Açlık Teorileri: Neden Yiyoruz?
Bu makaledeki açlık teorilerini keşfedin!
Öğlen oldu ve siz açsınız. Dakikalar geçtikçe kendinizi daha da aç hissediyorsunuz. Şimdi yemelisiniz! Ancak şu anda çok meşgulsünüz, yani yemek yapamıyorsunuz. Şimdi öğleden sonra saat dört oldu ve artık aç değilsiniz. Kaç kez “Artık aç değilim” gibi ifadeler duydunuz? Bizi, bu sorunun farklı cevaplarına yönlendiren birçok açlık teorisi var: neden yiyoruz?
Cevap basit görünebilir: çünkü açsınız. Ama bu gerçekten böyle mi? Kısmen evet, ama neden bu kadar çok kez açlığınız geçer? En sevdiğiniz yemeği yerken neden ihtiyaç duyduğunuzdan daha fazlasını yiyorsunuz? “Artık aç değilim ama bu yemeği çok seviyorum”. Ve bu bahaneyle, patlayacak gibi hissedene kadar yemek yiyorsunuz.
Bu makale boyunca, yeme davranışımızı doğru bir şekilde açıklayan ve yukarıdaki soruya cevap veren en popüler açlık teorilerini sunacağız.
Ayar noktası teorisi
Ayar noktası teorisi, açlık nedenini enerji eksikliğine bağlar. Bu teoriye göre, yemek yerken, optimum enerji seviyenizi geri kazanırsınız. Bu bir enerji ayar noktası olarak bilinir.
Bu teoriye göre, bir kişi tatmin hissedene kadar yemek yer. Bu noktada, yemeyi bırakırlar çünkü ayar noktalarına geri dönmüşlerdir. Bu nedenle yemek yeme eylemi işlevini yerine getirmiştir. Sonuç olarak, kişi vücudundaki enerji ayar noktasının altında kalacak kadar enerji harcayana kadar bir daha yemek yemeyecektir.
Ayar noktası sistemleri üç bileşenden oluşur:
- Ayar mekanizması: Ayar noktasını oluşturur.
- Detektör mekanizması: Ayar noktasından sapmaları tespit eder.
- Eylem mekanizması: Bu sapmaları ortadan kaldıran bir mekanizmadır.
Tüm ayar noktası sistemleri (Wenning, 1999) negatif geri besleme sistemleridir. Başka bir deyişle, belli bir yöndeki değişikliklerden kaynaklanan geri besleme, ters yöndeki telafi edici etkiler doğurur. Bu sistemler genellikle memelilerde görülür ve amaçları homeostazı sürdürmektir.
Şimdi, eğer bu teori %100 doğruysa, belirlediğiniz noktaya ulaştığınızda, yemek yemeyi bırakırsınız. Ama bu her zaman böyle olmuyor, değil mi?
Glukostatik ayar noktası teorisi
Yirminci yüzyılın ortalarında, bazı araştırmacılar insanların kan şekeri seviyesini korumak için yediklerine inanıyordu. Bu, glikoztatik ayar noktası teorisidir. Başka bir deyişle, kan şekeri seviyeniz düştüğünde yemek yer ve şekeri normal seviyelere getirdiğinizde yemeyi bırakırsınız.
Lipostatik ayar noktası teorisi
Bu teoriye göre, her insanın vücut yağ ayar noktası vardır. Bu nedenle, insanlar bu ayar noktasına geri dönmek için yer.
Ayar noktası teorilerinin sınırlamaları
Bu teorilerin ilk sınırlaması, yiyecek lezzetinin, yetiştirilmenin ve sosyal faktörlerin etkisini göz önünde bulundurmamalarıdır.
En sevdiğiniz yemek ya da sosyal toplantıda olmanız bu durumlara örnek verilebilir. Bir anlığına, en sevdiğiniz yemeğin ve iştah açıcı olmayan başka bir yiyeceğin aynı masada olduğunu hayal edin. Muhtemelen sevmediğiniz yiyeceklerin çoğunu yemeyeceksiniz. Ancak, kesinlikle doymuş olduğunuz noktayı bile geçtikten sonra, sevdiğiniz yiyeceklerin birçoğunu kesinlikle yiyeceksiniz. Başka bir deyişle, aç olmadığınız zamanlarda bile yemek yiyebilmek mümkün.
