Biyoloji Nedir: Biyoloji, Yunanca ‘Bios’ (Yaşam) ve ‘Logos’ (Bilim) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Canlıların birbirleriyle ve yaşadıkları çevre ile olan etkileşimlerini ve bu etkileşimlerin sebep-sonuçlarını inceleyen bilim dalıdır. Canlıların fiziksel yapısı, canlıların yeryüzünde dağılışları, çeşitlilikleri, temel hayat olayları gibi konular Biyolojinin konusunu oluşturur.
Biyolojinin Sözlük Anlamı
Bitki ve hayvanların köken, dağılım, yapı, gelişim, büyüme ve üremelerini inceleyen bilim dalı, dirim bilimi. (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)
Biyolojinin Alt Dalları
Biyoloji çok sayıda alt bilim dalları içermektedir.
- Botanik: Bitkileri inceleyen bilim dalıdır.
- Zooloji: Hayvanları inceleyen bilim dalıdır.
- Anatomi: Canlıların iç yapısını incelemektedir.
- Morfoloji: Canlıların dış yapısını (dış görünüşünü ve şekillerini) incelemektedir.
- Embriyoloji: Döllenmeden sonra oluşan zigottan ergin hale gelinmesine kadar olan süreyi inceler.
- Sitoloji: Hücrenin yapısını ve işleyişini inceler.
- Histoloji: Dokuların çalışmasını ve yapısını inceler.
- Genetik: Canlıların kendine has özelliklerinin bir dölden bir sonraki döle nasıl geçtiğini incelemektedir.
- Fizyoloji: Canlıların hayatsal fonksiyonlarını fiziko-kimyasal açıdan inceler.
- Evolüsyon (Evrim Bilimi): Canlıların seleksiyon gibi mekanizmalar sonucu farklılaşmalarını, yeni türlerin oluşumunu ve türler arasındaki farkları inceler.
- Ekoloji: Canlıların yaşadığı ortam ve diğer canlılarla olan etkileşimini inceler.
- Taksonomi: Canlıların sınıflandırılmasıyla ilgilenen bilim dalıdır.
- Biyocoğrafya: Bitkilerin ve hayvanların Dünya’daki dağılımını inceler.
- Biyokimya: Canlılara ait en küçük birim olan hücreyi kimyasal açıdan araştırmaktadır.
- Biyofizik: Canlıların yaşamsal fonksiyonlarını inceler.
- Moleküler Biyoloji: Hücrenin yapısı ve işleyişini moleküler olarak inceler.
- Paleontoloji: Fosilleri inceleyen bilim dalıdır.
- Entomoloji: Böcekleri incelemektedir.
- Bakteriyoloji: Bakterileri araştıran bilim dalıdır.
- Mikoloji: Mantarları gözlemleyen bilim dalıdır.
- Limnoloji: Göllerin içinde yaşayan canlıları inceler.
- İhtiyoloji: Balıkları inceleyen bilim dalıdır.
- Parazitoloji: Parazitleri konu alan bilimdir.
- Ornitoloji: Kuşları konu alan bilim dalıdır.
- Konkoloji: Yumuşakçaları (denizanası vb.) araştırmaktadır.
Biyolojinin Tarihsel Gelişimi
Biyolojinin tarihsel gelişimi, insanların kendisini ve çevresini tanıma isteğiyle başlamıştır. İlk insanlarda başlayan mağaraya bitkilerin ve hayvanların resmini çizmesi, canlılar hakkında bilgi sahibi olmalarına yardımcı olmuştur. Bu canlılar zehirli ve zehirsiz bitkiler, yırtıcı ve evcil hayvanlar olarak gruplandırılmıştır.
En eski kayıtlara göre kayıtlar Asur ve Babil kaynaklıdır ve bu belgelerde hurma ağaçlarının eşeyli üremesinin bilindiği görülmektedir. Eski Mısırlıların mumyalama teknikleri de bitkilerin koruyucu özelliklerini keşfettiklerini ortaya çıkarmaktadır. Çinliler belirli bazı böcekleri kullanarak (ipekböceği gibi) biyolojik mücadele yöntemlerinin keşfinde ilk adımı atmışlardır.
Biyolojinin Temel Prensipleri
Biyolojinin temel prensipleri beş temel ilkeden oluşmaktadır.
- Hücre Kuramı: Tüm canlılar hücrelerden oluşur ve hücre yaşamın temel birimidir.
