Denge (Vertigo) Bozukluğu Ve Baş Dönmesi
Vertigo Baş Dönmesi
Bazı insanlar denge problemlerini baş dönmesi olarak nitelendirirler. Çevrenin dönmediği bu denge bozukluğu bazen iç kulağa bağlı bir problemden dolayı ortaya çıkar.
Bazı insanlar ise denge sağlamaktaki zorluklarını vertigo kelimesiyle açıklarlar. Bu kelime Latince “dönmek” fiilinden gelmektedir. Bu hastalar sıklıkla kendilerinin veya çevrenin döndüğünü söylerler.
Vertigo çoğunlukla iç kulak probleminden kaynaklanır.
Hareket Hastalığı ve Deniz Tutması Nedir?
Bazı insanlar uçağa bindiklerinde veya arabada bulantı hissederler, hatta bazen kusarlar. Bu duruma taşıt tutması denilir. Bir çok insan bu rahatsızlığı gemiye bindiği zaman çeker bu yüzden aynı olay olmasına rağmen buna deniz tutması denir.
Deniz tutması sadece ufak bir rahatsızlıktır. Bunun dışında herhangi bir tıbbi bozukluğun ifadesi değildir. Ancak bazen yolcular bu rahatsızlıktan dolayı çok kısıtlanabilirler.
Çok az bir kısmında da bu rahatsızlık yolculuk bitse dahi birkaç gün daha sürmektedir.
Denge Sisteminin Anatomisi
Baş dönmesi (Dizzines, vertigo) ve taşıt tutması denge sistemi ile ilgilidir. Uzay araştırmacıları bu duyguya uzaysal oriantasyon demektedirler.
Denge sistemi iç kulaktadır ve beyine vücudun uzay içinde nerede olduğunu, pozisyonunun yönü, hangi yönde hareket ettiği ve dönüyor mu yoksa sakin durumda mı olduğunu bildirir.
Denge duygunuz sinir sisteminin aşağıda belirtilen bölümleri arasındaki kompleks ilişkilerle sağlanmaktadır.
- İç kulak (aynı zamanda labirent adını da almaktadır.) hareketin yönünü yani dönüp dönmediğini, ileri veya geri, bir yandan diğer yana ve yukarı veya aşağıya doğru olduğunu belirler.
- Gözler vücudun uzay içindeki yerini (baş aşağı vs.) ve hareketin yönünü belirler.
- Eklemlerde ve omurgada bulunan basınç reseptörleri vücudun hangi parçasının aşağıda olduğunu ve neresinin yere değdiğini belirler.
- Kaslardaki ve eklemlerdeki algılama reseptörleri vücudun hangi parçasının hareket ettiğini belirler.
- Merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) daha önceki dört sistemden gelen uyarıları işler ve sonuçta koordinasyonu sağlanmış bir algılama ortaya çıkar.
Taşıt tutmasının bulguları ve baş dönmesi, merkezi sinir sistemine diğer dört sistemden birbirine zıt mesajlar geldiğinde ortaya çıkmaktadır. Örnek olarak fırtınalı bir günde uçağa bindiğinizi düşünün ve uçağınız hava akımlarından dolayı sallanmaktadır. Fakat gözleriniz bu hareketi algılamamaktadır.
Çünkü bütün gördüğünüz uçağın içidir. Bunun sonucunda beyniniz birbiriyle uyuşmayan mesajlar almaktadır. Sizi bundan dolayı uçak tutabilir. Veya bir arabanın arka koltuğunda oturmuş kitap okuduğunuzu düşünün. İç kulağınız ve deri reseptörleriniz yolculuğun hareketini algılayacaktır. Ancak gözleriniz sadece kitabı görecektir.
Bu nedenle sizi taşıt tutabilir. Gerçek bir tıbbi örnek vermek gerekirse bir darbeden dolayı yalnızca bir taraftaki iç kulağınızın hasarlandığını düşünün. Hasarlı iç kulak normal iç kulakla aynı mesajları göndermez. Bu beyine dönme eylemiyle ilgili yanlış bilgi verir. Kişi vertigodan veya dönüyormuş hissinden şikayetçi olabilir.
Bazen bulantı da görülür.
Hangi Tıbbi Rahatsızlıklar Baş Dönmesine Neden Olur?
Dolaşım : Dolaşım bozuklukları baş dönmesinin en sık nedenleri arasındadır. Eğer beyniniz yeterince kan almazsa başınız dönmeye başlar. Hemen hemen herkes yatarken aniden ayağa kalktığında birkaç defa hissetmiştir, ancak bazı insanlar sık veya kronik nedenlerden ötürü baş dönmesi şikayetlerinde bulunurlar.
