

Osmanlı Devletinde Toplum Hayatı|
Kategori : Osmanlı Tarihi
Osmanlı Toplumu
Osmanlı Devleti başlangıçta doğrudan doğruya Türk unsuru tarafından kuruldu. Sonraki yüzyıllarda sınırlar genişledikçe devletin kurucu ve temel unsuru olan Türklerin yanında başka topluluklar da görülmeye başladı. Giderek Osmanlı toplumu çok çeşitli milletlerden oluşan bir özellik kazandı.
Devletin Resmî Ayırımına Göre Toplum:
Osmanlı Devleti toplumu, islâm Hukuku ve Örfi Hukuk denilen hukuk kurallarına göre biçimlendirdi. Buna göre Osmanlı toplumu iki temel bölüme ayrılıyordu. Bunlardan biri "yönetenler", diğeri "yönetilenler"di. Yönetici sınıfa Osmanlılar, "askerî sınıf diyordu. Osmanlı Devleti'nde "askerî" demek, herhangi bir devlet
hizmeti yapan kişi demekti. Bunlardan askerlik yapanlara seyfiye denirdi, Eğitimö ğretim işiyle uğraşan müderrisler, yargı ve yönetim işlerine bakan kadılar ilmiye sınıfını oluştururdu. Devlet dairelerinde çalışan her kademedeki memurlara ise kalemiye sınıfı denirdi. Genellikle askeriler vergi vermezlerdi. Bunun karşılığında devlete bir hizmet görürlerdi. Böyelce devlet, gelirinin önemli bir kısmını buradan sağlardı. Yönetilenler ise bunların dışında kalan gruptu. Yönetilen sınıfa Osmanlılar "reaya" diyordu. Kırsal kesimde köylüler, çiftçiler, şehirlerde tüccar, esnaf gibi gruplar reaya sınıfını oluştururdu. Reaya vergi verirdi.
Yerleşim Durumuna Göre Toplum:
Yerleşim durumuna göre Osmanlı toplumu üç gruptan oluşurdu. Bunlar şehirliler, köylüler ve konar-göçerlerdi. fiehir halkı askerîler, tüccarlar, esnaf ve bunların dışında kalan bazı gruplardan oluşurdu. Osmanlı ekonomisinin temeli tarıma dayalı olduğundan nüfusun büyük bir bölümü köylerde yaşıyordu. Konar-göçerler (yörükler), merkezin kontrolünden kısmen uzak olmakla birlikte, yine de kendileri için düzenlenmiş yasalar çerçevesinde bir hayat sürdürüyorlardı. Osmanlı Devleti'nde değişik kültürdeki ailelerin yapıları farklıydı. Bunlar arasında Türk ailesinin yapısı tamamen Türk töresi, Türk gelenek ve göreneklerinden "oluşuyordu. fiehir ve kasabalarda oturan Türk ailelerinde ise kısmen islâm Hukuku da
etkiliydi.
Osmanlı Toplumunda Sosyal Hareketlilik:
Osmanlı toplumunda iki türlü hareketlilik vardı. Bunlardan biri yatay hareketlilikti. Ülke coğrafyası üzerinde köyden şehre veya bir bölgeden başka bir bölgeye gidip gelme ya da oraya göç erek yerleşme olayına yatay hareketlilik denirdi. Toplumdaki bu hareketi devlet tamamen başıboş bırakmamış, yasalarla belirli kurallara bağlamıştı. Diğer sosyal harekete ise dikey hareketlilik denir. Bu da bir toplumda sınışar arası geçiş anlamına gelir. Osmanlı toplumu çeşitli sınışardan oluşmakla birlikte bunlar Avrupa'daki halk sınışarı gibi aşılamaz sınırlarla ayrılmıyordu. Osmanlı toplumunda hersınıf için birinden diğerine geçmek mümkündü. Bu da yetenek, beceri ve çalışma ile olabiliyordu.
