İdeolojik idealler, kuruluş felsefesi, bu kavramlar hiç değişmez mi?
- Bu tür kavramlar, yeniden yorumlanmalı. Amerika'nın kuruluş felsefesinde eşitlik var. Ama o dönemde köle ve kadınlar, bu felsefenin içinde eşit kabul edilmiyor. Bu daha sonra değişti. Bugün Amerika'da eşitlik, kurulduğu dönemdeki gibi mi yorumlanıyor?
- Ama o zaman 'Kavramları sulandırmayın,' deniliyor. Mesela laiklik kavramını yeniden tanımlamak, onu sulandırmak, içini boşaltmak anlamı taşır mı?
- Bu kavramlar, fizik kanunu gibi değil. Suyu tanımla derseniz; iki hidrojenle bir oksijen atomundan oluşan bir bileşiktir. Kime sorsanız, aynısını söyler, ama laiklik öyle değil. Aynı şekilde kuruluş felsefesi derken de yorum yapıyorsunuz. Kavramlar ve yorumlar süreç içinde değişir. Bir Amerikalı çıkıp 'Hayır efendim, Amerika kurulurken köle ve kadınlara bu eşitlik hakkı verilmedi. Bu bizim kuruluş felsefemize ters,' diyebilir mi?
- Özellikle yabancı basında toplumsal düzeyde bir gerilim ve ayrışma olduğu yazılıyor. Bunun kökeninde ne var?
- Bunun siyasal kültüre bağlanabilecek kökenleri var. Özellikle tek parti döneminde ideal tipler yarattık. 'Cumhuriyet kızı' diye bir ideal tipimiz var. Bu tipi kendimize göre tanımlıyoruz; belli şekilde giyinen ve hareket eden bir insan. Biri buna biraz uymadı mı, bunu idealden sapma olarak görüyor ve ötekileştirmeye başlıyoruz. Artık bu tarz ideal tipler yaratmaktan vazgeçmemiz lazım. 'Amerikan kızı' diye bir tanım var mı ortada?
- Sarışın bir kız tipi geliyor aklıma...
-
O şekilde değil (gülüyor). Belli şekilde giyinen, belli davranış kalıplarına sahip, belli refleksleri, siyasal görüşleri olan, moderniteyi belli şekilde tanımlayan bir Amerikan kızı tipi canlanıyor mu aklımızda?
- Referandumdan sonra Türk siyasetinin yapısı değişir mi?
- Tarihçiler, geleceğe ilişkin şeyler söylemek istemez, ama ben şunu söyleyeyim: Böyle bir referandumun yapılması, siyaset kurumumuzun ne kadar sorunlu olduğunu gösteriyor. Referandumun sonuçlarından ziyade, kimsenin beğenmediği bir anayasayı değiştirmek için bir araya gelemeyen siyaset kurumumuzun bu hali benim daha çok ilgimi çekiyor. Bu durum, Türkiye'nin geleceği için değişmeli.