Guatemala'da iç savaş döneminde yerli Mayalara ve solculara karşı soykırım yapan emekli askerler kongre binasına baskın düzenledi. Milletvekillerinin ofisleri ateşe verildi. Oslo görüşmelerinde gerillalarla anlaşma yapılmasına rağmen ülkede sorunlar had safhada
Orta Amerika ülkesi Guatemala'da, iç savaş yılları sırasında görev yaptıkları dönem için hükümetten tazminat talep eden emekli askerler kongreyi bastı. Baskını yapanlar devlet güçleriyle çatıştı.
Guatemala medyası La Prensa'ya göre, başkentin tarihi merkezinde bir araya gelen emekli askerlerin 19 Ekim'de yaptığı yürüyüş, günün ilerleyen saatlerinde polisle çatışmaya dönüştü.
Taş, sapan vb kullanan eski askerlerle devlet güçleri çatıştı. Devlet güçleri, göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su kullandı.
Ofisler ateşe verildi
Bir grup eski asker, polisin karşı koymasına rağmen Kongre'nin giriş kapılarını kırarak binaya girdi. Kongre binasını iki saat boyunca işgal edenler, bazı milletvekillerinin ofislerini ateşe verdi. Eski askerler otopark alanındaki araçları da yaktı. Personel içeride mahsur kaldı.
Kongre'de kapana kısılmış gibi...
Ulusal Umut Birimi (UNE) partisi milletvekilli Carlos Barreda, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, "Kongre'de kapana kısılmış meslektaşlarımız var. Güvenlik güçleri, acilen duruma müdahale etmeli" dedi.
Bir süre sonra İçişleri Bakanlığı Twitter'dan yaptığı paylaşımda, Guatemala Cumhuriyeti Kongresi'nde mahsur kalan personelin tamamının tahliyesinin sağlandığı bildirildi. Eski askerlerden bazılarının gözaltına alındığını duyuran bakanlık, eylemcilerden kanunlara saygı duymasını istedi.
1960-1996 yıllarında soykırım yaptılar
Guatemala'da 1954’te ordu askeri darbe yaparak sola savaş açtı. Darbe 18-27 Haziran 1954'te ABD-CIA örgütlenmesinin orduyu taşeron olarak kullanmasıyla oldu. Ordu baskısı direniş getirdi. 1960-1996 iç savaş yaşandı. İç savaş yılları sırasında ordu yerli Maya köylülerine (İndians. Mayalar, Maya takvimi gibi önemli gelişmeler imza atmıştı) ve solcu yapılara karşı soykırım yaptı. 200 binden fazla kişi yaşamını yitirdi.
Oslo görüşmeleri
En büyük sol örgütlerden URNG (La Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca-URNG-MAIZ, Guatemala Ulusal Devrimci Birliği) ile devlet müzakere yürütmek zorunda kaldı.
Devletle URNG gerillaları arasında ilk gayrı resmi görüşme 1987’de İspanya’da yapıldı. Gerillaların yıllarca savaşmaya hazır olduğunu göstermesi üzerine zamanla gayri-resmi görüşmeler resmi müzakerelere dönüştü. Resmi müzakereler 1990’da Norveç’in desteğiyle Oslo'da start aldı. Ordu komutanları ve gerilla liderleri arasında bazı gizli görüşmeler oldu.
İsveç, Norveç, Fransa, İspanya, ABD, Meksika, Kolombiya ve Meksika’nın oluşturduğu Dost Ülkeler Grubu, müzakerelerin ilerlemesinde rol oynadı. Bir dizi anlaşma sonrası gerillalar ile devlet 1996’da nihai anlaşma imzaladı ve savaş sona erdi.
İlk soykırım davası
Guatemala’daki ilk soykırım davasını açmış avukat olan Frank La Rue, çabalarından dolayı 2004’te Nobel Barış Ödülü adayları arasına girdi. Guatemala’nın en büyük insan hakları örgütü CALDH’ın (İnsan Hakları için Yasal Eylem Merkezi) kurucusu olan Av. Frank La Rue Birleşmiş Milletler’in (BM) düşünce ve ifade özgürlüğü hakkıyla ilgili özel raportörü olacaktı.
BM özel raportörü Av. Frank La Rue 2013'te şunları söyleyecekti: "Ordu komutanları ve gerilla liderleri arasında bazı gizli görüşmeler gerçekleştirildi. Bunlar çok önemliydi. Barış görüşmelerinde sadece hükümet sözcülerinin değil komutanların da bulunması önemlidir. Bir masanın etrafına oturdular ve bu çok önemliydi. Buralarda konuşulanlar barış anlaşması imzalanıncaya kadar hiçbir şekilde kamuoyuna aktarılmadı."
BM özel raportörü Av. Frank La Rue barış sonrasını şöyle değerlendirecekti: "Aldığımız en büyük ders şu: Barış süreci ancak barışı inşa süreciyle sürdürülürse başarıya ulaşabilir. Barış anlaşmasının imzalanmasından sonra devlet kurumlarını güçlendirmelisiniz. Özellikle adalet sistemini güçlendirmelisiniz. Biz bunu yapmadık. Barış sağlandı ama şu anda büyük bir karmaşa içindeyiz. Adalet ve güvenlik sistemi zayıf. Barıştan sonra ordu küçültüldü. Ekonomik seçkinler kendi özel güvenlik şirketlerini kurdular, güvenliği kendileri için özelleştirdiler. Şu andaki en büyük düşmanımız politik yapılar değil organize suç grupları. Bunlar parlamenterleri, hâkimleri, savcıları satın alarak tüm sistemi de etkiliyorlar. Barış anlaşmasından önce kırsal kesimde var olan yoksulluk, anlaşmadan sonra hiç değişmedi. Barış çok önemliydi çünkü askeri operasyonları bitirdi. Ama gündelik hayattaki ekonomi değişmedi. Örneğin toprak reformu yapılmadı, sosyal hizmetler iyileştirilmedi, sağlık sistemi güçlendirilmedi. Bunlardan dolayı da bazı insanlar hayal kırıklığına uğradı."
