Bilindiği gibi namazla ilgili bazı vücûb şartları vardır ki, bunlar gerçekleşmedikçe kişiye namaz farz olmaz. Yine namazla ilgili bazı sıhhat şartları da vardır ki, bunlar gerçekleşmedikçe namaz geçerli (sahih) olmaz. Vücûb ve sıhhat şartları önceki sayfalarda bir arada topluca sıralanmış ve sıhhat şartlarından vakit, yani namaz vaktinin girdiğinin bilinmesi şartı da anlatılmıştı. Şimdi ise diğer sıhhat şartlarının açıklamasına geçeceğiz. 1. Hades Halinde Olmamak
Namaz kılacak, şükür veya tilâvet secdesi yapacak olan kişinin cünüp, hayızlı veya nifaslı olmaması; cünüp ise, hayız veya nifas hali sona ermiş ise gusletmesi, abdesti yoksa abdest alması, su bulamadığı veya bulup da kullanmaktan âciz olması halinde teyemmüm etmesi gerekir. Bununla ilgili bir âyet-i kerîmede yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi ve -başlarınıza meshedip- her iki topuğa kadar da ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice yıkanarak temizlenin."
(Mâide 5/6.)
Konuyla ilgili hadis-i şerifler de şöyledir: Temizlik yapılmadan kılınan namazı Allah kabul etmez."
(Buhârî, Vudû', 2; Müslim, Taharet, 1.) "Abdesti bozulan kişi, abdest almadıkça namazı kabul olunmaz."
(Buhârî, Vudû', 2.)
Yani abdestsiz kılınan namaz, namaz olarak gerçekleşmez. 2. Necasetten Temizlik
Namaz kılacak olan kişinin bedeninde, elbisesinde ve namaz kılacağı yerde necaset bulunmaması şarttır. Namaz kılmakta olan kişinin bedeninde, elbisesinde veya namaz kılmakta olduğu yerde -kendisi farkında olmasa dahi- necaset varsa namazı bozulur. 3. Namazda Setr-i Avret
Namaz kılacak olan kişinin vücudunun, dinen örtülmesi gereken yerlerini örtmesi şarttır. Kimsenin göremeyeceği karanlık bir odada olunsa dahi, namaz kılan kişinin avret yerlerini örtmesi gerekir. Setr-i avretle ilgili olarak Kur'ân-ı Kerîm'de şöyle buyrulmaktadır: "Ey âdemoğullarıl Namaz için her mescide gelişinizde ziynetinizi takının (güzel ve temiz giyinin)."
(A'râf 7/31.)
İbn Abbas hazretleri bu âyette geçen ziynet kelimesiyle, namazda giyinik olmanın kastedildiğini söylemiştir.Konuyla ilgili hadis-i şeriflerse şunlardır: "Allah, başörtüsü takmadığı takdirde kadının namazını kabul buyurmaz.’’ (
Ebû Davud, Salât, 85.)
Sevgili Peygamberimiz, örtünmeye tam riayet etmeyerek yanına gelen Hz. Âişe'nin kız kardeşi Esmâ'ya şöyle demiştir: "Ey Esma! Bir kadın ergenlik çağına vardığında artık şurasının ve şurasının dışındaki yerlerinin görünmesi uygun olmaz (Sevgili Peygamberimiz böyle derken yüzünü ve ellerini göstermişti). "
(Ebû Davud, Libâs, 34.)
Kadının namazda da namaz dışında da avret yerlerini örtmesinin farzlığı konusunda İslâm bilginleri görüş birliği etmişlerdir. Avret yerlerini örten giysi ince, şeffaf ve vücut hatlarını belirtir nitelikte olmamalıdır.Açık alanda namaz kılmakta olan bir kişinin, rüzgâr esmesi veya başka bir sebeple elbisesinin aniden açılıp avret yerinin görünmesi durumunda, hemen örtünmesi kaydıyla namazı bozulmaz. Ama ihmalkâr davranır da hemen örtünmez ve aradan bir süre geçerse, ondan sonra örtünse bile namazı bozulur. Avret Yerleri
Namazda, tavafta, yabancı erkeklerin ve mahrem kadınların karşısında erkeğin, göbekle diz arasını örtülü bulundurması gerekir. Nâmahrem kadınların karşısında ise erkeğin tüm bedenini örtülü bulundurması gerekir. Kadınlarla çift cinsiyetli insanların, yüz ve elleri dışında bedenlerinin tamamının örtülü olması gerekir. Bununla ilgili birâyet-i kerîmede şöyle buyrulmaktadır: "Mümin kadınlar (yüz ve el gibi) görünen kısımlar müstesna, ziynet (yer) lerini göster-meşinler.’’ (
Nûr 24/31.)
