Türkiye yarı feodal bir tarım ülkesiydi. Nüfusunun %81'i köylerde yaşıyor, ulusal gelirin büyük bölümü topraktan sağlanıyordu. Üretim araçları ilkeldi. Bilgisizlik, bakımsızlık yüzünden ekilen topraklar gittikçe yozlaşıyor, ölüyordu. İnsanımız çağdışı koşullar içinde kendine, toplumuna, dünyaya yabancılaşmıştı, kurtuluşu ölüm ötesinde arıyordu. Gittikçe üzerine abanan yoksulluğu, sıkıntıları "yazgı" sayıyordu.
Böyle bir toplum Kurtuluş Savaşı kazanmış bile olsa, yeniden dünya ağalarının tuzağına düşmemek için sosyal ve toplumsal yapısını değiştirerek, çağdaşlaşmak zorundaydı. Kurtuluşun önderine göre: "Şimdiye değin izlenen eğitim çalışmaları ulusun tarihsel geriliğinde önemli bir etken olmuştu. Yeni kuşaklara verilecek eğitim, laik, çağdaş ve ulusal olmalıydı. Bilgi bir süs, bir buyurma aracı olmaktan çıkmalı, insanı ve çevreyi değiştirmeye yaramalıydı."
Tekkeler, medreseler, İmam Hatip Okulları bunun için kapatıldı; Tevhid-i Tedrisat Kanunu bunun için çıkarıldı. Alfabe bunun için değiştirildi. Tabanda devrim için eğitimi yaygınlaştırma amacıyla Köy Enstitüleri bunun için açıldı... Laik, çağdaş ve ulusal eğitimden geçmeyen kafalar, yeraltı-yerüstü zenginliklerimizi değerlendiremez; toplumun yararına işleyen akılcı bir düzen kuramaz, tutumsal bağımlılıktan kurtulamazdı.