Estoril’de Portekiz GP olarak düzenlenmek için planlar yapılmışken, Estoril yönetiminin maddi zorluklar çekmesiyle iptal edilen yarış Japonya GP’sinin sezon finali olacağı anlamına geliyordu. Ancak motor tedarikçisi Renault sezonun Japonya’da bitmesine karşıydı ve bu yüzden İspanya’nın Jerez pistinde Avrupa GP adıyla düzenlenen sezon finali, olaylarıyla bir çok tartışmaya sahne olacaktı.
Son yarışa gelindiğinde iki sürücünün şampiyonluk şansı vardı; 78 puanla Ferrari pilotu Michael Schumacher ve 77 puanla Williams pilotu Jacques Villeneuve. Villeneuve sezonda Schumacher’den iki yarış fazla kazanmıştı ve puanların eşit olması durumunda kurallara göre Villeneuve şampiyon oluyordu. Villeneuve’ün puan alması (o zamanlar puanlar ilk altıya veriliyordu) ve Schumacher’in önünde bitirmesi gerekiyordu.
Sıralama turlarında her pilotun bir saatlik zaman diliminde 12 zaman turu atmasına izin veriliyordu ve zamanlar TAG Heuer zaman sistemi ile saniyenin binde birine kadar ölçülebiliyordu.
Seansın sonunda en hızlı üç pilot aynı zamanı yaptı. Villeneuve 14. dakikada 1:21.072 yaparken 14 dakika sonra Schumacher aynı zamanı yaptı. Bitime 9 dakika kalmışken de diğer Williams pilotu Heinz-Harald Frentzen aynı zamanı elde etti. Kurallara göre zamanların eşit olması durumunda zamanı ilk kaydedene öncelik veriliyordu ve Villeneuve polün sahibi olurken Schumacher ikinci, Frentzen üçüncü başladılar.
Yarış başladığında Schumacher’in kalkışı Villeneuve’ünkinden iyiydi ve Alman pilot ilk viraja lider girdi ve yarışın ilk 47 turunun 40’ında lider gidecekti. Frentzen de iyi kalkmış ve Villeneuve üçüncülüğe gerilemişti. Ancak Williams takım emri vererek Frentzen’in yol vermesini istedi. 22 ve 23. turlarda sırasıyla Schumacher ve Villeneuve ilk kez pite geldiler ve çıkışta pozisyonlarını korudular. Liderlerin ikinci pit stopları 43. ve 44. turlarda geldi. Pozisyon değişmese de Villeneuve Schumacher’e yaklaşmıştı.
48. turda Villeneuve Schumacher ile farkı 1 saniyenin altına indirmişti. Turun ilerleyen bölümünde Dry Sack virajında Schumacher’den daha geç fren yapan Villeneuve iç çizgiyi kapatmış ve Schumacher’in önünde girmişti. Schumacher virajın ortasında Villeneuve’ün üzerine kırmış ve temas yaşanmıştı.
Tekrar görüntülerinde Schumacher’in Villeneuve’ün üzerine kırmadan önce direksiyonu kısa bir süre için sola çevirdiği görüldü. ITV’nin yorumcusu Martin Brundle Schumacher’in kasıtlı olarak çarptığına kanaat getirmiş ve şunları söylemişti: “Bu işe yaramadı Michael. Dostum, onun yanlış yerine çarptın…” Schumacher’in Ferrari’sinin sağ ön tekerleği Villeneuve’ün Williams’ının sol radyatörüne çarpmıştı. 1994’te Damon Hill ve Schumacher arasındaki kazada Schumacher Hill’in süspansiyonuna zarar vermişti.
Villeneuve yarıştan sonra kaza ile ilgili şunları söyledi: “Araç çok garipleşti. Çarpma çok sertti, küçük bir şey değildi.” Villeneuve yarışa devam edebilmişti ancak arkasındaki araçlardan daha yavaştı.
Kaza anında yarışın bitmesine 22 tur kalmıştı ve Villeneuve, yavaş kalmasıyla birlikte arkasındaki McLaren’lere yaklaştı. Mika Hakkinen takım emri ile ikinciliği David Coulthard’dan devraldı ve Williams’a yaklaşmaya başladı. Villeneuve yarıştan sonra konu ile ilgili şunları söylemişti: “Yarışmayacaktım. Onların geçmesine izin vermek ve dünya şampiyonu olmak daha iyiydi. Bu iyi bir takastı.” Dördüncü sıradaki Gerhard Berger de Villeneuve’ü yakalıyordu ancak bitime kadar geçemedi. Damalı bayrakta aralarındaki fark sadece 0.116 saniyeydi.
Üçüncülük Villeneuve’e Schumacher’in 3 puan önünde dünya şampiyonluğunu getirdi. Hakkinen ise zaferin sahibiydi ve bu kariyerinin ilk F1 yarış galibiyetiydi.
