Düzenli bir beslenme ve sağlık alışkanlığı nasıl kazandırılmalıdır? Bu konuyu birkaç açıdan ele almak lâzımdır.
A-Aşıları Düzenli Yapılmalı
Her çocuğun olması gereken aşıları tek tek hatırlayalım: 1) VEREM (BCG) AŞISI:
Bebeğin doğumundan sonra ilk iki hafta veya ilk ay içinde yapılmalıdır.
104 «AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
2) BOĞMACA AŞISI:
Bebek iki veya üç aylık olunca yapılmaya başlanmalıdır.
3) KUŞPALAZI (DİFTERİ) AŞISI:
Süratle ilerleyen bir hastalık olan difteri (kuşpalazı) bademcikler ve çevresi üzerinde beyazımsı bir renkte parçacıkların oluşumu ile başlar. Aşısı aynen boğmaca aşısı gibi yaptırılır.
4) TETANOS AŞISI:
Yara bere veya yanıklar yoluyla mikrop kapıp tetanos olmaması için boğmaca ve difteri aşıları ile birlikte tetanos aşısının da yaptırılması gerekir.
5) ÇOCUK FELCİ AŞISI: Çocuk felci aşısı iki türlüdür.
a) Saik Aşısı: İğne şeklinde uygulanır. Birer ay ara ile üç defa tekrarlanır. Her yıl yenilenmesi gerekir.
b) Sabin Aşısı: Ağız yolu ile verilen bu aşı, hastalık etkisi ortadan kaldırılmış canlı virüslerdir. İki üç aylıktan itibaren damla hâlindeki aşı, bebeklere kaşıkla içirilir.
6) ÇİÇEK AŞISI:
Eğer çiçek salgını varsa bebeği doğar doğmaz, yoksa 7-8 aylık olunca aşılatmak, eğer tutmazsa tutuncaya kadar tekrarlanmalıdır.
7) TİFO, PARATİFO AŞISI:
Kimi yetkililer bu aşıların hekim tedavisine göre yaptırılması gerektiği üzerinde durmaktadır. Çocuk birinci yaşın sonlarında yahut da 2-3 yaşlarında aşılattırılmalıdır. İlk aşıdan sonra 15'er gün ara ile 3-4 kez daha aşı yaptırılmalıdır.
8) KIZAMIK AŞISI:
Enjeksiyonla yapılan ve yapıldıktan sonra 1-2 gün ateş yükselmesine sebep olan bu aşı henüz yeni bulunan aşılardandır. Çocuk 8-10 aylık olunca yaptırılmalıdır.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMJ ¦ 105
9) KABAKULAK AŞISI:
Bilindiği üzere, hafif geçen bir hastalık olmasına rağmen kabakulak hastalığı kimi çocukların yumurtalıklarına geçerek kısırlığa sebep olduğundan zararlı sonuç doğurabilecek bir hastalıktır. Bunun için henüz yeni bulunan diğer bir aşı olan kabakulak aşısı yaptırmayı da ihmal etmemek gerekir.
10) TİFÜS AŞISI:
Çoğunluk tifo ve difteri, tetanos ile karma aşı olarak ilk kez 6-7 yaşında yapılır. Yıldan yıla tekrarlanmalıdır.
B- Düzenli Beslenmeye Dikkat Edilmeli
Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF'in istatistiklerine göre gelişmiş ülkelerde her bin bebekten 4'ü, Türkiye'de ise her bin bebekten 4O'ı ölmektedir. Türkiye'deki bebek ölüm oranının Avrupa ülkelerine göre 10 kat fazla olması dikkat çekmektedir.
Uzmanlar, her yıl sıfır yaş grubundaki 57 bin bebeğin öldüğünü belirtiyorlar. Bebeklerin başlıca ölüm nedenleri arasında, solunum yolu enfeksiyonu, ishal ve beslenme bozuklukları gelmektedir. Her yıl bin dört yüz kadın da doğum sırasında oluşan problemler yüzünden yaşamını yitirmektedir. (Yüter, 1999: 67)
Bebeklerin sağlıklı bir şekilde beslenmeleri için şu noktalara dikkat etmek lâzımdır:
1) Bebeğin yaşına göre, beslenme zamanlarını iyi tespit edin. En olumsuz beslenme, vakitsiz, düzensiz beslenmedir. Anneler bu konuda eğitimli olmalıdır.
