Türkiye, sınır güvenliğini sağlamak ve Suriyeli mültecilerin ülkelerine geri dönmesi için Fırat'ın doğusunda Türkiye sınırındaki bölgeye harekat düzenlemeye hazırlanıyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da cumartesi günü yaptığı açıklamada, "Belki bugün belki yarın denecek kadar yakın." diyerek, Suriye'nin kuzeydoğusuna yönelik harekatın sinyallerini vermişti. Erdoğan, dün akşam saatlerinde ABD başkanı Donald Trump ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi ve sonrasında Beyaz Saray'dan açıklama geldi. Açıklamada, Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyine operasyon hazırlığında olduğu ifade edildi. ABD'ye ait askeri noktaları kullanan hareketli unsurlar, Şanlıurfa'nın Akçakale ilçesinin karşısındaki Suriye topraklarında yer alan Tel Abyad ve Ras'ül Ayn'dan çekilmeye başladı.
ABD'nin Suriye iç savaşına dahili, Eylül 2014'te terör örgütü DEAŞ'a yönelik hava saldırılarıyla başladı. Yükselen DEAŞ tehdidi karşısında ABD, YPG/PKK'yı kara gücü olarak konumlandırdı. Aynı dönemde başlayan hava desteğiyle YPG/PKK, Ocak 2015'te Aynularab'dan (Kobani), Haziran 2015'te Tel Abyad'dan DEAŞ'ı çıkararak buraları işgal etti.
Türkiye'nin bölgeye ansızın gerçekleştireceği operasyon hakkında bilinmeyenleri derledik.
Türkiye'nin operasyon yapmayı planladığı bölgenin genişliği ve derinliği ne kadar olacak?
Türkiye, 2016 ve 2018 yıllarında yürüttüğü Fırat Kalkanı ve Zeytin Dalı harekatlarıyla Özgür Suriye Ordusu'na destek amacıyla iki kez Suriye'de operasyon gerçekleştirmiş ve batıda Afrin'den doğuda Fırat Nehrine kadar uzanan bir güvenlik kuşağı oluşturmuştu. Donald Trump'ın Amerikan askerlerinin Türkiye-Suriye sınırından güneye doğru çekileceğini açıklamasının ardından, ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) belirli bir bölgeden askerlerin çekilmesinin tamamlandığını açıkladı. Bu "belirli bölge"nin sınırlarını ise açıklamadı.ABD askerinin kaç kilometreye kadar ya da sınır boyunca hangi bölgeler arasında çekileceği, şimdilik belirsizliğini koruyor. Raselayn ve Tel Abyad sınırlarının Türkiye tarafında, Ceylanpınar ve Akçakale şehirleri bulunuyor. Bu bölge, Türkiye-Suriye sınırında YPG kontrolündeki yaklaşık 430 kilometrelik sınırın neredeyse 105 kilometresini oluşturuyor. Türk yetkililer, açıklamaları "uzun vadede tüm sınırda güvenli bölgeyi oluşturmayı öngörüyoruz" diye ekliyor.
BBC Türkçe'ye konuşan yetkili, ABD askerinin çekileceği ve Türkiye'nin operasyon yapmayı planladığı bölgenin derinliğinin sahada, süreç devam ederken belirleneceği bilgisini verdi. "Arazi şartlarına ve bölgenin demografik yapısına göre yer yer değişiklik gösterebilecek derinliklerde" operasyonun yapılabileceğini söyledi.
2- DAEŞ militanlarına ve ailelerine ne olacak?
Planlanan operasyonun gerçekleşmesi halinde Türkiye, sadece operasyon düzenlenen, yani ABD'nin çekildiği bölgelerdeki DAEŞ üyelerinin akıbetinden sorumlu olacak.
3- Trump 10 ay önce Suriye'den çekileceğini söylemişti. Neden bekledi?
Ankara’nın PYD hassasiyetiyle Washington üzerinde kurduğu baskı, Rusya’nın Suriye’deki konumunu güçlendiren gelişmeler yaşanmasına neden oluyor. Amerika’nın 12 Ekim’de PYD ve müttefiklerinin oluşturduğu Suriye Demokrat Ordusu’na verdiği 50 tonluk silahın YPG’nin eline geçtiğini gerekçe göstererek yardımı durdurması, Rusya’nın Suriye’deki etkisini arttıran bir gelişme oldu. ABD koordinasyonu ve silah vaadi sayesinde bir araya gelmiş gruplardan oluşan Suriye Demokrat Ordusu, Amerika’nın Suriye’deki tek potansiyel kara müttefikiydi; dolayısıyla yardım ve koordinasyonun kesilmesi, Suriye ordusuyla koordineli olan Rusya’yı sahadaki tek yasal ve etkili güç haline getirmiş oluyor. Çekilme açıklamasının üzerinden kısa bir zaman geçtikten sonra Pentagon, 2019'un başında, Suriye'de DAEŞ'in hâlâ varlığını koruduğu bölgelerde operasyonlarına hız kazandırarak örgütün tamamen yenildiğini duyurdu. Ankara'ya göre Trump, DAEŞ'le mücadele için daha fazla maliyet ödemek istemedi ve Pentagon'u hızlandırmak için Türkiye kartını oynadı.
Trump'ın çıkışı DAEŞ'le mücadelede Pentagon'u hızlandırmak için başarılı oldu ancak Suriye'den tamamen çıkmak isteyen Trump, IŞİD'li savaşçıların ve uyuyan hücrelerin yeniden ortaya çıkacağı kaygısıyla bunu yerine getiremedi.
Suriye'ye giderek DAEŞ'e katılan ve YPG kontrolündeki cezaevlerinde tutulan Avrupa ülkeleri vatandaşlarının ülkelerine alınması için, Trump aylardır çağrı yapıyor. Ancak karşılık bulamıyor.
4-YPG ile ABD arasında iş birliği sona mı erdi?
Bu konuyla ilgili ABD'den henüz net bir açıklama gelmedi. Ancak Pentagon sözcüsü Jonathan Rath Hoffman, "Kuzey Suriye'de Türkiye'nin yapacağı bir operasyonu onaylamıyoruz. ABD Silahlı Kuvvetleri böyle bir operasyona destek vermeyeceği gibi dahil de olmayacak" açıklaması yaptı. "Dahil olmama" ifadesi, SDG için "ABD'nin operasyona destek vermemekle birlikte kendilerini de korumayacağı" anlamına geliyor.
Komutasını ve çoğunluğunu, Türkiye'nin "terör örgütü" olarak kabul ettiği YPG'nin oluşturduğu SDG'den yapılan açıklamalar, ABD'nin kendilerini "sırtından bıçakladığı" yönünde. Ancak Ankara farklı görüşte.
Ankara'ya göre ABD ile YPG arasında iş birliğinin bittiğini söylemek mümkün değil. Amerikan askerleri güneye, YPG'nin kontrolündeki bölgeye çekiliyor. Suriye'nin dörtte birinden fazlasını kontrol eden YPG'nin elinde, Irak sınırındaki bölgelerle birlikte petrol kuyularının bulunduğu Rakka ve Deyr ez Zor şehirleri de var.
Türk yetkililer, YPG'nin çekilmesi ya da gücünü kaybetmesi halinde İran'ın bölgenin kontrolünü alabileceğine inanan Trump yönetiminin, bu bölgede YPG ile ortaklık ilişkisini sürdüreceği görüşünde.
Ankara'da, kontrol ettikleri diğer bölgeler için YPG'nin de ABD'ye ihtiyaç duyduğu ve yapılan sert açıklamaların "gözdağı verme amaçlı olduğu" görüşü hakim.
ABD'nin içinden ise Başkan Trump'a yönelik "YPG'yi yüz üstü bıraktığı" eleştirileri geliyor. Eleştirilerin tonunu sertleştiren bazı senatörler, "IŞİD'le mücadelede önemli bir rol oynayan ve birçok kayıp veren Kürt savaşçıların kaderine terk edilmemesi gerektiğini, bunun ABD'nin gelecekteki ortaklarına da olumsuz bir mesaj olacağını" söylüyor.
IŞİD'le mücadele etmek için 2014'ten bu yana YPG ile yapılan iş birliğini, 5 yıl sonra NATO müttefiki Türkiye'nin sert itirazları bile olsa kesmek, Trump için de çok kolay görünmüyor.
Öyle ki Trump, açıklamasının üzerinden 24 saat geçmeden "Çizilen çerçeveyi aştığını düşünürsem, Türkiye'nin ekonomisini yerle bir ederim. Daha önce bunu yaptım!" tweetini paylaştı.
Pazar gecesi Trump'ın kararının ardından Beyaz Saray Sözcüsü Stephanie Grisham, yaptığı ilk yazılı açıklamada, Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyinde uzun süredir planladığı operasyon için yakın zamanda harekete geçeceğini, ABD'nin bu operasyona dahil olmayacağını ve askeri destek vermeyeceğini belirtmişti.
Tepkilerin ardından Savunma Bakanlığı Sözcüsü Jonathan Hoffman, yaptığı açıklamada "ABD'nin Türkiye'nin kuzey Suriye'de planladığı operasyonu onaylamadığı" ifadelerini ekledi.
"ABD Başkanı Trump'ın yaptığı gibi Savunma Bakanlığı da Türkiye'ye açıkça böyle bir operasyonu onaylamadığını söyledi. ABD Savunma Bakanı Mark Esper ve Genelkurmay Başkanı Mark Milley de Türk mevkidaşlarına, tek taraflı adımların Türkiye için de risk oluşturacağını söyledi." dedi.
5-İran ve Rusya'nın tepkisi ne oldu?
Türk yetkililer, son gelişmelerle ilgili Rus ve İranlı dışişleri ve güvenlik birimleriyle irtibat halinde oldukları bilgisini veriyor.
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif'le Pazartesi günü bir telefon görüşmesi yaptı ancak görüşmenin detayları paylaşılmadı.
Tahran'dan, güvenli bölge konuşmaları başladığı günden bu yana yapılan açıklamalar, ABD'nin bölgedeki varlığını meşru kılmaya yönelik çalışmalara itiraz ettiklerini gösteriyor.
Türkiye'nin tek taraflı bir operasyon yapması olasılığıyla ilgili ise henüz İranlı yetkililerden bir açıklama gelmedi.
Türk ve ABD'li yetkililerin güvenli bölgeyi görüştüğü ancak Ankara'dan operasyona yönelik açıklamaların arttığı dönemde, Eylül ayında İran Dışişleri Bakanı Zarif "ABD'nin Fırat'ın doğusundaki varlığı yasa dışı ve yıkıcıdır. ABD'nin varlığı, Suriye'nin bütünlüğünü bozuyor" demişti.
"Türkiye'nin sınırlarını koruma konusundaki endişelerini anlıyoruz" diye ekleyen Zarif, Ankara'nın Suriye yönetimiyle iş birliği yapması gerektiğini savunmuştu.
Rusya'dan ise Trump'ın ABD askerlerinin çekileceğini açıklaması ve Türkiye'nin bu bölgede operasyon yapacağını açıklaması sonrasında "Suriye'nin toprak bütünlüğü konusunda Türkiye ile aynı pozisyonda oldukları" açıklaması geldi.
Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, "Umarız Türk mevkidaşlarımız her koşulda bu pozisyonlarını korurlar" dedi ve Suriye'de yasa dışı olarak bulunan yabancı savaşçıların ülkeyi terk etmesi gerektiğini belirtti.
Ardından Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu ile ABD Savunma Bakanı Mark Esper, telefonda Suriye'deki son gelişmeleri ele aldı. Bu konuşmanın da detayları paylaşılmadı.
Eylül ayında Zarif'le birlikte basın toplantısında konuşan Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, o dönem de buna benzer bir açıklama yapmıştı.
"Türkiye'nin, sınırlarında güvenliğinin sağlanması konusundaki meşru çıkarlarını kabul ediyoruz. Kürt meselesini ciddi bölgesel soruna dönüştürmeyecek kararlara ihtiyaç var." diyen Lavrov, "Suriye'nin egemenliğine ve bütünlüğüne saygı duyulmasını gerektiren kararları destekleyeceğiz" diye eklemişti.