Coronavirus (Koronavirüs), son salgında COVID-19, 2019 yılı Aralık ayında başlayan ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından artık Pandemi ilan edilen bir solunum yolu virüs hastalığıdır.
COVID-19 Dünya’ya yayıldı ve üç ay içinde 4.000’den fazla can aldı.
Koronavirüs Nedir ?
Coronavirüsler, Coronaviridae olarak bilinen bir aileye aittir ve elektron mikroskobu altında çivili halkalara benzemektedirler. Viral zarflarının etrafında bir “taç” (Korona Latince taç demek) bulunur.
Koronavirüsler zarf içinde tek bir RNA dizisi içerir ve bir virüs olarak canlı hücrelerin içine girmeden üreyemez.
Tipik olarak, bu tür virüsler ev hayvanlarından ziyade yarasalar gibi vahşi hayvanlarda bulunur. Bazıları soğuk algınlığı gibi hastalıklardan sorumludur.
İnsanlara sıçrama yaptığında, ateş, solunum yolu hastalığı ve iltihaplanmaya neden olabilirler.
Yaşlılar veya HIV-AIDS’li kişiler gibi bağışıklığı baskılanmış kişilerde, bu tür virüsler ciddi solunum yolu hastalıklarına neden olarak Zatürre ve hatta ölümle sonuçlanabilir.
Son yirmi yılda son derece patojenik Koronavirüsler, SARS (şiddetli akut solunum sendromu) ve MERS (Orta Doğu solunum sendromu) ortaya çıktı. Bu virüsler insandan insana kolayca bulaştı.
SARS, misk kedileri ve MERS develerden bulaşmıştı.
2000’li yılların başında ortaya çıkan SARS, 8.000’den fazla insana bulaştı ve yaklaşık 800 ölüme neden oldu. 2010’ların başında ortaya çıkan MERS, yaklaşık 2.500 kişiye bulaştı ve 850’den fazla ölüme yol açtı.
COVID-19 Nedir ?
Karışıklığı hafifletmek ve raporlamayı kolaylaştırmak için DSÖ yeni hastalığı COVID-19 (2019 koronavirüs hastalığı için) olarak adlandırdı.
Yeni Koronavirüs resmen SARS-CoV-2 olarak adlandırılmaktadır.
Pandemi Nedir ?
DSÖ, COVID-19 salgınını resmen bir Pandemi olarak sınıflandırdı.
En basit ifadeyle, Pandemi “yeni bir hastalığın Dünya çapında patlak vermesi” olarak tanımlanabilir.
Burada “yeni” anahtardır, çünkü birçok hastalık popülasyonda devam eder ve her yıl yayılır. Örneğin, grip her yıl birçok insanı enfekte eder ve tüm Dünyada bulunabilir. COVID-19’un aksine, yıllardır toplumda dolaşıyor, buna karşı doğal bir bağışıklık var ve bunun hakkında çok fazla şey biliyoruz.
Bütün bunlar ne anlama geliyor peki ? Günlük hayatınızdaki hiçbir şey değişmemelidir. COVID-19 virüsünün kendisi değişmedi. Daha tehlikeli hale gelmedi ve insanları daha hızlı enfekte etmek için mutasyona uğramadı.
Virüs Nereden Geldi ?
Virüs, 11 milyondan fazla nüfusa sahip bir Çin kenti olan Wuhan’dan kaynaklanıyor gibi görünüyor. Balık satan Huanan Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarından kaynaklandığı tahmin ediliyor.
Virüs, genlerinin % 80’ini önceki SARS virüsü ile ve % 96’sını Yarasa Koronavirüsleri ile paylaşıyor.
Küçük, pullu bir memeli olan karınca yiyen Pangolin de SARS-CoV-2’nin yayılmasında rol oynamaktadır. Virüs muhtemelen Yarasalardan kaynaklanır, ancak o hayvandan insanlara yayılmadan önce Pangolin’de gizlenebilir.
Ölüm Oranı Nedir ?
Doğru bir ölüm oranı elde etmek oldukça karmaşıktır.
DSÖ’den yapılan erken tahminler, vaka sayısına göre ölüm oranının % 3’ün üzerinde olduğunu gösteriyor ama bu oran muhtemelen daha az çünkü birçok vaka test yapılmadığından gizli kalmış olabilir.
