuşma örgüsünde kullanmaktan sakının." der. A Fistful of Dollar (Bir Avuç Dolar)'da. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli Aristoteles. işi. tümce uzunluğu/kısalığı. Elbette senaryo yazarının. doğal ve ustaca verilmelidir. "diyalogların. öyküde görünmeyen çeşitli kişi ve davranışlar görsellikle verilmeyecekse izleyiciye aktarılabilmelidir. olayları ve gerekli bilgileri aktarmada. Man With No Name'in ailesine ne olduğunu sezinlediniz değil mi? Ama onun olayla bağlantılı duygularının ne olduğunu bilmek istiyor musunuz? İzleyiciye. Konuşma örgüsü önceki olaylara ilişkin bilgi vermelidir. Poetikasında. kesik kesik konuşma. inandırıcılık.
doğrudan anlatımdan daha etkili olduğu unutulmayarak tüm duygu ve düşünceleri söze dökmemek. anlam güçsüz duruma gelmiştir. devinimler. yinelenen sözler. tümcenin en sonuna getirilirken. ıslık çalma. birtakım duraksamalar ve kopukluklar içermelidir. jest. mimik gibi anlatım araçlarından yararlanmak gerekir. İnsanlar bütün duygu ve düşüncelerini. Yapılacak bir espride sürpriz ya da vurucu sözcük/sözcükler.2.2. susmalar. "O gözü çıkart. çıkart o gözü!. ünlemler. olağan bir konuşmada. bir tümcenin ilk sözcüğü. Şok hâlini yansıtan ifade. seslerle sağlanır. olayların gidişine bırakmak uygun olacaktır. uzun bir tümceyle yansıtılamaz. homurdanma vb. sözcüğün ' V' ya da ' O' gibi geniş ünlüleri içermesi ve onlarla bitmesi oyuncuya kolaylık sağlar. kararlı olanlar kesin dille. mahalle karısı edası. verilen duruma ilişkin duyguyu yansıtmalıdır. Kimileri özellikle saklar. Konuşma örgüsü yazılırken. mimik. seni kızdırdıysa!. 52 . kişi adından sonra “ayraç” tan yararlanılır. yansılamalar. Üstelik dolaylı anlatımın.. Konuşma örgüsünde duyguyu belirtmek için. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı Konuşma örgüsü akılcı olmaktan çok. ikinci tümcede “gözü” sözcüğü sona getirildiğinden anahtar sözcük geciktirilmiş. düşünce ve özelliklerinin anlaşılmasını. Ayraç içindeki bilgi. sözcüklerin sıralanışı da önemlidir.. Çokbilmişler uzun tümcelerle. sinirli söylenemez. apaçık belirtmezler. oyuncuya konuşmadaki iç devinimi yansıtmada.konuşma. Buna “anahtar sözcük” denilir. Çünkü sinirli olma durumu anlıktır. o tümcenin en güçlü ve vurgulu yeridir. Örneğin çok uzun bir tümce. jest. çok dinamik konuşmalarda ilk ve son sözcükler önemlidir. dili şaklatma. konuşan kişilerin söyleyiş biçimlerine ve duygusal durumlarına göre çeşitlilik gösterir. Konuşma örgüsündeki bir tümce ile içerdiği psikolojinin süresi uyumlu olmalıdır.). külhanbeyi edası vb. konuşmaya eşlik eden bakış. yaşlılar ağır ağır konuşur. Kimi duygu. Bir sözcük haykırışla söylenecekse. Senaryoda kahraman ya da karşıtının sakin olması. terim ve sözcükler. sinirliliği ya da mutluluğu tekdüze verilmeyip. sözcüklere/tümceye nasıl anlam vererek tonlaması gerektiğini bildiren bir yöntemdir. Örneğin atak. Günlük konuşmada bile söylenen sözler." ya da "Seni kızdırdıysa. 4." örneklerinde. kullanılan deyim. kişiler arasındaki çatışmaları ve tin durumlarını ortaya koyabilmeli.
Vurgunun belirtilmesi uygulayıcılara fazla gelebilir. bekle bir dakika! Kendini dağbaşında mı sanıyorsun? 53 . öyleyse sessizlikleri niçin yazmayasınız?!. konuşmaları sessizlikle doldurmak değildir.Örnek: UĞUR (İğneleyici) Elbette. CAFER Hangi cehennemdeydin? (vurgu) (Buraya diğer kişiden uygun jest ya da mimik yazılır) Hey. Konuşma örgüsünde. seni seviyorum.2.3. söylenen sözlerin karşısındakini etkileme ya da konuşana düşünme süresi tanımadır. duyguyu güçlendirici bir öğedir. Konuşmalar kadar. konuşmanın tartımını (ritmini) belirleyerek. sessizlikler de aynı derecede önemli değil mi? “Vurgu”nun belirtilmesi. BELMA (Patlamamak için kendini tutar) Bir an için ciddi olur musun? 4. Aşağıdaki örneği inceleyerek. bir vurguya gereksinim duyulduğunda yazılmalıdır. Yazar olarak konuşmaları yazıyorsunuz. vurgu anında ne yapıldığını görün: CAFER Hangi cehennemdeydin? Tahsin pişkince sırıtır CAFER ( SÜRDÜRÜR ) Hey. Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu Kısa bir an sessizliği belirtmekte kullanılan duygu vurgusu yalın bir jest-mimik türüdür. kendini dağ başında mı sanıyorsun? Vurgu. hop. hop. bekle bir dakika.
