Yaz, İran’ın güneydoğu köşesinde çatlamış toprak ve parıldayan sıcaktan oluşan fakir bir parça olan Sistan ve Belucistan eyaletine geldi ve oradaki insanların tek konuşabildiği, nasıl su elde edileceği.
Zahedan gibi şehirlerdeki musluklar haftalardır tuzlu, zayıflatan bir damladan başka bir şey vermiyor. Su borularının hiç ulaşmadığı köylerde kalan birkaç sakin, bırakın balık tutmak, çiftçilik yapmak veya hayvancılık yapmak bir yana, insanların çamaşır yıkamak veya yıkanmak için bile zar zor su bulduğunu söylüyor.
Eyalet başkenti Zahidan’da üniversite öğrencisi olan 27 yaşındaki Setareh, “Bazen sadece bulaşıkları yıkamak için çok uzun süre beklemek zorunda kalıyoruz” dedi. “Yemek yapmaktan diğer ev işlerine kadar her şey bizim için bir çile.”
Uzmanlar, kuraklığın yüzyıllardır İran’ın peşini bırakmadığını, ancak son yıllarda siyasi önceliklerin sağlam su yönetimini gölgede bırakmasıyla tehdidin yoğunlaştığını söylüyor. İklim değişikliği, yılın yedi ayı boyunca yağış almayan ve Temmuz ayında sıcaklıkların 124 dereceye çıkabileceği bir bölgede işleri yalnızca daha da kötüleştirdi.
İranlı milletvekillerinin suyun üç ay içinde tamamen tükeneceği konusunda uyardığı Sistan ve Belucistan, uç bir durum gibi gelebilir. Ancak diğer bölgeler çok geride değil. Kuraklık, başkent Tahran’da su kesintilerini zorunlu kılıyor, Orta Doğu’nun en büyük tuzlu su gölü olan Urmiye Gölü’nü ve onunla birlikte gelen geçim kaynaklarını küçültüyor ve İran’ın kırsal kesimlerinden şehirlerine kitlesel göçü körüklüyor.
Şimdi tehlikeler, su anlaşmazlıklarının Türkiye ve Afganistan gibi komşu ülkelerle gerilimi alevlendirdiği İran sınırlarına da sıçradı. İran ve Afganistan arasında, Sistan ve Belucistan’a su sağlayan ancak zamanla daha az su sağlayan Helmand Nehri üzerindeki haklar konusunda uzun süredir devam eden anlaşmazlık, Mayıs ayı sonlarında iki İranlı sınır muhafızı ve bir Afgan askerinin yakınlardaki sınırda çıkan çatışmalarda öldürülmesiyle doruğa ulaştı. nehrin ağzı.
Su uzmanları, İran’ın yeraltı suları ve sulak alanlarının geri döndürülemez bir şekilde tükendiğini söylüyor. İklim değişikliği nedeniyle İran, daha yüksek sıcaklıklar ve daha uzun kurak dönemlerin yanı sıra daha büyük bir yıkıcı sel riski bekleyebilir.
Yine de ülke, ekonomiyi büyütmek için çok az şey yapan ancak birçok hükümet destekçisinin yaşadığı İran kırsalında insanları çalışmaya devam ettiren tarıma değerli suyu harcamaya devam ediyor. Ayrıca, yalnızca daha fazla su talep edecek zaten susamış alanlar geliştiriyor.
İran su iflası tuzağına düştü ve çıkamıyor. Birleşmiş Milletler ve New York Şehir Üniversitesi’nde su uzmanı olan ve bir zamanlar İran’ın cumhurbaşkanı yardımcısı olan Kaveh Medeni, tüketimi kesmediğiniz sürece durum daha iyiye gitmeyecek” dedi. “Komşu ülkeler de aynı dertten mustarip. Bölgede su giderek kıtlaşıyor ve su rekabeti artacak.”
İran suyunun kötü yönetimi, en azından 1979 İslam Devrimi’nde tahttan indirilmeden önce İran’ı yöneten Şah Muhammed Rıza Pehlevi’ye kadar uzanıyor. Kıt suyu tarımı geliştirmeye adadı ve qanats olarak bilinen eski Pers yeraltı su kemeri benzeri kanalları kurutmaya yardımcı oldu.
Devrim, İran’ı küresel izolasyona ittikten sonra, otoriter ruhban liderliği, ülkenin ihtiyaç duyduğu tüm gıdayı ithal etmek yerine kendi ülkesinde üretmeyi amaçlayarak tarımı ikiye katladı. Uzmanlar, tarıma yönelik sübvansiyonların kırsal alanlardaki çiftçileri istihdam ederek hükümetin önemli bir siyasi seçim bölgesini tatmin ettiğini söylüyor.
Ancak bu, akiferleri doldurulabileceklerinden daha hızlı boşalttı ve çiftçileri, tükendiğinde yasadışı kuyular açmaya teşvik etti, bu da sorunu daha da kötüleştirdi.
Yerel basında geçen yıl çıkan haberlere göre, İran’ın orta-güneyindeki UNESCO dünya mirası alanı Persepolis’in çevresinde pirinç ve buğday mahsullerini sulamak için o kadar çok yasadışı kuyu açıldı ki, zemin batıyor ve antik harabeyi tehdit ediyor.
Madani, tarıma odaklanmanın, suyu endüstriyel kullanımlardan uzaklaştırdığını ve bunun İran’ı nükleer faaliyetlerini sınırlamaya zorlamak için tasarlanan Batı yaptırımlarıyla mücadele ederken ekonomisini güçlendirebileceğini söyledi.
