Dişlerin ham maddesi ne?
Dişleri bizim gördüğümüz ve diş etinin dışında kalan kısmı diş tacı olarak adlandırılır. Bu yapının en dışında sert bir mine tabakası bulunur. Onun altında bulunan kahverengi dentin ise merkezde bulunan pulpayı korur.
Mine, dişlerin opalesan (inci gibi, sütümsü bir yanardönerlik) görünmesini sağlamak için ışıkla etkileşime giren kırılgan, bal peteği kümeli ipliklerden oluşan karmaşık bir örgü olarak tanımlanır.
Diş minesinin altındaki dentin, diş tacı ve kökünün çoğunu oluşturur ve kolajen, mineral, su ve proteinlerden oluşur. Kolajen iplikler, dişlerimizi gıcırdattığımızda ve çiğnediğimizde dişlerin çatlamasını ve kırılmasını önlemek için gerilme ve esnemeye olanak tanır.
Pulpa ise dişler ve vücudun geri kalanı arasında iletişim kuran kan damarlarına ve sinirlerini barındırır. Dentin minerali ve kolajen, dişlerimiz tamamen oluştuktan sonra pulpanın etrafına yerleşen odontoblast adı verilen özelleşmiş hücreler tarafından oluşturulan küçük, birbirine bağlı tübüllerdir. Her diş, sürekli yenilenen özel kemik hücrelerinin aksine sınırlı sayıda odontoblast içerir.
Yaşlandıkça dişlerimiz nasıl değişir?
Yenilenemeyen dişlerimiz kırılganlaşır ve dentin yayını kaybettiğinden kırılganlığı artar. Bu durum, mevcut çatlak hatları, büyük dolgular veya kanal tedavileri olan dişlerde daha sık görülür.
Zamanla minenin dış yüzeyi incelir ve yaşlandıkça koyulaşan, nispeten daha opak dentini ortaya çıkarır. Kolajen örgünün sertleşmesi ve büzülmesi sebebiyle tübüllerdeki sıvı mineralle dolar.
Odontoblastlar, yarı saydam pulpa boşluğunu azaltmak için dişin içinde dentin oluşturmaya devam eder. Dentindeki artış dişlerimizin opak görünmesini sağlar ve sıcak ve soğuk hislerden yalıtır. Bu nedenle röntgen, hissedemediğimiz çürükleri tespit etmek için faydalıdır.
Yiyecek ve içecek partikülleri mikro boşlukları doldurur ve yaşa bağlı olarak diş minesinde yukarı ve aşağı doğru uzanan ince çatlak çizgileri renk değiştirir ve lekelenir. Bu lekeler diş beyazlatma ile kolayca düzeltilebilir.
Dişlerin ömrü nasıl uzar?
Diş çürümesini önlemek için yedi ipucu…
- Gereksiz zorlamalardan kaçının. Çalışma aletleri gibi şeyleri tutmak veya ambalajları açmak için dişlerinizi kullanmaktan kaçının. Gece koruyucusu takarak diş gıcırdatma veya sıkma gibi kuvvetlerden kaçınmak için önlem alın.
- Yükü paylaşın. Azı veya küçük azı dişleriniz eksikse, kalan dişlerinize aşırı yüklenmeyi önlemek için çiğneme kuvvetlerini eşit olarak dağıtın.
- Diş minenizi koruyun. Yumuşak kıllı diş fırçaları ve aşındırıcı olmayan diş macunları seçerek daha fazla mine ve dentin kaybını azaltın. Bazı beyazlatıcı diş macunları aşındırıcı olabilir, bu da diş yüzeylerini pürüzlendirebilir ve aşındırabilir. Emin değilseniz, "hassas" olarak etiketlenmiş diş macunlarını tercih edin.
- Tükürüğünüzü artırın. Tükürük asit saldırılarına karşı korur, dişlerimizi temizler ve erozyonu ve çürümeyi (delik oluşumu) azaltmak için antibakteriyel özelliklere sahiptir. Tükürük ayrıca çiğnememize, yutkunmamıza ve konuşmamıza yardımcı olmak için de önemlidir. Tükürüğünüzü iyileştirmek veya erozyonu önlemek için reflü hastalığını yönetmek için diğer ilaç seçenekleri hakkında doktorunuzla konuşun.
- Diş eti hastalığını tedavi edin. Estetik olarak, diş eti hastalığının (periodontitis) tedavisi, tipik olarak delik oluşmasına daha yatkın olan nispeten daha koyu diş köklerini ortaya çıkaran diş eti büzülmesini (çekilmesini) azaltır.
- Yaşlanmayı yönetmek ve önlemek. Hücresel yaşlanma, hücrelerimizdeki DNA'yı değiştirerek fiziksel, kimyasal veya biyolojik hasara dayanma kabiliyetimizi azaltan bir süreçtir. Hücresel yaşlanması yeni kanser oluşumunu, mevcut kanserlerin yayılmasını ve Alzheimer hastalığı, diyabet, osteoporoz ve kalp hastalığı gibi kronik hastalıkların başlangıcını artırır. Sigara, kontrolsüz diyabet ve diş eti hastalığı gibi kronik enfeksiyonlar gibi yaşam tarzı faktörlerini yöneterek hücre hasarını önleyebilirsiniz.
- Uyum sağlayın ve yardım isteyin. Yaşlanma bilişsel yetilerimizi, el becerilerimizi ve görme yetimizi etkileyerek dişlerimizi ve diş etlerimizi eskisi kadar etkili bir şekilde temizlememizi engelleyebilir. Bu durum size yakın geldiyse, bir diş hekimine başvurun. Dişlerinizi temizlemenize yardımcı olabilir, durumunuza ve yeteneklerinize uygun ürünler ve araçlar önerebilir.
Bu makalenin orijinali, Creative Commons lisansı altında The Conversation’da yayınlandı. Orijinal makaleyi okumak için buraya tıklayabilirsiniz.