We are searching data for your request:
Upon completion, a link will appear to access the found materials.
LITVANYA
|Litvanya parlamenter bir demokrasidir.|
Şubeler:
|MEVCUT HÜKÜMET|
1776'dan beri Amerika Birleşik Devletleri'nin Ülkelere Göre Tanınma, Diplomatik ve Konsolosluk İlişkileri Tarihine İlişkin Bir Kılavuz: Litvanya
Amerika Birleşik Devletleri ilk olarak 28 Temmuz 1922'de Litvanya ile diplomatik ilişkiler kurdu. ABD'nin Litvanya temsilcisi, 31 Mayıs 1930'da Kovno Elçiliği kurulana kadar Letonya, Riga'daki Elçilikte görev yaptı. Litvanya ve diğer Baltık ülkelerinin Sovyet işgali ve ilhakı 1940'ta Estonya ve Letonya eyaletleri Amerikan elçiliğinin kapatılmasını zorladı, ancak Litvanya'nın ABD'deki temsili kesintisiz olarak devam etti. Birleşik Devletler, Litvanya'nın Sovyetler Birliği'ne zorla dahil edilmesini hiçbir zaman tanımadı ve mevcut Litvanya Hükümetini iki savaş arası cumhuriyetin yasal bir devamı olarak görüyor.
Polonya ile Birlik
Jogaila ikinci yolu seçti. 14 Ağustos 1385'te, 12 yaşındaki Polonya kraliçesi Jadwiga ile evlenmesi ve Polonya tahtının kral olarak kabul edilmesi karşılığında Polonya ile kendi krallığına katılmak için bir anlaşma imzaladı. Anlaşma ertesi yılın başlarında yapıldı. 1387'de Jogaila, Litvanca konuşan konuları arasında Roma Hristiyanlığını resmen tanıttı. Yeni vaftiz edilmiş soylulara geniş ayrıcalıklar verildi. Statüleri resmi olarak Batı Hıristiyanlığında yaygın olan feodal sosyal yapıya göre şekillendi. 1392'de Litvanya hükümdarı olarak geri dönen Jogaila ve Vytautas arasında bir uzlaşma gerçekleşti. Litvanyalıların vaftizi, resmen Hıristiyanlığı savunmak için kurulmuş olan Cermen Düzeninin varlığının temelini ortadan kaldırdı. 15 Temmuz 1410'da Grünwald'da (Tannenberg) Polonya-Litvanya ortak ordusunun elindeki yenilgiden sonra, itibarı önemli ölçüde azaldı. Savaş, Alman tehdidinin kesin bir şekilde geri çekildiğinin sinyalini verdi.
Litvanya devleti, 1430'da ölen Büyük olarak adlandırılan Vytautas yönetimi sırasında zirvesine ulaştı. Krallık, Baltık Denizi'nden güneyde Karadeniz kıyılarına ve doğuda, Moskova'nın yaklaşık 100 mil batısındaki Mozhaisk'e kadar uzanıyordu. Cermen Düzeni artık tehditkar değildi, ancak doğudan yeni bir tehdit ortaya çıktı. 1480'de Moskova Büyük Prensi III. İvan, tüm Rusların hükümdarı unvanını aldı. Gerçekte, eski Kiev devletinin tüm toprakları üzerinde hak iddia etti. Kiev'in kendisi de dahil olmak üzere bunların çoğu, Litvanya krallığının bir parçasıydı.
Moskova ile mücadele önümüzdeki iki yüzyıl boyunca devam etti. 1569'a kadar Litvanya ve Polonya birliği, ortak bir hükümdar sayesinde gevşek bir ittifak olarak kaldı. 1 Temmuz 1569'da Lublin'deki ortak bir Polonya-Litvanya parlamentosu toplantısı, iki devletin gevşek kişisel birliğini İki Halk Topluluğuna dönüştürdü. Polonya ve Litvanya bundan sonra ortak bir egemen seçip ortak bir parlamentoya sahip olurken, temel ikili devlet yapısı korundu. Her biri ayrı ayrı yönetilmeye devam etti ve kendi kanunları ve silahlı kuvvetleri vardı. Ancak ortak topluluk, Litvanya soylularının kültürel Polonizasyonu için bir itici güç sağladı. 17. yüzyılın sonunda Polonyalı muadilinden neredeyse ayırt edilemez hale gelmişti. Ancak köylülük eski dili korudu.
Devlet
Hükümet, Başbakan ve bakanlardan oluşur. Hükümet, Litvanya'daki yürütme gücünü temsil eder. Oturumlarında çoğunluk oyu kararları alarak kamu sorunlarını çözer. Hükümet, çalışmalarında, Litvanya Cumhuriyeti Hükümetinin Usul Kuralları tarafından yönlendirilir.
Hükümet aşağıdaki ilkeleri izleyecektir: meslektaş dayanışması, demokrasi, yasallık ve tanıtım.
Hükümet hak ve sorumlulukları şunları içerir: Seimas'ın Hükümete doğrudan güvensizlik ifade etmesi durumunda, Litvanya Cumhuriyeti Seimas'ına erken seçim duyurusu ile ilgili olarak Başkan'a teklifler sunmak.
Litvanya Cumhuriyeti Anayasası'nın 89(1) Maddesinde öngörülen durumlarda Seimas'ın 10 gün içinde toplanıp cumhurbaşkanlığı seçimini ilan etmemesi halinde, cumhurbaşkanlığı seçimi Hükümet tarafından kararıyla ilan edilir.
Hükümet, Seimas'ta yasama girişimi hakkına sahiptir. Hükümet, Seimas yasa tasarılarına ve Seimas'a sunulabilecek diğer önerilere ilişkin kararları kabul eder. Teklif müzakere prosedürüne Başbakan veya usulüne uygun olarak yetkilendirilmiş bir bakan katılır.
