A Jeolojik Ölçek Dünya gezegeninde ortaya çıkışından günümüze kadar meydana gelen başlıca olayları ve bunların sürelerini göstermektedir.
Gezegen yaklaşık 4,6 milyar yaşında olup olayların gelişimini daha iyi organize etmek için kronolojik bir ölçeğe bölünmüştür.
Bu zaman aralıkları jeolojide şu şekilde bilinir: kronostratigrafik birimler bunlar ikiye ayrılır:
- Çağlar
- Yaşlar
- Dönemler
- Mevsimler
- Yaşlar
Eon pratik olarak belirsiz olacak kadar uzun bir jeolojik zaman periyodunun adıdır.
Dünyanın jeolojik yaşı yaklaşık 4,6 milyar yıl olduğundan, bu geçişin en iyi yorumu bu yılların dört Aeon'a dönüştürülmesiyle yapılır:
- Hardean
- Arkean
- Proterozoik
- Fanerozoik
Bir Oldu jeolojik, kıtaların ve okyanusların dağılım şekline ve Dünya üzerindeki canlıların birbirleriyle nasıl tanıştıklarına karşılık gelir.
Dönemjeolojik bu, Çağın bir bölümüdür. Çağ Dönem içindeki daha küçük bir zaman aralığıdır. Zaten Yaş Jeolojik Zamanın en küçük bölümüne karşılık gelir ve maksimum 6 milyon yıl sürer.
Hadean Aeon
Hadean Eon adı verilen jeolojik zaman, Dünya'nın ilk aşamasını işaret eder ve Güneş Sisteminin oluşumuyla karakterize edilir. Oluşumunda Dünya, Güneş'in etrafında dönen yoğunlaşmış bir maddeydi.
Yerçekimi kuvveti nedeniyle bu malzeme farklı katmanlara karışıyordu ve gezegen soğudu, demir çekirdek, silikat manto ve dış kabukla mevcut yapısını kazandı ince.
Bu jeolojik dönem, dünya yüzeyinde korunmuş en eski kayaların oluşmasıyla sona ermektedir.
Hadeano adı, Yunan mitolojisinin yeraltı dünyasından Hades'ten gelir ve tarihin ilk döneminde Dünya'da cehennem gibi kabul edilen koşulları temsil eder.
Bu jeolojik geçişte gezegenin büyük bir kısmı erimişti. Dünya soğudukça bugün bildiğimiz yapıyı kazandı: demir çekirdek, silikat manto ve ince dış kabuk.
Archean Aeon
Bu, yaşamın Dünya'da ilk ortaya çıktığı zamandır. Henüz kıtalar yok, sadece küçük adalar ve sığ bir okyanus var.
Archean kelimesi eski anlamına gelir. Bu jeolojik dönem, 4 milyar yıl önce Dünya'nın soğumasıyla oluşmaya başladı.
Dünyanın atmosferi volkanik gazlar, nitrojen, hidrojen, karbon ve düşük seviyedeki oksijenden oluşuyordu. İlk okyanuslar oluşmaya başladı ve içlerinde ilk tek hücreli organizmalar oluştu. prokaryotlar Bu ökaryotlar.
Archean Eon bölünmüştür dört yaş:
- Eoarchean (3,8 ila 3,6 milyar yıl);
- Paleoarkean (3,6 ila 3,2 milyar yıl);
- Mezoarkean (3,2 ila 2,8 milyar)
- Neoarkean (2,8 ila 2,5 milyar yaşında).
Bu dört Çağda, Dünya hâlâ yoğun göktaşı bombardımanına maruz kalıyordu. Vaalbara adı verilen bir süper kıta ve ilk bakteriler ortaya çıkıyor.
Proterozoik Eon
Proterozoik Eon, ilk çok hücreli canlıların ortaya çıkışıyla karakterize edilir. Bu nedenle adı Yunanca kelimelerin birleşiminden gelmektedir. korumak (ilk) ve Zoico (hayat). Bu son aşama Prekambriyen3,7 milyar yıl önce.
Yaşamın ilk formları olan yeşil ve kırmızı algler fotosentezi geliştirmeye başlar. Proterozoik Eon'un sonu şu şekilde işaretlenir: buzullaşma yaygın.
Kıtalar, Rodinia adı verilen tek bir kütle halinde gruplandı; bu kütle parçalanıp paleokıtaları oluşturdu: Laurentia, Baltica, Sibirya, Kazakistan ve Gondwana.
Proterozoyik Eon ikiye ayrılır üç yaş:
- Ökaryotik varlıkların ortaya çıkışıyla işaretlenen Paleoproterozoik (2,5 ila 1,6 milyar yıl önce);
- Mezoproterozoik (1,6 ila 1 milyar yıl önce), süper kıta Rodinia'nın oluştuğu ve cinsel üremenin gerçekleştiği zaman;
- Neoproterozoik (1 milyar yıldan 542 milyon yıla kadar), çok hücreli deniz hayvanlarının zaten mevcut olduğu dönem.
Fanerozoik Çağ
Bu, içinde yaşadığımız Aeon'dur ve 542 milyon yıl önce başlamıştır. Fanerozoik kelimesi Yunancadan türemiştir ve görünen (zoik) yaşam (phaneros) anlamına gelir.
Fanerozoik Eon ikiye ayrılır üç yaş:
- Senozoik Çağ
- Mezozoik Çağ
- Birinci zaman
Paleozoik Çağ ve Dönemleri
Paleozoik Çağ, 542 ile 241 milyon yıl öncesi arasındadır. Yunancadan "paleo" "antik", "zoica" ise hayat anlamına gelir. Bu Çağ, Dünya'daki yaşamdaki iki önemli olayı temsil ediyor; mineral kısımları olan kabuklar ve kabuklar içeren hayvanların ilk güvenli kaydıyla işaretleniyor.
İkinci olay ise 248,2 milyon yıl önce, Dünya üzerindeki yaşamın en büyük kitlesel yok oluşunun yaşandığı dönemde meydana geliyor. Paleozoik Çağ altı jeolojik döneme ayrılmıştır:
- Kambriyen
- Ordovisiyen
- Silüriyen
- Devoniyen
- Karbonifer
- Permiyen
Kambriyen Dönemi
Bu, Paleozoyik Çağın ilk dönemidir ve 545 ila 495 milyon yıl önce meydana gelmiştir. Bu dönemde Dünya'da zaten hayvanlar vardı. dış iskeletfilamentli mikroorganizmalara ek olarak. Bol ve çeşitli yaşamın keşfinin başlangıcıdır.
Ordovisiyen dönemi
Ordovisiyen Dönemi 495 ile 443 milyon yıl arasında sürmüştür. Bu, omurgasız faunanın ve ilkel balıkların çeneleri olmadan ve yüzgeç çiftleriyle ortaya çıktığı zamandır.
Deniz yaşamının tanımlanması ve likenler ve briyofitler olan ilk kara organizmalarının ortaya çıkmasıyla birlikte Kambriyen patlaması adı verilen patlama meydana geldi. Paleozoyik Çağın en büyük kitlesel yok oluşu da büyük buzulların oluşması sonucu meydana gelir.
Silüriyen Dönemi
443 ila 417 milyon önce meydana geldi. Bu dönem, deniz yaşamının bolluğu ve Ordovisiyen dönemindeki buzullaşmanın ardından toparlanma ile işaretlenmiştir.
Fauna çeneli balıklardan, tatlı su balıklarından ve örümcek ve çıyan gibi böceklerden oluşur. Flora, ilk kez ortaya çıkan karasal bitkilerle işaretlenmiştir.
Devor Dönemi
Devor dönemi 416 milyon yıl önce başladı ve 359,2 milyon yıl önce sona erdi. Adı "Balık Dönemi". Devoniyen dünyası, çoğu nesli tükenmiş olan bitki ve hayvanlarla doluydu.
Sığ sularda damarlı bitkilerin, eklem bacaklıların ve ilk tetrapodların ortaya çıkmasıyla karasal yaşam da rafine olmaya başlıyor.
Karbonifer Dönemi
Karbonifer dönemi 354 ila 290 milyon yıl arasında sürmüştür ve adını Kuzey Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika boyunca uzanan geniş kömür katmanlarından almıştır. Bu jeolojik dönemde Appalachian Dağları ve büyük ormanlar ortaya çıkıyor.
Karbonifer döneminde sürüngenler, kabuklu yumurtaların varlığıyla iç üreme yeteneğini kazanmışlardır. Tropikal denizler artık dallı bacaklılar, bryozoanlar, yumuşakçalar ve derisi dikenliler de dahil olmak üzere büyük bir yaşam çeşitliliğine ev sahipliği yapıyor.
Karada ilk kanatlı böcekler ortaya çıktı ve bitkiler zaten tohum taşıyordu. Eğrelti otlarının yanı sıra önemli bir gövdeye sahip bitkiler de vardı.
Permiyen Dönemi
Paleozoik Çağın son dönemidir ve 299 milyon yıl önce başlayıp 251 milyon yıl önce sona ermektedir. Bu dönemde Dünya'da çok çeşitli karasal böcekler ve omurgalılar yaşıyordu.