inançlara Göre Toplum:
Osmanlı Devleti, toplum etnik yapılarına göre değil, inançlarına göre düzenlenmişti. Buna göre egemen olan kesim Müslümanlar'dı. Ülke sınırları içinde değişik etnik kökenden olan Müslümanlar vardı. Bunların başında devletin kurucusu ve asıl sahibi olan Türkler geliyordu. Bundan sonra Araplar, Boşnaklar, Arnavutlar ve Gürcüler diğer belli başlı Müslüman gruplardı. Toplumun ikinci kesimini Müslüman olmayanlar
(Gayrimüslimler) oluşturuyordu. Bu ikinci kesimde en büyük grup Hristiyanlar'dı.Bunları Museviler (Yahudiler) izliyordu. Yahudiler sayı bakımından Hristiyanlar'dan azdı ama ekonomik hayat önemli ölçüde onların elindeydi. Osmanlı toplumunda daha bir çok etnik ve dinsel grup vardı. Gayrimüslimler kendi içlerinde pek çok mezhebe ayrılmışlardı. Her meshebin kendi dinsel yönetim merkezi vardı. Hristiyanlar'da bunlara "patrikhane" denirdi. Yahudiler ise yine bir çok mezhebe bölünmekle birlikte dinsel yönetim merkezleri tekti. Buna haham-hane (hahambaşılık) denirdi. Günlük hayat bakımından toplum, saray, şehir, köy ve göçebeler gibi gruplara ayrılırdı. Bu grupların günlük hayatları arasında benzerlikler vardı. fiehirlerde daha çok sanat ve ticaretle uğraşılırdı. Kırsal kesimde ise tarım ve hayvancılık önde gelirdi.
Osmanlı toplumunda çeşitli meslek ve görev grupları vardı. Bunlar "reâyâ" ve "askerî diye ayrılmıştı. Toplum içinde insanlar değişik gelir düzeylerine sahipti. Osmanlı Devleti'nin kuruluşunda oldukça önemli rol oynamış olan ahiler, özellikle zenaat hayatını organize etmişlerdi. Ahilik, Osmanlıllardan önce kurulmuş bir esnaf ve sanatkâr teşkilâtı idi. Belirli kurallara göre çok düzenli bir çalışma gösteren ahilik dürüstlük, çalışma ve yardım esası üzerinde kurulmuştur.
Ahiliğin prensipleri :
* Kişiyi eğitip, üretici ve yararlı bir duruma getirmek ve böylece onu toplumda layık olduğu en uygun yere ulaştırmak.
* Ahlâklı, verimli ve üretken bir çalışma ortamı oluşturmak ve bu ortamın sürekliliğini sağlamak.
* Karşılıklı anlayış ve güvene dayalı işbölümü ve işbirliğini gerçekleştirerek toplumu her bakımdan sağlıklı bir yapıya kavuşturmak. Başlangıçta toplumda çok yararlı işler yapmış olan ahi teşkilâtı, devletin çöküntüye gitmesine paralel olarak çözülmeye başladı ve daha sonra ortadan kalktı. Osmanlı Devleti'nde toprak üç ana bölümden oluşurdu. Bunlardan birincisi mülkiyeti devlete ait olan fakat kullanılmak üzere bir tür kira ile halka verilen topraklardı. Bunlara mîrî toprak denirdi. Has, zeamet ve tımar topraklan mîrî topraklardı. Toprağın bu şekilde işletilmesine tımar sistemi denirdi. ikincisi, çeşitli toplum hizmeti vermek üzere yapılan kurumlara gelir getirmek için ayrılmış olan vakıf toprakları idi. Üçüncüsü ise kişilerin kendilerine ait olan mülk topraklardı. Bu tür topraklar sahibi tarafından istenildiği biçimde kullanılır, alınıp satılabilirdi. Öldükten sonra çocuklarına miras kalırdı.
Osmanlı Toplum Yapısında Meydana Gelen Değişmeler:
Osmanlı toplumunda her zaman âyân ve eşraf denilen bir kesim vardı. Bunlar XVIII. yüzyıldan itibaren şehir ve kasabalarda devleti temsil eden kişiler oldular. Merkezi yönetimin zayışamasından sonra da adeta yarı bağımsız birer "derebeyi" oldular. Bu durum özellikle XVIII. yüzyıldan itibaren görülmeye başladı. Bu tarihlerde hem yönetim kadrolarında, hem de toplum yapısında önemli değişiklikler başladı. Tanzimat'tan itibaren toplum yapısındaki değişiklikler daha da hızlandı. Ancak bu değişiklik daha çok büyük şehirlerde görüldü. Köy ve kasabalarda yine geleneksel hayat biçimi devam etti. XIX. yüzyılda görülen bu değişikliklerde yeni bürokratlar ortaya çıktı. Bunlar toplumun önde gelen temsilcileri oldular. Büyük Reşit Paşa, Fuat Paşa, Âli Paşa ve Mithat Paşa bunlardan bir kısmıdır. XIX. yüzyılda yoğunlaşan bu değişiklikler yalnız devlet teşkilatını değil, aynı zamanda eğitim ve hukuk gibi konuları da kapsıyordu.
Osmanlı Devletinde Toplum Hayatı yazısı toplam 69431 defa okundu
Sayfayı Yazdır Arkadaşına Gönder
Bağlantılı Yazılar