Endüljans
- Anlamı : Hristiyanlık’ta, işlenen günahlardan dolayı dünyada çekilecek cezanın belirli şartlar karşılığında kilise tarafından affedilmesi anlamında kullanılan terim
- İlk uygulama yılları : XI ve XII. Yüzyıllar
- Meşruiyetinin kabulü : XIII. Yüzyıl
- Ölüler için ilk endüljans : XV. yüzyıl
Endüljans kavramı Hristiyanlıkta sadece Katolik kilisesine has bir terim olarak Tanrı tarafından affedilen günahların dünyevî cezalarının kilise tarafından kısmen veya tamamen bağışlanmasını ifade eder. Hristiyanlık’ta Tanrı’dan başka bazı kişi ve kuruluşlara da günahtan bağışlama yetkisi verilmiştir. Nitekim Hz. Îsâ günahları bağışlamış ve bu yetkiyi havârilere de tanımıştır. Havârilerden sonra onların halefi kabul edilen kilise Tanrı adına fertlerin günahlarını bağışlayabilmektedir. Günahların Allah’a karşı olan kısmının yine Allah adına bağışlanması, “günah itirafı” adı verilen dinî bir merasimle gerçekleşmektedir. Kişi işlediği günahı itiraf eder, pişman olur ve tövbe edip Tanrı’ya tam bir itaat içinde kötülüğü bırakırsa papaz onun günahını affetmektedir. Fakat bu bağışlama, günahın dünyevî karşılığının ortadan kalkması için yeterli değildir. Affedilen günahların dünyevî cezalarının kilise tarafından bağışlanmasına ise endüljans denilmektedir.
Endüljans Tanrı tarafından affedilen suçların dünyevî cezalarının kilise tarafından bağışlanması olarak Papa VI. Pavlus tarafından 1 Ocak 1967’de ilân edildi ve daha sonra kilise kanununda da yer aldı. Trent Konsili, endüljansın mahiyetiyle ilgili dogmatik açıklamada bulunmamakla birlikte endüljans uygulamasının Hristiyanlar için faydalı ve kurtuluş sağlayıcı olduğunu belirterek bu uygulamanın faydasızlığını, kilisenin böyle bir yetkisinin olmadığını savunanların görüşünü reddetti. Öte yandan papaların çeşitli zamanlarda yayımladıkları genelgelerle de endüljansın meşrûluğu ve faydası vurgulandı. Endüljansın meşruiyet kazanmasından sonra kilisenin o günkü politikası ve Hristiyan toplumların karşılaştıkları problemlere göre çok değişik alanlarda uygulamaları yapıldı. Endüljans müessesesi zamanla bozuldu, yüzyıllar boyunca kilise tarafından para karşılığı endüljans dağıtıldı, nihayet kilise yanlış ve usulsüz uygulamaları yasaklayarak endüljansın aslî unsurlarının korunması gerektiğine karar verdi. Endüljans kısmî veya küllî olabilir, ölüler için de kullanılabilir. Endüljansın verilmesi kilise tarafından emredilen hayırlı işleri yapmak, Tanrı’yı sevmek, günahlardan kaçınmak, Mesih’in bağışlarına güvenmek, azizler birliğinin kişi için çok faydalı olduğuna kesin olarak inanmak gibi şartların yerine getirilmesine bağlıdır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Harman, Ömer Faruk, Endülijans, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 11, 1995
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Filibeli Ahmed Hilmi
Bulgaristan’da başlayan öğrenimine İstanbul’da devam eden Ahmed Hilmi, Galatasaray Mekteb-i Sultanisi’ni bitirince Posta ve Telgraf Nezareti’nde, ardından Düyun-ı Umumiyye Nezareti’nde çalışmaya başladı. Görevli olarak gittiği Beyrut’ta Jön Türkler’le temas kurarak onların yönlendirmesiyle Mısır’a kaçtı ve orada Jön Türkler’in kurduğu Terakki-i Osmani Cemiyeti’ne girdi. Çaylak adıyla bir mizah dergisi çıkaran Ahmed Hilmi, İstanbul’a döndüğü zaman tutuklanarak Fizan’a sürüldü. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra döndüğü İstanbul’da bir süre Darülfünun’da felsefe müderrisliği yaptı ve Cem’iyyet-i Tedrisiyye-i İslamiyye üyeliğinde bulundu. İkdam, Şehbaş, Yeni Tasvir-i Efkar ve Sırat-ı Müstakim gibi gazete ve dergilerde siyasi ve felsefi yazılar yazan Ahmed Hilmi, 1910 döneminin neşir hayatında önemli bir yeri olan haftalık Hikmet’i çıkarmaya başladı. Başlangıçta İttihat ve Terakki Cemiyeti’ni destekledi; ancak II. Meşrutiyet’ten sonra giderek artan yanlış davranışları yüzünden cemiyeti ağır bir dille eleştirmekten çekinmedi; hem bu eleştirileri hem de siyonizme ve masonluğa yönelik suçlamaları yüzünden dergi ve gazeteleri sık sık kapatıldı. Mücadeleden yılmayıp eleştirilere devam ettiği için önce Kastamonu ardından Bursa’ya sürgün edildi. Aftan faydalanarak İstanbul’a dönen fikir adamı sebebi bilinmeyen bir şekilde vefat etti.
