Galen
- Önem : Tıp doktoru, bilim insanı
- Doğum : 129
- Ölüm : 216
Tıp doktoru, bilim insanı ve filozof olan Galen Antik Roma'nın en önemli hekimlerindendir. Nicon adlı zengin bir mimarın oğlu. Galen on beş yaşındayken tıp okuluna gitmeye başladı. Zira babası bir rüya görmüş, rüyasında Yunan tanrısı Asclepius ona oğlunu bir doktor olarak yetiştirmesini öğütlemişti. Genç bir hekim olan Galen, Roma coğrafyasının Yunanca konuşulan eyaletlerini dolaşmaya başladı. Daha sonra Pergamum’a dönüp gladyatörler için doktorluk yapmaya başladı.
Kanlı geçen gladyatör müsabakaları ona, insan anatomisi üzerinde çalışmak için eşsiz bir olanak sağlıyordu. Galen’in arenadaki ürkütücü deneyimleri, ileride yazacağı insan vücudu ile ilgili yüzlerce kitaba kaynaklık etti. Yaşadığı dönemde ve ölümünden bin yıl sonra bile Galen, Batı dünyasında tıp ve anatomi alanında önemli bir otorite olarak kabul edilecekti. İnsan vücudunu daha iyi anlayabilmek için maymun ve domuzlar üzerinde çalıştı. İnsan bedeni üzerinde otopsi yapılmasının yasak olması onu akıllıca tahminler yapmaya zorladı. Rönesans bilim adamları onun teorilerini yanlışlayana dek Galen’in çalışmaları insan bedeni ile ilgili en önemli değerlendirmeler olarak kabul edildi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Galen
Tıp doktoru, bilim insanı ve filozof olan Galen Antik Roma'nın en önemli hekimlerindendir. Nicon adlı zengin bir mimarın oğlu. Galen on beş yaşındayken tıp okuluna gitmeye başladı. Zira babası bir rüya görmüş, rüyasında Yunan tanrısı Asclepius ona oğlunu bir doktor olarak yetiştirmesini öğütlemişti. Genç bir hekim olan Galen, Roma coğrafyasının Yunanca konuşulan eyaletlerini dolaşmaya başladı. Daha sonra Pergamum’a dönüp gladyatörler için doktorluk yapmaya başladı.
-
Ibn Hindu
İsminde geçen Hindû lakabından ötürü Hindûcân beldesine mensup olduğu iddia edilen İbn Hindû’nun Arap soyundan geldiği ve Kum şehrinde doğduğu bilinir. Çocukluk çağında ailesiyle beraber Rey’e göçen İbn Hindû dil, edebiyat, tarih, İsnâaşeriyye akaidi alanlarındaki ilk eğitimini burada aldı. Rey’de Adudüddevle’ye divan kâtipliği yaptığı bilinen İbn Hindû hizmetinde bulunduğu kişilerle ile iyi ilişkiler kurdu. İlerleyen dönemde ise bulunduğu konumu kaybetti ve yoksullaştı. İşsiz kaldıktan sonra gittiği Nîşâbur’da felsefe ve mantık okudu. Daha sonra Bağdat’a tıp ve felsefe tahsil etti. Bağdat’tan Nîşâbur’a dönünce Kābûs b. Veşmgîr’in hizmetine girdi. Kābûs’un saflarında savaşa katılan İbn Hindû kalemi ve kılıcıyla savaşa katkı sağladı. Bir süre Cürcân’da kaldı. Bağdat’a dönen İbn Hindû, Fahrülmülk ile ilişki kurmaya ve bir kâtiplik görevi almaya uğraştı. Kābûs’un öldürülmesinin ardından yerine oğlu Minûçihr’in geçti. İbn Hindû sultanla yakınlık kurmak için yazdığı kasideyi sultana sundu. Ödüllendirilmeyi beklerken kasidede yer alan bazı ifadeleri şahsına yönelik hakaret sayan sultan İbn Hindû’nun öldürülmesini emretti. O sıralar Gazneliler’in hâkimiyetinde bulunan Nîşâbur’a kaçan İbn Hindû burada Şiî hadislerini derledi. Nîşâbur’dan Kazvin’e giden İbn Hindû iktidar merkezi olan Rey’e bağlı çeşitli şehirlerde çalıştı.
