Laktoz İntoleransı Nedir, Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi
Laktoz hastalığı çok yaygın bir durumdur. Laktoz intoleransı olan insanlar, süt içtiklerinde sindirim problemleri yaşar ve bu durum yaşam kalitesini olumsuz yönde etkiler.
Laktoz, çoğu memelinin sütünde doğal olarak bulunan bir şeker türüdür.
Laktoz intoleransı diğer adıyla laktoz duyarlılığı ya da hassasiyeti, laktoz sindiriminin neden olduğu mide ağrısı, şişkinlik, gaz ve ishal gibi belirtilerin görüldüğü olumsuz bir durumdur.
İnsanlardaki laktaz enzimi, sindirim sırasında laktozu parçalamaktan sorumludur. Bu özellikle anne sütünü sindirmek için laktaza ihtiyaç duyan bebeklerde önemlidir.
Çocuklar büyüdükçe, genellikle daha az laktaz üretir.
Yetişkinlerin, % 70’i, belki de daha fazlası sütteki laktozu düzgün şekilde sindirmek için yeterli miktarda laktaz üretmezler.
Bazı insanlarda ameliyat sonrası laktoz intoleransı, viral veya bakteriyel enfeksiyonlar gibi gastrointestinal hastalıklara da neden olabilir.
Laktoz duyarlılığı nedir?
Laktoz intoleransı, diğer adıyla laktoz duyarlılığı, süt ürünlerinde ana karbonhidrat olan laktozu sindirmenin yetersizliğinden kaynaklanan bir sindirim bozukluğudur.
Laktoz bir disakkarittir, yani iki şekerden oluşur. Her biri basit şekerler, glikoz ve galaktozdan oluşan bir moleküldür.
Laktaz enzimine, laktozun glikoz ve galaktozu parçalaması için ihtiyaç vardır, bu daha sonra kan dolaşımında emilir ve enerji için kullanılır.
Yeterli laktaz enzimi olmadan, laktoz, bağırsaktan sindirilmeden geçer ve sindirim sorunlarına neden olur.
Laktoz anne sütünde de bulunur ve hemen hemen herkes onu sindirebilme yeteneği ile doğar. Bu nedenle laktoz intoleransı beş yaşın altındaki çocuklarda çok nadir görülür.
Laktoz İntoleransı Sebepleri Nelerdir?
Farklı nedenlere sahip iki temel laktoz intoleransı türü vardır.
Primer Laktoz İntoleransı
Primer laktoz intoleransı en yaygın olanıdır. Bunun nedeni laktaz üretiminin yaşla birlikte azalması, dolayısıyla laktozun emilmesidir.
Laktoz intoleransının bu formu, kısmen genler tarafından ortaya çıkabilir çünkü bazı popülasyonlarda diğerlerine oranla daha sık görülür.
Nüfus çalışmaları, laktoz hassasiyetinin Avrupalıların % 5-17’sini, Amerikalıların % 44’ünü, Afrikalı ve Asyalıların % 60-80’ini etkilediğini tahmin etmiştir.
Sekonder Laktoz İntoleransı
Sekonder laktoz intoleransı nadirdir. Çölyak hastalığı gibi mide problemleri veya daha ciddi bir sorun gibi hastalıklardan kaynaklanır. Bunun nedeni bağırsak duvarındaki iltihaplanmanın laktaz üretiminde geçici bir düşüşe yol açmasıdır.
Laktoz İntoleransı Belirtileri Nelerdir?
Mide Ağrısı ve Şişkinlik
Mide ağrısı ve şişkinlik, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde, laktoz hassasiyetinin en sık görülen belirtisidir.
Vücut laktozu parçalayamadığında, bağırsaktan kolona ulaşana kadar sindirilmeden geçer.
Laktoz gibi karbonhidratlar doğrudan kolonda absorbe edilemez ancak mikroflora olarak bilinen, orada yaşayan doğal olarak oluşan bakteriler tarafından fermente edilebilir ve parçalanabilir.
Bu fermantasyon, kısa zincirli yağ asitlerinin yanı sıra hidrojen, metan ve karbondioksit gazlarının salınmasına neden olur.
