Genotipik Varyasyonlar (Mutasyonlar)
Mutasyonlar, genellikle polinukleotid iplikçiklerinin (DNA) yapısını oluşturan nukleotidlerdeki bazların, bakteri türüne veya cinsine özgü olan, dizilişlerindeki değişiklikler veya bu bazlarda meydana gelen kimyasal bozukluklar, kopmalar, zedelenmeler, v.s. sonu oluşurlar. Aynı tür içinde bulunan mikroorganizmaların DNA'larında, nitrojen bazları belli ve sabit bir sıra içinde bulunurlar ve böyle fertlerin DNA'ları birbirinin homologudurlar. Bu nedenle, aynı tür içinde bulunan mikroorganizmaların çeşitli karakterleri (morfolojik, fizyolojik, kültürel, biyokimyasal, antijenik vs) birbirine benzerler.
Baz dizilişlerine etkileyen bir faktör veya bazlardaki kimyasal bağlantıların karakterlerindeki değişmeler (tautomerik değişmeler) kendini transkripsiyon ve translasyonda belli ederler. Bunun sonucu olarak da mutasyonlar ve değişik karakterlerde yeni nesiller (mutantlar) meydana gelirler.
Bazı mutasyonlar, bir (veya birkaç) nukleotid çiftini kapsar ve bunlar arasında kalabilir. Bazen de, DNA baz sıraları arasından sadece bir baz çıkabilir veya girebilir (nokta mutasyonu). Bu tür mutasyonlar sonu sentezlenen proteinin aktivitesinde önemli bir değişiklik görülmez ve protein normal görevini yapabilir. Nokta mutasyonları bakteriler tarafından kolayca tamir edilebilirler. Ancak, bir geni (genellikle, 1500 nukleotid çifti) içine alan veya daha büyük oranda meydana gelen mutasyonlar (kromozomal mutasyonlar), polipeptid zincirine çok sayıda yanlış amino asitlerin girmesine neden olacağından, sentezlenen proteinin aktivitesi ya hiç olmaz veya değişik yönde olur. Böyle mutasyonların düzeltilmesi imkânsızdır ve genellikle ölümle sona erer (letal mutasyon). Bakterilerde hareketi sağlayan flagella oluşumunu yöneten genlerde meydana gelen bozukluk, bu organelin sentezlenmesine mani olur. Böylece bakteri, flagellasız ve bunun sonucu olarak da hareketsiz hale dönüşür. Ancak, bu mutasyon ölümle son bulmaz. Buna karşın, çok önemli biyokimyasal olayları katazile eden enzimlerin sentezini idare eden genlerde oluşan kromozomal karakterdeki mutasyonlar bakterilerde ölümler oluşturabilirler.