Jerez’deki yarıştan önce dönemin FIA başkanı Max Mosley şampiyonanın kaderini değiştirmeyi deneyenlere ceza verileceğine söz verdi. Yarış hakemleri kazayı yarış kazası olarak değerlendirdiklerini belirttiler. Ancak Schumacher FIA tarafından incelemeye alındı ve 11 Kasım 1997’de dünya şampiyonasından diskalifiye edilmesine karar verildiği açıklandı.
Bu, Schumacher’in sezondaki ikinciliğinin iptal edilmesi demekti ancak yarış zaferleri ve diğer sonuçlarını taşımaya devam edecekti. Mosley panelde Schumacher’in hareketinin kasıtlı olduğuna kanaat getirdiklerini söyledi. Schumacher’in 1998 sezonunda bir yol güvenliği kampanyasına dahil olması şartı koşuldu.
FIA sportif kurallarındaki 123 nolu madde “Takım sürücünün yaptığı tüm hareketlerden de sorumludur” ibaresi bulunuyordu ve bu Ferrari’ye de ceza verilebilmesinin önünü açıyordu. Ancak bu kural şimdiye kadar hiçbir sürüş olayı için kullanılmamıştı ve bu olay için de kullanılmamasına karar verildi.
Yarış sonunda bir çok Avrupa gazetesi gibi Alman gazeteleri de Schumacher’e saldıran haberler yaptılar. Bild “Kazada suçlu Schumacher’dir” derken “Büyük kumar oynadı ve dünya şampiyonluğu ve adil sürüş şerefi dahil her şeyini kaybetti.” diye yazdı.
Frankfurter Allgemeine de Schumacher’i “onuru olmayan bir kamikaze” olarak tanımladı ve “anıt yıkılıyor, çünkü temelleri sağlam değil” diye yazdı. Bir Alman TV kanalı taraftarlara görüşlerini sordu ve 63081 kişiden %28’i Schumacher’i artık desteklemeyeceğini söyledi.
Schumacher’in kazası İtalyan basınında da ses getirdi. l’Unità gazetesi Schumacher’in Ferrari’den kovulması gerektiğini söylerken “Sürücü kendisi ile birlikte Ferrari ve İtalyan sporunu da utanca boğmuştur. Ferrari’nin Michael Schumacher’i kovduğunu açıklaması ve daha zeki, daha akıllı ve gerçek ahlak anlayışına sahip yeni bir sürücü transfer etmesini bekliyoruz.” diye yazdı.
Ferrari yarıştan sonraki Salı günü bir basın toplantısı düzenledi ve Schumacher, bir hata yaptığını kabul etti, ancak bunun Villeneuve’ü yarış dışı bırakmaya yönelik kasıtlı bir hareket yerine yanlış bir hesaplama olduğunu söyledi. “Ben de herkes gibi bir insanım ve ne yazık ki bir hata yaptım. Çok fazla hata yapmam ancak bu kez oldu.”
8 Kasım’da The Times’ın yayınladığı makalede Williams ve McLaren takımlarının yarışın sonucunu etkileyecek bir anlaşmaya vardıkları iddia edildi. Makale iki takım arasındaki telsiz görüşmeleri üzerine kuruluydu. FIA ise bu inceleme önlerine geldiğinde reddetti. FIA başkanı Max Mosley olayla ilgili; “Yarış sonucunun değiştirilmediği çok açık. McLaren ve Williams arasında Mika Hakkinen’in kazanacağı yönünde bir anlaşma yok. Olayın böyle olmadığını kanıtlar şekilde hareket ettiler.”
Zamanının Sauber pilotu Norberto Fontana 2006’da bir Arjantin gazetesine verdiği röportajda yarıştan birkaç saat önce Ferrari takım patronu Jean Todt’ün Sauber motorhome’unu ziyaret ettiğini ve o zaman Ferrari motoru kullanan İsviçreli takıma eğer yapabilecekleri ortam oluşursa Jacques Villeneuve’ü engellemelerini ve Michael Schumacher’in dünya şampiyonu olmasına yardımcı olmalarını istediğini söylediğini iddia etti.
Sauber takım sahibi ve yöneticisi Peter Sauber bu iddiaları reddetti ve şunları söyledi: “Ferrari Schumacher’in rakiplerini pistte engellememizi asla istemedi.”
2014’te bir röportajında David Coulthard ise McLaren ve Williams arasında bir anlaşmanın olduğuna emin olduğunu söyledi: “Ron, [Dennis] Frank [Williams] ile hiçbirimizin bilmediği bir anlaşma yaptı ve eğer Williams’a Ferrari’yi yenmelerinde yardım edersek onların da McLaren’a yardım etmek için yoldan çekilecekleri yönünde anlaştı. Ron bugün bunları hala reddecektir, ancak olan buydu.”