İshal, mide-bağırsak sistemini etkileyen mikrobik bir rahatsızlıktır. Anne sütüyle beslenmeye devam eden bebeklerde her zamankinden daha sık ve daha sulu biçimde dışkılama, diğer bireylerde 24 saatlik süre içinde 3 kereden daha fazla sulu dışkılama ishal olarak tanımlanır.
İshalin Ortaya Koyabildiği Tehlikeler
Diyare olarak da isimlendirilen ishal, yetişkinlerde genellikle tehlike yaratan bir rahatsızlık değildir. Hastalık olarak değil de polifaktöriyel semptom olarak tanımlanan ishal, genellikle bazı normal vücut işlevlerinin normalin dışında çalıştığı bir durumdur. Polifaktöriyel semptom olması yönüyle de diğer bazı hastalıkların belirtisi olabilir. Yetişkinlerde genellikle çok önemli bir tehlike yaratmayan ishal sırasında dışkı sık, yumuşak ve sulu olur.
Çocuklarda görülen ishal ise hayati tehlike yaratabilen ciddi bir sorun olabilir. Özellikle 5 yaşın altında bulunan çocuklarda ve bebeklerde önemli sorunlara yol açabilir. Her yıl dünyada ishal vakaları nedeniyle hayatını kaybeden çocuk sayısı yüzbinlerle ifade edilmektedir. Dolayısıyla özellikle çocuklarda görülen ishal vakalarının ciddiye alınması ve kısa sürede tedavi edilmesi gerekir.
İshal Nedenleri
İshal nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz:
- Virüsler, bakteriler, parazitler gibi çeşitli mikroorganizmalar nedeniyle ortaya çıkan bağırsak enfeksiyonları,
- Gıda zehirlenmeleri ve bazı gıdalara verilen alerjik tepkiler, gıda intoleransı,
- Elma ve üzüm suyu başta olmak üzere çok fazla meyve suyu tüketimi, ishal yapan diğer gıdaların tüketilmesi,
- Antibiyotik tedavisi,
- Üst solunum yolu enfeksiyonları veya alt solunum yolu enfeksiyonları,
- (Bazı durumlarda) Çocuklarda görülen kulak enfeksiyonları,
- Doğuştan gelen bazı metabolik hastalıklar,
- Çocukların diş çıkarmaları.
İshal Belirtileri
İshal, dışkılama sayısının artması ve dışkı niteliğinin değişmesi olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla ishalin genel belirtilerinin dışkılama sayısının artması, dışkının yumuşak ve sulu olması, ishal olan kişinin susuzluk çekmesi olduğu söylenebilir. İshal belirtilerini sıralamak gerekirse şu belirtiler verilebilir:
- Sıvı ve yumuşak dışkılama,
- Fazla dışkılama,
- Acil dışkılama isteği ve büyük abdesti tutmakta zorlanma,
- Bulantı ve kusma,
- Susuzluk,
- Halsizlik,
- Ateş,
- Karında hissedilen ağrı ve gaz.
İshal Tedavisi
Özellikle çocuklarda görülen ishal vakaları hayatı tehdit eden tehlikeler yaratabilir. Kanla karışık veya iki haftadan uzun süre devam eden ishal, bebeklerde ishal (çok fazla su kaybederler), küçük çocuklarda görülen orta dereceli veya şiddetli ishal; daha tehlikeli olarak kabul edilmesi ve mutlaka önlem alınması gereken ishal vakalarıdır.
İshal tedavisi, öncelikle kaybedilen suyun ve tuzun telafi edilmesine dayanır. Dizanteri dâhil tüm ishal vakalarında en önemli şeyin vücuttaki su oranının korunması olduğu söylenebilir. Ama elektrolitle dengelenmeden çok fazla su içilmesi de doğru değildir. Kısa süre içinde aşırı miktarda su alımı su zehirlenmesine, bu rahatsızlık da beyin fonksiyonlarında meydana gelen problemler gibi önemli sorunlara yol açabilir. Bu nedenle ishal rahatsızlığı olan kişilerin tuzla ya da şekerle dengelenen suyu tüketmeleri uygun olur.
Her ishalli dışkılamadan sonra (2 yaşından küçük çocuklara) yarım çay bardağına ya da 1 çay bardağına eklenen 1 çay kaşığı tuz ya da şeker; (2 yaşından büyüklere) yarım su bardağına ya da 1 su bardağına uygun miktarda eklenen tuz ya da şekerle hazırlanan çözeltilerin verilmesi tavsiye edilebilir. Kusması çok olan çocuklarda kısa sürede fazla sıvı tüketilmesi kusma probleminin artmasına neden olabilir. Bu çocuklara hazırlanan çözeltinin kaşıkla, yudum yudum verilmesi uygun olacaktır. Şiddetli ishal vakalarında sağlık kuruluşlarından yardım alınması ve sıvı desteğinin damardan sağlanması gerekebilir.
İshal Diyeti
İshal tedavisinde aynı zamanda uygun bir diyet uygulamak gerekir. Hatta yetişkinlerin çoğunda (hafif seyreden ishal) sadece diyetle tedavi edilir. Pirinç lapası, elma, şeftali, muz, havuç, yağsız peynir, yağsız çorbalar, ishal azalırsa yağsız haşlama et ve bol miktarda sıvı tüketilmesi (su, çay, soda, elma-havuç-şeftali suyu) ishal diyeti olarak verilebilir. Yani temelde yağsız ve posasız gıdalarla birlikte bol miktarda sıvı alınır.
Şekerli meyve suları, gazoz, şekerli çay, kola, kahve ve bazı medikal çaylar, diüretik (idrarı arttırıcı) ya da müshil etkisi yapabilen yiyecekler/içecekler, antibiyotikler ishal rahatsızlığı olan kişilerin (özellikle bebeklerin ve küçük çocukların) kesinlikle tüketmemeleri gereken gıdalar ve diğer maddelerdir.