Kişinin obez olmasına neden olan tek bir faktör yoktur. Araştırmalar, obeziteye neden olan uzun vadede yaşam tarzı faktörleri ve davranışlarının bir kombinasyonunu göstermiştir ve genler de büyük rol oynar. Tek bir “obezite” geni yoktur, daha çok obez olma riski taşıyan insanları belirleyen birçok gen tanımlanmıştır.
Sırf bu genlerden birine sahip olduğunuz, obez olacağınız anlamına gelmez, ancak bazı davranışlara (çok fazla kızartma, tatlı yemek veya egzersiz yapmamak gibi), benzer davranışlara sahip birinden daha obez olma ihtimaliniz daha yüksek olabilir. Fakat alışkanlıklar bu geni taşımıyor.
Egzersiz, obez olma riskini azaltmak için yapabileceğiniz şeylerden biri olarak bilinir. Yeni bir araştırma obezitenin önlemlerin bazıları hakkında bize biraz daha açık bilgiler verir. Egzersiz, yüksek obezite riski altındakileri önlemeye yardımcı olur.
2019’da PLOS Genetics dergisinde yayımlanan yeni veriler, haftada en az üç kez 30 dakika çalışmanın, genetik olarak kilo almaya yatkın kişiler arasında bile daha düşük obezite insidansı ile ilişkili olduğunu gösterdi. Ve daha spesifik olarak, bu egzersiz miktarı, genleri nedeniyle obezite riski yüksek olan bireylerde daha düşük vücut kitle indeksi (BKİ), daha az vücut yağı ve daha zayıf kalçalarla ilişkilendirildi. Haftada en az üç gün egzersiz yapan bireyler daha düşük BMI’lere, daha ince kalçalara ve daha az vücut yağına sahipti.
Yeni veriler, obezitenin önlenmesi hakkında zaten bildiklerimizi pekiştiriyor: Bazı davranışlar bunu durdurabilir diyor New York’taki Columbia Üniversitesi Tıp Merkezi’nde çalışmaya dahil olan, davranış tıbbı yardımcısı profesörü Keith Diaz.
“Genleriniz kaderiniz değil” diyor. “Sonuçta obezitenin gelişimi hem yaşam tarzı hem de genetiğin bir birleşimidir. Düzenli egzersiz de dahil olmak üzere sağlıklı bir yaşam tarzı, obeziteye genetik yatkınlığı dengeleyebilir.”
Haftada 3 Gün Egzersiz Yaparak Obezite Riskini Düşürebilirsiniz
Yeni çalışma, Tayvan’da bulunan, genetik testleri olan veya genotipleme yapan yetişkin katılımcılara, obezite ve diğer hastalıklarla ilişkilendiren kaç gen varyantı olduğunu görmeyi içeriyordu. Katılımcıları ayrıca egzersiz alışkanlıklarını yapılandırılmış görüşmelerde açıkladılar.
Katılımcıların yarısından fazlası düzenli egzersiz yapmadıklarını söyledi. Bunların sadece yüzde 42’si haftada en az üç kez 30 dakikalık egzersiz yaptı (çalışma için “düzenli egzersiz” olarak nitelendirilebilecek kadar).
Düzenli egzersizciler arasında popüler olan birkaç egzersiz; yürüyüş, koşu, dağa tırmanma ve dans, şişmanlık için genetik riski yüksek olan insanlar arasında daha düşük bir BMI ile ilişkiliydi.
Düzenli egzersiz ile koşu yapanlar için, düşük BMI’ye eğiliminin yanı sıra, bireyler genetik olarak obeziteye yatkın olan herkese kıyasla daha düşük vücut yağ yüzdelerine ve daha küçük bir bel ve kalça çevresine sahip olma eğilimindeydiler.
Bisiklet sürmek, yüzmek ve tai chi gibi diğer popüler egzersizler, genetik riski yüksek kişilerde herhangi bir obezite ölçümünü etkilemedi.
Obezite için hangi egzersizin en iyi olduğunu göstermek için net sonuçlar yok.
Koşunun fayda sağlayan egzersiz olduğunu öne sürdüğü için, bunun ideal egzersiz türü olduğunu kanıtlamıyor, diyor Wan-Yu Lin, lider yazar Araştırmanın ve Taipei Ulusal Tayvan Üniversitesi Halk Sağlığı Koleji’nde doçent. Ve bu illa ki, diğer sporları seven insanların, onları terk etmeleri ve koşuya başlaması gerektiği anlamına gelmez.
Lin, “Yürüyüş ya da diğer yavaş ya da daha aerobik egzersiz programlarının obeziteyi önlemek için yüksek yoğunluklu aralıklı egzersiz ya da aerobik ve kuvvet antrenmanını birleştiren egzersiz programlarından daha iyi olması anlamına gelmiyor” diyor.
Veriler katılımcılar tarafından bildirilir; Araştırmacılar bağımsız olarak veya nesnel olarak egzersiz yoğunluğunu veya sıklığını doğrulamamıştır. Lin, bu egzersizler ile BMI, vücut yağları veya diğer obezite önlemleri arasındaki farkları anlamlı bir etkileşimi saptamak için spor yapan çok az insan olabilir.
Sadece farklı egzersiz türlerine obezite için benzer genetik risk taşıyan kişileri rastgele atanan bir klinik çalışma bu soruyu kesin olarak cevaplayabilecekti. Ayrıca, bu çalışma gözlemseldi, yani bağlantı aramak için genetik risk ve obezite önlemlerinin anlık görüntüsünü aldı, ancak neden-sonuç kanıtlamak için tasarlanmadı.
Çalışmanın egzersiz ve obezite ile ilgili literatüre katkı sağladığı şey, düzenli hareket etmenin gen ekspresyonu olarak bilinen şeyi etkileyebileceğini, DNA’daki aktiviteyi açma veya kapama işleminin belli bir gen varyantının gerçekten yol açıp açmayacağının belirlenmesine yardımcı olacak bir süreci etkileyebileceğinin daha fazla kanıtıdır.
Lin, “Tamamen aynı genetik yapıya sahip iki denekte hala farklı gen ifadeleri olabilir” diyor. “Egzersiz,“ şişman genlerin ”ifadelerini değiştirebilir ve insanlara daha az zararlı olmalarını sağlar.”
Diaz, ek olarak koşunun, obezite önleme konusunda en iyisi olup olmadığını araştırmak imkansız olsa da, bunu yaparken iyi gibi görünen bir egzersiz türü olduğunu öne sürüyor.
ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Departmanından gelen fiziksel aktivite kılavuzları, kalp hastalığı, tip 2 diyabet ve diğer riskleri önleme ve azaltma açısından, en fazla sağlık yararına bağlı asgari fiziksel aktivite miktarına ilişkin araştırmalardan elde edilen verilere dayanmaktadır. Yetişkinlerin haftada en az 150 dakika orta veya şiddetli egzersiz yapmaları gerektiğini öneriyor. Amerikan Spor Hekimliği Koleji tarafından yapılan bir araştırmaya göre, kilo vermek için, obez yetişkinlerin haftada en az 250 dakika egzersiz yapması gerekebilir.
Diaz, “Egzersiz, kalbinizin daha hızlı atması ve normalden daha sert nefes almanız için yeterince zor olmalı” diyor. “Basit bir kuraldır; konuşabilmelisin ama şarkı söyleyememelisin, şarkı söyleyebiliyorsan, yeterince çalışmıyorsundur.”