Bu arterioskleroz (damar sertliği) dan dolayı olur. Bu rahatsızlık çoğunlukla yüksek tansiyon hastalarında, şeker hastalarında ve kan yağları yüksek olanlarda görülür. Bazen de kalp fonksiyonları yetersiz olanlarda veya kansızlık şikayeti olanlarda rastlanır. Bazı ilaçlar özellikle nikotin ve kafein beyne giden kan akımını azaltır.
Dietteki çok miktarda tuz da kan akımının azalmasına neden olur. Bazen dolaşımında strese, sinirlenmeye veya gerginliğe bağlı olarak bazı bozukluklar olabilir. Eğer iç, kulak yeterince kan alamazsa daha özel bir baş dönmesi durumu olan vertigo ortaya çıkar. İç kulak kan dolaşımındaki değişikliklere çok hassastır.
Bu yüzden beyin için bahsedilen zayıf kan dolaşımı durumlarının hepsi iç kulak için de geçerlidir.
Yaralanma : Kafatasında meydana gelen, iç kulağı da zedeleyen bir kırık sonrasında aşırı,kısıtlayıcı bir vertigoyla birlikte bulantı ve işitme kaybı gelişir. Baş dönmesi birkaç hafta sürer. Bu süre içinde normal taraf yavaş yavaş karşı tarafın fonksiyonlarını üstlenir.
Enfeksiyon : Virüslerden örneğin soğuk algınlığına neden olanlar iç kulağı ve onun beyinle olan sinir bağlantılarını etkileyebilirler.Bu kötü bir vertigoya neden olurken işitme genellikle etkilenmez. Buna rağmen bakteriler sonucunda oluşan enfeksiyonlarda hem denge hemde işitme fonksiyonlarının bozulmasına neden olur.
Baş dönmesinin şiddeti ve iyileşme zamanı kırıklarda olduğu gibidir.
Allerji : Bazı insanlar allerjik oldukları besinlerle veya havadaki parçacıklarla karşılaştıklarında baş dönmesi veya vertigo ile karşılaşabilirler.
Nörolojik hastalıklar : Multipl Skleroz, sifiliz, tümör gibi sinir sistemini etkileyen hastalıklar dengenin bozulmasına neden olur. Bunlar nadir nedenler olmasına rağmen doktorunuz muayene sırasında bunları da düşünecektir.
Araç Tutmasına Karşı Ne Yapabilirim?
Her zaman vücudunuzun hareketinin iç kulağınız ve gözleriniz tarafından aynı şekilde algılanabileceği bir yerde oturun.
Örnek olarak arabanın ön tarafında oturup uzak manzaralara bakabilirsiniz veya geminin güvertesi ne çıkıp ufku izleyebilirsiniz yada uçakta cam kenarında oturup dışarıyı seyredebilirsiniz.
Uçak yolculukların da hareketin en az olduğu kanat üstüne denk gelen koltukları tercih edin.
Eğer araba sizi tutuyorsa kitap okumayın yada zıt yöndeki koltuklara oturmayın.
Araç tutması olan bir başka yolcuyla konuşmayın veya onu izlemeyin.
Yolculuktan hemen önce yada yolculuk sırasında keskin kokulardan, baharatlı ve yağlı yiyeceklerden uzak durun. Araştırmalar halk arasında yaygın olarak kullanılan formüllerin etkinliğini bilimsel olarak kanıtlayamamıştır.
Doktorunuz tarafından tavsiye edilen ilaçlardan birini yolculuğunuzdan önce alın. Bu ilaçlardan bazıları reçetesiz olarak da satın alınabilir. Sakinleştirici veya sinir sistemini etkileyen ilaçlar için doktorunuzun reçetesi gerekir. Bazıları hap veya fitil şeklindedir bazıları ise (scopolamine) kulak arkasına yapıştırılabilen bantlar şeklindedir.
Şunu hatırlayın: Baş dönmesi ve araç tutması olaylarının büyük çoğunluğu hafiftir ve kişi bunu kendi kendine tedavi edebilir. Ancak ağır veya giderek daha da ağırlaşan vakalar Kulak Burun Boğaz, denge ve sinir sistemi konusunda uzman bir doktor tarafından takip edilmelidir.
Doktor Baş Dönmesi İçin Ne Yapar?
Doktorunuz baş dönmesini tarif etmenizi isteyecektir. Bunun bir göz kararması mı yoksa bir hareket hissi mi olduğunu, ne kadar sürdüğünü, işitme kaybı veya bulantı ve kusma olup olmadığını soracaktır. Hangi durumların baş dönmesi oluşturduğu da sorulabilir.