2) Ağlayan bir bebek cevap ister. Üstelik ne kadar küçükse cevap verme süreniz o kadar kısa olmalıdır. İlginiz onu şımartmaz, bebeğe onu sevdiğinizi ve anladığınızı gösterir.
Okula yeni başlayan öğrencilerde, belli bir okul korkusu, başarısızlık duygusu ve güvensizlik hissi oluşur. Buna anne ve babaların heyecanı, bazen de panik derecesinde telâşı ilâve olunca, ortaya ciddî bir problem çıkar. İşte bunun adı "okul başarısızlığıdır.
Okul başarısızlığının birçok nedeni vardır. Bunları genel olarak üç grupta toplayabiliriz:
1) Çocukla ilgili nedenler.
2) Ailesi ile ilgili nedenler.
3) Okulu ile ilgili nedenler.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 109
1- Çocukla İlgili Nedenler
Okula başlamadan önce psikolojik ve ruhsal olarak çocuğun okula hazırlanması gerekir. Okul öncesi dönemde anneye aşırı derecede bağımlı olan çocuğun kademeli olarak anneden bağımsız olarak hareket etmesi sağlanmalıdır. Okul sevgisini artırıcı sözler söylenmeli, kendisinden büyük ağabey ve ablalarının okul başarıları anlatılarak özendirilmelidir. Çocukta mevcut olan potansiyelin kullanılması için teşvik edilmeli ve başarıları övülmelidir.
Sağlıklı olmayan bir çocuk okulda başarılı olamaz. Bu açıdan hastalıklar başarısızlık nedenlerinin başında gelir. Okula yeterince devam etmeyen bir çocuğun başarılı olması düşünülemez. Ayrıca okula uyum sağlamayan ya da arkadaş ve öğretmenini sevmeyen çocuk yeterince ders çalışamaz. Ve değişik hastalık tabloları ile karşımıza çıkar.
Sabahleyin okula gitmemek için karın ağrısı, bulantı ve hatta kusma tablosu ile karşımıza çıkan çocuğa, okula gitmemesi söylenince çok kısa bir zamanda düzeldiği görülür. Psikosomatik dediğimiz bu hastalıklar, sebebi belli olan organik hastalıklardan ayrılmalıdır. Bu nedenle çocuğun hekime götürülerek gerçek teşhisin konulması gerekir.
Her çocuk kendine has zekâ ve kişilik özellikleri gösterir; kapasite bakımından farklılıklar arz eder. Çocuğun tüm bu özellikleri bilinerek onlara eşdeğer başarı beklenmelidir.
Görme şikâyetleri olan bir çocuk uzağı net göremez. Bu yüzden derslerini yazamaz ve dolayısıyla başarısız olur. Göz muayenesinden geçirilmeli ve görme kusuru varsa tedavi edilmelidir.
Keza işitme engelliler de anlatılan dersleri tam manasıyla anlayamadıkları için başarısız olurlar. Konuşma bozuklukları da başarısızlık sebepleri arasındadır. Arkadaşları ile iyi bir diyalo-
110 «AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
ğa girmeyen çocuk yeterince başarılı olamaz. (Yakut, 1997: 88-89)
2- Ailesi ile İlgili Nedenler
Öğrenmeden keyif alıp haz duymak, büyük ölçüde çocuğun özgüvenine bağlıdır. Yakın çevresi çocuğu tanıyıp onun ihtiyaçlarını fark ederek karşılamaya çalıştığında özgüven için önemli adım atılır.
