Epilepsi neden olur? Epilepsi hastalığına sahip olan kişilerin yarısından çoğunda bu hastalığın bir nedeni bulunamamaktadır. Eğer bir neden bulunuyorsa, bu neden genellikle beyinle ilgili bir durumdan kaynaklanmaktadır.
Beyin, nörotransmitter olarak bilinen sinir hücrelerinin, elektriksel uyarıların ve kimyasalların hassas bir karışımıdır. Beyinde oluşan herhangi bir hasar beynin işleyişini bozabilmekte, sonuç olarak da nöbet geçirme riskini oluşturabilmektedir.
Epilepsi iki ana grupta incelenebilmektedir:
- İdiyopatik (veya birincil) epilepsi ya da epilepsi: Epilepsi için bir neden bulunmaması durumunda, hastalığın kalıtsal olduğunu düşündüren bir aile öyküsü olabilmektedir.
- Semptomatik (veya sekonder) epilepsi ya da epilepsi: Epilepsi hastası olan kişinin neden epilepsi olduğuna dair açık bir nedenin olmasıdır. (1)
İdiyopatik Epilepsi ya da Birincil Epilepsi
Birçok durumda epilepsi hastalığının bir nedeni bulunamamaktadır. Bunun nedeni, tıbbın henüz o seviyeye kadar gelişmiş olmaması ya da epilepsi hastalığının genetik bir nedene sahip olmasıdır.
Birçok araştırmacıya göre, beyinde oluşan küçük genetik değişiklikler epilepsi hastalığına neden olabilmektedir. Mevcut araştırmalar, beyindeki elektrik iletimini etkileyebilecek bazı genlerde kusur bulmaya devam etmektedir.
Aslına bakılırsa, bu konu üzerinde birçok araştırma yapılmıştır. Bununla birlikte, şu ana kadar herhangi bir gen ile epilepsi hastalığı gelişimi arasında güçlü bir ilişki bulunamamıştır. (2)
Semptomatik Epilepsi ya da Sekonder Epilepsi
Semptomatik epilepsi nedenleri şunlardır:
- Beyin-damar hastalığı (beyini besleyen kan damarlarıyla ilgili sorunlar), örnek olarak, felç veya subaraknoid kanama
- Beyin tümörleri
- Ciddi kafa yaralanmaları
- Uyuşturucunun kötüye kullanımı ve alkol yanlış kullanımı
- Beyine zarar verebilecek enfeksiyonlar, menenjit gibi
- Doğum sırasında, bebeğin oksijenden yoksun bırakılmasına neden olan problemler, doğum sırasında göbek kordonu bükülmesi veya sıkışması gibi
- Beynin bazı bölümlerinin tam olarak gelişmemesi
Bu sorunlardan bazıları çocukluk çağında epilepsi hastalığına neden olabilmektedir. Ancak, diğer yandan, semptomatik epilepsi, özellikle yaşlılarda, özellikle 60 yaşın üstündeki kişilerde de yaygınlaşmaktadır. (3)
Epilepsi Nöbeti Nedenleri
Belirli koşullar beyindeki elektriksel düzeni bozarak epilepsi nöbetlerine neden olabilmektedir. Epilepsi nöbetlerinin yaygın nedenleri ise şunlardır:
- Kafa yaralanması
- Felç
- Arterlerin sertleşmesi olan beyinde meydana gelen ateroskleroz
- Beyin tümörü veya lezyon
- Menenjit veya ensefalit gibi bir enfeksiyon
- Alzheimer hastalığı
- Alkol veya uyuşturucu alma
Doktorunuz epilepsi nöbetlerine neden olabilecek durumları anlamanıza yardımcı olmak için testler ve beyin taramaları yapacaktır. Böylece bir tedavi planı hazırlamak için size yardımcı olacaktır. (4)
Epilepsi Nöbeti Tetikleyicileri
Bazen epilepsi nöbetlerinin kesin nedenini bulmak zor olabilir. Bazı durumlarda ise epilepsi nöbeti ilaçları nöbetleri engellemeyebilir. Bu nedenle, nöbetleri neyin tetiklediği belirlemek oldukça önemlidir. Epilepsi nöbetleri için ortak tetikleyiciler şunları içerir:
- Alkol, uyuşturucu ve kafein
- Nikotin
- Uykusuzluk
- Çok düşük kan şekeri, özellikle de diyabetikseniz
- Yüksek stres seviyeleri
Epilepsi nöbetleri günün herhangi bir saatinde oluşabilmektedir. Gece uyurken epilepsi nöbetlerinin yaşanması da muhtemeldir. Tetikleyicinin ne olduğunu anlamanın en iyi yolu, nöbetlerle ilgili bir günlük tutmaktır.