- Gen Teorisi: Özellikler gen aktarma yoluyla bir sonraki nesile geçer. Genler kromozomlarda bulunur ve DNA’dan oluşur.
- Evrim: Nesillerde kalıtsal olarak bulunan küçük ya da büyük değişikliklerdir.
- Homeostasis: Çevresel değişikliklere tepki olarak sabit bir iç ortam sağlamaktır.
- Termodinamik: Enerji sabittir.
Biyoloji Tarihindeki Bilim Adamları
Biyoloji tarihindeki bilim adamları, bilgi birikimlerini kitaplar çıkarıp paylaşarak biyolojide kümülatif bilgi birikimi sağlamıştır. Kısaca bilim adamlarından bahsetmek gerekirse:
- Thales (M.Ö. VII)
İlk biyolojik yorumları yapmıştır.
- Aristo (M.Ö. 384 – 322)
Bilimsel doğa tarhinini kurucusu olarak tanınmaktadır. Aristo iyi gözlem yaparak ve bunlardan doğru sonuçlar çıkararak canlıların dünyasını incelemiştir. Bu çalışmalarını kitaplarda toplamıştır: “Hayvanların Tarihi, Hayvan Nesli Üzerine” ve “Hayvan Vücutlarının Kısımları Üzerine”. Abiyogenez hipotezini (kendiliğinden oluş hipotezi) açıklamış ve ilk sınıflandırmayı yapmıştır.
- Galen (M.Ö. 131 – 201)
Fizyoloji biliminin doğmasını sağlamıştır. Özellikle hayvanları kesip inceleyerek tarihi deneyler yürütmektedir. Bir botanikçi olarak theophrastosda bir çok bitkinin tanımını yapmıştır. Bu çalışmalarını deneysel olarak kanıtlamıştır. Botanik çalışmaları ile biyolojide dönüm noktası olmuştur.
- İbni Sina
Bilimsel çalışmalarda büyük başarılara imza atmış ve Türk-İslam dünyasına damga vurmuştur. Arapça yazılan bilim eserlerinin Latinceye tercüme edilmesinde büyük rol oynamıştır.
- El Bruni
Bitkilerin çeşitli hastalıklara karşı ilaç olarak nasıl kullanılması gerektiği hakkında araştırmalar yapmıştır. Farmasötük bortaniğini kurmuştur.
- Roger Bacın
Bilimin doğrudan gözlemlere ve doğal olaylara dayandırılması görüşünü yaymıştır.
- Lois Pasteur
Mikroorganizmaları keşfetmiştir. Mikroorganizmaların havadaki varlığını keşfeden Pasteur, deney şişelerinin ağzını pamukla tıkayarak havadaki mikroorganizmaların et suyuna girişini önlemiştir. Bu sayede etin kendiliğinden bozulmadığını, havadaki organizmalar tarafından bozulduğunu kanıtlamıştır. Böylece abiyogenez yerine biyogenez kuramını ortaya çıkarmıştır. Biyogenezin ortaya çıkmasıyla birlikte belirli bir zaman kabul gören bilginin değişebileceğini de kanıtlamıştır.
- Gregor Mendel
Genetikle ilgili çalışmalar yaparak genetik biliminin alt yapısını oluşturmuştur. Mendel bu genetik deneylerinde yetişmesinin kolay olması, kısa zamanda ürün vermesi, kalıtsal özelliklerinin fazla olmasından dolayı bezelyeyi kullanmıştır. Bu çalışmaları Mendel kanunu olarak kabul edilmiştir.
- Rosalind Franklin
X ışınları üzerine çalışmalar yapmıştır. Çözeltideki protein ve lipitlerin X ışını kırınımını araştırmıştır. Grafit ve kömürün mikroyapılarına dair çalışmaları bulunmaktadır. DNA’nın yapısı ile ilgili araştırmalarda önemli katkılarda bulunmuştur.
- James Dewey Watson
DNA’nın yapısıyla ilgili çalışmalarda bulunmuştur. DNA’nın ikili sarmal yapısını keşfederek Nobel Ödülü almıştır. Biyolojinin temel prensiplerinden olan santral dogmayı ortaya çıkarmıştır.
- Aziz Sancar
Hücrelerin hasar gören DNA’ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini nasıl koruduğunu haritalandırmıştır. 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü almıştır. Günümüzde DNA onarımı, hücre dizilimi, kanser tedavisi ve biyolojik saat üzerinde çalışmalarını sürdürmektedir.