Makalemizde Sırp ve Yunan İsyanları Hakkında Genel Bilgi Sunduk. İlk olarak Sırp İsyanı ile başlamak istiyorum burada nedenleri ve sonuçlarından bahsedeceğiz: Balkanların fethi Fatih Sultan Mehmet döneminde tamamlanmıştı. Osmanlı Devleti Balkanlardaki ulusların dillerine, din ve inanışlarına karışmamıştı. Osmanlı Devleti’nin uyguladığı hoşgörü politikası sayesinde Balkan ulusları millî benliklerini korumuşlardı. Buna rağmen Osmanlı Devleti toprakları içindeki topluluklardan ilk ayaklananlar Sırplar oldu.
Sırp İsyanının Nedenleri;
- Merkezî otoritenin zayıflamış olması,
- Bölgedeki yeniçerilerin sorumsuz davranışları,
- Milliyetçilik akımının yayılmış olması,
- Avusturya, Fransa ve Rusya’nın Sırpları kışkırtmaları etkili oldu.
Panslavizm Nedir?
Rusya’nın, bütün Slav topluluklarını yabancı egemenliğinden, özellikle Osmanlı yönetiminden kurtarmak için uyguladığı politikaya panslavizm denir. Doğu Avrupa ile Orta Avrupa’nın orta kısmındaki çeşitli Slav halkları arasında ortak kültürel ve siyasi hedefler doğrultusunda birlik sağlamaya yönelik çalışmadır. Ruslar, sıcak denizlere inme politikasının bir parçası olarak bu oluşumu kurmaya çalışmışlardır.
Sırp İsyanı Sonuçları
Sırplar, Kara Yorgi adında birinin önderliğinde ayaklanarak Belgrad’ı ele geçirdiler (1804). Bu sırada Osmanlı Devleti’nin Rusya ile savaş hâlinde olması Sırp İsyanı’nın daha da yayılmasında etkili oldu. Ancak bir süre sonra Osmanlı-Rus savaşı sona erdi ve iki ülke arasında Bükreş Antlaşması imzalandı. Bükreş Antlaşması ile Sırplara bazı ayrıcalıklar verildi (1812). Sırplar bununla yetinmediler, kendilerine bağımsızlık verilmesini isteyerek isyanlarına devam ettiler. Bunun üzerine Osmanlı Devleti bölgeye bir ordu gönderdi.
Sırplar yenilgiye uğratılarak Belgrad geri alındı (1813). Sırplar, 1815’te Miloş Obronoviç liderliğinde yeniden ayaklandılar. Osmanlı Devleti, Rusya’nın müdahalesine yol açmamak için Miloş’u Sırp prensi olarak tanıdı. Böylece Osmanlı Devleti yönetiminde imtiyazlı bir Sırbistan Prensliği kuruldu. Sırbistan, daha sonraki dönemlerde 1829 Edirne Antlaşması ile iç işlerinde bağımsız özerk bir yapıya, 1878 Berlin Antlaşması ile de bağımsız konuma geldi.
Sırbistan’ın Bağımsızlık Aşaması:
- 1812 Bükreş Antlaşması’yla Sırplara bazı ayrıcalıklar verildi.
- 1829 Edirne Antlaşması’yla Sırplar özerklik kazandılar.
- 1878 Berlin Antlaşması’yla bağımsız oldular.
Yunan İsyanı
Yunanlıların Osmanlı Devleti’nde sahip oldukları haklara bakıldığında onların isyan etmek için daha az gerekçeleri olduğu görülür. Çünkü Osmanlı egemenliği altındaki diğer milletlere göre ayrıcalıklı bir yapıya sahiplerdi. Osmanlı devlet yönetiminde görev alabilmek için Müslüman olma zorunluluğu olmasına rağmen Rumlara divan tercümanlığı, Eflak ve Boğdan voyvodalıkları gibi siyasi görevler verildi. Ekonomik açıdan da son derece rahat bir konumda olan,
Mora ve Ege adalarında dağınık hâlde yaşayan Rumlar genellikle deniz ticaretiyle uğraşıyorlardı. Zengin Yunanlılar çocuklarını Avrupa’da okutuyorlardı. Fransızlar milliyetçilik düşüncesini dil, din ve ticaret hürriyetine sahip olan Yunanlılar arasında yaymaya baş- ladılar. Bizans İmparatorluğu’nu yeniden kurmaya çalışan Rusya da Yunanlıları destekledi.
