Gregory D. Cleva’nın bir incelemesi, “John F. Kennedy’nin 1957 Cezayir Konuşması: Soğuk Savaş Döneminde Sömürgecilik Karşıtlığının Politikası” (Lexington, 2022).
***
2 Temmuz 1957’de Senatör John F. Kennedy, Senato’ya “Bir saat on beş dakikalık bir konuşma yaptı.Emperyalizm: Özgürlük DüşmanıFransa, Portekiz ve Belçika gibi önemli NATO müttefikleriyle bağları zedeleme pahasına bile olsa Afrika ve Asya’daki sömürgecilik karşıtlığını desteklemek için Amerikan dış politikasında dramatik bir değişiklik çağrısında bulundu. Bu Kennedy’nin ilk büyük dış politika konuşmasıydı ve Fransa’nın Cezayir’i bağımsızlıktan uzak tutma savaşını destekleyen Başkanlar Truman ve Eisenhower’ın politikalarını eleştiriyordu. Gregory Cleva’nın kaleme aldığı “John F. Kennedy’nin 1957 Cezayir Konuşması: Soğuk Savaş Döneminde Sömürgecilik Karşıtlığının Politikası” adlı yeni bir kitap, Amerikan diplomasisi ve siyasetindeki önemli bir ana, ABD’nin mevcut zorluklarına ilişkin çıkarımları olan önemli içgörüler sağlıyor. NATO ile.
1957’de, yarım milyon Amerikan donanımlı Fransız askeri, bağımsızlık isteyen 9 milyon Cezayirliyi bastırmak için şiddetli bir kampanyada çıkmaza girdi. Paris, Cezayir’in bir sömürge değil, Fransız anavatanının ayrılmaz bir parçası olduğunu savundu. Cezayir’in NATO’ya katıldığında Fransa’nın kendisi olarak tanınmasında ısrar etmiş ve 5. maddenin hem Fransa hem de Cezayir için geçerli olduğunu iddia etmişti. Başka hiçbir Avrupalı müttefik, başka herhangi bir sömürge mülkiyeti ile böyle bir anlaşma iddiasında bulunmadı. Cezayir nüfusunun bir milyonu, ülkeye özgü olmayan Avrupalı yerleşimcilerdi ve bağımsızlığa karşı kilit bir lobiydi.
1950’lerde, Eisenhower’ın dış politikası, dünyayı siyah-beyaz bir görüşe sahip olan, katı Soğuk Savaşçı Dışişleri Bakanı John Foster Dulles tarafından domine edildi. Ya Fransa gibi bir müttefiktin ya da komünist bir düşmandın. Tarafsızlığa veya Üçüncü Dünya’ya yer yoktu. Cezayirliler, Dulles’in bete noire, Arap milliyetçiliğinin kahramanı Mısır Devlet Başkanı Cemal Abdül Nasır tarafından desteklendi.
Kennedy, haklı olarak, bu yaklaşımın Afrika ve Asya’daki en güçlü gücü görmezden geldiğini savundu: milliyetçilik. Kennedy, büyük Avrupa imparatorlukları döneminin hızla sona erdiğini ve Washington’un değişimi benimsemesi ve bağımsızlık davasına yardım etmesi gerektiğini savundu. Cezayir, sömürgecilik karşıtı mücadelenin önde gelen simgesiydi ve Amerika yanlış taraftaydı. Jack’in en küçük kardeşi Teddy, Haziran 1956’da Cezayir’i ziyaret etmişti ve geziyle ilgili raporu, JFK’nin Fransız Kuzey Afrika’sı hakkındaki düşünceleri üzerinde önemli bir etkiye sahipti. Kennedy, Nasır ile diyaloğa açıktı ve daha sonra başkan olarak Mısırlı liderle kapsamlı bir mektup alışverişinde bulundu.
