

The Sphinx


The Sphinx
(1850)
by Edgar Allan Poe
DURING the dread reign of the Cholera in New York, I had accepted the invitation of a relative to spend a fortnight with him in the retirement of his cottage ornee on the banks of the Hudson. We had here around us all the ordinary means of summer amusement; and what with rambling in the woods, sketching, boating, fishing, bathing, music, and books, we should have passed the time pleasantly enough, but for the fearful intelligence which reached us every morning from the populous city. Not a day elapsed which did not bring us news of the decease of some acquaintance. Then as the fatality increased, we learned to expect daily the loss of some friend. At length we trembled at the approach of every messenger. The very air from the South seemed to us redolent with death. That palsying thought, indeed, took entire posession of my soul. I could neither speak, think, nor dream of any thing else. My host was of a less excitable temperament, and, although greatly depressed in spirits, exerted himself to sustain my own. His richly philosophical intellect was not at any time affected by unrealities. To the substances of terror he was sufficiently alive, but of its shadows he had no apprehension.
His endeavors to arouse me from the condition of abnormal gloom into which I had fAllan, were frustrated, in great measure, by certain volumes which I had found in his library. These were of a character to force into germination whatever seeds of hereditary superstition lay latent in my bosom. I had been reading these books without his knowledge, and thus he was often at a loss to account for the forcible impressions which had been made upon my fancy.
A favorite topic with me was the popular belief in omens–a belief which, at this one epoch of my life, I was almost seriously disposed to defend. On this subject we had long and animated discussions–he maintaining the utter groundlessness of faith in such matters,–I contending that a popular sentiment arising with absolute spontaneity- that is to say, without apparent traces of suggestion–had in itself the unmistakable elements of truth, and was entitled to as much respect as that intuition which is the idiosyncrasy of the individual man of genius.
The fact is, that soon after my arrival at the cottage there had occurred to myself an incident so entirely inexplicable, and which had in it so much of the portentous character, that I might well have been excused for regarding it as an omen. It appalled, and at the same time so confounded and bewildered me, that many days elapsed before I could make up my mind to communicate the circumstances to my friend.
Near the close of exceedingly warm day, I was sitting, book in hand, at an open window, commanding, through a long vista of the river banks, a view of a distant hill, the face of which nearest my position had been denuded by what is termed a land-slide, of the principal portion of its trees. My thoughts had been long wandering from the volume before me to the gloom and desolation of the neighboring city. Uplifting my eyes from the page, they fell upon the naked face of the bill, and upon an object–upon some living monster of hideous conformation, which very rapidly made its way from the summit to the bottom, disappearing finally in the dense forest below. As this creature first came in sight, I doubted my own sanity–or at least the evidence of my own eyes; and many minutes passed before I succeeded in convincing myself that I was neither mad nor in a dream. Yet when I described the monster (which I distinctly saw, and calmly surveyed through the whole period of its progress), my readers, I fear, will feel more difficulty in being convinced of these points than even I did myself.
Estimating the size of the creature by comparison with the diameter of the large trees near which it passed–the few giants of the forest which had escaped the fury of the land-slide–I concluded it to be far larger than any ship of the line in existence. I say ship of the line, because the shape of the monster suggested the idea- the hull of one of our seventy-four might convey a very tolerable conception of the general outline. The mouth of the animal was situated at the extremity of a proboscis some sixty or seventy feet in length, and about as thick as the body of an ordinary elephant. Near the root of this trunk was an immense quantity of black shaggy hair- more than could have been supplied by the coats of a score of buffaloes; and projecting from this hair downwardly and laterally, sprang two gleaming tusks not unlike those of the wild boar, but of infinitely greater dimensions. Extending forward, parallel with the proboscis, and on each side of it, was a gigantic staff, thirty or forty feet in length, formed seemingly of pure crystal and in shape a perfect prism,–it reflected in the most gorgeous manner the rays of the declining sun. The trunk was fashioned like a wedge with the apex to the earth. From it there were outspread two pairs of wings- each wing nearly one hundred yards in length–one pair being placed above the other, and all thickly covered with metal scales; each scale apparently some ten or twelve feet in diameter. I observed that the upper and lower tiers of wings were connected by a strong chain. But the chief peculiarity of this horrible thing was the representation of a Death's Head, which covered nearly the whole surface of its breast, and which was as accurately traced in glaring white, upon the dark ground of the body, as if it had been there carefully designed by an artist. While I regarded the terrific animal, and more especially the appearance on its breast, with a feeling or horror and awe–with a sentiment of forthcoming evil, which I found it impossible to quell by any effort of the reason, I perceived the huge jaws at the extremity of the proboscis suddenly expand themselves, and from them there proceeded a sound so loud and so expressive of wo, that it struck upon my nerves like a knell and as the monster disappeared at the foot of the hill, I fell at once, fainting, to the floor.
