3
Herpes virüs ailesi Herpes simpleks (HSV) tip l ve tip 2 (herpes labialis, herpes genitalis ve herpes keratiti infeksiyonlarmın etkenleri), Varisella-zoster virüsü (su çiçeği ve herpes zoster etkeni) Sitomegalovirus (SMV) (immün yetmezlik durumu bulunan hastalar hariç asemptomatik infeksiyon yapar) Epstein-Barr virüsü infeksiyöz mononükleoz etkenidir ve Burkitt lenfoma'sı gibi bazı tümoral hastalıklara eşlik eden onkojen bir virüstür).
4
ASİKLOVİR VE VALASİKLOVİR Asiklovir, belirgin antiviral etkinliği yanında, konakçı hücreleri üzerinde minimum toksik etki gösteren ve halen varolanlar içinde hepesviruslara etkili en selektif ilaçtır. Hem lokal ve hem de sistemik (oral ve i.v.) uygulanabilir. Kimyasal yapısı bakımından, doğal guanin nukleozid'in asiklik bir analoğudur.
5
ASİKLOVİR VE VALASİKLOVİR Asiklovir trifosfat, viral DNA polimerazı inhibe eder.Sonuçta viral DNA sentezi inhibe edilir. Herpes simpleks ve varisella-zoster viruslerinin, asiklovire doğal olarak rezistan suşları bulunmuştur. Asiklovire rezistan suşlar vidarabin'e veya foskarnete duyarlı olabilirler.
6
ASİKLOVİR VE VALASİKLOVİR Asiklovir, mide-barsak kanalından % 10-20 oranında absorbe edilir; yemekte alınırsa oran biraz azalır. Büyük kısmı metabolize edilmeden böbrekten tübüler salgılanma suretiyle itrah edilir. Probenesid, renal itrahını yavaşlatır. Farmakokinetik bakımdan ön-ilaç şekli olan valasiklovir şeklinde verilmesi oral biyoyararlanımını % 50'ye çıkarır. Valosiklovir barsak mukozasından ve karaciğerden geçerken ilk geçişte hidroliz edilerek aktif asiklovire dönüştürülür
7
ASİKLOVİR VE VALASİKLOVİR Kullanılış Asiklovir, immün yetmezliği olan veya immünosupresyon yapılmış hastalarda meydana gelen mükokütanöz herpes simpleks infeksiyonlannın (herpes labialis ve herpes genitalis gibi) ve varisella-zoster infeksiyonlarının yayılmasını önlemek için ve mortalitesi yüksek, yayılmış infeksiyonların (herpes ensefaliti gibi) tedavisi için yaşamsal bir öneme ve yarara sahiptir,
8
Gansiklovir sodyum Asiklovir gibi asiklik guanin nukleozid analoğudur. Sitomegalovirus üzerinde in vitro etkinliği, asiklovirinkine göre yaklaşık 50 kez daha güçlüdür. AİDS'li hastalar ve immünosüpresif tedavi uygulanan kemik iliği veya solid organ transplantasyonu yapılmış hastalar gibi immün yetmezlikli kimselerde önemli bir morbidite ve mortalite nedeni olan sitomegalovirus (SMV) infeksiyonlannın bazı şekillerinde etkilidir
9
Foskarnet sodyum Viral DNA polimerazı inhibe ederek başta sitomegalovirus olmak üzere bütün insan herpes-virus türlerinde DNA sentezini inhibe eder. Pirofosfat analogu olması nedeniyle foskarnet kısmen kemik ve kıkırdak dokusunda toplanır. En sık görülen yan tesiri böbrek fonksiyonlarını bozmasıdır; akut tübüler nekroz yapabilir. Birçok antiviral ilaçtan farklı olarak belirgin bir myelotoksik etkisi yoktur. Serum kalsiyum ve fosfat düzeyinde sıklıkla değişme yapar.
10
Vidarabin Purin nukleozid (adenozin) analogudur. Herpes simpleks virusuna karşı idoksuridin'den daha fazla etkilidir Purin antimetobiliti olması nedeniyle viral DNA polimerazı inhibe etmek ve virüs DNA'sı nm sentezini bozmak suretiyle antiviral etki oluşturur.
11
İdoksuridin Kimyaca 2'-deoksi-5-iyodouridin'dir; iyodlu timidin türevi olan bir pirimidin nukleozid analogudur. Esas olarak herpes simpleks virusuna karşı etkilidir Seçiciliği fazla olmadığından ve fazla toksik olduğundan sadece lokal uygulanır; sistemik uygulanmaz. İdoksuridin, herpes simpleks keratiti'nin yüzeyel epitelyal şekillerinin tedavisinde lokal uygulama suretiyle kullanılır.
