Hasan SABBAH (ölüm 1124, Daylam, İran), İslami bir mezhebin lideri olan Nizārī İsmâli ve genellikle Suikastçılar olarak bilinen düzenin kurucusu olduğuna inanılıyordu.
Hasan, İran’ın Rayy kentinde teoloji okudu ve yaklaşık 17 yaşında İsmailî inancını benimsedi. Aktif bir imanlıydı ve İsmilite teşkilatında yükseldi. 1076’da muhtemelen daha fazla din eğitimi almak için Mısır’a gitti ve orada yaklaşık üç yıl kaldı. İran’a döndüğünde İsmailî’nin çıkarlarını ilerletmek için geniş çapta seyahat etti. O, 1090 yılında, kendi garnizonu içinde yapılan müritlerin yardımıyla, Selçuklu İmparatorluğunun bir ili olan Daylam’daki büyük Alamut kalesini ele geçirmeyi başardı.
Daha fazla kargaşadan sonra Hasan, bölgesel olarak dağınık ancak uyumlu bir devletin liderliğine yerleşti. Alamut’ın son büyük kuşatmasından (1118) sonra, Hasan hayatının geri kalanını barış içinde yaşayabildi. Alamut’ta münzevi bir varoluşa öncülük etti ve püriten bir rejim uyguladı. Oğullarından biri cinayetle, diğeri sarhoş olmakla suçlandığında ikisini de idam ettirdi. Özellikle dini inanç meselelerinde mutlak otoriteyi kabul etme ihtiyacını vurgulayan bir dizi ikna edici teolojik inceleme yazdı. Bu doktrini ifadesi, çağdaş Nijerîler tarafından geniş çapta kabul gördü.
Nizarilik
Nizari ismaili, yaygın olarak suikastçılar olarak adlandırılan, Şii İslam’ın bir kolu olan İsmiliyye arasında 11. ve 13. yüzyıllar arasında ortaya çıkan dini-politik harekettir.
Şii hareketinin başları olan Fatımiler arasındaki hanedan çekişmesi, Bağdat‘taki Abbasilerin aksine Mısır’da rakip bir halifeliğin kurulmasıyla sonuçlandı. Fatımi halifesi Mustanṣir’in (1094) ölümünden sonra İran’daki Hasan-e sabbah ve diğer İsmâliyye Kahire’deki yeni Fimid halifesini tanımayı reddettiler ve bağlılıklarını azledilen ağabeyi Nizâr ve sonuncusunun soyundan gelenlere aktardı. Böylece, Kahire’deki Fimid halifeleriyle çatışan ve aynı zamanda Abbasilere son derece düşman olan Nizârî İsmailiye mezhebi büyüdü. 1090’da Hasan ve müttefikleri, İran’ın Kazvin kenti yakınlarındaki Alamūt tepe kalesini ele geçirdiler. 11. yüzyılın sonunda, tarikatın büyük efendisi veya lideri olan Hasan, bu merkezden hem İran ve Irak’ın her yerinde bir kaleler zincirini hem de düşman kampları ve şehirlerindeki bir propagandacılar ve ajan ağını yönetti. Türk Selçuklu saltanatının Alamut’u ele geçirme girişimleri başarısızlıkla sonuçlandı ve kısa bir süre sonra Nizariler, Abbasi halifeliğinin generalleri ve devlet adamları arasında iki halife de dahil olmak üzere birçok kişiye suikastlar düzenlediler.
12. yüzyılın başlarında Nizariler faaliyetlerini Suriye’ye doğru genişletti ve Selçuklu yönetimiyle çatışmaya girdi. Üstün Selçuklu ordularıyla doğrudan karşı karşıya gelemeyen Nizariler, bunun yerine gizli bir kampanya başlattılar ve fedayiler olarak bilinen adanmışları, önde gelen düşman figürlerinin evlerine sızmak ve onları öldürmek için gönderdiler. Bir hazırlık döneminden sonra Nizari, El Anṣāriyyah Dağları’nda en önemlisi Maṣāyāf olan bir grup kaleye el koydu. Bu kaleden, Suriyeli büyük usta, efsanevi Raşid el-Dīn el-Sinān, Alamut’taki Nizari üssünden neredeyse bağımsız olarak hüküm sürdü. Raşid ve halefi şefleri, Haçlılar tarafından “dağın yaşlı adamı” olarak yanlış tercüme edilen şeyh el-jabal (Arapça: “dağ şefi”) olarak biliniyordu.
Nizari iktidarı, Hülegü komutasındaki Moğolların İran’daki Nizari kalelerini 1256 yılında Alamut’un düşmesine kadar tek tek ele geçirmesiyle sona erdi. Suriye kaleleri, Memlk hanedanının padişahı Baybars I tarafından yavaş yavaş boyun eğdirildi ve Memlük valilerinin emrine verildi. Bundan sonra mezhep durdu ve etkisi azaldı. 21. yüzyılın başlarında Nizariler büyük ölçüde Suriye, İran ve Orta ve Güney Asya’da mevcuttur. En büyük grup, Khōjās olarak bilinen ve Ağa Han’a bağlılık borçlu oldukları Hindistan ve Pakistan’dı.
İlk Nizariler hakkındaki efsaneler, Haçlıların Suriye’de duyup yanlış yorumladıkları ve sonra kendi ülkelerine geri getirdikleri hikayelerden doğdu. Bunlar, Marco Polo gibi gezginlerin uyuşturulmuş adanmışların taşındığı cennet bahçeleri hakkında hikayeler anlatmasının ardından popülerlik kazandı. Genellikle Nizarilerin düşmanlarından kaynaklanan bu yanlış yorumlamalardan ikisi, Nizarilerin gizemli “dağın yaşlı adamı” nın hükümdarlığı altında katil oldukları ve şehitlikle yüzleşmeden önce cennet imgelemlerini teşvik etmek için esrar kullanmalarıdır. Nizriler için aşağılayıcı bir terim olarak kullanılan Arapça haşhaşi “esrar içen “terimi, İngilizce terim olan suikastçının ve onun diğer Avrupa dillerindeki soydaşlarının kökü oldu ve kiralık, soğukkanlı bir katil anlamına geldi.