Köpeğinizi gezdirdiğiniz sırada onu sevmeye yanaşan kişilerce sıklıkla "bunun cinsi ne" gibi sorular duymuşsunuzdur. Bu, aslında çoğumuzun, hatta köpek sahiplerinin bile yaptığı yaygın hatalardan biridir.
Birinin köpeği için "bunun cinsi ne" diye sorarsanız, karşılığında "köpek" cevabı alabilirsiniz. Muhtemelen bu kişinin bir deli olduğunu veya sizinle dalga geçtiğini düşüneceksiniz. Gerçek şu ki, köpek bir cins ismidir. Köpek (Canis lupus familiaris), köpekgiller familyasına mensup, etçil bir memeli hayvandır. Bozkurt'un (C. lupus) alt türlerinden biridir ve tilki ve çakallarla akrabadır. Sol tarafta bulunan görsel ile konuyu kafanızda daha iyi bir yere oturtabilirsiniz.
Köpek bir cins ismi olduğu için Samoyed, Akita, Golden Retriever ve Labrador Retriever ırk isimleridir. Yani aslında sorulması gereken doğru soru, "bunun ırkı nedir" olmalı. Söylerken kulağınızı hafifçe tırmalıyor olabilir çünkü muhtemelen hayatınız boyunca bu soru kalıbını hiç duymadınız veya hiç kullanmadınız. Bir köpek sahibi olarak veya köpeklere ilgisi olan biri olarak ırk ve cins arasındaki farkı bilmek önemlidir. Yanlışları doğru kabul etmek yerine gerçek doğrular ile devam etmek her açıdan faydalıdır.
İlgisinizi çekiyorsa, aşağıda Vikipedi kaynaklı etimolojiyi paylaşıyoruz.
Köpek sözcüğü modern Türkçe'ye 15. yüzyılda, muhtemelen Kıpçak Türkçesinden geçmiştir.[3] Köpek sözcüğü Kıpçakçada kabarmak, irileşmek anlamlarına gelen "köp-" fiilinden gelir.[4] Sondaki "-ek" eki ise küçültme anlamı katar.[5] 1312 yılında Araplara Türkçe öğretmek için yazılmış[6] Kitabü'l-İdrak li-Lisani'l-Etrak (Türklerin Dilini Anlama Kitabı) isimli bir Kıpçakça dil kılavuzunda “İtin iri ve tüylü olan cinsine köpek denir,” şeklinde bir ibare vardır.[3] Köpek sözcüğü yerleşmeden önce Türkçede "ıt"[sic] sözcüğü aynı anlamda kullanılıyordu. Orhun Yazıtlarında da geçen[3] ıt sözcüğü hâlen halk ağzında ve çeşitli yörelerde "it" şeklinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Tuvacası ıt ve Yakutçası hâlâ ıt'tır.[4]
Veterinerlikte köpek sözcüğü zaman zaman erkek köpekleri tanımlamak için kullanılır. Dişi köpekler ise kancık olarak adlandırılır.[7] Türkçeye muhtemelen orta Farsça kanîçak (genç kız) kelimesinden geçen sözcüğün kökeni aynı anlamdaki Soğdca kançîk kelimesidir.[8] Sözcük modern Farsçada kanîza şeklini almıştır.[8]
Türkçede köpekler yaygın olarak kuçu nidasının tekrarlanmasıyla çağrılır. Bu nida, bazı Doğu ve Güneydoğu Avrupa dillerindeki ve Kürtçedeki köpek sözcükleriyle büyük benzerlik gösterir.[11] Kuzey Slav dillerinden Rusçada kobel sözcüğü, erkek köpek anlamına gelir. Bu sözcük Türkçenin bazı ağızlarında büyük köpek veya köpek yavrusu anlamlarında kullanılır.[12].
Türün Latince trinominal adı Canis lupus familiaris sırasıyla köpek (cinsi), kurt ve evcil sözcüklerinden oluşur.