Kapadokya’da güvercinler ve güvercinliklerin mimarisi geçmişten beri güvercinlere verilen önemi göstermektedir. İlginç yer şekilleri, kaya oluşumları, balon turları gibi heyecan veren aktiviteleri yanında, Kapadokya’da, başka bir yerde eşi benzeri olmayan güvercin evlerinin mimarisi çok ilgi çekicidir.
Güvercinlerin Kapadokya için önemi
Kapadokya’da yaşayanlar topraklarından daha fazla ürün alabilmek, ve bahçelerinin verimi arttırmak için güvercin gübresine ihtiyaç duymuşlar; bu nedenle vadiler arasına ve su kenarlarına çok sayıda güvercinlik inşa etmişler.
Eski çağlardan beri, güvercinlerin dışkıları nitrojen oranının yüksek olmasından dolayı gübre olarak kullanılmaktadır. Kimyasal gübrelerin ortaya çıkması güvercin gübresi kullanımını azaltsa da güvercinler ve güvercin evleri yerli halk tarafından korunmuş. Güvercinler, bölgedeki kazılmış mağara evlerde ve kiliselerin içinde hala görülebiliyorlar.
Kapadokya’da güvercinler ve güvercinliklerin mimarisi
Kapadokya’da güvercin yetiştiriciliğinin tarihi Bizans döneminden çok öncesine kadar uzanır, ancak bugün vadilerde göreceğiniz güvercin evlerinin çoğu 19. yy sonlarına tekabül eder.
Hıristiyan toplulukları, Kapadokya’nın hemen hemen tüm vadilerinde, Tanrının ruhu ve isanın sembolü olan bu hayvanı gördüklerinde muhtemelen çok mutlu oldular.
İslam’ın yayılmasından sonra bile güvercin Kapadokya faunasının vazgeçilmez bir unsuru olarak kaldı. Müslümanlar, Hıristiyan topluluklarından gözlemledikleri gibi tarlaları verimli kılmak için güvercin dışkılarını topladılar ve aynı zamanda belli bir oranda güvercin eti de tükettiler.
Güvercinliklerin özellikleri
Güvercinler, tahıl tanelerini sindirebilmek için sürekli su içme gereksinimi duyarlar ve su kenarlarına sık uğrarlar. da anılırlar. Bu yüzden Güvercinlikler, akarsu kıyılarındaki kayalıklarda, genellikle kuşların sık sık su içmek için geldiği yerlerde inşa edilmiştir.
Güvercin evlerinin cepheleri, bitki köklerinden elde edilen boyalar kullanılarak, resimlerle ve geometrik çizimlerle süslenmiştir. İçerisine tünekler yerleştirilip, güvercinlerin kolayca girip çıkması için pencereler yerleştirilmiştir. Üzengi ve soğanlı vadilerinde 7-8 kata kadar yükselen güvercin evleri vardır. En küçük güvercinlik bile 100 kadar güvercin alabilmektedir.
Güvercin evlerini süslemek adettir. Süslemede kullanılan boyalar ağaç, çiçek, yabani ot ve demir oksit içeren topraktan elde edilmiştir. Bunların yanı sıra Kapadokya bölgesine özgü ‘yoşa’ denilen kırmızı bir toprak/çamur türü de boya olarak kullanılmıştır.
Kapadokyada güvercinliklerin yoğun olduğu yerler
Kapadokya bölgesi güvercinlikleri en yoğun biçimde:
- Uçhisar civarındaki vadilerde
- Göreme-Kılıçlar ve Güllüdere vadilerinde
- Ürgüp-Üzengi vadisinde
- Ortahisar-Balkan deresi ve Kızılçukur vadisinde
- Nevşehir yakınlarındaki Çat vadisinde
- Kayseri sınırları içindeki Soğanlı vadisinde ve Gesi’de bulunmaktadır.
Güvercinleri yırtıcı kuşlardan koruma yöntemleri
Güvercinleri tilki, sansar ve gelincik gibi hayvanlardan korumak için alçı ve yumurta akının karışımıyla yapılan sıvalar güvercinliklerin cephesine sürülmüş. Bu sayede tırmanmakta zorlanan bu hayvanlar yumurtalardan ve güvercinlere ulaşamamış. Teneke levhalar çakmak da daha kolay olan diğer bir yöntemdir.
Bu sayede güvercinlere ve güvercin yumurtalarına ulaşmak isteyen sansar, tilki, gelincik gibi hayvanların ayakları kaymakta, tırmanmaları zorlaşmaktadır. Uçhisar Kalesi’nin batı tarafında yer alan güvencinliklerin büyük bir kısmına ise, güvercini yırtıcı hayvanlardan korumak için kolay bir yol olan teneke veya çinko levhalar çakılmıştır.
Tarihte Güvercin
Güvercin, eski Yunan mitolojisinde güzellik ve aşk tanrıçası olan Afrodit’i (Venüs) temsil etmektedir. Güvercin ilk dini bilgi olarak Tevrat’ta bahsedilmiştir. Nuh tufanının bitip bitmediğini anlamak için uçurulmuş ve ağzında yaşamın devam ettiğini müjdeleyen bir zeytin dalı ile geri dönmesinden dolayı dostluğun ve barışın evrensel sembolü olarak kabul edilir.
Hristiyanlık’ta Güvercin
Güvercin Hıristiyanlıkta Kutsal Ruh’un temsilcisidir. İncil’de Yahya tarafından vaftiz edilen İsa’nın başına Tanrı’nın Ruhunun beyaz bir güvercin olarak konduğundan bahsedilir.
Kuranda Güvercin
Kuran’da güvercin, Hz. Muhammed’in Kureyşliler’den kaçarken sığındığı mağaranın girişinin örümcekler tarafından ağla kapatıldığı, güvercinin de yuva yaparak O’nu kurtardığı belirtilir. Bundan dolayı Müslüman halkın büyük çoğunluğu güvercini kutsal ve uğurlu saydığından avlayıp etini yemezler. Bu saygılarından dolayı, İslami yapılara barınmaları için kuş evleri yapılmıştır.