II. Mahmud
II. Mahmud saltanatının 1808 ila 1826 yılları arasını Yeniçeri Ocağını kaldırmakla uğraşarak geçirdi. Yeniçeri Ocağının kaldırılmasını istemeyen Anadolu ve Rumeli âyanları ise Osmanlı idaresine baskı uyguladı. Âyanlarla idare arasında Sened-i İttifak imzalandı, ancak bu girişim sonuçsuz kalınca âyanlar ortadan kaldırıldı.
II. Mahmud saltanatının diğer sorunlarından biri de, Avrupada Fransaya karşı verilmekte olan mücadeleydi. Osmanlı Devleti, Fransa yanlısı siyasete dönmek zorunda kaldığı için Rusya ve İngiltereyle savaş hâlindeydi. İngiltereyle olan savaş Kala-i Sultaniyye Antlaşmasıyla 9 Ocak 1809da, Rusyayla olan savaş da Bükreş Antlaşmasıyla 28 Mayıs 1812de sonlandırıldı. Bu barışla Ruslara önemli haklara sahip oldu, Memleketeyn tahliye edildi, Kafkaslardaki Rus ilerlemesine müdahale edilmedi ve Sırplara özerklik verildi.
1821de Rum isyanı başladı, ama bastırılamadı. Bu durum Avrupadaki Türk aleyhtarlığını artırdı ve devletler arası bir mesele hâline geldi. Navarinde demir atan Osmanlı-Mısır donanması Ekim 1827de yakıldı. Fransızlar Moraya asker çıkardı. Rusya Rum meselesini bahane ederek Osmanlıya savaş açtı ve Rus kuvvetleri Edirneye kadar geldi. II. Mahmudun tüm müdahalelerine rağmen Edirnede Ağustos 1829de bir barış antlaşması yapıldı ve Mora da dâhil olmak üzere bazı adaları içine alan Atina merkezli küçük bir Yunan devletinin kurulmasının önü açıldı.
II. Mahmud, Avrupalı devletlerin yanında, Mısır Valisi Mehmed Ali Paşayla da mücadele etti. Osmanlı Devleti bu sefer doğudan ve Müslüman bir güç tarafından parçalanmakla tehdit edilmekteydi. Avrupa devletleri bu tehdidi fırsata çevirerek Mısır meselesiyle birlikte Boğazlar meselesini de ortaya çıkardı. Mısır kuvvetleri Konyaya kadar ilerledi, burada yapılan savaşta Osmanlı ordusunu Mısır kuvvetlerine Aralık 1832de yenildi. Rusya bu durumu bahane ederek kara ve deniz kuvvetleriyle birlikte Şubat 1833te Beykoza geldi. Kütahyada varılan uzlaşmayla II. Mahmud, 1516 ve 1517 fetihleriyle elde edilen toprakları Mehmed Ali Paşaya bırakmak zorunda kaldı. Rusyayla da Hünkâr İskelesi Antlaşması imzalandı ve Rusya Boğazlar üzerinde önemli haklar elde etti.
Mısır ve Osmanlı kuvvetleri Haziran 1839da Nizipte tekrar savaştı; savaşı Mısır ordusu kazandı. Mısır ve Boğazlar meselesi, Mehmed Ali Paşayı destekleyen Fransa ile Osmanlıyla dayanışma içine giren İngilterenin müdahalesiyle halledildi. Mehmed Ali Paşa sıkı şartlara bağlandı.
II. Mahmud, saltanatı süresince merkeziyetçiliği artırdı. Ülkedeki zorba idareciler ortadan kaldırıldı. Mehmed Ali Paşa hariç olmak üzere II. Mahmud, Osmanlıdaki merkezî otoritenin ağırlığını önceki padişahlardan daha başarılı bir şekilde hissettirdi. Hatta başarısını sağlamlaştırmak için ulema sınıfıyla iyi geçindi ve onları da kontrol altına aldı.
Eski düzen ve kurumlar kaldırıldı. Çağdaş bir ordu kurulmaya çalışıldı. Ordu, Osmanlıdaki vakıf zenginliklerinin rasyonel kullanımıyla finanse edildi. Bunun için 1826da Evkaf-ı Hümayun Nezareti kuruldu. Yeniçerilik zihniyetini temsil ettiği için Bektaşî tarikatı hakkında kovuşturma başlatıldı. İstanbulda eski olmayan tekkeler kapatıldı, önde gelen tarikat mensupları idam edildi veya sürüldü, yeni düzeni desteklemesi beklenen bazı tarikat şeyhlerine de para yardımında bulunuldu. Takvim-i Vekayi gazetesinde reformlarla ilgili haberlere yer verilerek bir kamuoyu yaratıldı. Yeniçeri Ocağının kaldırılmasını haklı gösteren Üss-i Zafer, Neticetül-vekayi ve Gülzar-ı Fütuhat gibi eserler yazdırıldı.
II. Mahmud kılık kıyafet konusunda da değişiklikler yaptı. Din âlimi ve din görevlilerinin kıyafetleri hariç, devlet hizmetinde bulunacak memurlara ceket ve pantolon giyme zorunluluğu getirildi. İlk kez fes giyilmeye başlandı. Askerlerin üniforma giymesi kararlaştırıldı. Mehterhane müessesesi kaldırıldı, orduya trampet ve borazan sistemi getirildi. Cuma selamlıklarında mehter müziği yerine opera parçaları çalınmaya başlandı. II. Mahmud bu sebeple halk tarafından gavur padişah olarak anıldı.
Bakanlardan biri başvekil unvanıyla hükûmet işlerini organize etmeye başladı; bu bakımdan sadrazamlık makamı bir süreliğine sonlandırıldı. Babıalide tercüme odası açıldı. Yurt dışına ilk kez öğrenci gönderildi. Mühendishane, Harbiye ve yeni açılan Tıphane gibi kurumlardaki eğitim dili, ağırlıklı olarak Fransızca yapıldı.
Müsadere usulü ve tımar sistemi kaldırıldı. Memurların rütbe ve kademeleri belirlendi. Camiler, tekkeler ve kiliseler onarıldı. Ortaya çıkan Katolik Ermeniler, bir cemaat olarak 1830da resmen tanındı.
Tüm bu reform ve ıslahatlara rağmen II. Mahmud dönemi, ekonomik sıkıntılardan kurtulamadı. Alım gücünün düşük olması ve paranın değerinin sürekli düşmesi, bu döneminin belirgin özelliğini oluşturdu. On kez yapılan devalüasyon sonucunda kuruşun gümüş içeriği %80 oranında azaldı. Çalışanlar küçük maaşlarla yetinmek zorunda kaldı.
II. Mahmud 28 Haziran 1839da öldü.
Okunma Sayısı : 15