Diyelim ki bir emeklilik fonu yöneticisiyim, ve elimdeki varlıklardan 1 milyar $'lık kısmını bir yere yatırım yaparak değerlendirmem gerekiyor. Parayı nereye yatırabilirim diye etrafa biraz bakınıyorum, bu şirkete ilişkin bilgiler duyuyorum, Şirket A diyelim buna. Şirket A'nın 1 milyar $'lık krediye ihtiyacı var ve bu 1 milyar $ için yıllık %10 faiz ödemeye razı. Yani eğer onlara 1 milyar $ verirsem, bana yıllık bazda %10 faiz ödeyecekler. Yalnız ortada bir pürüz var, derecelendirme şirketlerinin bu firmaya verdikleri kredi notu BB. Ben bir emeklilik fonuyum, kanunlara göre sadece ve sadece en sağlam, en güvenilir firmalara yatırım yapabilirim. Yatırım yapacağım firmaların AAA veya AA kredi notuna sahip olmaları gerek, eğer kredi notları AA'dan daha düşükse onlara yatırım yapmam yasak. Şimdi burada bir kurumu daha senaryomuza senaryomuza dahil edelim, AIG firması. Moody's isimli derecelendirme şirketinin AIG'ye verdiği kredi notu AA. Burada AIG devreye giriyor ver diyor ki: 'Emeklilik şirketi olarak Şirket A'ya kredi verebilirsiniz, biz de burada bir CDS yapacağız, yani kredinizi geri alamama ihtimalinize karşı sizi koruyacak bir sigorta gibi düşünün bunu. Bu kredi sigortasının karşılığında, şu alacağınız %10'un içinden %1'lik kısmı biz alırız.' Bu %1'e finansal terminolojide 100 baz puan deniyor, sigorta yaptırmamızın karşılığında 100 baz puanı sigorta primi olarak ödeyeceğiz. 'Eğer herhangi bir sebeple bu A Şirketi kredisini geri ödeyemezse, tahsil edemediğiniz bu borcu bize devredeceksiniz ve biz de size 1 milyar $'ınızı ödeyeceğiz.' Diyorlar bize. CDS kelimesinin geldiği yer şu, Credit Default Swap kelimesinin baş harflerinden oluşuyor, kredinin geri ödenememesi riskine karşılık korunma sağlayan sigortanın menkulleştirilmiş hali. Kredi sigortası da diyebilirdik, ama Türkiye'de yerleşik olarak kullanılan ismi de aynen bu İngilizce kısaltma, CDS. Şimdi, bu duruma emeklilik şirketi açısından baktığımızda, her şey yolunda. Verdikleri paradan %10 kazanacaklar, bundan %1'i AIG firmasına sigorta primi olarak ödeyecekler ve ellerinde net % 9 kalacak. Kredi verdikleri Şirket A'nın kredi notu aslında BB olmasına rağmen, yaptıkları bu CDS sayesinde bunu AA kredi notuna sahip bir şirkete kullandırmış gibi olacaklar. AIG firması ayakta olduğu sürece, emeklilik fonu parasını şu veya bu şekilde geri alabilecek. Burada konunun sıkıntılı hale geldiği yer şurası, AIG firması bu CDS'i sattı ancak karşılığında hiçbir şey yapmadı. Bu CDS'ler, farklı finansal durumlar için bir sigorta poliçesi gibi kullanılıyorlar ancak sigortalar için geçerli olan kural ve düzenlemeler bunlar için geçerli değil. Hatırlayın, bir sigorta şirketi poliçe sattığında, ilgili riskin gerçekleşme ihtimaline karşılık aldığı primin bir kısmı ile kendisini koruyacak işlemler yapardı. CDS'ler bu şekilde düzenlemelere, kontrollere tabi değiller. Yani AIG bu kredinin geri ödenmemesi durumunda sorumluluğu üzerine aldı, emeklilik fonuna karşı sigorta görevi yaptı, ancak aldığı riskin gerçekleşmesi ihtimaline karşılık kenara birşey ayırmadı. Bu işlemi pek çok kez yaptıkları içindir ki, potansiyel yükümlülükleri de son derece hızlı yükseldi. Tahmin edersiniz ki, herkes borcunu öderken ve ortalık güllük gülistanlıkken AIG bu işten çok iyi para kazandı. Ancak kredi geri ödemelerinde aksama görülmeye başlandığında hem AIG sıkıntıya girecek, ve hem de verdikleri kredilerin AIG gibi AA kredi notuna sahip olan bir kurum tarafından sigortalanmış olduğunu düşünen kurumlar da bu sıkıntıyı paylaşacaklar.