Giriş
Bu notaların başlığında "Sovyet" kelimesini kullandığımda, birçok insanın bu kelimeden bıktığını çok iyi biliyordum. Bu kelime büyük ölçüde Sovyet maksimalist idealleri ile Sovyet gerçekliği arasındaki tutarsızlık nedeniyle itibarsızlaştırıldı. Maximalizm, Sovyet insanının ulusal karakterinin dikkat çekici (ve muhtemelen en zararlı) özelliğidir. Ona göre toplum ya 100% 'de mükemmel olmalı (ve 150%' de ve planın erken yerine getirilmesiyle daha da iyi olmalı) ya da hiç olmamalıdır. Üçüncüsü verilmemiş. Bu arada, ilke olarak, toplum kesinlikle mükemmel olamaz ve Amerika'da bile süt ve süt nehirleri akmaz. Evet, bu toplum - basit bir buhar motoru% 100'in verimliliğine sahip olamaz - ve iyi tasarlanmadığı için değil, fakat fizik yasalarının çevreleyen boşluğa atılmak için belirli miktarda ısı gerektirdiğinden. Tabii ki, bu üzücü bir ısı - üzerine çok fazla kömür harcandı, ancak bu kaçınılmaz kayıplar olmadan makine hiç dönmeyecek (herhangi bir fizik ders kitabı, "termodinamik" bölümüne bakınız).
İdeal ve gerçeklik arasındaki en ufak bir farklılık, Sovyet insanı tarafından bir trajedi olarak algılanıyor, bunun sadece iki yolu var: ya mutlak sinizm ve nihilizmi, ya da eski idealleri reddetmek ve yenilerini kabul etmek (dün, bir komünistti Adam Smith'in öğretileri tek gerçek, yol gösterici ve açık sözlüdür.) Maalesef, üçüncü olası çıkış Sovyet halkının önemsiz bir parçası tarafından görülüyor - idealleri anlayanlar idealler olarak adlandırılıyor. gerçekte ulaşılamaz. Yol gösterici bir yıldız gibi, ideal yalnızca hareket yönünü gösterir. Bu yıldıza ulaşmak imkansız, ama bu, onun gösterdiği yöne gitmeye teşebbüslerinin anlamsız olduğu anlamına gelmiyor. Sadece ideale doğru hareket ederek en azından biraz daha iyi, daha akıllı ve daha nazik olabiliriz ve sadece bu hareket hayatı anlamlı kılar. Yıldızını seçmek ve değiştirmeden gitmek zorundasın - ancak o zaman yeterince ileri gidebilirsin. İdeallerin değişimi pratikte hiçbir şey vermez - yeni yıldız öncekine göre ulaşılamazdır, ancak farklı bir yöne gitmesi gerekir ve daha önce milyonlarca insanın hayatının bedelinin geçtiği yol anlamsız hale gelir.
Sovyet halkının neredeyse tüm talihsizliklerinin kökü, çok az sayıda Sovyet insanının bunu anlayabildiğini düşünüyorum. Sovyet halkı, Amerikalıları çelik ve roket üretimi için yakalayıp ele geçirdi, ancak bunu anlamada umutsuzca en önemli şeyde geride kaldı. Vietnam hakkındaki gerçek, Amerika’nın 60 ’lerinde Amerika’ya geldiğinde, ABD Ordusu’nun belirli bir teğmeninin Songhi köyünün huzurlu sakinlerine yaptığı gerçek, Amerikan bayrağının yıldızlarının ve çizgilerinin artık oradaki kan lekelerinden yıkanamayacağı görünüyordu. 19 yüzyılda acımasızca katledilen milyonlarca Amerikan Yerlilerinin kanıyla başlayarak. Pek çok Amerikalı öğrencinin kitlesel protesto gösterileri sırasında yaptıkları gibi, bu bayrak yakılmış gibi görünüyordu. Ama sonra, Amerikalılar arasında, akıllıca bir adam vardı: "Onu yakma - yıka!" Dedi. ("Yakmayın ve yıkayın!"). Ve onların kredilerine göre, anlama güçlerini buldukları söylenmelidir: ulusal öz-bilinç krizinin tek çıkış yolu, Amerika'yı daha iyi ve daha temiz hale getirmek için her gün ve özenle çalışmaktır. onun bayrağı. Bu çok uzun ve zor, ancak bugün gerçekten olabileceğiniz tek yol dünden biraz daha iyi.
Afganistan ve Stalinist kampları hakkındaki gerçeği öğrendiğimizde ne yaptık? Lewis Carroll'un "Alice Harikalar Diyarında" masalında, inanılmaz derecede uzun bir masada içki içmenin harika bir çılgınlığı var: bir bardaktan içilen çay içip, etrafını tamamen masa örtüsü yaparak, misafir hala temiz bir bardağın durduğu yakındaki bir yere nakledildi ve çay partisi devam etti. Benzer bir şey başımıza geldi: "Hayır, bu bayrak temizlenemez!" - "Eski" Sovyet halkı dedi ve kırıcı ve hasta kırmızı bayrak çöp tenekesine uçtu. Bunun yerine, ders kitabından kopyalanan birçok renkli bayrak var. hikayeler - ve çay devam ediyor. Kendimizden sonra temizlemek kurallarımızda değil ve başka bir bayrak yaptığımızda, tarihi müzede bir tane daha kazacağız - tarihimizin yararı zengindir. Fakat bu yol hiçbir yere gitmiyor.
Bu notları tüm Sovyet halkı için, artık kendilerini Sovyet olarak görmeyenler için bile yazdım. Çünkü daha iyi olmak için, gerçeklerle yüzleşmeli ve gerçekte kim olduğunuzu anlamalısınız, kendinizi hayallerde hayal etmemeniz gerekir. Sonunda, kendimizi tarihimizle ve Sovyet kökenlerimizle bağdaştırmalıyız, Sovyet tarihinde gerçekten gurur duyduğumuz şeylerle gurur duymayı öğrenmeli ve gurur duymamamız gereken şeyden utanmalıyız. Çünkü sadece utanç verici olduğunda, en azından düzeltecek bir şey istiyorum. Sovyet kökenli soyundan tamamen feragat edenlerin yaşamaları daha kolay görünüyor: Onlar için Sovyet tarihinin tarihi değil mirasları ve utanılacak bir şeyleri yokmuş gibi görünüyorlar, ancak kendilerini onsuz insan olmalarından kurtardılar kökleri tarih ve kültür olmadan. Elbette, kendilerini devrim öncesi Rus kültürünün mirasçıları olarak değerlendirebilirler, ancak bu büyük bir kendini aldatmadır, çünkü biz isteriz ister istemeyiz, ilk önce her şeyden önce babalarımızın ve büyükbabalarımızın mirasçılarıyız, bazı yarı efsanevi öncesi büyük-büyük-büyük-büyükbabaların değil. Bu 70 yılları, babanızın ve büyükbabanızın hayatlarına uyuyorsa, 70 yıllarını tarihinizden silmek mümkün değildir. Umarım er ya da geç, bu insanlar kendilerinden kaçmanın özgürlüğünü anlarlar.
Fakat onlardan başka, kendilerini yanlış anlama yoluyla kendilerini Sovyet olarak görmeyi bırakan birçok insan var. Bir Sovyet insanının gerçekte kim olduğunu anlaması çok zordur, çünkü her Sovyet insanı “pasaport” olarak adlandırılan, “milliyet” sütunu olan bir yerdedir ve birçok kişi bu grafikte yazılanlara inanır. Aslında, bu grafik, 1917'a ait olmadan önce yaşayan bu atalarının bazılarının (hepsinden uzak) hangi etnik topluluğa ışık tuttuğunu gösteriyor. Ancak içeriği genellikle pasaport sahibinin kendisinin ne olduğu, hangi kültürel-etnik topluluğa ait olduğu hakkında hiçbir şey söylemez. Sovyet uygarlığı tarafından, Sovyet ideallerinin ruhunda eğitilen, değerlerini benimseyen, pasaportlarındaki “Rus” girişini okuyan Sovyet halkının ulusal karakterinin tüm avantajlarını ve dezavantajlarını emanet etmiş, gerçekte çok dokunmuş olsalar bile Rus kültürü sadece sınıf literatüründe, "geçtiğinde" (genellikle) Rus klasikleri. Kazara bir yerde tüm Rusların Ortodoks olduğunu duyduktan sonra, böyle bir kişi pasaportuna girişini eylem rehberi olarak algılamaya başlar ve hemen kiliseye gider (atalarının iki veya üç kuşak boyunca gitmediği yerler). Aynı zamanda, Sovyet pasaportuna bu kadar dokunaklı bir güvenin bir kez daha doğuştan "sovkovost" u doğruladığından haberi bile yok.
Son zamanlarda, ABD’de 1986’te yayınlanan Sovyetler Birliği’ne bir rehber ellerime düştü. “Sovyet halkına vatandaşlık sahibi olduklarını sorarsanız”, rehber kitabın yazarlarını yazdı, “Cevabı duyarsanız şaşırmayın: Rus veya Ukraynalı veya Litvanyalı veya Özbek. Sovyet olduğuna cevaben kimse söylemez”. Amerikalılar için bu gerçekten şaşırtıcı. Herhangi bir Amerikalı'ya sorarsanız - Amerikan İrlandalı, İtalyan veya Japon kökenli olsa bile - vatandaşı olduğu kimseyi tereddüt etmeden cevaplayacaktır: Amerikan. Dahası, yazarlar genç Sovyet milletinin henüz ulusal kimlikleri hakkında bir farkındalık geliştirmediğini ve bu bağlamda çok yakın gelecekte büyük sorunların yaşandığını belirtti.
Biz kendimizi bir tuzağa düşürdük. Bir yandan, milliyetçiliğin öncelikle saçın rengine veya burnun şekline göre değil, belirli bir kültürel geleneğe, belli bir medeniyete bağlı olduğunu belirlediğimizi biliyoruz. Ve SSCB'de, on milyonlarca insanı yörüngesine alan tek bir uygarlık vardı. Bu medeniyetin savunucuları etnik ve dinler arası engelleri ortadan kaldırdığı ve bizi milletlere ve dini mezheplere bölünmeyen tek bir insanlığın ortaya çıkacağı güne yaklaştırdığı için mutluydu. Onun muhalifleri, eski kültürleri ve dinleri de tahrip ettiği gerçeğinden ötürü öfkelenmişti. Fakat ne bu ne uygarlığın ne destekçisi ne de muhalifleri onun muazzam asimilasyon gücünü inkar edemedi. Yine de, biz, Sovyet, görünüşe göre, dünyada kendileri isimleriyle hitap etmedikleri tek milletiz. Siyasi sebeplerden ötürü tabii ki. Düşüncemiz, “Biz Sovyetiz” ifadesinde, milliyet gerçeğini açıkça ifade etmek yerine, yine de parti ve hükümet için bir sevgi beyanı görüyoruz. Ancak, bir şeyi anlama zamanı.
Farklı dilleri konuşuyoruz. Atalarımız farklı milletlerden insanlardı ve farklı tanrılara tapıyorlardı. Bununla birlikte, hepimiz aynı millete aitiz, çünkü onlar aynı medeniyet içinde büyüdüler, yani tarihsel olarak kurulan “Sovyet” olarak adlandırılan aynı kültür. Bu medeniyetin iyi ya da kötü olup olmadığını tartışabiliriz, ancak biyografimizin bu başarılı gerçeğini geri alamayız. 1) ya bu uygarlığı olduğundan daha iyi hale getirmeye çalışabiliriz, ya da 2) köşelerini satabilir ve her binaya sıfırdan yeni ve kendine ait bir şey başlatabiliriz, çünkü yine de, kötü ya da iyi olup olmadığına bakılmaksızın, ulusal kültürler Sovyet döneminde devrim neredeyse tamamen yıkılmadan önce “altıda birinin” topraklarında var olan - bu da göz ardı edilemeyecek tarihi bir gerçektir. Ayrılma yolu etnik gruplar arası çatışmaların ve ülkenin tek ekonomisinin tahrip olma yoludur. Bu, dünyaya giden yol, her birimize yabancıyız - bizim için tamamen alışılmadık bir kültürel ortama kavuşabiliriz (ve zaten başlıyoruz). Evde yabancılar gibi görünüyoruz. SSCB'nin yıkıntılarına dayanan yeni ülkelerin, bizlerin yaratıcıları olsak bile, her zaman tamamen yabancı olacağının farkında olmalıyız. Elbette, bir şekilde yeni duruma adapte olacağız, ancak bir kişinin alışılmadık durumlara adapte olma yeteneğinin sınırları var ve devam eden teknolojik ilerlemenin getirdiği değişikliklere uyum sağlamak için bu sınırlı adaptasyona yatkınlık gerekiyor. Bu rezervi, istenmeyen sosyal değişimlere uyum sağlamak için harcamak çok fazla lüks.