Dış Ses ya da Görsel Anlatım Kişinin düşüncelerini.5. Geçmişte yapılan ya da gelecekte yapılacak bir işin düşünülmesi.2. ancak düşünürken gösterilebilir. tepkinin anında gösterilmesidir. Kişiler romanda düşünürler. öyküyü. Örneğin Birine kızan kişinin. Senaryo başarılı olsa bile. Hata istenmeyeceğine göre. kişinin o andaki durumunu izleyiciye: Görsel yöntemlerle iletmeye çalışır. 4. Şimdi onu görünce niçin sevindi?" diye düşünür. Kişilikleri ortaya çıkarabilmeli. konuşma örgüsü yazımında izleyiciye duyumsatmak istenen. Konuşma bir amaca yönelik olmalı. Yönetmen ve oyuncunun yanlış olanı. Özenli ve dikkatli bir çalışma. Kimi yazarlar ise soru-yanıt yönteminin gerekli olmadığını. bir konuşma yeterli açıklıkta değilse ve bilgi verici ayraç yok ise oyuncunun tonlaması tümcenin öngörülen anlamının tam karşıtı olabilir.1. Çünkü gerçek yaşamda yüz. Türkandan nefret ettiğini gördük. Duygu ve anlam yaratmalı ve öykünün gelişimine katkıda bulunmalıdır. tepkisini çevresindeki şeyleri tekmeleyerek göstermesi gibi. Düşünceler/anımsamalar. görüntüyle de verilir. bunun yerine kişinin devinimde bulunmasını ya da devinimsiz bir duruşun ya da sessiz kalmasının daha etkili olabileceğini ileri sürmektedirler.3. Oyuncu.3. bu karışıklığa neden olmaz. Yeterli sebep yoksa konuşmayı geliştirmeyecekse iki kişi arasındaki ara sorulara gerek yoktur. Görsel ya da sözel bir anahtar vermedikçe. kişilerin ne düşündüklerini ya da ne duyumsadıklarını yansıtmaz. yeniden ele alıp betimleyecek zamanı yoktur. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır Kişiler konuşturulmak için konuşturulmamalıdır. altı çizilmek istenen konuşmalar için ara sorular kullanılmasını savunurlar. onları betimleyebilmelidir. "öykü gelişimi boyunca Hasan’ın. oysa filmde “dış ses (off voice)” kullanılmıyorsa.4. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi 4. Ara Sorular Kimi yazarlar.2. 54 . Senaryoların özgün sorunlarından biri. Böyle bir durumda senaryo yazarı. Diğer bir anlatımla. öykünün temasını ortaya koymalıdır. Konuşma Örgüsü: Diğer öğelerle birlikte.4. günlük yaşamdaki konuşmalar gibi yerinde saydırmayıp ileri götürmelidir. Düşünme sahneleri için diğer bir yol. olay olduğu gibi ya da olacağı gibi görselleştirilir. Roman ya da öyküde kullanılan "kahraman şöyle düşünüyordu:" türünden bir açıklama senaryoda yer almaz. karşılıklı konuşmayla verilebildiği gibi. konuşma örgüsü ’’çok daha kısa ve çok daha özlü ”olmalıdır. 4. kişinin ne düşündüğünü anlamakta elbette olası değil. geriye ya da ileriye gidilerek. yüz anlatımıyla (mimik) izleyiciye vermek olanaksızdır. burada sizden istenecek hatanın tümünü makaslamanızdır. düşüncelerin ve hatırlamaların açıklanmasıdır. bir yönelim.
olay dizisinde belirli devinimleri eyleme geçirmede kolay bir yoldur. düşüncelerin verilmesi dışında. kişilere bir derinlik kazandırılır. 55 . Kendi kendine konuşma (monolog) yazma durumunda. izleyicinin ilgisinin çoğaltılması amaçlanır. kimi devinimlerle ya da çevredeki kimi şeylerin parçalanma durumu var mı?". ya sözü söyleyen kişi ya da bir başkası olabilir. görüntü üzerine düşürülür. 4. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over) Geçmiş bir olayı anımsatmak. izleyici en azından konuşan bir kafanın ötesinde.3. Anımsatıcı sözleri söyleyen. yerinde ve gereği gibi kullanılmadığında hepsi izleyiciye yapay gelir. Ama şunu da unutmamak gerekir ki. günümüz filmlerinde pek kullanılmayan bir konuşma biçimidir. ‘’iç ses’’ ya da ‘’kafa sesi’’ denilir. duruma göre. iç çatışmayı ya da bilinçaltını yansıtmak için dış ses kullanılır. Böyle bir durum olduğunda öncelikle başka yollar aranmalıdır. kişilerin oluşumundaki bir aşama verilir. "Kişinin konuşmalarını dinleyen kişinin. Sonra. parçalanarak sayfanın hızlı okunmasını sağlar. öyküyü hızla ilerletmede uygun/yalın bir yol olmasıdır. izleyicinin olayı daha dikkatli izlemesi sağlanır. Kurallara uygun biçimde kullanıldığında. Filmde iç ses. kişinin belleğinde yinelenir. Edinilen bilgiyi açıklayıp. geçmişte kaldı. "Acaba başarabilecek mi?" sorusu yaratılarak. Örneğin. Düşünce hangi yolla verilirse verilsin. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) Düşüncelerin/hatırlamaların verilmesinde bir diğer yol. Diğer bir iç ses örneği. Çünkü sinema görsel içeriği ön plânda olan bir sanattır. ya öykünün içinden biri ya da öykünün kahramanının sesidir. tiyatrodaki gibi. Uzun bir monolog ( kendi kendine konuşma ) metni. Buna anımsatıcı söz denir. Görüntü üzeri konuşma kimi filmlerde çokça kullanılır. Ya da anlatımda belirli sıçrayışları (atlamaları) sağlayıp. "Sen bu işi yapamazsın!” gibisinden anımsatıcı bir sözün söylenmesine neden olan kişinin ya da sözü destekleyici bir görüntünün üzerine verilir. izleyicinin ilgisini bir parça azaltır. Görüntü üstü anlatımı yapan duruma göre. kendinize sorun. oyuncunun tek başına kendi kendine (monolog) konuşmasıdır. Doğallığa aykırı olan bu kolay iletim yolu. Kişinin kendi kendine konuşması. Çekici bir özelliği olmasıdır.2. İç ses (kafa sesi) ya da anımsatıcı sözün yinelenmesiyle merak öğesi yoğunlaştırılıp. Kişiyle birlikte izleyicinin duyduğu bu sese.3. Bunun nedeni.4.3. öykünün anlatımıyla ilgilidir. kimi şeyler görmek ister. Görüntü üzeri konuşmanın bir diğer biçimi. filmin başında kullanılan bir söz yeri geldikçe. bir düşünceyi belirtmek. Senaryonun % 99' unun konuşma olması. yerinde ve özenli kullanıldığında kendi kendine konuşma çok etkili olabilir.
tekdüzelikten kurtarılabilir. bir sürü olay. resmi olmayan bir yaklaşımla yazılır. öykünün gelişimini engellemesine fırsat vermeyiniz. birkaç yerel sözcük ve deyimle yalnızca ilk konuşmalarda belirtilebilir. Uzun konuşmaları kısaltarak. Dolayısıyla şive ve aksan ölçüsünce. Yalnız gerçekçi olmak amacıyla. kişinin tipini ve karakterini de dikkate alarak. süslü. en ekonomik duruma getirmek gerekir. konuşma örgüsünün. oyuncu. Diğerlerini oyuncuya bırakın.4. İzleyicinin iletiyi anlamasını engelleyen. özün yitirilmemesine dikkat edilmelidir. Üstelik kullanılan şiveyi herkes anlamayabilir. Yersiz küfürlü konuşmanın senaryoya ne gibi bir katkısı olduğunu bir düşünün? İzlediğiniz filmleri hatırlayın. senaryoyu baştan sona yerel sözcük ve deyimlerle yazmak. izleyicinin ilgisini dağıtmayacak biçimde. karmaşık bir cümle yapısından kaçınarak. ayrıntılı. ayarınca kullanılmalıdır. Bir cümle içine. "kısalık ve açıklık. elbette şive ve aksan kullanılacaktır. düşünce. Çehov'un. her senaryoda argo ve günlük konuşma dili kullanılması anlamına gelmez. İşin kolayına kaçıp. yalnızca kendine özgü bir etki. karşı tepki açılarla ve araya koyulacak sorularla parçalanarak. kişilerin havası ve tavrına uygun yöresel/bölgesel şive. Küfür kullanımı. uzmanlara danışarak. bir oyuncunun uzun cümleyi kavraması ve söylemesi güçtür. uzun konuşma. o insana sıkıcı konuşma örgüsü yazmak risklidir. Ama araştırma yaparak. Yersiz küfürlü konuşma. başarının kız kardeşidir" sözünü kulağınıza küpe yapın. Tersi durumda. öz ve etkin olmayabilir. Şahsın kişiliği sıkıcı olsa bile. yazım kılavuzuna uygun sözcüklerle yazmak gerekir. Dil doğal olmalıdır ama bu. Konuşma örgüsünün tümünü. uzun. yumuşatılan. bir düşünceyi ya da bir olayı. ad ve gereksiz sözleri tıka basa doldurmayınız. 