Asit ve gazlarda ortaya çıkan artış, mide ağrısına ve kramplara yol açabilir. Ağrı genellikle göbek çevresinde ve karnın alt yarısında oluşur.
Şişkinlik hissi, bağırsaktaki su ve gazın artmasından kaynaklanır, bu da bağırsak duvarının gerilmesine neden olur ve şişkinlik oluşur. Mide ağrısı ve şişkinliğin sıklığı ve şiddeti bireyler arasında önemli ölçüde değişebilir.
Şişkinlik, rahatsızlık ve ağrı, bazı insanlarda bulantı veya kusma ile sonuçlanabilir. Bu nadirdir ancak bazı durumlarda, çocuklarda da görülmüştür.
Her mide ağrısı ve şişkinlik, laktoz hassasiyeti belirtisi değildir. Bazı durumlarda, aşırı yeme, diğer sindirim sorunları, enfeksiyonlar, ilaçlar ve diğer hastalıklar gibi nedenlerden kaynaklanabilecek durumlarda da bu belirtiler görülebilir.
İshal
Laktoz intoleransı, kolondaki suyun hacmini arttırarak ishale neden olur. Bebeklerde ve küçük çocuklarda erişkinlerden daha sık görülür.
Bağırsak florası, fermente laktoz kısa zincirli yağ asitleri ve gazlardan oluşur. Bu asitlerin çoğu, ama hepsi değil, kolon içinde geri emilir. Artık asitler ve laktoz, vücudun kolon içine saldığı su miktarını artırır.
Genel olarak, ishale neden olması için kolonda 45 gram’dan fazla karbonhidrat bulunmalıdır.
Son olarak, laktoz intoleransından başka birçok ishal nedeni vardır. Bunlar beslenme, diğer sindirim bozuklukları, ilaçlar, enfeksiyonlar ve inflamatuar bağırsak hastalığıdır.
Gaz Artışı
Laktozun kolondaki fermantasyonu, gazlardan hidrojen, metan ve karbondioksit üretimini artırır.
Aslında, laktoz intoleransı olan kişilerde, bağırsak florası, laktozu asitler ve gazlar halinde fermente etmekte çok iyidir. Bu, daha fazla laktozun kolonda fermente edilmesine yol açar, bu da gazı artırır.
Üretilen gaz miktarı bağırsak florasının verimindeki farklılıklar ve kolonun gazı geri emilim oranı gibi farklılıklar nedeniyle kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.
İlginç olarak, laktoz fermantasyonundan üretilen gazların kokusu yoktur. Aslında, gaz kokusu karbonhidratlardan değil, bağırsaktaki proteinlerin parçalanmasından kaynaklanır.
Kabızlık
Kabızlık, sert, seyrek dışkı, eksik bağırsak hareketleri, mide rahatsızlığı, şişkinlik ve aşırı gerilmeler ile karakterize bir durumdur.
Bu, laktoz intoleransının başka bir göstergesidir ancak ishalden çok daha nadir görülen bir semptomdur.
Kolondaki bakteriler laktozu sindiremediğinde, metan gazı üretirler. Metanın, bazı insanlarda kabızlığa yol açarak, bağırsak boyunca hareket etmesi için gereken süreyi yavaşlattığı düşünülmektedir.
Laktoz Hassasiyeti için Diğer Belirtiler
Laktoz intoleransının birincil olarak kabul edilen semptomları gastrointestinal olmakla birlikte, bazı vaka çalışmaları, başka belirtiler de görülebileceğini belirtmiştir.
– Baş ağrısı
– Yorgunluk
– Konsantrasyon kaybı
– Kas ve eklem ağrısı
– Ağız ülseri
– İdrar problemleri
– Egzama
Ancak, bu semptomlar laktoz intoleransının gerçek semptomları olarak belirlenmemiştir çünkü başka nedenleri de olabilir.
Ek olarak, süt alerjisi olan bazı kişiler, semptomlarını yanlışlıkla laktoz intoleransına bağlayabilir. Aslında, insanların % 5’i kadarının inek sütü alerjisi vardır ve bu, çocuklarda daha yaygındır.
Süt alerjisi ile laktoz intoleransı ilişkili değildir. Ancak çoğunlukla birlikte ortaya çıkarlar, bu da semptomların nedenlerini tanımlamayı zorlaştırır.
