Tarihin akışını değiştiren ve ABD’nin kendi iç barışını sağlayıp bugün dünyanın süper gücü olmasını sağlayan olaylardan biri hiç şüphesiz Amerikan İç Savaşı (American Civil War) olarak bilinen ve yüzbinlerce insanın ölümüne ve yaralanmasına sebep olan savaşlar zinciridir. Bu yazımızda nedenleri, genel seyri ve sonuçları itibarıyla bu savaşı değerlendireceğiz.
Amerikan İç Savaşının Nedenleri
Bu savaşın çıkışı ve nedenleri ile alakalı bilim dünyasında tam bir uzlaşma bulunmasa da en büyük sebep olarak Amerikan toplumundaki sosyal, ekonomik ve kültürel farklılıklar gösterilebilir.
Tarım ekonomisine dayalı ve sanayileşememiş güney eyaletleri ile endüstrileşmiş kuzey eyaletleri arasındaki kopuş, köleliği kaldırma vaadiyle seçim çalışmalarını yürüten Abraham Lincoln’ün 1860 yılında ABD Başkanı seçilmesiyle hızlanır. Çünkü bu karar, tarıma dayalı bir ekonomisi ve hayat tarzı olan güney eyaletlerinin mevcut refah düzeylerini kaybetmesi ve ekonomik olarak çökmesi anlamına gelmektedir. Temel neden olarak bu durum görülse de güneyin ırkçı-monolit eğilimleri ve daha kozmopolit olan kuzey eyaletlerinden kültürel farklılığı da bu savaşın nedenleri arasında gösterilebilir.
Amerikan İç Savaşı Seyri
Amerikan tarihinde çok önemli bir yeri olan ve kurucu babaların (founding fathers) neredeyse tamamının memleketi olan Virginia’nın başını çektiği ve aralarında Alabama, Florida, Arkansas, Georgia, Missisipi, Tenesse Güney Carolina’nın bulunduğu güney eyaletleri Jefferson Davis liderliğinde ayrılma kararı alarak Amerika Konfedere Devletlerini (Confederate States of America) kurarlar. Yakın bağları nedeniyle Kuzey Carolina ve Texas gibi eyaletler daha sonra bu yapıya katılırlar.
Birlik (Union) olarak adlandırılan kuzey eyaletleri, Amerikan Anayasasına (US Constitution) göre eyaletlerin ayrılık (seccession) haklarının olmadığını ileri sürerek Abraham Linlocln liderliğinde konfederasyon (confederation) olarak adlandırılan güney eyaletlerine savaş ilan ederler. Savaş 1861 yılında başlar ve cephe ve cephe arkası gerilla mücadeleleri şekline 4 yıl sürer. Savaşın neticesini birlik güçlerinin kolayca savaş sanayiine adapte edebildiği endüstriyel gücü ve köleleri bünyesinde barındırabilmesi neticesinde elde etmiş olduğu insan kaynağı belirler. Asker sayısı arasındaki fark öyle bir hal alır ki bir ara birliğin 22 milyon civarındaki askerine karşılık güney sadece 8 milyon askerle karşılık vermek zorunda kalır. Avrupalıların ve özellikle Fransızların konfederasyona olan desteği ve Lee gibi yetenekli konfederasyon generallerinin askeri dehaları savaşın neticesini etkilemeye yetmez.
Özellikle, Birliğin 1864’te uygulamaya koyduğu ve güney eyaletlerinin Atlantik boyunca kıyılarının sarılması ve Missisipi’nin ele geçirilmesini amaçlayan Anaconda Planı çok etkili olur. Savaşı Avrupa’ya pamuk satıp silah alarak sürdüren konfederasyon bu planın başarıya ulaşması ve Gettysburg savaşında ağır bir mağlubiyet alması neticesinde savaşta havlu atar.
Amerikan İç Savaşının Sonuçları
“Bir toplumun başına gelebilecek en kötü şey bir iç savaştır” sözü boşuna söylenmemiştir. 1865 yılında sona eren Amerikan İç savaşı neticesinde yaklaşık 500.000 insan ölür, bunun birkaç katı sayısında insan ise yaralanır. Fakat bir göçmen ülkesi olan ABD restorasyon sürecini başarıyla gerçekleştirir ve kısa sürede iç barışını tesis eder. Bugün eğer ABD dünyanın süper gücü ise belki de en büyük pay böyle bir savaşı tecrübe etmiş olmasıdır.
Amerikan İç Savaşı Filmleri
- Batının Devleri
- Batının Zaferi
- Kurtlarla Dans
- Soğuk Dağ
- İyi, Kötü ve Çirkin
- Kadın Affetmez
- Grandma’s Boy
- Seraphim Falls
- New York Çeteleri