Kalsiyum Eksikliği (Hipokalsemi) Nedir?
Kalsiyum hayati bir mineraldir. Kemik ve diş oluşumunda görev alır. Aynı zamanda kalbinizin ve diğer kasların düzgün şekilde çalışmasını sağlar. Vücudunuzda kalsiyum eksikliği olduğunda veya yeteri kadar kalsiyum bulunmadığında karşılaşabileceğiniz sorunlar:
- Osteoporoz
- Osteopeni
- Hipokalsemi
Yeteri kadar kalsiyum tüketemeyen çocuklarda gelişim sorunları oluşabilmektedir.
Tükettiğiniz gıda, ek besin ve vitaminler aracılığıyla önerilen günlük kalsiyum miktarını karşılamanız yararınıza olacaktır.
Kalsiyum Eksikliğinin Sebebi Nedir?
Birçok birey ilerleyen yaşlarda kalsiyum eksikliğiyle karşılaşmaktadır. Bu durumun sebepleri:
- Uzun süreli, özellikle çocukluk döneminde yeteri kadar kalsiyum tüketmemek
- Kalsiyum emilimini azaltan ilaçlar
- Kalsiyum içeriği zengin besinlere karşı duyarlılık
- Özellikle kadınlarda hormonal değişimler
- Belirli genetik faktörler
Her yaşta yeterli kalsiyum tüketimi oldukça önemli bir konudur.
Çocuk ve gençlerde günlük önerilen kalsiyum miktarı her iki cinsiyet için de aynıdır.
Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH) ve ABD’nin beslenme rehberine göre, günlük önerilen kalsiyum miktarı:
|Yaş Aralığı||Önerilen Günlük Tüketim Miktarı (RDA)|
|9-18 yaş||1,300 mg|
|4-8 yaş||1,000 mg|
|1-3 yaş||700 mg|
|7-12 ay||260 mg|
|0-6 ay||200 mg|
Kadınlar kalsiyum alımını erkeklere göre daha erken bir dönemde, orta yaşta artırmalıdır. Özellikle menopoz dönemine yaklaşan kadınların yeteri kadar kalsiyum tüketmesi çok önemlidir.
Menopoz sırasında osteoporoz ve kalsiyum eksikliği gibi sorunlarla karşılaşma riskini azaltmak için kalsiyum tüketimi artırılmalıdır. Menopoz sırasında östrojen seviyesinin düşmesi kemiklerin daha hızlı zayıflamasına yol açmaktadır.
Kalsiyum eksikliğinin bir başka sebebi de hiperparatiroidi olarak görülmektedir. Bu hastalığa sahip bireyler kandaki kalsiyum miktarını kontrol eden paratiroit hormonunu sentezleyememektedir.
Hipokalsemi yetersiz beslenme ve bireyin gıdalardaki vitamin ve mineralleri sindirememesine yol açan bağırsak emilim bozukluğu sonucu da ortaya çıkabilmektedir.
Hipokalsemiye yol açan diğer sebepler:
- D vitamini eksikliği nedeniyle kalsiyumun emilememesi
- Fenitoin, fenobarbital, ,rifampin, kortikosteroid ve kalsiyum seviyesini düzeltmesi için kullanılan ilaçlar
- Pankreatit
- Hipermagnezemi ve hipomagnezemi
- Hiperfosfatemi
- Septik şok
- Büyük hacimli kan nakli
- Böbrek yetmezliği
- Bazı kemoterapi ilaçları
- Hiperparatroidizm sonucu meydana gelen “aç kemik sendromu”
- Tiroit bezinin ameliyatla alınması sırasında paratiroit bezlerin de çıkarılması
Kalsiyum alımını bir gün aksatmanız kalsiyum yetmezliğine sebep olmamaktadır. Buna rağmen her gün gerekli kalsiyum miktarını almanız önem arz etmektedir. Veganlar kalsiyum yönünden zengin süt ürünleri tüketmedikleri için kalsiyum eksikliğine daha yatkındır.
Vücut ihtiyacı olan kalsiyumu kemiklerden de alabildiği için kalsiyum eksikliğinin kısa süreli belirtileri bulunmamaktadır. Ancak, uzun dönemli kalsiyum eksikliğinin ciddi sonuçları olabilmektedir.
Kalsiyum Eksikliği (Hipokalsemi) Belirtileri Nelerdir?
Kalsiyum eksikliğinin başlangıç evresinde herhangi bir belirti görülmeyebilir ancak zamanla ortaya çıkarlar.