Bu âyet-i kerîmede geçen ziynet kelimesi, Hz. Âişe ile Abdullah b. Mesud hazretlerine göre yüz ve ellerdir.Cumhuru fukahâya göre kadının sesi avret değildir. Çünkü sahâbîler, dinî hükümleri Öğrenmek için Hz. Peygamber'in eşleriyle konuşur, onları dinlerlerdi. Ama Kur'an okuyarak da olsa makam ve nağmeyle çıkardıkları sesleri dinlemek, fitneye yol açabileceği endişesiyle caiz görülmemiştir. (Zühaylî, el-Fıkhül-İslâmî,
1/748-755) 5. Kıbleye Yönelmek
Kıbleye yönelmenin, namazın sıhhat şartlarından biri olduğu hususunda fakihler görüş birliği etmişlerdir. Bu konuda bir âyet-i kerîmede yüce rabbimiz şöyle buyurmuştur:"(Ey Muhammedi) Nereden yola çıkarsan çık, yüzünü Mescid-i Harâm'a doğru çevir. (Ey müminler!) Siz de nerede olursanız olun, yüzünüzü Mescid-i Harâm'a doğru çevirin."
(Bakara 2/150.)
Resûlullah (s.a.v) ve ashabı, önceleri namazlarını Mescid-i Aksâ'ya yönelerek kılarlardı. Hicretin on yedinci ayında şu âyet nazil oldu:"(Ey Muhammedi) Biz senin çok defa yüzünü göğe doğru çevirip durduğunu (vahiy beklediğini) görüyoruz. (Merak etme) Elbette seni, hoşnut olacağın kıbleye çevireceğiz. (Bundan böyle), yüzünü Mescid-i Haram yönüne çevir."
(Bakara 2/144.)
Bu âyet-i kerîmenin nazil olduğunu duyan Selemeoğulları'ndan bir kişi Küba Mescidi'ne gitti. Cemaat, sabah namazının bir rek'atını kılmış olup rükû halindeydi. Onlara seslenerek, "Haberiniz olsun, kıble değiştirildi!..." dedi. Bunu duyan cemaat, namazdayken Kabe istikametine yöneldi.(Müslim, Mesâcid, 15.)
Şu halde Kabe'nin yakınında olsun uzağında olsun, namaz kılacak olan kişinin bizzat Kabe'nin binasına veya Kabe'nin göğe doğru istikametine yönelmesi gerekir. Kabe'ye yakın olan kişinin, Kabe'nin yapısına veya göğe doğru istikametine, görerek ya da dokunarak kesinlik ifade eder bir şekilde yönelmesi icap eder.Kabe'den uzakta olan kişinin, mutemet görüşe göre Kabe yönüne değil de bizzat binasına zanla yönelmesi gerekir. Ayrıca namaz kılan kişi ister ayakta, ister oturmakta olsun, göğsü kıbleden azıcık sapacak olursa namazı bozulur. Ama yüzü kıbleden saparsa namazı bozulmaz. Zorunluluk nedeniyle yere uzanarak namaz kılmakta olan kişinin göğsü veya yüzü kıbleden saparsa namazı bozulur. Sırt üstü namaz kılmakta olan kişinin ayak tabanları kıbleden saparsa namazı yine bozulur.Hatîm ve şadırvan, Kabe'den sayamadıklarından namazda buralara yönelmek caiz değildir. Kıblenin Belirlenmesi
Kıbleyi belirlemenin dört yolu vardır:
a) Kişinin kendisi kıbleyi bilir. Bir kişi, kıbleyi kendiliğinden bilme imkânına sahipse bu durumda başkalarına sormadan kıbleyi kendi imkânlarıyla bilip öğrenmelidir.
b) Kıbleyi bilmeyen kişi, bilen güvenilir bir kişiye sormalıdır. Pusula ve benzeri aletler, kıbleyi tesbit etmede güvenilir kimseler hükmündedir. Müslümanların namazda yöneldikleri mihraplar da bu hükümdedirler.
c) İctihad etmek. Kişi güvenilir birini bulup da soramadığı veya kıbleyi tesbit edecek bir alet bulamadığı ya da büyük küçük bir mescidde mihrap bulamadığı takdirde ictihad ederek kendi bilgisine göre kıbleyi tesbit etmelidir.
d) İctihad eden birini taklit etmek. Bir kişi, kıbleyi sormak için güvenilir ve bilgili birini, pusula veya benzeri bir aleti ya da bir mihrabı bulamazsa, kıbleyi öğrenme hususunda ictihad eden birini taklit edip onun yöneldiği tarafa yönelerek namaz kılabilir.Kıble tesbiti hususunda araştırma yapıp da bir yönü diğerine tercih edemeyen kişi, dilediği tarafa yönelerek namaz kılabilir. Ancak bu kişinin daha sonra bu namazı yeniden kılması gerekir.Kıble tesbiti için araştırma yapıp da belli bir tarafa yönelerek namaz kılan kişinin, namazda iken, tesbitte hata ettiği kesin olarak anlaşılırsa namazı bozulur.