Litvanya - Hükümet
Litvanya çok partili, parlamenter bir demokrasidir. Doğrudan 5 yıllığına seçilen cumhurbaşkanı, devlet başkanı ve dış ve güvenlik politikasını denetleyen başkomutandır. Başkan, başbakanı, kabinesini ve bir dizi diğer üst düzey devlet memurunu aday gösterir. Tek kamaralı bir parlamento olan Seimas'ın 4 yıllık bir dönem için seçilen 141 üyesi var. Üyelerin yaklaşık yarısı tek bir seçim bölgesinde (71) seçilirken, diğer yarısı (70) ülke çapında yapılan oylamada parti listelerine göre seçilir. Bir partinin Seimas'ta temsil edilebilmesi için ulusal oyların en az %5'ini alması gerekir.
Litvanya'nın 11 Mart 1990'da bağımsızlığını ilan ettiği gün, parlamentosu, yeni devletin hükümeti için bir çerçeve oluşturan "geçici temel yasa" adı verilen geçici bir anayasayı kabul etti. Anayasa, demokratik hakların garantilerini ve demokratik süreç kurallarını kapsamlı bir şekilde listeledi, ancak Sovyet tarzı hükümetin temel unsurları korundu. Böylece yasama ve yürütme işlevleri parlamentonun öncülüğünde birleştirilmiş, yargı sistemi tamamen yasama tanımlarına ve atamalara bağlı tutulmuştur. Yasama organının adı - Yüksek Sovyet - de korundu. Başkanlığı en önde gelen liderlik organı haline geldi ve başkanlığın başkanı parlamentonun, devletin ve aslında yürütmenin başkanı oldu. Geçici temel yasanın da değiştirilmesi nispeten kolay hale getirildi.
Demokratikleşmesine rağmen, Sovyet modeli yeni, esasen demokratik bir hükümet sistemi için uygun olmadığını çabucak kanıtladı. Bununla birlikte, iki yıl süren bir çatışma ve hüsran, çekişen tarafların, başıboş bir cumhurbaşkanı ile yasama üstünlüğüne dayalı bir parlamenter sistem ile yasama organının en iyi ihtimalle cumhurbaşkanına eşit olacağı çok güçlü bir başkanlık sistemi arasında bir uzlaşmaya varmadan önce, iki yıl sürdü.
Anayasa, 25 Ekim 1992'de yapılan bir referandumda seçmenler tarafından onaylandı. Oy verenlerin yüzde yetmiş beşi belgeden yanaydı. Böylece, referanduma katılan seçmen yüzdesi (yüzde 57) o zamana kadar yapılan çoğu seçimde olduğundan daha küçük olmasına rağmen, sağlam bir çoğunlukla kabul edildi.
1992 anayasası, Litvanya geleneğine entegre olarak Amerika Birleşik Devletleri, Fransa ve Almanya'nın kurumlarını ve deneyimlerini yansıtıyor. Aynı zamanda Sovyetler Birliği'nden miras kalan bir sosyal güvenlik ağının garantilerini de içeriyor. Giriş hükümlerinde, belge sadece demokrasiye yüksek bir değer vermekle kalmıyor, aynı zamanda "devlet bağımsızlığı, toprak bütünlüğü veya anayasal sistem" (Madde 3) üzerine zorla girme veya devirme girişimlerine karşı savunma hakkını da ileri sürüyor. Ayrıca, Litvanya topraklarının herhangi bir "devlet benzeri yapılara" bölünmesine izin vermiyor - ülkedeki etnik azınlık sorunlarına bir çözüm olarak bölgesel özerkliğe açık bir referans. Ayrıca, Litvanya'nın "bağımsız demokratik cumhuriyet" statüsü ancak bir referandumla ve ancak Litvanya vatandaşlarının dörtte üçünün onaylaması halinde değiştirilebilir. Benzer şekilde, (devletin, vatandaşlığın, devlet dilinin ve sembollerin özelliklerini tanımlayan) ilk on yedi madde ile (anayasa değişikliği veya değişiklik yöntemlerini belirleyen) 147, 148 ve 149. maddeler ancak referandumla değiştirilebilir. Anayasanın 150. maddesi Litvanya'nın Bağımsız Devletler Topluluğu'na (BDT) katılmasını yasaklıyor. Son olarak, anayasa 11 Mart 1990 tarihli bağımsızlık bildirgesini içermektedir.
"Düşünce, inanç ve vicdan" özgürlüğü de dahil olmak üzere temel insan hakları ve demokratik değerler anayasada yer almakta olup, aynı zamanda mezheplere tüzel kişilik statüsünü garanti altına almakta ve devlet okullarında din öğretimine izin vermektedir. Anayasa, kişisel, siyasi ve dini hakların yanı sıra sosyal hakları da güvence altına alır. Daha önce belirtildiği gibi, bunlar ücretsiz tıbbi bakım, yaşlılık aylığı, işsizlik tazminatı ve ailelere ve çocuklara yönelik desteği içerir.
Yönetme yetkisi, yasama ve yürütme organları arasında bölünmüştür; bağımsız bir yargı, anayasanın ve dalların yargı yetkilerinin yorumcusu ve aralarındaki ihtilafların hakemi olarak hareket eder. Anayasa, gücün tek bir kişi veya kurumda toplanması tehlikesini açıkça kabul etmektedir. Yasama organı, savaşlar arası yıllarda kullanılan eski adı Seimas'a geri döndü. Yürütme, Bakanlar Kurulu olarak bilinen bir kabineye sahip bir başkan ve bir başbakandan oluşur. Yargı, Yüksek Mahkeme ve alt mahkemelerden (Temyiz Mahkemesi, bölge mahkemeleri ve yerel mahkemeler) ve ayrıca Seimas'ın, cumhurbaşkanının ve hükümetin eylemlerinin anayasaya uygunluğuna karar veren Anayasa Mahkemesi'nden oluşur. Başsavcılık, yargının özerk bir kurumudur. Barış zamanında "özel yetkili" mahkemeler kurulması yasak olmasına rağmen, idari veya aile mahkemeleri gibi özel mahkemelerin kurulmasına izin verilir.
