... konulu sunumlar: "1 FARKLILAŞTIRILMIŞ/ÇEŞİTLENDİRİLMİŞ ÖĞRETİM Çoğu sınıfta, farklı düzeylerde olan öğrenciler olacaktır: Örneğin; Bir veya iki tanesi ortalamanın çok üzerinde."— Sunum transkripti:
1
1 FARKLILAŞTIRILMIŞ/ÇEŞİTLENDİRİLMİŞ ÖĞRETİM Çoğu sınıfta, farklı düzeylerde olan öğrenciler olacaktır: Örneğin; Bir veya iki tanesi ortalamanın çok üzerinde olmak üzere, bazı öğrenciler hızlı ve kolay öğrenir. Birçok öğrenci beklenen düzeyde öğrenir. Bir veya iki tanesi öğrenme hızı bakımından akranlarının çok altında performans sergilerken, bazı öğrenciler belirli bir konuyu veya beceriyi öğrenmede güçlük çekebilir. Tüm öğrenciler öğrenmeye dâhil edilecek ve öğrenmeden faydalanacaksa, öğretimin farklı öğrenme hızlarına uyarlanması gerekecektir. Her derste, tüm öğrencilerin anlamasını istediğimiz belirli kilit kavramlar, öğrencilerin çoğunluğu için temel beceriler, daha çabuk kavrayanlar için de ileri düzeyde beceriler olmalıdır.
2
2
3
3 Farklılaştırma, öğretmenlerin farklı öğretim içeriklerinin olmasını gerektirebilir. Örneğin; Öğrencilerin farklı okuma becerilerine uyacak şekilde farklı düzeylerde geliştirilen materyaller, bir öğrencinin diğerine materyali okuduğu akran desteği, ya da ihtiyacı olan öğrenciler için materyalin teypte sunulması. Bu durum, farklı çalışma yöntemlerini gerektirir. Örneğin; Öğretmenin bir konu başlığını bölmesi ve farklı öğrenci gruplarının farklı kısımları sunması. Bu durum ayrıca, farklı nihai çıktıları gerektirir. Örneğin;Aynı nihai görev bazı öğrenciler tarafından yazılı olarak sunulurken, diğerleri tarafından etiketli resimlerle, ya da üçüncü bir grup tarafından drama yoluyla sunulabilir.
4
4 Verdiğiniz bir dersi(etkinliği)düşünün: Bu dersin(etkinlik) amacı ne? Öğretmenin tüm öğrencilerin öğrenmesini bekleyeceği kilit beceriler ve kavramlar neler? Dersten sonra sınıfın çoğunluğu hangi becerileri geliştirecek ve ne anlayacaktır? Sınıftaki en yetenekli öğrencilerin geliştireceği daha ileri düzeydeki beceriler ve bilgiler neler? Farklılaştırılmış çalışmanın gerçekleşmesini kolaylaştırmak için bu dersin içeriği, öğretimi ve çıktılarını nasıl planlayabilirsiniz? Çalışma düzeyleri ne olursa olsun tüm öğrencilerin öğrenmede başarılı olmasını nasıl sağlayabilirsiniz?
5
5 Gelişimsel açıdan bakıldığında, zihinsel engeli olan çocuklar da diğer çocuklar gibi tüm gelişim alanlarında belli gelişim basamaklarından geçerler. Ancak engel düzeylerine göre gelişim basamaklarına daha geç ulaşabilirler veya bazı basamaklara hiç ulaşamayabilirler. Zihinsel engelin etkisi en çok zihin gelişimi ve işlevlerinde kendini gösterir. Genel olarak zihinsel engel, öğrenme, dikkat, algılama, yaratıcılık, genelleme, problem çözme, sözel ve görsel bellekte tutma gibi özel işlevlerde yetersizlik olarak kendini gösterir.
6
Şekil Bilişsel Büyümenin Gelişimsel Modeli Zigler, 1969’dan alındı.
7
7 Amerika Birleşik Devletleri’nde genel olarak bir okuldaki öğrencilerin %12-22 sinde zihinsel, duygusal ya da davranışsal bozukluklar görülmekte; ayrıca öğrencilerin %18 inin özel gereksinimleri bulunmakta; bu öğrenciler farklı müdahale ve sağaltım programlarına gerek duymaktadırlar. Bu nedenle sınıf öğretmenleri tüm çocukların gereksinimlerini karşılayabilmek, sınıf ortamındaki her çocuğun en üst düzeyde öğrenmesini, her çocuğun kabul gördüğünü hissetmesini sağlamak için sınıf ortamında, öğretim sisteminde ve sınıf yönetiminde değişiklikler yapmak durumundadırlar
8
8 Sınıf öğretmenleri özel gereksinimli öğrencilerin sergiledikleri farklı davranışları doğrudan öğrencilerin yetersizliklerine atfetmekte; bu nedenle problem davranışları azaltmak ya da kontrol etmek için daha az çaba göstermektedirler.
9
9 Kaynaştırma uygulaması yapılan sınıflarda çalışan sınıf öğretmenlerinin önleyici sınıf yönetimi becerilerini değerlendirirsek; Buna göre birinci grupta, sınıflarında yoğun olarak problem davranış (yerinden kalkma, izinsiz konuşma, sınıf ödevlerini yapmama, sorulara yanıt vermeme, arkadaşlarına zarar verme/vurma, itme, olumsuz sözler, vb.) sergilenen, problem davranış sergilendiğinde genellikle öğrenci velisine durumu taşıyan, öğrenciyi rehberlik merkezine gönderen / rehber öğretmeni sınıfa çağıran öğretmenler yer almaktadır.
10
10 Bu öğretmenler sınıf ortamında sergilenen problem davranışların nedenlerini genellikle öğrencilere atfetmekte; davranışları “öğrenme güçlüğü olduğu için sınıf ödevlerini yapmıyor”, “hiperaktifmiş, bu nedenle sınıfta geziyor”, “arkadaşlarını zarar veriyor çünkü anne babası hiç okula uğramıyor”, “kimse ilgilenmediği için sorulara yanıt veremiyor” vb. ifadeleriyle tanımlayan öğretmenlerdir. Ayrıca bu öğretmenler, problem davranışları azaltmak / ortadan kaldırmak için anne baba ile konuşmakta, öğrenci ile bireysel konuşma yapmakta, rehber öğretmeni sınıfa çağırmakta, öğrenciyi azarlamakta ve tenefüse çıkmamak gibi çeşitli cezalar vermektedirler
11
11 İkinci grupta yer alan öğretmenler, yukarıda örnek verilen problem davranışlarla sınıflarında daha az karşılaşmaktadırlar, bu davranışları genellikle kontrol edebilmekte ve problem davranışlar için örneğin “yerini değiştirdim ön sıraya oturtarak kontrol etmeye çalıştım”, “sınıf ödevlerine yardım ettim”, “konuların ona zor geldiğini biliyorum, bu yüzden dersle ilgilenmiyor”, “yanına sevdiği ve birlikte çalışabileceği arkadaş oturttum ama davranış yine de devam ediyor”, “birçok yöntem denememe karşın problem davranış azalmadı, başka ne yapabilirim?” açıklamaları ile okul rehberlik servisine başvurmaktadırlar
12
12 Öğretmenin en önemli rolünün, iyi düzenlenmiş ve planlanmış sınıf yönetimini temel alan olumlu ve destekleyici ortam yaratmaktır. Öğretmenin çocuğun öğrenme etkinliklerine isteyerek katılmasını sağlaması, problem davranışların sayısını kesinlikle azaltır.
13
13 İlköğretim düzeyinde matematik dersinde yürütülen bir çalışmada, sınıflarında akademik başarı yüksek olan öğretmenlerin daha iyi yönetim becerileri olduğu; etkinlikler arası geçişler ve disiplin problemlerine daha az zaman harcadıkları belirlenmiştir. Bu öğretmenlerin, etkinliklerin hızını ayarlayarak, net / açık yönergeler vererek ve açıklamalar yaparak öğretimsel etkinlikleri daha etkili bir şekilde yönettikleri görülmüştür.
14
14 Öğrencide sorumluluk ve kendini kontrol etmeyi geliştirmeyi disiplin ile ilgili çalışmalarında odak noktası olarak almalıdır. Öğretmenlerin çocukla çalışırken kullanmaları gereken çeşitli beceriler olduğunu; bu becerilerden en önemlisinin önleyici beceriler olduğunu belirtmiştir. Gordon önleyici becerileri: önleyici ben mesajları, işbirliği, sınıf kurallarının oluşturulması ve katılımcı sınıf yönetiminin gerçekleştirilmesi olarak tanımlamış; sınıf kurallarının emniyetli, etkili ve uyumlu bir sınıf yaratmak için gerekli olduğunu ifade etmiştir
15
15 Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerle öğretim yaparken ortaya çıkan problem davranışlarıyla ilgili endişelerini belirttikleri görülmektedir. Problem davranışların kontrol edilmesinde, davranışlar ortaya çıktıktan sonra tepki vermeyi içeren geleneksel yöntemin kronik davranış problemi olan çocuklarda etkili olmadığını, grup ve bireysel olarak her öğrenci için uygun olan davranış kontrolünün önleyici olması gerektiğini, uygun davranışları fark etme ve ödüllendirmenin olumlu okul iklimi yarattığını açıklamışlardır.
16
16 Kaynaştırma ortamlarında önleyici sınıf yönetimi için, sınıfın yapılandırılması ve etkili öğretim yapmak iki önemli nokta olarak tanımlanmıştır. Sınıfı yapılandırmak, fiziksel ortam, günlük program, öğretim yöntemi, uygun davranışları pekiştirme planı, sınıf kurallarının belirlenmesi ve uygulanması, uygun iletişim şekillerini bilme ve kullanmayı içermektedir. Etkili öğretim yapmak ise sınıfın yapılandırılması ile iç içedir ve sınıfın yapısı, hem etkili öğrenme hem de uygun olmayan davranışların sayısı üzerinde etkili bir faktördür.
17
17 Önleyici disiplin yaklaşımları arasında önemli yer tutan bir diğer yaklaşım, öğretimsel yaklaşımdır. Bu yaklaşıma göre öğretmenler çocuklara her ortamda nasıl davranmalarını istiyorlarsa (hangi davranışları sergilemelerini bekliyorlarsa) o davranışları öğretmelidirler. Çünkü öğretmen öğretendir, genel olarak sınıf yönetimi yaklaşımlarının öğretim boyutu eksiktir ve aslında sınıf yönetimi öğretimsel yönetimdir. İstenmedik davranışlar, sosyal davranış hataları olarak kabul edilir ve öğretmen çocuklara uygun davranışları matematik, fen ya da okumayı öğrettiği gibi öğretir. Öğretimsel yaklaşım, istenmeyen davranışların sergilenmesinden sonra tepki vermek yerine, bu davranışlarla ilişkili istendik davranışların öğretilmesi gerektiğini kabul eden önleyici bir sınıf yönetimi yaklaşımıdır
18
18 Önleyici sınıf yönetimi kapsamında ele alınan olumlu davranışları ödüllendirme, uygun yönerge verme, derse uygun başlama, dersi uygun bitirme, geçişleri planlama, sınıf kurallarını oluşturma ve öğretme ile dersin amacına uygun materyal kullanma gibi önleyici sınıf yönetimi becerileri yer almıştır.