Kennedy konuşmasında, Fransa’nın Cezayir’in Normandiya veya Alsace gibi Fransız anavatanının bir parçası olduğu yönündeki yasal argümanını reddetti ve bazı Fransız yerleşimciler dışında Cezayirlilerin Fransız seçimlerinde oy kullanamayacaklarını belirtti. Kennedy, Cezayir’e doğrudan Amerikan müdahalesi çağrısında bulunmadı, bunun yerine, belki de NATO veya Fas tarafından, üç yıllık şiddete son verilmesi ve Cezayir’in bağımsızlığının kod sözcüğü olan “bağımsız kişiliğini” tanıması için arabuluculuk çağrısında bulundu.
Konuşma bir ateş fırtınası yarattı ve Kennedy’ye senatörlük kariyerindeki diğer herhangi bir konudan daha fazla postayla sonuçlandı. Fransız hükümeti, Eisenhower yönetimi ve çoğu Cumhuriyetçi gibi öfkeliydi. Dış politika kuruluşu olumsuzdu: Eski Dışişleri Bakanı Dean Acheson, konuşmanın “naif” olduğunu söyledi. Adlai Stevenson, bunun “korkunç” olduğunu söyledi. Ancak daha önce Kennedy’nin dış politika duruşundan şüphelenen Demokrat Parti’deki liberaller tarafından alkışlandı.
Elbette Eisenhower ve Dulles politikaları değiştirmedi. Bunun yerine Fransa, fanatik generallerin çeşitli suikast girişimlerine ve darbe planlarına rağmen Cezayir’in bağımsızlığını 1962’de kabul eden Charles de Gaulle’ün önderliğinde gerçeklerle yüzleşti. JFK 1961’de başkan olduğunda, de Gaulle’ü tamamen destekledi. Fransa, Kennedy’nin ofiste ziyaret ettiği ilk Avrupa ülkesiydi ve çekici (ve Fransızca konuşan) karısı Jacqueline ülkeyi fırtınaya kaptırdı.
Cleva’nın kitabı, Kennedy’nin konuşmasını tarihsel ve stratejik perspektifine yerleştiriyor. 1957’de ABD’nin Fransa’da yedi hava üssü vardı ve NATO’nun merkezi Paris’teydi. ABD için riskler çok büyüktü Ama Fransız ve Amerikan politikası sürdürülemezdi; Fransız imparatorluğu Cezayir’in bağımsızlığını süresiz olarak engelleyemezdi. Senatör Kennedy siyasi bir risk aldı ve cesaretle gerçek bir profil ortaya koydu. Ekim 1962’de Cezayir’in yeni başbakanı Ahmed Bin Bella ilk dış ziyaretini Washington’a yaptı. Kennedy’nin bağımsızlığa verdiği destek için son derece görünür bir teşekkür jesti olarak; dikkat çekiciydi, gezi Küba füze krizinin ortasında.
Ancak Cleva, Kennedy’nin konuşmasındaki eksikliklere de dikkat çekiyor. Kennedy’nin sözlerinde sıkça görülen bir kusur olan konuşmanın ahlaki tonunda hatırı sayılır bir kibir olduğunu belirtiyor. Ve JFK, Küba’nın 1961-1962’de komünizmden çok milliyetçilik tarafından yönlendirilen devrimci bir devlet olduğunu anlamakta yavaştı.
Bugün Amerika Birleşik Devletleri, sahip olduğu ödül olan Ukrayna’yı elinde tutmak için mücadele eden son Avrupa imparatorluğu Rusya ile karşı karşıyadır. NATO ittifakı, Moskova’nın öyle olmadığını iddia etmesine rağmen, Ukrayna’nın gerçekten bir ulus olduğunu canlı bir şekilde gösteren Ukraynalıları silahlandırmak için bir araya geldi. 1957’deki Kennedy gibi, ABD’nin de eski yörüngesindeki Rus saldırganlığını önlemek için sürdürülebilir politika araması gerekiyor. ABD’nin konumunun mantığını ve sınırlarını ayrıntılı olarak ortaya koyan tutarlı konuşmalara da ihtiyaç var. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra dekolonizasyon mücadelesinde olduğu gibi, bu çatışma da muhtemelen uzun sürecek ve çözüm kritik olacaktır.
Kaynak : https://www.brookings.edu/opinions/jfks-argument-against-imperialism/