Bu makale ilk olarak Yaz 2017 sayısında yer almaktadır. Yağmur Taksi .
Sarah Vowell’in 2011 yılında Hawaii tarihi gezisinde, Tanıdık Olmayan Balıklar , yazar ve sosyal yorumcu bir tease ile başlıyor: 'Tabağımdaki Japon tavuğunun yanında neden bir parça makarna salatası var?' Hawaii doğumlu Barack Obama'yı ilk tabak öğle yemeği başkanımız olarak seslendirdikten sonra, Vowell karmaşık cevabı açıklamaya devam ediyor. (Daha fazlası aşağıda).
Bu yıl yaklaşık dokuz milyon turistin Adaları ziyaret etmesi bekleniyor - 2016'ya göre yüzde 2'lik bir artış. Bu dokuz milyondan kaçının tabak öğle yemeği spesiyallerinin kökenini merak edeceği açık bir soru. Girişte çarpıcı bir cümlenin ardındaki anlamlar takımyıldızını muhtemelen çok daha azı düşünecektir. Deniz Yıldızları: İngilizce Çağdaş Polinezya Şiirleri (Auckland University Press, 2003). Editörler, '1950'lerden bu yana sömürgesizleşme gerçekleştiğinden beri,' diye yazıyor, 've milletlerimizin çoğu yine siyasi olarak bağımsızken, Aotearora, Hawai’i ve Society Adaları gibi bazıları kolonileşmiş durumda.'
'Kolonileştirilmiş' Hawai turizm endüstrisinin kullanmaya uygun olduğu bir terim değildir. 1778'de Adaları “keşfeden” Kaptan James Cook, Avrupa'nın müdahalesinin ne anlama geleceğinden korkuyordu. Günlüğünde, 'Gemilerin mürettebatının kıyıya çıkmasına izin verilmemesi emri çıkarıldı,' diye belirtti, 'Bu adaya ölümcül bir hastalığın ithalini önlemek için elimden gelen her şeyi yapabilirim. . . '
O zamanlar Adalarda belki bir milyon Hawaiili yaşıyordu. İzleyen kaşifler, sömürücüler ve balina avcıları viski ve rom, zührevi hastalıklar, grip, kızamık ve nezle getirdiler. 1870'lerin sonlarında, 50.000'den az saf Hawaiili kaldı ve bu sayı hızla düştü.
1820'de gelen misyonerler en azından kitap getirdiler. Adaların okur yazarlık oranı 1820'de sıfırdan 1834'te muhtemelen yüzde 90'a yükseldi; bu, mevcut ABD düzeyinden birkaç puan daha yüksekti. Hawaii kimliğini korumak ve karmaşık bir geleceği müzakere etmek için bir araç olarak okuryazarlık, Adalar tarihinde çok büyük bir rol oynadı.
Rockies'in batısında yayınlanan ilk gazete, Maui'deki Lahainaluna Seminary kampüsü aracılığıyla Hawaii'de bir Ramage tipo baskısından çıktı. Beyaz taş ve ahşaptan küçük bina, Basın (Matbaa Evi), günümüzde Adalarda yazılı sözlerin erken tarihine adanmış bir müzedir.
Honolulu şehir merkezindeki yıllık Hawaii Kitap ve Müzik Festivali, her bahar binlerce kişiyi çeker. University of Hawaii Press, ülkedeki en etkileyici üniversite yayınlarından biridir ve birinci sınıf edebiyat dergileri Manoa , Hawaii İncelemesi, ve Bambu Sırtı Adalara ev demenin ne anlama geldiğiyle sık sık ilgilenir.
Bu arada James Michener’in 1959’da 1.000 sayfadan fazla gişe rekorları kıran filmi Hawaii , Adalar' Savaş ve Barış , plajlarda veya havuz kenarında hala kaldırılıyor.
Ancak Hawaii’nin hikayesi Michener ile başlamıyor veya bitmiyor. Adalar, Polinezya Üçgeninin tepesinde yer alır; Honolulu'nun Pasifik'in Roma'sı olduğu söylenir. Tarihsel, etnik ve manevi olarak Adalar batı ve güneye bakar, sırtları anakaraya döner. On günlük bir tatildeyken, Hawai kültürüne bir minnettarlık, Hawaii yedekte kırılgan bir metadır.
Aşağıda, bu anakaradaki ve sık ziyaretçinin Adaları anlama arayışında yararlı bulduğu kitapların bir listesi yer almaktadır. 'Anlamak' çok iddialı bir kelime olabilir. Bir yabancı için daha ulaşılabilir hedef, Adalara turist olarak değil, gezgin olarak varmaktır.
