

Kitabin yazari Ulrich Plenzdorf, 26.l0.l934 yilinda Berlin'de dogmustur. Bir süre felsefe ögrenimi gördükten sonra, Filmcilik Yüksek Okulunu bitirmistir. Plenzdorf, l972 yilinda "Sinn und Form" adli Dogu Alman dergisinde "Die neuen Leiden des jungen W-Genç W'nin Yeni Acilari" adli eseri yayinlanana kadar Bati Almanya'da hiç taninmiyor, Dogu Almanya'da ise yazdigi senaryolar ile belli bir kesim tarafindan biliniyordu.


Eser yazar tarafindan aslinda l969 yilinda film senaryosu olarak yazilmis, ne var ki senaryo filme alinmamis, ama kitap basildiktan ve Halle sehrinde tiyatroda sahnelendikten sonra, yogun tartismalarin odak noktasini olusturmustur.
Eserin kahramani Edgar Wibeau olmasina ragmen, kitabin basliginda W. seklinde yapilmis olan kisaltma, çogu kez eserin Goethe'nin Genç Werther'in Acilari" (l774) olarak algilamasina neden olmaktadir. "Kitabin içerigi Goethe'nin eseriyle ne dereceye kadar özdestir?" ya da "Ad benzerliginden baska bir yakinlik var midir?" gibi sorulari yanitlamadan önce, yazarin kitabi kaleme almasindaki etkenlere deginmek istiyorum.
Plenzdorf'u (öncelikle) devrin SED Baskani Erich Honecker'in 1971 Aralik ayinda VIII. Parti kurultayinda yaptigi konusma oldukça etkilemistir. Honecker konusmasinda sanat ve edebiyat alaninda yasaklamalara kesinlikle karsi oldugunu savunmustur.
Böylece Plenzdorf, Dogu Alman gençligini, sorunlari ve çeliskileriyle birlikte bu eserde ortaya koymak istemistir.
Yine Honecker'in Goethe'nin dogumunun 200. yilinda yaptigi konusma, Plenzdorf için ayri bir esinlenme kaynagi olusturur, söyle ki; Honecker konusmasinda "Alman isçi sinifi, kültür mirasimizin özenle bakimini ele almak ve onu tüm yanlis anlasilma ve tahrif edilmelere karsi korumakla görevlidir... SED klasik Alman humasinizmanin kültür mirasina bagli ve özellikle Goethe'nin eserlerinden bize kadar gelen demokratik ve humanist içerigi canli tutan bu yeni kültür için olusan mücadelede gelismis güçlerin en basinda yer almaktadir"1demistir. Plenzdorf Alman Klasik devrinin ünlü ustalarindan biri olan Goethe'nin "Genç Werther'in Acilari" eserinden yola çikarak, eserindeki kahramani Wibeau'a Werther'i okutturup, onunla özdeslesme olanagi tanir. Ayrica Salinger'in ünlü "Der Fanger im Roggen" romani (1951) ve Daniel Defou'nun Robinson Crusoe" adli eseri de Plenzdorf'u bu kitabi kaleme almasinda etkileyen diger iki yazar ve iki eser olmuslardir. Farkli yillarda ve farkli ülkelerde yazilmis olan bu üç eserin Plenzdorf'un kitabini kaleme almasinda bu denli etkilemesinin en büyük nedeni, her üç eserin de odak noktasini "bireyin kendini gerçeklestirme sorunu, kendi iç dünyasindaki çatisma, içinde bulundugu toplum ile olan sorunlu iliskisi, toplumun bireyi soyutlamasi ve dolayisiyla bireyin kendini toplumdan soyutlamasi" sorunlarinin olusturmasidir.