56 . Kısaltma yapılamıyorsa. Bir duyguyu. doğal konuşma dilini yeğleyerek. Uygun ve yeterli miktarda sözcük seçmeye özen gösterip. izleyici hızla filmden kopar. dolambaçlı sesleri içeren biçimsel yazma biçiminden kaçının. yoğun öfkeli bir an yaratma ya da güldürme gerekçesiyle olmalıdır. şiveyi yalnızca güldürü öğsi olarak kullanmak onaylanacak bir durum değildir. kamera devinimleri. çok debdebeli. İlke olarak kısa. Oyuncu sözcüklere hâkim olamazsa. izleyici açısından irkilticidir. küfürlü konuşturulan kişiler kimlerdir? Öyküde eğer gerekiyorsa. yetenekli de olsa. Çünkü seneryodaki kişilerin hepsinin konuşması kısa.4. en ekonomik/özlü ve kıvrak bir biçimde yazın. küfürlü konuşma kullanılmamalıdır. Konuşma örgüsü. çalışmasında onları perçinlemezse. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar Konuşma örgüsü tamamen kişilerin gelişimine bağlıdır. kulağa yapay gelecek. Kısaltma yapılırken. bir solukta söylenebilir cümleler kurun.
söyleyişine dikkat ederek.).) Dilin akıcı olmasına önem verin. güldürü filmi senaryosu ise kafiyeli konuşma filme bir katkı getirebilir. 57 . söyleyiş güzelliğine kapılıp sözü uzatmayın. seçtiğiniz sözcüklerin. anlamın birinden ötekine akmasını sağlayın. ile gerçekleştirilir. Yinelemeyi önleme amacıyla bir cümlede “hakikat”. (Bu kural da çoğu kurallar gibi geçerli bir gerekçe olduğunda kırılabilir. Bunun için araya. ç vb. Değişimi yansıtan konuşma örgüsü de buna uygun olarak cümle cümle geliştirilir. Konuşma örgüsü yazımında kişilerine. dolambaçlı/karışık anlatımdan kaçınılması. iki cümleyi bağlayan bir “geçiş cümlesi”. Yukarıda açıklanan konuşma örgüsü kurallarını göz ardı etmeyin. kullanmaktan vazgeçin. sözcüklerin yerinde kullanılması. Böylece izleyicinin dikkati de dağılmaz. cansızlaştırıyorsa bunları yeniden yazarak daha enerjik hâle getirin. Kişiliğin üslubu açısından gerekli değilse. gerektiğinde imalı. anlaşılmamaya yol açmaması için cümlelerin açık. yazın sanatına özgü söz oyunlarından uzak durun. Ama yazılan. anlamı doğru aktaracak biçimde sıralanması. kapalı. bağlaç gibi sözcüklerle bağlayıp. Değişimin birdenbire oluşmadığını. Yinelenme bu yolla önlenmez ama dil aşureye çevrilir Duraksamaya. Oyuncuları düşünerek. Yazarken yazmak dışında bir yol varsa konuşma örgüsüne başvurmayıp gösterin. birlikte söylenmesi zor harflerden oluşmamasına büyük özen gösterin (ş. Türkçenin kendine özgü uyumu. yanlış anlamaya. bir “'köprü cümlesi” yazıldığında. Bunun için ses uyumsuzluğundan kaçının. “yeni bir durum” öne sürer. bunlar kullanılmamalıdır. Bu kural. öteki cümlede “gerçek” sözcüğünü kullanmayın. Rastlantı sonucu kafiyeli duruma gelmiş cümleler ilgiyi dağıttığından. Fransızca vb. Cümlelerin birbirinden kopuk olmaması için cümleleri birbirine zamir. yarım konuşmaya engel değildir. basamak basamak geliştiğini biliyorsunuz. izleyici herhangi birisinin konuşmasını işitmekten ziyade anlatılan şeyleri görmelidir (Ancak dramatik sebeplere sahip olmadıkça da. anlaşılır olmasına önem verin. örtük. Konuşmalar. Şairanelikten. gerekli değil ise iki anlamlı sözcük kullanılmaması vb. yazarların çoğu. geçişin yumuşak ve akıcı olması sağlanabilir. göstermeyin). Türkçesi olan sözcükler yerine İngilizce. Eğer bu konuşmalar gerekmiyorsa. sözcükler kullanmayın. edebiyat yapmaktan kaçının. onu yakalamaya çalışın. Şöyle ki. ezgisi. önemli sözün/sözcüğün eylem sözcüğüne yanaştırılması. Açıklık. herhangi bir şey söyletmek için bir kavramdan diğerine ya da bir olaydan diğerine ya da bir konudan başka konuya geçmek durumu ortaya çıktığında. olayı diri tutmayıp.