19
19 Önleyici sınıf yönetimi için; Öğretim Sürecine ilişkin birinci faktörde: Öğretmen sınıf kurallarını sık sık hatırlatıyor mu?, sınıf kurallarını öğretiyor mu?, derse uygun başlıyor mu?, derste verdiği yönergeler uygun mu?, öğretime başlamadan önce öğrencilerin dikkatini çekiyor mu?, derste verdiği yönergeler uygun mu?, derste yardım ve ipucu kullanıyor mu?, Pekiştireçleri uygun kullanıyor mu?, ders içinde farklı etkinliklere yer veriyor mu?, aynı anda bütün sınıfı kontrol edebiliyor mu?, Dersi uygun şekilde bitiriyor mu?
20
20 Öğretim Hazırlığı’na ilişkin maddeler sırasıyla şunlardır: Öğretmen ders içeriğini çocuklara göre uyarlıyor mu?, her ders başında gerekli materyalleri hazırlıyor mu?, etkinlikler arası geçişleri haber veriyor mu?, ders süresini uygun kullanıyor mu?, Kullandığı değerlendirme yöntemi uygun mu?.
21
21 Sınıfta olumlu bir öğrenme atmosferi oluşturabildik mi? Şu soruları kendimize soralım: Öğrencilerim kendini özgürce ifade edebiliyor mu? Öğrencilerim özgürce soru sorabiliyor mu? Öğrencilerim benden ya da arkadaşlarından yardım isteyebiliyor mu? Öğrencilerim birbirini dinliyor mu? Benimle öğrencim arasında güven duygusu oluştu mu? Sınıf kontrolü sırasında denge kurabiliyor muyum? Öğrenciler arasında birlik ve beraberlik geliştirebiliyor muyum? Konuşma ve beden dilini iyi kullanabiliyor muyum? Diğer öğretmen arkadaşlarınızdan biriyle birlikte çalışın ve birbirinize yukarıdaki soruları sorun. Eğer olumsuz yanıtlar alırsanız bunun neden kaynaklandığı ve durumu değiştirmek için neler denenebileceği konusunda birlikte fikir yürütün.
22
22 Özel Eğitim Özel gereksinimli öğrencilerin özel yetiştirilmiş öğretmenler tarafından, özel hazırlanmış program ve eğitim gereksinimlerine uygun biçimde düzenlenmiş ortamlarda eğitim görmesi
23
23 Tarihçe 1800 li yılların sonunda özel eğitim okulu modeli ile başlayan süreç,1960’lardan bu yana kaynaştırma uygulamaları hızlı bir biçimde yaygınlaşmaya başlamıştır Türkiye’de kaynaştırma uygulamaları 1983 yılında yürürlüğe giren Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu’yla başlatılmış, o tarihten bu yana artan sayıda özel gereksinimli öğrenci genel eğitim okullarında akranlarıyla birlikte eğitim almıştır.
24
24 BÜTÜNLEŞTİRME NEDİR? Kaynaştırma, özel gereksinimli öğrencilere ve sınıf öğretmenlerine gerekli destek hizmetlerinin sağlanması koşuluyla, bu öğrencilerin tam ya da yarı zamanlı olarak akranlarıyla birlikte genel eğitim sınıflarında eğitim alması olarak tanımlanır. Bütünleştirme ise, “sınıf öğretmeni ile işbirliği yapılarak uygun sınıf-içi destek hizmetlerin sağlanması yoluyla” özel gereksinimli öğrencilerin akranlarıyla birlikte genel eğitim sınıflarında tam zamanlı olarak eğitim alması anlamına gelir. Bütünleştirmede, öğrencilerin bireysel farklılıklara ve gereksinimlere sahip oldukları, ancak bu durumun onların bir arada eğitim görmesinin önünde bir engel olmadığı düşüncesinden yola çıkarak, genel eğitim okullarında özel gereksinimli öğrenciler de dahil olmak üzere tüm öğrencilerin gereksinimlerine yanıt verecek biçimde gerekli fiziksel ve müfredat ile eğitim-öğretim yöntemleriyle ilgili düzenlemeler yapılır.
25
25 kaynaştırma kavramının temelinde özel gereksinimli öğrencilerin: (1) ailedeki diğer kardeşleri ve akranlarıyla aynı okula gitmeleri, (2) aynı yaştaki akranlarıyla aynı sınıfta bulunmaları, (3) öğrenciye ve/veya öğretmene gereksinim duydukları destek özel eğitim hizmetlerinin sağlanması yer almaktadır.
26
26 Buna göre kaynaştırma, özel gereksinimli öğrencilerin hiçbir özel eğitim desteği olmadan aynı yaştaki akranlarıyla yalnızca aynı sınıf ortamında, birlikte eğitilmeleri demek değildir. Tam tersine, genel eğitim sınıfında bulunan özel gereksinimli öğrencilerin eğitimlerinin, özel eğitim desteği ile birlikte sürdürülmesidir.
27
27 NEDEN BÜTÜNLEŞTİRME? Kaynaştırma eğitimi alan zihinsel engelli çocuklar, özel eğitim sınıflarında eğitim gören yaşıtlarına göre daha fazla sözcük dağarcığına sahiptirler. Özel gereksinimli ve/veya engeli olan bireylerin ayrıştırılmış ortamlar yerine bütünleştirilmiş eğitim ortamlarında eğitim ve öğretimlerine devam etmeleri, toplumun daha geniş kesimleriyle kaynaşmalarını kolaylaştırmakta, toplumun bu bireylere yönelik olumsuz tutumlarının değişmesini sağlamakta ve dolayısıyla daha fazla sosyal bütünleşme imkânını da beraberinde getirmektedir.
28
28 BÜTÜNLEŞTİRMENİN YARARLARI Özel gereksinimli ve/veya engeli olan çocuklar açısından Kendine güvenir. Cesareti artar. Sorumluluk alma bilinci değişir. Sosyal uyum ve akademik başarısı artar. Olumsuz tutum ve davranışları azalırken olumlu tutum ve davranışları artar. Topluma kabulü artar. Etkin sosyal iletişim, etkin katılım, işbirliği ve toplumsal yaşam ve uyum becerileri kazanırlar. Farklı özellikleri olan bireyleri tanıma olanakları artar. Ortak yaşam alanlarında birlikte yaşamayı öğrenirler
29
29 Normal gelişim gösteren akranlar açısından Özel gereksinimi ve/veya engeli olan akranlarına karşı; Ön yargıları azalır. Hoşgörü gösterirler. İhtiyacı olanlara yardımcı olurlar. Ortak yaşam alanlarında birlikte yaşamayı öğrenirler Farklı özellikleri olan bireyleri tanıma olanakları artar. Koşulsuz kabule uygun davranış gösterirler.
30
30 Öğretmenler açısından Özel gereksinimi olan ve/veya engeli olan çocuklara ve ailelerine nasıl yaklaşacağını bilir, işbirliği yapar, ailelerin eğitime etkin katılımı için gerekli düzenlemeleri yapar. Sınıf ortamını ve öğretim programını sınıftaki çocukların gereksinimine göre düzenler, uygular, değerlendirir ve gerekli güncellemeleri yapar. Sürekli mesleki gelişim için gerekli girişimlerde bulunur, eğitim alır, sınıfında araştırmaya dayalı uygulamalara yer verir, araştırma yapar, uygular, sonuçlarını değerlendirir. Tüm aileler açısından Eğitime aktif olarak katılırlar. Çocuklarına nasıl yardımcı olacakları konusunda yeni yöntemler öğrenirler. Diğer ailelerle iletişime geçerek deneyimlerini, bilgilerini paylaşma olanağı bulurlar. Yasal hak ve sorumluluklarını öğrenirler.
31
31 Bütünleştirmenin İlkeleri Öğrenciye yönelik düzenlemeler onu ayrıştırmadan yapılmalı, Bütün çocuklara dönüşümlü olarak iyi olduğu yönünü ifade etme ve kullanma fırsatı verilmeli, Yapılan uyarlamalar tüm öğrencilerin ihtiyacına yönelik olmalı,bireysel farklılıkları dikkate alınarak yapılan uyarlamaların sadece belli bir öğrenci için değil Evrensel Tasarım İlkelerini dikkate alarak daha çok kişiye hitap etmesi sağlanmalı, Sistem içi ve sistemler arası işbirliği yapılmalı, Güncel teknoloji etkin bir şekilde kullanılmalı, Bütünleştirme sadece fiziksel bağlamda düşünülmemeli, bilişsel, sosyal, duyuşsal, eğitim uygulamaları bakımından da gerçekleştirilmelidir.
32
32 KAYNAŞTIRMA ÇEŞİTLERİ Tam zamanlı kaynaştırma ya da bütünleştirme: Özel gereksinimli öğrencinin, kaydının genel eğitim sınıfında olduğu, tüm gün boyunca genel eğitim sınıfında normal sınıf öğretmeninden eğitim aldığı uygulamadır. Öğrencinin sınıf içindeki tüm gereksinimlerini karşılamak sınıf öğretmeninin sorumluluğundadır. Öğrenciye bireysel gereksinimleri doğrultusunda destek ve/veya ek hizmetler sağlanır. Kaynak oda(Destek Odası) destekli kaynaştırma: Bu tür kaynaştırma uygulamalarında, özel gereksinimli öğrencinin kaydı genel eğitim sınıfında olmakla beraber, öğrenci desteğe gereksinim duyduğu derslerde kaynak odada özel eğitim öğretmeninden eğitim alır. Böylece, öğrencinin eksik olduğu konular kuvvetlendirilerek, akranlarından geri kalmaması amaçlanmaktadır.
33
33 Yarım zamanlı kaynaştırma: Kaynaştırmanın bu türünde özel gereksinimli öğrencinin kaydı genel eğitim kurumundaki özel eğitim sınıfındadır. Ancak, başarılı olabileceği derslerde öğrenci genel eğitim sınıfına katılır. Bu biçimde öğrencinin hem akademik hem de sosyal becerilerinin geliştirilmesi Amaçlanmaktadır Özel eğitim sınıfı: Bu uygulamada, özel gereksinimli öğrencinin kaydı özel eğitim sınıfındadır ve tüm gün boyunca burada eğitim görür. Öğrencinin gereksinim duyduğu hallerde, okul saatleri dışında da öğrenciye destek hizmetleri verilir. Bu uygulamada özel gereksinimli öğrenciler yalnızca ders dışı saatlerde, okul binasında ve bahçesinde akranlarıyla birlikte olabilirler. Gündüzlü özel eğitim okulu: Bu tür özel eğitimde, öğrencinin kaydı özel eğitim okulundadır ve öğrenci aynı engel grubundan öğrencilerle birlikte eğitim alır. Öğrencilere gereksinimlerine göre ek destek ve/veya hizmetler sağlanır.
