Hipoksi Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
Hipoksi, kandaki oksijen miktarının azalması veya oksijen eksikliği anlamına gelir. Sadece belirli bir doku organını ya da tüm organizmayı etkileyebilir. Genellikle havadaki düşük oksijen basıncı, anemi, kalp hastalığı ve solunum yetmezliği gibi nedenler sonucu ortaya çıkar. Hipoksi acil tıbbi müdahale gerektirir ve tüm organizmayı etkiliyorsa yaşamı tehdit edebilir.
Hipokside vücut veya vücudun bir bölümüne oksijen temin edilemez. Bu, göğüste ciddi bir yaralanma, akciğer hastalığı veya kimyasal zehirlenmeden kaynaklanıyor olabilir. Beyin, ortaya çıkan bu oksijen eksikliğine hassas bir tepki verir. Hipoksi, beyindeki sinir hücreleri birkaç dakika içinde öldürür ve onarılamaz beyin hasarı oluşur.
Hipoksinin Tanımı
Oksijen, vücuda akciğerlerdeki havadan emilir ve kılcal damarlar denilen ince kan damarlarına aktarılır. Ardından kalp, nabızla birlikte daha büyük arterlerdeki oksijen parçacıklarını vücuda pompalar. Yeterli oksijenle dolan kan, daha sonra organlara ve dokulara ulaşır. Kılcal damarlar, doku içindeki oksijeni yeniden dağıtır ve ihtiyaç duyan hücrelere nüfuz eder.
Hipoksi durumunda vücuda veya vücudun bir kısmına çok az oksijen ulaşır. Bu, kanda ve dokularda oksijen kısmi basıncının azalmasıyla anlaşılır. Oksijen, hücre solunumu için hücrelerde enerji üretimi için çok önemlidir. Yeterli oksijen kaynağı olmadan hücreler zarar görür ve önemli metabolik süreçler artık sürdürülemez. Beyin, karaciğer ve diğer organlar, semptomlar başladıktan sadece birkaç dakika sonra hasar görebilir.
Hipoksinin Nedenleri
Hipoksinin gelişimi için altta yatan çeşitli hastalıklar düşünülebilir. Anemi, hipoksi için potansiyel bir temeldir. Bu, vücutta kırmızı kan hücrelerinin eksikliği sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Vücut, oksijen moleküllerini kırmızı kan hücreleri yoluyla taşır. Bunların eksikliği, yetersiz oksijen taşınmasına yol açar. Solunan hava bu durumda yeterli oksijen içerse de, anemi organizmanın yeterli oksijeni emmesini engeller ve sonuç hipoksidir.
Ağır bir astım krizi, yetişkin ve çocuklarda hipoksiye neden olabilir. Kriz esnasında hava kanalları daralır ve ciğere hava girmesini zorlaştırır. Astım krizleri sırasında öksürmek, akciğerlerin daha fazla oksijen kullanmasına neden olur ve semptomları daha da kötüleştirebilir.
Hipoksiye neden olabilecek diğer durumlar şunlardır:
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı ( KOAH ), amfizem , bronşit , pnömoni, ve pulmoner ödem (akciğerlerde sıvı birikmesi)
- Nefes almayı engelleyen güçlü ağrı kesici ilaçlar
- Kalp problemleri
- Kimyasal zehirlenmesi
- Aşırı kan kaybı
- Nefes yolunun tıkanması
Hipoksi Belirtileri ve Karşılaşılan Rahatsızlıklar
Nefes almadaki değişiklikler, artan nabız veya göğüs ağrısı, hipoksinin karakteristik semptomlarındandır. Bazı ani zihinsel değişimler de hipoksiyi gösterebilir. Hipoksi, ayrıca baş dönmesine ve halsizliğe de neden olabilir.
Vücut dokusuna uzun süre oksijen verilmediği takdirde dolaşım zayıflayabilir hatta bilinç kaybı oluşabilir. Bu durumda algılamada güçlük, huzursuzluk, titreme, terleme ve üşüme gibi kritik hipoksi belirtileri gözlemlenir. Aynı zamanda mide bulantısı da görülebilir.
Hipoksi, çok farklı belirtilerle kendini gösterir. Ortaya çıkan tipik semptomlar, bu bağlamda diğer birçok hastalıkta da görülebilmektedir. Bu nedenle, bahsedilen belirtilerin varlığı hipoksiyi anlamak için yeterli bir kriter değildir. Hastalığın doğru bir şekilde tespit edilmesi, yalnızca tıbbi bir muayene ile mümkündür. Doğru teşhis, aynı zamanda hedefe yönelik tedaviyi de mümkün kılabilir.
Hipoksinin Teşhisi
Kişide hipoksi durumundan şüpheleniliyorsa, bu rahatsızlık için geliştirilmiş özel bir solunum testi netlik sağlayabilir. Hipoksinin teşhis edilebilmesi için, hastaların doktorlar tarafından belirlenen bir solunum gazı karışımı ile nefes alması gerekir. Gaz karışımının tam bileşimi, tedavi uzmanlarının seçtiği çeşitli hipoksi testlerine bağlı olarak değişecektir. Hastada hipoksinin mevcut olup olmadığı, kandaki oksijen konsantrasyonunun ölçümüne müteakip netleşecektir.
Hipoksi Durumunda Ortaya Çıkabilen Komplikasyonlar
Kandaki oksijen eksikliği, çeşitli şikayetlere ve komplikasyonlara yol açabilir. Bunlar, en kötü durumda hasta için hayati tehlike oluşturabilir. Genel bir hastalık hissi ve şiddetli baş dönmesi ortaya çıkar. Hasta ayrıca kusma, mide bulantısı ve önemli ölçüde azalmış hareket kabiliyetinden muzdariptir.
Hipoksi ile birlikte ortaya çıkan şikayetler, günlük yaşamı önemli ölçüde sınırlar. Hastalık ilerledikçe bilinç kaybına yol açabilir ve bu da hastanın durumunu kötüleştirebilir. Etkilenen kişi, genel asabiyete neden olan uyku problemlerinden şikayetçi olabilir. Semptomlar tek bir sağlık sorununun göstergesi olmadığı için, çoğu durumda hipoksi hemen teşhis edilemez.
Vücudun belirli bir bölgesinde oksijen eksikliği varsa, bölge kalıcı olarak hasar görebilir. Bu nedenle tedavi her zaman hızlı uygulanır ve yetersiz beslenen dokuya oksijen verilmesini amaçlanır. Tedavinin kendisinde herhangi bir komplikasyon yoktur. Bununla birlikte, sıklıkla hastanın ölümüne yol açabilecek düzeyde ciddi hasar meydana gelebilir.
Hipoksi Tedavisi
Hipoksinin tedavisi büyük ölçüde kişide ortaya çıkan bireysel nedenlere bağlıdır. Altta yatan bir hastalık durumunda, öncelikle bu hastalığın tedavi edilmesi gerekir. Bu nedenle evrensel bir standart yoktur. Doktorlar, hipoksi tedavisi için oksijen yetersizliği olan dokuya nefes yoluyla veya doğrudan ek oksijen sağlarlar.
Hipoksi ilerledikçe, belirli bir dokuda veya vücudun bir bölümünde tam bir oksijen eksikliği meydana gelebilir. Doktorlar bu duruma anoksi olarak tanımlar. Özellikle uzun süreler boyunca şiddetli oksijen eksikliği, potansiyel olarak organlara zarar verebilir. Böyle durumlarda özellikle beyin etkilenir. Bu durum, serebral hipoksi olarak bilinir.