Genel durumunuz, ilaç alıp almadığınız, kafa travması, son zamanlarda geçirilmiş bir enfeksiyon, ve kulağınızla, sinir sisteminizle ilgili birçok soruya cevap vermek durumunda olabilirsiniz. Doktorunuz kulağınızı, burnunuzu ve boğazınızı muayene ettikten sonra sinir sistemiyle ilgili bazı testler yapacaktır.
İç kulak hem işitme hem de dengeyle ilgili olduğu için dengedeki bir bozukluk işitmeyi de etkileyecek veya bunun tersi olacaktır. Bu nedenle doktorunuz işitme testi (odiogram) isteyebilir.Bazı durumlarda kafatasınızın röntgenini, tomografisini veya manyetik rezonans ile görüntülenmesini veya iç kulağınızı uyarmak için kullanılan sıcak veya soğuk sudan sonra göz hareketlerinizi izleyecek bir test (elektronistagmografi – ENG) isteyebilir.
Bazı durumlarda da kalbinizin değerlendirilmesini veya bazı kan testlerini önerebilir. Her hasta için her test gerekmemektedir. Doktorunuzun kararı hangi testlerin gerekli olduğunu belirleyecektir. Benzer olarak önerilen tedavi de konulan teşhis ile ilişkili olacaktır.
Baş Dönmesini Azaltmak İçin Ne Yapabilirim?
Ani pozisyon değişikliklerinden kaçının. Örnek olarak yatar durumdan aniden ayağa kalkmayın veya bir taraftan diğerine ani olarak dönmeyin.
Aşırı kafa hareketlerinden (özellikle yukarı bakmak) veya hızlı baş hareketlerinden kaçının.
Dolaşımı bozacak (nikotin, kafein ve tuz) ürünlerinin kullanımını azaltın.
Baş dönmenize neden olan stresden, sinirlilikden uzak durun ve allerjiniz olan maddelere maruz kalmamaya çalışın.
Baş dönmeniz olduğunda araba kullanmak tehli alet kullanmak veya merdiven tırmanmak gibi zarar verebilecek aktivitelerden uzak durun.
Источник:
https://www.ismetbayramoglu.com/vertigo-bas-donmesi
Baş Dönmesi | Vertigo
Vertigo; Latince “dönmek” fiilinden gelir ve denge sisteminde yaşanan bir sorun nedeniyle meydana gelen baş dönmesidir. Vertigo'yu hastalar, etrafın kendi çevresinde veya kendisinin etraftakilerin çevresinde dönmesi olarak tarif ederler. Eğer dönme olmadan, sadece bir sersemlik varsa, bunu Vertigo'dan çok dizziness (sersemlik) olarak tanımlamak daha doğru olacaktır.
Vertigo, hastaların günlük aktivitelerini kâbusa çevirebilecek, hastayı yatağa düşürüp gözlerini dahi açamayacağı ağrılar yaşatabilecek kadar şiddetli olabileceği gibi sadece zaman zaman bir kayma hissine ve bir göz kararmasına da neden olabilen bir rahatsızlıktır.
Anatomica Vertigo Ünitesi, uzman ekip ve cihazları barındıran, gelişmiş bir teşhis ve tedavi merkezidir. Vertigo, teşhisi en zor rahatsızlıklardan biridir. Konu üzerine uzmanlaşmış bir ekip ve teşhis yöntemleri kullanılmadıkça hastalar birçok kez doktora gitmek zorunda kalmakta ve ne yazık ki yanlış teşhislerle karşılaşmaktadır.
Merkezimizde Vertigo tanısında kullanılan bazı yöntemler şunlardır:
- Saf Ses Odyometri
- Kafatası röntgeni
- Tomografi
- VNG eşliğinde Bitermal Kalorik Test
- VEMP
- Postürografi
Vertigo'nun tedavisinde ise: ilaç tedavisi, Semont, Epley ve Log Roll (barbekü) manevrası tedavisinin yanında cerrahi tedaviler de uygulanır.
Vertigo'ya neden olan hastalıklar nelerdir?
Vertigo, oluşma kaynağına göre Periferal ve Santral Vertigo olarak ikiye ayrılır.
1. Periferal Vertigo
Periferal Vertigo'nun nedeni, iç kulak veya vestibüler organlarda meydana gelen bozukluktur.
İç kulak kaynaklı Vertigo'nun en önemli sebepleri şu hastalıklardır:
- Benin Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV)
- Meniere Hastalığı
- Vestibuler Nörit
- Kulakta Perilenf Fistülü
Vestibüler sinirden kaynaklanan nedenler ise:
- Menenjit
- Sifiliz
- Viral (Kabakulak)
- Tümör (Akustik Nörinom, Menenjiom)
İç kulağı etkileyen soğuk ve travma gibi durumlar ve bazı antibiyotik türleri de bu tür Vertigo'ya neden olabilir.