-
Ahmed Yesevî
Orta Asya’da yaşayan Türklerin dini ve tasavvufi hayatına önemli ölçüde tesir eden ve “Pir-i Türkistan” adıyla anılan mutasavvıf şair Ahmed Yesevi Batı Türkistan’daki Çimkent şehrindeki Sayram kasabasında dünyaya geldi. Ancak bazı kaynaklarda Yesi’de doğduğu da söylenmektedir. Eğitimine Yesi’de başlayan Ahmed Yesevi, küçük yaşta olmasına rağmen kendisinden beklenmeyecek şekilde gösterdiği başarılar çevresinin dikkatini çekti. Arslan Baba’ya intisap eden, onun terbiye ve irşadı ile yetişen Yesevi kısa zamanda mertebeler aştı ve şanı etrafa yayıldı Arslan Baba’nın vefatından bir müddet sonra zamanın önemli İslam merkezlerinden biri olan Buhara’ya gitti. Bu şehirde devrin önde gelen âlim ve mutasavvıflarından Şeyh Yûsuf el-Hemedânî’ye intisap ederek onun irşad ve terbiyesi altına girdi. Yûsuf el-Hemedânî’nin vefat etmesinden sonra koltuğu el değiştirerek 1160 yılında Ahmed Yesevi’ye geçti. Ahmed Yesevî altmış üç yaşına geldiğinde geleneğe uyarak tekkesinin avlusunda müritlerine bir çilehane hazırlattı, vefatına kadar burada ibadetle meşgul oldu. Ölümün ardından mezarı üzerine yapılan türbe Timur tarafından görkemli bir biçimde onarılıp genişletildi.
-
Al-Mubashshir ibn Fatik
İlkçağ filozoflarına dair Muḫtârü’l-ḥikem adlı eseriyle tanınan İbn Fâtik’in hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Aslen Şamlı bir ailenin çocuğu olarak XI. yüzyılın başlarında Mısır’da doğdu. İbn Ebû Usaybia, Fâtımî hükümdarlarından ez-Zâhir ile Müstansır-Billâh dönemlerinde yaşadığını ve devlet hizmetinde yüksek mevkilerde bulunduğu için kendisine “Mahmûdüddevle” ve “Emîr” unvanlarının verildiğini yazar. İlk gençlik dönemi ve eğitimi hakkında bilgi yoksa da belli bir olgunluk seviyesine ulaşınca devrinin önde gelen düşünür ve bilginleriyle toplantılar düzenleyerek yaptıkları ilmî tartışmalardan yararlandığı ve onların bir kısmından ders aldığı bilinir. Bu arada İbnü’l-Heysem’den matematik ve astronomi, Ebü’l-Hüseyin İbnü’l-Âmidî’den mantık ve felsefî ilimler, Ali b. Rıdvân’dan tıp okudu. Hocası İbnü’l-Heysem’in vefat tarihi ve Muḫtârü’l-ḥikem adlı eserini 1053 yılında yazması göz önüne alındığında XI. yüzyılın ilk çeyreğinde doğduğu, Müsta‘lî-Billâh dönemine yetişememesinden hareketle de 1094 yılından önceki bir tarihte vefat ettiği söylenebilir.
-
Nasrullah Camii ve Külliyesi
Kastamonu ve İstanbul’da müderrislik yapmış, Diyarbekir, Manisa ve Belgrad kadılıklarında bulunmuş Kadı Nasrullah tarafından yaptırılan cami il merkezindeki Hepkebirler mahallesinde yer alr. Caminin kapısının sağında yer alan on üç beyitlik kitâbeye göre yapıyı, Viyana elçiliğinin ardından reîsülküttaplığa getirilen Hacı Mustafa Efendi ikinci görev döneminin sonlarında genişletti. Kapının diğer tarafında yer alan ve on üç beyitten oluşan bir başka kitâbede ise yıkılmak üzereyken 1875 yılında hayırseverlerin topladığı para ile Kastamonu Valisi Nâşid Paşa tarafından tamir ettirildiği belirtilir. Çok kubbeli ulu camilerin tipinde yapılan Nasrullah Camii’nin ilk dönemine ait kısmının altı kubbe ile örtülü olduğu anlaşılır. Daha sonra kıble yönüne üç kubbe ilâve edilerek hacim genişletildi. Batıda ise tonoz örtülü bir mahfille kuzeyde son cemaat yeri eklendi. Ahşap kaplamalı mihrabı sade bir niş halinde olan yapı kırk pencere ile aydınlanır. Camide XIX. yüzyılda yapılmış bitkisel motiflerin hâkim olduğu kalem işi süslemeler bulunmaktadır. Caminin içinde yer alan yazılar Kastamonulu hattat Ahmed Şevki Efendi’ye aittir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun