В önceki haber Hipokrat'ın hümoral teorisinden bahsettik, buna göre herhangi bir hastalığın nedeni vücudun dört sıvısı (humor) arasındaki dengesizliktir - kan, sarı safra, kara safra ve balgam veya mukus. Sadece terapötik amaçlı değil, aynı zamanda profilaktik amaçlarla da reçete edilen, kristallerin kurulması ve kan akıtılmasıyla tedavi girişimleri anlatıldı. Bugün bu hikayeye devam edeceğiz, kan almanın üzücü sonuçlarından ve ayrıca hirudoterapiden, yani tıbbi sülüklerle tedaviden bahsedeceğiz.
“Morga denir - morga demektir”
Neer van der Fertig. Kan alma. Gravür, XIX yüzyıl.
Hipokrat ve Galen'in tavsiyelerine sıkı sıkıya bağlı kalarak ölümleri en azından hızlandırılan insanların sayısı sayılamaz. Örneğin, kan dökmenin büyük bir hayranı, Napolyon ordusunun sağlık hizmetine başkanlık eden François de Brouse idi. Zamanın ruhuna uygun olarak, iltihaplanmanın tüm hastalıkların nedeni olduğunu ve herhangi bir iltihabın, oruç tutmanın yanı sıra kusturucu ve müshil kullanımıyla birlikte kan akıtılarak ortadan kaldırılması gerektiğini savundu.
Daha sonra Paris'te Brousset ve astlarının mızraklarıyla süngü ve kılıç kullanan düşman askerlerinden daha fazla Fransız kanı döktüğü söylendi. İmparatorun tahttan indirilmesinden sonra Brousset, Bourbonların hizmetine giren ve aynı zamanda Fransa Savaş Bakanı ve hatta Bakanlar Kurulu başkanı olan Napolyon mareşali Nicolas Soult tarafından himaye edildi. Onun altında, bu doktor yüksek mevkilerde bulunmaya devam etti.
"İlaçlı kan almanın" en ünlü ve ünlü kurbanlarından bazılarından bahsedelim.
Bir sonraki makalede "asil soyguncu" Robin Hood ve onun olası prototiplerinden bahsedeceğiz. Şimdilik, İngiliz baladlarının Sherwood Ormanı soyguncularının ünlü liderinin ölümünü tam olarak kan alma prosedürü sırasında aşırı kan kaybıyla ilişkilendirdiğini varsayalım. Robin Hood hastalandı ve okları genellikle hedefi ıskaladı. Bu nedenle, başrahibi sevgilisi bakire Marian'ın kız kardeşi olan Kirkley manastırında tıbbi tedavi görmeye karar verdi. İtibaren önceki makale ortaçağ Avrupa'sının manastırlarında bir "koruyucu" kan alma geleneği olduğunu (yılda birkaç kez, herhangi bir hastalık olmadan) ve çoğu zaman yerel köylülerin de ücretsiz olarak "kanının akıtıldığını" hatırlıyoruz. Böylece manastırlarda nasıl "kan açılacağını" biliyorlardı.
Baş Rahibe kahramana şöyle der:
“Sessiz manastırda huzur var,
seni oraya götüreceğim
Ve kanın açılmasını istersen,
Sana bir iyilik yapacağım."
seni oraya götüreceğim
Ve kanın açılmasını istersen,
Sana bir iyilik yapacağım."
O zaman:
“Bir yabancıyı beyaz elinden tutar,
Uzak bir hücreye götürür,
Ve Robin'e kan açar -
Kan damlası sıcak damla.
Anahtarları çalarak gitti,
Ve uzun süre keskinleştirilmiş sıcak kan -
Ertesi gün öğlene kadar."
Uzak bir hücreye götürür,
Ve Robin'e kan açar -
Kan damlası sıcak damla.
Anahtarları çalarak gitti,
Ve uzun süre keskinleştirilmiş sıcak kan -
Ertesi gün öğlene kadar."
Ve işte sonuç:
“İlk başta yoğun kan aktı,
Sonra inceldi.”
Sonra inceldi.”
Genel olarak, hücrede bırakılan Robin Hood aslında kan kaybından öldü. Endişeli Küçük John manastıra daldığında artık çok geçti.
Robin Hood'un M. Gershenzon tarafından çevrilen bir balad koleksiyonu illüstrasyonundaki son çekimi
Başka bir versiyona göre, Robin Hood bu prosedürle o kadar zayıflamıştı ki, kahramanına ihanet eden başrahibe tarafından manastıra getirilen düşmanı Doncaster'lı Sir Roger ile baş edemedi. Yani, her durumda, ölümü kan kaybıyla ilişkilidir.
Bol kan alma muhtemelen Rafael Santi'nin ölümüne neden oldu - ona bir tür ateş için reçete edildi. Parlak sanatçıyı öldüren Aesculapius, onu kullanan Raphael'in ölüm nedeninin metresi Fornarina ile "aşırı aşk" olduğunu açıkladı - bu versiyon resmiyet kazandı.
Hastalığının sekizinci gününde, soğuk algınlığı olan Descartes'a kan alma reçetesi verildi - filozof kötüleşti ve üç gün sonra öldü.
Dr. Klosse hasta Mozart'ın "kanını açtı" - hasta duyularını kaybetti ve kısa süre sonra bilinci yerine gelmeden öldü.
Sarsıcı bir nöbetten sonra, İngiliz kralı II.
Hatırladığımız kadarıyla sağlığı zaten iyi olmayan Louis XIII. ilk makale, hayatının son on ayında 47 defa kan aldı. Bu muhtemelen onda şiddetli anemi gelişimine katkıda bulundu ve 42 yaşında meydana gelen ölümünü büyük ölçüde hızlandırdı.
George Washington, sahibi olduğu çiftlikleri teftiş ederken nezle oldu. Ölümünün nedeni, iki günde yaklaşık iki buçuk litre kan kaybettiği aşırı kan dökülmesiydi.
Ölen Washington, Junius Stearns
Ayrıca, soğuk algınlığına yakalanan George Gordon Byron, birkaç seansta "sadece" iki litre kan kaybetti - ancak bu, şairin ölmesi için yeterliydi.
N. Bazhenov (o sırada Moskova Üniversitesi Sinir ve Akıl Hastalıkları Bölümünde Üniversitenin Privatdozent'i) 1902'de şunları yazmıştı:
"Gogol'u tedavi eden doktorları kınamak günahtır, ancak bilimimiz hâlâ çok kusurluydu ve tedavi yöntemleri o kadar yanlış kullanılıyordu ki, beceriksiz ve mantıksız tıbbi önlemler Gogol'ün ölüm nedenlerinden biri olarak görülmelidir."
Ona göre, Gogol öldü
"Hem hastalığın biçiminden hem de uygun olmayan zayıflatıcı tedaviden, özellikle de kan almadan kaynaklanan beyin yorgunluğu ve akut anemi."
F. M. Dostoyevski de “Suç ve Ceza” romanında at arabasının altına düşen Marmeladov’un hayatının son dakikalarını şöyle anlatıyor:
- Şimdi ölecek.
- Gerçekten hiç umut yok mu?
- En ufak değil! Son nefeste ... Ayrıca kafa çok tehlikeli
yaralı... Hm. Belki kanı açabilirsiniz... ama... işe yaramaz.
Beş veya on dakika içinde kesinlikle ölecek.
- Öyleyse kanı daha iyi aç!
"Belki... Ancak sizi uyarıyorum, tamamen yararsız olacak."
- Gerçekten hiç umut yok mu?
- En ufak değil! Son nefeste ... Ayrıca kafa çok tehlikeli
yaralı... Hm. Belki kanı açabilirsiniz... ama... işe yaramaz.
Beş veya on dakika içinde kesinlikle ölecek.
- Öyleyse kanı daha iyi aç!
"Belki... Ancak sizi uyarıyorum, tamamen yararsız olacak."
Genel olarak, ne yapacağınızı bilmiyorsunuz - ölmekte olan bir kişinin kanını akıtın: hata yapmayacaksınız ve vicdanınız rahat olacak.
Rusya'da sıradan insanlar arasında tıbbi bir yöntem olarak kan alma XNUMX. yüzyılın sonlarına kadar uygulandı, sonunda okuma yazma bilmeyen köylüler bile burada bir şeylerin ters gittiğini anladı. Ve bir atasözü vardı:
"Cevherin (kanın) gitmesine izin vermek - tabuta çivi çakmak."
