Bilim İnsanları Şizofreniye Benzer Davranışları Tetikleyen ve Beyni Değiştiren Bir Molekül Buldular!
Scripps Araştırma Enstitüsü’nde (TSRI) bilim insanları, beyinde şizorefeniye benzer davranışları tetikleyip, beyni ve hayvan modelindeki global gen ifadesini değiştiren bir gen belirlediler. Bu araştırma bilim insanlarına, şizofreni, bipolar rahatsızlık ve otizm gibi psikiyatrik hastalıkları engelleme ya da tedavide yeni bir imkân sağlayabilir.
Bu yeni araştırmanın yazarı ve TRSI’daki Dorris Nörobilim Merkezi’nin üyesi olan profesör Jerold Chun şunları söylüyor: “Bu yeni model, şizofreninin doğumdan önce nasıl meydana gelebileceğini ve mümkün olan yeni ilaç hedeflerinden bahsetmektedir.” Bu konudaki tespitler 7 Nisan 2014 tarihli Translational Psychiatry adlı dergide yayınlanmıştır.
Şizofreni Nedir?
Dünya Sağlık Örgütüne göre, dünyada 21 milyondan fazla insan, delüzyon ve halüsinasyona neden olabilecek ve neticede intihara götüren şizofreni hastalığından dolayı sıkıntı çekmektedirler.
Psikiyatrik bozukluklar genetik bir unsura sahip olsa da, hastalık riskine çevresel faktörler de katkıda bulunmaktadır. Özellikle gebelik sırasında ya da doğum esnasında oluşan doğum öncesi kanama, düşük oksijen ya da annenin hamilelik sırasındaki dengesiz beslenmesi gibi komplikasyonlar ile psikiyatrik rahatsızlıklar arasında güçlü bir bağlantı vardır.
Yeni çalışmada araştrımacılar, özellikle bilinen bir risk faktörünü incelediler: uteroda ve prematüre bebeklerde oluşabilen ve ultrason ile tespit edilebilen fetal serebral hemoraji diye adlandırılan beyin kanaması.
Özellikle, araştırmacılar, kanama süresince üretilen lisofosfatidik asit (LPA) diye adlandırılan lipidin rolünü incelemek istediler. Daha önceki çalışmalar, artan LPA sinyallerini fetal beyinin oluşumunundaki değişimlere ve hidrosefaline (beyni bozan beyinde su toplaması) bağlamışlardı. Her iki olay da psikiyatrik hastalık riskini artırabilmekte.
Bu yeni çalışmanın yazarlarından ve TSRI’da profesör olan Beth: “LPA belki de ortak faktör olabilir.”
Fare Modelleri Semptompları Gösteriyor
Bu teoriyi test etmek için, araştırma ekibi,hayvanlarda artan LPA sinayllerinin şizofreniye benzer semptomlar gösterip, göstermediğine dair bir deney yaptılar.
TSRI lisansüstü programından mezunlarından ve bu araştırmanın yazarlarından Hope Mirendil, şuana kadarki fetal serebral hemorajinin ilk hayvan modelini geliştirme çabasına öncülük etmiştir. Deneyimsel bir paradigmada, fetal fareye reaktif olmayan tuz solusyonu, kan serumu (diğer moleküllere ek olarak doğal olarak LPA içerir) ya da saf LPA enjekte edilir.
Fareler doğduktan 10 hafta sonra, onların şizofreniye benzer semptomlarına bakılır. Araştırmacılar, LPA içeren serum ya da sadece LPA verilen dişi farelerin, şizofreninin ve diğer psikiyatrik hastalıkların özellikleri olan hiperaktivite, endişe ve artan dofamin üreten nöronlara sahip olduğunu gözlemlediler.
Mirendil, bu semptomların psikiyatrik hastalıklara dair olup olmadığını gösteren gerçek litmus testi; yüksek seslere karşı “ürkek” tepkileri ölçen “önuyarı inhibisyonu testi” olduğunu ifade eder. Çoğu fareler ve insanlar, yüksek bir ses duyduklarında ürkerler. Ancak, daha yumuşak bir ses (önuyarı) yüksek tondan önce çalındığında, fareler ve insanlar “hazırlanır” ve yüksek sesten saniyeden daha az sürede ürkme gösterirler. Ancak, şizofreniye sahip fareler ve insanlar, yüksek seste olduğu kadar önuyarıda da olarak ürkerler. Bunu sebebi, belki de, onların duyusal bilgiyi filtreleme becerilerinden yoksun olmalarıdır.
Aslında, serum ya da sadece LPA enjekte edilen dişi fareler, yüksek sesten önceki önuyarıya da bakmaksızın ürkerler.
Daha sonra, araştırmacılar, nörotransmiter-ifade eden hücrelerde, şizofreniye benzer değişimleri açığa çıkaran beyindeki değişimleri analiz ettiler. Global gen ifadesi çalışmaları, LPA-uygulanmış farelerin, şizofreni rahatsızlığı bulunan insanlardakine benzeyen pek çok moleküler izi paylaştıklarını tespit ettiler.
LPA’nın rolüne dair bir sonraki testte de, araştırmacılar, beyindeki LPA sinyalini bloke etmek için bir molekül kullandılar.
Bu yaklaşım şizofreniye benzer davranışları engelledi.
İnsan Sağlığı için Çıkarımlar
Bu araştırma yeni anlayışlara ışık tutarken, psikiyatrik bozuklukların gelişimsel kökenine yönelik yeni soruları da beraberinde gtirmekte. Örneğin; araştırmacılar sadece dişi faredeki semptomları gözlemlediler. Şizofreni kadınlarda ve erkeklerde farklı faktörler tarafından tetiklenebilir mi?
Thomas: “Umarım bu hayvan modeli, erkeklerdekine karşılık kadınlardaki hastalık sempotomlarına neden olan patolojik tetikleyicilerdeki potansiyel farklılıkları açığa çıkarabilmek için ilerde de araştırılabilir.”