Sosyal psikoloji nedir?
Sosyal psikoloji, insanın sosyal davranışının nedenlerini ve doğasını araştıran bir alt alandır. Sosyal psikoloji, temel ilgi alanı insanın sosyal davranışıdır ve sosyal davranışlar, bireyin diğerlerinin varlığındaki hal ve hareketleri, iki veya daha fazla insanın etkileşim süreci, bireyin ait olduğu grup içindeki davranışları gibi birçok şey içerir.
İkinci olarak, sosyal psikologlar sadece sosyal davranışın doğasını değil, sosyal davranışın nedenlerini de inceler. Değişkenler arası nedensel ilişkiler teorilerin yapı taşları için çok önemlidir. Aynı zamanda bu teoriler de sosyal davranışın öngörülmesi veya kontrolünde çok önemli rol oynar.Üçüncü olarak sosyal psikologlar, sosyal davranışları incelerken sistematik bir yöntem kullanırlar. Bu yöntemler, deney yapma, yapısal gözlemleme ve örnekleme araştırmaları gibi araştırma metodolojilerinden oluşur.
Sosyal psikoloji 4 temel araştırma alanından oluşur. Bunlar:
1) Bir bireyin, diğer bireyin davranış ve inançları üzerindeki etkisi
Her birey, diğerleri tarafından birçok yolla etkilenir. Günlük yaşamda diğerleriyle olan iletişim, bireyin sosyal dünyayı anlamlandırmasına yüksek derecede etki edebilir. Diğerleri tarafından yapılan ikna girişimleri, bireyin dünya hakkındaki inançlarını ve kişilere, gruplara ve diğer şeylere olan tavrını değiştirebilir. Örneğin Ece Merve’ye, arkadaşının ona yalan söylediğini söylediğinde, Merve’nin arkadaşına olan tavrı değişebilir. İkna ve etkinin de ötesinde, diğer insanlar günlük yaşamda bireyin başına gelenleri de etkileyebilir.
Örneğin, bir birey agresif bir kişi tarafından yaralanabilir yahut acil bir durumda olan bireye başkaları yardım edebilir. Yani farklı insanlar tarafından farklı davranış şekilleri sergilenir ve sosyal psikologlar da bu davranışların kökenini ve özelliklerini araştırır. Buna ek olarak, bir kişi bazı insanlara karşı olumlu yönde güçlü duygular beslerken diğerlerine karşı negatif tutumlu olabilir ve sosyal psikologlar bu durumun altında yatan sebeplerini de araştırmaktadırlar.
2) Bir grubun, bir bireyin davranış ve inançları üzerindeki etkisi
Bireyler aile, kulüpler, çalışma grupları vs gibi birçok gruba dahildir ve bu gruplarda her hafta belli saatlerini geçirirler. Gruplar, belli kural ve normlar koyarak üyelerinin davranışlarını etkiler ve düzenler. Kural ve normların sonucu olarak bireyin gruba uyum sağlaması yani davranışlarını grup normlarına göre düzenlemesi gerçekleşir.
Örneğin, okullarda nasıl giyinilmesi gerektiği resmi bir kural iken bir partiye gidildiğinde nasıl davranılması gerektiği resmi olmayan bir kuraldır. Gruplar aynı zamanda sosyalleşme yoluyla bireyler üzerinde uzun süreli etkilere sahiptir. Sosyalleşme bireyin, gruptayken ve daha büyük toplum içindeyken oynayacağı rolü yeterli bir biçimde öğrenmesini sağlar. Aynı zamanda sosyalleşmenin dil yetenekleri, politik ve dini inanç ve tavırlar, benlik kavramı gibi sonuçları da vardır.