Katliamcılar şimdi tazminat istiyorlar
Soykırım döneminde görev yapan emekli askerler, kendileri için maddi tazminat sağlayan yasa tasarısının Kongre'de kabul edilmesini talep ediyor.
Guatemala'da iç savaş mağdurları, dullar ve yetimler için tazminat yasası var, ancak silahlı kuvvetlere mensup kişileri kapsamıyor. Resmi rakamlara göre iç savaş döneminde 300 bin asker görev yaptı.
Nüfus yapısı
Kristof Kolomb'un ispanya Krallığı emriyle bir fgrup asker ve yağmacıyla işgal ettiği Latin Amerika ülkelerinden Guatemala'da beyazlar ABD destekli darbelerle yıllar boyu saltanat sürdü, ülke yeraltı ve yerüstü kaynaklarını sömürdü. Guatemala nüfusu çok farklı yerli kabilelerden oluşuyor. Nüfusun yüzde 41 kadarı Mestizo, Guatemala'da 19 kadarı beyaz, yüzde 9 kadarı Kiçeler, yüzde 8,5 kadarı Kakçikeller, yüzde 6,5 kadarı Kekçiler, yüzde 8,5 kadarı Maya halkları, yüzde 8 kadarı Mamlardan oluşuyor.
United Fruit Company
Çünkü United Fruit Company (UFC) eliyle ülke yağmasının sürmesi isteniyordu. UFC, sömürgeden elde ettiği kaynaklarla Guatemala’da kahve ticaretini artırmak itiyordu. UFC bunun için demir yolları, nakliye yolları yapıyordu. 1920’lerde Guatemala politikacılarını neredeyse UFC kontrolü ediyordu.
Guatemala’da Jorge Ubico diktatörlüğü 1930'larda yerlileri "Aylaklık Yasası" ile köle gibi çalıştırdı. Jorge Ubico muahlefet eden sendikacı, üniversitelileri ve siyasetçileri katlettiriyordu. Ubico 2. Dünya Savaşı faşist dalgadan yararlanıp 22 Haziran 1944’te anayasayı da askıya aldı. Grevler, protestolar ve grup solcu subayın baskısıyla Ubico istifa etti. Ubico'nun koltuğu askeri grup Ekim 1944'de başka askeri cunta tarafından devrildi.
Genel seçimlerde Juan Jose Arevalo başkan seçildi. Juan Jose Arevalo kamulaştırmalar yaptı, işçi haklarında iyileştirmeye imza attı, toprak reformu yaptı. Komünist Parti de yasal hale geldi bu dönemde. UFC ve ABD çıkarları zor dönem geçirdi. ABD Florida’daki kamplarda Guatemalalılardan paramiliter güç eğitti ve 1950’de Carlos Castillo Armas üzerinden darbe yapmaya kalktı. Darbe başarısız oldu.
İlk genel seçim
Mart 1951'de Guatemmala tarihinde ilk defa genel seçim yapıldı. 1951’deki seçimde Juan Jose Jacobo Arbenz başkan seçildi. Arbenz ABD hegemonyasına son verme yönünde kararlar almaya çalıştı, tarım reformunu yaptı. Kamulaştırmalar yaptı. 1945 yılında Guatemala verimli topraklarının yüzde 72'sine nüfusunun yalnızca yüz 2 ayrıcalıklı kesimi sahipti. United Fruit Company en büyük toprak sahiplerindendi. Juan Jose Jacobo Arbenz eşi Maria Cristina Vilanova sayesinde sosyalist düşünceye yakın oldu. Arbenz bir grup solcu subaya katılarak 1944 yılında diktatör Jorge Ubico'nun (1878-1946) devrilmesi sürecinde rol oynadı. Ubico'nun devrilmesinden sonra kurulan Juan José Arévalo hükûmetinde Arbenz Guatemala Savunma Bakanlığı görevinde bulunmuştu.
16 Temmuz 1952'de İran'daki Muhammed Musaddık hükûmetini deviren ABD, Juan Jose Jacobo Arbenz'i de komünistlikle suçlayıp devirmek için örgütlenme yaptı.
Juan Jose Jacobo Arbenz 1954 yılına CIA uçaklarının da katıldığı Operasyon PBSUCCESS adlı darbe ile devrildi. 27 Haziran 1954'te Arbenz istifa ettirildi ve Meksika Büyükelçiliği'ne geçti. Darbede Albay Carlos Castillo Armas taşerondu ve ülkenin başına geçirildi.
Ernesto Che Guevara ile kesişen yol
Küba ve Bolivya'da savaşan efsane gerilla kumandanlarından Ernesto Che Guevara da bir süre Guatemala'da bulunmuştu. Che Guevara Jacobo Arbenz'in Guatemala’nın "sosyal devrim" çalışmalarının olduğu sürece katılmıştı. Guatemala'da Kübalı sürgünlerle, Moncada Baskını öncülerinden Niko Lopez (Guevera’ya Che lakabını Lopez’in taktığı kaydedilir) gibi isimlerle tanışmıştı. Guatemala'da bazı eylemsellikler içinde olan Che Guevara Arbenz, CIA ve taşeronu ordu tarafından devrilince Mexico City’e geçti. Burada Fidel Catro ile tanıştırıldı ve Guatemala'dan Meksika'ya geçenlerle Küba'nın çekirdek gerilla grubu ortaya çıkmıştı.
DIŞ HABERLER