Upon recovering, my first impulse, of course, was to inform my friend of what I had seen and heard–and I can scarcely explain what feeling of repugnance it was which, in the end, operated to prevent me.
At length, one evening, some three or four days after the occurrence, we were sitting together in the room in which I had seen the apparition–I occupying the same seat at the same window, and he lounging on a sofa near at hand. The association of the place and time impelled me to give him an account of the phenomenon. He heard me to the end–at first laughed heartily–and then lapsed into an excessively grave demeanor, as if my insanity was a thing beyond suspicion. At this instant I again had a distinct view of the monster- to which, with a shout of absolute terror, I now directed his attention. He looked eagerly–but maintained that he saw nothing- although I designated minutely the course of the creature, as it made its way down the naked face of the hill.
I was now immeasurably alarmed, for I considered the vision either as an omen of my death, or, worse, as the fore-runner of an attack of mania. I threw myself passionately back in my chair, and for some moments buried my face in my hands. When I uncovered my eyes, the apparition was no longer apparent.
My host, however, had in some degree resumed the calmness of his demeanor, and questioned me very rigorously in respect to the conformation of the visionary creature. When I had fully satisfied him on this head, he sighed deeply, as if relieved of some intolerable burden, and went on to talk, with what I thought a cruel calmness, of various points of speculative philosophy, which had heretofore formed subject of discussion between us. I remember his insisting very especially (among other things) upon the idea that the principle source of error in all human investigations lay in the liability of the understanding to under-rate or to over-value the importance of an object, through mere mis-admeasurement of its propinquity. "To estimate properly, for example," he said, "the influence to be exercised on mankind at large by the thorough diffusion of Democracy, the distance of the epoch at which such diffusion may possibly be accomplished should not fail to form an item in the estimate. Yet can you tell me one writer on the subject of government who has ever thought this particular branch of the subject worthy of discussion at all?"
He here paused for a moment, stepped to a book-case, and brought forth one of the ordinary synopses of Natural History. Requesting me then to exchange seats with him, that he might the better distinguish the fine print of the volume, he took my armchair at the window, and, opening the book, resumed his discourse very much in the same tone as before.
"But for your exceeding minuteness," he said, "in describing the monster, I might never have had it in my power to demonstrate to you what it was. In the first place, let me read to you a schoolboy account of the genus Sphinx, of the family Crepuscularia of the order Lepidoptera, of the class of Insecta–or insects. The account runs thus:
"'Four membranous wings covered with little colored scales of metallic appearance; mouth forming a rolled proboscis, produced by an elongation of the jaws, upon the sides of which are found the rudiments of mandibles and downy palpi; the inferior wings retained to the superior by a stiff hair; antennae in the form of an elongated club, prismatic; abdomen pointed, The Death's–headed Sphinx has occasioned much terror among the vulgar, at times, by the melancholy kind of cry which it utters, and the insignia of death which it wears upon its corslet.'"
He here closed the book and leaned forward in the chair, placing himself accurately in the position which I had occupied at the moment of beholding "the monster."
"Ah, here it is," he presently exclaimed–"it is reascending the face of the hill, and a very remarkable looking creature I admit it to be. Still, it is by no means so large or so distant as you imagined it,–for the fact is that, as it wriggles its way up this thread, which some spider has wrought along the window-sash, I find it to be about the sixteenth of an inch in its extreme length, and also about the sixteenth of an inch distant from the pupil of my eye."
THE END
Sfenks
New York'taki korkunç kolera salgını sırasında, akrabalarımdan birinin çağrısına uyarak, onun Hudson Irmağı kıyılarındaki «cottage ornée»sine gittim on beş günlüğüne. Orada, bütün yaz eğlenceleri buyruğumuzdaydı; orman gezintileri, resim çalışmalan, sandal sefaları, balıkçılık, yüzme, müzik ve kitaplarla çok tatlı vakit geçirebilirdik elbet, tabii kalabalık şehirden her sabah gelen kötü haberler olmasa. Gün geçmiyordu ki yakın bir tanıdığın öldüğünü duymayalım. Sonraları, salgın şiddetini arttırınca, her gün bir dostun ölümünü beklemeyi öğrendik. Her haberci bizi korkudan titretir oldu. Güneyden esen rüzgar bile bize ölüm saçıyormuş gibi gelmeye başladı. Bu kahredici düşünce, zamanla bütün benliğimi sardı. Başka bir şey konuşamıyor, düşünemiyor, kuramıyordum. Ev sahibim daha serinkanlıydı, tam bir çöküntü içinde olduğu halde beni yüreklendirmek için kendini tutuyordu, büyük feylesof zekası, gerçekdışı şeylerden asla etkilenmiyordu. Korkunun nesnelerine karşı duyarlıydı ama, gölgelerinden ürkmezdi.
