KAFA TRAVMASI (BAŞ YARALANMALARI)
Kafa yaralanmaları yetişkinlerde sakatlık ve ölümlerin en sık nedenlerinden biridir. Yaralanma bir yumru, kafa üzerinde bir kesik ya da çürük (ezilme) gibi hafif olabilir. Ya da bir sarsıntı, derin bir kesik ya da açık yara, kafatası kemiklerinde meydana gelen bir kırık nedeni ile şiddetli olabilir. Bu sonuncusu beyin hasarı ve beyinde kanamaya neden olabilir.
Sponsorlu Bağlantılar
Bir kafa travması kafa derisi, kafatası, beyin ve başın altında yatan doku ve kan damarlarında meydana yaralanmalar gibi geniş bir yelpazeyi ifade eder.
KAFA YARALANMALARININ FARKLI TÜRLERİ NELERDİR?
SARSINTI
Bir sarsıntı, travmatik bir olaydan sonra birkaç dakikadan birkaç saate kadar anlık olarak farkındalık ya da uyanıklık kaybına neden olabilen baş bölgesindeki bir yaralanmadır.
KAFATASI KIRIĞI
Bir kafatası kırığı, kafatası kemiklerinde meydana gelen bir kırıktır. Kafatası kırıklarının 4 türü vardır.
Doğrusal kafatası kırıkları
Kafatası kırıklarının en sık görülen tipidir. Doğrusal bir kırıkta, kemikte kırık vardır ancak kemik hareket etmez. Bu hastalar, kısa bir süre için hastanede gözlenebilir ve genellikle birkaç gün içinde normal aktivitelerine devam edebilir. Genellikle, herhangi bir müdahale gerekli değildir.
Sponsorlu Bağlantılar
Depresif kafatası kırıkları
Bu tip kırıklar, kafa derisinde bir kesik varlığı yada yokluğunda görülebilir. Bu kırık, yani kafatası parçası travma sonucu çökmüş ve batmıştır. Bu tip kafatası kırığı şiddetine bağlı olarak deformitenin düzeltilmesi için cerrahi girişim gerektirebilir.
Diastatic kafatası kırıkları
Bu kırıklar kafatasının dikiş hatları boyunca meydana kırıklarıdır. Kafatası kemiklerindeki bu dikişler, çocukluk çağında eriyerek birbiri ile kaynaşan kafadaki kemikler arasındaki alanlardır. Bu tip bir kırıkta normal dikiş hatları genişlemiştir. Bu kırıklar daha sık yenidoğan ve bebeklerde görülür.
Baziler kafatası kırığı
Bu tür en ciddi türüdür ve kafatası tabanındaki kemiklerde bir kırık varlığına işaret eder. Bu tip kırıklara sahip olan hastalar sıklıkla göz çevresinde morluklar ve kulak arkasında bir çürüğe sahiptirler. Ayrıca beyni kaplayan yada örten parçanın yırtılması nedeni ile kulak yada burunlarından berrak bir sıvı akabilir. Bu hastalar genellikle hastanede yakın gözlem altında tutulurlar.
İntrakranial hematom (ICH)
ICH’ nın çeşitli tipleri vardır, kan pıhtılaşması ya da beyin çevresinde ya da beyin içinde bulunabilmektedir. Farklı tipleri, beyindeki konumlarına göre sınıflandırılır. Bu tür kafa yaralanmaları hafif dereceden oldukça ciddi ve potansiyel olarak yaşamı tehdit eden durumlara kadar değişen sonuçlara yol açabilir. ICH’ nın farklı tipleri arasında aşağıdakiler bulunmaktadır:
Epidural hematom
Epidural hematom kafatasının altında, bir kan pıhtısı meydana geldiğinde oluşur. Genellikle orta meningeal arter denilen kafatası altında bulunan bir yırtık varlığında meydana gelir. Epidural hematom genellikle kafatası kırığı ile ilişkilidir.
Subdural hematom
Subdural hematom kafatası altında ve dura altında bir kan pıhtısı varlığında meydana gelir ama beynin dışarısında oluşur. Bu kan pıhtısı dura’dan beyine giden damarlardaki bir yırtıktan ya da beynin kendisindeki bir kesikten oluşur. Bunlar bazen, ama her zaman değil, bir kafatası kırığı ile ilişkilidir. (dura= beyin ve omuriliğin dış kalın örtüsü)
Kontüzyon veya intraserebral hematom
Kontüzyon beynin kendisindeki bir yaradır. Kontüzyon, kafaya darbe alınan yerde yada civarında beyin içinde şişlik ve kanamaya neden olur. Kontüzyonlar, subdural veya epidural hematom gibi kan pıhtısına neden olan diğer faktörler yada kafasındaki bir kırık nedeni ile ortaya çıkabilir. Kanamanın beynin kendi içinde oluşması (“parankim içi kanama” olarak adlandırılır) bazen kendiliğinden oluşabilir. Bu, travma nedenli olmadığında, çoğu durumda nedeni yaşlılarda uzun süreli yüksek tansiyon, yetişkinlikte veya çocukluklarda kanama bozuklukları ya da kan inceltici ya da bazı ilaçların kötü kullanımından kaynaklanabilir.
Diffüz aksonal yaralanma (DAI)
Bu yaralanmalar oldukça yaygındır ve genellikle düşme veya araba kazaları, düşmeler yada sarsılan bebek sendromu nedeni ile beynin arkası yada dışının sarsılması sonucu meydana gelir. Yaygın olan bu yaralanmalar beyin sarsıntısı gibi hafif olabildiği yaygın aksonal yaralanmalar gibi çok şiddetli olabilir. Aksonal yaralanmalarda hastalar genellikle, beynin çok farklı bölgelerinde yaralanma olmamsı nedeni ile uzun bir süre için komada kalırlar.
KAFA TRAVMASI NEDENLERİ NELERDİR?
Çocuk ve erişkinlerde kafa travmasının birçok nedeni vardır. En yaygın travmatik yaralanmalar motorlu araç kazalarından (otomobil, motosiklet, ya da yaya olarak vurulması gibi) oluşmaktadır. Buna ek olarak çocuk istismarları da aynı sonucu verebilmektedir. Subdural hematom ve beyin kanamalar (“intraparenkimal kanamalar”) bazen kendiliğinden olabilir.
KAFA TRAVMASI BELİRTİLERİ NELERDİR?
Kişide meydana gelen belirtiler yaşanılan olayın derecesinde bağlı olarak değişir. Belirtiler şunlar olabilir:
Hafif kafa travmasında:
- Ezik yada yumrulu alanda çürük ve şişlikler
- Kafa derisinde küçük, yüzeysel kesikler
- Baş ağrısı
- Gürültü ve ışığa karşı duyarlılık
- Sinirlilik
- Karışıklık
- Baş dönmesi
- Dengesi ile ilgili sorunlar
- Mide bulantısı,
- Bellek ve / veya konsantrasyon ile ilgili sorunlar
- Uyku düzeninde değişim
- Bulanık görme
- Yorgun gözleri
- Kulak çınlaması
- Tat almada değişiklik
- Yorgunluk / uyuşukluk
Orta yada Ciddi kafa travması geçirildiğinde (acil tıbbi müdahale gerektiren) aşağıdaki belirtiler oluşabilir. Bu belirtilere yukarıdakilerden herhangi biri de dahil olabilir:
- Bilinç kaybı
- Gitmeyen şiddetli baş ağrısı
- Tekrarlanan mide bulantısı ve kusma
- Kısa süreli hafıza kaybı, güç hatırlama
- Konuşma bozukluğu
- Yürüme güçlüğü
- Bir taraf veya vücudun bir alanında zayıflık
- Terleme
- Soluk ten rengi ya da konvülsiyonlar
- Sinirlilik dahil olmak üzere davranış değişiklikleri
- Kulak veya burundan drenaj berrak sıvı yada kan
- Bir gözbebeğinin diğerinden daha büyük görünmesi
- Kafa derisinde derin bir kesik
- Başta açık yara
- Başa giren yabancı cisim
- Koma (bir kişide uyanmayacak derecede olan bilinçsizlik durumu ve herhangi bir uyarıya yanıt vermeme yada az yanıt verme)
- Bitkisel hayat (solunum ve kan dolaşımının çalıştığı fakat düşünme ve çevre bilincinin kaybedilmesi)
- Kilitli-sendromu (bir kişinin bilinci yerinde, düşünebilir ve aklı yerindedir fakat konuşamadığı ve hareket edemediği nörolojik bir durumdur)
NASIL TEŞHİS EDİLİR?
Sorunun tam ölçüde anlaşılabilmesi için kapsamlı bir tıbbi değerlendirme gereklidir. Bu da doğru teşhis ve tanı testleri ile ortaya konabilir. Kafa travması tanısında fizik muayene de yapılabilir. Öncelikle doktorunuz sizin ve ailenizden olayı dinler. Olayı dinledikten sonra muayeneye devam eder. Kafa travması nörolojik sorunlara neden olabilir ve daha fazla tıbbi takip gerektirebilir.