2. Santral Vertigo
Santral Vertigo ise beyinde bulunan denge merkezlerindeki sorundan kaynaklanır. Duruma; konuşma bozuklukları, çift görme, yutma bozukluğu gibi bulgular eşlik eder. Şiddetli denge bozukluğu sık görülür. Santral Vertigo'nun en sık görülen nedenleri migrene bağlı Vertigo, Multiple Skleroz (MS), otoimmun iç kulak hastalığı ve beyin damar hastalıklarıdır.
Vertigo tanısı nasıl konur?
Vertigo tanısında, hastalık öyküsü çok önemlidir. Vertigo; bir hastalık değil, hastalık belirtisi olduğundan doktorunuz yaşadığınız baş dönmesinin özelliğine göre size tanı koyacaktır.
Vertigo tanısı için:
Denge sistemimiz, birkaç farklı sistem tarafından denetlendiğinden ayrıntılı bir muayene gerektirir ve tetkik gerektirir. Hasta, öncelikle KBB ve nöroloji uzmanları tarafından muayene edilmeli; muayene, gerekirse göz, dâhiliye ve fizik tedavi uzmanları tarafından desteklenmelidir.
Rahatsızlığa teşhis koymada izlenecek yöntemler çeşitlilik gösterebilmektedir. Doktorunuz, baş dönmenizi tarif etmenizi isteyecektir. Bunun bir göz kararması mı yoksa bir hareket hissi mi olduğunu, ne kadar sürdüğünü, işitme kaybı, mide bulantısı olup olmadığını soracaktır.Hangi durumların baş dönmesi oluşturduğu da sorulabilir. Genel durumunuz, ilaç alıp almadığınız, kafa travması, son zamanlarda geçirilmiş bir enfeksiyon ile kulağınız ve sinir sisteminizle ilgili birçok soruya cevap vermek durumunda olabilirsiniz.
Doktorunuz, ayrıntılı muayenenizi gerçekleştirdikten sonra sinir sistemiyle ilgili bazı testler yapacaktır.
İç kulak; hem işitme, hem de dengeyle ilgili olduğu için dengedeki bir problem, işitmeyi olumsuz yönde etkileyebilir ya da işitmedeki bir rahatsızlık denge problemlerine yol açabilir. Bu nedenle doktorunuz, işitme testinin yapılmasını talep edebilir.
Bazı durumlarda kafatasınızın röntgenini, tomografisini veya manyetik rezonans ile görüntülenmesini veya iç kulağınızı uyarmak için kullanılan sıcak veya soğuk sudan sonra göz hareketlerinizi izleyecek bir test (Elektronistagmografi – ENG) isteyebilir.
Bazı durumlarda da kalbinizin değerlendirilmesini veya bazı kan testlerini önerebilir. Her hasta için her test gerekmemektedir. Doktorunuzun kararı hangi testlerin gerekli olduğunu belirleyecektir.
Benzer olarak, önerilen tedavi de konulan teşhis ile ilişkili olacaktır.
Vertigo nasıl tedavi edilir?
Hastaya Vertigo teşhisi konulduktan sonra sebebe yönelik özel tedavi planlanmalıdır. Vertigo tedavisinde KBB, nöroloji, dâhiliye, fizik tedavi değerlendirmeleri gerekebilir. Önerilen tedavi, konulan teşhis ile ilişkili olacaktır. Yılda en az bir kez kontrol muayenesinin yapılması ve ilaçların düzenli kullanımı önerilmektedir.
Tedavi, doktorunuzun muayene sırasında yaptıracağı basit bazı hareketlerden, cerrahi tedaviye uzanan geniş bir yelpazeyi kapsar.
Randevu almak için tıklayınız.
Tarih: 2.2.2017 14:55:00, Editör: Fulya Taşan
Bu sayfayı paylaşmak ister misiniz?
Источник:
https://www.anatomica.com.tr/bas-donmesi-vertigo
Baş Dönmesi Neden Olur?
76 / 100SEO Score
Yaygın bir şikayet olan baş dönmesi farklı şekillerde tarif edilebilir. Hafif sersemlik hissi, denge bozukluğu, yürürken bir tarafa çekme, her şeyin kişinin etrafında dönmesi, yerin ayakların altından kayıyor gibi olması, ayağa kalkınca göz kararması ve dönme hissi… Bu gibi şikayetlerin tamamı genel olarak baş dönmesi olara ifade edilir.
Baş dönmesinin nedenlerini anlayabilmek için dengenin nasıl sağladığını bilmek gerekir. Dengeyi sağlayan sistemlerde meydana gelen bozukluklar baş dönmesine neden olur.
Dengemizi Nasıl Sağlarız?
