Ünite 6 – Çalışma Sermayesi Yönetimi
Çalışma Sermayesi Kavramı
Çalışma Sermayesi (İşletme Sermayesi): Bir tesisin faaliyete başlayabilmesi ve işletme faaliyetlerini sürdürebilmesi için kullanılan, kısa sürede paraya dönüşebilen varlıklar ve bu amaçla yapılan harcamalardır. Diğer bir ifade ile, üretime yalnızca bir defa katılıp üretim sırasında şekil değiştirerek mamul olan ve satılıp tekrar işletmeye para olarak dönen varlıklardır.
Çalışma Sermayesi işletmenin aktifinde yer alan Dönen Varlıklardan oluşur.
Çalışma Sermayesi Kalemleri:
- Hazır değerler
- Menkul kıymetler
- Ticari ve diğer alacaklar
- Stoklar
- Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları
Yukarıda belirilen Dönen Varlıkların tamamına “Brüt Çalışma Sermayesi” denir
Net Çalışma Sermayesi: Dönen varlıklardan kısa vadeli borçlar çıkarıldıktan sonra kalan tutardır.


Net Çalışma Sermayesi


=


Dönen Varlıklar


–


Kısa Vadeli Borçlar
Eğer bu sonuç negatif çıkarsa buna “Net Çalışma Sermayesi Açığı” (Negatif Çalışma Sermayesi) denir.
Likidite: Bir varlığın istenildiği zaman gerçek değerinden nakde dönüştürülme özelliğidir.
Çalışma Sermayesinin Özellikleri
- Çalışma sermayesi unsurları bölünebilir.
- Çalışma sermayesi unsurları kısa vadeli ve likittir.
- Çalışma sermayesi unsurları hareketliliği fazladır.
- Unsurlar birbirleriyle ilişkilidir. (Nakit stoğa dönüşebilir.)
- Çalışma sermayesi kararları kısa zamanda revize edilebilir.
- Çalışma sermayesine yapılan yatırımlarının işletmenin risk derecesine etkisi sınırlıdır.
Çalışma Sermayesi Çeşitleri
Sürekli Çalışma Sermayesi: (Sabit çalışma sermayesi) İşletme faaliyetlerinin en üst düzeyde bulunması halinde faaliyetlerin aksamadan yürütülmesine olanak sağlayan minimum dönen varlıklar toplamıdır.
İşletmenin faaliyet hacmi genişledikçe sürekli çalışma sermayesi ihtiyacı artar.
Değişken (Geçici) Çalışma Sermayesi: İşletmelerin mevsimlik ve devresel dalgalanmalar sonucu sürekli çalışma sermayesinden ayrı olarak ihtiyaç duydukları çalışma sermayesidir.
Geçici bir özellik taşıdığı için kısa vadeli kaynaklarla finanse edilmelidir.
Olağanüstü Çalışma Sermayesi: İşletmelerin yangın, grev, savaşlar gibi olağanüstü durumlarda karşılaştıkları güçlükleri kısmen gidermek için bulundurduktan çalışma sermayesidir. Bu tür risklerin önlenmesi için karların fazla olduğu dönemlerde daha fazla yedek akçe ayrılır, karlar işletmede bırakılır.
Çalışma Sermayesi Döngüsü
Nakitlerin finansal kaynaklardan sağlanması ile başlayan ve nakitlerin hammaddeye, mamule, satış yoluyla alacaklara ve alacakların tahsiliyle tekrar nakde dönüşmesi şeklinde devam eden süreçtir.
Çalışma Sermayesi Yönetiminin Önemi
Çalışma sermayesi işletmeler için birçok konuda önemlidir. Bunlar;
- İşletmenin tam kapasiteyle çalışması (üretimin kesintisiz devam edebilmesini)
- İş hacminin genişletilebilmesi
- Yükümlülüklerinin karşılanamama riskinin azalması (borçların zamanında ödenmesini)
- Kredi değerliliğinin artması
- Olağanüstü durumların mali durumunu olumsuz etkilememesinin önlenmesi
- Faaliyetlerin verimli şekilde yürütülmesini sağlaması
Bunların dışında;
- Çalışma sermayesi yönetimi finans yöneticilerinin büyük zamanını alır.
- Aktif toplamı içinde önemli yer tutar.
- Satışlarla çalışma sermayesi arasında doğru yönlü ilişki vardır.
- Özellikle küçük işletmeler açısından önemlidir. Çünkü kredi almakta zorlanan bu işletmeler çalışma sermayesinin düzeyini iyi ayarlayarak işletmenin risk seviyesini düşürmek isterler.
Çalışma Sermayesi Yeterliliğinin Analizi
Çalışma sermayesinin yeterliliğini analiz ederken çalışma sermayesi düzeyini etkileyen faktörleri belirlemeliyiz. Bunlar;
- İşletmenin ve sektörün niteliği
- İmalat süresi
- Satılacak malların birim maliyeti, satış hacmi
- Stok ve alacak devir hızı
- Dönen varlıkların değerinde düşme olasılığı
- Konjonktür
- Satışların mevsimlik olup olmaması
- Kullanılan teknoloji
Çalışma Sermayesinin Yetersizliğinin Göstergeleri
- Net işletme sermayesinin negatif olması
- Borçların zamanında ödenememesi
- Stokların talebi karşılayamaması
- Müşteriye uygun vade tanınmaması
- Gerekli girdilerin zamanında ve yeterlilikte sağlanamaması
- Talep artışına karşılık iş hacminin genişletilememesi
- Dış çevredeki gelişmelere uyum sağlanamaması
Çalışma Sermayesinin Yetersizliğinin Nedenleri
- Zarar edilmesi
- Olağandışı olaylar nedeniyle harcamaların artması
- Yanlış kar dağıtım politikaları
- Maddi duran varlık alınması
- Sermayenin azaltılması
- Uzun vadeli borçların Ödenmesi
- Menkul değerlerin değerlerinin düşmesi
- Alacakların vadesinde tahsil edilememesi
- Senet ve stokların düşük değerle satılması
- Girdi fiyatlarının yükselmesi
- İş hacminin genişlemesi
Çalışma Sermayesi Yetersizliğini Gidermek İçin Alınacak Tedbirler
- Uzun süreli kaynak sağlamak
- Yeni krediler bulmak
- Satış fiyatlarını yeniden uyarlamak
- Alacak ve stok devir hızını artırmak
- Üretim kapasitesini etkilemeyecek biçimde duran varlıkları azaltmak
- Kısa vadeli borçları konsolide etmek (ertelenmesi)
- Ödenmiş sermayeyi artırmak
Çalışma Sermayesinin Gereğinden Fazla Olması
Bu durum likiditeyi artırıp riski azaltır ancak karlılığı düşürür.
Çalışma Sermayesinin Yeterli Olması
Faaliyetlerin herhangi bir mali sıkıntıya düşmeden yürütülebiliyorsa bu çalışma sermayensin yeterli olduğunu gösterir.
İşletmenin likiditesini artırıp, riskini düşürür ve kredi değerliliğini artırır. İşletmenin tam kapasite çalışmasını sağlar.
Çalışma Sermayesine Yatırım Politikaları
Çalışma sermayesinin düzeyini finans yöneticisinin risk alma tutumu belirler.
- İhtiyatlı çalışma sermayesi politikası: Dönen varlıklara daha fazla yatırım yapılarak likiditenin yüksek tutulup, risk düzeyinin düşürülerek varlıkların oluşturulmasıdır. Bu politikada nakit, alacak ve stoklar fazladır.
- Atılgan çalışma sermayesi politikası: Dönen varlıklara daha az yatırım yapılarak likiditenin düşük tutulması ve risk düzeyinin artırılarak varlıkların oluşturulmasıdır. Bu durumda işletme nakit ve stoklar için minimum güvenlik stoku bulundurur, sıkı kredi politikasına sahip olur. Bu politikada beklenen getiri de risk de yüksektir.
- Normal (orta) çalışma sermayesi politikası: İki aşırı politikanın arasında yer alır.
Çalışma Sermayesinin Finansmanı
Finansmanın temel ilkesi dönen varlıkların kısa vadeli kaynaklarla, duran varlıkların ise uzun vadeli kaynak ve özkaynaklarla karşılanmasıdır. Aksi takdirde işletmenin riski artar.
- İhtiyatlı finanslama stratejisi: İşletmenin sahip olduğu tüm varlıklarının uzun vadeli kaynaklarla finanse edilmesidir. Bu stratejide amaç riski en düşük düzeyde tutmaktır. Ancak uzun süreli kaynakların maliyeti yüksek olduğu için karlılık da çok düşüktür.
- Atılgan (Atak) finanslama stratejisi: Duran varlıkların uzun vadeli kaynaklarla dönen varlıkların ise kısa vadeli kaynaklarla finanse edilmesidir. Bu yaklaşımda risk oldukça fazladır. Ancak kısa vadeli kaynak maliyeti genelde düşük olacağından dolayı özkaynak verimliliği yüksektir. Ekonomide durgunluk varsa, işletmenin satışları düşüyorsa bu strateji işletmeyi mali açıdan zor durumda bırakır.
- Dengeli Finanslama Stratejisi: Duran varlıklarla çalışma sermayesinin süreklilik (sabitlik) gösteren kısmının uzun vadeli kaynaklarla, çalışma sermayesinin dalgalanma gösteren kısmının (değişken çalışma sermayesi) ise kısa vadeli kaynaklarla finanse edilmesidir.
Bu alternatifte ;
- Likidite riski düşüktür (borçların ödenmeme riski)
- Kaynak maliyeti yüksektir.
- Karlılık düşüktür.
Kısa Vadeli Borçların Üstünlükleri
- Daha kolay ve daha hızlı şekilde sağlanır, prosedürü azdır.
- Küçük işletmeler kolaylıkla temin edebilir.
- Mevsimsel ya da konjonktürel hareketliliği fazla olan ekonomilerde daha avantajlıdır.
- Kısa vadeli borçlanmanın maliyeti yani faiz oranları daha düşüktür.
Kısa Vadeli Borçların Dezavantajları
- Kısa vadeli borçlanmalarda risk çok yüksektir.
- Değişken faizli olması, ekonomideki olumsuz durum işletmenin kısa vadeli borç faizlerini artırabilir.
- Olumsuz ekonomik koşullarda temin edilmesinin zorlaşması
- işletmenin kısa vadeli borç kullanımının işletmenin kredi değerliliğini azaltarak iflasa kadar sürükleyebilmesidir.