Döngüsel Ekonomi kavramı, mevcut doğrusal üretim ve tüketim modelini zora sokmaktadır. Bu doğrusal modelde, aşağıdaki 4 adım takip edilmektedir:
- Doğadan alma;
- Ürünü yapma;
- Ürünü kullanma;
- Atıkları bertaraf etme (Genellikle kaynaklarımızın kirlenmesine neden olur).
Bu model, ürün ve hizmetleri üretmek ve sunmak için büyük ölçüde enerji ve diğer kaynakların kullanımına bağlı bir ekonomi yarattı. Bunun sonucunda, parçası olduğumuz ve günlük ihtiyaçlarımızı karşılamak için bağımlı olduğumuz doğa bozulmaktadır.
Döngüsel Ekonomi kavramıyla ilgili bir anlayış geliştirmenin merkezinde; bilgi, değer, tutum/eğilim ve davranış gelişimi bulunmaktadır. Bu, anahtar çıktı olarak “sıfır atığa” yönelmeyi hedefleyen olumlu eylemlerle sonuçlanır. Döngüsel ekonomi eğitimine giriş noktası; enerji tasarrufu, atık yönetimi, biyolojik çeşitlilik eğitimi, iklim değişikliği gibi mevcut herhangi bir çevresel eğitim girişimi aracılığıyla olabilir.
Okulda sürdürülebilirlik eylemiyle ilgili ders veriyorsanız, bir kavram olarak döngüsel ekonomi mevcut çevresel eylem silolarının üstesinden gelmenize yardımcı olur. Sürdürülebilir bir dünya vizyonunu güçlendirmek için; döngüsel ekonomiyle ilgili kavramları ve ilkeleri ‘tüm okul’ yaklaşımıyla modelleme fırsatı yaratır. Yaratıcı bir düşünceye sahip herhangi bir okul, döngüsel bir ekonominin ilerlemesine yardımcı olacak eylemleri kolayca yapabilir. Ana fikir; atık yerine kaynak üretmek amacıyla doğal süreçlere ayna tutmaktır. İhtiyaç duyulan eleştirel düşünme, okula giren kaynakları gözden geçirmek, bu kaynakların içinden geçtiği ve artık kullanılmayan bir şey haline geldiği süreci takip etmektir. İnceleme yaparak nasıl yapabileceğinizi öğrenin:
- Sıfır atık üretmek için tüketim şeklinizi yeniden inceleyin. Bunu dayanıklı, geri dönüştürülebilir malzeme kullanılan ve onarılabilir ürünler veya hizmetler kullanarak yapabilirsiniz.
- Doğal olarak birleştirilebilen biyolojik kaynakları ve doğal forma geri döndürülebilen elementleri, yeniden kullanılabilen veya geri dönüştürülebilen diğer kaynaklardan ayırın. Metaller ve plastikler gibi malzemeler bir şeyler üretmek için tekrar kullanılabilir.
- Kömür ve diğer fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltmak için yenilenebilir enerji kullanın. Elle veya bacaklarla iş yaparken de yenilenebilir enerjinin kullanıldığını unutmayın.
Döngüselliği arttırmaya yardımcı olan eylemler şunlardır:
- İhtiyaç duymadığınız ve geri dönüşüme tabi tutamayacağınız şeyleri red edin.
- Tüketimi azaltın. Satın almak yerine paylaşmayı, kiralamayı veya ödünç almayı düşünün.
- Bir ürünü tamir ederek, yenileyerek veya farklı kullanım için yeniden tasarlayarak yeniden kullanın ve ömrünü uzatın.
- Metal, kağıt, plastik gibi şeyleri geri dönüştürün ve yeniden kullanın.
Örneklemek için; öğrenciler kağıt gibi çok aşina oldukları ortak ürünlerden birine bakabilirler. Uygulamalarının döngüselliği ne derece geliştirdiğini değerlendirmek amacıyla aşağıdaki soruları sorabilirler:
- Kağıt ürünler, geri dönüştürülmüş kağıtlardan mı yapılıyor?
- Kağıt kullanımı, nerede azaltılabilir veya ortadan kaldırılabilir?
- Ürünlerin Orman Yönetim Konseyi (FSC) gibi sürdürülebilirlik etiketleri var mı?
- Kullanılmış kitaplarla neler yapılır – bir sonraki öğrenci grubuna aktarılıyor mu?
- Kullanılmış kağıtlar nasıl ve nerede yeniden kullanılabilir veya güvenli bir şekilde ortadan kaldırılabilir?
Gözden geçirme süreci, döngüsel bir ekonomiyi geliştirmek için yaptığımız tüm tüketim seçimleriyle yapılabilir. Albert Einstein'ın söylediklerini hatırlayın - “Sorunlarımızı, onları yaratan düşünceyle çözemeyiz”
Çevre Eğitim Vakfı, Döngüsel Ekonomiyi Geliştirmek için Eko-Okul Projesi’ni (E-SPACE) yürütmektedir.
Proje hakkında daha fazla bilgi edinmek için, şu adresi ziyaret edebilirsiniz: https://www.ecoschools.global/espace
Pramod Kumar Sharma, Kıdemli Eğitim Direktörü, Çevre Eğitim Vakfı