Vücuttaki çeşitli yapılardan beyne gönderilen bilgiler burada işlenir ve dengeyi sağlamada kullanılır. Dengeyi sağlarken beyne veri (bilgi) gönderen üç sistem vardır:
- Gözler: Görme duyusu ile beyne gönderilen bilgiler dengenin sağlanmasına yardım eder.
- Vestibüler sistem: İç kulakta bulunan denge organı (vesitbüler organ), buradaki bilgileri beyine taşıyan sinir (vestibüler sinir) ve beyin sapı ile beyincikte konumlanmış vestibüler çekirdeklerden oluşmaktadır. Denge ve kişinin uzaydaki konumunu algılamada görevli bir sistemdir. Vestibüler sistemden kaynaklı baş dönmelerine “vertigo” denir.
- Kas,tendon ve eklemlerden iletilen duyular (proprioseptif duyu): Bu da kas tonusu, eklemlerin durumu ve pozisyonu hakkında bilgileri beyine taşır.
Bu üç sistemin beyine yolladığı bilgiler yorumlanarak denge sağlanır. Dolayısı ile bunlarda ve bunları yorumlayan beyin bölgelerinde gelişen bozukluklar denge kaybına neden olur.
Baş Dönmesi ve Vertigo
Vestibüler sistem kaynaklı baş dönmelerine vertigo denilir. Vertigo bir tanı değil belirtidir. Diğer bir deyişle baş dönmesinin diğer adıdır. Bu tip baş dönmelerine en sık eşlik eden bulgu bulantı ve kusmadır.
Her baş dönmesi vertigo değildir. Örneğin ayağa kalkınca göz kararması, baygınlık ve hafif baş dönmesi olması bir vertigo değildir.
Herşeyin kendi etrafında dönüyormuş gibi hissedilmesi, kişinin yataktan düşecekmiş gibi hissetmesi, genellikle bulantı ve kusmanın da eşlik ettiği baş dönmeleri vertigo olarak adlandırılabilir. Vertigoya diğer bir örnek ise taşıt tutması sonucu oluşan baş dönmeleridir.
Vertigo tarzı baş dönmesini çoğu insan kısa da olsa yaşamıştır. Çocukken kendi etrafınızda dakikalarca durmadan döndüğünüz olmuştur. Durduktan sonra yaşadığınız duyguyu ve bulantı hissini hatırlayın. Durduğunuz halde tüm dünya çevrenizde dönmeye devam eder ve siz düşmüş olduğunuz halde yere tutunursunuz. İşte vertigo buna benzer bir baş dönmesidir. Kişi herşeyin döndüğünü hisseder ve sıkıca tutunmaya çalışır.Bunların dışında kalp ve dolaşım bozuklukları baş dönmesine neden olabilir. Kalp veya dolaşım bozukluğu kaynaklı baş dönmelerine genellikle göz kararması eşlik eder. Vestibüler sisteme bağlı baş dönmelerinde yani vertigolarda ise göz kararması nadir görülür.
En Sık Baş Dönmesi Nedenleri:
- Bening pozisyonel vertigo
- Meniere Hastalığı
- Vestibüler nörinit
- Labirentit
Yazının devamında bu hastalıklara değineceğiz.
Periferik Vestibüler Sistem Hastalıkları
İç kulaktaki denge organı (vestibüler organ) ve buradan duyuları taşıyan vestibüler siniri tutan hastalıkları bu başlık altında inceleyeceğiz. Bu başlıktaki baş dönmeleri “vertigo” olarak isimlendirilir ve genellikle göz kararması eşlik etmez.
Benign pozisyonel vertigo
Türkçesi pozisyona bağlı selim baş dönmesi’dir. Vertigonun en sık görülen tipidir. Başın belirli pozisyonunda başlayan ve 1 dakikadan kısa süren baş dönmesidir. Baş dönmesi tipik olarak yatakta dönme ile, yatağa girme veya yataktan kalkma sırasında, yukarı bakma esnasında aniden başlar. Baş dönmesine şiddetlidir ve kişi düşecekmiş gibi hissederek çevreye tutunur.
Çoğu zaman bulantı ve kusmanın eşlik ettiği bu durumda baş dönmesi belli bir pozisyonda olur. Örneğin başın sağa döndürülmesi ile bir şikayet yokken sola döndürülünce 1 dk’dan kısa süren(5-30sn) dönme hissi ve bulantı başlar. Bu hastalıkta işitme normal olup kulak çınlaması görülmez.
Bening pozisyonel vertigonun nedeni iç kulakta bulunan kulak taşlarının (otoconia) olması gereken yerden ayrılıp yarım daire kanallarına girmesi ve buradaki sinirleri uyarmasıdır. Dix-Hallpike Manevrası ile kulaktaki hangi kanallarda sorun olduğu yani problemli taraf tespit edilir. Epley manevrası ile kristaller yerine oturtulur ve kişi rahatlar.