Yunan İsyanı’nın çıkmasında etkili olan sebepler;
- Fransız İhtilali’nin yaygınlaştırdığı milliyetçilik akımları,
- Rusya’nın sıcak denizlere ulaşabilmek için Balkan uluslarına yönelik izlediği panslavizm politikası,
- Yeniçeri Ocağının kaldırılmasından dolayı ortaya çıkan askerî boşluk,
- Rum milliyetçilerin kurduğu Etnikieterya Cemiyetinin çalışmaları,
- Rumların megalo idea fikrini gerçekleştirmek istemeleri,
- Avrupalı devletlerinin, Rumları eski Yunan uygarlığını yaratanların torunları olarak görmelerinden, dolayı onlara bağımsızlık kazandırma istekleri,
- Yanya Valisi Tepedelenli Ali Paşa’nın çıkarttığı isyanın yarattığı karışıklıklar.
1820’de Eflak’ta başlayan isyan Osmanlı Devleti tarafından kısa sürede bastırıldı. Ancak 1821’de Mora’da başlayan Yunan İsyanı az zamanda büyüdü. Avrupalılar Yunan İsyanı’na büyük destek verdiler. Çünkü Avrupa devletleri Rönesans’la birlikte eski Yunan uygarlığı ile tanışmışlar ve Yunanlara “Helen Çocukları” gözü ile bakarak onları şımartmışlardı. Yunanlılar âdeta Avrupa’nın şımarık çocuğu hâline gelmişti. Bu yüzden Yunan İsyanı Avrupa’da büyük ilgi ile karşılandı.
Megalo İdea (Büyük Fikir)
Yunan milliyetçileri, Bizans İmparatorluğu’nu bir Helen İmparatorluğu olarak kabul ederler. Megalo idea adını verdikleri büyük ülküleri ile eskiden Bizans’a ait olan tüm toprakları yeniden elde etmek, Konstantinopolis (İstanbul) başkent olmak üzere büyük Helen İmparatorluğu’nu yeniden kurmak düşüncesindedirler.
Yunanlılara yardım için Avrupa’dan Mora’ya birçok gönüllü geldi. İsyancılara İngiliz bankaları para, Ruslar ise silah yardımında bulundular. Osmanlı Devleti’nde Yeniçeri Ocağı yeni kaldırıldığı için yeri tam doldurulamamıştı. Bu yüzden Osmanlı kuvvetleri isyanı bastıramayınca II. Mahmut, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’dan yardım istedi. Mora’ya çıkan Mısır kuvvetleri, isyanı kısa sürede bastırdı (1827).
Yunan İsyanı’nın bastırılması üzerine İngiltere, Fransa ve Rusya harekete geçtiler. Yunanistan’a bağımsızlık verilmesini istediler. Osmanlı Devleti bu isteği kabul etmedi. Bunun üzerine İngiliz, Fransız ve Rus donanması, Mora kıyılarına gelerek Navarin Limanı’nda bulunan Osmanlı ve Mısır donanmalarını yaktı (1827). Aynı zamanda Ruslar, Osmanlı Devleti’ne savaş açtılar. Ruslar doğuda Erzurum, batıda ise Edirne’ye kadar ilerleyince zor durumda kalan Osmanlı Devleti barış istedi. 1829’da Edirne Antlaşması imzalandı.
Bilgi Kutusu
Osmanlı donanması tarihte dört kez yakılmıştır.
• İnebahtı Baskını (1571)
• Çeşme Baskını (1770)
• Navarin Baskını (1827)
• Sinop Baskını (1853)
Makaleyi okumayı bitirdiğine göre hemen bir yere gitme, bir önceki yazımız olan Fransız İhtilali Nedir? Sebepleri ve Sonuçları Nelerdir başlıklı makalemizde Fransız İhtilali Nedir, Fransız İhtilali Sebepleri Nelerdir ve Fransız İhtilali Sonuçları Nelerdi hakkında bilgiler verilmektedir.