kolayca söylenip söylenemediği. Cümlelerin akıcı olup olmadığı. Bu çalışmada. anlatımında yer alan fazla cümle ve sözcükler. senaryodaki yerini zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde almalıdır. öykünün gelişimi anlam olarak dikkate alınır. yanlış kullanılan sözcükler ve cümleler (yanlışlıklar). akışı kesen yinelemeler. sık sık yinelenen adlar (yinelemeler) metinden çıkarılır. konuşma örgüsünü yeteri kadar önemsemek gerektiğidir. Oyuncunun sözcükleri rahat söyleyebilmesi göz önüne alınır. 58 . Senaryo metninin son denetlenmesi için yapılan çalışma. Ancak şu da unutulmamalıdır: Konuşma örgüsü. senaryonun/filmin bir öğesi olup. birçok cümlenin. Konuşma örgüsündeki cümlelerin oynanarak söylendiği unutulmamalıdır. sözcüğün gereksiz olduğunun farkına varıp metinden çıkaracaksınız. Söyleyiş zorlukları olan sözcükler peş peşe gelmişse değiştirilir. Bu nedenle konuşma örgüsü. metne katkısı olmayan cümleler (fazlalıklar). izleyicinin anlamasına yönelik çalışma yapılır. tekrarlanan sözler. Tüm bu açıklamalardan sonra söylenebilecek son söz. öykünün tümünden daha önemli değildir. söylemeye soluğun yetip yetmediği denetlenir. yüksek sesle okumak ya da bir oyuncu kadar olmasa bile oynayarak denetlenmesidir. Son kontrolü yaparken çalışmanın. Yazdıklarınızı denetledikçe.
Öneriler Bu işlemler sırasında.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Sinema dilini diğer dillerle karşılaştırınız. İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz. 59 . Araştırmacı ve gözlemci olunuz. ayrıntılara dikkat ediniz. Konuşma örgüsü yazınız. işlevlerini analiz ediniz. Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz. Senaryodaki konuşma örgüsünün. Mekân farklılıklarına dikkat ediniz. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine diyalog yazınız.
Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. tiyatroya göre daha çok kullanılmalıdır. ( ) Oyuncunun kendi kendine konuşmasına monolog denir. 3. 8. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. ( ) Konuşma örgüsü. ( ) Konuşma örgüsü kişilikleri ortaya çıkarmamalıdır. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 5. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 7. ( ) Konuşma örgüsünün doğal olması için gerçek yaşamdaki konuşmalar. ( ) Konuşma örgüsünde kesinlikle. ( ) Söz sinemada. şive veya aksan olmamalıdır. duygusal bir anlam taşımalıdır. ( ) Konuşma örgüsünün tek bir işlevi vardır. 6. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. 1. 4. ( ) Okunmak için yazılmış sözlerle. senaryoya aynen yazılmalıdır. 60 . o da bilgi vermektir.
İzleyici. Nesnel ses. Filmlerde kullanılan müzik türlerini araştırınız. filmdeki bir kişinin yalnızca imgeleminde ya da anısında var olan müzik. Filmlerde kullanılan efekt ve çevresel sesleri araştırınız. Televizyon kanalları ve prodüksiyon şirketlerinin müzik ve efekt arşivlerinde çalışan kişilerden ön bilgi alınız. 5. SENARYODA DİĞER SESLER Anlatımsal ya da tanımsal durumlarda. anlatılan. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. DVD ve VCD satan mağazaları gezmeniz gerekecektir. Bunların kullanımı şöyle sıralanır: Gerçek sesle üst üste bindirim (superpoze) oluşturmak. duyulan başka bir ses. filmdeki kişilerden birinin işittiği sese nesnel ses denilir. o andaki durum daha da pekiştirilir. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Bu anlatımsal sestir. efekt ve çevresel ses ekleyerek. Gerçek ses yerine. gerçeğe ilişkin olmayan öğeler tarafından ortaya konulan tüm sözler. Tanımlanan. müzik ve tüm gürültüler anlatımsal ses olarak adlandırılır. filmdeki gerçek sesi filmdeki kişinin etkilendiği şiddette duyar ama olağan olarak değil. gürültü ya da bir sözdür.1. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır. 61 .ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. Müzik için film. senaryoya müzik. Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı Sinemada müziğin iki kullanım yolu vardır: Film için müzik (Film Müziği). kişilerin konuşması üzerine bir başka ses verilerek. Örneğin. 5. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanıp.