Sinir iltihabı (Vestibüler Nörinit)
İç kulaktaki denge organından beyin sapına bilgiler taşıyan vestibüler sinirin iltihaplanmasıdır. Genellikle virüs kaynaklı bir üst solunum yolu enfeksiyonu(grip gibi )sonrası başlar.
Ani başlayan baş dönmesi, bulantı ve kusma şikayeti vardır. Bening pozisyonel vertigonun aksine başın her hareketinde baş dönmesi artar. Baş dönmesi oldukça şiddetli olup kişiyi iş göremez hale getirir. İşitme kaybı olmayan bu durumda belirtiler 1-2 haftada yavaş yavaş geriler.
Meniere Hastalığı
Ataklar halinde gelen şiddetli baş dönmesi, bulantı, kusma şikayetlerine kulak çınlaması, kulakta dolgunluk, uğultu ve işitme kaybı eşlik eder. Solukluk, terleme ve korku hissi de çoğu zaman görülür. Kişiler atak sonrasında durumun tekrarlamasından korkarlar.
İç kulaktaki denge organında basıncın yükselmesi sonucu oluşur. Bu basıncın neden arttığı hakkında birçok neden öne sürülse de tam olarak açıklanamamıştır.
İç kulak iltihabı (Labirentit)
İç kulak iltihabıdır. İleri derecede işitme kaybı, kulak çınlaması, baş dönmesi, dengesizlik, bulantı ve kusma görülebilir. İç kulaktaki bu iltihap bakteri, virüs veya mantar nedeniyle gelişebilir.
Akustik nöroma
İç kulaktan çıkan işitme sinirinden gelişen iyi huylu bir tümördür. Akustik nöromada şikayetler aniden başlamaz. Tümör yavaş yavaş büyüdüğü için kişide de şikayetler zamanla ortaya çıkar ve ilerler.
Yavaş ilerleyen tek taraflı işitme kaybı, kulak çınlaması, göz kararması ve denge kaybı görülür. Daha seyrek olarak yüzde uyuşma ve his kaybı olabilir.
Travmalar
Özellikle kafa travmaları sonrası kemik dokuda herhangi bir kırık olmasa bile devam eden baş dönmesi görülebilir.
İç kulakta bulunan ve oldukça hassas olan denge organı(labirent) künt travmalara duyarlıdır. Travmalar iç kulakta zar yırtıklarına, fistüllere bazen de sadece zedelenmeye (kontüzyon) neden olur.
Kafa travması sonrası yapılan tomografiler ve tetkikler normal olduğu halde baş dönmesi devam edebilir.
Serebellopontin Köşe Tümörleri
Pons ile beyincik arasındaki köşede görülebilen bu tümörler(akustik nöroma, meningioma gibi), çoğunlukla yavaş büyümektedirler. Bundan dolayı ani başlayan baş dönmesi ataklarından daha çok dengesizlik ön plandadır. Bazen pozisyonel bir baş dönmesi ile kendisini gösterebilir. Hastaların çoğunda işitme kaybı vardır.
Santral Vertigo
İç kulaktaki denge organı ve oradan çıkan vestibüler sinir normal olduğu halde beyin sapı, beyincik veya beyinin belli bölgelerindeki sorunlardan kaynaklanan baş dönmeleridir.
Beyin sapı veya beyincik sorunları
Beyin sapı veya beyincikteki denge merkezlerini içine alacak şekilde gelişen kanamalar veya damar tıkanıklıkları şiddetli baş dönmesi, kusma, baş ağrsı ve çeşitli nörolojik bulgulara neden olabilir. Bu durumlarda şikayetler aniden başlar ve çok hızlı bir şekilde ilerler. Özellikle ciddi kanamalarda genel durum hızlı şekilde bozular ve hayatı tehdit eder.
Multipl skleroz (MS)
Daha çok kadınlarda, genç yaşlarda başlayan, kötüleşmeler ve iyileşmeler ile seyreden bir hastalıktır. Beyin çeşitli bölgelerinde, sinir hücrelerinin etrafını saran miyelin kılıfın harabiyeti ve kaybı sonucu oluşur. Hastalığın nedeni, kişinin kendi bağışıklık sisteminin sinir hücre kılıflarına saldırması ve harap etmesidir. Bu durumu tetikleyen faktörler tam olarak bilinmemektedir.