Çocuk sıcak, sevecen ve tutarlı bir aile ortamında huzur ve sevgiyi bulur. Kendi kendine yetmeyi, kendinden hoşnut olmayı, kendine saygı duymayı öğrenir. Çünkü "kabul görmekte" ve "kişiliğine saygı" duyulmaktadır. Özgüvenli olmak, çocuğun çevresine karşı güven duymasını sağlar.
Anne ve baba, çocuğun dış dünyayı keşfetmek ve tanımak için yaptığı girişimleri desteklediği, bağımsız olması konusunda çocuğu teşvik ettiği takdirde, çocuk kendi kendine yetmenin hazzını yaşar.
Genellikle başarısız çocuk, motivasyonu (güdülenmesi) eksik olan çocuktur. Motivasyonunu geliştirmek için çocuğun kendine olan güvenini kazandırmak, ailenin en önemli görevi olmalıdır.
Anne ve baba, ilgilerini geliştirmesi için yeterli kapasiteye sahip olduğu konusunda çocuğu teşvik etmelidir. Bunu sağlamak için küçük yaştan itibaren fırsatlar oluşturmalı ve bu fırsatları değerlendirmesi için çocuk cesaretlendirmelidir.
Anne ve baba, çocuğun bireysel kapasitesinin elverdiği oranda yapabileceğinin en iyisini yapmasını bekler. Burada önemli olan, çocuğun başarılarının saygı ile karşılanması, buna karşılık hazır ve yeterli olmadığı birtakım şeyleri başarıp tamamlaması konusunda baskı yapılmamasıdır. Anne ve baba, çocuğun zorlanması hâlinde çözüme yardımcı olmak ve onun kaygılarını paylaşmak üzere gerekli olan desteği göstermelidir.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ I
111
Çalışmaları ailesi tarafından desteklenmeyen ve başarısızlık-rından dolayı eleştirilen çocuk, kendini değersiz bir kişi olarak görür, kendini küçümser. Bu da onun var olan yeteneklerini gizlemesine neden olabilir. Bu tür çocuklar kapasiteleri uygun olmasına rağmen, bunu kullanmayıp okuldaki başarılarını düşürebilirler. Buna karşılık, çocuklarına destekleyici bir ortam sağlayan, başarılarıyla ilgilenen, gelecek çalışmaları için onları teşvik eden, onlara sevgi ile yaklaşan ailelerin çocuklarında okul başarısının yüksek olduğu görülür. (Yavuzer, 1995: 162-163)
3- Okul ile İlgili Nedenler
Okul ile ilgili problemlerin arasında öğretmenin tutumu, arkadaş çevresi ve okulun fizyolojik durumu önemli yer tutar.
Okulun fizyolojik ortamı, görünümü, ferahlığı, oyun bahçesi, oyun araçları ve bulunduğu yer, çocuğun okulu sevip sevmemesinde önemli rol oynar.
Öğretmeninin, okulun açıldığı ilk günden itibaren sergilediği tutum da çok önemlidir. Bu tutum, olumsuz davranışları pekiştireceği gibi, daha iyi ve doyum sağlayıcı bir okul hayatı için yeni umutlar yaratabilir.
Yeterlik duygusu yüksek olan öğretmen, öğrenci girişimciliğini teşvik eden, onu destekleyen, bireysel ihtiyaçlara eğilen, sınıf kontrolüne (disiplinine) az zaman ayıran kişidir. Böyle bir öğrenme ortamı başarı düzeyini artırır. Bunun tersine düşük yeterlik duygusu içindeki öğretmenler çocukları öğrenmeye motive edememekte ve başarısızlık tohumu ekmektedirler. Aynı şekilde öğretmen düşük beklenti geliştirdiği öğrencilere genellikle daha az soru sormakta, başarılı performanslarını daha az ödüllendirmektedir. Kısaca, düşük beklenti geliştirilen öğrenciler, öğretmenlerinden daha az olumlu, sıcak, kişisel ilgi ve sözel olmayan iletişim almaktadır. Oysa yüksek başarı için, yüksek motivasyona ihtiyaç bulunmaktadır.