Tanısal testler şunları içerebilir:
- Kan testleri
- X-ray filmi– film üzerine iç doku, kemik ve organların görüntülerini oluşturan ve görünmez elektromanyetik enerji ışınları kullanan bir tanı testi.
- Bilgisayarlı tomografi – Vücudun kesitsel görüntülerini resmetmek için x-ışınları ve bilgisayar teknolojisini bir arada kullanan bir tanısal görüntüleme yöntemidir. Bu test kemik, kas, yağ ve organlar da dahil olmak üzere vücudun herhangi bir bölümünün ayrıntılarını gösterebilir.
- Elektroansefalogram (EEG) – kafa derisine bağlı elektrotlar vasıtasıyla sürekli olarak beynin elektriksel aktivitelerini kaydeden bir işlem.,
- Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) – vücut içindeki organ ve yapıların ayrıntılı görüntülerini üreten büyük mıknatıslar, frekansları ve bilgisayar teknolojisini bir arada kullanan bir tanı yöntemidir.
KAFA TRAVMASI TEDAVİSİ NASIL YAPILIR?
Kafa travmasındaki izlenecek tedavi yolu sizin durumunuza bağlı olarak doktorunuz tarafından belirlenecektir. Bunun yanı sıra yaşınız, genel sağlık ve tıbbi geçmişiniz, kullandığınız ilaçlar da tedavi yolunun izlenmesinde etkili olacaktır. Tedavi genellikle aşağıdaki gibi olabilir.
- Buz
- Dinlenme
- Topikal antibiyotik merhem ve yara bandı
- Gözlem
- Acil tıbbi yardım
- Dikiş
- Hastaneden gözlem
- Bilinçli sedasyon, mekanik ventilatör veya solunum
- Cerrahlık
Tedavi durumu diğer yaralanmaların varlığına bağlı olarak bireyselleştirilebilir. Hastanın ciddi bir kafa travması varsa, doktorunuz kafa içi basınç artışının izlenmesini isteyebilir. Kafa travması beyin şişmesine neden olabilir. Bu da kafatası içinde basınca yol açarak basınca neden olur.
KAFA İÇİNDEKİ BASINÇ NASIL İZLENİR?
Kafa içi basıncı iki şekilde ölçülür. Bir yolu, beyin sıvısı ile doldurulmuş boşluk (ventrikül) içine küçük bir içi boş bir tüp (kateter) yerleştirmektir. Diğer zamanlarda, küçük, içi boş cihaz (cıvata) kafatası ve beyin arasındaki boşluğa kafatası yoluyla yerleştirilir. Her iki cihaz yoğun bakım ünitesi (YBÜ) ya da ameliyathanede hekim tarafından eklenir. Beyin basıncını ölçen araç daha sonra monitöre takılarak basıncı okuması sağlanır. Basınç giderse, hemen tedavi edilebilir. Cihaz yerinde iken hastanın rahat kalması için ilaç verilecektir. Şişme indiğinde ve daha şişme şansı olduğunda, cihaz kaldırılacaktır.
Bir kafa travması geçiren kişi için yaşam boyu dikkat edeceği hususlar:
En önemlisi çocuklar ve yetişkinler için güvenli bir ortam sağlamak ve meydana gelen kafa yaralanmaları önlemektir. Bu, bisiklet, kaykay, paten veya motor sürerken kask kullanımı ve araç kullanırken emniyet kemeri takılması sadece ikisidir. Evde kendi güvenliğinizi sağlayacak alanlar oluşturmak da diğer etkili korunmadır. Ciddi bir beyin hasarı acıdır. Bunu geçiren kişiler beyin hasarının dercesine göre kaslarının bir parçasını (hareket bakımından), konuşma, görme, işitme, tat veya fonksiyonlarını kaybedebilir. Kişilik ya da davranışlarda uzun veya kısa süreli değişiklikler oluşabilir. Bu kişiler için uzun süreli tıbbi ve rehabilitasyon (fiziksel, mesleki ya da konuşma terapisi) yönetimi gerekecektir.
Kişinin iyileşme ölçüsü beyin hasarının ölçüsü ve mevcut olabilecek diğer sağlık sorunlarının türüne bağlıdır. Evde alınabilecek önlemler sayesinde kişinin kapasitelerinin artırılmasına çalışılmalıdır. Ayrıca toplumdan koparmamak da diğer önemli unsurdur. Kişi için yapılabilecek pozitif aktiviteler hastanın dayanıklılığını güçlendirmek ve hayata bağlılığını teşvik etmek için önemlidir.
Sponsorlu Bağlantılar