Duyusal Süreçler ve Beynin İlişkisi
Bir duyu almacı uyarıldığında, onun aldığı bilgi, merkezi asap sisteminin o duyu ile alakalı dağılmış kısmına taşınmalıdır ve sonra da bu bilgi işlenmelidir. Almaçlar, duyu nöronları, ara nöronlar ve beyin hücrelerinin oluşturduğu ağ, çok karmaşık ve kesin bir kumpasa sahiptir. Bu ağı ve bir organizmanın gelişim süreci içerisinde onun nasıl alana geldiğini anlamak için aktif […]
Bir duyu almacı uyarıldığında, onun aldığı bilgi, merkezi asap sisteminin o duyu ile alakalı dağılmış kısmına taşınmalıdır ve sonra da bu bilgi işlenmelidir. Almaçlar, duyu nöronları, ara nöronlar ve beyin hücrelerinin oluşturduğu ağ, çok karmaşık ve kesin bir kumpasa sahiptir.
Bu ağı ve bir organizmanın gelişim süreci içerisinde onun nasıl alana geldiğini anlamak için aktif ve esrarengiz alanlar çalışılır. Kendilerine özgü belli bir bilgi çeşidi taşımakla görevlendirilmiş şehirk aksonların, embriyonik gelişim sırasında kendilerine uygun gayelerini “nasıl buldukları ” henüz çok iyi anlaşılmamıştır. Gelişim sırasında, duyu nöronlarından gelen aksonların sonlanacakları yeri, kendilerinin “bildikleri” görülmektedir. Gerçi, yapılan deneylerde bir bölgeden alınıp başka bir bölgeye nakledilen almaçların gelişim sırasında çoğunlukla, transplantasyon yapılmadan evvel beyin içerisinde tespit edilmiş olan kısma aksonlarını gönderdikleri otaya çıkmıştır. Ayrıca, beyin bu almaçlardan gelen bilgiyi sanki orijinal mesken yerinden geliyormuş gibi yorumlamaktadır. Misalin, yeterince gelişmiş bir kurbağa larvasının iribaş sırt kısmından alınan ve dokunma almaçlarını taşıyan ten parçası onun karnından alınan parça ile değiştirilirse, ergin kurbağanın sırtındaki ten uyarıldığında kurbağa karın kısmını kaşıyacaktır. Bu deney duyarlılığın merkezi asap sistemi üzerine bağımlılığını vurgulamaktadır. Gelen aksiyon potansiyelinin açıklanması, onları taşıyan aksonların daha evvelden beyinde sonlanacakları yerin tanımlanmış olmasına sabreder, başka bir deyişle dışarıdan gelen gerçek ihtarlara ya da impusların özel kalitesine göre açıklanmaz.
Duyusal Süreçler
Surat milyonlarca asap, beyine, doğru olarak nasıl bağlandığına ilişkin sual yanıtlanacak olarak beklenmesine karşın, biz merkezi asap sistemine erişir erişmez, bir bilginin uygun bir şekilde geliştirilmesinin nasıl gerçekleştirildiğini kavramaya çalışacağız. Bununla alakalı ehemmiyetli büyümeler, şehirkel bir omurgasız hayvan olan atnalı yengeci, Limulus’la yapılan çalışmalardan gelmiştir. Burada elde edilen ilkeler, öteki incelenecek rastgele bir organizmanın bilgiyle alakalı süreçlerini kavramada anahtar olarak işlev görmüştür.
Lateral İnhibisyon
Limulus im bileşik gözünün, kendi civarından fotoğrafları nasıl alıp ve beynine nasıl naklettiği konusunda çalışmalar yapılırken, H. K. Hartline ve onun Rockefller Enstitüsü’ndeki çalışma arkadaşları, bir ommatidiyum içerisinde bulunan almaçların aktivitesinin öteki ommatidiyumlardaki almaçların tutumu üzerinde çok besbelli bir etkiye sahip olduğunu keşfettiler. Karanlıkta almaçlar yavaş fakat kumpaslı bir süratte impuls çıkarırlar. Tek bir ommatidiyum ışıklandırıldığı zaman onun almaçlarını beklendiği gibi, daha süratli bir şekilde impuls çıkarmaya başlar; ancak aynı zamanda komşu ommatidiyumlardaki almaçlar, onların komşularının aktiviteye beğenk edilmesiyle inhibe olurlar ve komşu ommatiduyumlardaki almaçlar daha sesiz kahırlar. Bu vaka lateral inhibisyon olarak öğrenilir. Net netice, fotoğrafın nakledilmesinde ortaya çıkar, aydınlık ve karanlık arasındaki terslik kenarda artırılmıştır: uyarılan almaçların yanında yer alan tüm hücreler, kendilerinin düşük bazal süratle alana getirdikleri impuls yapımını sonlandırmışlardır.
Hartline ve onunla birlikte çalışanlar, lateral inhibisyon hadisesinin ya da onun bir eşdeğerinin insanıda içine alan birçok hayvanda sihirk bir olasılıkla işlev gördüğünü, hemen kavradılar. Bunu izleyen araştırmalar, hipotezlerinin doğru olduğunu göstermiştir; bu cins bir strateji üzerinde çalışılan her hayvanın omurgalılarda almaç hücreleri, birbirleriyle doğrudan etkileşim halinde olmamalarına karşın görme ile alakalı ekipmanında tesadüfülmüştür. Bu, Mach şeritleri olarak çok iyi öğrenilen afallatıcı optik kusurun sebebini açıklar: bu hadisede, grinin farklı tonlarına sahip iki alan arasındaki kontrastlık, kenar kısmında artırılmıştır; daha açık alanın kenarı, o alanın geri kalan kısmından daha soluk olarak görülmektedir, oysa daha koyu alanın birleştiği hudut gri kalan kısımdan daha koyu görülmektedir. Lateral inhibisyonun etkisi, yalnızca optik hata yaratma ile hudutlu değildir, etraftaki ince detayları seçip kuvvetlendirmeye hizmet eder, aksi taktirde bu detaylar gözden kaçabilir.
Omurgalıların ağ tabakasında yer alan hem horizontal hücreler hemde amakrin hücreler, lateral inhibisyon hadisesinde aktif rol oynarlar. Birçok cinste, horizontal hücreleri bipolar hücrelerle, onlarda gangliyon hücreleriyle sinaps yapar. Öteki cinslerde, horizontal hücreler fotoreseptörlerin kendisiyle sinaps yapar. Gangliyon hücreleri, görme ile alakalı bilgileri beyini yollarlar. En kolay gidişatta, bir gangliyon hücresi, küçük bir grup almaç üzerine düşen ışıkta bipolar hücreler aracılığıyla uyarıldığından ve etrafta yer alan almaçlar ışıkla inhibe edildiğinden, gangliyon hücresi, etrafı karanlıkla çevrilmiş küçük bir ışık noktası ile aktive edilen almaçlara karşı, en iyi cevap verir. Gangliyon hücresi ve onun yakından ilişki kurduğu horizontal, bipolar ve amakrin hücrelere genellikle nokta dedektörü spor detector ismi verilir.
Nokta dedektörünün ikinci grubu, parlak zemin üzerinde küçük bir koyu noktanın bulunması hadisesinde olduğu gibi ters vaziyetlere karşı cevap vermek üzere donatılmıştır. Netice olarak, ağ tabaka üzerine düşen fotoğraf, açık ve koyu noktaların bir modeli şeklinde soyutlanarak beyine sevk edilir.
Öteki vakalar, ağ tabaka içerisinde aşinayı şekliyle devam eder. Eş döngüler, komşu koni hücrelerinden gelen bilgileri karşılaştırarak renklerle alaka bilgiyi kodlarlar. Koni hücreleri çok genel olarak ayarlandıklarından, böyle bir karşılaştırma yapılması gereklidir. Misalin, mavi ışığa duyarlı bir koni hücresinin çok küçük bir hiperpolarizasyonun etkilemesi, soluk mavi ışığa ya da parlak yeşil ışığa işaret edebilir. Bu meçhullük, mavi ışığa duyarlı koni hücrelerinin yanıtını, bu hücrelere komşu olan yeşil ışığa duyarlı koni hücrelerinin yanıtı ile karşılaştırılması ile çözülür. Şayet yeşil koni hücresi uyarılmamışsa, ışık yeşil olamaz. Üç çeşit koni hücresinin verdiği yanıtların oransal gidişatının birlikte ele alınması , gelen ışığın dalga boyunu doğru olarak tanımlarlar; böylece bizim renge karşı duyarlılığımızın esasını oluşturur. Çok genel olarak belli ışıklara ayarlanan iki almaçtan gelen bilgilerin bu şekilde karşılaştırılması vakasına antagonistik değerlendirme opponent processing ismi verilir; ve az evvel açıklandığı gibi renk tanımlamanın mekanizması antagonistik renk değerlendirmesi hadiseyi olarak bilinmektedir. Onun terslik karşılaştırması yapma taktiği, hemen hemen her zaman kullanılmaktadır. Misalin asap sistemi, eklem açılarını ya da sesin tonunu ölçtüğü zamanda olduğu gibidir. Gerçekten de omurgalılarda ve omurgasızlarda duyu ayırımının hemen hemen her cinsinde bu strateji eş şekilde kullanılmaktadır.
Duyusal Bellek Duyusal Kayıt: Etraftan alınan bilginin /her türlü iletinin ses, görüntü, koku vb operasyona sistemine girmeden evvel kısa bir vakit yakalandığı bilgi ambarıdır. Kapasitesi. Hudutsuz.