34
34 Kaynaştırma destek eğitim hizmetlerinin tümüne genel olarak baktığımızda, her hizmet türü kendi içinde bazı avantajlara ve sınırlılıklara sahiptir. Hangi destek hizmet türünün uygulanacağı, öğrencinin ve öğretmenin gereksinimleri ile sınıfın ve okulun genel yapısına göre belirlenmelidir. Ancak uygulanacak destek hizmetin yararlı olabilmesi için destek hizmeti verenle sınıf öğretmeni işbirliği içinde olmalı ve öğrencinin nerede, ne kadar süreyle, hangi alanlarda destekleneceğine birlikte karar verilmelidir. Öğretmene yapılacak yardımda, sınıf öğretmeni bu yardımı almaya istekli olmalı, işbirliğinin gereğine inanmalı ve sınıfta bir başka eğitimcinin bulunmasından rahatsız olmamalıdır.
35
35 Başarılı Bir Kaynaştırmanın İlkeleri Nelerdir? Daha önce de belirtildiği gibi, kaynaştırma yalnızca özel gereksinimli öğrencinin genel eğitim sınıfına yerleştirilmesi demek değildir. Aynı zamanda bazı düzenlemelerin/uyarlamaların yapılması, genel ilkelerin yerine getirilmesi ve temel ölçütlerin karşılanması gerekmektedir. Buna göre başarılı bir kaynaştırma için;
36
36 1. Öncelikle başta okul müdürü olmak üzere tüm okul çalışanları, özel gereksinimli öğrencilere karşı kabul edici ve destekleyici tutumlar sergilemelidirler. Özel gereksinimli çocuklar ve aileleri daha okula kayıt aşamasından başlayarak müdür, müdür yardımcısı, rehber öğretmen, diğer öğretmenler, memurlar ve diğer okul personeli ile etkileşim halindedir. Öğrencinin ve ailesinin kendini okula ait hissetmesi, öğretmenle birlikte, yukarıda sıralanan bireylerin davranışlarından da etkilenecektir. Ayrıca okul müdürü, öğretmene yeni bilgileri kazanmada, gereksinim duyduğu materyalleri sağlamada, okul içinde ve dışında gerekli kişilerle işbirliğine girmede yardımcı olmalı ve okul genelinde bir kaynaştırma politikasının oluşturulmasına çalışmalıdır.
37
37 2. Sınıf öğretmenlerinin tutumları, kaynaştırmanın başarısında ikinci önemli öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. Öğretmenler çocukların eğitiminden sorumlu olan bireylerdir. Bir eğitim programını planlamak, uygulamak, öğrencilerinin gelişimlerini ve başarılarını sağlamak gibi görevleri vardır. Ancak bu görevleri yerine getirebilmeleri için öncelikle öğrencilere yönelik olumlu tutumlara sahip olmaları gerekmektedir (Chubon, l982; Combs ve Harper, l967). Öğretmen öncelikle öğrencileri bir birey olarak kabul etmeli, onların kendilerini ifade etmelerine, yaratıcılıklarını ortaya koymalarına fırsat vermeli ve öğrencilerin ilerlemelerine olanak verecek ve destekleyecek ortamlar yaratmalıdır. Sınıf içinde her öğrencinin önemli ve değerli olduğu duygusu sınıftaki tüm öğrencilere hissettirilmelidir. Ayrıca sınıfındaki öğrencilerine kendi davranışları ile model olmalı ve bireyler arası farklara saygı göstermelidir (Horne, 1985). Öğretmenin sınıfta kabul edici ve destekleyici bir tavır sergilemesi, çocuklarda güven duygusu oluşturacak ve ancak böylesi bir ortamda öğrenme isteği ortaya çıkacaktır (Brophy, Good ve Nedler, 1979). Ayrıca öğretmenin engelli öğrencilere yönelik göstereceği kabul, sınıf ortamında "genel kabul havası"nın yaratılması açısından da gerekligörülmektedir (Jamieson, 1986).
38
38 3. Genel eğitim sınıfları, tüm öğrencilerin gereksinimlerini karşılayacak, öğrenmelerini kolaylaştıracak biçimde düzenlenmelidir. Sınıf ortamı yalnızca normal gelişim gösteren öğrenciler için değil, aynı zamanda özel gereksinimli öğrencilerin de öğrenmelerini kolaylaştıracak, sınıfa ve etkinliklere katılımını artıracak biçimde düzenlenmelidir. Bu nedenle sınıf öğretmeni, yalnızca olumlu tutumlara sahip olma açısından değil, aynı zamanda sınıfın fiziksel çevresini, programı ve öğretim yöntemlerini farklı gereksinimlere göre uyarlama ve etkili sınıf yönetimi tekniklerini kullanma açısından gerekli bilgi ve becerilere sahip olmalıdır.
39
39 4. Genel eğitim sınıflarında tüm öğrenciler, birlikte öğrenme, oynama, eğitimsel ve sosyal etkinliklere katılma fırsatlarına sahip olmalıdırlar. Sınıf içinde her öğrencinin kendi gelişimi doğrultusunda ilerlemesine olanak verecek bir öğrenme ortamı oluşturulmalıdır. Ayrıca öğrencilerin yalnızca akademik yönden gelişmeleri değil, aynı zamanda sosyal kişisel yönden de gelişmeleri hedeflenmelidir (Salend, 2001).
40
40 5. Kaynaştırma sınıfındaki diğer öğrenciler özel gereksinimli öğrenci hakkında bilgilendirilmelidirler. Sınıftaki diğer öğrenciler özel gereksinimli öğrencinin duygusal, davranışsal ve bilişsel özelliklerine ilişkin bilgilendirilmelidir. Eğer öğrencinin engeli onun fiziksel görünümünde de farklılığa yol açmışsa, öğretmen bu durumun nedenini diğer öğrencilere anlatmalıdır. Özel gereksinimli öğrenci işitme cihazı ya da herhangi bir protez kullanıyorsa, kullanmış olduğu bu yardımcı cihazın ne işe yaradığı diğer öğrencilere açıklanmalıdır. Öğrencilere yapılacak açıklamalar onların gelişim düzeyine uygun ve doğru olmalıdır. Sınıf içinde özel gereksinimli öğrenci için herhangi bir uyarlama yapılacaksa bu konu hakkında yine diğer öğrencilere bilgi verilmelidir. Yapılacak uyarlama çalışmaları fiziksel çevrenin düzenlemesinde olabileceği gibi (ön sıralarda oturma vb.) eğitim programının uyarlanması ve değerlendirmede de olabilir. Öğretmenin sınıftaki öğrencilere bu tür uyarlamalara ilişkin önceden bilgi vermesi onların özel gereksinimli arkadaşlarını kabulünü kolaylaştıracaktır.
41
41 6. Kaynaştırma eğitiminin başarıyla uygulanabilmesi için genel eğitim sınıfındaki özel gereksinimli öğrenciye ve öğretmene, gereksinimlerine yönelik destekleyici özel eğitim hizmetlerinin sağlanması gerekmektedir. Destekleyici özel eğitim hizmetleri daha önce de açıklandığı gibi sınıf içinde ve sınıf dışında sürdürülen hizmetler olarak ikiye ayrılmaktadır. Kaynak oda, gezici öğretmenlik ve özel eğitim danışmanlığı bu hizmetler arasında yer almaktadır.
42
42 7. Sınıftaki tüm öğrenci velileriyle işbirliği sağlanmadır. Kaynaştırma eğitiminin özel gereksinimli ve diğer öğrencilere beklenen yararları sağlayabilmesi için sınıftaki tüm velilerin sınıf öğretmeni ile işbirliği içinde olması gerekmektedir. Özel gereksinimli öğrenci velileri, çocuklarının okulda kazandıkları becerileri evde destekleyerek gelişimlerine katkıda bulunmalı, diğer veliler ise özel gereksinimli öğrencinin sınıfa kabulü ve akran desteğinin sağlanması konusunda çocuklarına model olmalıdırlar. Velilerle işbirliğinin sağlanması, olumlu ilişkilerin kurulması ve sürdürülmesinde sınıf öğretmeni destekleyici olmalı ve uygun ortamlar yaratmalıdır. Özel gereksinimli öğrencinin çok zamanını aldığından ve kendisini çok yorduğundan şikayetçi olan bir sınıf öğretmeninin bulunduğu sınıfta istenen veli dayanışmasını sağlamak güç olacaktır.
43
43 Özetle, sınıf öğretmenine ve/veya engelli öğrenciye destek özel eğitim hizmetleri sağlanması koşulu ile özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitim sınıflarında eğitilmesi şeklinde tanımlanan kaynaştırma düşüncesi, dünyada ve ülkemizde yaşanan pek çok olay ve deneyimin sonucunda ortaya çıkmıştır. Temel gerekleri ve ilkeleri karşılayan kaynaştırmanın, hem özel gereksinimli öğrenciye hem de diğer bireylere katkıları bulunmaktadır. Bu nedenle yapılacak çalışmaların, bu gerekliliklerin uygulamada ne ölçüde karşılandığına yönelik çalışmalar olmasına çalışılmalıdır.
44
44 TUTUM VE BEKLENTİLER Bütünleştirmeye yönelik olumsuz duygu ve düşünceye sahip bir öğretmenin sınıfındaki özel gereksinimli ve/veya engelli öğrenciyi kabullenmesi ve ona karşı olumlu davranış sergilemesini bekleyemeyiz. Çünkü davranışlar, duygu ve düşünce yapımızdan etkilenir. Bütünleştirme uygulamasının fayda sağlamayacağını düşünen öğretmen bu uygulamaya yönelik olarak sınıfında fiziki açıdan ve öğretim yöntemleri açısından uyarlamalar yapma eğiliminde olmayabilir. Bu tutum, bütünleştirme uygulamasının olumlu getirilerine ket vurmuş olur. Önyargılarımız tutumlarımızı, tutumlarımız da davranışlarımızı etkiler.
45
45 Öğretmenlerin özel gereksinimi ve/veya engeli olan öğrencilere yönelik tutumlarını; Öğretmenin yaşı, Tecrübesi, Sınıfın düzeyi, Özel gereksinimli çocuğun yetersizlik türü, Yetersizliğin derecesi Öğrencinin ailesinin işbirliği Öğretmenin okul yönetiminden, personelinden ve ailelerden almış olduğu destek miktarı etkilemektedir.
46
46 Öğretmene bu konuda yardımcı olacak çalışmalar Öğretmen öğrenciyle ilgili doğru bilgilere ulaşır (Aile ile görüşerek öğrencinin hikâyesini öğrenme, varsa doktorundan, rehberlik araştırma merkezinden, rehber öğretmenden bilgi alma). Öğrencinin özel gereksinimi/engeli ile ilgili bilgi edinir. Öğrencinin güçlü ve zayıf olduğu alanları belirler. Öğretmen öğrenci ile ilgili gerçekçi beklentiler oluşturur. Bu bilgiler doğrultusunda öğretim sürecini planlar, gerekli düzenlemeleri yapar. (sınıf düzenlemesi, materyal hazırlanması, yöntem ve teknik belirleme vs.) Öğrencinin öğrenme sürecine aktif katılmalarını sağlar. Öğretmen sınıfındaki diğer öğrencileri, sınıfa yetersizliği olan bir öğrencinin katılacağı fikrine hazırlar.