The Bad and The Ugly (İyi Kötü ve Çirkin) ve Godfather (Baba) filmleri iyi birer örnektir. Sonra parçanın finaline geliriz: Müziğin şiddeti ve gerilimi artar. Kişilerin psikolojik durumlarını belirtmek için: Kişinin şen. öyküde bir ilerleme sağlandıkça aynı müzik teması yinelenir (leitmotiv). Ünlü bir politikacı bir klâsik müzik dinletisi sırasında öldürülecektir. Filmde müzik hangi amaçlarla kullanılır? Tinsel ve duygusal atmosfer yaratmak için: Müzikleri hâlâ dillerde olan High Noon (Kahraman Şerif). Aynı kişi görüldükçe. yapacağı vuruş için hazırlık yapmaya başlar. Suikastçi. 62 . hem de müziğin doruk noktasına) doğru ilerler. ateş edildiğinin anlaşılmaması için tam büyük davul çalındığında ateş edecektir. Çünkü müzik gerilimi destekleyen bir unsurdan öte. kameranın algıladığı görüntüye bir katkı sağladığında ya da anlatım aracı olarak senaryo yazarı/yönetmenin beğenisine göre filme eklendiğinde doğallık kazanır. sinirli vb. Güçsüz bir sahneyi renklendirmek için filmde. Notalar bir bir geride bırakılır. gelen konuklara olayı çaktırmadan opera binasında suikastçiyi aramaya koyulur. Müzik. parçanın finaline doğru iyice gaza gelen orkestra şefi. müziğin belli bir anını bizzat doruk nokta hâline getirir. Burada anlatıma katkı nedeniyle müzik. dramatik dönüm noktalarını vurgulamaya. sahnenin duygusal vurgusunu pekiştirir. Müziğin birden durması ya da birden başlaması. sürpriz ve şok duygularını yaratmak için müzik kullanılır. Kişinin düşündüğü ya da anımsadığı bir ses yerine kullanılır. psikolojik gelişme oldukça. çatışmayı zamana kilitlemenin bir aracı olarak kullanmıştır. asal kullanılış biçimi film müziğidir. Herhangi gerçek bir ses yerine kullanılır (Müzik. Destekleyici olarak merak. Yüzlerce konuk içerisinden hangisi suikastçidir ve nereden ateş edecektir? Klâsik müzikteki iniş çıkışlar ve parçanın atmosferi bu arama telaşını çok iyi yansıtmaktadır. Film için Müzik (Film Müziği) Sinemada müziğin destekleyici katkısı. durumlarına uygun ya da karşıt müzikler kullanılır. Hitchcock bir filminde. müziğe başvurulur. bir haykırışın ya da bir gürültünün süreğeni olarak gerçek ses yerine devinime eşlik eder). durgun. Karşıtlıkları vurgulamak için müzikten yararlanılır. üzüntülü. The Good. Örneğin. aniden kesilen müzik bizde bir beklenti yaratır. suikastçinin bulunduğu balkona doğru koşmaya başlar ve bu arada müzik çıldırtıcı biçimde doruk noktaya (hem sahnenin. Ön planda ya da altta kullanılan müzik. kenarda o ana kadar beklemiş olan davulcu. Sahne son derece ustaca tasarlanmıştır ve bunda müzik başrolü oynar. Birazdan davulcu davula darbesini indirecektir. Olayın gerçekleştirileceğini öğrenen gizli servis. belli anları ya da durumları öne çıkarmaya yarayabilir. Bu arada suikastçi atış pozisyonunu alır. Kahramanımız onu farkedip. horoz gibi kabarır ve adeta kendinden geçerek ellerini kollarını sağa sola savurur. önemli bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. hem filmin.
