2. Dünya Savaşı tanığı, soykırımdan hayatta kalan ve 2002 yılında Nobel ödülü kazanan Macar yazar Imre Kertész, 86 yaşında Budapeşte’de hayata gözlerini yumdu. Kertész’in uzun zamandır Parkinson hastası olduğu bildirildi.
1929 yılında Budapeşte’de doğan Kertész, ergenlik yıllarında binlerce Macar Yahudisi ile birlikte Auschwitz’e gönderilmişti. Bir süre sonra 1945 yılında özgürleşene kadar kalacağı Buchenwald toplama kampına gönderildi. Bu dönemde yaşadıklarını şu sözlerle anlatmıştı: “Bir çocuk olarak yaşama dair belli bir inanç beslersiniz. Ama Auschwitz gibi bir şey yaşadığınızda, her şey paramparça olur.”
Bununla birlikte, 2002 yılında verdiği bir röportajda, hayatının en mutlu anlarından bazılarını Auscwitz’de yaşadığını anlatmıştır: “Kampın hastanesinde 10 dakika uzanabilmenin ya da sonsuz işten 10 dakikalığına mola alabilmenin ne demek olduğunu hayal edemezsiniz. Ölüme çok yakın olmak aynı zamanda bir tür mutluluktur. Sadece hayatta kalabilmek en büyük özgürlük haline gelir.”
Kertész özgürleştikten sonraki yaşamının büyük bir bölümünü Budapeşte’de geçirdi. 1975 yılında yayımlanan ilk romanı “Kadersizlik”, 15 yaşındaki bir oğlanın toplama kampı deneyimi üzerinedir. Kertész, Macar komünist rejimi tarafından yayımlanması engellenen kitabın basılması için 10 yıl boyunca beklemek zorunda kalmış, roman yayımlandıktan sonra dahi hem hükümet hem de halk tarafından görmezden gelinmiştir. Kertész’e göre bunun bir sebebi kitabın soykırım temasıyla birlikte, Macaristan’ın totaliter komünist rejimini de yansıtıyor olmasıdır.
Kendisini Nobel ödülüne layık gören jüri, Kertész’in çalışmalarının Nazi ölüm kamplarını, insanlığın ne kadar alçalabileceğine dair “azami bir gerçeklikle” resmettiğini söyledi. Jüri aynı zamanda Kertész’in yazımının “tarihin barbarca keyfiyetine karşı bir bireyin kırılgan tecrübesini ele aldığını” ifade etti. Ödül kabul konuşmasında Kertész sadece kendisi için roman yazdığını söyledi: “Okuyucu kitlem yoktu ve kimseyi etkilemek istemedim.”
Kertész, Nobel edebiyat ödülünü kazanan ilk Macar’dır. İlerleyen yıllarda soykırım üzerine başka romanlar da yazdı, “Kadersizlik” Macaristan lise müfredatına girdi ve ülkesinde de pek çok ödüle layık görüldü.
Imre Kertész’in romanlarının çoğu, Can Yayınları tarafından Türkçe’ye kazandırılmıştır.