Sistan ve Belucistan eyaleti, Afganistan’daki Hindukuş dağlarından güneydoğu İran’daki Hamoun sulak alanlarına uzanan Helmand Nehri’ne bağlıdır ve her iki ülkedeki insanlara içme, balıkçılık ve çiftçilik için kritik su sağlar. Ancak nehrin akışı daraldığı için sulak alanlar kurudu.
Uzmanlar, su kıtlığına neyin sebep olduğunun net olmadığını, ancak Afganistan’ın nehirdeki payı boyunca tarım ve diğer gelişmeler arttıkça durumun daha da kötüleşeceğini tahmin ettiklerini söylediler.
İran parlamentosu üyeleri geçen hafta açık bir mektupta, Sistan ve Belucistan’ın su rezervlerinin Eylül ayı ortasına kadar tükeneceğini ve yaklaşık 2 milyonluk eyalet nüfusuna ayrılmaktan başka çaresi kalmayacağını söylediler.
200 milletvekilinin imzaladığı mektupta “İnsani bir felaket göreceğiz” uyarısında bulunuldu.
Diğer İranlı yetkililer gibi onlar da Afganistan’ın Taliban yönetimini, nehirdeki hakları bölen 1973 anlaşmasını ihlal ederek nehrin akışını kısıtlamakla suçladılar ve Taliban’ın musluğu yeniden açmasını talep ettiler. Ancak Afganistan, gönderilecek daha az su olduğunu söylüyor.
En azından şu an için gerilim hafiflemiş görünüyor.
İran’ın Kabil büyükelçisi Cumartesi günü yaptığı açıklamada, Taliban’ın İranlı hidrologların bir Afgan barajının arkasındaki su seviyesini incelemesine izin verdiğini duyurdu.
Bu, Sistan ve Belucistan sakinlerine acil bir rahatlama getirmeyecek. Daha önce insanların en çok artan su fiyatları ve anemik akıştan endişe duyduğunu söylediler. Ama şimdi suyun tamamen kesileceğinden endişe ediyorlar.
Hükümet tarafından uzun süredir ihmal edilen Sistan ve Belucistan sakinleri, geçen Eylül ayında genç bir kadının polis tarafından gözaltında öldürülmesinin ardından İran genelinde patlak veren hükümet karşıtı protestolara hızla katıldı. Eyaletteki gösteriler şiddetle bastırılsa da diğer bölgelerdeki protestolardan daha uzun sürdü.
Eyaletteki protestolar, bölge sakinlerinin İran’da etnik bir azınlık olan Beluclara karşı uzun süredir devam eden ayrımcılığı yansıttığını belirterek, su kıtlığından çok daha geniş şikayetlerle ilgiliydi.
Su hakları konusundaki huzursuzluk, hükümetin Zayanderud Nehri’ni yönlendirmesinin 2021’de kuru, çatlamış yatağında protestolara yol açtığı merkezi İsfahan şehri de dahil olmak üzere İran’ın çok daha müreffeh ve etkili bölgelerini sardı.
Uzmanlar, İslam Cumhuriyeti döneminde, suyu siyasi açıdan güçlü bölgelere yönlendirmek için barajlar inşa edildiğini ve göllerin kuruduğunu söylüyor. Şimdi, azalan su seviyeleri ile karşı karşıya kalan İran, suyu bir bölgeden diğerine aktarmak ve deniz suyunu tuzdan arındırmak gibi enerji yoğun ve kirletici bir uygulama olan yeni teknik çözümlere yöneldi.
Hükümet, Umman Denizi’nden tuzdan arındırılmış suyu Sistan ve Belucistan eyaleti ile İran’ın diğer bölgelerine taşımak için 620 millik bir boru hattı inşa ediyor. Ancak uzmanlar, bu tür önlemlerle bile İran’ın su iflasına doğru hızlı düşüşünü tersine çevirmenin bir mücadele olacağını söylüyor.
Bir hidrolik yapı uzmanı olan Mohsen Moosavi, sorunun kökenini ele almak için hükümetin “bölgede hızla tarım dışında iş fırsatları yaratması, böylece çiftçilerin hayatlarının su bazlı işlere bağlanmak zorunda kalmaması” gerektiğini söyledi. İran’ın başkenti Tahran’da.
Ancak Sistan ve Belucistan’daki birçok kişi için artık çok geç.
Yedi yıl önce, bir film yapımcısı olan Mohammad Ehsani, “Bir Zamanlar Hamoun” adlı bir belgesel için bir zamanlar bereketli olan Hamoun sulak alanlarında yaşayan çiftçiler, çobanlar ve diğerleriyle röportaj yaptı. Antik tarih ve modern çürüme ile dolu bir manzara gösteriyor: eskiden bir gölün olduğu yerde, tozun içinde oturan kulübe benzeri evler; yağmur sularından içen develer ve koyunlar, sahiplerinin bulabildiği tüm nemi; erkekler balık veya başka bir iş bulamadıkları için evde mahsur kaldılar.
Ehsani, dört ay önce ziyaret için geri döndüğünde çok daha kötü olduğunu söyledi. 2016 yılında bölge sakinleri zorluklara rağmen arazilerinde kalmak istediler. Şimdi “gözlerine bakıyorsunuz ve ıstırabı görüyorsunuz” dedi. “Köyler bir bir boşalıyor”
“Bölge” diye ekledi, “yok edildi.”