Hipokalsemi belirtileri:
- Sersemlik, hafıza kaybı
- Kas spazmı
- El, ayak ve suratta uyuşma, karıncalanma
- Depresyon
- Halüsinasyon
- Kramp
- Zayıf ve çabuk kırılan tırnaklar
- Kemiklerin kolay bir şekilde çatlaması
Kalsiyum eksikliği vücudu her yönden etkiler ve zayıf tırnaklara, saç uzamasının yavaşlamasına, hassas bir cilde sebep olur.
Kalsiyum nörotransmitter sentezi ve kas kasılmalarında da görev almaktadır. Bu nedenle kalsiyum eksikliği bireylerin nöbet geçirmesine sebep olabilir.
Hafıza kaybı, uyuşma, karıncalanma, halüsinasyon, nöbet gibi nörolojik belirtiler görüyorsanız en kısa süre zamanda doktorunuza danışmanız gerekmektedir.
Kalsiyum Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?
Kalsiyum eksikliği belirtileri gösteriyorsanız doktorunuza danışmalısınız. Doktorunuzun yapacağı ilk iş tıbbı geçmişinizi incelemek ve ailenizde kalsiyum eksikliği veya osteoporoz hastası olup olmadığını öğrenmektir.
Kalsiyum eksikliği şüphesi varsa kalsiyum değerlerinin belirlenmesi için kan testi yapılmaktadır. Kalsiyum, albümin ve iyonize (serbest) kalsiyum değerleriniz ölçülecektir. Albümin kalsiyumu kanda taşıyan proteindir. Kandaki kalsiyum değerinin düzenli bir şekilde düşük çıkması kalsiyum eksikliğini işaret etmektedir.
Merck Manual Tanı Tedavi El Kitabı’na göre yetişkinlerde ideal kalsiyum seviyesi 8.8-10.4 mg/dl aralığındadır. Kalsiyum seviyeniz 8.8 mg/dl’nin altındaysa kalsiyum eksikliği yaşıyor olabilirsiniz. Çocuk ve gençlerde kalsiyum seviyesi yetişkinlere göre daha yüksektir.
Neonatal Hipokalsemi
Neonatal hipokalsemi doğumun hemen ardından meydana gelmektedir. Bazı neonatal hipokalsemi vakaları doğumdan iki gün sonra meydana gelmektedir. Geç neonatal hipokalsemi doğumdan üç veya daha fazla gün sonra ortaya çıkmaktadır.
En büyük risk faktörleri yetersiz gelişim ve gebelik diyabetidir. Geç neonatal hipokalesmi genellikle yüksek fosfat içeren inek sütü veya mama tüketiminden kaynaklanmaktadır.
Neonatal hipokalsemi belirtilerinden bazıları:
- Tremor
- Beslenme güçlüğü
- Nöbet
- Apne, yavaş nefes alma
- Taşikardi veya normale göre yüksek nabız
Teşhis için kandaki toplam ve iyonize kalsiyum seviyelerine bakılmaktadır. Yenidoğanın kanında bulunan glukoz miktarı da hipoglisemiyi elemek adına incelenecektir.
Tedavisinde damar yoluyla kalsiyum glukonat verilmekte ve ardından hasta birkaç gün boyunca kalsiyum takviyesi almaktadır.
Kalsiyum Eksikliği (Hipokalsemi) Tedavisi
Kalsiyum eksikliğinin tedavisi genellikle kolay olmaktadır. Öğünlerinize kalsiyum bakımından zengin besinler eklemeniz yeterli olacaktır.
Doktorunuza danışmadan kalsiyum takviyesi almanız sakıncalıdır. Doktorunuzun onayı olmadan günlük önerilen miktarın üzerine çıkmak böbrek taşı gibi ciddi sorunlara yol açabilir.
Önerilen kalsiyum takviyeleri:
- Kalsiyum karbonat. En ucuz ve en yüksek kalsiyum oranına sahip seçeneğiniz kalsiyum karbonattır.
- Kalsiyum sitrat. Emilimi diğer takviyelere göre daha kolaydır.
- Kalsiyum fosfat. Kolaylıkla emilir ve kabızlığa sebep olmaz.
Kalsiyum takviyeleri sıvı, tablet ve çiğnenebilir olarak satılmaktadır.
Bazı ilaçlar kalsiyum takviyelerine olumsuz şekilde tepki verebilmektedir. Bu ilaçlar:
- Atenolol benzeri beta blokerler kullanıldıktan sonraki iki saat boyunca kalsiyum emilimini azaltmaktadır.
- Alüminyum içeren asit gidericiler kandaki alüminyum miktarını artırabilir.
- Kolestipol benzeri kolesterolü düşürmeye yarayan ve safra asitlerini bağlayan ilaçlar kalsiyum emilimini azaltarak kalsiyumun idrarla kaybedilmesine yol açmaktadır.
- Östrojen ilaçları kandaki kalsiyum miktarını artırabilmektedir.