Bu arada, daha XNUMX. yüzyılda Paracelsus kan dökmeye karşı çıktı. Kan dökmenin tehlikeleri fikri, çağdaş Flaman doktoru Jan Baptist van Helmont tarafından da desteklendi.
XNUMX. yüzyılda, bir "ateş" sırasında kan almanın yararsızlığı ve hatta zararı Fransız doktor Pierre-Charles-Alexandre Louis tarafından kanıtlandı. Ancak Hipokrat ve Galen'in otoritesi çok yüksekti ve sözde bilimsel teorilerinin yanlış olarak kabul edilmesi uzun zaman aldı ve bu barbarca yöntem sonunda tıbbi uygulamadan kayboldu.
"Çok pahalı sülükler"
Sülükler. Johann Jacob Scheichzer'in "Physicasacra" kitabından örnek. 1731–1733
Kan akıtmaya bir alternatif, hirudoterapiydi, yani tıbbi sülükler yerleştirerek "fazla" kanın çıkarılmasıydı.
Tıbbi sülükler. Hirudoterapide alt türlerinden üçü kullanılır - eczane, oryantal ve tıbbi.
XNUMX. hanedana kadar uzanan eski Mısır sülük görüntüsünden daha önce bahsetmiştik (ve Sandro Botticelli'nin bazı resimlerinde de görülebilirler). Kurutulmuş sülük tozu, geleneksel Çin tıbbında yaygın olarak kullanılmaktadır (ve kullanılmaktadır). Hipokrat, Pliny, Galen'in yazılarında ve eski Hint tıbbi incelemesi Sushruta Samhita'da (bu Ayurveda'nın bir parçasıdır) sülüklerle tedavi belirtileri vardır. Daha sonra Avicenna ve Ambroise Pare sülükler hakkında yazdı.
Ünlü bir Rus atasözü vardır:
"Piyavitsa, insanlar için Tanrı'nın elçisidir."
Bununla birlikte, uzun bir süre boyunca hirudoterapi, çok daha yaygın olan cerrahi kan akıtmayla karşılaştırıldığında sadece Külkedisi idi. 1790. yüzyılın ikinci yarısında durum değişti. Hirudoterapinin ateşli destekçilerinden biri, örneğin, 1792-XNUMX yılları arasında yaşayan Dr. Louis Vite idi. Lyon belediye başkanı vekili ve ardından Beş Yüzler Konseyi'nin (Fransız Parlamentosu'nun alt meclisi) milletvekiliydi. Öyle bir noktaya geldi ki, birçok Fransız hastanesinde, gelen tüm hastalara doktor muayenesinden önce bile sülük takıldı.
Bir yandan, insanların bazı aşağılık annelidlerin kanlarını emmesine izin vermeye hazır olması garip görünüyor (şahsen bu tür deneylere hazır hissetmiyorum). Ancak bu yöntemin de avantajları vardı.
İlk olarak, sülük ısırıkları pratikte ağrısızdır.
İkincisi, vücuttan atılan kan miktarının düzenlenmesi kolaydır - kullanılan sülük sayısına göre.
Üçüncüsü, sülükler damarların olmadığı yerlere - hatta skrotum ve mukoza zarlarına bile dikildi.
Dördüncüsü, kullanım kolaylığı büyüledi: Bosch Van den Guillaume'nin 1639'da yayınlanan kitabındaki gravürde gösterildiği gibi, herkes onları kendi başına koyabilirdi.
Ve son olarak, en önemlisi, kan almanın aksine, tıbbi sülükler genellikle hastalara gerçekten yardımcı oldu. Akşamdan kalma için de çok etkili oldukları söyleniyor.
Ek olarak, bayanlar genellikle topların ve laik resepsiyonların önüne sülükler (kulaklarının arkasına) koyarlar - kullanımlarından sonra gözlerin özel bir parlaklık kazandığına inanılıyordu. Ayurveda gebe kalmadan önce sülük kullanma önerileri içerir.
"Fazla" kanın sülükle "çıkarılması", hirudoterapinin sadece bir yan etkisidir. Gerçek şu ki, ısırdıklarında kana enjekte ettikleri tükürük, en ünlüsü güçlü bir antitrombotik etkiye sahip bir bileşik olan hirudin olan benzersiz bir biyolojik olarak aktif maddeler kompleksi içerir. İngiliz doktor John Haycraft 1883'te tanımladı. Hirudin içeren ilk müstahzarlar 1902'de oluşturuldu, 70'lerde sentetik analoglar elde edildi. yirminci yüzyılın, ancak endüstriyel üretimlerini kurmayı ve onları kullanılabilir hale getirmeyi ancak 90'larda başardılar.
