Edmund Allenby
- Meslek : Asker
- Önem : I. Dünya Savaşı’nda Müttefik orduları komutanlığını yapması
- Doğum : 23 Nisan 1861 – Nottinghamshire
- Ölüm : 14 Mayıs 1936 - Londra
Birinci Dünya Savaşı’nda Müttefik orduları komutanlığını yapan Edmund Henry Hynman Allenby, Nottinghamshire’da doğdu. Kısa bir süre dini eğitim görmesinin ardından Hindistan’da devlet memuru olmak için girdiği sınavda iki defa başarısız olunca, girdiği başka bir sınavla Sandhurst Kraliyet Askerlik Akademisi sınavlarını kazandı. Inniskilling Dragon adıyla anılan bir süvari birliğinde görev aldı. Daha sonra rütbesinin yükseltilmesinden sonra alayıyla birlikten daha önce gitmiş olduğu Güney Afrika’ya giderek Boer Savaşı’nda yer aldı. Bu savaşta iyi bir süvari subayı olarak kendini gösterdi. Bu savaşın ardından da tuğgeneralliğe yükseltildi. 1914 yılında bir süvari tümeniyle Fransa’ya gönderildi. İlerleyen dönemlerde Ortadoğu’da yeni bir komutan gereksinimi ortaya çıkması üzerine bölgeye gönderildi.
1917’de Gazze’de Osmanlı Ordusu’nu yenerek Kudüs’ü olması ona olağanüstü bir prestij sağladı. 1918’deki Meziddo yenilgisinden sonra, Şam’a ve Halep’e girerek, Suriye’deki Osmanlı egemenliğine son verdi. 1919’da mareşalliğe yükseltilerek vikont sanını aldı. Aynı yıl, Mısır yüksek komiserliğine atandı. General Allenby, 1922 yılında Mısır’a biçimsel bağımsızlık tanıyan antlaşmanın hazırlanmasında rol aldı. Bu antlaşmaya göre İngiltere, Mısır’a bağımsızlık veriyor ama savunma, yolların korunması, Mısır’da oturan yabancılar ile azınlıkların güvenliğinin sağlanması gibi hakları elinde tutuyordu. İngiliz işgal kuvvetleri ile danışmanlar ve öteki temsilciler Mısır’da kalıyordu. Allenby, 1925’te emekli olana değin yüksek komiserlik görevini sürdürdü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
İsmet Üzen, İngilizlerin Kudüs’ü Ele Geçirmesi ve General Edmund H. H. Allenby’nin Kudüs’e Törenle Girişi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.19, sayı.2, 2009
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Milli Kütüphane
Fikirsel olarak İttihat ve Terakki Fırkası’nın 8. Kongresinde ifade edilen milli kütüphane kurulması fikrine dayanan, Cumhuriyet döneminde Ankara’da açılan devlet kütüphanesi Türkiye’nin önemli kütüphaneleri arasındadır. Milli Kütüphane’nin kurulması adına Adnan Ötüken’in 15 Nisan 1946 tarihinde Maarif Vekâleti Neşriyat Müdürlüğü’nde Milli Kütüphane Hazırlık Bürosu’nu, bu büronun çeşitli masraflarını karşılamak için de 21 Şubat 1947’de Milli Kütüphaneye Yardım Derneği’ni kurması kütüphanenin kurulmasında önemli bir adım oldu. Milli Kütüphane Hazırlık Bürosu 1 Nisan 1947’de 60.000’e yakın kitapla geçici bir süre için başka bir binaya taşındı ve ardından 16 Ağustos 1948’de de bugün Ankara İl Halk Kütüphanesi olarak kullanılan binada Milli Kütüphane hizmete açıldı. Kütüphanenin hızla gelişmesi ve kullanıcı ihtiyaçları göz önünde bulundurularak mevcut binanın yerine 1965 yılında hazırlık çalışmalarına başlanan yeni bina 5 Ağustos 1983 tarihinden itibaren hizmet vermeye başladı.
