Mısır, 2011 Arap Baharı'ndan sonra Ortadoğu'dan kayboldu. Eh, “kayboldu” terimi belki de çok aşırı olsa da ama kesinlikle daha düşük bir profil benimsedi. Mısır'ın Arap dünyasındaki lider rolüne alışkın olan herkes, sadece Cemal Abdul Nasır'ın altında değil, Mısır'ın başka bir aktör haline geldiği gerçeğini kabul etmek zorunda kalırken, zengin petrol üreten Körfez ülkeleri önde gelen bölgesel rolleri üstlendi. Mısır açısından bakıldığında, küçük Körfez ülkelerinin Mısırlıların ülkelerini çağırdığı gibi “dünyanın annesi” olan Umm al-Dunya'dan rol çaldığını görmek sinir bozucuydu.
Bu değişimin ne zaman başladığını tam olarak belirlemek zor, ancak olası bir dönüm noktası Mısır, İsrail, Yunanistan, Kıbrıs, İtalya, Ürdün ve Filistin Yönetimi'nden oluşan Kahire merkezli bölgesel gaz Forumu'nun Şubat 2019 kurulmasıydı.
İşgalci rejim İsrail'in Gazze'deki Mayıs 2021 askeri operasyonu, Mısır'a Filistin İslami Direniş Hareketi/Hamas'la arabuluculuk yaparak bölgedeki konumunu güçlendirmek için bir fırsat daha verdi. Mısır, İsrail-Hamas'ın arabuluculuğunda, Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi altında bile, İsrail'e, örneğin 2014 koruyucu kenar operasyonu sırasında istediği zaman özgürlük sağlayarak ve savaşa hızlı bir şekilde son vermek istediğinde onu dizginleyerek her zaman önemli bir rol oynamıştır. Her iki durumda da, Mısır ateşkes ve insani yardımın sağlanmasında etkili oldu.
Mısır'ın Gazze'ye katılımı anlaşılabilir. Birincisi, yerleşim bölgesi sınırı boyunca uzandığı ve bölgenin, genel olarak ve özellikle Mısır'ın istikrarını tehdit eden potansiyel bir barut fıçısı olduğu için. İkincisi, yönetimin kendisini önemli bir Ortadoğu meselesinde bölgesel bir lider olarak göstermesine izin veriyor. Aynı derecede önemli olan arabuluculuk, Sisi'ye Biden yönetiminin insan haklarını ihlal eden rejimleri dizginlemek istediği Washington'da bir onay mührü sağlıyor.
ABD Başkanı Joe Biden'in Gazze'deki çatışmalar sırasında Abdul Fettah Sisi ile yaptığı iki telefon görüşmesi onu lezzete boğdu. Dışişleri Bakanı Anthony Blinken ayrıca Kahire, Kudüs, Ramallah ve Amman'a ziyaretlerde bulundu. Mısır, Dışişleri Bakanı Samih Şükrü ile Amman ve Ramallah'ı ziyaret ederek arabuluculuğa öncülük etmeye devam ederken, askeri istihbarat Başkanı Abbas Kamil, İsrail, Filistin Yönetimi ve Hamas arasındaki farklılıklar üzerine aktif olarak çalışmaya çalışıyor.
İşgalci rejim İsrail’in Gazze operasyonu da Mısır-İsrail ilişkilerinin ısınmasına neden oldu. Sadece ikili güvenlik bağlarını güçlendirmekle kalmadı, aynı zamanda 13 yıl sonra ilk kez bir İsrail Dışişleri Bakanı Gabi Aşkenazi'nin ziyareti ile diplomatik ilişkiyi yeni bir seviyeye yükseltti.
Gazze operasyonu Mısır'ın Katar ile ilişkilerinin şaşırtıcı bir şekilde ısınmasına da neden oldu. Ocak ayında, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Ürdün ile birlikte Katar'ın üç buçuk yıllık boykotunu kaldırdı ve monarşik yönetim ile diplomatik bağlarını yeniledi. Gazze'deki kriz, Katar Dışişleri bakanını Mısır'a çeşitli yatırımlar sözü vermeden önce ülkesinin Gazze'deki gelecekteki rolünü tartışmak için Mısır'a gönderme fırsatı verdi.
