Burgaz’ın Mey Tarafından Devralınması İşlemine Şartlı İzin
Temmuz 2010
Rekabet Kurulu (bundan böyle “Kurul” olarak anılacaktır), Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından satışa sunulan Burgaz Alkollü İçecekler Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün (bundan böyle “Burgaz” olarak anılacaktır) Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. (bundan böyle “Mey İçki” olarak anılacaktır) tarafından devralınması işlemine bazı şartlar ile izin verdi. Kısa karar (bundan böyle “Karar” olarak anılacaktır) 12 Temmuz 2010 tarihinde Rekabet Kurumu’nun resmî internet sayfasında yayımlandı[i].
Karar öncesi
Kurul, 18.11.2009 tarihli ve 09-56/1325-331 sayılı kararında, Mey İçki tarafından Burgaz’ın devralınması işlemini 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (bundan böyle “Kanun” olarak anılacaktır) 7. maddesi çerçevesinde oybirliğiyle reddetti[ii]. Kurul, kararını, söz konusu devralma işleminin gerçekleşmesi halinde:
- Rekabetin önemli ölçüde azalacak olması,
- Rakı pazarında hâkim durumda bulunan Mey İçki’nin hakim durumunun güçlenecek olması, ve
- Rakı hariç diğer alkollü içkiler pazarında ise, Mey İçki’nin hâkim duruma gelecek olması
gerekçelerine dayandırdı.
Ancak, söz konusu bu kararda, Kurul, devralma işlemini doğrudan reddetmiş, taraflardan taahhüt sunmalarını istememiştir. Oysa Kurul’un, toplumsal refahın yükselmesini ve ekonominin hareketlenmesini sağlamak amacıyla, devralma işlemini doğrudan reddetmek yerine, taraflardan taahhüt sunmalarını istemesi daha isabetli olurdu. 22 Ekim 2008 tarihli ve 2008/C 267/01 sayılı (AB) Konsey Tüzüğü ile 802/2004 sayılı (AB) Komisyon Tüzüğü uyarınca Kabul Edilebilir Tedbirler Hakkındaki 139/2004 sayılı Komisyon Duyurusu’nun (bundan böyle “Duyuru” olarak anılacaktır) 6. maddesinde de, Komisyon’un, tarafların taahhüt sunabilmeleri için, kendilerine ilgili işlemin rekabet üzerindeki olumsuz etkileri bildireceği yer alıyor[iii].
Kurul’a sunulan taahhütler
Mey İçki, 25 Haziran 2010 tarihinde, söz konusu devralma işlemi ile ilgili olarak Kurul’a esasen Votka 1967 markasına yönelik elden çıkarma şartı içeren taahhütler sundu[iv]. Mey İçki tarafından sunulan bu taahhütler yapısal nitelikte olup, devralmaya taraf teşebbüslerin malvarlığı üzerinde bir mülkiyet değişikliği içeriyor. Duyuru’nun 15. maddesinde de belirtildiği üzere, yapısal taahhütler, denetleme sürelerinin kısa olması ve ayrıca rekabetçi ortamın muhafazasını daha etkin bir şekilde sağlamaları sebebiyle tercih sebebidir.
Şzartlı izin kararı[v]
Kurul, Mey İçki tarafından sunulan taahhütlerin, kendisini devir sonrası votka pazarında hakim duruma geçmesini önleyici nitelik taşıdığını, ancak, taahhütlerin yan hükümlerinin, varlıkların değerini kaybettirmeyecek ve rekabeti kısıtlamayacak şekilde zamanında gerçekleştirilmesi hususunda endişe yarattığı gerekçesiyle, Kanun’un 7. maddesinin ihlalini ortadan kaldırmakta yetersiz olduğuna karar verdi. Duyuru’nun 9. maddesinde de belirtildiği üzere, sunulan taahhütler her açıdan rekabetçi endişeleri tamamen ortadan kaldıracak nitelikte olmalıdır[vi]. En ufak şüphe halinde, Komisyon sunulan taahhütleri reddedip, ilgili işleme izin vermeyecektir. Bu bakımdan, Kurul’un bu tutumu doğrudur.