Parlamento, yetmişi nispi temsil esasına göre parti listelerinden ve yetmiş biri tek üyeli ilçelerden seçilen 141 üyeden oluşur. Orantılı temsil esasına göre Seimas'ta yer alabilmek için, bir partinin kullanılan oyların en az yüzde 4'ünü alması gerekir. Ancak, yüzde 4 barajını geçmesi gerekmeyen etnik azınlık grupları için bir istisna yapılmıştır. Yasama organı dört yıl için seçilir. Milletvekili adayları en az yirmi beş yaşında olmalıdır. Seimas üyeleri başbakan veya kabine üyesi olarak görev yapabilir, ancak merkezi veya yerel yönetimde veya özel girişim veya kuruluşlarda başka herhangi bir pozisyonda bulunamazlar. Parlamento, başbakanın yanı sıra hükümetini ve programını onaylamalıdır. Ayrıca, programını sırayla iki kez reddederek veya yasa koyucuların çoğunluğunun gizli oylamada güven duymadığını ifade ederek hükümeti istifaya zorlayabilir.
Yasama organının yetkileri bir dizi aygıt tarafından kontrol edilir: birincisi, belirli anayasal sınırlamalar, ikincisi, anayasada tanımlandığı şekliyle cumhurbaşkanı ve üçüncüsü, Anayasa Mahkemesi tarafından. Anayasanın 64, 131 ve 132. maddeleri, Seimas'ın hükümeti, özellikle de bütçeyi kontrol etme kabiliyetini sınırlandırıyor. 64. madde meclis oturumlarının zamanlarını belirler. Uzatma mümkün olmakla birlikte, normalde yasama organı iki oturuma bölünmüş yedi ay üç günden fazla görev yapamaz. Hükümet tarafından sunulan bütçe, ancak yasama organı ek harcamalar için finansman kaynaklarını gösteriyorsa, yasama organı tarafından artırılabilir. Bütçe, bütçe yılı başlamadan önce onaylanmazsa, önerilen harcamalar bir önceki yıla göre daha yüksek olamaz. Son olarak, yasama organı, Litvanya devleti ve demokrasisinin temel özellikleri ile ilgili karar verme yetkisine sahip değildir. Bunlar referandum yoluyla vatandaşa bırakılıyor. Benzer şekilde, yasa yapma girişimi yasama organıyla sınırlı olmayıp, yasama organını 50.000 imzalı bir dilekçe sunarak yasayı değerlendirmeye zorlayabilecek vatandaşlara da aittir.
Yasama organının yetkileri ayrıca, yasama organı tarafından kabul edilen hem olağan hem de anayasal yasaları veto edebilecek başkanın yetkileri tarafından kontrol edilir. Normalde, yasalar başkanın imzası olmadan yayımlanmaz. Bir başkanlık vetosu geçersiz kılınabilir, ancak yalnızca Seimas üyeliğinin salt çoğunluğu ile. Cumhurbaşkanı, hükümetin bütçesini altmış gün içinde onaylamayı reddederse veya doğrudan hükümete güvensizlik oyu verirse parlamentoyu feshedebilir. Ancak, bir sonraki seçilmiş parlamento, daha erken bir cumhurbaşkanlığı seçimi çağrısı yaparak misilleme yapabilir.
Başkan, doğrudan halk tarafından beş yıllık bir dönem ve en fazla iki dönem için seçilir. Başkan, kesin olarak söylemek gerekirse, yürütme organının başkanı veya baş yönetici değildir. Litvanyalılar Fransız başkanlık modelini ödünç aldılar, sonra onu kendi ihtiyaçlarına uyarladılar. Adayların en az kırk yaşında olması gerekmektedir. İlk turda seçilebilmek için seçmenlerin yüzde 50'sinin katılması ve adayın kullanılan toplam oyların yarısından fazlasını alması gerekiyor. Seçmenlerin yüzde 50'sinin katılmaması halinde, toplam oyların üçte birinden azını oluşturmadığı sürece, çoğunluk cumhurbaşkanlığını kazanır. İlk turda bir başkan çıkmazsa, en iyi iki aday arasında iki hafta içinde ikinci tur yapılır. Kazanmak için oy çokluğu yeterlidir.
Cumhurbaşkanı devletin başıdır. Başkan ayrıca (Seimas'ın onayı ile) başbakanı seçer, bakan adaylarını onaylar ve yasama onayı ile silahlı kuvvetlerin başkomutanını atar. Başkan, temel dış politika sorunlarını çözer ve askeri ve diplomatik rütbeler verebilir, yasama onayı olmadan diplomatlar atayabilir ve yasama organının daha sonra yasama eylemiyle bir kararnameyi devirme hakkına tabi olan kararnameler çıkarabilir.
Son olarak, cumhurbaşkanının yargı organını etkilemek için önemli yetkileri vardır. Başkan, Anayasa Mahkemesine üç yargıç ve Yüksek Mahkemeye tüm yargıçları aday gösterme (ve Seimas'ın aday gösterilmesini onaylama) hakkına sahiptir. Başkan ayrıca, yasama onayı ile Temyiz Mahkemesi yargıçlarını da atar. Ancak mahalli, ilçe ve özel mahkemelerde hâkimlerin atanması veya nakledilmesi için yasama onayı gerekli değildir.
Anayasa Mahkemesi, yasama ve/veya eylemlerinin anayasaya uygun olup olmadığına karar vererek hükümetin hem yasama hem de yürütme organlarını denetler. Mahkeme, yasama organı tarafından atanan dokuz yargıçtan oluşur; her biri cumhurbaşkanı, meclis başkanı ve Yüksek Mahkemenin baş yargıcı adaylarından üçü. Cumhurbaşkanı, Anayasa Mahkemesi'nin baş yargıcına aday gösteriyor. Bununla birlikte, Anayasa Mahkemesi tarafından incelenecek davalar, Seimas, olağan mahkemeler veya cumhurbaşkanının üyelerinin yalnızca beşte biri tarafından açılabilir.
