HARTMANN, Nicolai (1882-1950)
Alman, filozof. Yeni-Varlıkbilim (Neue-Ontologie) akımının kurucusu olarak varlığın birbiriyle bağlantılı ve özel yasaları olan dört kattan varlık oluştuğu görüşünü savunmuştur.
20 Şubat 1882’de Riga’da doğdu, 9 Ekim 1950’de Göttingen’de öldü.Ortaöğrenimini Dorpat ve St.Pe-tersburg’da (bugün Leningrad) bitirdi. Önce tıp sonra Marburg Üniversitesi’nde dilbilim, felsefe, öğrenimi gördü. Bu arada matematik, gökbilim ve fizikle ilgilendi. 1907’de doktor, 1909’da doçent, 1920’de öğretmeni Paul Natorp’un yerine Marburg Üniversitesi’nde profesör oldu. 1925’ten sonra sıra ile Köln, Berlin, 1945’te Göttingen Üniversitesi’nde felsefe okuttu. Başlangıçta Yeni-Kantçılık’a ilgi duyan Hart-
mann, sonraları bilgi ve gerçeklik sorunlarına başka bir yöntemle çözüm bulma gereğini içeren bir görüşü benimsedi, Yeni-Kantçı Marburg Okulu’nun düşünce dizgesinin varlığı bir bütün olarak açıklamaya elverişli olmadığı kanısına vardı. Anadolu-Yunan felsefesini, özellikle Sokrates öncesi filozoflardan varlık ve yokluk sorunlarını, Hıristiyan, Rönesans ve daha sonra ortaya çıkan düşünce akımlarını inceledi. Fizik, matematik ve gökbilim alanlarındaki gelişmeleri izledi. Felsefe ile bilim arasında, temelden kaynaklanan bir bağlantının bulunduğu görüşünü savundu, felsefenin de kendi çalışma alanında bir bilim olduğunu, yalnız soyut varlıklarla ilgilenmesi gerekmediğini ileri sürdü.
İlk varlık alanı
Hartmann’ın felsefesi varlık, bilgi ve gerçeklik sorunlarından yola çıkarak, varlığın temelini kuran yasaları, varlık türleri arasındaki bağlantıyı, bu bağlantının oluşumunu, varlık alanının değişik nitelikler taşıyan ve aralarında birbirini gerekli kılan katlardan kurulu bir bütün olduğunu açıklamayı amaç edinir. Onun Yeni- Varlıkbilim adını verdiği bu dizge varlığın tanımlanmasından çok açıklanmasına, birbirine bağlı varlık katlarının özelliklerini göstermeye önem verir. Bilgi sorununu evren ve insanın varlık sorunu ile birlikte ele alan Hartmann’a göre gerçeklik mantık, ahlak, estetik, kategori, metafizik, özgürlük, tin, düşünme gibi sorunlar bir bütünlük içindedir. Birine aranan çözüm, doğal olarak, ötekini gündeme getirir.
Bu bütünlük de varlığın yapısı gereğidir. Felsefe bakımından önemli olan, bu yapıyı en ince ayrıntılarına değin kavramak, açıklamaktır. Bunu başarabilmek için de birtakım kuramlardan, öğretilerden değil, doğrudan doğruya olgulardan, olaylardan, gerçek varlık alanından yola çıkmak gerekir. Varlık alanları ise kendi başına vardır, varlığı için kendi dışında bir nedeni gerektirmez. Bu varlık alanları içinde “real varlık”la ilgili olanı sorun bakımından en kapsamlıdır. Bu alan ve gerçeklik (realitât) varlığın en önemli bölümünü oluşturur. Hartmann’m varlıkbilimi (reale Ontologie) bu alanın sorunlarım içerir.
- Önceki
- Sonraki >>