Süt alerjisi belirtileri şunlardır:
– Döküntü ve egzama
– Kusma, ishal ve mide ağrısı
– Astım
– Anafilaksi
Laktoz İntoleransı Nasıl Anlaşılır?
Laktoz intoleransının semptomları daha genel olduğundan, süt ürünlerini beslenmenizden çıkarmadan önce doğru teşhis yapmak gerekir.
Sağlıkçılar genellikle hidrojen nefes testi kullanarak laktoz intoleransını teşhis eder.
Laktoz intoleransının tedavisi genellikle süt, peynir, krema ve dondurma gibi yüksek laktozlu gıdaların kısıtlanmasını veya bunlardan kaçınılmasını içerir.
Bununla birlikte, laktoz intoleransı olan kişiler, özellikle güne yayıldığında, 1 bardak (240 ml) sütü tolere edebilirler. Bu 12–15 gram laktoza eşittir.
Ek olarak, laktoza alerjisi olanlar genellikle peynir ve yoğurt gibi fermente süt ürünlerini daha iyi tolere ettikleri için, semptomlara neden olmadan kalsiyum ihtiyaçlarını bu gıdalardan karşılayabilir.
Laktoz İntoleransı Tanı Testleri
Laktoz intoleransını teşhis etmeye yardımcı olan üç ana test vardır:
Laktoz Tolerans Kan Testi
Vücudun yüksek laktoz seviyelerine tepkisini gözlemlemeyi içerir. Yüksek laktozlu beslenmeden iki saat sonra, kan glikoz seviyeleri açısından ölçülür.
Glikoz seviyeleri ideal olarak yükselmelidir. Değişmeyen glikoz seviyeleri, vücudun laktozu sindiremediğini gösterir.
Hidrojen Nefes Testi
Bu test ayrıca yüksek laktozlu beslenmeyi gerektirir. Doktor, salınan hidrojen miktarı için düzenli aralıklarla nefesinizi kontrol edecektir. Normal bireyler için, salınan hidrojen miktarı, laktoz intoleransı olanlara kıyasla çok düşük olacaktır.
Dışkı Asitliği Testi
Bu test bebeklerde ve çocuklarda laktoz intoleransını teşhis eder. Sindirilmemiş laktoz fermente olur ve dışkı örneğindeki diğer asitlerle birlikte kolayca tespit edilebilen laktik asit üretir.
Laktoz İntoleransı Nasıl Tedavi Edilir?
Laktoz içeren süt ve süt ürünlerinden uzak durun
Süt ürünleri, kemikler için faydalıdır, tip 2 diyabet ve obezite riskinde azalma ile bağlantılıdır. Ancak, laktoz intoleransı olan insanlar süt ürünlerini beslenmelerinden çıkarmak zorunda kalabilir bundan dolayı bazı besin maddelerinden potansiyel olarak eksik olabilirler.
Hangi Gıdalar Laktoz İçerir?
Laktoz, süt ürünleri ve süt içeren yiyeceklerde bulunur.
Laktoz İçeren Süt Gıdaları
Aşağıdaki süt ürünleri laktoz içerir:
– İnek sütü (her çeşit)
– Keçi sütü
– Peynir (sert ve yumuşak peynirler dahil)
– Dondurma
– Yoğurt
– Tereyağı
Ara Sıra Laktoz İçeren Gıdalar
Sütten yapıldıkları için aşağıdaki gıdalar da laktoz içerebilir:
– Bisküvi ve kurabiyeler
– Çikolata ve şekerleme, haşlanmış tatlılar ve şekerler
– Ekmek ve hamur işleri
– Kekler
– Kahvaltılık tahıllar
– Hazır çorba ve soslar
– Önceden dilimlenmiş sosis gibi işlenmiş etler
– Hazır yemekler
– Patates cipsi
– Tatlılar ve krema
Laktoz intoleransı olan insanlar bazı sütleri tüketebilir
Tüm süt ürünleri laktoz içerir ancak bu, laktoz intoleransı olan insanların tamamen tüketemeyecekleri anlamına gelmez.