Litvanya - TARİH
Litvanyalılar Baltık uluslar grubuna aittir. Ataları, MÖ 3000 civarında Baltık bölgesine taşındı. Orta Rusya'nın Volga bölgesinin ötesinden. Roma döneminde, Roma ile kehribar ticareti yaptılar ve MS 900-1000 civarında farklı dil gruplarına ayrıldılar, yani Litvanyalılar, Prusyalılar, Letonyalılar, Semigalliler ve diğerleri. Prusyalılar Cermen Şövalyeleri tarafından fethedildi ve ironik bir şekilde "Prusya" adı, Prusya'nın orijinal sakinlerini yok eden veya asimile eden fatihler tarafından devralındı. Diğer gruplar da öldü ya da komşuları tarafından asimile edildi. Tarihin tahribatından yalnızca Litvanyalılar ve Letonyalılar kurtuldu.
Litvanya devlet geleneği, Orta Çağ'ın başlarından kalmadır. Bir millet olarak Litvanya, Dük Mindaugas'ın önderliğinde 1230 civarında ortaya çıktı. Prusya'nın akraba kabilelerini ve aynı zamanda günümüz Letonya'nın bazı kısımlarını fetheden Cermen Şövalyelerinin saldırılarına karşı kendilerini savunmak için Litvanya kabilelerini birleştirdi. 1251'de Mindaugas Latin Hıristiyanlığını kabul etti ve 1253'te kral oldu. Ancak soyluları, Töton Şövalyeleri ile bir arada yaşama politikasına ve Batı Avrupa'ya erişim arayışına katılmadılar. Mindaugas öldürüldü, monarşi sona erdi ve ülke putperestliğe geri döndü. Ardılları Slav Doğu'ya doğru genişleme aradılar. Gelişimin bu erken aşamasında, Litvanya jeopolitik konumunun dikte ettiği tarihsel olarak tekrar eden bir soruyla - batı ya da doğu Avrupa'ya katılıp katılmama - yüzleşmek zorunda kaldı.
On dördüncü yüzyılın sonunda, Litvanya zaten Baltık Denizi'nden Karadeniz kıyılarına kadar uzanan büyük bir imparatorluktu. Gediminas Hanedanlığı'ndan Grandük Jogaila (taht. 1377-81 ve 1382-92), Mindaugas'ın 150 yıl önce karşılaştığı soruna benzer bir sorunla karşı karşıya kaldı: siyasi ve kültürel etkiler için Doğu'ya mı yoksa Batı'ya mı bakılacağı. Töton Şövalyelerinin baskısı altında, Litvanyalılar ve Slavlar, paganlar ve Ortodoks Hıristiyanlardan oluşan bir krallık olan Litvanya, artık tek başına ayakta duramadı. Jogaila, Batı Avrupa ile bağlantılar kurmayı ve görevlerinin Litvanyalıları fethetmek değil, onları Hıristiyanlaştırmak olduğunu iddia eden Cermen Şövalyelerini yenmeyi seçti. 1386'da kabul ettiği Polonya tacı teklif edildi. Taç karşılığında Jogaila, Litvanya'yı Hıristiyanlaştırmaya söz verdi. O ve kuzeni Litvanya'nın büyük dükü olan Vytautas, 1387'den itibaren Litvanya'yı Hıristiyanlığa dönüştürdü. Litvanya, Avrupa'da Hıristiyan olan son pagan ülkeydi. Kuzenler daha sonra 1410'da Tannenberg Savaşı'nda Cermen Şövalyelerini yenerek doğuya doğru Germen genişlemesini durdurdu.
Vytautas'ın Litvanya'yı Polonya'dan ayırma (ve kendi tacını güvence altına alma) girişimleri, Polonya soylularının gücü nedeniyle başarısız oldu. Litvanya, Polonya ile siyasi bir birlik içinde devam etti. 1569'da Litvanya ve Polonya, başkenti Krakow olan Polonya-Litvanya Topluluğu adlı tek bir devlette birleşti ve sonraki 226 yıl boyunca Litvanya, Polonya'nın kaderini paylaştı. Bu dönemde, Litvanya'nın siyasi seçkinleri, Polonya soyluları ve kilisesi tarafından yönetildi ve bu da Litvanya dilinin ihmal edilmesine ve Polonya sosyal ve siyasi kurumlarının tanıtılmasına neden oldu. Ayrıca eğitim ve kültürde Batılı modellerin kapılarını açmıştır.
1795'te Germen devletleri -Prusya ve Avusturya- ve Rus İmparatorluğu arasındaki bir ittifak, Polonya'nın bağımsız varlığına son verdi. Litvanya bir Rus eyaleti oldu. Polonyalılar tarafından 1831'de ve yine 1863'te başlatılan iki ayaklanma ülkeyi kurtaramadı. Rus İmparatorluğu, Polonya'nın Litvanyalılar üzerindeki etkisini ortadan kaldırdı ve Rus sosyal ve politik kurumlarını tanıttı. Çarlık yönetimi altında, Litvanya okulları yasaklandı, Latin alfabesinde Litvanya yayınları yasaklandı ve Roma Katolik Kilisesi ciddi şekilde bastırıldı. Ancak, kısıtlayıcı politikalar yerli kültür kurumlarını ve dilini ortadan kaldırmayı başaramadı.
1880'lerde laik ve dinsel entelijansiya tarafından yönetilen ulusal bir uyanış, kendi kendini yönetme taleplerini üretti. 1905'te Litvanya, özerklik talep eden Rus eyaletlerinden ilkiydi. Bağımsızlık verilmedi çünkü çar 1905 Devrimi'nden sonra egemenliğini yeniden sağlam bir şekilde kurdu. Ancak seçilmiş Vilnius Büyük Diyeti tarafından dile getirilen talep terk edilmedi. Birinci Dünya Savaşı, iki imparatorluğun - Rus ve Alman - çöküşüne yol açtı ve Litvanya'nın devletliğini iddia etmesini mümkün kıldı. Almanya'nın Litvanya'yı bir Alman koruyucusu olmaya ikna etme girişimi başarısız oldu. 16 Şubat 1918'de Litvanya tam bağımsızlığını ilan etti ve ülke hala o günü Bağımsızlık Günü olarak kutluyor.
Litvanya - Bağımsızlık, 1918-40
1918-20 döneminde Litvanya, bağımsızlığını savunmak için yeni bağımsızlığını kazanan Polonya ile başarılı bir şekilde savaştı. Ancak 1920'nin sonunda Polonya, Litvanya'nın başkenti ve II. Dünya Savaşı'na kadar elinde tuttuğu Vilnius eyaletini ilhak etti. Litvanya, Polonya'nın Vilnius bölgesini yasadışı olarak elinde tuttuğu gerekçesiyle 1938'e kadar Polonya ile diplomatik ilişki kurmayı reddetti. Bağımsızlığını ilan ettikten sonra Litvanya, Baltık bölgesindeki Alman etkisini korumaya çalışan Alman destekli bir askeri maceracı grubu olan Bermondt-Avalov ordusuna ve Rusya'ya karşı da savaştı. Kasım 1918'de Kızıl Ordu ülkeyi işgal etti, ancak sonunda genç Litvanya hükümetinin güçleri tarafından geri püskürtüldü. 9 Temmuz 1920'de Sovyet lideri Vladimir I. Lenin, Litvanya ile Rusya'nın toprak üzerindeki iddialarını kınayan ve Litvanya devletini tanıyan "sonsuza dek" bir barış anlaşması imzaladı.
1920'lerin başında, Litvanya'nın Almanya ile bir sınır anlaşmazlığı vardı. Klaipeda (Almanca Memel) şehri ve bölgesi 700 yıldır Alman egemenliğindeydi. Aslen Litvanyalıların yaşadığı şehir, 1919'da Versay Antlaşması ile Almanya'dan ayrıldı ve Fransız yönetimine verildi. 1923'te Litvanyalılar bir ayaklanma düzenlediler ve Klaipeda bölgesini ele geçirdiler.
Bu çatışmalar Litvanya'nın uluslararası diplomasisine yük oldu. Ancak yurtiçinde, Alman ve Polonya etkisinin yerini alarak ulusal kimliğin ve kültürel farkındalığın gelişimini beslediler.
Litvanya'nın erken örgütlenmesi, Batılı güçler tarafından tanınmasında bir gecikmeye neden oldu, bunu en son 1922'de ABD yaptı. Washington, Litvanya'nın bağımsızlığını ancak Rusya'ya Batı müdahalesinin Rus İmparatorluğu'nu eski haline getiremeyeceği ve komünistlerin Rus İmparatorluğu'nu geri getiremeyeceği netleştikten sonra tanıdı. Moskova'ya sağlam bir şekilde yerleşti.
Çoğunlukla otuzlu veya kırklı yaşlarındaki siyasi liderlerin önderlik ettiği bağımsız Litvanya, güçlü bir yasama organı, zayıf bir yürütme, çok partili bir sistem ve orantılı bir temsil sistemi ile demokratik bir cumhuriyet haline geldi. Hıristiyan Demokrat koalisyonlar demokratik döneme egemen oldu. Bununla birlikte, ülkenin neredeyse üçte biri okuma yazma bilmiyordu ve çiftçiler -nüfusun yüzde 87'si- muhafazakardı ve demokratik süreçlere aşina değildi. 1926'da Sosyalist-Popülist koalisyon hükümeti bir askeri darbeyle kaldırıldı. Eski bir cumhurbaşkanı vekili olan Antanas Smetona, bir parlamento tarafından cumhurbaşkanlığına seçildi. Üç yıl içinde otoriter bir rejim kurdu. Siyasi partiler yasaklandı ve basın sansürlendi, ancak Smetona medeni hakları tamamen bastırmadı. Smetona, Litvanya'nın Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazanmasının ardından 1991'de parlamentoda yeniden ortaya çıkan milliyetçi bir siyasi parti olan Tautininkai'yi kurdu.
1920'den 1940'a kadar, bağımsız Litvanya ulus inşası ve kalkınmasında büyük adımlar attı. 1922'de ilerici bir toprak reformu programı başlatıldı, bir kooperatif hareketi düzenlendi ve güçlü bir para birimi ve muhafazakar mali yönetim sürdürüldü. Okullar ve üniversiteler kuruldu (Rus yönetimi altında yüksek öğretim kurumları yoktu ve çok az ortaokul vardı) ve okuma yazma bilmeyenler önemli ölçüde azaldı. Dönemin sanatçı ve yazarları klasikleşen eserler üretmişlerdir.
Litvanya - Sovyet Cumhuriyeti
23 Ağustos 1939'da Joseph V. Stalin ve Adolf Hitler, ünlü Nazi-Sovyet Saldırmazlık Paktı'nı (Molotov-Ribbentrop Paktı olarak da bilinir) imzaladılar. Anlaşmanın Polonya'yı, Orta Avrupa'nın çoğunu ve Baltık devletlerini Almanya ile Sovyetler Birliği arasında bölen gizli bir protokolü vardı. İlk başta Alman etki alanına atanan Litvanya, Eylül ayında Sovyetler Birliği'ne devredildi. Ekim 1939'da Sovyetler Birliği, Litvanya'ya Moskova'nın ülkede 20.000 asker bulundurmasına izin veren bir saldırmazlık paktı dayattı. Buna karşılık, şimdi Sovyet birlikleri tarafından işgal edilen Vilnius şehri Litvanya'ya verildi. 15 Haziran 1940'ta Litvanya, Kızıl Ordu tarafından işgal edildi. İlk başta komünizm yanlısı, sözde halk hükümeti kuruldu ve yeni bir parlamento için seçimler düzenlendi. Seçimler rekabetçi değildi, seçmenlere onaylanmış tek bir aday listesi sunuldu. Parlamento 21 Temmuz'da toplandı, Sovyet yönetimini ilan etti ve 6 Ağustos 1940'ta Litvanya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak Sovyetler Birliği'ne "katıldı". Amerika Birleşik Devletleri ve diğer birçok ülke Sovyet işgalini tanımayı reddetti.