47
47 DİĞER AİLELERİN TUTUMU Özel gereksinimli çocukların kendi çocuklarıyla aynı ortamda ders görmesinden endişelenen aileler genelde, çocuklarının diğer çocuktan olumsuz davranışlar öğreneceğini ya da fiziksel olarak zarar göreceğini, aynı zamanda da çocuklarının akademik başarısının düşeceğini düşünürler. Okul yönetimi ve rehberlik servisi ile işbirliği yapılarak olumlu tutum geliştirilmesi sağlanabilir.(toplantı, aile-çocuk etkinlikleri düzenleme vb..) Diğer velilerle sınıfta, özel gereksinimi olan bir öğrencinin olmasının kendi çocuklarına nasıl bir katkı sağlayacağı paylaşılabilir.
48
48 Eğitim öğretim sürecinde sınıf içi ve öğretimle ilgili düzenleme ve uyarlamalar Okul Binaları Binaların içi ve dış duvarlarının, kapıların kesişen kenarlarının, mobilya ve eşyaların sivri uçlu olmaması, yuvarlak hatlı olması, Duvarların yüzeylerinin pürüzsüz olması, öğrencilerin çarpması durumunda zarar görecekleri girinti ve çıkıntılar olmaması, Tabelaların ışıklı, Braille kabartma yazılı ve/veya sesli olarak düzenlenmesi, Bölümlerin (atölyeler, laboratuarlar vb.) adının yazılı ifadesi yanında resimli, şekilli, Braille kabartma yazılı tabelaların kullanılması Yerlerde kaymayı engelleyen bir zemin malzemesi kullanılması Tuvalet ve vb. yerlerde tutunma barları bulunması, Olması gereken her yerde rampaların bulunması,
49
49 Sınıflar Yazı tahtaları ve panolar yükseklik açısından ayarlanabilir şekilde olması, Sınıfların ısı, ışık, ses, havalandırma ve izolasyon açısından eğitim ve öğretimi olumsuz etkilemeyecek şekilde düzenlenmesi, (örneğin; öğrencinin gözüne direk girmeyecek, tahtada yansıma yapmayacak ışık kaynağı olması, doğal aydınlatma yollarının kullanılması, pencere alanının güneş ışığından yeterince yararlanmaya uygun olması, dikkat dağıtıcı, gürültü niteliğindeki ses ve diğer etkenlerin kontrol altına alınması, … vb) Sınıfın öğrencinin ihtiyaçlarına cevap verecek bir yerde bulunması, Sınıf içindeki masa ve sıraların sabit olmaması, ihtiyaca göre yer değiştirmeye uygun olması, Tüm cihazların kullanılabilmesi için yeterli sayıda ve uygun yükseklikte priz olması, Sınıfların düzeni ve sınıf içinde kullanılan renklerin sade olması, öğretim sürecini olumsuz etkileyecek uyaranların bulundurulmaması,
50
50 Sınıfta öğrencilerin birbirlerini ve öğretmenlerini rahatça görebilecekleri şekilde (Örneğin, U veya yarım daire) oturmalarının sağlanması. Eğer bu oturma düzeni sağlanamıyorsa çocuğun öğretmenini rahatça görebileceği, konuşmasını rahatça takip edebileceği bir yere yerleştirilmesi. Bireysel çalışma ortamlarının düzenlenmesine dikkat edilmesi. Eğitim öğretime hizmet edecek uygun araç gereçlerin düzenlenmesi.
51
51 BÜTÜNLEŞTİRME UYGULAMALARINDA GÖREV VE SORUMLULUKLAR Okul Yönetimi Her çocuğa en uygun eğitimi vermek konusunda okulun tam kararlılıkla faaliyet göstermesini sağlar. Okula kayıt sürecinde ve sonrasında özel gereksinimli ve/veya engeli olan çocuklarla ilgili öğrenme ortamlarının düzenlenmesinde etkin rol oynar. Çocukların öğrenme-öğretme süreçlerinde ihtiyaç duyabilecekleri destek eğitim personelinin ve materyallerin temin edilmesinin sağlanması için girişimlerde bulunur. BEP’i yönetir, öğrenme ve öğretme süreçlerini takip eder. Bütünleştirme konusunda ailelerin bilgilendirilmesi sürecini yönetir. Paydaşlar arası işbirliğini sağlar. Hizmet-içi eğitime ihtiyacı olan personeli yönlendirir. Özel eğitim hizmetleriyle ilgili mevzuatı ve sorumluluklarını bilir.
52
52 Öğretmenler Çocuğun eğitsel ve sosyal gelişimini izler ve değerlendirir. İhtiyacı olan çocukların; RAM, sağlık kurumları, spor kulüpleri, sosyal, kültürel ve sanatsal etkinliklere yönlendirilebilmesi için okul yönetimi ile görüşür. Özel gereksinimli ve/veya engeli olan çocuklar için; okul yönetimi, rehberlik servisi, çocuğun ailesi ve destek personel ile işbirliği yaparak öğrenme ve öğretim süreçlerini planlar. Öğrencinin ihtiyacına uyum sağlamak için çeşitli öğretim yöntemleri uygular. Okuldaki destek personel ile işbirliği içinde bulunur. Bu süreçte aile ile periyodik toplantılar düzenler. Eğitim süreci içerisinde çocuğun gelişimini düzenli olarak gözlemler ve değerlendirir. Gerekli uyarlamaları yapar. Özel eğitim hizmetleriyle ilgili mevzuatı ve sorumluluklarını bilir.
53
53 Okul Rehberlik Servisi Sınıf öğretmeni ile işbirliği yapar. Aile ile işbirliği içinde bulunur. Destek personeli ile işbirliği yapar. BEP birimine destek verir. Aile eğitimlerini bütünleştirme uygulamalarını destekler yapıda planlar. Okul rehberlik servisi; Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM), Hastaneler, Sivil Toplum Kuruşları (STK) ile işbirliği yapar. Özel eğitim hizmetleriyle ilgili mevzuatı ve sorumluluklarını bilir.
54
54 Destek Personel Çocuğun ihtiyacına göre hazırlanan planı uygular ve öğretmenle işbirliği içinde çalışır. BEP uygulaması konusunda destek olacağı ve işbirliği sağlayacağı konuların netleştirir. Özel eğitim hizmetleriyle ilgili mevzuatı ve sorumluluklarını bilir
55
55 Kaynaştırma öğrenciniz otizmli bir çocuk ise; Öğrencinizin özelliğini dikkate alarak göz kontağı kurma, sınıfta uygun oturma, basit yönergelere uyma gibi becerilerin öğretimine öncelik verin. Yönerge ve sorularınızın öğrencinin özelliğini dikkate alarak kısa olmasına özen gösterin. Öğrencinizle iletişimizde olumsuz ifadelerden (hayır, yapma, dokunma gibi)mümkün olduğunca kaçının. Öğrenciye öğretilecek becerilerin basitten karmaşığa doğru sıra izlemesine dikkat edin. Sosyal iletişimin ve etkileşimin arttırılması amacıyla, öğrencinizin sınıf arkadaşlarıyla uyum sağlaması için etkinlik planlayıp bu etkinliklere katılmalarını sağlayın. Otizmli öğrencilerin çoğu sesler, kokular gibi belli uyaranlara aşırı duyarlılık gösterirler. Örneğin; öğrencinin flüoresan sesi gibi hangi uyaranlara karşı aşırı duyarlı olduğunu, öğrencinin ailesinden ve önceki eğitimcilerden öğrenerek okulda böyle durumların ortaya çıkma olasılığını azaltmak için gerekli önlemleri alın. Fotoğraflı veya yazılı etkinlik çizelgelerinin kullanımı, öğrencinin gün içindeki rutin geçişlerinde sorun yaşama olasılığını azaltacaktır. Bu amaçla hazırlanacak etkinlik çizelgesinde, rutinleri ve rutin dışı etkinlikleri yazı ve/veya fotoğraflar ile gösterin.
56
56 Kaynaştırma öğrenciniz ortopedik engelli ise; Tekerlekli sandalye, yürüteç vb. araçların kullanımını kolaylaştırmak amacıyla dersliğin, koridorların ve giriş–çıkışların geniş ve engelsiz olmasını sağlayın. Ayrıca, zeminin aşırı pütürlü ya da kaygan olması da önlenmelidir. Öğrenci sıralarının aralıklarla yerleştirilerek tekerlekli sandalye kullanımına ya da koltuk değnekleri ile yürüyebilen bir öğrencinin sınıf içerisinde rahatça hareket edebilmesine olanak sağlayacak şekilde düzenlenmesine özen gösterin. Kalem tutmada ve yazmada zorluğu olan öğrencilere, kalem tutmayı kolaylaştıran araçlar, çok az bir güç harcanarak yazdırılabilen kalemler ve geniş satır aralığına sahip defterler; kitap sayfasını çevirmekte zorluğu olan öğrencilere ise, mukavva yapraklı kitaplar ya da sayfa çevirmeye yardımcı araçlar sağlayın. Büyük tuşlu hesap makinesi ve bilgisayar klavyesi kullanımının, öğrencinin bu araçları kullanma performansını artırabileceğini hatırlayın. Sınavlarda ek süre verilmesi ve bir yardımcı sağlanması gerekebilir. Ayrıca, kapalı uçlu soruların sorulması ve yanıtlarının “Evet” kaşesi vb. yollarla öğrenci tarafından bağımsız olarak belirtilmesinin sağlanması gibi düzenlemeler öğrencinin başkalarına bağımlılığını ortadan kaldırabileceği düşünülmektedir.
57
57 Kaynaştırma öğrenciniz öğrenme güçlüğü olan bir çocuk ise; Öğrencinizi tahtayı ve sizi rahat görebileceği şekilde sınıfın ön tarafına oturtun. Öğrenciye her dersin konusu, süreci, beklentilerinizi açık ve net olarak ifade edin. Her dersin başında daha önce öğrenilen konuları kısaca tekrarlayın, dersin sonunda ise önemli konuları özetleyin. Sınıf kurallarını belirleyin, sınıf kurallarını tek tek öğretin ve kuralların yazılı/görsel olarak yer aldığı bir pano hazırlayın. Öğrencinin çalışma gruplarına katılımını destekleyin. Öğrenciye başarabileceği görev ve sorumluklar verin. İşlenen konuların pekiştirilmesi ve öğrencinin sınava hazırlanmasını sağlamak amacıyla konu içeriğine uygun sorular hazırlayın. Ders anlatımında jest ve mimikleri kullanın. Öğrencinin soru sormasına, gerektiğinde konuların tekrar edilmesine fırsat tanıyın. Dersi anlatırken çok uzun ve karmaşık cümlelerden kaçının.