14
Zidovudin (azidotimidin, AZT) AİDS li hastaların tedavisi için kullanılmaya başlanılan ilk antiviral ilaçtır. Bir retrovirus olan HİV'in çoğalmasını inhibe eder. Timidin nukleozidinin antimetaboliti ve analogudur. HİV'in ters transkriptazına nisbeten selektif bir şekilde afınite gösterir ve böylece viral DNA sentezi durdurulur.
15
Zidovudin (azidotimidin, AZT) Ağız yolundan alınır ve mide-barsak kanalından iyi (% 60 - 70) absorbe edilir. Ayrıca i.v. infüzyonla verilebilir. Zidovudin ve diğer nukleozid analoglarına, tedavi süresi uzadıkça HİV'in resistans kazanma olasılığı artar. Bu nedenle iki nukleozid analogunun veya bir nukleozid analogu ile bir proteaz inhibitörünün ya da nevirapinin kombine edilmesine giderek artan bir şekilde baş vurulmaktadır. Halen en yerleşmiş olan bir kombinasyon tek müstahzar halinde kombine edilmiş olan zidovudin ve lamivudin, kombinasyonudur (Combivir).
16
Lamivudin Zalsitabinin kükürtlü analoğudur. HİV çabuk rezistans kazandığı için tek başına kullanılması tavsiye edilmez. Hepatit B virusuna karşı da etkili olduğundan kronik hepatit B'nin tedavisinde de kullanılır; interferon alfanın aksine dekompanse dönemdeki olgularda etkilidir.
17
Didanozin Purin nukleozid analogudur. HIV enfeksiyonlu hastalarda Zidovudinin alternatifidir. Zidovudine üstünlüğü ona refrakter olan ve dayanıksızlık gösteren AIDS’li hastalarda etkili olması ve daha az myelosupresyon yapmasıdır. En ciddi ve doz-kısıtlayan yan tesiri reversibl pankreatit yapmasıdır.
18
Zalsitabin Bir sitozin (pirimidin) nukleozid analoğudur. Hücre içinde aktif trifosfat metabolitine dönüştürülerek etkinlik kazanır; bu şekilde endojen deoksisitidin trifosfat'ın retrovirus DNA'sına uptake'ini engeller ve sonuçta HİV'in replikasyonunu inhibe eder. İn vitro testlerde en güçlü nukleozid analoğu antiretroviral ilaçlardan biridir.
19
Proteaz inhibitörleri Viral aspartat polimerazı inhibe eden ilaçlardır. Virüsün yaşam siklusunu, ilerlemiş olgunlaşma döneminde durdukları için hem akut ve hem de kronik olarak infekte edilmiş konakçı hücrelerinde etkilidirler. Nukleozid analoğu olmayan TT inhibitörü ilaçlar gibi bunlara karşı da HİV'de nisbeten çabuk rezistans geliştiği için bunların nukleozid analogları ve nevirapin ile kombinasyonları denenmektedir
20
Proteaz inhibitörleri Proteaz inhibitörü ilaçlara örnek, sakinavir, indinavir, ritonavir ve nelfinavir dir. Bunlardan ilk üçü klinik kullanıma girmiştir. Proteaz inhibitörlerinin ortak bir yan tesirleri, gövdede yağ toplanması, kadınlarda yağ toplanmasına bağlı meme büyümesi, periferde yağ dokusu azalması, hiperlipidemi ve insulin rezistansı, yatkınlığı olanlarda tip II diyabet yapmalarıdır. En az yan tesir oluşturan Sakinavirdir.
22
Amantadin Amantadin sadece influenza A virüsünün çeşitli suşlarına (Asya nezlesi virüsü gibi) karşı etkili olan sentetik bir ilaçtır. Bu virusa yakından benzeyen influenza B virusuna karşı etkili değildir. Antiviral etkisini, virüsün konakçı hücre membranına sokulmasını ve içeri girdikten sonra soyunmasını inhibe etmek suretiyle yapar. İnflüenza dışında Parkinson hastalığının tedavisinde de kullanılır.
23
Amantadin İnfluenza A virüsünün bütün suşlarının yaptığı influenzaya karşı koruma sağlar ve bu bakımdan, öldürülmüş virustan hazırlanan influenza aşısı kadar etkilidir. Profilaksi amacıyla mümkünse aşının kullanılması, buna olanak yoksa amantadin uygulanması tavsiye edilir. Mide-barsak kanalından tamamiyle absorbe edilir. Esas olarak böbreklerden (tubuluslardan salgılanmak suretiyle) ve yavaş olarak itrah edilir.