fon yöresi sağlayacağına inanıyorsanız." nin şarkısı duyulur. Ayrıca yayın hakları göz ardı edildiğinden bu profesyonel bir yaklaşım da değildir. Bazı filmler. Oysa günümüz sinema ve televizyon dünyasında. şarkıcıların hayatlarını anlatan filmler bu kapsam içinde yer alır. çoğu zaman gereksiz bile olur. şarkının/müziğin kendisinin yeri olabilir. Müziğin bir an için bile fon yöresi sağlamak amacıyla kullanımı. Bu durumda film. senaryoya renk katmak amacıyla. çok ihmal edilen bir unsurdur. ünlü bir müzisyenin yaşam öyküsüdür ve şarkısının tümünü bir araba sürüş sahnesinde radyodan verebilirsiniz. ünlü bestecilerin.. Böyle bir yapımda müzik kullanıldığında ve müzik gerekli duyguyu yaratmadan yoksunsa bu tekdüzelikten başka bir etki yaratmaz. üzerine ses kayıt edilen herhangi bir araçtan ayrımsızdır. Radyodan "……. Ses. bir sahnenin geri plânında uygun. 5. Koşan bir ajan… Filme sonradan eklendiği için yazarın müzik konusunda fazla söz hakkı yoktur. etkili ve yoğun bir şekilde kullanılan efektleri sayesinde gişe hâsılat rekorları kırmaktadır.Vurmak üzere olan davulcunun havada tuttuğu davul tokmağı. efektlere oldukça sık başvurulmaktadır. Tetiği çekmek üzere gerilen parmak. Oysa aşağıda verilen çok önemli işlevleri yerine getirebilir: 63 . Senaryoda müziğin yükseldiği ya da geri plâna düştüğü yerleri belirtmemek uygun olur. ortama (çevreye) katkıda bulunacağına. Eskiden yalnızca ortamı pekiştirmek amacıyla ses efektleri kullanılırdı. Örneğin film. Senaryoda Efekt Kullanımı Efektler günümüz sinema ve televizyon yapımlarının en vazgeçilmez unsurlarındandır. Sözlü ya da yalnızca enstrümantal müziğin.2. Ancak. bu tür filmlerin hepsi böyledir anlamına gelmemelidir. senaryoya ünlü bir şarkıyı/müziği önermede sakınca yoktur. Bu açıklama. istediği bir şarkıyı/müziği önermesi doğru değildir. Görsel efektler de en az ses efektleri kadar yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. bunu senaryoda “geri plânda (background music)’’ olarak gösterebilirsiniz. Müzik için Film Müzik sanatı ile bağlantılı olarak. Berkant ürkütücü seslerle gitar çalmayı sürdürür. Örnek. Sahnenin ön plânında.. yayın hakkı alındığında.
Örnegin Kwai Köprüsü filminin sonunda. hiç bir ses yoktur. 64 . örneğin bir tehdidin yaklaşıp uzaklaştığını haber verebilir. Koridordan geçmek için en uygun anı kollamaya başlarlar. Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı Filmlerde gürültüler çevre oluşturur ve akılcı bir kullanımla filme gerçeklik sağlar. Toplama kampından kaçan Yahudi tutsaklar düşünün. Bu arada tutsaklardan biri hapşırır (bir önceki sahnede. tam üzerinden tren geçtiğinde. Sadece bekleşenlerin tedirgin yüz ifadesi ve nöbetçinin postal sesleri vardır). Olaylar atlatılır ve sonunda postal sesi kesilir. Nesnelerin ya da kişilerin. ses ve gürültülerin şiddeti de giderek artar. Yine sesin düzeyi (volume) dramatik etkiyi arttırabilir. kötü koşullar nedeniyle gribe yakalandığını göstererek bu duruma hazırlık yaparız) ki bu gergin anların yaşandığı zaman dilimidir. eskiden masraf yapmadan yalnızca ortam oluşturmak amacıyla kullanılan efektler. Ne var ki. Sesin sürekli şiddetlenmesi. Ses giderek yaklaşır. beş adım ötede. bacaklarını bir sandalyeye uzatmıştır. Öte yandan sahnenin içyapısı (başlangıç-gelişme-son) desteklenmiştir. bir iki kez tekrarlanır. Nöbetçi gitmiştir. nöbetçiyi görür ve geri çekilir. Tutsaklar biraz bekler. Biri bizi romantik. sahnenin dramatik ilerleyişine (tartışma nasıl sonuçlanacak?) de katkıda bulunmuştur. Bu. Bazı sahnelerde doruk noktaya yaklaştıkça. tartışmanın beklenmedik biçimde noktalandığı ve şiddetli patlamanın gerçekleştiği andır. sonra da nöbetçi bir daha gösterilmez. 5. Tartışma alevlendikçe yaklaşan trenin sesi şiddetlenir. Fon oluşturmak Mekân tanıtmak Atmosfer yaratmak Örneğin. diğeri ise gerilimli bir sahneye hazırlar. geceleyin gösterilen bir çiftlik evi düşünün: Fonda cırcır böceği sesi duyulmasıyla baykuş sesi duyulması arasında önemli bir fark vardır. günümüzde artık bu işlevlerinin dışına çıkmıştır.3. Yoğun ve abartılı efekt kullanımıyla görsel birer şölene dönüşmüşlerdir. sesten anlayabiliriz. Sonuç olarak. Dolayısıyla ses. uzaklaşıp yaklaştıklarını. Artan gürültünün doruk noktası. Ancak koridora fırlayınca ne görsünler: Komutanların gittiğinden emin olan gece nöbetçisi ayaklarını sıkan postalları çıkarmıştır ve sırtı kaçaklara dönük olarak. Kaçış sırasında bir nöbetçiyi atlatmak zorundadırlar (Kamera öznel bakışla bir kez koridora "bakınır". Yakalanma korkusu başlar fakat sonra ses uzaklaşır. köprünün havaya uçurulup uçurulmayacağı sorunu ele alınmaktadır. Postal seslerini dinleyerek bu anı belirlemeye çalışırlar. alınması gereken bu karar çerçevesinde bir tartışma çıkmaktadır.