Hawai Okuyucu
(Karşılıklı Yayıncılık Şirketi, 1959)
Bu ufuk açıcı antoloji, iyi bir nedenden ötürü çeşitli baskılardan geçmiştir: Her giriş, temas sonrası yazının bir mücevheridir. Güçlü yönleri Hawai Okuyucu 1959'da Hawaii’nin eyaletiyle birlikte yayınlanan, aynı zamanda tarihsel bir fay hattını da açığa çıkarıyor: Kitap, editörlerin 'Hawai Adalarının Keşfi' adını verdiği, Cook’un canlı dergilerinden bir alıntıyla başlıyor.
Hawai halkı bu Adalarda 1000 yıldan fazla yaşadı, ancak 361 sayfalık kitabın yalnızca 331. sayfasında 'Antik Hawaii'den Yazılar' a geldik.
Yine de burası, ilk kaşifler ve Mark Twain, Jack London, Robert Louis Stevenson, May Sarton ve James Jones gibi ünlü yazarların anlatılarının yanı sıra misyoner yazılarının dilimlerini içeren Hawaii’nin edebi mirasını araştırmak için bir yerdir.
Belki de Adalar hakkında daha iyi bir şiir yazılmamıştır. Haole (Avrupa kökenli biri) William Meredith’in 'An Account of a Visit to Hawaii' adlı eseri. Meredith, Adaları ilk kez savaş sırasında bir deniz havacısı olarak ziyaret etti. Sekiz, ince işlenmiş kıtada, paradisal tahminlerimizin belirsizliklerini yakaladı:
Daha sert iklimlerde kazanılacak bir yer
Bize kaderimizin yumuşak olduğunu öğreten
Bir zamanlar sandığımız gibi şiddetli olmaktansa,
Ve sakin olmanın tehlikesini nasıl tanıyacağımı,
Sadece sörf, çiçekler ve palmiyeler tarafından tehdit ediliyor.
Çok kısa olan 'Antik Hawaii' bölümünde, Hawai'nin yaratılış tezahüratı 'The Kumulipo' dan alıntılar, Hawaii evreninin saf fizikselliğini yansıtıyor:
Dünya ısındığında
Göklerin döndüğü zamanda
Güneş karardığında
Ayın parlamasına neden olmak için
Ülkerlerin yükseliş zamanı
Hawaii Büyüsü
(Karşılıklı Yayıncılık Şirketi, 1968)
Takip eden antoloji Hawai Okuyucu selefi kadar güçlü değil ama yine de gerekli. Aynı yazarların çoğu burada görünüyor, ancak avuç içinizi saran Robert Louis Stevenson'un 1890'da yayınlanan Honolulu Muhterem Doktor Hyde'a Açık Mektup'tur. İskoç yazarın Swiftian filipiği, Molokai'li Peder Damien De Veuster'ın itibarını alaycı ve yanlış bir şekilde sorgulayan adamı alaşağı ederek İngiliz dilinin en kavurucularından biridir. Avustralya'da Stevenson, Hyde'ın bir kilise bülteninde yayınlanan bir mektubuna rastlamıştı: 'Kadınlarla ilişkilerinde saf bir adam değildi,' diye yazmıştı Hyde, 've öldüğü cüzzam onun ahlaksızlıklarına ve dikkatsizliğine atfedilmelidir. . '
Stevenson, 1889'da müstakbel aziz öldükten kısa bir süre sonra lazaretto'yu ziyaret etti, bir hafta kaldı ve büyük acılara tanıklık etti. Stevenson, Honolulu'da rahat bir evde yaşadığını belirttiği Hyde'ı ele alırken Stevenson hiçbir şey vermedi. 'Seni nezaket suskunluğunun çok ötesinde ve altında bir adam olarak görüyorum,' dedi, 'hangi ölçüyle karşılaşırsın, bununla tekrar ölçüleceksin; Seninle, nihayet, düğmeyi folyo üzerinde hissetmekten ve eve dalmaktan mutluluk duyuyorum. ' Küçük Hyde ayakta kaldı.
Nathaniel B. Emerson, Yazılmamış Edebiyat Hawaii: Hula'nın Kutsal Şarkıları
(Amerikan Etnoloji Bürosu, 1909)
19. yüzyıl sona erdiğinde, misyoner soyundan bir çocuk ve cüzzamlı koloni Molokai'de bir tıp müfettişi olan Emerson, sözlü kaynaklardan antik dansın şiirlerini ve tezahüratlarını, eski şarkıları ortak bir hayal gücünden ortaya çıkardı.