Şu anda, farklı kaynaklar sülüklerin tükürüğünde bulunan farklı miktarlardaki maddeleri - 100'den 200'e kadar - çağırıyor. Birçoğu zaten incelendi, hatta bazıları sentezlendi. Bununla birlikte, tek bir ilaç şirketi, bu biyolojik "kokteylin" karmaşık etkisini tamamen tekrarlayan, yalnızca kan pıhtılarının çözünmesini hızlandırmakla kalmayan ve kanın reolojik özelliklerini iyileştiren, aynı zamanda analjezik, antispazmodik özelliklere sahip bir ilaç yaratamadı. , immün uyarıcı, anti-enflamatuar ve antitümör etkiler.
1829. yüzyılda Avrupa'da tıbbi sülüklerin neredeyse tamamen yok edilmiş olması şaşırtıcı değil, çünkü 1836'dan 33'ya kadar sadece Fransa'da. yaklaşık 80 milyon sülük tüketildi ve ardından bazı kaynaklara göre yılda 7 milyona kadar sülük tüketildi. Ve Londra'nın yıllık sülük ihtiyacı XNUMX milyon adetti.
Sonuç olarak, sülükler Rusya'dan ithal edilmeye başlandı ve en başarılı yıllarda ticareti ülkemize 6 milyon gümüş ruble getirdi - bu, tahıl satışından elde edilen gelirle karşılaştırılabilir (Macaristan bir başka büyük sülük ihracatçısıydı) ).
Şaşırtıcı görünebilir, ancak sülüklerin Fransa'ya ihracatı 1812 savaşı sırasında bile kesintiye uğramadı: onlarla konvoylar her iki karşı tarafı da serbestçe geçti. 1825 yılında, sülüklerin yapay olarak yetiştirilmesi için ilk "fabrika" Moskova yakınlarında açıldı. Şu anda MedPiyavka işletmesi, 2007 yılında yanına bir sülük anıtının dikildiği Moskova yakınlarındaki Udelnoye köyünde bulunuyor (Fransa'da bir tane daha görülebilir).
Ve ünlü doktor A. Voznesensky'nin bildirdiği gibi, vahşi doğada bu solucanların sayısı giderek azalıyordu: 1859'da yayınladığı "Tıbbi Sülükler Monografı" nda, daha önce binlerce sülüğün toplandığı yerlerde bundan yakınıyordu. , şimdi sadece yüzlerce zar zor toplanıyor. Şu anda, dinozorlar zamanından beri var olan sülükler nesli tükenmekte olan türlerdir ve 1984 yılında Kırmızı Kitap'a dahil edilmiştir.
Kırım Savaşı sırasında, N. Pirogov tarafından yaralıların tedavisinde sülükler aktif olarak kullanıldı ve şunları hatırladı:
“100 ila 200 sülük koydum. Sadece belirgin bir şişliğin fark edildiği basit kırıklarda bile hemen sülükler yerleştirildi.
Her ihtimale karşı açıklığa kavuşturalım: Pirogov hasta başına değil günde 100-200 sülük koydu.
Sülük yakalayıcılar
Hirudoterapinin Avrupa'da tanınmış bir destekçisi ve destekleyicisi olan Parisli doktor Jacques Boulemard, 1895'te Moskova'ya geldi. Bu doktor işini çok ciddiye aldı ve hastalarını tedavi etmek için Moskova yakınlarındaki göletlerde sülükleri bizzat yakaladı - komik bir kapüşonlu giymiş ve elinde uzun bir ağla. Ardından, daha sonra Tolstoy adıyla tanınan 12 yaşındaki Alexei Bostrom tarafından görüldü. O ve arkadaşları, anlaşılmaz ve kulağa garip gelen Fransız soyadını kendi yöntemleriyle değiştirdiler - Boulemard, Duremar oldu. Ve sonra A. Tolstoy, Pinokyo'nun maceralarıyla ilgili ünlü kitabı yazdığında onu hatırladı.
