DOĞUM HALİNDE ÇALIŞMA VE ÜCRETSİZ İZİN HAKKI
4857 Sayılı İş Kanunu’nun (İK) 74. maddesinde, kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık süre için çalıştırılmamalarının esas olduğu belirtilir. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Kadın işçinin erken doğum yapması halinde, doğumdan önce kullanamadığı süreler, doğum sonrası sürelere eklenerek kullandırılır. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık izni kullandırılır.
Sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir( İK m. 74/1). Doğumdan sonra çocuklarıyla daha fazla ilgilenmek isteyecek annelere tanınan bu olanak sayesinde, doğum sonrasında iznin uzatılma imkanı vardır. Koşulların varlığı ve kadın işçinin talebi halinde işveren hükmü uygulamak zorundadır.
Doğum sonrasında yukarıda bahsedilen izin hakları bitiminden itibaren çocuğunun bakımı amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre 360 gün olarak uygulanır. Bahsi geçen bu süreler içerisinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz (İK m. 74/2). Bu süreler, işçinin sağlık durumuna göre ve işin özelliğine göre doğumdan önce veya sonra doktor raporu ile belgelendirilmek şartı ile arttırılabilir(İK m. 74/3).
Kadın işçinin isteği halinde, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde 18 haftalık süreden sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir(İK m.74/6). Kanuna göre, kadın işçinin talebi halinde bu iznin işverence verilmesi zorunludur. Yargıtay’ın görüşü de bu yöndedir. Hatta, Yargıtay’a göre, işverenin ücretsiz doğum iznini vermemesi halinde kadın işçinin sözleşmesini haklı nedenle fesih hakkı vardır( Y22HD 16.01.2017, 14643/125). Ücretsiz izin süreleri, yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz(İK m.74/6).
Gelecek haftaki yazıda doğum sonrası süt izninden bahsedilecektir.
KAYNAKLAR
Prof. Dr. Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta, İstanbul, 2018.
Av. Çağla YAVUZ UZUN