Sovyet yönetimi, 14-15 Haziran 1941 gecesi 30.000'den fazla kişinin Sibirya'ya sürgün edilmesiyle sonuçlanan radikal siyasi ve ekonomik değişiklikler ve Stalinist terör getirdi. Almanya, 22 Haziran 1941'de Sovyetler Birliği'ne saldırarak Stalinist terörü durdurdu. Ertesi gün, Sovyet karşıtı direniş gruplarının bir örgütü olan Litvanya Aktivist Cephesi, Sovyet işgalcilerine karşı ayaklandı. Partizanlar en büyük şehirleri -Kaunas ve Vilnius- ele geçirdiler ve Litvanya'nın bağımsızlığının restorasyonunu ilan ettiler. Almanlar, geçici hükümeti etnik bir Litvanyalı General Petras Kubiliunas tarafından yönetilen ve yerel işlerde bir miktar özerklik verilen Litvanyalı Vertrauensrat (Mütevelli Heyeti) ile değiştirdi.
Litvanya liderliği yeraltına gitti. Yeraltı gazeteleri yayınlayan, ekonomik boykotlar örgütleyen ve silah toplayan bir Nazi karşıtı direniş hareketi gelişti. Direniş, zaferden sonra Batılı müttefiklerin Litvanya devletinin restorasyonunda ısrar edeceklerini umuyordu.
1942'den itibaren Litvanya'da Sovyet destekli bir yeraltı da vardı. Alman ulaşım, idari ve ekonomik işletmelerine karşı askeri baskınlar düzenledi. Sovyet kuvvetlerine, şimdi yeraltında zar zor hayatta kalan Litvanya Komünist Partisi'nin kalıntıları yardım etti.
Milliyetçi Litvanya direnişi, Sosyal Demokratlar ve Litvanya'nın Kızıl Ordu tarafından geri alınmasından yıllar sonra faaliyetlerini sürdüren Litvanya'nın Kurtuluşu Yüksek Komitesi olarak bilinen bir koalisyon da dahil olmak üzere birçok Litvanya siyasi partisi ve direniş grubu tarafından desteklendi. 1943'te bu direniş, Almanların bir Litvanya Schutz-Staffel (SS) lejyonu örgütleme çabalarını boşa çıkardı. Naziler, Litvanya milliyetçilerini tutuklayarak ve üniversiteleri kapatarak karşılık verdi. Ayrıca, işgal makamları 1941-44 döneminde Almanya'da çalışmak veya Alman ordusunda hizmet etmek üzere on binlerce insanı işe almayı veya yakalamayı başardı. Birçoğu hapishanelerde veya toplama kamplarında telef oldu. Ancak asıl kurbanlar Litvanya'nın Yahudi cemaatinin üyeleriydi. Yaklaşık 185.000 Yahudi ya da topluluk nüfusunun yüzde 85'i, Litvanyalı işbirlikçilerin bir dizi bölgede yardım ettiği Nazi birlikleri tarafından katledildi.
Sovyet orduları 1944 yazında Litvanya'yı geri aldı, ancak Klaipeda Ocak 1945'e kadar düşmedi. Litvanya Komünist Partisi lideri Antanas Snieckus, ilerleyen Alman ordularından önce kaçan diğer yetkililerle birlikte Moskova'dan döndü. Bununla birlikte, Litvanya'nın tam Sovyetleşmesi, 1944'ten 1952'ye kadar, tahmini 20.000 ila 30.000 partizan kaybına mal olan silahlı bir partizan direniş hareketi tarafından engellendi.
Litvanya'daki Sovyet yönetimi, komünist yönetimin iyi bilinen özelliklerini sergiledi. Partinin iktidar tekeli vardı ve ekonominin yönetimi merkezileştirildi. Rejim, 1947'den 1951'e kadar tarımı kollektifleştirdi. Gizli polis toplumu terörize etti ve Litvanyalı milliyetçi bağlılıklarını komünistlere aktarmaya çalıştı. Sibirya'ya sürgünler yeniden başladı. Din acımasızca bastırıldı. Bir Roma Katolik piskoposu vuruldu, biri hapishanede öldü, ikisi serbest bırakıldıktan kısa bir süre sonra öldü ve ikisi otuz yıldan fazla bir süre sürgüne gönderildi ve sadece bir tanesi görevde kaldı. 1953'te Stalin'in ölümünden sonra hayatta kalanların geri dönmelerine izin verilmesine rağmen, din adamlarının neredeyse üçte biri sınır dışı edildi. Sonunda, yeni rahiplerin eğitimi esasen durduruldu.
İktidar kurumları -parti, gizli polis ve hükümet- başlangıçta esas olarak Rusların elindeydi. Savaş sonrası dönemde, etnik Litvanyalılar cumhuriyetin komünist parti üyelerinin yalnızca yüzde 18,4'ünü oluşturuyordu. 1950'li yıllardan itibaren üniversite mezunları ve ekonomik, kültürel veya siyasi yaşamda kariyer yapmak isteyenler Sovyet sisteminin geçici olmadığını anlayarak komünist partiye katıldılar. Parti 1989'a kadar 205.000 üyeye ulaştı, ancak bu üyelerin çoğu oportünistti ve savaş sonrası dönemde Litvanya'yı yöneten birkaç devrimci fanatikten çok farklıydı. Yine de diğerleri, Litvanya geleneklerinin, dilinin ve kültürünün yönetici grubun saflarında korunmasında daha iyi kullanılacağı beklentisiyle partiye katıldı. Sadece Moskova'nın değil, Litvanya'nın da avantajını geliştirmek isteyen bir komünistler tabakası gelişti.