Ayrıca, hangi gıdaların nöbet tetikleyip tetiklemediğini görmek için yediklerinizi de not etmelisiniz. Bazı insanlar, karbonhidratlar oranı düşük ve yağ oranı yüksek, ketojenik bir diyetin nöbet aktivitesini kontrol etmeye yardımcı olduğunu düşünmektedir. (5)
Epilepsi (Sara) Hastalığı Nedir?
Epilepsi diğer adıyla sara hastalığı olarak da bilinmektedir. Epilepsi, kişinin tekrarlayan nöbetler geçirdiği bir beyin bozukluğudur. Epilepsi nöbeti ise beyin sinir hücrelerinin anormal ya da düzensiz aktivitesi olarak tanımlanmaktadır. Bu durum, motor, duyu veya zihinsel işlevin geçici olarak bozulmasına neden olmaktadır.
Öncelikle beynin hangi bölümünde oluştuğuna bağlı olarak, birçok nöbet türü bulunmaktadır. Epilepsi terimi, nöbet türü veya nöbet hakkında ya da nöbetlerin tekrar tekrar neden gerçekleştiği hakkında hiçbir şey söylememektedir. Terim genel olarak hastalığı tanımlamaktadır. Ancak, epilepsi altta yatan nedenine bağlı olarak idiyopatik epilepsi ve semptomatik epilepsi olmak üzere iki türe ayrılabilmektedir. (6)
Epilepsi (Sara) Belirtileri
Kişini epilepsi başlangıcı ya da epilepsi nöbeti geçirip geçirmediğini anlamak oldukça zordur. Bazı nöbetler yalnızca kişiye dikkat edilmesiyle anlaşılabilir. Aksi durumda bunlar fark edilmeyebilir.
Epilepsi nasıl anlaşılır? Bazı belirtiler beynin hangi bölümünde oluştuğuna bağlı olarak değişmektedir. Belirtiler aniden ortaya çıkmaktadır ve aşağıdakileri içerebilmektedir:
- Kısa bir göz kararması ve ardından bir karışıklık dönemi
- Giysilerini toplama gibi davranış değişiklikleri
- Ağızda köpürme
- Göz hareketleri
- Çırpınmak
- Mesane veya barsak kontrolü kaybı
- Ani öfke, açıklanamayan korku, panik, sevinç veya kahkaha gibi ruh hali değişiklikleri
- Tüm vücudun sallanması
- Ani düşme
- Acı veya metalik bir tat alma
- Diş sıkma
- Solunumu geçici olarak durdurma
- Seğirme ve kolları sarkıtma gibi kontrol edilemeyen kas spazmları
Belirtiler birkaç saniye veya dakika sonra durabilir veya 15 dakika kadar devam edebilir. Nadiren daha uzun süre devam edebilmektedir.
- Kişi epilepsi nöbeti geçirmeden önce bazı uyarı niteliğinde belirtiler verebilir:
- Korku ya da endişe
- Mide bulantısı
- Vertigo
- Görsel belirtiler (parlak ışıklar, lekeler veya gözlerin önünde yanıp sönen dalgalı çizgiler) (7)
Epilepsi (Sara) Tedavisi
Epilepsi nasıl geçer? Genelde, çoğu epilepsi hastası bu süreci kendi başına yönetebilmektedir. Tedavi planı belirtilerin ciddiyetine, genel sağlığa ve terapiye ne kadar iyi tepki verildiğine bağlı olarak değişmektedir.
Epilepsi için uygulanan bazı tedavi yöntemleri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Antiepileptik (antikonvülsan, antiseptik) ilaçlar: Bu ilaçlar, yaşanılan nöbet sayısını azaltabilmektedir. Bazı insanlarda, nöbetleri ortadan bile kaldırabilmektedir. Etkili olabilmesi için, ilaç tam olarak reçete edildiği gibi alınmalıdır.
- Vagal sinir stimülatörü: Bu cihaz ameliyatla göğüs üzerindeki derinin altına yerleştirilmektedir. Boyundan geçen siniri elektrikle uyarılmaktadır. Bu da, nöbetlerin önlenmesine yardımcı olabilmektedir.
- Ketojenik diyet: İlaç tedavisine yanıt verilmeyen durumlarda hastaların yarısı bu yüksek yağlı, düşük karbonhidratlı diyetten yararlanmaktadır.
- Epilepsi ameliyatı: Beyindeki nöbet geçirilmesine neden olan alana müdehale edilmektedir. (8)
Epilepsi İçin Hangi Doktora Gidilir?
Eğer çocuğunuz ya da siz ilk defa nöbet geçiriyorsanız, olayı ve olası sebebini bulmak için aile hekiminize veya çocuk doktorunuza başvurun. Doktorunuz sizi nörologlara sevk edebilir. Normal doktorunuz, nöbetleriniz kontrol altındaysa epilepsi hastalığı tedavinizi denetleyebilir. (9)