Plenzdorf kitapta, 17 yasinda, basarili bir is kadini olan annesiyle birlikte Mittenberg'de oturan; meslek okulundaki ögrenimini yarida birakarak, annesini terkedip, Berlin'e giden Edgar Wibeau'un öyküsünü anlatmaktadir. 5 yasindayken babasi evi terkedip Berlin'e giden Edgar, tek arkadasi olan Willi'yle birlikte Berlin'de Willi'nin ailesine ait eski bir kulübede yasar. Willi'nin Mittenberg'e geri dönmesinden sonra, Edgar Berlin'de kalip, özgürlügünün tadini çikarmak ister. Burada resim yapar, müzik dinler, dans eder. Tesadüfen tuvelette buldugu, yazarini ve adini bilmedigi (o sayfalari tuvalette kagit yerine kullanmak üzere yirtmistir) Werther'i okur. Eser giderek o denli hosuna gider ki, bazi bölümleri kasete okuyup, Willi'ye gönderir. Bu arada kaldigi evin yanindaki kreste çalisan Charlie'yi tanir ve ona asik olur. Charlie ise askerden yeni dönen Dieter ile nisanlidir. Edgar para kazanmak üzere bir insaat sirketinde is bulur. Ama orada da sefi ve arkadaslari ile anlasmazlik içindedir. Duman çikartmayan bir boya tabancasini tek basina ve basit aletlerle yapip, bu alanda ünlü olmak isterse de, daha makinesinin ilk denemesinde cereyana kapilip ölür.
Edgar'in ölümünden sonra babasi Mittenberg'e gelir ve annesine, Willi'ye, Charlie'ye, is yerindeki sefi Addi'ye Edgar ve ölümü hakkinda sorular sorar. Bu arada Edgar bu konusmalari öbür dünyadan yorumlariyla kesip, olaya karisir. (Babanin sorulari ve cevaplar kitapta tirnak içinde verilmektedir). Böylece simdiki zaman ile geçmis zaman arasinda bir köprü kurulmus olur. Çagdas yazarlarin eserlerinde kullandiklari montaj teknigi, bu kitapta da kendini göstermektedir. Kitapta kullanilan üç ayri anlatim katmani (Gerçek anlatim katmani-Geçmis zamanda cereyan eden olaylarin hatirlanarak yansitildigi anlatim katmani-Öbür dünyadan yapilan yorumlarin verildigi anlatim katmani) yazar tarafindan ustalikla monte edilmis olup, bu montaj sayesinde simdiki zaman katmanindan gerçekte eserin fiktif simdiki zamanini olusturan geçmis zamana geçilir. Geçmiste anlatilan olaylar kronolojik siralanmamistir.
Plenzdorf kitapta Edgar'in babasina Werther'de mektuplari yayinlayan fiktif kisiyle özdes bir rol yükler. Ayrica Edgar'in öbür dünyadan yaptigi yorumlar da Werther'in mektuplariyla ayni fonksiyona sahiptir. Werther ile ad benzerligi ve Werther'den yapilan alintilar disinda, eserde konu ve motifler de Werther'den alinmistir. Eserin kahramani Wibeau'n 200 yillik bir zaman farkina, Dogu Almanya'da yasamasina ve teknigin bu denli gelismis olmasina ragmen, duydugu "iç huzursuzluk, yalnizlik ve arayis çabasi" içerik açisindan eserin Goethe'nin eserine yaklasmasina neden olur.