Mısır Hükümdarı Sisi, Katar hükümdarının ülkesini ziyaret etme daveti ile de onurlandırıldı. Gazze'deki operasyon ve Mısır arabuluculuğu böylece Mısır'a Körfez arenasındaki aktif rolünü yenileme fırsatı verdi. Katar'ın Müslüman Kardeşler (İhvan)’a verdiği desteğin ışığında, Mısır-Katar yakınlaşmasının hala devam edip etmediği görülecektir.
Gazze manşetlerin çoğunu ele geçirirken, Mısır dış politikası diğer alanlarda da daha belirgin hale geldi. Bir arena da Libya'dır. Mısır, General Halifa Haftar'ı ve hükümetini Tobruk'ta destekledi, ancak ulusal birlik hükümeti Trablus'ta BM desteğiyle kurulduğundan beri, Mısır desteğini değiştirdi ve hatta yeni Başbakan Abdul Hamid Dibeibeh'i ağırladı. Şu andan itibaren, Türkiye ve Katar tarafından desteklenen Libya güçleri artık Mısır'ın Batı sınırında bir tehdit oluşturmayacak. Libya ve Müslüman Kardeşler'e karşı tutum: Türkiye ve Mısır arasındaki son gelişmeler, ilişkileri bozan çeşitli tartışmalı konularda anlaşma ve anlayışlar sinyali veriyor.
Mısır'ın Afrika boynuzu ve Kızıldeniz arenasında artan etkinliği de aynı derecede ilginç. Etiyopya'nın Rönesans barajını inşa etmesi Mısır'ı Uganda, Sudan, Güney Sudan, Somali, Tanzanya ve son zamanlarda Cibuti ile olan bağlarını ısıtmaya teşvik etti. Sisi 27 Mayıs'ta küçük Cibuti'ye bir ziyarette bulundu. Mısır ayrıca Nil Nehri ülkeleriyle savunma anlaşmaları imzaladı: Uganda, Kenya, Burundi ve Sudan. Kasım 2020'de Cibuti, Eritre, Ürdün, Suudi Arabistan, Somali, Sudan ve Yemen'i temsil eden Kızıldeniz Konseyi'ne katıldı. Bütün bu hareketler sadece Etiyopya'nın bölgesel hırslarına meydan okumak için değil, aynı zamanda Mısır'ın Kızıldeniz ve Bab El Mandab Boğazı'ndaki konumunu gösterip güçlendirmek için de tasarlandı.
Mısır aktivizmi stratejik bir değişikliğe (bölgesel liderlik) işaret ediyor mu? Söylemek için çok erken. Bölgesel liderliğin politik, ekonomik, askeri ve demografik sermaye ile kazanıldığını unutmamak gerekir.
Mısır, son yıllarda büyük bir ordu kurdu, ancak hazır olma derecesi, Sina'da İslam Devleti (IŞİD) ile mücadelesinde belli olacak. Mısır ekonomisi, koronavirüs pandemisi ve turizmin yokluğundan sonra parçalanırken, demografik büyüme ağır bir ekonomik yük oluşturmaktadır. Bütün bu faktörler, Mısır'ın tarihi ve bölgesel konumunu sürdürmedeki başarısını artırmıyor, ancak yenilenen enerjileri onu Mısırlı gazeteci Hassanein Heikal'in bir zamanlar “kilit devlet” olarak adlandırdığı şeye dönüştürebilir.
Tercüme ve Edit: israilpost-Abdullah Yiğit
/Elie Podeh-The Jarusalem Post
/Yazar, Kudüs İbrani Üniversitesi İslam ve Ortadoğu Araştırmaları Bölümü'nde profesör.