2.B.2.2. Olumlu ve Olumsuz Önermeler
Yargının niteliğine göre önermeler ikiye ayrılır: Olumlu ve olumsuz önerme. Olumlu önerme nedir, olumsuz önerme nedir, bir önerme ne zaman olumlu ve ne zaman olumsuz olur?
Yargının niteliği bakımından önermeler ikiye ayrılı:
Olumlu ve olumsuz önerme
Olumlu önerme, özne durumdaki terimde yüklem durumdaki terimin belirttiği niteliğin var olduğunu bildiren önermelerdir. Yani yüklem terimini özne için onaylayan terimlerdir. Burada dikkat edilecek nokta, o özelliğin anlamca, ahlakca ya da toplumca iyi olup olmaması değil, biçimce önermenin öznesinde o özelliğin var olup olmadığını ifade etmesidir. O özellik kötü bile olsa öznede var olduğunu söyleyen önermeler olumlu önermedir; var olmadığını söyeleyen önermeler ise olumsuz önermelerdir.
Örneklere bakalım:
Ali çalışkandır. (Olumlu önerme)
Ali çalışkan değildir. (Olumsuz önerme)
Bu ilk örnekte sorun yok, açık ve anlaşılır. Şimdi aşağıdaki örneklere bakalım:
Ali tembeldir. (Olumlu önerme)
Ali tembel değildir. (Olumsuz önerme)
Bu iki örneğe içerik (anlam ve değer) açısından bakarsak “Ali tembeldir” önermesinin olumsuz, “Ali tembel değildir.” önermesinin ise olumlu olduğunu söylememiz lazım. Ancak mantık içeriğe değil, forma baktığı için tam tersi söylenir.
Buna göre aşağıdaki örneklere bakalım:
– Bu begonya cansızdır.
– Taşlar canlı değildir.
– Ali burada yoktur.
– Devekuşları uçmaz.
– Ayşe çirkin değildir.
yukarıdaki örneklerde yüklem terimini öznede bulunmadığı söylendiği için hepsi olumsuz önermedir.