24
Rimantadin Amantadin türevi bir ilaçtır; aynı indikasyonlarda kullanılır. İn vitro ve in vivo denemelerde influenza A'ya karşı amantadinden daha güçlü etkinlik gösterdiği saptanmıştır.
25
Ribavirin Hem RNA viruslanna ve hem de DNA viruslarına etkili geniş spektrumlu bir antiviral ilaçtır. Ancak klinikte, özellikle bebekler ve çocuklarda tehlikeli pnömoni ve bronkiolit yapan solunumsal (respiratuvar) sinsityal virüs infeksiyonlarının ve Afrikada endemik olarak bulunan Lassa ateşinin tedavisi için yararlıdır. Ribavirin kronik hepatit C hastalarında tek başına klinik belirtileri baskılar
26
Nöraminidaz inhibitörleri Bu grupta halen sialik asid analogu olan iki ilaç, oseltamivir ve zanamivir bulunur. İnfluenza virüsünün nöraminidaz enziminin güçlü ve selektif inhibitörleridir. Virüsün hem A ve hem de B tipine karşı etkilidirler. Oseltamivir İnfluenza A ve B infeksiyonlarının hem önlenmesi ve hem de tedavisinde yararlı bulunmuştur.
27
IMMÜNGLOBULlN PREPARATLARI VE İNTERFERON-ALFA 1 İİnsan Normalİmmünglobülinlerin antiviral profilaksi ve tedavi için kliniklerde şimdiye kadar kullanıldığı durumlar; -Hepatit A,B,C profilaksisi -Kızamıkcık ve suçiçeği profilaksisi -Kronik lenfositik lösemi -Rotavirüse bağlı diyarede profilaksi amaçlı -Otoimmün hastalıklar (Guillain-Barre sendromu, M.gravis, ITP)
28
Spesifik antiviral immünglobülinler Bunlar, gereksinilen özgül bir antikoru yüksek titrede taşıyan seçilmiş donörlerin plazmalarını harmanlayarak hazırlanırlar. Yüksek titreli (spesifik) hepatit B immün globuluni (HBlG); Hepatit B infeksiyonlarına karşı, maruz kalma sonrası profilaksi için hepatit B aşısı ile birlikte kullanılır.
30
İNTERFERON-ALFA RNA ve DNA viruslarının ve çeşitli sitokinlerin (interlökin- l ve -2 ve tümör nekroz faktörü-alfa gibi) sataşması sonucu insan ve diğer memeli türlerinin hücreleri tarafından üretilen glikoprotein yapılı endojen maddelerdir. Viruslardan başka, bakteriler ve hücre içine yerleşen çeşitli mikroorganizmalar da interferon sentezine ve salıverilmesine neden olurlar. İnterferonlar hücreyi istila eden virüs için spesifik değildirler.
31
İNTERFERON-ALFA Antiviral spektrumları geniştir, hem DNA ve hem de RNA virusların öldürülebilirler. İnterferonlann üç tipi vardır. Bunlar interferon-a (İFN-alfa), interferon-beta (İFN-beta) ve interferon-gama (IFN-gama)'dır. Rekombinant interferon-alfa preparatları antiviral ilaç olarak halen kronik hepatit B ve C’ye karşı kullanılır. Akut olgularda kullanılmaz.
32
İNTERFERON-ALFA Bir papilomavirus infeksiyonu olan kondilomata akuminata'da İnterferonlann lezyon içine injeksiyonu olguların yaklaşık yarısında lezyonları ortadan kaldırır. İnterferon-alfa'lar, antiviral etki yanında zayıf derecede ve klinik önemi tartışmalı antineoplastik etki de gösterir. interferon-beta ve interferon-gama antiviral ya da antineoplastik olarak kullanılmaz; bunlardan ilki multipl skleroz tedavisinde ve ikincisi kronik granülomatöz hastalıkta ciddi infeksiyon sıklığını azaltmak için kullanılır.
33
İNTERFERON-ALFA İnterferonlar intravenöz uygulandıklarında dolaşımdan çabuk kaybolurlar; yarılanma ömürleri kısadır. Antiviral etki mekanizmaları: İnterferon-alfa molekülleri reseptör-aracılı endositozla hedef hücrelerin içine girdikten sonra genomik etkileriyle çok sayıda özgül proteinlerin sentezini indüklerler.