3) Bir bireyin, bir grubun aktivite ve yapısına etkisi
Bir grup bireyin davranışını etkilediği gibi bir birey de grubun verimliliğini ve gelişimini etkileyebilir. Örneğin bireyler, grubun üretkenliğine ve grupta karar verme gibi durumlara katkı sağlarlar. Buna ek olarak, bazı bireyler liderlik yahut planlama, organize etme, kontrol etme ve başarılı bir grup performansı için gerekli olan şeyleri yerine getirme gibi görevleri üstlenirler. Etkili bir liderlik yahut üyeler arasında güçlü bir koordinasyon olmadan grup bocalar ve yenik düşer.Dahası, bireyler ve azınlığın koalisyonu sıklıkla grup yapısını ve prosedürlerini yeniler. Fakat, yenilik ve aynı zamanda liderlik, bireylerin girişimcilik, risk alma ve iç görü yeteneklerine dayanmaktadır. Sonuç olarak, bireyler bir grubun çeşitli özelliklerini farklı yönlerde etkileyebilirler.
4) Bir grubun, diğer grubun aktivite ve yapısına etkisi
İki grup arasındaki etkileşim arkadaşça veya düşmanca, yardımlaşmaya dayalı yahut yarışmacı bir şekilde olabilir. Bu ilişkiler, gruplardaki üyelerin kişilik ve kimliklerine dayalı olabilir ve grup önyargılarına neden olabilir. Oluşan grup önyargıları her iki grubun yapısını ve aktivitelerini etkileyebilir. Aynı zamanda, gruplar arası çatışma oluşabilir, şiddet ortaya çıkabilir. Örneğin, sokakta karşılaşan ve farklı gruplarda olan iki gencin çatışması, gruplar arası etkileşimi olumsuz yönde etkileyebilir. Sosyal psikologlar ise bu gruplar arası çatışmanın ortaya çıkması, sürekliliği ve çözümü üzerine araştırmalar yapar.
DİĞER ALANLAR VE SOSYAL PSİKOLOJİ
Sosyal psikoloji, özellikle sosyoloji ve psikoloji gibi birçok bilim alanıyla ilişkilidir. Sosyoloji insan topluluklarını inceleyen ve araştıran bir bilim dalıdır. Psikoloji ise insan ve insan davranışlarını, öğrenme, algı, hafıza, zeka, duygular ve motivasyonlarını araştırır ve inceler. Sosyal psikoloji ise bu iki alanı birleştiren bir köprüdür. Hem sosyologlar hem psikologlar, sosyal psikolojinin bilgi haznesine katkıda bulunurlar.
Sosyal psikologlar sosyolojik ve psikolojik yönelimlerine göre bakış açılarında ve araştırma metotlarında farklılık gösterirler. Sosyolojik yönelimli sosyal psikologlar, sosyal gelenekler hakkında bilgi toplamak için temel olarak örnekleme ve gözlemleme yöntemlerine güvenirler. Bu araştırmacılar daha çok bireyler ve ait oldukları gruplar arasındaki ilişki üzerine yoğunlaşırlar. Bu gibi ilişkilerde ise toplumsallaşma, uyum yada yoldan sapma, sosyal etkileşim, öz sunum, liderlik, gruba alınma ve iş birliği ya da rekabet gibi kavramlar üzerinde vurgu yaparlar. Diğer yandan, psikolojik yönelimli sosyal psikologlar ise psikolojik gelenekleri incelemek için ağırlıklı olarak laboratuar deneyleri metodunu kullanırlar. Temel ilgileri, bireylerin davranışlarının ve içsel durumlarının sosyal uyaranlar (özellikle bireyler) tarafından nasıl etkilendiğini araştırmaktır. Bu gibi etkilerde ise kendilik, kişilerin algısı ve özellikleri, tavırlar ve tavır değişiklikleri, sosyal davranışlarda bireysel farklılıklar, sosyal öğrenme ve modelleme, fedakarlık ve saldırganlık, kişilerarası çekim gibi konularda vurgu yaparlar.
Sonuç olarak, sosyolojik veya psikolojik yönelimli sosyal psikologlar bakış açıları ve vurguladıkları yer açısından farklılık gösterirler. Dolayısıyla, birbirlerinden farklı teoriler üretirler ve birbirlerinden farklı araştırma programları yürütürler. Yine de bu farklılıklar en iyi şekilde çelişkili olmak yerine tamamlayıcı olarak görülmektedir ve bir alan olarak sosyal psikoloji her iki yaklaşımın farklı katkılarından dolayı daha zengindir.
Kaynak: DeLamater, John and Myers, Daniel. Social Psychology, Bölüm 1.