112 »AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
Her çocuğun kendini duygusal ve sosyal açıdan güvenli hissedebileceği, korkularını ve güvensizliğini yenebileceği, öğretmeninin ve arkadaşlarının ona gülemeyeceği bir ortama ihtiyacı vardır. Ancak bundan sonra çocuk korkularını ve güvensizliğini yenmeye ve okulda başarılı olmaya başlayabilir.
Ailesi tarafından gerekli ihtiyaçları karşılanmayan ve kendine güveni olmayan çocuktan, okulda yardım olmaksızın kendine olan güvenini geliştirmesi beklenemez. Bu durumda öğretmene önemli bir rol düşmektedir. Çocuğa başarabileceği görev ve sorumluluklar verilmeli (sınıf gazetesini yönetme, müzik kolu başkanlığı, sınıf başkanlığı gibi), fırsatlar tanınmalıdır. Böylece çocuk, yeni yetenekler geliştirebilir. Kendine olan güvenini kazanabilir ve daha önemli başarılar için motive olabilir.
Başarısız çocuk, genellikle kaybetmekten korkar. Öğretmen, çocuğun zayıflıklarından çok, iyi ve güçlü taraflarından yararlanarak bu korku ile başa çıkmasında yardımcı olabilir.
Başarısız çocuk, öğretmenin kendisini anladığından emin olduğu takdirde onu memnun etmek amacıyla bir çaba içine girebilir.
İyi bir ödevin ardından çabasının takdir edilmesi sonucu, çocuk her türlü okul faaliyetiyle daha fazla ilgilenmeye başlayabilir. Ancak bütün bunları yaparken öğretmenin çok sabırlı olması gerekir. (Yavuzer, 1995:165-166)
B- Okul Başarısızlığını Önlemek İçin Neler Yapılmalı?
1) İlk defa okula başlayacak olan çocuğun korkusu, telâşı ve başaramama duygusu, anne ve baba tarafından, yıllar öncesinden başlayarak, yavaş yavaş giderilmeye çalışılmalıdır.
2) Okulun olumlu yönleri, güzellikleri ve insana yapacağı katkılar, çocuğa uygun bir şekilde anlatılmalıdır.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ» 113
3) Çocuğu ilk defa okula gönderen aile fertleri, çocuğu korkutacak, telâşlandıracak ve ürkütecek davranışlardan kaçınmalılardır.
4) Her 100 çocuktan yaklaşık 4-5 tanesi bu tepkisini okul korkusuyla ortaya koyar. Okula gitmek istemez. Zorlanınca büyük tepkiler gösterir. Bu durum okula gidişin ilk günlerinde ortaya çıkabileceği gibi herhangi bir zamanda da ortaya çıkabilir.
5) Okul fobisinin ön belirtileri baş ağrıları, karın ağrıları, bulantı, kusma hissi, iştahsızlık, keyifsizlik, uyku düzeninde bozukluklar, okul sorumluluklarının yerine getirilmesinde aksamalar gibi davranışlardır. Bu belirtiler özellikle sabahlan ve okul saatlerinde ortaya çıkar ve yoğunlaşır. Bu tabloyu iyi değerlendiremeyen anne baba ve öğretmenler hatalı tutumlarıyla çocuğun korkusunu pekiştirebilirler.
6) Okul korkusu olan çocuklar, genellikle aile fertleri tarafından aşırı bir şekilde himaye görmeye alışmış çocuklardır. Her davranışlarında ailenin onayını ve desteğini beklerler. Anneye karşı aşırı bağımlılıkları vardır. Bu tür çocukları okula göndermeden önce bu bağımlılık yavaş yavaş kapatılmalı ve ona özgüven verilmelidir.
7) Anne babalar, çocuklarıyla ilgili aşırı bir endişe ve başarısızlık duygusu içine girmemelidirler.