- Yüksek kalsiyum seviyeleri digoksin kullanan bireylerde toksisiteye sebep olabilmektedir.
- İdrar söktürücü ilaçlar kalsiyum seviyesini artırabilir (hidroklorotiyazid) veya azaltabilir (furosemid).
- Fluorokinolon ve tetrasiklin gibi antibiyotikler kalsiyum emilimini azaltabilmektedir.
Beslenme tarzında yapılan değişiklikler ve takviye besinler bazen kalsiyum eksikliği tedavisinde yeterli olmayabilir. Böyle bir durumda doktorunuz kalsiyum seviyenizi kalsiyum iğneleriyle kontrol altına almayı kararlaştırabilir.
Bu tedavide sonuçları ilk haftalarda görmeye başlayabilirsiniz. Ciddi kalsiyum eksikliklerinde hastanın durumu 1-3 aylık dönemlerde kontrol edilmektedir.
Hipokalsemi Komplikasyonları Nelerdir?
Kalsiyum eksikliği göz hasarına, anormal nabza ve osteoporoza sebep olabilmektedir.
Osteoporoz komplikasyonları:
- Sakatlık
- Omurga ve kemik kırıkları
- Yürüme zorluğu
Kalsiyum eksikliği tedavi edilmediği takdirde ölümcül olabilmektedir.
Hipokalsemi Nasıl Önlenir?
Her gün öğünlerinizde kalsiyuma yer vererek kalsiyum eksikliğinden korunabilirsiniz.
Yüksek kalsiyum içeren süt ürünleri gibi gıdaların doymuş ve trans yağ bakımından da zengin olabileceğini göz ardı etmemelisiniz. Az yağlı veya yağsız ürünleri tercih ederek yüksek kolesterol ve kalp hastalığı riskinizi azaltabilirsiniz.
Önerilen günlük kalsiyum miktarının 1/4-1/3 kadarını bazı süt ve yoğurt türlerinin bir porsiyonundan elde edebilirsiniz.
Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı’na (USDA) göre kalsiyum deposu besinler:
|Besin Tipi||Porsiyon Boyutu||Porsiyon Başına Kalsiyum Miktarı|
|Sardalya||110 gram||351 mg|
|Somon||85 gram||183 mg|
|Tofu||80 gram||434 mg|
|Edamame||155 gram||71-98 mg|
|Etiyopya fasulyesi||260 gram||161 mg|
|Karalahana||190 gram||268 mg|
|Brokoli||156 gram||62 mg|
|Kurutulmuş incir||5 adet||68 mg|
|Portakal suyu||240 mililitre||364 mg|
|Buğday ekmeği||1 dilim||36 mg|
Önerilen kalsiyum değerlerine ulaşmak önemli olsa da aşırıya kaçmamanız büyük önem taşımaktadır.
Mayo Clinic’e göre yetişkinler için günlük tüketilebilecek azami kalsiyum miktarı:
- 51 yaş ve üstü kadın ve erkekler için günde 2,000 mg
- 19-50 yaş arası kadın ver erkekler için günde 2,500 mg
Beslenmenize multivitamin eklemeniz de yararınıza olacaktır. Kalsiyum eksikliği riskiniz yüksekse doktorunuz size bir öneride bulunacaktır.
Multivitaminler ihtiyacınız olan tüm kalsiyumu sağlayamayabileceği için dengeli şekilde beslenmelisiniz. Hamilelerin prenatal vitamin kullanmaları önerilmektedir.
D Vitamini
D vitamini kalsiyumun kanda taşınmasını sağlaması bakımından oldukça önemlidir. Günlük D vitamini ihtiyacınızı öğrenmek için doktorunuza danışabilirsiniz.
Kalsiyum emilimini artırmak için D vitamini bakımından zengin besinler tüketebilirsiniz. Örnek olarak:
- Somon ve ton balığı gibi yağlı balıklar
- Besin katkılı portakal suyu
- Besin katkılı süt
- Mantar
- Yumurta
Yüksek kalsiyumlu süt ürünleri gibi, D vitamini bakımından zengin süt ürünleri de yüksek miktarda doymuş yağ içermektedir.
Güneş ışığı vücudun D vitamini sentezlemesini sağlamaktadır. Bu nedenle belirli aralıklarla güneşe çıkmak D vitamini seviyenizi yükseltebilir.
Hayat Tarzında Değişiklikler
Kalsiyum ve D vitamini seviyelerine dikkat etmenin yanında, daha sağlıklı kemiklere sahip olmak için yapabileceğiniz değişiklikler bulunmaktadır. Bunlar:
- Sağlıklı bir kiloda kalmak
- Düzenli olarak egzersiz yapmak
- Alkol ve tütün tüketimini kısıtlamak
Bu makale Appvice Diyetetik Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.