Remzi Kitabevi, İnkılap Kitabevi, May Yayınları Bilgi Yayınları, Cem Yayınları o yılların yerli ve yabancı ünlü yazarlarını yayınlayan gerçekten nitelikli yayınevleriydi. Tutunamayanlar'ı basmamalarının nedeni hiçbir zaman açıklanamayacaktı. Açıklama zorunlulukları da yoktu. Gerekçesiz kitap basmama kararını yazarlarına söyleyen yayınevleri elbette ki böyle bir kararı vermekte bağımsızdılar. Ya zaman diliminin yetmediğini söylerlerdi ya da o yılın iki yıllık programının dolu olduğunu belirtirlerdi. Bu yayınevlerini yakından tanıyordum. Yöneticilerini de. O yıllarda her yayınevinin tek seçicileri bulunurdu. Roman ve hikâye kitaplarını onların değerlendirmesi doğaldı. Benim burada belirtmek istediğim romanın ya da hikâyenin niteliğini, özelliğini ve yazarın ustalığını ya da anlatım biçimini göz önünde bulundurarak okumak gerektiğine inanırım. Çeviri romanları, özellikle iyi çevirmenlerin Türkçesiyle yayınlanması daha bir başarıyı getiriyordu yayınevlerine. Hele Nobel kazanan yazar açıklandığında aralarında yarış başlardı.
NOBEL'İ REDDEDENLER
Ne var ki Nobel'inde zaman zaman politik nedenlerle değerlendirildiğini yıllardan beri biliyordum. Bernhard Shaw, J. P. Sartre gerekçeli olarak Nobel'i almayacaklarını açıklayan yazarlardandı. Pasternak'a verildiğinde Pasternak gidip Nobel'i almamıştı. Sartre ve Pasternak'ın gerekçeleri farklıydı. Politik nedenlerle almamışlardı. Bu iki ünlü yazarın almama nedenlerinde, Nobel'in politik amaçlı kimi yazarlara verilmesinin yaygın bir söylenti olarak biliniyordu. Bernard Shaw'a ise ilerlemiş yaşında Nobel verilmişti. Gerekçesini şöyle açıklıyordu Nobel'i reddederken: "Siz boğulmakta olan bir insana önce cankurtaran simidini atmıyorsunuz! Kendi çabalarıyla kurtulup sahile çıktığı zaman cankurtaran simidi atıyorsunuz. Bu nedenle ben sizin Nobel'inizi istemiyorum reddediyorum."
OĞUZ ATAY'LA GÖRÜŞMEMİZ
Oğuz Atay'la görüşmemiz söyleşiye dönüştü. Öncelikle tam bir Cumhuriyetçiydi. Atatürk Aydınlanmasının değer ve nitelikleri üzerinde durduk. "1950 Demokrat Parti iktidarından sonra Cumhuriyet ilkelerinden kurumlarından uzaklaşmaların giderek arttığının, içinde bulunduğumuz günlerde ilkelerden sapmaya dönüşüldüğünün artık iyice farkında olmalıyız" diye cümlesini tamamlamıştı. Türk edebiyatına ve dünya edebiyatına bakışı çok genişti. Bunca akademik çalışmalar hocalar arasında bu araştırma ve incelemeleri nasıl gerekleştirdiğini sorduğumda bizim edebiyatımızı ve dünya edebiyatının en seçkin yapıtlarını okuduğunu söyledi. Değerlendirmesi de bundandı. Kendi yazarlarımızı sorduğumda da her romanı ya da hikâyeyi açıklayacak bir belleğe sahipti. Yenilikçiydi ve yeni arayışların sanatın her dalında çağdaşlığın önemini vurguluyordu. İlerleyen yıllarda Türk edebiyatı ve batı edebiyatı üzerine çok geniş ve uzun konuşmalar yapacaktık. Beğendiklerini ve beğenmediklerini çekinmeden açıklayabiliyordu. Gerekçeli olarak. Yani kendi yorumunu koyuyor ve bakış açısını söylüyordu. Öyle karalama niteliğinde eleştirel bakışı yoktu. Beğeni nedenlerini söylerken neden beğenmediğini de rahatlıkla açıklayabiliyordu. Hiçbir yazara karşı önyargılı değildi. Tutunamayanlar'ın yayına alınmayışını da elbette ki önemsiyordu. Ne var ki, okuyanların yayınlamak istememelerinin nedenini romanın özelliklerini kavrayamadıklarına bağlıyordu. Saydığımız yayınevlerin seçici yazarları daha çok klasik roman ve hikâye alanında yazanlardı. Oğuz Atay'ın romanlarına postmodern diye bakmamak gerekir. Çağdaş bir yazar olarak yeni biçem (üslup) ve yöntem denemesi onun yazarlığının yol haritasıydı.
TUTUNAMAYANLAR'I İKİ CİLTTE BASABİLECEĞİMİ SÖYLEDİM
1970 TRT Roman Ödülleri sonuçlandığında sonbahardı. Yani tam yayın dönemiydi. Kitabı basma hazırlıkları yapmam kendisinin de bildiği gibi 1971 yılını bulacaktı. Bütün hazırlıkları yaptıktan sonra Oğuz Atay'a Tutunamayanlar'ı iki ayrı ciltte yayınlayabileceğimi söyledim. Kabul etti. 12 Mart 1971 Askeri Darbesi çok şiddetli gelmişti. Çok satan kitaplarım korku nedeniyle raflardan indiriliyordu. Mareşal Jukov'un Anıları, Gorki'nin Yaşanmış Hikâyeleri, Turgenyev'in Devrim Öncesi romanı iyi satanlar listesindeyken darbeden sonra satışları beklenmedik bir şekilde durdu. 12 Mart Darbesi bütün yurda korku salmıştı. En çok satan Nadir Nadi'nin "27 Mayıs'tan 12 Mart'a" adlı kitabı da vurgun yemişti! Daha böyle birçokları iade almaya başlamıştı. Olayları yakından izlediği için Oğuz Atay da durumu biliyordu. Bu nedenlerle Tutunamayanlar'ı iki cilt olarak yayınlamaya karar verdik. Kapağını Londra'da yaşayan ressam Sevin Seydi'nin yapmasını önerdi. Anlaştık. Sevin Seydi'den olağanüstü güzellikte birkaç kapak kompozisyonu geldi. Onlardan birini seçtik. İki cildi arka arkaya yayınladım (1971). Romanın basımdan önceki düzeltilerini özellikle oğuz Atay kendisi yaptı. Diyebilirim ki hatasız iki cildi yayınladık. Öylesine dikkatli ve özenliydi çalışmalarında.
"TUTUNAMAYANLAR" EDEBİYATIMIZDA YENİ BİR AKIMDI
Tutunamayanlar romanında Oğuz Atay edebiyatımızda benzerini göremediğimiz bilinç akışı tekniğini büyük bir ustalıkla kullanmıştı. Seçtiği kahramanların yaşam öykülerinde otobiyografik görüntüler dikkati çekiyordu. Ben olağanüstü bir roman diye heyecanla okudum. Edebiyatımıza yenilik getiren bu anlatımın roman tekniğinin Oğuz Atay biçeminin en büyük özelliğiydi. Eleştirel bakışları yeri gelince sevgiyle acımasızlıkla bütünleşiyor ve karakterlerin roman içindeki betimlenişlerinde her bir kahraman adeta yıldızlaşıyordu. Dostoyevski'nin Kafka'nın kahramanları gibi Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar'ı da çağdaş roman anlatımının bana göre doruğuydu. Tutunamayanlar başlı başına soluklu bir romanın sonsuz söylemi gibiydi. Dünya edebiyatının seçkin yazarlarını özümsemiş Oğuz Atay'ın bilinç akımında 'Tutunamayanlar' edebiyatımızda yeni bir akım olarak ortaya çıkmıştı...
Hayati Asılyazıcı
Odatv.com
Sevda Kaynar, Orhan Pamuk savunucularına yanıt verdi