Laktoz intoleransı olan insanların çoğu az miktarda laktozu tolere edebilir. Örneğin, bazı insanlar çay içerisine konulan az miktardaki sütü tolere edebilir ancak tahıl kasesinden alacağı miktarı tolere edemez.
Laktoz intoleransı olan kişilerin, gün içine yayarak, 18 gram laktozu tolere edebileceği düşünülmektedir.
Bazı süt çeşitlerinin doğal kısımları yenildiğinde laktoz bakımından da oldukça düşüktür. Örneğin, tereyağı, 20 gramlık porsiyon başına yalnızca 0,1 gram laktoz içerir.
İlginçtir, yoğurt laktoz intoleransı olan insanlarda diğer süt ürünlerinden daha az semptom oluşturur.
Laktoza Maruz Kalma
Laktoz intoleransınız varsa, düzenli olarak beslenmenize laktoz dahil etmeniz, vücudun adapte olmasına yardımcı olur.
Şimdiye kadar, bununla ilgili yapılan çalışmalar azdır ancak ilk çalışmalar bazı olumlu sonuçlar vermiştir.
Küçük bir çalışmada, laktoza intoleransı olan dokuz insan, laktoz tüketiminden 16 gün sonra laktaz üretiminde üç kat artış yaşadı.
Kesin öneriler yapılmadan önce daha sıkı denemelere ihtiyaç duyulmaktadır ancak bağırsakları laktozu tolere edecek şekilde eğitmek mümkün olabilir.
Probiyotikler ve Prebiyotikler
Probiyotikler, tüketildiğinde yarar sağlayan mikroorganizmalardır.
Prebiyotikler, bu bakteriler için gıda maddesi olarak işlev gören lif türleridir. Bakterileri beslerler, böylece gelişirler.
Küçük olduğu halde çoğu araştırmada, hem probiyotikler hem de prebiyotiklerin laktoz intoleransı semptomlarını azalttığı gösterilmiştir.
Bazı probiyotik ve prebiyotikler, laktoz intoleransı olan insanlar için diğerlerinden daha etkilidir.
En yararlı probiyotiklerden biri genellikle probiyotik yoğurtlarda ve takviyelerde bulunan bifidobakterilerdir.
Laktozsuz Beslenme Nasıl Olmalı?
Laktoz içermeyen beslenme, sütteki bir şeker türü olan laktozu ortadan kaldıran veya sınırlayan bir yeme düzenidir.
Çoğu insan süt ve süt ürünlerinin tipik olarak laktoz içerdiğinin farkında olsa da, laktozun başka birçok gıda kaynağı vardır.
Aslında, birçok pişmiş yiyecek, şekerleme, kek karışımı laktoz içerir.
Kimler laktozsuz beslenmeli?
Laktoz, süt ve süt ürünlerinde doğal olarak bulunan basit bir şeker türüdür. Genellikle ince bağırsakta bir enzim olan laktaz tarafından parçalanır.
Ancak birçok insan laktoz üretemez, bu da sütteki laktozu sindirememeye neden olur.
Aslında, dünya nüfusunun yaklaşık % 65’inin laktoza toleranssız olduğu, yani laktozu sindiremedikleri tahmin edilmektedir.
Laktoz intoleransı olanlar için laktoz içeren ürünler tüketmek mide ağrısı, şişkinlik ve ishal gibi olumsuz yan etkileri tetikleyebilir.
Laktozsuz beslenme, bu durumu olanlar için semptomları en aza indirebilir.
Laktozsuz Beslenmede Neler Yenir?