Manzarayı, miti, hava durumunu, tanrıları, sevgiyi ve seksi çağrıştıran akıcı, zarif jestleriyle hula, ima gibi görünebilir. Finnegan’ın Uyanışı . Emerson, ilahilerle ilgili devam eden bir yorum tutar veya Meles , dipnotlar sağlar ve Hawaii metinlerini sağlar. Hawai kültürel rönesansı 70'lerin ortalarında güç topladığında, bu hula öğrencileri için gidilecek kitap haline geldi. Şiir, Hawai evreni olarak liriktir.
Puslu ve loş, Kapa’a'nın vahşi doğasında bir çalı,
Kürekçiler çiçeklerle dolu gibi işlerine eğiliyorlar
Maile-huna'da çalılar toprağa doğru eğimlidir;
Kemiklerini kırmak için esintideki sazlıklar gibi sallanıyorlar -
Bu savurgan koruya baktığımda böyle bir manzara,
Ritmik düşüş ve Wailua'ya sallandı.
Haunani-Kay Trask, Çatlaktaki Işık Hiç Görülmedi
(Kaliks Kitapları, 1994)
Trask, Manoa'daki Hawaii Üniversitesi'nde Hawai Çalışmaları'nda fahri profesördür ve bu, Hawai'li bir kadının volkanik kalbinden şiirlerin yer aldığı bir kitaptır. 'Irkçı Beyaz Kadın' yelpazenin bir ucunda duruyor:
Yumruk
senin boyanda
ağız, kalın
Para ile
ve dindarlık
Trask’ın şiirleri öfkelendiğinde, bir bıçak bıçağı kadar nettirler ama her lanetin arkasında sessiz bir dua yattığı söylenir. Diğer anlarda sarkaç güzele doğru sallanır:
Sabah yağmurları yıkanır
nemli kum serin
ve grenli. Bitmiş
köpük kremi, genç
sörfçüler havada asılı duruyor, gergin
yükselen ihtişam için.
Trask, 'cennet' in gölge tarafındaki perdeyi, lütuf anlarıyla birlikte açarken şiirlerine cömert notlar veriyor:
her ada bir tanrıdır
ışık otlarıyla vahşi
Andrea Feeser, Waikiki: Bir Unutma ve Hatırlama Tarihi ,
Gaye Chan tarafından sanat ve tasarım
(University of Hawaii Press, 2006)
Eski fotoğrafları ve güzel sanatıyla bu kitabın cömert, sehpa görünümü aldatmamalı: dişleri var. Clemson Üniversitesi'nde Sanat Tarihi Doçenti olan Feeser, Manoa'daki Hawaii Üniversitesi'nde sanat tarihi dersleri verdi. Bazen bir akademisyen gibi yazıyorsa, zorlayıcı konu, tedavinin bir tür bilimsel lirizm varsaymasına izin verir.
Waikiki ve yakındaki Diamond Head, modern turizmin nihai kartpostal simgelerini temsil etmektedir. Feeser'in de belirttiği gibi, hafif sörfü ve berrak mavi suları ile bu ünlü arazi parçası veya modern terimlerle gayrimenkul, bir zamanlar kutsal yerler, dereler ve tatlı su kaynakları, taro tarlaları ve kraliyet balıkları. Eski bir Hawaii atasözünden 'Taro, susuzluk yüzünden şekilsiz hale gelebilir' diyor. 'Bakım eksikliği yüzünden hasta olabilir.'
Waikiki'nin kumlarına halı döşeyen turist sürüleri, yanaktan çene otelleri, kiralık sörf tahtalarıyla suya doğru sendeleyen çeneli çaylaklar, tarihi bir gafletin uyuşturan bir karikatürü oluşturuyor. Feeser şöyle yazar: 'Değerin görünür ve görünmez olanla çok ilgisi vardır ve bazen gözlerimiz için neyin amaçlanmadığını görür ve belki de en çok incelememiz gereken şeyi gözden kaçırırız.' Kitabı Waikiki olan kayıp, gözden kaçan dünyaya bir darbe indirir.
John Tayman, Koloni: Molokai Sürgünlerinin Korkunç Gerçek Hikayesi
(Scribner, 2006)
Tayman, eski editör yardımcısı Dışarıda dergisi, Molokai’nin cüzzam yerleşiminin öyküsünü iyi anlatıyor. Hawai ve ABD hükümetleri 1866'dan başlayarak ve 100 yıldan fazla bir süredir yaklaşık 8.000 kişiyi Molokai’nin izole Kalaupapa Yarımadası'na sürgüne gönderdiler. Damien 1873'te koloniye ulaştığında koşullar, H.G. Wells’in sahnesi kadar korkunçtu. Doktor Moreau Adası. Robert Louis Stevenson'ın dediği gibi: 'Hastalık ve şekil bozukluğu ülkesindeki acı manzaraları, cesaret ve nezaketin parlak örnekleri, ahlaki güzellik, fiziksel korku, içten örülmüş.'
Binlerce yürek burkan hikayeden biri Olivia Robello'nun hikayesidir. 1934'te Honolulu'da ılık bir Ekim sabahı, 18 yaşındaki güzel, söğütlü, evlenmek üzere nişanlı, kapı zilini açtı. Kapı, sağlık kurulu için çalıştığını söyleyen evrak çantalı sıska bir adama açıldı. Adam kanepede oturdu, bazı kağıtlar çıkardı (haftalar önce çıkarılan bademcikler üzerinde yapılan rutin testler korkunç basil belirtilerini gösterdi) ve ona şehirdeki cüzzam hastanesine kadar eşlik etme talimatı aldığını bildirdi - son durak Molokai'den önce. Daha sonra küçük, dokunaklı bir kitap yazan Olivia, Kalaupapa'da Sürgün Yaşamım , 2006'da 90 yaşında orada öldü.
Cüzzam veya Hansen Hastalığı için bir tedavi 1940'larda geldi ve karantina 1969'da kaldırıldı, ancak bir avuç eski hasta ve onların soyundan gelenler, çoğu işaretsiz mezarları ve eski binaları olan yalın, rüzgârlı yarımadada hala yaşıyor. Ziyaretçiler, 1.600 metrelik uçurumdan aşağıya bir katıra binebilir veya Pali ) şimdi Kalaupapa Ulusal Tarih Parkı olana. Hawaii’nin dokuz milyon yıllık ziyaretçisinden yalnızca 8.000’i Waikiki’nin sirkinin tam karşısındaki bu perili, yoğun ruhani yere gelir.
Gavin Daws, The Shoals of Time: A History of the Hawaiian Islands
(Hawaii Üniversitesi Yayınları, 1968)
Hawaii Üniversitesi'nde tarih öğreten Avustralyalı bir organ nakli olan Daws, Pasifik'te geçen çok sayıda kitap yazmıştır, ancak bu tarih kanoniktir. Yazar, diğer Hawai ödüllerinin yanı sıra Pearl Harbor'ın ılık su limanına gıpta eden Amerika Birleşik Devletleri'nin el çabukluğu ele geçirme yolunda özellikle iyidir. Daws, monarşinin son yıllarındaki oyuncuları - Kral Kalakaua, Kraliçe Liliuokalani, Stanford Dole, Walter Murray Gibson, Claus Spreckels - iki dünyanın çatışmasında büyüleyici kahramanları - canlı hayata getiriyor.
Kitap zarif bir notla bitiyor. Daws, tabak öğle yemeği spesiyali ile Vowell gibi, Hawaii'nin şimdiye kadarki geçmişine bir saksağan kadar uyanık: 'Tarih, deniz yoluyla Hawaii'ye geldi ve geçmişin izleri hem suda hem de denizde görülebiliyor. arazi. Lahaina'da, limana yakın, kumlu deniz yatağında arama yapan deri dalgıçlar, ara sıra balina gemilerinden demir zincirleri, kandiller ve kare yüzlü cin şişeleri, Donanma denizaltılarından kahve fincanları ve Matson yolcu gemileri ve kıymık su kabakları ve taş süsleri çıkarıyor. Hawai kanolarından denize atıldı. '
Kusursuz hikaye anlatımı ve istediği zaman şiirsel bir erişim: Yaklaşık elli yıl sonra Daws’ın kitabını yenmek zor.
David Malo, Hawaii Eski Eserler
(Amerikan Etnoloji Bürosu, 1903)
Hristiyan din değiştiren ve Hawaii’nin ilk okul müfettişi olan Malo, 1790’ların ortalarında doğdu ve 1853’te öldü: Hayatı eski Hawaii’den yeniye geçişi kapsıyordu.
Hawaii Eski Eserler 1839 civarında - ilk misyonerler geldikten 20 yıl sonra - tamamlanan kitap, Hristiyanlık öncesi Adalar için değerli bir kaynak kitaptır.
Malo, Hawaii dünyasını katalogladı: bitkiler, kuşlar, aletler, sörf, ahlak, balık kancası yapımı, hastaları iyileştirmek için dini ayinler, kano yapımı etrafında toplanan ritüelist evren, savaş yolları, tanrılar, oyunlar ve büyücülük. Yazma tarzı, okuyucuyu köşeye sıkıştıran, açık sözlülüğün sınırında kuru, sade bir tatlılığa sahiptir: 'Fakir ve alçakgönüllü sınıfların kadınları, tören ve görgü kurallarına titizlikle dikkat etmeden çocuklarını doğurdu.'
Ölümünden sonra Malo’nun cesedi, Maui’deki Kihei’den Lahaina’ya doğru kano ile alındı ve eski balina avcılığı kasabasına bakan dik tepeyi kaldırdı. Yamaçta yazılan dev L harfinin üzerinde duruyor. Üstüne hiçbir beyaz adamın ev inşa edemeyeceği bir yere gömülme arzusu onurlandırıldı.
Malo, hayatın sonunda, yardımda oynadığı rolden pişmanlık duymaya başladı. haole. 'Büyük bir dalga gelirse, karanlık okyanustan büyük ve yabancı balıklar gelecek' diye yazdı, 've sığlıkların küçük balıklarını gördüklerinde onları yer.'
Sarah Vowell, Tanıdık Olmayan Balıklar
(Riverhead Books, 2011)
Vowell’in kitaplarının bazı eleştirmenleri, onun gevezelik nöbetlerini alt üst etti. Diğerleri için, sosyal yorumu kesen nezaketsizlik cazibenin bir parçasıdır. Bu 211 sayfalık anlatıda kesinlikle bir parça var: 'Bu kitap, hikayesini anlatıyor. . . Amerikalıların ve çocuklarının 1820'de Protestan misyonerlerin gelişi ile 1898'de Amerika'nın ilhakı Hawaii'yi Amerikanlaştırması arasındaki yetmiş sekiz yılı nasıl geçirdiler? '
Çoğunlukla, bu yaklaşım, özellikle de en çok satan yazarın Suikast Tatili ve Biraz Amerika Birleşik Devletleri'nde Lafayette ilk misyonerlerin düz sırtlı yollarıyla hicivli bir samanlık yaptıktan sonra cesaretine ve dayanıklılığına isteksizce hayranlık duyuyor.
Öğle yemeğinde Japon tavuğunun yanında neden bir yığın makarna salatası olduğuna gelince: 'Çünkü Thaddeus gemisi, 1819'da Hawaii'ye giden New England misyonerlerinden oluşan ilk tekne dolusu ile Boston Limanı'ndan ayrıldı.' Bu da sonunda tarlalarda Çin, Japonya, Filipinler ve Portekiz'den getirilen işçilerin yemeklerini bento tarzında paylaştıkları plantasyon ekonomisine yol açtı.
Vowell, her Mayıs ayında Lahainaluna Lisesi'nde yıllık David Malo Günü kutlamalarını yazarken olduğu gibi, keşfedilmemiş bir gözlemciyi canlandırdığında en iyi halindedir. 'Hawaiiana Kulübü, David Malo’nun yalnız mezarından yokuş aşağı okul arazisinde günbatımında bir koro ve hula yarışması düzenleyerek onuruna bir poi akşam yemeği sunuyor,' diye yazıyor. 'Sarı leis giyen Lahainaluna sanatçılarının hepsi gülümsüyordu ama iyi prova edilmişlerdi, Hawai şarkılarıyla dans ediyorlardı ve Nuuanu, Hana ve Kauai gibi yerlerin güzelliği hakkında disiplin ve zarafetle ilahiler söylediler.'
Malo’nun “tanıdık olmayan balıklar” hakkındaki iğrenç dizelerinin bir okunuşu var, ancak bir David Malo Bursunun duyurusunu içeren akşam iyimser olmaya devam ediyor. “O Kou Aloha” şarkısının ortasında öğrenciler, izleyiciler arasında annelerini aramak için sahneden ayrılırlar ve gururlu kafalarının etrafında daha alçak kanlar. 'O kadar zarif ve mutlu bir jestti ki neredeyse herkes ağladı.' Bu, çoğumuzun asla göremeyeceği bir Hawaii görüntüsü. Hareket etmemek zor.