M109, Büyük Ayı takımyıldızının kasesindeki yıldız Phecda’nın hemen yanında yer alan sarmal bir gökadadır. Küçük teleskoplar sönük uzun halesiyle merkezinde küçük parlak çekirdeğini gösterirler. Bir derece güneyinde ise M109 benzeri 10 kadir parlaklığındaki bir başka çubuklu sarmal gökada NGC 3953 bulunur. M109’da en az 80 gökadanın dahil olduğu Büyük Ayı kümesi üyesidir.
Gökada, 83.5 milyon ışıkyılı uzaklıkta yer alır ve görünür parlaklığı 10.6’kadirdir. Yeni Genel Katalog’da NGC 3992 olarak adlandırılmıştır.
M109, 180.000 ışık yılı bir lineer çapa karşılık gelen 7.6 ila 4.7 yay dakikalık görünür gökyüzü alanını kaplar. Galaksi, oldukça iyi koşullarda büyük dürbünlerde görülebilir.
4 inçlik teleskoplar puslu bir ışık çizgisi sergilerken, 6 inçlik cihazlar gökadanın çekirdeğini bulutsu ile çevrili olarak ortaya koyuyor. Ancak yalnızca gökadanın çubuklu aydınlık merkezi bölgesi görsel olarak görülebilir. M109, 2.44 yıldızlı Phecda, Gamma Ursae Majoris, Büyük Kase’nin sapını belirleyen yıldızın sadece 40 yay dakika güneydoğusunda yer alıyor. M109’u gözlemlemek için yılın en iyi zamanı bahar mevsimidir.
M109, tahmini 1 trilyon yıldız içerir. Büyük Ayı’da ki M109 Grubu’nun en parlak üyesidir. Üç bilinen uydu galaksisine sahiptir: UGC 6923, UGC 6940 ve UGC 6969.
17 Mart 1956’da M109’da bir Tip Ia süpernovası gözlendi. SN 1956A olarak belirtilen süpernova, gökadanın güneydoğu kesiminde 12.3 kadir parlaklığında zirveye ulaştı.
M109, 1781 baharında Charles Messier tarafından muhtemelen gökyüzünün bu bölgesinde üç nesne bulan Pierre Méchain tarafından keşfedilen iki nesnenin konumunu kontrol ederken keşfedildi. Messier sadece M97, Baykuş Bulutsusu’nun konumunu belirledi ve tarifinde de diğer ikisinden bahsetti. 1710’da kataloğun kişisel kopyasına M109’u ekleyerek “Gamma Büyük Ayı’nın yakınında bulunan bir bulutsu, bu yıldızın yakınında bir miktar aynı sağ açık ve 1 derece… daha güneyde. M. Méchain tarafından 12 Mart 1781’de keşfedildi” notunu aldı.
Pierre Méchain M109’dan 6 Mayıs 1783 tarihli Johann Bernoulli’ye yazdığı bir mektupta bahsetti:
“Büyük Ayı Beta yakınlarında bir bulutsu. Bay Messier, konumunu belirlerken, benim de keşfettiğim ve bunlardan birine yakın olan [Messier 108], diğeri Büyük Ayı’daki Gamma’ya yakın bir yerde [Messier 109] henüz konumlarını belirleyemedim.“
Owen Gingerich M109’u NGC 3992 olarak tanımladı ve nesne M108 ile birlikte resmi olarak 1953 yılında Messier Kataloğuna dahil edildi. Gingerich şunu yazdı:
“Flammarion, Messier’in Gamma Ursae Majoris’in yakınında bulutsunun konumunu gösterdiğini belirlemediği halde […] numaralandırma girişiminde bulunmadı ve Méchain kesin pozisyonlar vermediğinden, Dr. . Bu bölgedeki çalışmamdan, Beta yakınındaki bulutsu açıkça NGC 3556 olarak belirlenirken, kataloğun kritik sınırlayıcı büyüklüğünün incelenmesi, Gamma’ya yakın olanın, Messier’in kişisel kopyasına eklediği pozisyonu tarafından doğrulanan bir NGC 3992 olması gerektiğini gösterir. . Bu nedenle, eğer M104’ten M107’ye kadar olan nesneler dahil edildiyse, özellikle orijinal katalogda belirtildiği gibi, sırasıyla NGC 3556 ve NGC 3992’yi M108 ve M109 olarak görmek mantıklı görünüyor.“
Bununla birlikte, Ekim 2006’da Hollanda Kraliyet Meteoroloji ve Astronomi Derneği üyesi olan Henk Bril, Fortin’in 1795 atlasının haritalarını inceledi ve Pierre Méchain tarafından görülen nesnenin NGC 3992 değil, M109 grubunun komşu üyesi NGC 3953 olduğunu keşfetti. Buna rağmen, NGC 3992 hala M109 olarak ve artık Messier’in orijinal keşiflerinden biri olarak kabul edilmektedir.
William Herschel, M109’u 12 Nisan 1789’da bağımsız olarak keşfetti ve kataloğuna H IV.61 olarak ekledi. Herschel, nesneyi bir gezegenimsi bulutsu olarak yanlış tanımladı.
John Herschel, nesneyi h 1030 olarak katalogladı ve daha sonra onu Genel Kataloğuna GC 2635 olarak ekledi ve “oldukça parlak; çok büyük; hemen hemen genişletilmiş; aniden parlak benekli çekirdeğin olduğu ortası daha parlak” notunu düştü.
Heber Curtis, gökadayı Lick Gözlemevi’ndeki Crossley reflektörü ile fotoğrafladı ve şunları kaydetti:
Uzunluğu 7 güzel, hafif oval sarmal. Parlak, neredeyse yıldız çekirdeği; halkalar oldukça açıktır ve bir miktar soluk yoğuşma gösterir; merkezi kısımlar Phi tipi oluşumun [bar] işaretlerini gösterir.
Gözlem Bilgileri
|Obje||Gökada|
|Tipi||Çubuklu Sarmal|
|Takımyıldızı||Büyük Ayı|
|En İyi Gözlem Ayı||Nisan|
|Neyle Gözlenir?||Dürbün|
|Sağ Açıklık||11s 57d 36.0s|
|Dik Açıklık||+53°22’28”|
|Uzaklığı:||83 milyon ışık yılı (25.6 megaparsek)|
|Yıldız Sayısı||1 trilyon|
|Görünür Parlaklığı||+10.6|
|Görünür Boyutu||7′.6 x 4′.7|
|Çapı||90.000 ışık yılı|