Çok az sayıda Sovyet insanının bunu anladığını gördüm. Bu notlara devam etmeye karar veremedim. Ben bir tarihçi değilim ve bu yüzden yazdıklarım eleştiriye olgusal açıdan çok savunmasız olabilir. Ama ben, hepimizi bir millet haline getiren, büyük ve küçük milletlere bölünmeyen, “büyük kardeşler” ve “küçük kardeşler” e tek kelime söylemeye karar verinceye kadar, bütünün altını çeviren sözler olduğuna ikna oldum. Toprağın bir kısmı ortak bir evde yaşayan tüm insanlar için, sivil mücadeleye mahkum olduk. Bu notları en azından birisinin bu lanet olası psikolojik kompleksten kurtulmasına yardım edebileceğimi umuyorum. Kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi ve nereye gittiğimizi anlayın. Tarihte ve evrendeki yerimizin ne olduğunu anlayın.
Oku onları. Ve "Biz Sovyetiz" demeye çalışın. Söylemek, utanmamak ve övünmemek. Bunun basit bir gerçek olduğunu söylemek: milliyetimiz böyle. Milliyet seçilmedi - bizi doğumda seçer.
Dene. Çok kolay. Bu da ülkemizin iyileşmesine ilk adım olacak.
Bu kitap neyle ilgili?
Bu kitaptaki konuşma devam edecek:
1. Sovyet halkının var olduğu gerçeği, eski SSCB'nin tüm vatandaşlarını içermemesine rağmen (Brezhnev döneminde tam olarak varsayıldığı gibi). Bunun sadece Rus halkının bir devamı olmadığını ve şu anda Rusça dediğimiz halkın büyük bir kısmının Ruslardan değil, Sovyet halkından oluştuğunu.
2. Ne hakkında, Rusya'da 1917'ta olanlar, sadece bir darbe değildi. Amaç, yalnızca Rus toplumunu sanayi öncesi sanayiden sanayi toplumuna (çoğu Batılı tarihçinin inandığı gibi) geçişi olan endüstriyel devrimin uygulanması için gerekli olan sadece bir toplumsal devrim değildi. Aslında, tamamen yeni bir medeniyet türü ortaya çıkmasına yol açan, ilk kez dine dayalı değil, bilimsel dünya görüşü, zamanının çok ilerisinde bir medeniyet ve bu nedenle de büyük ölçüde açıklanamayan bir medeniyetti. endüstriyel bir toplumun inşasıyla birlikte, bir sanayi sonrası toplumun temellerini de attı.
3. Komünist ideolojinin krizinin neden olduğu Sovyet uygarlığının mevcut krizi hakkında. Komünizm krizinin, insancıl medeniyetin küresel krizinin özel bir tezahürü olması olgusu.
4. Dünya uygarlığının mevcut krizi hakkında. Bu krizin en az iki temel nedenin bir sonucu olduğu gerçeği: 1) Dünya medeniyetinin sınırlı kaynakları ile Dünya gezegeninin “çekim kuyu” sında “kilitlenmesi”; 2) Klasik kapitalist model üzerine kurulu sanayi toplumunun iç krizi.
5. Krizden çıkış yolları hakkında. Sovyet medeniyetinin krizinin üstesinden gelmek, bir bütün olarak dünya medeniyet krizinin üstesinden gelmekten ayrı olarak ele alınamaz. Sovyet medeniyetinin krizinin üstesinden gelmek, tüm insanlığın krizden çıkmasına yardımcı olabilir ve dünya medeniyetinin krizinin ana sebeplerinden kurtulmanın mümkün olmadığı durumlarda (yani, gezegenler arası büyüme engelinin üstesinden gelip gitmek), Sovyet medeniyetinin zorlukla var olabileceği gerçeği teknik ilerlemenin lokomotifi rolünü üstlenen yerel bir medeniyeti içeren dünya toplumunun daha karmaşık bir modeli).
6. Krizlerden çıkış yolu üzerinde. Geçmişe ve şimdiye bakış açımızın geleceğimizi nasıl belirlediği hakkında. Muhalif bakış açılarının birbiriyle çelişmemesi, ancak birbirlerini tamamlaması (Bohr toplama ilkesi) gerçeği. Bütün bakış açılarının eşit derecede iyi olmadığı gerçeği hakkında - bazıları (“yıkıcı bakış açısı”) bizi felakete götürebilir, bazıları ise (“yapıcı”) istenen sonucu elde etmemize yardımcı olabilir. Tam olarak hangi geleceği yaşamak istediğimizi anlamamız gerektiğine dair ve buna dayalı olarak dünya görüşümüzü bilinçli olarak inşa ediyoruz.
7. Gerçekten ne tür "parlak bir gelecek" istediğimiz ve ne kadar gerçekçi olduğu, eğer Evrenin, toplumun ve bizim bildiğimiz teknolojinin genel gelişim trendlerinden hareket edersek.
8. Ve tam olarak bu "parlak geleceğe" gitmemiz gerekir.