Böcekler arasında ağustosböcekleri, bitler, böcekler, sinekler, eşekarısı ve güveler vardı. Dünya kıtaları tek bir kıta olan Pangea'da gruplandırılmıştır. Dönemin sonu, Dünya'daki tüm yaşamın %95'inin kitlesel yok oluşuyla işaretleniyor.
Mezozoik Çağ ve Dönemleri
Mezozoik jeolojik çağ, Dünya'da yalnızca bir kıtanın, Pangea'nın var olduğu zaman başlar. 241 milyon ila 65,5 milyon yıl önce sürmüş olup, Triyas, Jura ve Kretase dönemlerini kapsamaktadır.
Bu Çağ, yoğun volkanizma ve Pangea'nın kuzeyde Laurasia ve güneyde Gondwana olmak üzere iki kıtaya bölünmesiyle işaretlendi.
Triyas Dönemi
Triyas dönemi 251 milyon yıl önce başladı ve 199,6 milyon yıl önce sona erdi. Permiyen döneminin sonundaki en kötü kitlesel yok oluşun ardından iyileşme arasında.
Triyas döneminde yaşamın toparlanması zaman almış, kutup bölgelerine kadar ulaşan sıcaklıklar, sıcak ve kurak iklim biyolojik çeşitliliğin lehine olmuştur.
İlk ortaya çıkan dinozorlar ve yumurtlayan memeliler, Gezegenin yeniden popülasyonuna işaret ediyor. Dinozorların yanı sıra ilk uçan sürüngenler (pterosaurlar), kaplumbağalar, kurbağalar ve memeliler ortaya çıktı.
Okyanuslarda omurgasızlar ve mercanlar yeni türlere evrimleşiyor. İstiridye ve salyangoz gibi yumuşakçaların çeşitliliği artar ve ilk köpekbalıkları ve deniz sürüngenleri ortaya çıkar.
Dinozorlar dönemi
Jura dönemi 205,7 ila 142 milyon yıl önceydi. Bu dönemde fauna oldukça çeşitlidir ve sular kıtaları istila ederek büyük kıtalararası denizler oluşturur.
Fauna örnekleri arasında kabuklular, modern yapıya sahip balıklar, amfibiler ile ilk kuşlar ve küçük keseli memelilerin ortaya çıkışı yer almaktadır.
Denizler çok çeşitli köpekbalıkları, kemikli balıklar, deniz timsahları ve her büyüklükteki diğer hayvanlarla doludur.
Sürüngenler Dünya'nın etki alanı boyunca uzanır. Bu nedenle bu döneme "Dinozorlar Çağı" adı verildi. Ayrıca sinekler, kelebekler ve yusufçuklar da vardı. Dünyanın büyük bir kısmı ağaçlarla ve çiçekli bitkilerle kaplıydı.
Kretase Dönemi
Dünya, 145,5 milyon ila 65,5 milyon yıl önceki Kretase döneminde önemli değişikliklere uğradı. Bu dönem dinozorların en parlak dönemidir.
Dünya'da ayrıca eğrelti otları ve kozalaklı ağaçlar gibi bitkiler de hakimdi. Deniz çeşitliliği büyüktür ve Jura döneminde kaydedilen faunada çok fazla farklılık yoktur.
Pangea kıtasındaki çatlaklar görülebiliyor, kıtalar şimdiki şekillerini alıyor ve bu durum Dünya'daki yaşamın değişmesi için temel oluşturuyor.
Meksika'nın Yucatan yarımadasına çapı 10 kilometreyi bulan gök taşının düşmesi sonucu dinozorların nesli tükendi.
Olay, Dünya'yı aylarca tozla kapladı ve bitkileri yok ederek fotosentezi engelledi ve dinozorların yok olmasına neden oldu.
Sürüngenler arasında sadece timsahlar, kertenkeleler ve kaplumbağalar kaldı. Kretase dönemi aynı zamanda plasentalı memelilerin ortaya çıkışıyla da işaretlenmiştir.
Senozoik Çağ ve Dönemleri
Senozoik Çağ, 65 milyon yıl önce başlayan mevcut jeolojik zamandır. Terim Yunanca kaines (yeni) ve zoica (hayat) kelimelerinden gelir. Dönemler arasında bölünmüştür Paleojen, Neojen Bu Kuaterner.
Paleojen dönemi
Paleojen dönemi 65 milyon yıl önce başlıyor ve 23 milyon yıl önce bitiyor. Bu dönemde modern memeliler ortaya çıktı. Ancak fauna Kretase döneminde meydana gelenlerden pek farklı değil.
Paleojen üç döneme ayrılmıştır: Paleosen, Eosen Bu Oligosen. Kuzey Amerika'da dağ sıralarının oluşumu bu zamanlarda gerçekleşir.