Ancak Kurul, Mey İçki tarafından sunulan taahhüdün diğer koşulları saklı kalmakla birlikte, aşağıda yer alan şartların yerine getirilmesi koşuluyla, Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılması veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucu doğmayacağından, söz konusu devralma işlemine izin verilmesine karar verdi:
- Mey İçki’nin “İstanblue ibaresi ile ilgili her türlü marka, patent ve logoları güvence altına alamaması halinde, Votka 1967 markasının ayrıştırılmayacağı, bunun yerine İstanblue markalarının ayrıştırmaya dâhil edileceği” ifadesinin taahhütten çıkarılması. Kurul, tüm rekabetçi endişelerin ortadan kalkmasını gözeterek taahhütler hakkında karar verir. Bu bağlamda, Kurul’un vermiş olduğu karar isabetlidir. Zira Kurul rekabetçi endişelerin tamamen ortadan kalkmasını gözeterek taahhütte değişiklik yapmıştır. Ancak Kurul’un bu kararının dayanağını gerekçeli kararında açıklaması gerekiyor. Zira EDP kararında, taahhütlerin pazardaki etkin rekabeti sürdürecek nitelikte olmadığının ispatı Komisyon’a yüklenmiştir[vii].
- Taahhütte yer alan birinci elden çıkarma döneminin (…) süre ile uzmanla ayrıştırma döneminin de (…)süre ile sınırlandırılması. Duyuru’nun 9. maddesinde de belirtildiği üzere, taahhütlerin “pazardaki rekabet şartları taahhütler tamamlanmadan sürdürülemeyeceği” gerekçesiyle kısa sürede gerçekleştirilmesi gerekiyor. Bu sebeple, Kurul’un getirdiği süre kısıtlamaları yerindedir.
- Taahhüdün 4.1 maddesinde yer alan ve alıcı koşullarını belirleyen maddenin alıcının yöneticileri, memurları, çalışanları, danışmanları, pay sahipleri, dağıtıcıları ve sermaye sahiplerine yönelik maddesinin taahhütten çıkarılması ve bu değişikliğin aynı şekilde “Ayrıştırma Uzmanı Sözleşmesi”nin 1.3. maddesinde de yapılması[viii].
- “Ayrıştırma Uzmanı Sözleşmesi” 1.3. maddesinin son bendinin sözleşmeden çıkarılması[ix].
- Birinci elden çıkarma süresi içerisinde Votka 1967 markası altında yapılan üretimin Burgaz tesislerine, İstanblue markası altında yapılan üretimin Mey İçki tesislerine aktarılması. İlk taahhütte yer alan açıklamalarımız burada da geçerlidir.
- Votka 1967’nin de denetim uzmanının denetimine tâbi olması. Kurul’un, tarafların geçiş döneminde ve ayrıştırma sırasında sundukları taahhütleri yerine getirip getirmediklerini her an kontrol edemeyeceği için, onun yerine bir denetim uzmanının tüm bu aşamaları denetlemesi gerekir. Duyuru’nun 117 vd. maddelerinde de denetleyici uzmanın atanması gerektiği öngörülmüştür. Bu bakımdan, Kurul’un bu kararı isabetlidir.
- Taahhütte bulunan aylık raporlama görevinin “Denetleyici Uzman Sözleşmesi”nde yer alması. Duyuru’nun 118. maddesinde de belirtildiği üzere, denetleyici uzman Komisyon’un “gözü ve kulağı” olacaktır. Bu bakımından denetleyici uzmanın aylık rapor vermesine dair Kurul kararı isabetlidir.
- “Ayrıştırma Uzmanı Sözleşmesi”nde yer verilen “ayrıştırma uzmanı, varlıkların satışı ile Mey İçki’yi herhangi bir zarara uğratmayacaktır” ifadesinin, asgari fiyat gözetilmesi şeklinde anlaşılmaması. Duyuru’nun 121 ve 122. maddelerinde de ifade edildiği üzere, denetleyici uzmanın yanı sıra bir de ayrıştırma uzmanın olması gereklidir. Bu uzman da taraflarca önerilir ki söz konusu taahhütte taraflarca önerilmiştir.
- Gözden geçirme hükmünde yer alan sürelerin uzatılabileceği ifadesinin çıkartılması. Gözden geçirme hükmü Duyuru ile yeni getirilmiştir. Bu hüküm ile amaçlanan Komisyon’un, tarafların gerekçeli talepleri üzerine, taahhütleri değiştirebilmesi veya süreleri uzatabilmesidir. Bu bakımdan, taahhütlerde bu hükmün yer alması Kurul’un Komisyon ile paralel bir tutum izlediğini ortaya koyuyor.
- Mey İçki bünyesinde Burgaz işi için belirlenecek bütçenin, Burgaz’ın faaliyetlerini kısıtlamayacak ve gerekli yatırımı içerecek şekilde objektif olarak yapılması. İlk taahhütte yer alan açıklamalarımız burada da geçerlidir.
Kurul ayrıca taahhüt ile şart arasındaki farkı gözeterek, taahhüdün ve yukarıda belirtilen koşulların rakı, cin, likör işlerinin ve Votka 1967 markasının (…) sürede ayrıştırılmasına ilişkin hükümlerinin şart; diğer hükümlerinin yükümlülük olarak tanımlanmasına ve ayrıca, şartların süresi içinde yerine getirilmemesi ve/veya ilgili sözleşme hükümlerinin uygulanmaması halinde, verilen iznin geçersiz sayılacağına karar verdi. Kurul’un bu kararı çok isabetlidir. Zira Duyuru’nun 20. maddesinde açıkça şarta uyulmamasının sonucunun yoğunlaşma işlemine hiç izin verilmemiş hükmünde olduğu belirtilirken, taahhüde uyulmamasının, iznin geri alınmasına ve para cezasına sebep olacağı belirtmiştir.
Sonuç
Karar Komisyon kararları ile paraleldir. Zira hem taahhütte bulunan taraf olarak Mey İçki, hem de Kurul, Duyuru’da yer alan hükümlerin birçoğunu uygulamıştır. Nitekim taraflar doğru ve etkin taahhütler sunmuşlar ve taahhütlerin yerine getirilmesini sağlayacak denetçilere karar vermişlerdir. Kurul ise, rekabetçi ortamın muhafazasını sağlamak için, taahhütlerin etkin olmalarına yönelik düzenlemeler getirmiş, süreleri kısaltmış ve taahhüt ile şartı birbirinden ayırmıştır.
[i] Kurul’un gerekçeli kararı daha yayımlanmadı. Kısa karara ulaşmak için bkz. http://www.rekabet.gov.tr/index.php.
[ii] Karara ulaşmak için bkz. http://www.rekabet.gov.tr/dosyalar/kararlar/karar3183.pdf.
[iii] Duyuru’ya ulaşmak için bkz. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:267:0001:0027:FR:PDF.
[iv] Gerekçeli kararın daha yayımlanmamış olması sebebiyle, sunulmuş olan diğer taahhütlere bu çalışma kapsamında yer verilememiştir.
[v] Gerekçeli karar henüz yayımlanmamış olduğundan, taahhütlerin içerikleri tam olarak görülmemektedir. Bu sebeple, yorumlarımız genellikle taahhütlerin içeriklerine değil, kendilerine yöneliktir.
[vi] İlk Derece Mahkemesi’nin 23 Şubat 2006 tarihli ve T-282/2 sayılı Cementbouw / Komisyon kararının 307. paragrafında belirtmiş olduğu üzere, taahhütlerin “tam ve etkin” olması gerekiyor.
[vii] T-87/05, EDP/Komisyon kararı, 21 Eylül 2005, par. 64.
[viii] Taahhüt maddesi görülemediği için, bir yorum yapılmamıştır.
[ix] Taahhüt maddesi görülemediği için, bir yorum yapılmamıştır.