

Davranış Sorunları Ve Davranış Sorunlarından Kaçınma Yolları
Her şeyden önce belirtmeliyiz ki, ‘davranış sorunları olan çocuk’ terimi, belli bir çocuk için kullanılan bir etiket olmayıp, çok genel bir terimdir.Davranış sorunu çocuğun kendisi yâda başkaları için sorun yaratan şeyler yapmasıdır.Çocuğun yaptığı şeyler çocuğun öğrenmesini zorlaştırdığı, başkalarının işlerini engellediği yada çocuğu başkalarından uzaklaştırdığı için sorun olarak görülmektedir.Davranış sorunları ne denli şiddetli olursa olsun, çocuğun yaptıklarından kaynaklanmaktadır,
çocuğun kendisinden değil. İsteyerek mi İstemeden mi?‘ Davranış sorunları’ terimi, yalnızca çocuğun yapmamayı öğrene bileceği davranışlar içinkullanılmalıdır. Çok ağır geldiği için elindeki vazoyu taşıyamayıp, yere düşüren ve kıran bebeğin davranış sorunu olduğunu söyleyemeyiz. Ya da kulağı duymadığı için ‘buraya gel!’ diyen annesinin sözünü dinlemeyen çocuğa davranış sorunlu diyemeyiz. Çok hareketli bir çocuğun bir sorunlu davranışı birkaç kez yapması bile davranış sorunu sayılamaz. Bir davranış, çocuğa o davranışı yapmaması söylendiği ve çocuk o davranışı yapmamayı becerecek özellikte olduğu halde davranışı tekrar tekrar yaparsa sorunlu davranış olur. Birevde kabul edilen bir davranış, başka bir aileye çok ters gelebilir.
Çocuğunuz okula başlamadan önce çocuğunuzun davranışının sorunlu olup olmadığına kararverme konusunda tek yetkili sizlersiniz. Eğer zihninizde, çocuğunuzun nasıl davranmasınıistediğinize ilişkin tutarlı bir beklenti yoksa çocuğunuza uygun şekilde davranmayıöğretmekte zorluk çekersiniz. Eğer bir davranışı sorunlu olarak görüp görmemek konusunda çelişkiye düşerseniz, aşağıdaki sorular işinizi kolaylaştırabilir;
Bu davranış, şu anda yâda ilerde, çocuğun için ya da çevresindekiler için tehlikeler
oluşturur mu?
Bu davranış, diğer çocuklarım için koyduğum standartlar la uyuşuyor mu?
Çocuğum bu davranışı yapmakta ısrar ederse, ileride onun için sorun teşkil eder mi?
Bu davranışı, hiç yapmamasını mı isterim?
Davranış Sorunu İle Yaramazlık Aynı Şey mi?
Hayır. Çocuk bir davranış sorunu olmaksızın da yaramaz olabilir. Yaramazlık, özelliklede
küçük çocuklarda zamanla ortadan kalkan bir çocukluk özelliğidir. Ancak çok sık tekrarlanan
ve şiddetli olan yaramazlıklar davranış sorunu sayılabilir.
Yaramaz olmayan bir çocuğunda davranış sorunları olabilir mi?
Evet. Genelde uslu olabilecek özellikte bir çocuğun öğrenmesini engelleyen ya da başkalarını
rahatsız eden davranış sorunları olabilir.
Bazı çocuklar, hoşlanmadıkları durumdan kaçınmak için ‘pasif direnç’ tepkisi gösterebilirler.
Kasıtlı olarak hiçbir tepki vermemek, bir davranış sorunu olarak görülebilir. Durduğu yerde
sallanma, sürekli el-kol hareketi yapma gibi tekrarlanan davranışlarda davranış sorunu
sayılabilir.
Zaman zaman bir çocuğun sorununun, davranış sorunu mu, yoksa duygusal sorunu mu (
yoksa kişilik sorunu mu), olduğuna ilişkin karmaşa yaşanır. Çocuğunuzun sorununu duygusal
sorun ya da kişilik sorunu olarak görürseniz, ona bazı sıfatlar yakıştırırsınız. Örneğin,
utangaç, anneye bağımlı, saldırgan vb. Bu sıfatlar, çocuğun sorununu, değişmez bir özellik
olarak algılanmanıza ve düzeltmek için çaba göstermemenize yol açabilir. Eğer sorunu,
çocuğun yaptığı davranış olarak ele alırsanız, o davranışı değiştirmek için bir şeyler
yapabilirsiniz.
Aşağıda verdiğim örnekler sorunu bir sıfatla değerlendirmek ile davranış olarak belirtmek
arasındaki farklılıkları görmenize yardımcı olacaktır;
Ayşe açgözlü
Ayşe başkalarının tabaklarında yemek alıyor
Osman antisosyal
Osman kendisine laf atanlara arkasını dönüyor
Emrah saldırgan
Emrah küçük kardeşini çimdikliyor gibi
Yukarıda verdiğim örnek çiftlerinde ilk ifadeler, sorunu duygusal sıfatlarla nitelendiriyor. Bu sıfatlar, çocuğun ne yaptığını göstermiyor; çocuğun iç dünyasına ilişkin var sayımları yansıtıyor. Bu varsayımlar doğru olabilir de; olamayabilir de. İkinci ifadeler ise, çocuğun ne yaptığını; dolayısıyla da, neyin değiştirilmesini gerektiğini gösteriyor. Dahası, sorunu bir çocuğun davranışı olarak görmek, kısa bir süre için de bu sorunun çözülebileceğini; sorunu aç gözlülük gibi bir kişilik özelliği olarak görmek ise, bu sorunun ancak çok uzun dönemde giderilebileceğini akla getiriyor. ‘Aç gözlülük nasıl değişir?’ sorusunu cevaplamak hiç de kolay değilken Ayşe’nin başkalarının tabaklarından yiyecek alması nasıl engellenir? Sorunu daha kolay cevaplanabilir.Eğer çocuğunuzda davranış sorunu olduğunu gözlemlediyseniz, bir uzmanla beraberdavranış değiştirme planı yapıp uygulamaya geçmeniz çocuk ve sizin için önemli rol almaktadır.Gelecek haftadaki yazımda görüşmek üzere…
Duygu Uygun ANNAÇ