Deniz faunası pelesipod, gastropod, ekinoid ve foraminifer örneklerini sergiler. Gezegende Kretase'nin kalıntıları olarak kalamarlar, ahtapotlar, kaplumbağalar, yılanlar ve timsahlar yaşıyor.
Bu dönemde, mevcut kemirgenlerin ataları olan küçük memeliler, daha doğrusu Paleosen Döneminde ortaya çıkar.
Deniz yaşamı, tektonik plakaların da sabitlendiği Eosen Dönemi'nde (58 ila 33,9 milyon yıl önce) yoğun bir çeşitlilik yaşadı.
Kuşlar önemli bir çeşitlenmeye uğrar. Kemikli balıklar ve devekuşlarının, gergedanların, atların, balinaların ve deniz ayılarının ataları ortaya çıkıyor.
Oligosen'de maymunların ve büyük primatların ilk biçimleri ortaya çıktı.
33,9 ila 23 milyon yıl süren Oligosen, köpeklerin ve kılıç dişli kaplan gibi büyük kedilerin gelişimiyle dikkat çekiyor.
Neojen Dönemi
Neojen 23 ila 2,6 milyon yıl sürdü ve iki döneme bölündü: Miyosen ve Pliyosen.
Bu iki dönemde fauna ve flora çeşitliliği yoğundur. Miyosen 23 ila 5,3 milyon yıl arasında sürmüş, Pliyosen ise 5,3 ila 2,6 milyon yıl arasında sürmüştür.
Bu zamanlarda foklar, deniz aslanları ve balinalar ortaya çıkar. Karasal ortamda sırtlan, zürafa, sığır, ayı ve mastodon gibi memeliler yaşar.
Atlar, gergedanlar, develer ve antiloplar gibi büyük memeliler, Senozoik Çağın en uzun dönemi olan Miyosen'de hâlâ görülmektedir. Çeşitlilik, deniz omurgalılarının evrimine de yol açan okyanus dolaşımındaki değişiklik tarafından desteklenmektedir.
Pliyosen Çağı'nın ayırt edici özelliği hominidlerin ortaya çıkışıdır, daha doğrusu, Australapithecus, Güney Afrika'da.
Kuvaterner Dönem
Bu dönem 2,6 milyon yıl önce başlamış ve günümüze kadar devam etmektedir. Kuvaterner'de kıtasal kütleler zaten aşağı yukarı bugünkü gibiydi. İki Dönemi vardır: Pleistosen ve Holosen.
Memelilerde yoğun bir gelişme var. Homo sapiens, Yoğun iklim değişikliklerinin yanı sıra flora ve fauna çeşitliliği de artıyor.
Pleistosen Dönemi
Bu jeolojik dönemde, aşırı soğuk veya sıcak ve kurak dönemlerle karakterize edilen ve 2,6 milyondan 11.700 yıla kadar süren yoğun buzullaşma ve buzullararası dönemler meydana geldi.
Bu Çağın incelenmesi Dünya Gezegeninin iklim yönünü anlamak için önemlidir. Araştırmacıların geçmişin atmosferini analiz etmek için Pleistosen'i incelemek ve bu Çağ'dan hava kabarcığı örnekleri almak üzere Antarktika'ya gitmesi çok yaygındır.
Bu sırada gelir Homo sapiens (350 ila 200 bin yıl önce) Kuvaterner boyunca dünyanın hemen hemen tüm kıtalarını işgal etti.
Holosen Dönemi
Holosen, Dünya tarihinin son 11.500 yılını kapsayan jeolojik terimdir. Dolayısıyla bu, insanın ortaya çıktığı zamandır.
Terim Yunanca holo (bütün) ve kainos (yeni) kelimelerinin birleşiminden gelmektedir. Bu, biyolojik gelişimin pekişmesini doğrudan etkileyen iklim rejimindeki önemli değişikliklerle birlikte Dünya üzerindeki en önemli jeolojik an olarak kabul ediliyor.
Bibliyografik referanslar
POTAPOVA, M. S. Doğanın tarihsel bir bilimi olarak jeoloji. Terrae Didatica, v. 3, hayır. 1, s. 86–90, 1968.
RICCARDI, A. W. Kronostratigrafik Ölçek. Arjantin Jeoloji Derneği Dergisi, v. 73, hayır. 2, s. 292–293, 2016.
CASTILHO, Rubens. Jeolojik ölçek: Çağlar, Çağlar, Dönemler ve Çağlar.Tüm mesele, [tarih yok]. Uygun: https://www.todamateria.com.br/escala-geologica/. Erişim adresi:
Şuna da bakın:
- Senozoik Çağ
- Birinci zaman
- Mezozoik Çağ
- Prekambriyen
- Dinozorlar dönemi
- Arkeozoyik Çağ
- Buz Devri
- Proterozoik