Onun, beni düştüğüm olağanüstü bunalımdan kurtarma çabaları, kitaplığında bulduğum birtakım kitaplar yüzünden boşa gidiyordu. Bunlar, içimde gizlenmiş o atalardan kalma kör inanç tohumlarını mutlaka yeşertecek türden kitaplardı. Dostum, bunlan okuduğumdan habersizdi, bu yüzden de hayal gücümün nasıl olup da böylesine zorlandığını bir türlü anlayamıyordu.
En çok ilgilendiğim konulardan biri, «belirtgelere inanma» sorunuydu - yaşamımın o döneminde bu inancı açık açık savunacak kadar ileri gidiyordum. Uzun, ateşli tartışmalara girişiyorduk; dostum, böylesi inançların temelsiz olduğu kanısındaydı, bense kendiliğinden, ansızın doğan, yani belli bir ipucuyla gelmeyen sezginin, gerçeğin şaşmaz öğelerini kapsadığını, büyük değer taşıdığını savunuyordum.
Aslında, kır evine ilk geldiğim günlerde başımdan öyle anlaşılmaz, öyle uğursuz bir olay geçmişti ki, bunu kötü bir belirtge olarak görmeme şaşmamak gerekir. Hem korkmuş, hem de şaşkına , dönmüştüm; dostuma açılmaya karar verene kadar günler geçti.
Son derece sıcak bir günün bitiminde, ırmağın iki kıyısını da içine alacak şekilde, uzaklardaki tepeye bakan açık bir pencerede, elimde kitap, oturuyordum; tepenin bana yakın bölümleri, bir toprak kayması sonucu ağaçlarının çoğunu yitirmişti. Uzun süredir, elimdeki kitaptan çok, yanıbaşımdaki kentin karanlığını, perişanlığını düşünmekteydim. Başımı sayfadan kaldırdığım sırada, gözüm, tepenin çıplak bölümünde korkunç bir canavara ilişti: Doruktan aşağı hızla iniyordu, birden sık ağaçlı ormana daldı. Bu yaratığı ilk gördüğüm an, aklımdan -hiç değilse gözlerimin sağlamlığından- kuşkuya düştüm, deli olmadığıma, düş görmediğime inanana kadar birkaç dakika geçti. Ama canavarı betimlemeye kalkarsam (onu açık seçik görmüş, aşağı inişini serinkanlılıkla izlemiştim), korkarım okurlarım olaya benden daha güç inanacaklar.
Canavarın boyunu, yanından geçtiği kocaman ağaçların çapıyla kıyaslayarak tahmine çalışırken -toprak kaymasından kurtulan dev ağaçlardı bunlar- denizleri aşan gemilerin hepsinden daha iri olduğuna karar verdim. Gemi diyorum, çünkü canavar tam bir gemiyi andırıyordu, o günlerdeki teknelerimizden birini gözlerinizin önüne getirirseniz daha iyi anlayacaksınız. Hayvanın ağzı yirmi metre uzunluğunda ve bir fil gövdesi kalınlığında bir çıkıntının ucuna yerleşmişti. Bu hortumun dip kısmı, ancak yirmi yaban sığırının postundan çıkabilecek kara ve uzun kıllarla kaplıydı; bu kılların arasından yana ve aşağı olmak üzere, yaban domuzunun dişlerini andıran, ama çok daha iri iki diş uzanıyor, pırıl pırıl parlıyordu. Çıkıntıya koşut olarak her iki yandan öne doğru uzayan on-on iki metre uzunluğundaki dev boynuz, sanki saf kristalden yapılmıştı ve tam bir prizma biçimindeydi - batan güneşin ışınlannı nasıl güzel yansıtıyordu! Hortum; kama biçimindeydi, sivri ucu yere değiyordu. Hortumun iki yanından açılan iki çift kanat -ki her biri nerdeyse yüz metre uzunluğundaydı - üst üsteydi, çapı üç metreyi bulan sık pullarla kaplıydılar. Üst ve alt kanatların birbirlerine sıkı zincirlerle bağlanmış olduklarını gördüm. Ama bu korkunç yaratığın en önemli özelliği, göğsünü baştan başa örten ve kara gövdesininin üstünde bembeyaz parlayan, bir sanatçının elinden çıkmışcasına ustalıkla çizilmiş bir Kurukafa taşımasıydı. Bu ürkünç hayvana, daha doğrusu göğsündeki şekle korkuyla, şaşkınlıkla bakarken -bir felaket önsezisi vardı içimde, duygularımı sağduyumla alt edemiyordum- o anda çıkıntının ucundaki korkunç ağız birdenbire açıldı ye bu ağızdan müthiş hüzünlü, kulak tırmalayıcı bir ses yükseldi; bir ölüm çanıydı sanki ve canavar gözden uzaklaşırken ben de kendimden geçtim, bayılmışım.