Halsizlik, yorgunluk, denge kaybı, baş dönmesi, görmede bulanıklık, çeşitli duyu kayıpları (uyuşukluklar, hissizlikler) ve motor kayıplar (kas güçsüzlükleri, koordinasyon bozukluğu) en sık görülen belirtilerdir. Kulak çınlaması ve işitme kaybının görülmesi beklenmez. Hastalığın teşhisi, belirtler ile birlikte MR’da plakların görülmesi ile konulur.
Vertebrobasiller yetersizlik
Yaşlılarda vertigonun en sık nedenidir. İç kulaktaki denge organı, vestibüler sinir ve beyin sapındaki dengeden sorumlu çekirdekler aynı damardan beslemektedirler. Bu damardaki daralmalar veya yetersizlikler sonucu (kanlanma yeterli olamayacağı için) ataklar halinde belirtiler oluşur.
Aniden başlayan ve birkaç dakika süren baş dönmesine sıklıkla bulantı ve kusma eşlik eder. Bunlar en sık rastlanan belirtilerdir. Kanlanma yeterince olmadığından kişide şu belirtler de görülebilir: düşme, baygınlık, güçsüzlük, kol-bacak uyuşuklukları, görme bulanıklığı, çift görme…
Baş Dönmesinin Diğer Nedenleri
Kansızlık: Halsizlik, yorgunluk ve solukluk ile birlikte baş dönmesi görülebilir. Bu bir verigo değildir.
Şeker düşüklüğü: Şeker düşüklüğünde baş dönmesinin yanında soğuk terleme, baygınlık hissi, göz kararması gibi belirtiler görülebilir.
Migren: Bazı migren krizlerinde vertigo da görülebilir.
Arka Çukur Tümörleri: Pozisyonel baş dönmesine neden olurlar. İşitme kaybı ve çınlama görülmez.
İlaçlar: Bazı ilaçlar kulak üzerine toksik etkili olup (aminoglikozidler gibi), iki taraflı işitme problemi, dengesizlik ve baş dönmesine neden olabilir. Ayrıca ritim bozukluğu, tansiyon ve kalp ilaçları kulaktan bağımsız olarak göz kararması ve baş dönmesine neden olabilirler.
Psikolojik nedenler: Hareket ve pozisyonla değişmeyen, kişinin psikolojik durumu ile ilişkili ortaya çıkan baş dönmeleridir.
Servikal spondiloz: Boyun omurlarındaki disklerde, eklemlerde yıpranma sonucu meydana gelen bir durumdur. Bu yıpranma sonucu osteofit isimli kemik çıkıntıları oluşur.
Bu çıkıntıların bası yapması sonucu çeşitli belirtiler ortaya çıkar. Bu kemik çıkıntıların sinire basısına bağlı boyun ve kol ağrıları gelişebilir.
Damar basısına bağlı ise baş dönmesi, bulantı, kusma, bayılma gelişebilir.
Epilepsi: Bazı epilepsi türlerinde(temporal lob epilepsisi) bazen sadece vertigo nöbetleri görülebilir.
Gebelik ve menstural dönemde gelişen değişiklikler.
Görme sorunları: Yazının başında anlattığımız üzere görme de denge için oldukça önemli bir duyudur. Bundan dolayı görme sorunları da baş dönmesine neden olabilir.
Orta kulak iltihapları: Kulak ağrısı, kulak akıntısı (kulak zarı delikse) ve dönme hissi görülebilir.
Tansiyon Düşüklüğü: Tansiyon düşüklüğü yapabilen birçok neden baş dönmesine neden olabilir. Tansiyon düşüklüğü yapan durumlara çoğunlukla göz kararması da eşlik eder. Vertigodan farklı olarak gözlerde kararma, düşecekmiş hissi veya baygınlık görülebilir. Bu tip baş dönmeleri baş hareketleri ile değişmezler.
Baş dönmesine göz kararmasının eşlik ettiği durumlar:
- Kan kaybı
- Sıvı kaybı (ishal ve kusma gibi)
- Ritim bozuklukları: Özellikle kalbin çok hızlı veya çok yavaş attığı durumlarda beyin kanlanması azalacağı için göz kararması ile birlikte baş dönmeleri görülebilir.
- Kalp yetmezliği: Kalbin pompalama işlevindeki bozukluktur. Yetersiz kan dolaşımı baş dönmesine ve göz kararmasına neden olabilir.
- Ortostatik hipotansiyon: Ayağa kalkınca yer çekimine bağlı kanın bacak damarlarına toplanması sonucu göz kararması ve baş dönmesi görülür. Normalde ayağa kalkınca tansiyonun belli sınırlarda düşmesi sorun teşkil etmez. Ancak küçük tansiyonun 10 mm/Hg veya daha fazla, büyük tansiyonun ise 20 mm/Hg veya daha fazla düşmesi bu duruma neden olur.