Sağlıklı, laktoz içermeyen beslenmenin bir parçası olarak aşağıda listesi verilen yiyecekleri sorunsuz yiyebilirsiniz:
Meyveler
Elma, portakal, çilek, şeftali, erik, üzüm, ananas, mango
Sebzeler
Soğan, sarımsak, brokoli, lahana, ıspanak, roka, kara lahana, kabak, havuç
Et
Sığır eti, kuzu eti, dana eti
Kümes hayvanları
Tavuk, hindi, kaz, ördek
Deniz ürünleri
Ton balığı, uskumru, somon, hamsi, ıstakoz, sardalya, istiridye
Yumurta
Yumurta sarısı ve yumurta akı
Baklagiller
Fasulye, barbunya, mercimek, kuru fasulye, nohut
Kepekli tahıllar
Arpa, karabuğday, kinoa, kuskus, buğday, yulaf
Kuruyemiş
Badem, ceviz, antep fıstığı, kaju fıstığı, fındık
Tohumlar
Chia tohumu, keten tohumu, ayçiçeği, kabak çekirdeği
Süt alternatifleri
Laktozsuz süt, pirinç sütü, badem sütü, yulaf sütü, hindistan cevizi sütü, kaju sütü, kenevir süt
Laktozsuz yoğurtlar
Badem sütlü yoğurt, soya yoğurdu, kaju yoğurdu
Sağlıklı yağlar
Avokado, zeytinyağı, susam yağı, Hindistan cevizi yağı
Otlar ve baharatlar
Zerdeçal, kekik, biberiye, fesleğen, dereotu, nane
İçecekler
Su, çay, kahve, meyve suyu
Laktozsuz Beslenmede Hangi Yiyeceklerden Uzak Durmalı?
Laktoz öncelikle yoğurt, peynir ve tereyağı dahil süt ürünlerinde bulunur. Ancak diğer hazır yiyeceklerde de vardır.
Süt ürünleri
Bazı süt ürünleri düşük miktarda laktoz içerir ve laktoz intoleransı olan birçok kişi tarafından tolere edilebilir.
Örneğin, tereyağı sadece eser miktarda içerir ve çok yüksek miktarlar tüketilmedikçe laktoz intoleransı olanlar için semptomlara neden olması olası değildir.
Bazı yoğurt türleri de laktozun sindirilmesine yardımcı olabilecek yararlı bakteriler içerir.
Genellikle düşük miktarda laktoz içeren diğer süt ürünleri arasında kefir, eski veya sert peynirler bulunur.
Bu gıdalar hafif laktoz intoleransı olanlar tarafından tolere edilebilir, ancak süt alerjisi olan kişiler veya başka nedenlerle laktozdan kaçınanlar bunları tolere etmekte zorlanır.
Laktozsuz beslenmenin bir parçası olarak uzak durulması gereken süt ürünleri şöyledir:
– Süt – her türlü inek sütü, keçi sütü ve manda sütü
– Peynir – özellikle krem peynir, süzme peynir, mozzarella gibi yumuşak peynirler
– Tereyağı
– Yoğurt
– Dondurma
– Yağlı süt
– Ekşi krema
– Krem şanti
Hazır yiyecekler
Süt ürünlerinde bulunmasına ek olarak, laktoz birçok hazır gıda ürününde bulunabilir.
Etiketin kontrol edilmesi, bir ürünün laktoz içerip içermediğini belirlemeye yardımcı olacaktır.
İşte laktoz içerebilen yiyecekler:
– Hazır yiyecekler
– Krema esaslı veya peynirli soslar
– Kraker ve bisküvi
– Unlu mamuller ve tatlılar
– Kremalı sebzeler
– Çikolatalar ve şekerlemeler dahil şekerler
– Gözleme, kek ve kek karışımları
– Kahvaltı gevrekleri
– Sosis gibi işlenmiş etler
– Hazır kahve
– Salata sosları
Gıdalardaki laktoz nasıl anlaşılır?
Belirli bir yiyeceğin laktoz içerip içermediğinden emin değilseniz, etiketini kontrol edin.
Süt katıları, peynir altı suyu veya süt şekeri olarak listelenebilecek ilave süt veya süt ürünleri varsa laktoz içeriyor demektir.
Bir ürünün laktoz içerebileceğini gösteren diğer bileşenler şunlardır:
– Tereyağı
– Yağlı süt
– Peynir
– Yoğunlaştırılmış süt
– Krema
– Lor
– Buharlaştırılmış süt
– Keçi sütü
– Laktoz
– Süt yan ürünleri
– Süt kazeini
– Süt tozu
– Süt şekeri
– Ekşi krema
– Kesilmiş sütün suyu
– Peynir altı suyu protein konsantresi
Benzer bir isme sahip olmasına rağmen, laktat, laktik asit ve laktalbumin gibi bileşenlerin laktoz ile ilgisi olmadığını unutmayın.