Kendime gelir gelmez, arkadaşıma gördüklerimden söz açmak geldi içimden - nasıl bir duygunun etkisiyle vazgeçtiğimi bilemiyorum.
Üç dört gün sonra bir akşam, canavarı gördüğüm odada oturuyorduk. Ben eski koltuğumdaydım, arkadaşım da sedire uzanmıştı. Bulunduğumuz yer, aynı akşam saati, beni ona açılmaya zorladı. Söylediklerimi sonuna kadar dinledi - önce bir kahkaha koyverdi, sonra da deliliğim su götürmez bir gerçekmiş gibi, sessizliğe büründü. O sırada, yine canavarı gördüm, bir çığlık kopararak arkadaşımı çağırdım yanıma. Dikkatle baktı, bir şey görmediğini söyledi, oysa ben canavann çıplak tepeden inişini bütün ayrıntılarıyla anlatıyordum ona.
Büyük bir korkuya kapılmıştım, bu görüntü ya öleceğimin belirtisiydi ya da daha kötüsü bir çılgınlık nöbeti geçirecektim. İskemleye attım kendimi, yüzümü ellerime gömdüm. Gözlerimi açtığımda, görüntü yitip gitmişti.
Ev sahibim, soğukkanlılığını yine ele almıştı bu arada, canavarın şekline ilişkin sorular sordu. Ben bütün sorularını yanıtladıktan sonra dayanılmaz bir yükten kurtulmuş gibi içini çekti ve biraz haince diyebileceğim bir soğukkanlılıkla, şimdiye kadar birçok kereler tartıştığımız spekülatif felsefe konularına döndü. Eskiden beri önemle üstünde durduğu sorunlardan biri şuydu: Ona kalırsa, insanların araştırmalarındaki ana yanılgı kaynağı, yakınlık derecesini iyice kestiremeden, herhangi bir nesnenin ya da konunun, önemini azımsamaktan ya da büyütmekten ileri geliyordu. «Sözgelimi,» dedi, «Demokrasi'nin tam anlamıyla bütün dünyaya yayılışının insanlar üstündeki etkisini kestirmek istiyorsak, böyle bir yayılmanın gerçekleşebileceği dönemin uzaklığı ya da yakınlığı da önemli bir öğe olarak ele alınmalıdır bu varsayımda. Sen bana hükümet şekilleri konusunda yazan ve bu konuya değinen tek yazar gösterebilir misin?»
Biran durakladı, kitaplığa doğru yürüdü, Doğal Bilimler üstüne bir kitap çekti. Sonra yerlerimizi değiştirmemizi rica etti benden, kitabın ince harflerini oradan daha iyi seçebilecekti, sonra benim koltuğumu pencereye yanaştırdı ve kitabı açarak konuşmasını sürdürdü.
«Eğer sen, canavarı böylesine ayrıntılı bir biçimde tanımlamış olmasaydın,» dedi, «sana onun aslında ne olduğunu kesinlikle gösteremeyecektim. Önce, bilim diliyle, Böcek türünden, Lepidoptera sınıhndan, Crepuscularia ailesinden Sfenks üstüne bir yazı okuyayım, Şöyle diyor:
«'Metalsi görünümde küçük, renkli, pullarla kaplı dört zarkanat; ağız, çene kemiklerinin uzamasıyla yuvarlak bir çıkıntıya dönüşmüştür, her iki yanında duyargalar ve sık kıllar görülür, alt kanatlar üsttekilere bu sık kıllarla bağlıdır, duyargalar, uzun bir asayı andırır ve prizma biçimindedirler; karın sivridir. Kurukafalı Sfenks, çıkardığı hüzünlü ses ve göğsünde taşıdığı kurukafa yüzünden zaman zaman ilkel insanı çok ürkütmüştür'»
Kitabı kapadı, iskemlesinde öne doğru eğilerek benim «canavar»ı gördüğüm andaki konumumu aldı.
«İşte bak,» diye bağırdı az sonra, «bak, yine tepeye tırmanmaya başladı, gerçekten olağanüstü bir yaratık bu. Yine de senin sandığm kadar büyük ya da ırak değil; işin aslına bakarsan, örümceğin birinin pervaza gerdiği ağdan çıkışını gözlüyorum da boyu bilemedin altı milim gibi geliyor bana, gözümden de olsa olsa altı milim uzakta.»
Edgar Allan Poe
Paylaşımcı ve yardımsever üyelere edelim. (Site yönetimi)