-
Selim Nüzhet Gerçek
Rumelihisarı’nda doğan Selim Nüzhet, Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi’nin Türkçe bölümünden mezun oldu. Ardından yüksek tahsil için İsviçre’ye gitti. Cenevre Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ni bitirdikten sonra I. Dünya Savaşı’nın başlaması yüzünden yurda dönemedi. Bu sürede bir yandan Cenevre, Lozan ve Neuchâtel’de sınır dışı edilen pek çok Türk ailesi ve talebe ile ilgilenirken bir yandan da edebiyat ve tiyatro çevrelerine girerek çalışmaları için malzeme topladı. Döndükten sonra Yarın mecmuasıyla İleri gazetesinde yazılar yazmaya başladı, bu arada kısa bir süre Dârülbedâyi’de tarihî oyunları sahneye koymakla görevlendirildi. Cumhuriyet’in ilânından sonra gazetecilikten ayrılarak Robert College’da Türkçe ve tarih hocalığı yaptı. Cumhuriyet’in onuncu yıldönümü münasebetiyle Maarif Vekâleti tarafından Ankara’da açılması düşünülen neşriyat sergisini düzenlemek ve yeni harflerle basılan kitapların bibliyografyasını hazırlamakla görevlendirildi. Tayin edildiği Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürlüğü’nü büyük bir gayret ve ciddiyetle çalışarak önemli bir kurum haline getirdi. Geçirdiği beyin kanaması sonucu kaldırıldığı Yerebatan Sağlık Yurdu’nda öldü, cenazesi Merkezefendi Kabristanı’na defnedildi.
-
-
Hacı Bektaş Vilâyetnâmesi
Bektaşî geleneğinde vilâyetnâme diye adlandırılan Bektaşî menâkıbnâmelerinin en tanınmışıdır. Bu tanınmışlık, tarikatın pîri Hacı Bektâş-ı Velî’nin hayatına hasredilmiş olmasından ve bu sebeple çok okunmasından gelir. Diğer vilâyetnâmeler içinde en fazla yazma nüshası bulunan bu eserin mensur, manzum ve karışık olarak üç tip nüshası vardır. Hangisinin ilk yazılışın ürünü olduğu, her birinin değişik yazılışları mı temsil ettiği, yazarı ve telif tarihi konuları henüz aydınlığa kavuşmasa da nâşirler ve Bektaşîlik üzerine çalışan araştırmacılar, mensur ve manzum nüshaların yazarları olarak Mûsâ b. Ali’yi ve Firdevsî-i Tavîl’i kabul ederler. Bazı araştırmacılar ise nüshalar arasında zamanlarından kaynaklı kelime değişiklikleri, bazı kısımların birkaçında özetlenmiş olması ve bölümler arası bazı takdim ve tehirler dışında önemli bir farklılık olmamasına dayanarak her iki tipin yazarının da Firdevsî olduğu görüşünde birleşirler. Eserin yazılış tarihi konusunda ise olaylar, yer isimleri ve II. Bayezid’den yaşayan bir hükümdar olarak söz edilmesi Abdülbaki Gölpınarlı’nın 1481-1501 arasında yazılmış olabileceği tahminini destekler.
-
Yahudi
Arapça’da yehud, İbranice’de yehudi, Aramice’de yehuday şeklinde ifade edilir. Kur’an-ı Kerim’de, Hz. Peygamber döneminde yaşayan ve Hz. Musa şeriatına bağlı olma manasında İsrailoğulları’nın devamı olarak görülen Yahudileri ifade etmek için “yehud” kelimesi kullanılır. Yehuddan maksat ise “yehudiyyin”dir (tövbe edenler). Yahudilere bu ismin verilmesinin sebebi, bir görüşe göre Musa zamanında İsrailoğulları’nın buzağı heykeline taptıktan sonra pişman olarak Allah’a ‘’biz sana döndük’’ demeleridir. Başlangıçta övgü ifade eden yehud kelimesi, Yahudilerin şeriatının reddedilmesinden sonra artık övgü anlamı taşımasa da onlara ait bir isim olarak kullanılagelmiştir. Yehud’un İbranice karşılığı olan yehudi kelimesi Yehuda’ya dayanmaktadır. Kelime Ahd-i Atik boyunca başlangıçta şahıs ve kabile ismi şeklinde, sonraları ve özellikle sürgün sonrası dönemde ilgili bölge ve dini-siyasi kimlikle bağlantılı olarak ve Rabbani literatürde şahıs isminin yanında hem bir kabileyi hem de bölgeyi ifade etmek için kullanılmıştır.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun