Ergenlik döneminde çok miktarda sivilcesi olanlar, kötü kaderin kendilerini seçtiğini düşünseler de, gerçekte, bu yaştaki gençlerin %70’inden daha fazlası, kendileriyle en çok ilgili oldukları bir zamanda, bir ölçüde akneden yakınmaktadırlar. Bununla birlikte, bu cilt problemine neyin yol açtığı ve nasıl tedavi edileceği konudunda büyük ilerlemeler kaydedilmiştir.
Yaygın akne – ya da akne vulgaris – kıl folikülleri, cildi yumuşak ve esnek tutmaya yarayan sebumun aşırı üretimi nedeniyle tıkandığından ortaya çıkar. Cildin normal bakterileri, sebum yuvasından aşırı miktarda çoğalabilir ve bu da folikülün enfekte olmasına, iltihaplanmasına ve çeşitli akne görüntülerinden birinin ortaya çıkmasına neden olur.
Yağ bezleri en büyük bezlerdir ve en yoğun olarak (cm kare başına yaklaşık 600 adet) yüzde ve sırtta, boyunda ve göğüste bulunur. Bu nedenle, bu bölgeler akne döküntülerinin yaygın olarak görüldüğü yerlerdir.
Leke Türleri
Siyah noktalar, yağ plağı havayla temas ettiğinde; beyaz uçlular ise, yağ plağı cilt yüzeyinin altında hapsolduğunda oluşur. Bazen, enflamasyon hadisesi daha aşırı düzeyde olabilir ve sert, kırmızı nodüller (şişlikler) veya cerahat dolu kistler ortaya çıkabilir. Böyle durumlarda iyileşme sonrası derin delikler ve izle kalabilir.
Yağ bezleri, bazı kişilerde diğerlerinden daha fazla yağ üretir haldei yağ üretiminin en iyi bilinen tetikleyicisi, ergenliğe girilmesidir. Buna, testosteron dahil olmak üzere, seks hormonlarındaki artışta eşlik eder. Akne, daha çok ergenlik çağındaki erkeklerde görülme eğiliminde olduğu halde, kızlarda üretilen çok az miktarda testosteron da bu durumu başlatabilir.
Akne daha ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir ve bazı kadınlarda, hormon düzeyleri değiştiği için, adetlerinden hemen önceki dönemde yoğunluk gösterebilir. Bazı doğum kontrol hapları, özellikle de progestogen içerenler, akneye yol açabilir.
Akne Rosacea
Akne Rosecea denen bir çeşit akne, burun ve yanaklarda kızarıklık, göze çarpan kan damarları ve zaman zamanda, şişliğe ve irinli noktalara neden olan, bir deri enflamasyonudur. Genellikle 30 yaşın üzerinde ortaya çıkar ve kadınlarda ve kolaylıkla yüzü kızaran kişilerde daha yaygındır.
Akne Rosacea’ya neden olan asıl sebep bilinmemektedir ancak, alevlenmeler, güneş ışığına maruz kalma, alkol, kafein ve peynir ile tetiklenebilir. Uzun dönemde, bu durum, burnun irileşmesine ve orantısızlaşmasına neden olabilir. En iyi tedavi şekli, antibiyotik kullanmaktır.
Yaygın Hatalı Görüşler
Yaygın kanının aksine, yağlı yiyecekler, çikolata ve tatlı yemenin akne ile hiçbir ilişkisi yoktur. Hormon düzeylerindeki değişikliklerle ortaya çıkan yağlı saçların da akneyle ilgisi yoktur ancak, saç çizgisi hizasında ya da perçemlerin düştüğü bölgede, saçlar, cilt yağlarının yüzeye çıkışını engelliyorsa, akne oluşabilir. Cinsel aktivite varlığı ya da yokluğu akneye hiçbir şekilde etki etmez.
Bazı alternatif tedavi uzmanları, aknelerin, sağlıksız bir diyet ya da çevreyi kirleten etkenler nedeniyle vücudun, karaciğer, böbrek ve bağırsaklar gibi arıtım sistemleri baskı altında kaldığında ortaya çıktığına inanmaktadırlar. Bu koşullar, vücuda toksinlerin girmesini sağlamakta, bu toksinler de vücuttan atılmak üzere cilde taşınmaktadır.
Akne Tedavisi
Hafif akne, sebumu uzaklaştırarak gözeneklerin açılmasını sağlayan kremler ve losyonlarla tedavi edilebilir. Bu krem ve losyonların çoğu, hem ciltteki enfeksiyonu azaltan ve hem de gözeneklerin açılmasını sağlayacak şekilde, derinin üst tabakasının soyulmasına neden olan benzoyl peroksit içermektedir. Diğer kremler, enfeksiyonla savaşan antibiyotikler ve en çok siyah noktalar şeklinde bilinen akne tipine etkili olan sentetik vitamin A esaslı preparatlar içermektedir.
Topikal tedavi işe yaramazsa, 6 aya kadar uzayabilen periyotlarla antibiyotikler reçetelenebilir. Bunlar, bakterileri öldürür ve sebum üretimini ve foliküllerdeki iltihabi azaltır. Antibiyotik tedavisini birden kesmemek gerekir çünkü bu, aknenin alevlenmesine neden olabilir. İlacı aşamalı olarak azaltın. Kadınlarda, testosterona karşı etki etmesi için östrojen içeren doğum kontrol hapları kullanılabilir ancak ironik bir biçimde bunların da bazıları akneyi tetikleyebilir.
İstisnai ağır vakalarda, yağ üretimini azaltıp cildi kurutan retinoid ilaçlar reçetelenebilir. Bunlar, son çare olarak verilir çünkü karaciğer hasarında yol açabilir. Ciddi akne izleri, etkilenen derinin üst tabakasının uzaklaştırıldığı “dermabrazyon” tedavisiyle iyileştirilebilir. Bununla birlikte, modern tedavi yöntemleri ile böyle kalıcı hasarlar ve şiddetli tedbirlere gerek kalmamalıdır.
Sağlıklı Bir Cilt İçin Bazı İpuçları
• Sorunlu bölgeyi normal bir sabunla ya da temizleme sabunuyla ile günde iki kez yıkayın. Takıntı haline getirmeyin – daha sık yıkamak yalnızca yüzeydeki yağın uzaklaştırılmasını sağlayacaktır ki, bu da, daha fazla yağ üretimine neden olur.
• Bir akne atağı, daha da kötüleşmesine olanak vermeden, tedavi etmelisiniz. Siyah noktaları ya da beyaz noktaları fark eder etmez, benzoyi peroksit içeren bir ürün gibi reçetesiz satılan bir akne tedavi ajanı kullanın.
• Özellikle de kurutucu tedavi kremleri kullanıyorsanız, cildinizi nemlendirin.
• Güneş yanıklarına karşı önlemleri almayı unutmadan, olabildiğince sık gün ışığına çıkın.
• Lekelerle oynamayın ve onları sıkmayın – bu, durumu daha da kötüleştirebilir ve iz kalmasına neden olabilir.
• Bol su için ve bol taze sebze ve meyve yiyin.
• Akneyi kötüleştirebilecek şu durum ve maddelerden kaçının: yağlı kozmetikler; mineral veya pişirme yağlarıyla sürekli temas; stres; sıcak, nemli ortamlar ve steroidler gibi bazı ilaçlar; bazı durumlarda, doğum kontrol hapları.