Lübnan’da siyasete ancak sınırlı sayıda kadın girebiliyor ve bu da genellikle bir yakının ölümünden sonra gerçekleşiyor. Öyle ki bu durumu anlatan yaygın bir deyiş bile var: Lübnanlı kadınlar parlamentoya siyahlar içinde girer. Nispeten açık bir toplum olsa da Lübnan toplumunda hâlen kadınların siyaset ve parlamento yoluna yıldırıcı engeller döşeyen ataerkil kültür hâkim.
Şu an Lübnan parlamentosunda bulunan 128 milletvekilinden sadece dördü kadın: Bişari bölgesi vekili Strida Geagea, General Mişel Aun’un Değişim ve Reform ittifakı listesinden seçilen Keservan vekili Gilberte Zwein, Sünni Müstakbel Hareketi’nden Sayda vekili Behiye Hariri ve Beyrut’taki Rum Ortodoks sandalyesini kazanan Nayla Tueni.
Basına yansıyan bilgilere göre 2009 seçimlerinde yarışan 587 adayın yalnızca 12'si kadındı. Mevcut hükümette görev alan tek kadının yargıç Alice Chaptıni olduğunu anımsatan gazeteci Emile Kuri, geçmiş hükümetlerde görev alan kadınları da şöyle sıralıyor: 2009’daki Maliye Bakanı Reyya El Hasan, 2009’da Eğitim Bakanlığı yapan Behiye Hariri, 2005’te Sosyal İşler Bakanı olan Nayla Muavvad ve 2004’teki Sanayi Bakanı Leyla Sulh.
Kadınların seçme ve seçilme hakkını 1952’de tanıyarak Orta Doğu’da kadının güçlenmesinde öncü bir ülke olan Lübnan daha sonra bu alanda geriye düştü. Kadınların Lübnan meclisindeki mevcut yüzde 3.1’lik oranı, İran İslam Cumhuriyeti’yle aynı seviyedeyken yüzde 6.2’lik oranıyla Kuveyt’in ve yüzde 12’lik oranıyla Ürdün’ün epey gerisinde.
Lübnan Amerikan Üniversitesi’nden sosyolog Paul Tabar bunu Al-Monitor’a şöyle değerlendiriyor: “Lübnanlı kadınların siyasette çok ufak bir rol oynaması, toplumun güçlü ataerkil yapısının yansımalarından biri.”
Siyasette yer alan kadınların çoğu bu görevlere ya atamayla geliyor ya da siyasetçi bir akrabanın ölümü üzerine seçim listelerine dâhil ediliyor. Örneğin Nayla Muavvad 1989’da bombalı saldırıda ölen Lübnan Cumhurbaşkanı Rene Muavvad’ın eşiydi. Muavvad bakan olmadan önce 1991’de milletvekili oldu. Behiye Hariri de kardeşi merhum Başbakan Refik Hariri’nin 2005’te bir suikasta kurban gitmesinin ardından kısa süreliğine başbakan oldu. Nayla Tueni, 2005’te bombalı saldırıda öldürülen milletvekili Cebran Tueni’nin kızı. Sitrida Geagea ise Lübnanlı Güçler Partisi’nin Hristiyan lideri eşi Samir Geagea’nın Suriye’nin Lübnan’ı işgali sırasında 11 yıl hapiste kalması nedeniyle kendini politikanın içinde buldu.
Tabar bu durumu şöyle açıklıyor: “Kadınlar genelde öldürülen bir yakından boşalan koltuğu devralıyor ve böylece ailenin bir diğer üyesi siyasete girme yaşına gelinceye kadar devamlılığı sağlıyor.” Sosyoloğa göre “siyasi şehitlerin” en yakınındaki insanlar seçilerek hem ailenin hem de bir bölge veya topluluğun devamlılığı sağlanıyor.
Kadınların Lübnan siyasetindeki sınırlı rolü parti düzeyinde de görülüyor. Lübnan Demokratik Kadınlar Topluluğu geçen yıl ulusal çapta bir çalışma yaparak “Lübnan’da Siyasi Partilere ve Sendikalara Kadın Katılımını Teşvik İçin Örgütsel İhtiyaçlar” başlıklı bir rapor yayımladı.
On iki faal siyasi partiden altısını inceleyen bu çalışma, parti yönetimlerinde sadece bir ya da iki kadının yer aldığını ortaya koydu. Rapora göre araştırmaya konu partilerin hiçbiri iç örgütlenmelerinde kadın kotası uygulamıyor. Partilerin yüzde 33’ü kadın kotasını kesinlikle reddederken yüzde 50’si kadınları kimi yöneticilik görevlerine atamış, yüzde 16,6’sı da parlamenter seçimlerde kadın aday göstermiş.
Çalışmanın sendikalarla ilgili bölümü ise sekiz sendikanın altısında kadın üyelerin erkeklere oranının yüzde 40 ile yüzde 75 arasında değiştiğini ortaya koydu. Gazeteci Emile Kuri bunu Al-Monitor’a şöyle yorumluyor: “Kamu kurumlarında ve bakanlıklarda kadınların büyük mesafe aldığını gözlemliyoruz. (...) Kadınlar etkin çalışıyor ve çoğu zaman erkeklere kıyasla yolsuzluğa daha az bulaşıyor.”
Eski milletvekili Muavvad’a göre Lübnan’daki mezhepsel siyasi sistemde farklı toplumların kendi içinde kotaları var ve buradaki güç merkezleri kadınların siyasi katılımını genel anlamda engelliyor. Muavvad Al-Monitor’a şöyle konuşuyor: “Lübnan parlamentosunda şu an hâkim olan ve Suriye egemenliğinden miras kalan kota sistemi kadınların siyasette yer almasını zorlaştırıyor.”
Siyasete kadın kotasının getirilmesi kadınların siyasi hayata girişini gerçekten de kolaylaştırabilir. Örneğin Ürdün parlamentosunda sandalyelerin yüzde 12’si, yani 150 sandalyenin 18’i kadınlara ayrılmış durumda. Tabar da aynı telkinde bulunuyor: “Kadınların başlıca mücadelelerinden biri kadın kotası olmalı.”
Kota sisteminin eksikliği dışında bir diğer sorun da Lübnan’da evlilik, miras ve boşanma gibi konuları düzenleyen ferdi hukuk sisteminden kaynaklanıyor. Burada 17 farklı dini mezhepte 10 farklı dini yasa uygulanıyor.
Her toplumda ayrı bir yasanın geçerli olduğu bu sistem, yurttaşların özgürlüğünü kısıtlıyor ve evlilik, boşanma, miras ve benzeri birçok konuda erkeklerle kadınlar arasında eşitsizlik yaratıyor. Muavvad buna ilişkin şöyle diyor: “Medeni kanun ve eğitimde eşitlik Lübnanlı kadınlar için sıçrama tahtası olur.” Medeni kanun ayrıca dinlere göre bölünmüş bir ülkede gençleri mezhepçiliğin pençesinden kurtarır ve dolayısıyla kadınların iktidara erişimini kolaylaştırır.
Ancak Muavvad Lübnanlı kadınların ülkede daha fazla söz sahibi olabilmesi için harekete geçip baskı oluşturması gerektiğini vurguluyor: “Kadın örgütleri yeterince faal değil ve güç birliği yapmıyor.”
Eski vekil “Kadınların partilere katılması ve burada iyi bir eğitimden geçirilmesi onların siyasi hayata hazırlanmasına yardımcı olacak.” diyor ve son olarak şunu ekliyor: “Lobicilik de Lübnan’da kadınların güçlenmesi için zaruri.”