58
58 Araştırma projesi, sınıf içi sunum, grup çalışması gibi farklı yöntem ve tekniklerle derste işlenen konuları daha iyi anlamasına imkân tanıyın. Sınavlarda öğrencinize ek süre verin. Öğrenciniz yazılı anlatımda güçlük yaşıyorsa sözlü sınavları, kısa yanıtlı ve boşluk doldurmalı sınavları tercih edin. Öğrencinin sınavını gerekirse bireysel olarak yapın. Sınava başlamadan önce öğrencinin sınav sorularını anlayıp anlamadığını kontrol edin, sınav sorularını kendi cümleleri ile ifade etmesine imkân tanıyın. Matematik, fen ve teknoloji gibi derslerde sınav sonuçlarını değerlendirirken, yalnızca sonuca değil, yaptığı işlemlere de puan verin. Öğrencinin ders sırasında konuyu anlayabilmesi için hesap makinesi, bilgisayar vb. teknolojik aletleri kullanmasına imkân tanıyın. Sınav sonrasında zaman kaybetmeden öğrenciye geribildirim vermeye dikkat edin. Öğrenci ile konuşurken olumsuzdan çok olumlu ifadeler kullanın. Öğrencinizi kendi içinde gösterdiği gelişme ile değerlendirin ve öğrencinizin yapamadıklarına değil yapabildiklerine yoğunlaşın. Öğrencinizin başarılarını anında ödüllendirin. Sosyal iletişimin ve etkileşimin arttırılması amacıyla öğrencinizin sınıf arkadaşlarıyla uyum sağlaması için etkinlik planlayın ve bu etkinliklere katılmalarını sağlayın.
59
59 Kaynaştırma öğrenciniz işitme engelli bir çocuk ise; Öğrencinizi gürültülü ya da farklı seslerin rahatsız edeceği yerlerde oturtmayın. Örneğin, pencere yanı, koridora yakın bir yer ya da en arka sıraları tercih edin. Öğrencinin tahtaya ve öğretmen masasına yakın oturtulmasında yarar vardır. Sınıf ortamında koşullar uygun olduğunda, öğrencilerin arka arkaya değil de daire ya da U şeklinde bir düzenlemeyle oturtulmaları sağlayın. Böylece, öğrenciler birbirlerinin yüzünü rahatlıkla görebileceklerdir. Eğer bu ortamı sağlamak mümkün değilse, öğrenciyi döner sandalyeye oturtun; böylece, öğrencinin gerektiğinde konuşan öğrenciye doğru dönmesini sağlayın. Basit ve kısa sözel yönergeler kullanın. Yönerge vermeden önce öğrenciyi mutlaka uyarın. Öğrenciyle göz kontağı kurun. Ayrıca, yüz ifadelerinin net olarak görülebilmesi için, konuşmacıların ışığı arkalarına değil de karşılarına alarak konuşmalarını sağlayın. İşitmenin yüz ifadesiyle desteklenmesi, başkalarının konuşmalarını anlamayı kolaylaştırmaktadır. Duruş pozisyonuna dikkat edin, gerektiğinde fiziksel temasla öğrenciyi yönlendirin.
60
60 Konuşma hızınızı bilinçli olarak azaltın. Öğrencinin konuşan kişiyi dinlemekte zorlandığını fark ettiğinizde konuşma hızınızı yavaşlatın. Sözel sunumlar ya da bir konferans sırasında sunuda geçen anahtar kelimeler ve anlamları tahtaya yazın/yazılmasını sağlayın. Ders süresince güvendiğiniz bir öğrencinin tuttuğu notları, işitme yetersizliği olan öğrencinin fotokopi çekmesine izin verin. Bunun yapılması, öğrencinin sadece dinleme üzerine dikkatini yoğunlaştırmasını sağlayacaktır. Dersten sonra öğrenci kendi notları ile arkadaşının notlarını karşılaştırarak gerekli yerleri notlarına ilave edebilecektir. Sözel anlatımları mümkün olabildiğince görsel olarak destekleyin. Örneğin, şemalar, kavram haritaları, eğitim videoları, olay kartları ve çalışma kağıtlarının tahtaya projektör kullanılarak yansıtılması öğretimi kolaylaştırabilir.
61
61 Kaynaştırma öğrenciniz görme engelli bir çocuk ise; Görme yetersizliği olup da görme kalıntısını kullanabilenler, büyüteç gibi optik araçlardan büyük yarar sağlarlar. Bu araçlar sayesinde, göreli olarak daha pahalı ve kullanımı zor olan büyük puntolu basılı kaynaklara olan gereksinim önemli ölçüde azalır. Ayrıca, özel tasarlanmış lamba, kabartma çizgili kağıt, okuma sayfası üzerine konan renkli asetat gibi optik olmayan araçlar da öğrencinin okumasını ya da yazmasını kolaylaştırabilir. Öğrencinin daha kolay yazabilmesi için satır çizgileri koyu renk kalemle belirginleştirilmiş deftere gereksinimi olabilir. Böyle defterlerin hazırlanması aileden istenebilir. Öğrencinin kalemi uygun yerden tutması ve parmaklarının daha az yorulmasını sağlamak için kırtasiyelerde bulunan parlak renkli tutamaklardan yararlanılabilir. Öğrenci yazı yazarken B veya 2B kurşun kalem kullanırsa, yazısı daha koyu renkli olacak ve kendi yazdıklarını görmesi kolaylaşacaktır. Bazı durumlarda kurşun kalem yerine keçe uçlu kalem kullanılması uygun olacaktır. Matematik derslerinde kullanılan kareli defterler görme yetersizliği olan öğrencilerin yazılarının okunaksız olmasına, işlemlerin düzgün yazılmamasına yol açabilir. Bu nedenle, bu öğrenciler matematik derslerinde çizgili defter kullanmalı ya da kareli defter kullanmada güçlüğü varsa, kareli defter üzerine çizilen rehber çizgilerle işlem yazması için uyarlamalar yapılabilir.
62
62 Çocuk tahtadaki yazıları görmede ve defterlerine geçirmede zorlanıyorlarsa, tahtaya yazılacak konuların kâğıda yazılmış bir kopyasının öğrencinin sırasına konulması yaralı olacaktır. Nesne ve zeminlerin yüksek renk kontrastına sahip olması, görsel uyaranların algılanmasını kolaylaştırır. Bu nedenle, görsel uyaran verilirken buna dikkat edilmelidir. Derslerde betimleyici bir anlatım kullanılmalıdır. Örneğin, öğretmen ders anlatırken kullandığı grafik, resim vb. görsel uyaranları sözel olarak da açıklamalıdır. Öğrencilerin özelliklerine göre sınavlarda büyük puntolu yazılar, Braille, ses kayıt cihazı ya da yardımcı kişi kullanılabilir. Ses kayıt cihazı kullanıldığında, öğrenci kendisine kasetten yöneltilen soruları sözlü olarak yanıtlayabilir ve yanıtlarını da kasete kaydedebilir. Genel ilke olarak normal ya da büyük punto kullanan öğrencilere sınavlarda yüzde elli ek süre, Braille kullanan öğrencilere ise sınavlarda yüzde yüz ek süre verilmelidir.
63
63 Kaynaştırma öğrenciniz zihin engelli bir çocuk ise; Konuyu anlatmaya başlamadan önce, içeriği ana hatlarıyla sunmak ve tüm içeriğin öğretimi yerine, öğrenci için önemli olan ve bağımsız yaşamını kolaylaştıracak olaylar ve kavramlar üzerinde durulmalıdır. Aynı zamanda, konuda yer alan yeni sözcükleri tanıtmak, açıklamak ve görsel olarak göstermek etkili olacaktır. Örneğin, tahtayı kullanmak, tahtaya yazmak, resimli kartlar kullanmak, vb. Öğrencinin dikkat süresi kısa olduğu için daha kısa süreli etkinlikler sunulmalıdır. Akranı olan diğer öğrenciler, etkinliğin tamamına katılsalar bile hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrenci etkinliğin sadece düzeyine uygun belirli aşamalarına katılabilir. Konu anlatımı bittikten sonra konuyu özetleyin. Ders bittikten sonra, öğrencinin anlamadığı noktaların üzerinde çalışmak için ek bir zaman ayrın. Bu ek süreyi, diğer çocuklar bağımsız grup çalışmalarına katıldığında ya da tahtadan bir konuyu defterlerine yazarken hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan kaynaştırma öğrencisi ile çalışarak yaratabilirsiniz.
64
64 Sözel sunular sırasında beden dilini etkin kullanmak ve ünite veya konularla ilişkili canlandırma çalışmalarına yer vermek önemlidir. Hafif düzeyde yetersizliği olan öğrencinin canlandırma çalışmalarına sınırlı da olsa katılımı sağlanmalıdır. Soyut kavramların öğretimi sırasında somut araç–gereçler kullanın. Soyut kavramaların günlük yaşamda kullanımına ilişkin örnekler sunun. Yönerge vermeden önce öğrencinin dikkatini çekmek için özel bir uyaran kullanın. Ses tonunuzun abartılı şekilde kullanımı da önemlidir. Sözel yönergelerin yanı sıra resim ya da yazı gibi görsel uyaranlar kullanılması öğretimi kolaylaştırabilir. Resimli kartlar, etkinlik çizelgeleri, dergiler, fotoğraflar ve videokasetleri görsel sunumlar olarak kullanın. Daha az sayıda ve düzeylerine uygun ev ödevleri verin. Açık uçlu soruları basitleştirilerek çoktan seçmeli ya da doğru– yanlış sorularına dönüştürün. Aynı zamanda, çoktan seçmeli soru seçeneklerine resim eklenmesi uygun olabilir. Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrenciye sınavlarda daha uzun bir süre verin.
65
65 BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMLARI(BEP) Bireyselleştirilmiş Eğitim ProgramIarı Bep Geliştirme ve Uygulama Süreci Bep Geliştirme - Uygulama – İzleme ve Değerlendirme
66
66 BEP, öğrencinin kişisel, sosyal, işlevsel ve akademik becerilerde eğitim ihtiyaçlarını karşılamak üzere performans düzeyini temel alarak uzun ve kısa dönemli amaçların, alacağı destek hizmetlerin, kullanılacak yöntem ve tekniklerin, öğrenci için yapılması uygun görülen uyarlama ve düzenlemelerin belirlendiği öğrencinin devam ettiği programdan en üst düzeyde yararlanmasını sağlayan bir programdır. BEP ile öğrencinin özel gereksinimi ve/veya engelinden kaynaklanan farklı ihtiyaçlarının neler olduğu belirlenerek ve sağlanacak özel eğitim hizmetleriyle öğrencinin bilgi ve beceri eksiklerinin nasıl giderileceği açığa kavuşturulur.
67
67 HANGİ ÖĞRENCİLER İÇİN BEP HAZIRLANIR? 1997 yılında yürürlüğe giren 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 4. Maddesinin, “Özel eğitim gerektiren bireyler için bireyselleştirilmiş eğitim planı geliştirilmesi ve eğitim programlarının bireyselleştirilerek uygulanması esastır” hükmü ile BEP’in hazırlanması ve uygulanması zorunlu hale getirilmiştir. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinin ilgili hükümlerinde ise BEP’in kimler için, nasıl ve kimler tarafından hazırlanacağına ve nasıl uygulanacağına ilişkin konulara açıklık getirilmiştir.
68
68 Bu kapsamda; Akranlarına sunulan eğitim-öğretim faaliyetlerinden ve öğretim programlarından tam olarak yararlanamayan, Eğitim-öğretim sürecinde kullanılan eğitim materyallerinde veya öğretim ve değerlendirmeye ilişkin yöntem ve tekniklerde bir takım uyarlamalara ya da düzenlemelere ihtiyaç duyan, Özel gereksinimi ve/veya engeli nedeniyle eğitim performansı olumsuz etkilenen öğrencilerimiz için BEP hazırlamamız gerekir. Bununla birlikte özel gereksinimi ve/veya engeli olmadığı halde bir takım uyarlama ve düzenlemelere ihtiyaç duyan öğrencilerimizin olduğu da bir gerçektir.
69
69 BEP’İN YARARLARI NELERDİR? Eğitimde fırsat eşitliği sağlar. Öğretmen için bir plan ve kılavuz görevi görür. Öğretmenin hedeflenen amaçlar doğrultusunda öğrencinin gösterdiği ilerlemeyi belirlemesinde bir uygulama ve değerlendirme aracı olarak işlev görür.
70
70 BEP hazırlarken dikkate almamız gereken iki temel husus vardır. Bunlardan biri öğrencimize “Ne öğretileceğinin”, diğeri ise “Nasıl öğretileceğinin” belirlenmesidir. Programın hangi alanlarında bireyselleştirme yapılacağına karar vermemiz gerekir. Bir başka deyişle, öğrencimiz hangi öğretim alanlarında bireyselleştirilmiş amaçlara gereksinim duymaktadır. Bu öğretim alanları; akademik becerileri, motor becerileri, kişisel-sosyal becerileri, mesleki becerileri ve davranış problemlerinin sağaltımını içerebilir. Bunları belirleyebilmek için, öğretilecek becerilerin kapsamına ve sıralamasına karar verilmesi gereklidir.
71
71 BEP NE TÜR BİLGİLER İÇERİR? Öğrencinin kişisel bilgilerini, Öğrencinin o anki eğitim performansına ilişkin bilgileri, Öğrenci için gerekli olan destek eğitim hizmetlerinin; türü, süresi, sıklığı, kimler tarafından, nerede ve nasıl sağlanacağı, Öğrenci için belirlenen hedefleri (Örn. Öğretim yılı içinde öğrencinin ihtiyaçlarına göre belirlenen hedefler ve öğrenme çıktılarını) Öğretim sürecinde ve değerlendirmede kullanılacak yöntem ve teknik ve uyarlamaları, eğitim araç-gereç ve materyaller ve düzenlemelerini, BEP’in yeniden gözden geçirilmesi ve değerlendirilmesi için belirlenen zaman dilimine ilişkin bilgileri, Öğrencinin başarısına ilişkin kanıtları, Eğer öğrenci bir üst kuruma geçecek ise geçiş sürecine ilişkin hususları, Eğitim ortamına ilişkin düzenlemelerini içerir.
72
72 Örnek 8. sınıftaki bir öğrencinin matematiğe ilişkin eğitim performansı değerlendirildiğinde 4. Sınıf düzeyinde olduğu görülebilir. Bu durumda BEP için amaçlar belirlenirken öğretim programına dayalı olarak bu sınıf düzeyinden amaçlar belirlenmelidir. Öğretim programına dayalı olarak herhangi bir öğrenciden beklenen başarı düzeyi ile özel gereksinimi ve/veya engeli olan bir öğrencinin var olan performansı arasında bir fark bulunur. Bu farkın sebebi özel gereksinim/engel olabildiği gibi, motivasyon vb çok çeşitli faktörler de olabilir. Sunulan eğitim hizmetleri bu farkı kapatmaya yöneliktir. Özel gereksinimi/engeli olan öğrenciler genel olarak iki kapsamda amaç belirlenmesine ihtiyaç duyarlar. Gelişimsel amaçlar Öğretim programına dayalı amaçlar
73
73 Dolayısıyla BEP öğrencinin hem özel gereksinimine ve/veya engeline dayalı gelişimsel ihtiyaçlarını hem de öğretim programına dayalı ihtiyaçlarını dikkate almalıdır. Destek eğitim sürecini belirleyen BEP’i, öğrencinin özel gereksinimine ve/veya engeline dayalı gelişimsel ihtiyaçları yapılandırırken, BEP’in içeriğini öğretim programına dayalı amaçlar oluşturmaktadır
74
74 Örnek Mevcut Performans Düzeyi: Tuncay 3. sınıfa gitmektedir. Öğretmeni özellikle Matematik’e yetenekli olduğunu ve genellikle diğer çocuklardan önce çözümleri bulduğunu fark etmiştir. Fakat Tuncay sınıftaki diğer çocuklara uyum sağlamakta zorlanmakta ve grup faaliyetlerine katılmayı reddetmektedir. Diğer çocuklar ona sataşmakta ve onun acayip olduğunu söylemektedir. Tuncay öğretmenine sık sık keşke arkadaşlarım olsaydı demiştir. Tuncay için uzun dönemli amaç: Sınıf içinde daha fazla kabul görmesi için onu desteklemek.
75
75 Tuncay için kısa dönemli amaçlar Ona duyarlı olan çocuklardan özel bir grup oluşturmak Tuncay’la her matematik dersinin kısa bir bölümünde bir matematik projesi üzerinde bu grupla çalışacağı konusunda hemfikir olmak Tuncay’ın projede üstlenebileceği açık bir rolü olması için açık roller tahsis etmek.
76
76 BEP’te Belirtilmesi Gerekenler Gerçekçi, erişilebilir ve ölçülebilir amaçlar (uzun ve kısa dönemli amaçlar) seçilmelidir. Uygun öğretim stratejileri belirlenmelidir. Hedeflere erişime yönelik öğrencinin özelliklerine uygun ölçme, değerlendirme ve izleme süreci planlaması yapılmalıdır.
77
77 ÖRNEK Aşağıda Mehmet için uzun ve kısa dönemli amaçlar yer almaktadır. Mehmet tek basamaklı sayıları tanımada iyi bir ilerleme göstermiştir fakat iki basamaklı sayıları tanımada güçlük çekmektedir. Uzun Dönemli Amaçlar: Mehmet yılsonunda İki basamaklı doğal sayıları ayırt eder. Kısa Dönemli Amaçlar: 1. Doğal sayı kartları içinden, gösterilen iki basamaklı doğal sayının aynısını gösterir. (4/5) 2. Doğal sayı kartları içinden, söylenen iki basamaklı doğal sayıyı gösterir. (4/5) 3. Gösterilen iki basamaklı doğal sayısının kaç olduğunu söyler. (4/5) 4. İki basamaklı bir doğal sayıyı onluk ve birliklerine ayırır. (4/5)
78
78 Örnek Fatma, Ankara-Altındağ Göreneller İlkokulu 2. Sınıf öğrencisidir. Görme engelinin yanı sıra zihinsel ve konuşma engeli de bulunmaktadır. Sadece “Mehmet, mama, anne, baba” kelimelerini söyleyebilmektedir. Türkçe dersinde okuma çalışmalarında arkadaşı kitap okurken sıkılmaması ve derse odaklanması amacı ile sınıf öğretmenleri tarafından Fatma’nın okuyabildiği kelimelerden oluşan bir sayfalık hikâye yazılmıştır. Sıra Fatma’ya geldiğinde öğretmeni tekrar ederek kitapta yazan cümleler okutulmuştur. Böylece öğrencinin derse katılımı sağlanmış ve öğrenci derse katılabildiği için mutlu olmuştur.
79
79 Başarılı bir BEP için Öğrenciyi tanıma Aileyi tanıyın, aile ile görüşme yapın. Yerleştirme kararı ve ilgili dokümanları inceleyin (yönlendirme kararı, gerekçesi, eğitsel tanılama ve değerlendirmeye ilişkin dokümanlar, tıbbi tanılama raporu.. vb) Konulan tanıyı araştırın, öğrenin. Sınıfın hazırlanması Sınıftaki öğrencileri uygun şekilde bilgilendirin. Akran etkileşimini olumlu etkileyecek çalışmalar yapın …vb. Öğrencinin gereksinimlerinin ve performans düzeyinin belirlenmesi Hangi becerilere sahip? Neyi biliyor, neyi bilmiyor? Öğretim sürecinde hangi materyallerin kullanılması uygun? Sınıf içinde ne tür uyarlama ve/veya düzenlemelere ihtiyacı var? Vb.
80
80 Sınıf içinde ne tür uyarlama ve/ veya düzenlemeler yapılacağının belirlenmesi Fiziksel olarak ne tür düzenlemelere ihtiyaç var? Eğitim-öğretim açısından ne tür uyarlamalara ihtiyaç var? Öğrenci için uygun amaçları belirleme Performans düzeyindeki ifadeleri dikkate alarak uzun dönemli amaçlarını belirleyin. Uzun dönemli amaçlara ulaşabilmesi için izleyeceği basamakları yani kısa dönemli amaçlarını belirleyin.
81
81 BEP hazırlama ve uygulama BEP başlangıç ve bitiş tarihini belirleyin. UDA ve KDA yazın. Ölçüt belirleyin. Yöntem-teknik ve araç gereçleri belirleyin. Öğretimi planlayın. Öğretimi kimin yapacağını, zamanını, yerini (sınıfta mı, destek eğitim odasında mı ya da ders sırasında mı.. vb) belirleyin. BEP izleme ve değerlendirme Uygun zamanlarda ara değerlendirmeler yapın. Öğrencinin sosyal etkileşimini gözlemleyin. Değerlendirme sonuçlarını raporlaştırın ve arşivleyin. Öğrenciyle ilgili çalışmaları aileye aktarın ve aile desteğini alın. Değerlendirme sonrasında BEP’te değişikliklere gerek var mı tespit edin ve gerekli önlemleri alın.
82
82 Raporlama BEP sürecinin raporlanması öğrencinin belirlenen amaçları doğrultusunda nasıl ilerleme gösterdiğinin genel bir görünümünü bize sunar. Hazırlanan raporlar öğrencinin öğrenme çıktılarının gözden geçirilmesini ve ilgili kişilerin sürece dair yorumlarını içerir. Müfredatın neresinde olduğu hakkında fikir verir. Raporlamada objektif, açık ve anlaşılır bir dil kullanılmalıdır.
83
83 Sınıfımdaki Özel Gereksinimli ve/veya Engeli olan Öğrencimle Yapılacak Çalışmalara Nasıl Başlamalıyım? ºº Öz değerlendirmemi yaptım. (mesleki gereksinimleri) ºº Çocuklarımı tanıdım. ºº Okulumu tanıdım. ºº Çevremi tanıdım. ºº Sorunları belirledim. ºº İhtiyaçları belirledim. ºº Yardım alabileceğim yerleri/kişileri belirledim. ºº Planlamamı yaptım (Öğretim sürecinde eğitimin paydaşları ve toplumun diğer üyeleri ile birlikte nasıl çalışırım?) ºº Artık iletişime geçebilirim.
84
84 DESTEK EĞİTİM HİZMETLERİ Destek eğitim hizmetleri özel gereksinimi ve/veya engeli olan öğrencilerin tıbbî ve eğitsel değerlendirme ve tanılama sonucunda belirlenen eğitim ihtiyaçları doğrultusunda kendilerine, ailelerine, öğretmenlerine ve okul personeline uzman personel, araç-gereç, eğitim ve danışmanlık hizmetleri sağlanmasıdır. OKULLARDA DESTEK EĞİTİM HİZMETİ NERELERDE VERİLİR? Destek eğitim hizmeti, sadece bu iş için tasarlanmış özel bir ortam gerektirmemektedir. Okulun farklı birimlerinde destek eğitim hizmetlerinin verilmesi mümkündür. Destek eğitim hizmetlerinin sunulmasında ortam düzenleme, farklı çözüm ve yöntemler geliştirmek her zaman mümkündür.
85
85 Destek eğitim odasında: Öğrencilere, ihtiyaç duydukları alanlarda destek eğitim hizmeti verilmesi için düzenlenmiş sınıflardır. Birebir eğitim yapılabileceği gibi, gerektiğinde eğitim performansı bakımından aynı seviyede olan öğrencilerle küçük grup eğitimi yapılabilir. Öğrencinin eğitim ihtiyacına göre belirlenen ortamlarda: Çalışılacak beceri alanına göre belirlenen ortamlardır. Örneğin servis yapma becerisi için mutfak veya yemekhane ortamının kullanılmasıdır. Birebir eğitim yapılabileceği gibi, gerektiğinde eğitim performansı bakımından aynı seviyede olan öğrencilerle grup eğitimi yapılabilir.
86
86 İlkokul 2. sınıfı okutuyorsunuz. Sınıfınızın yeni öğrencisi Simge özel gereksinimli bir çocuktur ve sınıfınıza yerleştirmesi yapılmıştır. ŞİMDİ NE YAPACAKSINIZ ? 1) Simge’yi Tanıyın; a) Sınıfa gelmeden önce Simge ve ailesi ile görüşün b) Yerleştirme kararını okuyun c) Simge’ye konulan tanıyı öğrenin d) Simge’nin nasıl bir ailesi var? Öğrenin. Ekonomik durumları nasıl? Çocukları ile ilgililer mi? Sizinle işbirliği yapabilecekler mi?
87
87 2) Simge’ye Konulan Tanıyı Araştırın; Simge’nin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecine yönlendirilmesinde; Yönlendirme öncesinde varsa öğretmenin gözlem raporunu inceleyin. Ne zaman, kim tarafından, hangi gerekçe ile yönlendirildiği bilgisini edinin. Eğitsel tanılama ve değerlendirme yapan Rehberlik Araştırma Merkezi ile gerektiğinde iletişim kurun ve bilgi alın. Gerekli gördüğünüzde aynı zamanda tıbbi tanılama raporunu inceleyin.
88
88 3) Sınıfı Hazırlayın Sınıftaki diğer öğrencilerinize Simge sınıfa katılmadan önce; aralarına yeni bir arkadaşlarının katılacağını, onun özel gereksinimleri ve yeterlilikleri olduğunu, diğer arkadaşlarından farklı öğrenme ihtiyaçları olduğunu, bazı becerileri yerine getirmekte güçlük çektiğini söyleyin. Bu özelliklerinden dolayı arkadaşlarına karşı sabırlı ve anlayışlı olmaları gerektiğini anlatın. Simge’nin sınıf kurallarını öğrenme sürecinde ona destek olmalarının arkadaşlarını rahatlatacağını ve öğrenmesini kolaylaştıracağını söyleyin. Sonra sınıfa bu konuda ne düşündüklerini, yaşadıkları tecrübeleri sorun. Arkadaşlarının yaşadığı güçlükleri ve güçlü yönlerini anlamaları için simülasyon çalışmalarını onlarla yapın. Simge sınıfa katıldıktan sonra onu sınıf düzeni ve kurallarından muaf tutmayın. Ona ayrıcalıklı davranmayın ve onun gereksinimlerini karşılama dışında daha özel davranmayın. Diğer öğrencilerinizle bir tutun
89
89 4) Simge için gerekli, sınıf içi ve eğitsel uyarlamalar ve/veya düzenlemeler ile öğretim sürecinde yararlanacağınız uygun materyal hazırlama çalışmalarını yapın. 5) Simge’yi Sınıfa Yerleştirin Simge’yi sınıfta en öne ya da en arkaya değil, sınıfta kabul gören bir arkadaşının yanına veya özel gereksinimlerine göre uygun bir yere oturtun. Araç-gereçlerinin diğer arkadaşlarından eksik olmamasını sağlayın. 6) Simge’nin Neleri Bildiğini Belirleyin Simge’nin neleri bilip, neleri bilemediğini, hangi becerilere sahip olduğu saptayın.
90
90 7) Simge’nin Performans Düzeyini Belirleyin Uyguladığınız kontrol listesi, yaptığınız gözlem ve sınıf içi çalışmalarından elde ettiğiniz verilere dayanarak Simge’nin performans düzeyini yazın. Bunu yazarken dikkat etmeniz gerekenler: 1) İfadeleri değerlendirme verilerine dayanarak yazın. Ölçmediğiniz bir beceriye ilişkin performans ifadesi yazamazsınız. 2) Performans düzeyi ifadeleri yazarken öğrencinin yapabildiklerine odaklı ifadeler yazın, yapamadıklarına odaklanmayın. 3) Performans düzeyi ifadelerini net, ölçülebilir, gözlenebilir ve herkesin aynı şeyi anlamasını sağlayacak şekilde yazın. 4) Öğrencilerde görülen davranış problemleri (istenmeyen davranışlar) yoruma dayalı olmadan, sadece gözlenebilir olarak yazılmalıdır.
91
91 8)Uzun Dönemli Amaçları belirleyin Simge’nin neyi yapıp neyi yapamadığını artık biliyorsunuz. Şimdi Simge’nin performans düzeyindeki ifadeleri dikkate alarak uzun dönemli amaçlarınızı oluşturun. Uzun dönemli amaç: Öğrencinin bir akademik yılın sonunda kazanmasını istediğimiz davranıştır. UDA’lar hazırlanırken şunlara dikkat edilmelidir: Hedefler var olan performans düzeyine dayalı olmalıdır Öğrencinin özel gereksiniminin ve/veya engelinin derecesi dikkate alınmalıdır Öğrenciye sağlanacak destek eğitim hizmetlerinin neler olduğu dikkate alınmalıdır Öğrencinin içinde yaşadığı çevrenin ve ailenin özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Öğrenciyi eğitim sürecinde ailenin destekleyecek olması hedeflerinizi gerçekleştirmenizi kolaylaştıracaktır Okul tarafından sınıf öğretmenine sağlanan destek hizmetleri, ek materyaller, sınıftaki öğrenci sayısı vb. dikkate alınmalıdır. Öğrenci için öncelikli olduğu düşünülen hedefler olmalıdır.
92
92 9) Kısa Dönemli Amaçları belirleyin Kısa dönemli amaçlar bireyin var olan performans düzeyi ile uzun dönemli amaçları arasındaki ölçülebilir ara basamaklardır. Uzun dönemli amaçlara göre daha özel ve ayrıntılıdır. Bireyin performansından uzun dönemli hedeflere ulaşabilmesi için izleyeceği aşamaları belirtir. Kısa dönemli hedef ifadelerinde 4 öğe bulunmalıdır: Birey: Öğrenci Davranış: Öğrenciden ne beklendiğinin açık bir ifadesi olmalıdır. Koşul: Öğrencinin davranışı nerede, ne zaman, nasıl göstermesi gerektiğinin ifadesidir. Ölçüt: Öğrencinin hedef davranışı kazanıp kazanmadığına karar vermede kullanılacak standarttır.
93
93 10) Bireyselleştirilmiş Geçiş Planını Hazırlayın Yaptığınız tüm bu çalışmaları kaydettiniz, size destek olan bir ekip ile birlikte çalıştınız. “Bireyselleştirilmiş Geçiş Planını” oluşturma işini yarıladınız. Bu plan için bir başlangıç ve bitiş tarihi belirleyiniz. Belli aralıklarla kullanacağınız değerlendirme tekniklerini belirleyiniz. Bunları da planınıza eklemeyi unutmayınız ve öğrencideki gelişmelerin kaydını mutlaka tutmaya özen göstererek, belli aralıklarla değerlendirme yapmayı ve sonuçları kayıt etmeyi ihmal etmeyiniz. 11) Kısa Dönemli Amaçlarınıza Nasıl Ulaşacaksınız? Tüm bunları planladınız. Şimdi sizi bu hedeflere ulaştıracak olan eğitim etkinliklerini düzenlemeniz gerekiyor. Bireyin neyi, nasıl öğreneceğini saptayıp, doğru noktadan, doğru hedefe, doğru araçla hareket etmelisiniz.
94
94 12) Tüm Bu Sıraladıklarımızı Ne Zaman ve Nasıl Uygulayacaksınız? Sınıfta ilgilenmeniz gereken başka öğrencileriniz varken Simge ile bu çalışmaları nasıl uygulayacağınız noktasında size önerilerimiz; 1) Diğer öğrenciler sessiz okuma yaparken, tahtadakileri defterine yazarken, grup çalışması yaparken Simge ile çalışabilirsiniz, 2) Üst sınıflardan veya kendi sınıfından bir öğrenciden arkadaş öğretmen (akran desteği) olarak yararlanabilirsiniz, 3) Gönüllü anne desteği alabilirsiniz, 4) Çalışma kâğıtlarını evde çalışması için aileye verebilirsiniz 5) Destek alabileceğiniz tüm bu kişilere ne yapacaklarını söyleyip belli aralıklarla kontrol ederek çalışmaları yönlendirebilirsiniz. 6)Okulda destek eğitim sisteminin çalışmasını sağlayabilirsiniz. 7) Destek eğitim odasından yararlanmasında yönlendirici olabilirsiniz.
95
95 13) Simge’deki ilerlemeyi yaptığınız değerlendirmeler ile kontrol edip bunları kaydedin. Böylece belirlediğiniz amaçta bir hata bulursanız nedenini araştırma ve düzeltme fırsatınız olur. Ayrıca ilerlemenin hızını da böylelikle kontrol edebilirsiniz.