Görüntü dışından gelen sesler. erkeklerin dünyasını vurgulayan korna sesleri motif işlevi görmüştür. Yukarıdaki örneğe dönelim: Ağır ağır ilerleyen postal sesini duyarız. sesin temposu. kasabaya varmadan önce. içiçe geçer ve mevcut gerilimi destekler. nefes alıp verme sesleri vs. varolan engellerin yarattığı gerginlik kat kat artmıştır. grip olan tutsak hapşırır. Bunları halletmeye çalışırken birden tren gelir. onları anlamamıza yardımcı olur. Zamana karşı yarış bir anda hızlanmış. hızı ve ritmi de önemlidir. Geleceğe Dönüş-2’de kahramanların. Trenin gelişi. hızla yaklasan postal sesleri. bir motif işlevi de görebilir: Örneğin Thelma&Louise'deki kamyonların. Bunlar bize en sakin ve neşeli anlarda bile. sessizlik. aynı zamanda geleceğe dönüş için son firsatlarıdır. görüntünün alanını genişletir ve görmediğimiz olayları tanımlar. Bu bize gösterilmez. postal sesi bir an için kesilir. zaman makinelerini çalışır vaziyete getirmeleri gerekir. uzaktan duyulan sinyal sesiyle verilir. sık sık top sesleri duyarız.Amaç özellikle heyecan yaratmaksa. Ses. geleceğe geri dönmek için itme gücünden yararlanacakları tren. Pek çok savaş filminde. birbirine karışır. savaşın kıyasıya devam ettiğini ve filmdeki askerlerin her an sıcak çatışma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatır. Ne var ki hazırlık sırasında beklenmedik olaylar ve aksamalar olur. kapı ve tel örgü şıngırtıları. Başka bir örnek: Kovalama sahnelerinde ayak sesleri. korna sesleri. Bu. 65 .
UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Senaryonuza uygun müzik türünü belirleyiniz. Araştırmacı ve gözlemci olunuz. Senaryonuz için ugun efektleri belirleyiniz. İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz. Mekân farklılıklarına dikkat ediniz. 66 . Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz. ayrıntılara dikkat ediniz. Senaryonuza uygun çevresel sesleri belirleyiniz. Öneriler Bu işlemler sırasında.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. 3. 4. 5. ( ) Filmdeki kahramanlardan, herhangi birinin duyabildiği sese nesnel ses denir. ( ) Bir filmdeki kişilerin psikolojik durumunu anlatmanın yollarından biri de; uygun müzik kullanımıdır. ( ) Güçsüz bir sahne, etkileyici bir müzikle bile renklenmez. ( ) Film müziklerini, senaryo yazarı belirler. ( ) Bazı durumlarda müzik parçalarının tanıtımı için film çekilir.
DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı, cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek, kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları, faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.
67
MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME
Modül ile kazandığınız yeterliği, aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Karakter Yaratmak 1. 2. 3. İşlevlerine göre tipleri ayrıştırabildiniz mi? Kişiliği (karakter) ve işlevlerini incelediniz mi? Karakter oluşturdunuz mu? Evet Hayır
Senaryoda Devinim Oluşturmak 4. 5. 6. 7. 8. Öykünün devinimini sağladınız mı? Kişilerin devinimini sağladınız mı? Dış devinimi sağladınız mı? İç devinimi sağladınız mı? Sahneyi şarad ile anlattınız mı?
Senaryoda Zamanı Kullanabilmek 9. Kullanılacak zaman dilimini ve yöntemi seçtiniz mi?
10. Senaryoda zaman ilişkilerini kullandınız mı? Senaryoda Konuşma Örgüsü Kurmak 11. Sinema dilini, diğer dillerle karşılaştırdınız mı? 12. Senaryoda, konuşma örgüsünün işlevlerini analiz ettiniz mi? 13. Konuşma örgüsü yazdınız mı? 14. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine, diyalog yazdınız mı? Senaryoda Diğer Sesleri Kullanmak
68
15. Senaryoya uygun müzik türünü belirlediniz mi? 16. Senaryoya uygun efektleri belirlediniz mi? 17. Senaryoya uygun çevresel sesleri belirlediniz mi?
DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.
69
CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 Y D D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D Y D Y D Y D ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D D Y Y D Y Y 70 .
ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 Y D Y Y D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D D Y Y D 71 .
72 . Senaryo Yazarı Olmak. İstanbul 2004.KAYNAKÇA KAYNAKÇA AKYÜREK Feridun.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.