HOPA KAZASI VE KASABASI (19. YÜZYIL)
Hopa kazasının ya da kasabasının görece yakın döneme ait nüfus bilgileri Trabzon vilayeti salnameleri üzerinden aktarılabilir. Bu salnamelerin yayımlandığı dönemde, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağı içinde yer alan Hopa’nın önce Arhavi kazasına bağlı bir nahiye, 1870’ten itibaren de kaza olduğunu belirtelim. Kaza merkezi ise Kuledibi adını taşıyordu ve Hopa’nın kaza olduğu tarihte Arhavi ve Gonio (Gönye) Hopa kazasının birer nahiyesiydi. Gonio’nun 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçmesinden sonra Arhavi ile Viçe (Fındıklı) Hopa kazsına bağlı nahiyelerdi.
Hopa’nın kaza olmasından sora, 1875 tarihli salnameye göre 23 köyü kapsayan (merkez) kazada 1.261 hanede 4.496 erkek nüfus kaydedilmiştir. Bu dönemde Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Hopa kazasının toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bu durumda Hopa kazasında 8.992 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına ortalama 7,13 kişi düşmesi, Hopa kazasındaki ailelerin görece kalabalık bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu sayı, Arhavi ve Gonio nahiyelerinin nüfusunu içermemektedir.
Hopa kasabası ile Hopa kazasının köylerinin nüfusu 1902 yılında 10.070 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Hopa kazasına bağlı olan Arhavi nahiyesinde 13.913 kişi, Viçe nahiyesinde 9.700 kişi yaşıyordu. Bu nahiyelerle birlikte Hopa kazasının nüfusu 33.683 kişiyi buluyordu. 1903 yılına gelindiğinde Hopa kazasının nüfusu, 5.309’ü kadın ve 4.709’u erkek olmak üzere 10.216 kişiye çıkmıştı. Salnamede sosyal yapı üzerinde de kısa bilgi verilmiştir. Örneğin Hopa kasabası ile Arhavi ve Viçe nahiye merkezlerinde hükümet dairelerinde çalışanlar ile ticaret erbabı palto ve pantolon giyiyorken, köylüler yerli üretim şayak kumaştan zıpka ve mintan giyip başlarına başlık sarıyordu. Kazada yaşayan Lazlar zeki ve çalışkan insanlardı; okuma ve yazmaya büyük ilgileri vardı.
Yazının tamamı için link:
http://taoklarceti.home.blog/2020/02/07/hopa/