96
96 14) Simge Özel Gereksinimli Bir Öğrenci. Bu nedenle; Simge ile konuşurken mutlaka onun yüzüne bakın Konuşmaya başladığınızda adını söyleyerek ona hitap ettiğinizi anlamasını sağlayın Kısa cümlelerle konuşun Yönergelerinizi kısa ve net olarak verin Bir yönergede birden fazla davranış olmamasına dikkat edin Anlatacağınız konuları küçük parçalara bölün Her bir parçayı sık sık tekrar edin Öğretmek istediğinizi görsel ve uygulamalı çalışmalarla destekleyin Simge sizi nasıl dinlemesi gerektiğini bilmiyor olabilir, bunu öğretin Simge sırasında nasıl oturması gerektiğini bilmiyor olabilir, öğretin Simge sırasını nasıl düzenli tutacağını bilmiyor olabilir, siz yapın, görerek öğrensin.
97
97 Olumlu model olmayı sınıf içindeki tüm davranışlar için kullanın. Sonradan gerekebileceğini hatırlayarak; Simge’nin çalışma kâğıtları, ev ödevleri, sınıf içi etkinliklerini toplayarak bir ürün dosyası oluşturun. Simge sınıfa girdiğinde yapması gereken işleri sırasıyla yapamıyor olabilir. Bu tür çocuklar organize olmakta güçlük çekerler. Gerekli planlamayı siz yapın ve ona bunu öğretin. Sınıf düzeni ile ilgili öğrenmesi gerekenlerin öğretiminde sınıf veya sıra arkadaşının yardımını kullanabilirsiniz. Günlük yaşam becerilerini bildiğini varsaymayın. Bilip, bilmediğini ölçün. Oyunla daha kolay öğrenecektir, eğitiminizi planlarken bunu dikkate alın. Simge’nin başarılarını ödüllendirin. Sınıf içerisinde üstesinden gelebileceği basit görevler verin. Böylece özgüveni gelişecek işe yaradığı hissi ile mutlu olacak. Başarılarını gördükçe kendine olan inancı, bunu siz sağladığınız için size olan inancı artacaktır.
98
98 15) Nöbetçi olduğunuz gün teneffüslerde, beden eğitimi dersinde, sınıf dışında yapılan etkinliklerde sınıfı gözleyin; Arkadaşları; Simge’yi aralarına alıyorlar mı? Simge’ye sevgiyle yaklaşıyorlar mı? Simge’yi aralarına almalarını; - Ortak oynanan oyunlar düzenleyerek - Birlikte yapılacak görevler vererek - Onay ve sevgi davranışları - Olumlu davranışları pekiştirerek sağlayın.
99
99 AİLE İLE ETKİLEŞİM ve İŞBİRLİĞİ Her ailenin kendine has özellikleri vardır ancak yapılan araştırmalar özel gereksinimi ve/veya engeli olan çocuğa sahip olan ailelerin bazı ortak özellikleri ve ihtiyaçları olduğunu bize aktarmaktadır. Özel gereksinimi ve/veya engeli olan bir çocuğa sahip olma gerçeği ile karşı karşıya kalan aileler, insanların hayatlarını etkileyecek bir değişikliğe uyum sürecinde gösterdiklerine benzer tepkiler gösterir ve benzer dönemlerden (şok, inkar, depresyon, karmaşa, kızgınlık, utanma, pazarlık, kabul ve uyum) geçerler. Bu dönemler uzun süre devam etmediği takdirde doğaldır. Doğal sürecinden uzun süren durumlarda ailelerin psikolojik destek verilmesi yararlı olacaktır.
100
100 Anne babalar aşırı koruyucu ya da aşırı ihmal eden bir tutum içinde olabilirler. Çocuklarından beklentileri yüksek olabileceği gibi onların iç bir şey yapamayacağı konusunda önyargılar geliştirmiş olabilirler. Çocuklarını sürekli diğer akranlarıyla kıyaslayan bir tutum içinde olabilirler. Çocuklarının özel gereksinimleri ve/veya engelleri hakkında yeterli ve doğru bilgi sahibi olma ihtiyacında olabilirler. Çocuklarıyla ilgili kaygı ve endişeleri olabildiği gibi duygusal ve psikolojik açıdan desteklenmeye veya yönlendirilmeye ihtiyaçları olabilir. Okuldaki verilen eğitimin evde de devamının sağlanabilmesi için ailelerin eğitim süreci ile ilgili bilgilendirmeye ihtiyaçları olabilir
101
101 Aileleri tanımak için neler yapabiliriz? Aile bilgi kartları oluşturulabilir. Bu kartların güncel olmasını sağlamak aile ile iletişimi de güncel ve etkili kılacaktır. Bu kartlarda ailenin kimlik bilgisi, çocuğun ve kardeşlerin sağlık durumu, varsa çocuğun kullandığı ilaçlar, gıda diyetleri, alerjileri vb sağlık durumları, öğretmenin bilmesi gereken özel durumlar vb. konular yer alabilir. Görüşmeler yapılabilir. Bu görüşmelerde aile bireylerinin tümü ile görüşerek çocuk hakkında doğru bilgilere ulaşılabilir. Aile iletişim defteri tutulabilir. Görüşme tarihi, etkinliklere katılıp katılmadığı, varsa rehber öğretmenin aileye, ailenin rehber öğretmene iletmek istediği görüşlerinin yazılması ve bu bilgilerin arşivlenmesi yararlı olacaktır. Çocuğun özellikleri ve ihtiyaçları doğrultusunda nasıl BEP hazırlanıyorsa gerektiğinde ailelerin özellikleri ve ihtiyaçları doğrultusunda da Bireyselleştirilmiş Aile Planları hazırlanabilir. Bu şekilde ailenin özelliklerini, ihtiyaçlarını, beklentilerini öğrenmek, onların eğitim sürecine katılımında ve çocuğuna karşı tutumundaki gelişmeleri izlemek kolaylaşabilir.
102
102 Ailenin katılımının arttırılması için neler yapabiliriz? Düzenli ve planlı aile toplantılarının (tek tek ailelerle ve/veya grup toplantıları) yapılması Ev ziyaretlerinin düzenlenmesi Bazı etkinliklerde ve/veya derslerde ailenin sınıfa/okula davet edilmesi (Örn. Doğum günü, öğretmenler günü, anneler günü gibi özel günler; sergiler, performans gösterileri, ritim çalışmaları, drama gösterileri gibi sanatsal etkinlikler; piknik düzenleme, market gezisi, müzelere geziler gibi gezi-gözlem ve inceleme etkinlikleri aile katılımını desteklemek için fırsat olarak değerlendirilebilir.) Olumlu örneklerin, çocuklarının başarılarının, o zamana dek yapılanların ve yapılması planlananların ailelerle paylaşılması Sorumluluk duygusunu arttırmak ve okulda öğrenilen becerilerin ev içinde etkinliklerle pekiştirilmesi için ev içi görevlerin verilmesi. Ailelerde paylaşımda bulunarak bu görevlerle ilgili geri dönütlerin alınması
103
103 Aileler Arası İletişim ve Etkileşimin Önemi Olası Sorunlar Aileler çocuklarının sınıfında özel gereksinimli ve/veya engeli olan bir öğrenci bulunmasının çocuklarının akademik ve sosyal gelişimini olumsuz etkileyeceğini düşünüyorlar. Çözüm Önerileri Uygulamaların çocuklar üzerindeki etkisini görebilmek için değerlendirmeler yapın. Ailelerle düzenli olarak görüşün. Öğretimin çeşitlendirilmesi, işbirlikçi öğrenme ve eğitim teknolojileri gibi etkili öğretim ve sınıf yönetimi stratejileri kullanın. Yaptığınız çalışmaları ailelerle paylaşın.
104
104 Olası Sorunlar Aile bireylerinin bütünleştirmeyle ilgili olumsuz yargıları var. Çözüm Önerileri Bu olumsuz tutumun kaynağını tanımlayın. Ailelere bu tür uygulamaların başarılı şekilde yapıldığı okullara devam eden öğrencilerin velileri ile görüşme fırsatları yaratın. Aileleri bu kapsamda yapılan uygulamaları konusunda bilgilendirin.
105
105 FARKINA VARMA SÜRECİ İlk aşamada aile çocukta disiplin ve davranış problemleri olduğunda, yaşına uygun davranmadığında, okulda başarısız olduğunda çocukta yanlış birşeylerin olduğunun farkına varmaya başlar. Genellikle anne-babadan birisi bu durumu inkar ederken, diğeri çocuğun bu olağan dışı gelişimiyle aşırı biçimde ilgilenmeye başlar İkinci aşamada anne-baba ağır bir şok ve şaşkınlık içerisinde çocuğun özürünü algılar. Gelecek umutları yok olur, yetersizlik hissederler ve yas tutmaya benzer yoğun bir üzüntü dönemine girebilirler.
106
106 Üçüncü aşamada anne-baba çocuğun iyileşmesi için ya da ileride sahip olacakları çocukta bu tür bir problemin olmaması İçin yollar aramaya başlarlar. Bu arayışın diğer bir nedeni de ağır suçluluk ve sorumluluk duygularından kurtulma isteğidir. Bundan sonraki aşamada özrün, kendilerinin ve çocuklarının yaşamında meydana getireceği değişimleri ve sonuçları tam olarak anlayamadıkları zaman çare bulmak umuduyla bir uzmandan diğerine dolaşmaya başlarlar. Son aşama ise yetersiz tüm özellikleriyle olduğu gibi kabul edilmesi ve anne-babanın çocukla aktif olarak ilgilenmekten hoşlandıkları kabul aşamasıdır
107
107 Bu süreçte Psikolojik danışma yoluyla yardım edilmediği taktirde anne-babaların geliştirebilecekleri üç tür savunmadan söz edilebilir. Birincisinde, anne-baba çocuğun özrünü inkar ederek onun normal olduğunda ısrar ederler, ikincisinde, anne-baba iyi gitmeyen birşeylerin olduğunu görür, kabul eder ancak çocuğa konulan tanının yalnızca kendilerini rahatsız etmeyen kısmına sarılırlar. Üçüncüsünde ise, anne-baba tanıyı aşırı biçimde kabullenirler. "Çocuğumuzun durumunu biliyoruz ve ona yardım etmek için herşeyi yapıyoruz. şeklinde düşünmek, bu tür anne-babaların mevcut durumlarını korumalarına yardım eder.
108
108 Aile Üyeleri savunma ve direnç gösterebilirler. Çeşitli uzmanlarla daha önceki danışma ve yardım alma yaşantıları hayal kırıklığı yaratmış ya da sonuçsuz kalmış olabilir. Başarısızlık ya da yetersizlik duyguları nedeniyle eleştirileceklerini veya suçlanacaklarını düşünüyor olabilirler. Çözümsüz olduğuna inandıkları problemlerinin acı veren ayrıntılarını yeniden yaşamaktan korkuyor olabilirler. Dolayısıyla daha ilk oturumlarda büyük bir destek, sabır ve anlayış gösterilmediği taktirde güçlü savunmalar geliştirebilirler