Ölüm oranı zamanla değişecektir, ancak yaşlılar (60 yaşından büyük) ve kardiyovasküler hastalık ve diyabet gibi altta yatan sağlık sorunları olanlar daha yüksek risk altındadır.
Koronavirüs Nasıl Yayılır ?
İlk enfeksiyonlar potansiyel olarak hayvandan insana bulaşmanın bir sonucuydu, ancak virüs yayıldıkça, tüm Dünyada lokal bulaşma görülmüştür.
WHO, virüsün insandan insana şu yollarla taşınabileceğini söylüyor:
Solunum damlacıkları – bir kişi hapşırdığında veya öksürdüğünde.
Enfekte bireylerle doğrudan temas.
Kontamine yüzeyler ve nesnelerle temas.
Koronavirüs Dış Ortamda Ne Kadar Hayatta Kalabilir ?
Bakır ve çelik yüzeylerde neredeyse iki saat, karton veya plastik gibi diğer yüzeylerde daha uzun süre hayatta kalabiliyor.
Koronavirüs Belirtileri Neler ?
Ateş
Kuru öksürük
Yorgunluk veya kas ağrısı
Solunum güçlüğü ana belirtiler.
Daha az yaygın semptomlar:
Mukus veya kanlı öksürük
Baş ağrısı
İshal
Böbrek yetmezliği
Hastalık ilerledikçe, Pnömoni gelişebilir.
Koronavirüs Ne Kadar Bulaşıcı ?
En basit ifadeyle, hastalığı taşıyan bir kişi tarafından kaç kişinin enfekte olabileceği değeri olan Ro, Kızamık gibi bulaşıcı hastalıklarda 12 ila 18 arasındadır ve bu da oldukça yüksektir.
2002-2003 SARS salgını 3 civarında bir R0 değerine sahipti.
COVID-19 salgını için 1.4 ile 3.8 arasında yani ortalama 2.2 olduğu tahmin ediliyor.
CDC ve WHO’ya göre ellerinizi yaklaşık 20 saniye sabun ve suyla yıkamak, kendinizi hastalanmaktan korumanın en iyi yollarından biridir. Ayrıca, eğer mümkünse yüzünüze dokunmaktan kaçınmalısınız, çünkü virüs bulaşmış biriyle temas ederseniz virüs vücuda aktarılabilir.
Koronavirüs için Tedavi Var mı ?
Coronavirüsler dayanıklı organizmalardır. İnsan bağışıklık sisteminden saklanmada etkilidirler ve onları yok etmek için güvenilir bir tedavi veya aşı henüz yok. Çoğu durumda, sağlık yetkilileri semptomlarla başa çıkmaya çalışır.
Bununla beraber salgınların ilaç veya aşı olmadan, gelişmiş gözetim, vaka izolasyonu, temas takibi, enfeksiyon kontrol önlemleri kullanılarak kontrol edilebileceği biliniyor.
Koronavirüsden korunmada Maske takmalı mıyım ?
CDC, halkın sağlıklı üyelerine COVID-19 ve diğer solunum hastalıklarına karşı korunmak için yüz maskeleri takmalarını tavsiye etmiyor.
“Yüz maskeleri, hastalığın başkalarına yayılmasını önlemek için COVID-19 belirtileri gösteren kişiler tarafından kullanılmalıdır” .
“Yüz maskelerinin kullanımı, sağlık çalışanları ve yakın ortamlarda birine bakan kişiler için de çok önemlidir.”
Koronavirüs Ölümleri Neden Oluyor ?
Solunum sıkıntısına neden olan Covid-19 Akciğerlerde Pnömöni yani Zatürre’ye yol açıyor.
Hastalık ağır seyrettiği zaman Akciğerde tutuluma neden oluyor. Bunun sonunda solunum sıkıntısı hatta solunum yetmezliği meydana geliyor. Sonraki aşamada hasta ölebiliyor.
2002 yılında SARS enfeksiyonunda hastaların % 10’u hayatını kaybetmişken, 2012’de ortaya çıkan MERS enfeksiyonunda ise hastaların % 34’ü hayatını kaybetmişti.
Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre Korona virüsün bulaştığı kişilerin;
% 81’i hafif atlatıyor,
% 14’ü ciddi geçiriyor,
%5’i ise ağır şekilde hastalanıyor.
Koronavirüs nedeniyle yaşamını yitirenlerin oranı % 1 ila 3 arasında değişiyor.
Hastalık 9 yaşın çocuklarda pek görülmüyor.