niyazi berkes
'in 1962 yılında yazdığı, yön
dergisinde yayınlandıktan sonra 1964'te basılan kitabı. türk toplumunun iki yüzyıllık modernleşme projesi çerçevesinde, toplumsal ve iktisadi devrimlerinde yaşadığı başarısızlıkları inceliyor.
"genç okuyucu! türk reform tarihinin âkıbetini anlatan bu hikâyeyi senin için yazdım. bugününü daha iyi anlamak için sen onu yeniden öğren; daha derinlere git ve yazdıklarımın doğru olup olmadığını kendin araştır. bugünkü türkiye'nin hangi şartlar içinde kurulduğunu o zaman daha iyi anlayacaksın ve onun da, gene dönüp dolaşıp bu hikâyede anlattığım aynı bozucu kuvvetler tarafından aynı âkıbete uğratılmasına razı olmayacaksın. sana bahsettiğim endam aynasının önüne geçtiğin zaman kendi ulusunu, tam "kurtulduk" dediğimiz anlarda, gene fakir, gene borçlu, gene dilenci durumunda, çoğunluğunu gene paçavralar içinde görürsen elbette buna razı olmayacaksın. karamsar olmana, yabancı milletlere ve devletlere düşman olmana, kin beslemene ne lüzum, ne fayda, ne de hakkın vardır. sorumluluk sana aittir. dünyanın hayalât dünyası olmadığını, hesap-kitap dünyası olduğunu idrak etmen yeter. kalkınmanın yolu heyecan ve kin değil, bilgi ve medenî cesarettedir."