“Für Elise”
Belki de dünyanın en bilindik müziklerinden biri olan bu beste, birçoklarını piyanoyla ilgilenmeye teşvik etmiş bir esin kaynağıdır. İlk birkaç notası piyano çalamayanlar tarafından bile hemen fark edilir ve ilk bölümün tamamı da genelde yeni başlayan öğrencilere öğretilir. Parçanın tamamına hâkim olanların sayısıysa epey azdır çünkü karmaşık parmak hareketlerinin ve duygunun doğru şekilde verilmesi mühimdir.
Für Elise’nin Ardındaki Hikâye
“Für Elise” (Almanca “Elise için” anlamına gelir) 1810’lı yıllarda Ludwig van Beethoven tarafından bestelendi. O zaman kırk yaşındaydı ve tarihin en iyi müzisyenlerinden biri olacağı kesin bir şekilde anlaşılmıştı. Besteye “Elise için” adı verildi çünkü Beethoven araştırmacısı Ludwig Nohl, eserin orijinalinde böyle bir ithaf gördü. Bu olay birtakım spekülasyonlara yol açtı. Beste 1865’te, Beethoven’in 1827’deki ölümünden çok sonra yayınlandı ve hiçbir kayıt ya da mektup yoktu. Kimse bestecinin hayatında “Elise” diye birinin varlığından söz etmedi. Beethoven bu beste üzerinde çalışırken Therese Malfatti isminde bir kadına aşıktı. Uzun süre dolanıp duran teorilerden biri de Ludwig Nohl’un bestecinin kötü el yazısını yanlış okuduğu yönündeydi. Sonradan o ithafın, “Therese için” şeklinde olduğu söylendi. Ben naçizane bu işin çok uzadığını düşünüyorum. Hem iki yüz yıl önceki tanışıklıklar izahat edilemez; bilhassa, konu duyma yetisini kaybettiği için dünyadan elini eteğini çeken bir adamsa.
2009 senesinde Klaus Martin Kopitz isminde bir Beethoven araştırmacısı “Elise”nin, Beethoven’in besteyi yapmadan birkaç yıl önce tanıştığı opera sanatçısı Elisabeth Röckel’in takma adı olabileceğini söyledi. Röckel’in bizzat anlattığı hikâyelere bakılırsa ikisi de yakın arkadaşlardı. Fakat o, sonradan Beethoven’in bir küsüp bir barıştığı arkadaşıyla, aynı zamanda rakibiyle evlenecekti; Johann Nepomuk Hummel ile. Kopitz’e göre kilise Röckel’in ilk çocuğunu 1814’te vaftiz etmiş, adını da Maria Eva Elise koymuştu. Bu kayıtlara Viyana’daki St. Stephen’s Katedrali’nden ulaştı. Röckel, en azından Viyana çevresinde “Elise” olarak biliniyor olabilir mi diye araştırırken.
Beste hakkında araştırmalar yaparken, her ne kadar Kopitz’in son keşifleriyle kafam karışmış olsa da, ithafla ilgili daha başka teorilere de denk geldim. Diğerlerine nazaran daha şüpheli bir varsayım da eskiden “Elise”nin “sevgilim” kelimesi için kullanıldığını savunur. Ben de bunu birkaç yerde duymuştum ama kanıtlamakta yetersizim. Bence Beethoven’in ithaf ve bestekârlık geçmişiyle de uyuşmuyor. Yine de, Elise yanlış okunmuş bir kelime de olsa, Beethoven’a bunu besteletmiş gizli ya da bilindik bir aşk ya da ona ilham vermiş bir kadın da olsa üzerinde uzun uzun düşünülecek çözülmemiş bir gizem olarak kalacak.
İlginçtir ki Ludwig van Beethoven bestesini 1822’de tekrar gözden geçirmişti ama ömrü boyunca hiç yayınlanmadan sadece bir taslak olarak kaldı. Kolları on yıl sonra sıvamaktaki niyeti neydi bilinmez. Revize edilmiş versiyon biraz eksik görünürken, eşliklerde önemli değişikliklerin olduğu, aynı zamanda yeni enstrümanların da eklendiği görülüyor.
Çevirmen: Dilan Özdemir
Kaynak: http://www.forelise.com/about