-
Yahyâ Tevfik Efendi
İstanbul’da doğan Yahyâ Tevfik Efendi, ilk eğitimini babası müderris Eyüp Efendi ve onun muhitindeki hocalardan aldı. Ruûs imtihanını kazanarak çeşitli medreselerde müderrislik yaptıktan sonra kadılık mesleğine geçti. Önce Selânik, ardından Şam ve Mekke kadılığında bulundu. İstanbul, Anadolu kazaskerliği ve Rumeli kazaskerliği pâyelerini aldı. 1788’de fiilen Rumeli kazaskerliğine getirildiyse de bu görevde üç ay kalabildi. Ertesi yıl III. Selim’in tahta çıkışından hemen sonra tekrar Rumeli kazaskerliğine tayin edildi. Cülûs münasebetiyle düşürdüğü biri Arapça, diğeri Türkçe iki tarih padişah tarafından memnuniyetle karşılandı. Ancak III. Selim yapmayı düşündüğü reformlar için şeyhülislâmlık makamına Hamîdîzâde Mustafa Efendi’yi getirdi. Muhtemelen, yeni şeyhülislâmın mâzul ulemâyı İstanbul dışındaki arpalıklarına gönderme kararına muhalefet ettiği için görevinden alındı ve nakîbüleşraflığa tayin edildi. Hamîdîzâde Mustafa Efendi’nin ulemâya yönelik ıslahat faaliyetleri büyük tepkiye yol açınca III. Selim onu azledip yerine reîsülulemâ ve nakîbüleşraf Seyyid Yahyâ Tevfik Efendi’yi getirdi.
-
Baba İlyas
Türkiye sosyal ve dini tarihinde bugüne kadar en tesirli rollerden birini oynayan Baba İlyas’ın Moğol istilası sonucu yıkılan Harzemşah Devleti sahasından beraberindeki Türkmenlerle Anadolu’ya göç ettiği bilinmektedir. Anadolu’ya gelmeden önceki hayatı hakkında hiçbir şey bilinmeyen Baba İlyas, buraya geldikten sonra Amasya yakınındaki bugün bilinen adıyla Çat köyüne yerleşerek öğretilerini yaymaya başlamış ve mürid toplamıştır. Bugüne kadar Baba İlyas'ın Babailik adı altında bir tarikat kurduğu ileri sürülmüşse de gerçekte böyle bir şeyin söz konusu olmadığı, bu yanılgının adı geçen ayaklanma hareketinin iyi tahlil edilmemesinden ileri geldiği söylenebilir.
-
Kemalpaşazade
Dönemlerinde yaşadığı üç padişahın sevgi ve saygısını kazanan Kemalpaşazâde hadis, tefsir, fıkıh gibi dinî ilimler başta olmak üzere tarih, edebiyat, felsefe, dil ve tıp alanlarında eser vermiş çok yönlü bir âlimdir. Asıl adı Şemseddin Ahmed’dir. Arap dili ve edebiyatı, mantık ve Farsça öğrenimi gören Şemseddin Ahmed önce askerî sınıfa girdi ve sipahi olarak II. Bayezid’in seferlerine katıldı. Yavuz Sultan Selim zamanında Osmanlı halkını Safevîler’e karşı hazırlamak amacıyla yazdığı risâlede Şah İsmâil’i ve akîdesini eleştirdi. Edirne kadılığına, ardından Anadolu kazaskerliğine getirildi. Daha sonra Sultan Bayezid Medresesi’ne müderris tayin edildi. İstanbul’a gelerek Fâtih Medresesi’nde görevini sürdürdü. Zenbilli Ali Efendi’nin yerine şeyhülislâmlığa getirildi. Tevârîh-i Âl-i Osmân adlı eseri Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan 1527 yılına kadar gelen on ciltlik büyük bir eser niteliği taşır. Benzeri Osmanlı tarihleri gibi Tevârîh-i Âl-i Osmân da siyasî olayların ağırlıklı olduğu bir eserdir. Eserini II. Bayezid’in emri gereği Türkçe yazdı. Fakat Arapça ve Farsça’nın etkisinden de kurtulamadı.
-
Cevdet Sunay
Cumhuriyete geçiş döneminin ve Türk siyasi tarihinin önemli isimlerinden biri olan Cevdet Sunay, bir asker, devlet adamı ve cumhurbaşkanıydı. Trabzon’da doğan Cevdet Sunay ilk ve orta öğrenimini Erzurum ve Kerkük ve Edirne gibi birbirine oldukça uzak şehirlerde tamamlamasının ardından Kuleli Askeri Lisesi’ne girdi. 1. Dünya Savaşı’nda topçu zabiti adayı olarak göreve başlayan Sunay, Filistin cephesindeyken İngiliz kuvvetleri tarafından esir alındı. Bir yıl süren esirlik günlerini Mısır’da geçirdi. Türkiye’ye dönmesinin ardından Milli Mücadele’ye katıldı, Maraş ve Antep’te Fransızlar’a karşı silah kuşandı. Milli Mücadele açısından büyük öneme sahip Eskişehir ve Sakarya savaşları ile birlikte Büyük Taaruz’a da katılan Cevdet Sunay, İzmir’in kurtulmasında da görev aldı. Cumhuriyet sonrasında ise Harp Okulu’nu, Topçu Atış Okulu’nu ve Harp Akademisi’ni sırayla bitirdi ve 1949’da tuğgeneral rütbesine erişti.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun