• MS hastalarının rutin tıbbi muayeneleri COVID-19
pandemisi sırasında yetersiz kaldı
• MS hastalarının üçte birinden fazlası, atak dönemlerinde
gereken tüm testleri yaptıramadı
• MS hastalarının ana endişeleri COVID-19 teşhisi almak ve
MS atağı geçirmekti
• COVID-19 salgını, MS hastalarının çalışma hayatlarını
belirgin bir şekilde etkiledi
Amaç: Koronavirüs infeksiyonu kısıtlamaları, bütün dünyada çalışma
hayatını etkilemiştir. Multipl skleroz (MS) hastaları bu dönemde, sosyal
yaşamlarında, hasta takibinde ve tedaviye ulaşmakta çeşitli zorluklarla
karşılaşmışlardır. Biz bu çalışmada, MS hastalarının COVID-19 pandemisi
dönemindeki deneyimlerini değerlendirmeyi amaçladık.
Yöntem: Hastaların, COVID-19 pandemisi süresince hastalıkları ve
sosyal aktiviteleri açısından yaşadıkları problemleri, korku ve kaygılarını
belirlemeyi amaçlayan 50 soruluk bir anket hazırladık. Anket, Türkiye
MS Derneği ve yerel MS derneklerinin web sitelerinde ve sosyal medya
hesaplarında çevrimiçi olarak yayımlandı. Sadece bütün sorulara cevap
veren hastaların yanıtları değerlendirmeye alındı.
Bulgular: Toplamda 6008 hasta ankete ulaştı ve 3255 hasta bütün
sorulara cevap verdi. 378 hasta (%11,6) COVID-19 geçirdiğini bildirdi.
En sık COVID-19 ilişkili semptom yorgunluktu (%48,4). Rutin tıbbi takip
hastaların %61,4’ünde kesintiye uğradı ve hastaların %14’ünde tedavi
kesildi. Yaklaşık %25 hasta MS atağına bağlı farklı semptomlar bildirdi.
Hastaların COVID-19 ile ilgili en büyük endişesi sevdiklerinin sağlığının
bozulması idi. Hastaların %4,4’ü pandemi sürecince işini kaybetti.
Sonuç: Çalışmamız, COVID-19 pandemisinin Türkiye’de yaşayan MS
hastalarının çalışma hayatlarını önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir.
Ayrıca, pandemi hastaların ve nörologların bazı tutumlarını değiştirmiştir.
Bu nedenle, COVID-19 pandemisinin hasta takibi, sosyal aktiviteler ve
çalışma hayatı üzerinde uzun dönemdeki etkileri titiz bir şekilde takip
edilmelidir.
Anahtar Sözcükler: Multipl skleroz, pandemi, psikolojik etkiler,
sosyoekonomik etkiler