V. Basov, Duremar rolünde, "Pinokyo'nun Serüveni" filminden kare, 1975
Boulemarde görünüşe göre sülükleri "muhbirlik" olarak bilinen bir yöntemle yakaladı: bir engele çarptı ve bir ağla sese doğru süzülen solucanları topladı. Ancak Duremar, yanında ağı olmasına rağmen farklı (çok daha yaygın) bir yöntemi tercih etti. İşte Karabaş-Barabas'a anlattıkları:
"Aptallar Şehri yakınlarındaki kirli bir gölette sülük yakaladım. Günde dört paraya, soyunması, boğazına kadar gölete girmesi ve sülükler çıplak vücuduna yapışana kadar orada durması için fakir bir adam tuttum. Sonra karaya çıktı, ondan sülük topladım ve onu tekrar gölete gönderdim.
Sülüklerin ısırdığı yerdeki yaranın oldukça uzun bir süre kanamaya devam ettiği akılda tutulmalıdır. Ve bu nedenle, kişi bir süre kan kaybetmeye devam eder - özellikle sülük yaradan zorla koparılırsa (doyuncaya kadar) ve dinlenmenin bir yolu yoktur.
1915'te, bu yöntemle sülük toplarken kıyıda kan kaybından ölen ve kelimenin tam anlamıyla bu solucanlarla kaplanan yaşlı bir Kazak kadının suda ölümüyle ilgili korkunç bir vaka anlatıldı. Kadın düzenli olarak sülükleri bu şekilde satıyordu ve muhtemelen öldüğü sırada ciddi bir anemi geliştirmişti, başka bir kan kaybı ölüme yol açmıştı.
Sülükleri çıkarmanın bu yöntemi, George Walker'ın 1814 renkli aquatint'inde şöyle görünür:
Daha nazik bir yol, bir inek sürüsünü bir bataklığa veya gölete sürmek ve onlardan sülük toplamaktı.
kıvrımlar
Hirudoterapi hala oldukça yeterli ve etkilidir.
tedavi yöntemi çok yaygın ve popüler olmasa da. 1990 yılında, inisiyatifiyle sülüklerin resmi olarak ilaç listesine dahil edildiği Dünya Hirudologlar Derneği kuruldu. Ancak geçmiş yılların doktorlarının tavsiyelerini okuduğunuzda, tamamen “çalışan” bir tekniğin kolaylıkla saptırılıp işkenceye dönüştürülebileceğini anlıyorsunuz. Bu nedenle, yukarıda bahsedilen "Tıbbi Sülükler Monografı" nda, yazarı A. Voznesensky aşağıdaki "yönergeleri" vermektedir:
“Hasta boğazlı sandalyeye oturtulur, bağlanır, kan alınır, başına 10-12 adet sülük konur, vücuduna buz havlusu sarılır, başına 50 kova soğuk su dökülür ve iyi bir içilir. müshil tuzu verilir.”
Askeri Tıp Dergisi F.F.'nin baş editörü ve yaşam doktoru F.F. Geyrot da "ihtiyaç halinde" bayılana kadar kan akıtmaya devam edilmesini tavsiye etti:
"Sülüklere üzülmemeli, onları traşlı bir başın etrafına bir çırpma teli gibi dağıtmalı, İspanyol sineklerinin tozunu deri kesilerine dökmek veya antimon bakır ovmak da yararlıdır."
Ve bu yardımcı olmazsa, "döner makineyi çalıştırmak gerekir" (önceki makalede daha önce bahsedilen bir tür kazıyıcı).
Ancak doktorlar da kendilerini esirgemediler - "bilimsel önerilere" tam olarak uygun şekilde tedavi edildiler. Böylece, 18. yüzyılda yaşayan ünlü İskoç cerrah John Brown, sadece boğaz ağrısıyla hastalandı ve kendisini yaklaşık 450 ml kandan mahrum bırakan XNUMX sülük koydu. Bu, muhtemelen tahmin ettiğiniz gibi, durumda bir iyileşmeye yol açmadı. Ama en azından Brown hayatta kaldı.
Genel olarak, sülükler söz konusu olduğunda, yalnızca bir dozun herhangi bir ilacı ve herhangi bir tedavi yöntemini ilaç veya zehir yaptığı tezinin doğrulandığını görüyoruz.