Werther ve Wibeau'un yasam çizgileri birbirine çok benzemektedir. Her iki eserde de iletisim güçlügünden dolayi hayal kirikligina ugrayip, yalnizliga itilmis gencin, öyküsü anlatilmaktadir. Her iki genç de bireylesme çabasi içinde olup, çevrelerine giris bulamamakta, topluma uymak için gösterdikleri çaba her defasinda yanlis anlasilip, hayal kirikligi ile son bulmakta ve giderek yalnizliga itilmektedirler. Plenzdorf'un eserinde konu ve motifler Werther'den alinmis olmasina ragmen, karakterler tipatip aynidir denemez, aksine tamamen zittirlar. Goethe'nin eserinde Werther, ümitsiz aski, yalnizligi ve toplumun kisitlamalarindan kurtulusu intiharda bulup, yanlis anlasilmasini "kader" olarak kabul ederken, Edgar bütün güçlüklere ragmen yasam mücadelesinde geri adim atmaz, sik sik tekrarladigi "bilmem, beni anliyor musunuz?" "beni biriniz anliyor mu?" gibi cümlelerle anlasilmak için çaba gösterir. Kitabin sonunda Edgar söyle demektedir: "Dostum Werther'in neden yasamini devam ettirmek istemedigini anlamak üzereyim. Oysa ben asla yenilgiyi kabullenmezdim. Mutlaka baska yollar deneyecektim." (S.147)
Kitapta Werther'den yapilan alintilar aslinda entellektüel kesim disinda kolayca taninamadigindan, Plenzdorf eserine baska bir ad verseydi Goethe'nin eseriyle ne derecede bir yakinlasma saglanirdi, bilemiyorum. Plenzdorf'un Werther'den yaptigi alintilar, sadece günümüz insaninin sorun dolu yasamina biraz olsun isik getirmek üzere bir araç olarak kullanilmistir.
Yazar eserinde, 18. yüzyilda belirli kurallar ve baskilar altinda ezilen genç için, 20.yüzyilda da degisen bir sey olmadigini vurgulamaktadir. Birey yine ayni kisitlamalar ve baskilar altinda dis gerçeklerden kaçip, kendi iç dünyasina siginmaktadir. Üstelik Plenzdorf'un sundugu insan iliskileri ve toplum elestirisi salt Dogu Almanya'ya özgü de degildir. 18. yüzyilda feodal toplum düzeninde (Werther), 20.yüzyilda Dogu Almanya'da (Edgar), Amerika'da (Salinger'in roman kahramani Holden) yasayan insan, toplumsal baskilar altinda ayni bireylesme çabasi vermekte, ayni iletisim bozuklugu içinde çirpinmaktadir. Degisen tek sey; teknolojik sartlardir.
Gerek Goethe'nin "Werther'i"i, gerekse Plenzdorf'un "Wibeau'u" ve Salinger'in "Holden"i insan nerede, nasil, ne zaman ve hangi sartlar altinda yasarsa yasasin, toplumdan soyutlanmisligin, toplum baskisinin, içine düstügü yalnizlik ve huzursuzlugun en güzel kanitlaridir. Böylece eser, tek bir gencin ya da tek bir toplum düzeninin degil, tüm insanligin elestirisidir. Edgar'in yasam mücadelesine ragmen ölümle sonuçlanan yasami, Plenzdorf'un kendisinin de belirttigi gibi aslinda insanliga yapilan bir uyaridir.:"Bu oyunda hiç kimse suçlu degil. Biz bu oyunu, kendilerini ilgilendiren herkese bir uyari olsun diye oynamak istedik, tipki Edgar ve onun gibilere."1
Anlatim teknigi açisindan oldukça ilginç olan kitabin kurgusunda, yazarin çagrisimlarla baglanmis geriye dönüslerle üç anlatim katmaninda yaptigi montajin yani sira, Werther'den yapilan alintilar, genç Edgar'in konusmasinda sürekli kullandigi laubali, küstah, argo ve kaba dil, günümüzde artik kullanilmayan bazi deyis sekilleri ve kelimeler, cümlelerin kisaligi, basitligi ve sik sik yarida kesilmesi, ayrica Dogu Almanya'nin politik düzenine ait bazi belirleyici özellikler, eserin Alman ve özellikle yabanci okur tarafindan güç anlasilmasinin yani sira, çevirisini de zorlamistir.
Üstelik inaniyorum ki, gençleri ve gençligi anlamayan, onlara hak vermeyen insanin Edgar'i, dolayisiyla kitabi anlamasi daha da güçlesecektir.
Bir süre düsündükten sonra, kitabi eserin yabanciligini silecek biçimde yapilan çeviriden çok, yazarin ilginç deyis biçimini, yabanciligini yansitarak çevirmeyi uygun buldum.
Çünkü eser Plenzdorf'un.
Nuran Özyer