Laktoz İntoleransı Bitkisel Tedavisi
Vitaminler
Laktoz intoleransı olan bireyler genellikle B12 ve D vitaminlerinden yoksundur. Dolayısıyla bu vitaminleri süt ürünleri dışındaki kaynaklardan temin etmek gerekir.
Bu vitaminler açısından zengin yiyecekler arasında yağlı balık, soya sütü, yumurta sarısı ve kümes hayvanları bulunur. Bir doktora danıştıktan sonra ek takviyeler de alabilirsiniz.
Elma Sirkesi
Bir yemek kaşığı elma sirkesini bir bardak ılık suya karıştırın. Karışımı için. Bunu günde bir kez içmelisiniz.
Elma sirkesi mideye girdiğinde alkali hale gelir ve mide asitlerini nötralize ederek süt şekerinin sindirilmesine yardımcı olur. Bu, gaz, şişkinlik ve mide bulantısı gibi semptomları önlemeye yardımcı olur.
Limon Esansiyel Yağı
Bir bardak soğuk suya bir damla limon esansiyel yağı ekleyin. İyice karıştırın ve için. Bunu günde bir kez içmelisiniz.
Limon esansiyel yağı, mide asitlerini nötralize ederek sindirime yardımcı olur ve böylece laktoz intoleransının neden olduğu sindirim problemlerini hafifletir.
Nane Yağı
Bir bardak suya bir damla nane yağı karıştırın. Karışımı için. Bunu günde en az bir kez içmelisiniz. Nane yağı sindirim fonksiyonlarını rahatlatır. Sindirime yardımcı olur ve şişkinliği ve gazı rahatlatır.
Limon Suyu
Yarım limonun suyunu bir bardak suya ekleyin. İyice karıştırın ve bal ekleyin. Limon suyunu tüketin. Bunu günde bir kez içmelisiniz.
Limon suyu asidik olmasına rağmen metabolize edildiğinde alkali hale gelir. Bu hareketin mide asitleri üzerinde nötralize edici etkisi vardır, gaz, şişkinlik ve mide bulantısını azaltır.
Aloe Vera Suyu
Her gün yarım bardak taze aloe vera suyu tüketin. Bunu günde 1-2 defa içmelisiniz.
Aloe veranın anti-inflamatuar özellikleri, rahatsız mideyi yatıştırmaya yardımcı olur. Aloe vera ayrıca magnezyum laktat bileşimi sayesinde midenin pH dengesini geri kazandırır.
Kombu Çayı
Günlük olarak bir bardak kombu çayı tüketin. Bunu günde bir kez içmelisiniz.
Kombu çayındaki probiyotikler, bağırsak fonksiyonunu destekleyen sağlıklı bağırsak florasını geri yükler. Probiyotikler, laktoz intoleransı gibi metabolik bozukluklarla ilişkili hazımsızlık semptomlarını hafifletmede faydalı bir role sahiptir.
Kemik Suyu
Kemik suyu, laktoz intoleransı olanların eksik kalabileceği bir besin maddesi olan kalsiyum içerir. Kemik suyu ayrıca, bağırsaklarınızın laktozu daha iyi idare etmesine yardımcı olan jelatin ve kolajen içerir.
Sonuç olarak;
Laktoz intoleransı çok yaygın bir durumdur. En sık görülen belirtileri arasında mide ağrısı, şişkinlik, ishal, kabızlık, gaz, mide bulantısı ve kusma yer alır.
Baş ağrısı, yorgunluk ve egzama gibi başka semptomlar da bildirilmiştir ancak bunlar daha nadirdir ve başka rahatsızlıkların sonucu da olabilir. Bazen insanlar yanlışlıkla egzama gibi bir süt alerjisi belirtisini laktoz intoleransına bağlar.
Laktoz intoleransı belirtileriniz varsa, hidrojen nefes testi, laktoz emilim bozukluğuna sahip olup olmadığınızı veya belirtilerinizin başka bir şeyden kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlemeye yardımcı olabilir.
Laktoz intoleransı tedavisi, süt, krema ve dondurma da dahil olmak üzere beslenmeden laktoz kaynaklarını azaltmayı veya ortadan kaldırmayı içerir.
Ancak, laktoz intoleransı olan birçok insan, semptomlar yaşamaksızın 1 bardak (240 ml) süt içebilir.