Silahlı yeraltı yok edilmiş olsa da, yeraltı direnişi hiçbir zaman ortadan kalkmadı. Bir hareket olarak direniş, ilk olarak Roma Katolik Kilisesi'ni savunma çabalarıyla ateşlendi. Sovyetler Birliği'nde baskının artmasına yol açan 1968'de Çekoslovakya'nın Sovyetler tarafından işgal edilmesinden sonra, muhalif hareket yayıldı. 1970'lerde Litvanya'nın çok sayıda yeraltı yayını vardı. Bunlar arasında en önemlisi ve düzenli olarak yayınlanan Litvanya Katolik Kilisesi Chronicle . Sovyet gizli polisi Devlet Güvenlik Komitesi (Komitet gosudarstvennoy bezopasnosti--KGB) tarafından hiçbir zaman ortaya çıkmadı ve yirmi yıl boyunca yayınlandı. 1972'de genç bir öğrenci olan Romas Kalanta, Sovyet yönetimini protesto etmek için kendini yaktı. Kendini yakmayı takip eden öğrenciler tarafından bir sokak isyanını bastırmak için ordu birimleri gönderilmek zorunda kaldı. Yeraltında Dini Hakları Savunma Komitesi ve Helsinki İzleme Komitesi kuruldu. Muhalif çalışma tutuklamalar ve hapis getirdi. Aynı zamanda, Litvanyalı aydınlar, özellikle yazarlar ve sanatçılar, Leonid I. Brejnev'in yönetimi sırasında yoğunlaşan Ruslaştırma baskısından Litvanya dilinin, geleneklerinin ve kültürel değerlerinin daha fazla yaratıcı ifade özgürlüğü ve korunmasını talep ettiler. 82).
Litvanya - Bağımsızlığa Doğru Hareket, 1987-91
Durum 1985'te Mihail S. Gorbaçov iktidara gelene kadar değişmedi. O zaman bile, Litvanya'nın komünist partisi liderliği, Gorbaçov'un sınırlı ekonomik reformlar programını kendi politikası çerçevesinde benimsemekte tereddüt etti. perestroyka (bkz. Sözlük). The death of Petras Griskevicius, first secretary of the Communist Party of Lithuania, in 1987 did little to improve the atmosphere for reform. The new first secretary, Ringaudas Songaila, was a conservative functionary. But encouraged by new winds from Moscow, Baltic dissidents began in 1987 to hold public demonstrations in Riga, Tallinn, and Vilnius. In 1988, against the wishes of Songaila's regime, Lithuanian, engaged in widespread celebration of the February 16 Independence Day. Lithuanian intellectuals were pushed into taking more forceful action as well. Meeting at the Academy of Sciences on June 3, 1988, communist and noncommunist intellectuals formed "an initiative group" to organize a movement to support Gorbachev's program of glasnost (see Glossary), democratization, and perestroyka . A council composed equally of communist party members and nonparty members was chosen to organize the Lithuanian Reconstruction Movement, which became known subsequently simply as Sajudis (Movement). The Communist Party of Lithuania leadership did not like this independent action but, knowing Gorbachev's limited acceptance of "informal" societies, did not interfere with the effort.
The movement supported Gorbachev's policies, but at the same time it promoted Lithuanian national issues such as restoration of the Lithuanian language as the "official" language. Its demands included revelations of the truth about the Stalinist years, protection of the environment, cessation of construction on a third nuclear reactor at the Ignalina nuclear power plant, and disclosure of secret protocols of the Nazi-Soviet Nonaggression Pact. Sajudis used mass meetings to advance its goals. At first, party leaders shunned these meetings, but by mid-1988 their participation became a political necessity. Thus, a Sajudis rally on June 24, 1988, was attended by Algirdas Brazauskas, then party secretary for industrial affairs.
In October 1988, Brazauskas was appointed first secretary of the party to replace Songaila, and Sajudis held its founding conference in Vilnius. It subsequently elected as its chairman Vytautas Landsbergis, a professor of musicology who was not a member of the communist party. In the elections to Moscow's newly authorized Congress of People's Deputies (see Glossary) in March-May 1989, Sajudis was victorious. From the communist party, the voters elected only Brazauskas and Vladimiras Beriozovas, his associate, whom Sajudis did not oppose. From that time, Brazauskas cooperated fully with Sajudis. Lithuanian sovereignty--as distinguished from Lithuanian independence, which had been declared on February 16, 1918--was proclaimed in May 1989, and Lithuania's incorporation into the Soviet Union was declared illegal. In August a human chain from Tallinn to Vilnius commemorated the fiftieth anniversary of the Nazi-Soviet Nonaggression Pact. In December Brazauskas forced the Communist Party of Lithuania to secede from the Communist Party of the Soviet Union and to give up its monopoly on power.
But even the separation of the Communist Party of Lithuania from Moscow did not save it in the electoral contest for the Supreme Soviet of the republic in March 1990. In the election, the Communist Party of Lithuania won only twenty-three of the 141 seats. On March 11, the newly elected parliament voted unanimously for independence. Brazauskas lost the election for chairman of the presidium of the Supreme Soviet to Landsbergis.
Moscow did not accept the legality of the independence vote, however in April 1990, it imposed an economic blockade that lasted for three months, until the Lithuanian legislature, now known as the Supreme Council, agreed to a six-month moratorium on its independence declaration. Later, Moscow obstructed Lithuanian efforts to gain Western recognition, and on January 13, 1991, attempted to use force to remove the Lithuanian government in Vilnius and to reestablish Soviet rule. Although this attempted coup ended in a massacre of civilians--thirteen died, and hundreds were wounded--by the Soviet army, Lithuania's determination did not change. Finally, the failure of the August 1991 coup in Moscow permitted Lithuania to regain self-determination and prompted the international community to recognize it as an independent state. The United States extended recognition on September 2, and the Soviet Union did so on September 6. Lithuania was admitted to the United Nations on September 16, 1991.
CITATION: Federal Research Division of the Library of Congress. The Country Studies Series. Published 1988-1999.
Please note: This text comes from the Country Studies Program, formerly the Army Area Handbook Program. The Country Studies Series presents a description and analysis of the historical setting and the social, economic, political, and national security systems and institutions of countries throughout the world.
TRY USING CTRL-F on your keyboard to find the appropriate section of text
FACTS
President: Gitanas Nauseda
Gitanas Nauseda was elected in the second round of the presidential election in June 2019 with 66.5% of the vote, beating the initial front-runner, former finance minister Ingrida Simonyte.
Mr Nauseda had a career in commercial banking before going into politics in 2018, and has promised to seek cross-party deals to reduce the social and regional inequalities.
