26. Binekte namaz kılarken kıbleden dönülse namaz bozulur mu?
Binek üzerinde olması sebebiyle kişi kıbleye dönmekten âciz olursa, bu kişinin kıblesi bineğinin gitmekte olduğu yöndür. Böyle bir kişiden kıbleye dönme şartı kalkar. Aracın yönü bu kişinin kıblesi olur. Eğer namazı ayakta kılma imkânı varsa ayakta kılar. Ayakta kılma imkânı yoksa oturarak îmâ ile kılar.
Ancak şu konuyu da hatırlatalım:
Kişi seferî dahi olsa -yani ikamet hâlinde olmayıp yolculukta dahi olsa- bir zorunluluk olmadan farz namazını binek üzerinde kılamaz. Binek dediğimizde araba, otobüs, tren ve gemi gibi taşıtları kastediyoruz. Binek üzerinde farz namaz kılınmaz çünkü farz namazların vakitleri bellidir. O vakitlerde biraz durup namazı normal şekliyle kılmak zor değildir.
Sadece bazı zaruretler sebebiyle farz namaz binekte kılınabilir. Bu zaruretler şunlardır:
1. Yerin çamur olması. Yer çamur olup bineğinden indiğinde üzeri kirlenecek ise binekte îmâ ile namazını kılabilir.
2. Bineğin durmasının kendi elinde olmaması. Mesela kişi uçakta yolculuk yapsa, uçağı durdurmak kendi elinde değildir. Eğer uçak iniş yaptığında namazın vakti geçecek olursa, bu durumda, uçakta namazını kılabilir. Ama eğer inişten sonra namaz kılacak kadar bir vakti olacaksa namazını uçakta kılmamalı ve uçak indikten sonra kılmalıdır. Diğer binekler için de durum aynıdır.
Burada bakılacak şey şudur: Bineğin durması kendi elinde olmamalı ve binek durduğunda namaz vakti çıkacak olmalıdır. Eğer namaz vakti çıkmayacaksa bineğin durmasını beklemeli ve namazını öyle kılmalıdır.
3. Binekten inip namazını kılacak olursa yol arkadaşlarının kendisini beklememesi ve arkadaşlarından uzak kalma tehlikesinin olması gerekir.
Mesela kişi otobüsle seyahat ediyor. Otobüs öğle vaktinde bir yerde beş dakika mola verdi. Beş dakikada abdestini alıp öğle namazını kılması da mümkün değil. Otobüs şoförüne durumunu anlattı, namaz kılmak için izin istedi ama şoför “Yok, beklemem, ben giderim.” dedi. İşte bu durumda kişi otobüste îmâ ile namazını kılabilir. Ancak şoförden namaz için izin istemeli hatta zorlamalıdır. Gerekirse diğer yolculardan da destek aramalı ve namaz için molanın uzatılmasına çalışmalıdır. Bütün bunlardan sonra otobüsün kalkmasından korkarsa namazını otobüste îmâ ile kılabilir.
Îmâ ederken de ön koltuğa secde etmesi gerekmez. Rükû için biraz, secde için biraz daha eğilmesi kâfidir.
4. Hırsız, düşman veya yırtıcı bir hayvanın saldırısından korkmak gibi bir şey olmalı. Eğer kişi bineğinden indiğinde yırtıcı bir hayvanın veya düşmanın kendisine saldırmasından korkuyorsa namazını binekte îmâ ile kılabilir.
Eğer kişi bu gibi özürler sebebiyle namazını binekte kılacak ise kıbleye dönme şartı düşer. Bu kişi gücü yettiği yöne dönerek namazını kılabilir.
(ed-Dürrü’l-Muhtar, I, 402, 654-658)
Yazar: Sinan Yılmaz