8) Çocuğunuzu iyi tanıyarak "beklenti düzeyinizi" gerçekçi kılabilirsiniz. Aksi takdirde sizin hayal gücünüze, kapasitesini bilmediğiniz çocuğunuzu sığdırmaya çalışmanız kimseye yarar sağlamaz. Ebeveynin "yüksek beklentisi" çocuğun cesaretini kırar. Ebeveyni hayal kırıklığına uğratma telâşı ise, çocukta başarısızlık kaygısına neden olabilir.
9) Çocuğa yapabileceğiniz en büyük yardım ilgi ve yetenekleri doğrultusunda onu yönlendirmek, ihtiyacı olan desteği (özel öğretmen, kurs vs) ona sağlamak, sorununu çözmede yar-
114 »AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
dımcı olmaktır. Çocuğu, başarılı kardeş ve arkadaşlarıyla kıyas-yaslamak, aşağılamak, yarar yerine zarar getirir.
10) Bütün bu bilgilerin ışığında; çocuğunuzu olduğu gibi, kendisi olarak görmeyi öğrenin. Kapasitesine ve bireysel özelliklerine en uygun öğretim yöntemini (altını çizerek, anlatarak veya özetleyerek çalışma gibi) seçmesi konusunda onu destekleyin.
11) Anne ve baba olarak geçmiş okul yaşantımzdaki başarılarınızı çocuğunuzun tekrarlamasını beklemek ya da elde edemediklerinizi çocuklarınızı zorlayarak elde etmeye çalışmak, sadece kendinizi tatmin etmekten öte bir işe yaramaz.
12) Çocuğun, arada bir isyan edip: "Hayır! Bugün oturup ödev yapmayacağım." diye bağırışlarından fazla tedirgin olmayın. Fakat bu baş kaldırışlar sürüp gidiyorsa, bozuk bir şey var demektir. Sebebini araştırın.
13) Çocuğun başarısızlığında, seviyesine uygun sınıfta olmamasının veya arkadaşlarıyla uyuşamamasmm önemli etkisi vardır. Eğer mümkünse başka bir okula, başka bir sınıfa naklettirin. Hazır değilse, çok erken yaşta ilkokula başlatmayın. Sınıf geçemeyecek durumdaysa "torpil" kullanıp geçirtmeyin. Sınıf atlaması için de zorlamayın. Hele çok zor okullara yerleştirmek için yeri göğü sarsmayın. İleriki yıllarda başınız çok ağrır. Daha alt bir sınıfta "başarılı çocuk" sayılması, onun öğrenme "moti-vasyonu"nu artırır, zorlanacağı sınıfta ise hep gerilerde kalması, kırık not alıp durması hevesini kırar.
14) Çocuğunuz okulda düşük puanlar alıyorsa, ona evde cezalar vermeyin.
15) Okuldan: "Çocuğunuz serbest davranıyor." gibi bir şikâyet gelirse çocuğa kızmayın. Nasıl ateş bir hastalık alâmetiyse, onun bu davranışı da (hele yeni belirmişse) bîr sorunun habercisidir. Araştırınız.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ I
115
16) Çocuktan beklentilerinizde gerçekçi olun. Her çocuk "peyi" veya "teşekkür," "takdir" alacak yetenekte değildir. "Orta" dereceyi de (kabiliyetine uyuyorsa) anlayışla karşılayın ve daha iyi yapması için yumuşaklıkla, ödül vaatleriyle teşvik edin. Önemli olan, onun başarı derecesini sizin değil, kendisinin nasıl değerlendirdiğidir.
17) Okulda puanlar düşük veya hep yüksek kalmaz. Çocuğunuzun derecesi de bazen düşebilir. Fakat yüksekken hep düşmeye başlamışsa bir sorun var demektir. Sorunun ne olduğunu anladıktan sonra çare bulun. Puan meselesini abartmayın ve aile yaşantınızı hep bu konu üzerine oturtmayın. Puan sadece işin nasıl gittiğinin bir işareti, pusulası olmalıdır.
18) Çocuğunuzun ev ödevlerini siz yapmaya kalkmayın. Bu, çok yanlış bir davranıştır.
19) Çocuğunuzu çok zeki diye bilmeniz (hele bazı işaretler varsa) tabiîdir. Ve bu çocuk kötü karne getirirse hemen: "Potansiyelinin altında çalıştı da ondan." hükmünü verip zorlamaya kalkmayın. Belki de onun zekâsını abartmışsmızdır. Ve çocuk, yapabildiği kadar yapıyordur.
20) Çocuğunuzun okulda olan bitenler hakkında her söylediğine hemen inanmayın.
21) Çocuğun önünde eğitim sistemini ve hocalarını eleştirmeyin. Ülkemizde 40-50-70 kişilik sınıflarda doğru dürüst eğitim yapılmayacağını ve öğretmenlerin çocukla yakından ilgilenmeyeceğini kabul edin.
22) Çocuğunuzun olgunluk düzeyi tam gün okulu kaldıramı-yorsa (naz ettiği için değil ve siz de bunu anlıyorsanız) yarım gün sisteminde olan bir okula naklettirmeyi deneyin.
23) Okulunuzla sıkı ilişki hâlinde olun. Okul aile derneğine girin, ilgilenin.
ni, tasalarım, sevinçlerini ve kuşkularını onunla paylaşın. Duy-Duygusal bir bağın oluşmasını sağlayın.
25) Çocuğun okul sorunlarına ilgi gösterin. Ona yapısına ve kişiliğine göre uygun bir çalışma yeri sağlayın.
26) Ona karşı gösterdiğiniz sevginin okul başarısıyla ilişkili olduğunu hissettirmeyin. Yetenekli olduğu konularda başarısını geliştirmeye çalışın.
27) Ana baba ve öğretmenler birbirini desteklemeli, evin ve okulun gereklerine saygı göstermelidirler. (Türkkan, 1997: 106-107)
28) Çocuğunuzun okulda zorlandığının tek işareti karnesi değildir. Arada bir: "Yorgunum." demesi, okula karşı ters lâflar etmesi, sık sık hastalanması da alarm işaretleridir. Sağlık sorunu yüzünden başarısız oluyor hükmüne varmadan önce, acaba derslerin ağırlığı ve çocuğun kabiliyetine göre fazla zorluğu mu sağlığını bozuyor diye de kendi kendinize sorun. Gene de sağlığını tam bir muayeneden geçirin. Göz ve kulak muayenesini hele, hiç ihmal etmeyin.
29) Çocuğunuz, "aşırı aktif" denilen tipte bir çocuksa, sınıfta oturup hocayı dinlemek ona azap oluyordur. Bunun için telâşlanmayın, psikolojik ve tıbbî çarelere başvurun, sabırla [ bekleyin. /
30) Çocuğunuz parlak zekâlı olabilir, ama bu onun illâki olgun olduğunun işareti değildir. Zekâyla olgunluk ayrı ayrı gelişir. Onun için zeki olmak, ilkokula erken başlatmak için bir sebep değildir; ama anaokuluna vermek faydalıdır.
31) Evde çocuğu öğrenimine heveslendirici bir muhit meydana getirin, ama ders dışı özel programlarla onu bunaltmayın. Derslerini ihmal ettirmeyecek düzeyde spor yapmasını, eğlenmesini, nefes almasını teşvik edin.
Yukarıdaki önerilere uyulduğu takdirde, çocuğunuzun okul başarısızlığı büyük ölçüde sona erecektir.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 117
Problemli Çocuklarınızla İlişkileriniz Nasıl Olmalı?
Problemli bir çocuğa karşı şu üç davranış geliştirilmelidir: Çocuğunuzu iyi tanıyın, ona güven verin ve problemin kaynağını tespit edin. Bundan sonra çözüm çok kolay olacaktır.
L. COLE
Her aile kendi çocuğuyla az çok problemler yaşar. Problemli çocuklar zamanında izlenip gerekli tedbir alınmazsa, problemler büyür, zaman zaman da hem aileyi hem de çocuğu sıkıntıya sokar.
Problemli çocuklar karşısında bazı aileler geniş bir hoşgörü sunarlar. Problemin bu şekilde halledileceğini düşünürler. Bazı aileler de sıkı bir disiplinle netice almak isterler. Bu iki yaklaşımın da sakıncaları vardır.
Peki, problemli çocuklarla ilişkiler nasıl sürdürülmeli ve neler yapılmalıdır?
Her çocuk, ismi gibi çocuk ve küçük değildir. Onların hayalleri, beklentileri, hedefleri ve elde etmek istedikleri sonuçlar son
118
I AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
derece büyüktür. "Bu daha çocuk; ciddî konulardan ne anlar? lar? O, bunu bilmese de olur!" gibi göz ardı etmek ve dikkate almamak, yapılan hataların başında yer almaktadır.
Çocuğunuzun davranışları, huyları yaklaşımları ve beklentileri konusunda ayrıntılı bilgi sahibi olmalısınız. Nelerin yapıldığı, nelerin yapılmadığı zaman nasıl tepki vereceğini bilmelisiniz. Bu bilinmezse, çocuğunuzun davranışlarına göre tavır belirlemeniz zor olur.
Aile fertleri, özellikle de anne baba, çocukları bir büyük adam gibi dinlemede anlattıklarına değer verdiğini davranışlarıyla göstermelidir. "Hadi oradan! Sen ne bilirsin? Daha bacak kadar olmadan boyundan büyük işlere karışıyorsun." gibi küçük düşürücü ve kırıcı sözler, çocukla aile arasındaki iletişime büyük zarar verir.
Çocuğun anlattıkları dinlendiği takdirde, anne babası tarafından sevildiğini, kendisine değer verildiğini ve o ailede yeri olduğunu anlayan çocuk, ailede bir uyumun oluşması için katkıda bulunmaya başlar, çok zaman da bu katkı için fedakârlıkta bulunur.
"Onlar bana değer veriyorlar, benim de üzerime düşeni yapmam lâzım. Onları üzmemem lâzım diyebilir." (Erbil, 1997: 41)
C- Her Konuda Çocuğunuzu Bilgilendirin
Çocuğunuz, istemediğiniz davranışlar içinde olabilir. Okulda, sokakta ve evde yaramazlık yaparak sürekli sizleri üzüyor olabilir. Verdiğiniz emirlere uymuyor, bazen de tersini yapıyor olabilir. Bu durum karşısında panikleyip şiddete başvurmaya asla gerek yoktur.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 119
Yapılacak iş şudur:
Çocuğunuzu karşınıza alıp veya elinden tutarak bir parka veya kıra gezmeye götürüp, önce sevgi ve dostluk mesajları vermeniz gerekecektir. Yani çocuğunuz sizden ürküp korkmamalı ve kaçmamalıdır.
Bu temin edildikten sonra, çocuğunuzun yaptığı istenmeyen davranışlarının sonuçları üzerinde konuşabilirsiniz.
Bu nasıl yapılmalıdır?
Arkadaşıyla kavga ettiğinde, "arkadaşıyla kavga edenin, diğer arkadaşları tarafından terk edileceğini, öğretmeninin gözünden düşeceğini, herkesin kendisine yaramaz ve olumsuz bir gözle bakacağını, bu şekilde de yalnız kalacağını" anlatın.
Eğer okuldan kaçmış veya ders çalışmayı bırakmışsa; "okumadığı takdirde, bir amele, bir fırın işçisi veya belediye çöpçüsü olabileceğini, o zaman arkadaşları içinde çok üzülebile-ceğini ve birçok imkânı elden kaçırmış olacağını" ifade edin.
Eğer evde sürekli yaramazlık yaparak bazı şeyleri kırıp döküyorsa, "annesini ve babasını çok üzdüğünü, bundan dolayı annenin sık sık hasta olduğunu, anne hasta olunca da yemeklerin yapılamayacağını, çamaşırların yıkanamayacağını, evdeki temizliğin de yapılamayacağını" hissettirmeye çalışın.