Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), 1930’da İsviçre’nin Basel kentinde, I. Dünya Savaşı’nın sonrasında Almanya’nın savaş tazminatlarıyla ilgili yükümlülüklerini yerine getirmesini denetlemek ve çeşitli ülkelerin merkez bankaları arasında işbirliği sağlamak amacıyla oluşturulan uluslararası banka. Zamanla ekonomik ve parasal konularda araştırmalar gerçekleştiren, ayrıca belirli anlaşmaların uygulanmasını sağlamakla görevli bir danışmanlık merkezine dönüşmüştür.
Uluslararası Ödemeler Bankası Sermayesi
Bankanın nama yazılı 600 bin hisseye bölünmüş 1,5 milyar altın frank olan sermayesinin yalnızca yüzde 25’i ödendi. Bankanın sermayesini başlangıçta Belçika, Fransa, Almanya, İngiltere ve İtalya merkez bankaları ile biri Japonya’da, öbürü ABD’ deki iki banka grubu eşit oranlarda taahhüt ettiler. ABD hisselerinin tamamı Amerikan piyasalarında satıldı; ama bunların büyük bölümünü Avrupalılar aldılar. Japonya’ya ait hisseler de, öteki ülkelerin merkez bankalarınca satın alındı.
Uluslararası Para Fonu
Uluslararası Para Fonu (IMF) ile Dünya Bankası’nın (IBRD) kurulduğu 1944’teki Bretton Woods Konferansı’nda BİS’nin tasfiyesi önerildi, ama bu yönde bir adım atılmadı. Banka 1947’de Marshall Planı uyarınca Avrupa’da başlatılan yardım programının yürütülmesinde görev aldı. 1950’den sonra Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü’nün (OEEC) denetimi altında, 1958 sonunda tasfiye edilen Avrupa Ödemeler Birliği’nin çalışmalarına katkıda bulundu. 1973’ten sonra da Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) üyesi ülkelerce kurulan Avrupa Parasal Yardımlaşma Fonu’nun bir kuruluşu durumuna geldi.
Banka, ana tüzüğüne göre, yalnızca ilgili ülkelerin para politikasıyla uyumlu işlemler yürütebilir. Verdiği krediler gibi altın ve döviz alım satımını yalnızca kısa vadeli temelde yürütür. 1945 dışında her yıl kâr eden banka o yıl durdurduğu temettü ödemelerine 1951’de gene başlamıştır. Merkez bankaları guvernörlerinin yanı sıra başka atanmış ve seçilmiş üyelerin de katıldığı bir kurulca yönetilir.