Lowe (1993), Amerikalıların %50’sinden fazlasının, yemeye başladıklarında vücutlarında hala kayda değer miktarda yağ rezervleri olduğunu belirtti. Bu gerçek, aynı zamanda aşırı yağ rezervi olan ve yine de yemeye devam eden insanlar için de geçerlidir. Dolayısıyla, bu nokta aynı zamanda ayar noktası teorilerinin eksik olduğunu gösterir.
Ayrıca, eğer bu teoriler kesin olsaydı, insanlar bu güne kadar hayatta kalamazlardı. Pinel, Assanand ve Lehman (2000), “Açlık ve yemeğin ayar noktası kuramları, açlıkla ve yemekle ilgili günümüzde kabul gören temel evrimsel baskılarla tutarsızdır,” şeklinde bir açıklama yapmışlardır.
Yazarlar, atalarımızın daha sonra bulamama olasılıkları olduğu için, eğer erişimleri varsa çok fazla yemek yemeleri gerektiğini belirtti. Bu nedenle kaloriler vücut yağları şeklinde depolanmaktadır. Ayar noktası teorisi kesin olsaydı, sapmalar geri yüklendikten sonra yemeyi bırakmış olurlardı. Ama bu durumda, yiyecek hiçbir şeyleri olmadığında onları hayatta tutacak kalorileri kalmazdı.
Olumlu teşvik perspektifi
Olumlu teşvik teorisine göre, normalde insanlar ve diğer hayvanları yemeye motive eden şey enerji eksikliği değildir; bunun yerine yemekten alacakları zevkin beklentisi veya pozitif teşvik edici değerden yemeye motive olurlar (Booth, 1981).
“Aç bir karın, iyi bir siyasi danışman değildir.”- Albert Einstein
Bu teori, açlığın, gıda eksikliğinden muzdarip olduğumuz tarihsel baskılardan kaynaklandığını varsaymaktadır. Bu nedenle, açlığa neden olan şey enerji eksikliğinden ziyade iştah açıcı yiyeceklerin varlığı ya da sadece düşüncesidir.
Açlık seviyeniz farklı faktörlerin etkileşimine bağlıdır:
- Yediklerimizin lezzeti.
- Yemeğin etkisi hakkında öğrendiğimiz şeyler.
- Son yemeğimizi yediğimizden beri geçen zaman.
- Şu anda bağırsaklarımızda sindirmekte olduğumuz yiyeceklerin miktarı ve türü.
- Etrafta başka insanlar var mı, yoksa yalnız mı yiyoruz.
- Kan şekeri seviyelerimiz.
Açlık teorileri: Her şey göründüğü gibi değil
Temel açlık teorilerine genel bir bakış attığımızda, neden yemek yediğimizin cevabının o kadar basit olmadığını gördük. Yemek yemek kadar yaygın ve düzenli bir şeyi açıklamak o kadar kolay değildir. Bunun nedeni yalnızca aç olduğumuzda yemek yememiz değil, aynı zamanda bazı yiyecekleri sevmemizdir.
Öte yandan, Jaime Silva (2007) duyguların ve ruh hallerinin de gıda tüketimini etkilediğini vurgulamıştır. Silva’ya göre “Bir yandan duygusal durumlar ve ruh halleri yeme davranışını etkileyebilir. Öte yandan, yemek duyguları ve ruh halini değiştirebilir.”
“Gerçekten açsanız ve bir şeyden iki binden fazla tane yemek isterseniz pilav harikadır.”
– Mitch Hedberg
Endişenizi gidermek için kaç kez gereğinden fazla yemek yediniz? Veya bunun yüzünden yemek yemeyi kaç kez bıraktınız? Açlık hakkında daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.