Prime Minister: Ingrida Simonyte
Ms Simonyte took office in November 2020 at the head of a coalition between the conservative Homeland Union - Lithuanian Christian Democrats, which won the October parliamentary election, and two centrist groups, the Freedom Party and Liberal Movement. A former finance minister and conservative presidential candidate, Ingrida Simonyte's coalition replaces a government of the centrist Peasant and Green Union, which had won a surprise victory in the 2016 elections.
Politics and Government
Much of the initial political activity of the Lithuanian Americans was confined to the immigrant community itself, as immigrants sought to define themselves, especially in terms of the rising tide of Lithuanian nationalism that dominated the latter part of the nineteenth century. But slowly the immigrant community began to look outside itself toward the wider American world. The first examples of immigrant political activity came in areas that directly affected the new immigrants—namely labor issues and the condition of American relations with the new Lithuanian state. Lithuanians were active in the formation of some of the American labor unions, especially in coal mining and the garment trade. For some, this activity grew into a wider push for socialism (a political and economic doctrine espousing collective rather than private ownership of property), especially with the formation of the Lithuanian Socialist Party of America in 1905. This prewar socialism collapsed, though, after 1918, as the so-called "Red Scare" put great pressure on all socialist groups. The first major political push among Lithuanian Americans came after 1918, when they tried to influence American foreign policy to recognize and support Lithuanian independence.
Since the Lithuanian immigrant community was mostly urban and working class, many Lithuanians aligned themselves with the Democratic party during the twentieth century. Although they were not a real force in national politics, Lithuanian Americans used their numbers to dominate local politics, electing local officials, state legislators, judges, and occasionally members of the U.S. House of Representatives. In turn they became loyal supporters of the local Democratic political machines in areas such as Chicago, Cleveland, and Detroit. In many communities Lithuanians formed their own Democratic clubs for the support of political and ethnic priorities. A smaller number of Lithuanians were attracted to the Republican party, especially after 1945. Along with some members of the other Baltic groups, these Lithuanians blamed the Democrats for the "betrayal" of Lithuanian independence in the Yalta agreement of 1945, which extended Soviet territories to the West. Post-World War II immigrants, because of their strongly anticommunist feelings, favored mostly the Republicans.
UNION ACTIVITY
Lithuanian immigrants were involved in a number of industries that saw a great deal of union activity at the end of the nineteenth century. The Lithuanian coal miners of Pennsylvania and Illinois became members of the United Mine Workers unions, and local unions of Lithuanian garment workers soon merged with either the Amalgamated Clothing Workers Union or the United Garment Workers Union. In other industries, such as steel or meat packing, union organization was slower, but Lithuanian workers were an omnipresent force in labor agitation. A number of nationalist, Roman Catholic, and socialist immigrant organizations were developed to provide support to laborers. Socialist and radical workers groups, such as the Industrial Workers of the World (IWW), succeeded in recruiting Lithuanian workers in the first part of the twentieth century, but these groups declined rapidly after 1920. The Lithuanian community was generally sympathetic to the union cause and supported their fellow immigrants during labor unrest.
MILITARY
Lithuanians have served in the American armed forces in every war since the Civil War in that war 373 Lithuanians fought on the Union side, and 44 fought on the side of the Confederacy. Lithuanian Americans were especially interested in both World Wars, since they directly influenced the fate of Lithuanian independence. In 1918 a group of 200 Lithuanian Americans who had served in the American military went to Lithuania to help in the fight for freedom.
RELATIONS WITH LITHUANIA
Relations with Lithuania have always been important to the Lithuanian American community. Tensions ran especially high among Lithuanians in the United States during those periods when the Russian state had control over Lithuania. Immigrant communities in America were fertile ground for nationalistic sentiment, and during the last decades of the nineteenth century many radical Lithuanian nationalists sought refuge in the United States from political oppression in Russia. Most Lithuanian Americans supported the nationalist cause, although a small group of radical communists backed Soviet attempts to forcibly annex Lithuania to the Soviet Union.
When Lithuania was declared a republic in 1918, the immigrant community supported independence with financial, military, and political help. A number of the leaders of independent Lithuania had even lived and studied for a time in the United States. Lithuanian Americans pressured the American government to recognize Lithuanian independence and support Lithuanian border claims in the dispute with Poland. This support of the homeland helped strengthen Lithuanian American group solidarity in the United States during the 1920s and 1930s.
With the Soviet invasion of Lithuania in 1940, the Lithuanian American community had new cause for common action. War refugees from Lithuania flooded the United States after 1945, and many new groups and organizations were formed to rally for an independent Lithuania—and to support this cause with money and publicity. Lithuanian Americans worked to keep the dream of an independent Lithuania alive with publicity, lobbying efforts, and various political and cultural activities. These actions moved Lithuanian Americans into the wider sphere of the Lithuanian exile community worldwide, uniting American organizations with others in Europe and elsewhere. Agitation efforts also brought Lithuanian Americans into closer contact with other Baltic Americans, with whom they shared the dream of independence for the Baltic states.
Öne Çıkanlar
Lithuanian parliament approves new government
On Friday, the Lithuanian parliament approved the new government of Prime Minister Ingrida Šimonytė.
The motion was passed with 78 votes in favour, 30 against and 20 abstentions.
The 18th government will take office after its members are sworn in.
The new cabinet was formed by the conservative Homeland Union – Lithuanian Christian Democrats (TS-LKD) and two liberal parties – the Liberal Movement and the Freedom Party.
Šimonytė previously said her government will not seek radical changes, but will strive for solutions based on discussions and knowledge. She also vowed to initiate discussions on education reform at the beginning of the government's term.
The new government also pledged to modernise the economy and reduce social exclusion by improving access to social services and giving more focus to single pensioners and single mothers.
Šimonytė said she will immediately convene experts to advise the new government on the necessary measures to tackle the Covid-19 pandemic.
The new government will be almost completely gender-balanced, with women holding seven out of 15 seats in the cabinet. There was only one female minister in the outgoing government.