- Bazı kalp kapağı problemler ve dolaşım problemleri tansiyon düşüklükleri ile birlikte göz kararması yapabilir.
- Özellikle kronik akciğer hastalığı olanlarda kan oksijeninin düşmesi yine baş dönmesine neden olabilir.
Источник:
https://www.saglikbilgi.net/bas-donmesi/
Baş Dönmesi ve Dengesizlik (VERTİGO)
Baş dönmesi ve dengesizlik iki farklı kavramdır. Çoğu zaman da farklı organların hastalanmasıyla birliktelik gösterirler. Vertigo kavramı daha çok baş dönmesini tarif etmek için kullanılır ve kişide gerçek bir rotasyonel dönmeyi (çevrenin ve/veya kişinin kendisinin dönmesini) betimler.
Çok büyük çoğunlulukla iç kulak hastalıklarının neden olduğu bir durumdur. Dizzines olarak tanımlanan kavram ise; kişinin ayağının altından yerin kayması, dengesizlik hissi, sarhoşvari his, teknedeymiş hissine neden olur. Çoğunlukla da beyin hastalıklarına, hormonal hastalıklara, dahili, boyun hastalıkları gibi nedenlere bağlı olarak gelişir.
Vertigo denen gerçek baş dönmesi tarif edildiğinde genellikle bulantı ve kusma da vardır.
Denge Nasıl Sağlanır: Dengenin sağlanması hala tam olarak çözülememiş çok karmaşık ve çok fazla organın rol oynadığı bir durumdur. Bu konuda rol oynayan organ ve sistemler arasında beyin, omurilik, iç kulak (labirent), gözler, eklem ve kaslar sayılabilir.
Bu organları etkileyen herhangi bir hastalık baş dönmesi ile birlikte o organa ait diğer belirtilerin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu kadar çok organın rol oynadığı bir belirti olan baş dönmesi doğal olarak sadece bir branş uzmanı tarafından değerlendirilemez.
Genellikle başlangıçta KBB ve Nöroloji doktorları muayene etsede göz, dahiliye veya fizik tedavi branşlarında da muayene olmak gerekebilir.
Ne Gibi Şikayetler Hissedilir: Baş dönmesi her hasta tarafından farklı anlatılır. Her taraf dönüyor, yer ayağımın altından kayıyor, bir yana doğru kayıyorum, kafamın içi boşalıyor, gözlerim kararıyor şeklinde açıklamalar sık duyulur.
Bunkarın hepsine birden baş dönmesi denir. Baş dönmesi olan hastalarda, sebebin ne olduğuna göre başka belirtilerde olur.
Kulak hastalıklarına bağlı baş dönmelerinde bereberinde kulak çınlaması, işitme azlığı, kulakta basınç hissi, bulantı-kusma, kulak akıntısı ve gözlerde anormal hareketler ( nistagmus ) saptanabilir.
Nörolojik hastalıklara bağlı baş dönmelerinde ise baş ağrısı, uyuşmalar, felçler, göz hareketlerinde anormallikler olabilir. Baş dönmesi ile bulunabilecek diğer şikayetler çok değişken olabilir. Ancak birçok hastada da sadece baş dönmesi mevcuttur.
1- Kulağa bağlı nedenler:
Tüm gerçek vertigoların % 70’inden sorumlu olan organdır.
Meniere hastalığı, pozisyonel vertigo, kulağın akıntılı kronik hastalıkları, işitme kaybı ile giden kulak hastalıkları, viral bir enfeksiyon sonrası denge sinirinin etkilenmesine bağlı kulak hastalıkları, ileri derecede damar tıkanıklığı yaşayan insanlarda oluşan iç kulağa daha az kan gitme durumu, bazen spontan hiçbir nedene bağlı olmaksızın iç kulaktaki zarların yırtılmasına bağlı vertigo atakları oluşabilir.
2- Travmalar:
Kafatasında meydana gelen, iç kulağı da zedeleyen bir kırık sonrasında aşırı kısıtlayıcı bir vertigo ile beraber bulantı ve kusma oluşabilir.
Hasta başını en ufak şekilde oynatsa bile belirgin bir baş dönmesi atağı geçirebilir. Bu durumun düzelmesi haftalar, hatta ayları bulabilir.
Bu olayda, yıllar sonra dahi özellikle pozisyon değişikliklerinde oluşan birkaç saniyelik şiddetli baş dönmeleri kalabilir.
3- Enfeksiyon:
Özellikle şiddetli gribal enfeksiyonlar sonrası kulak kaynaklı baş dönmeleri meydana gelebilir. Daha ciddi enfeksiyonlarda, beyin zarının iltihaplanmasına neden olan durumlarda bulantı-kusma ile giden dengesizlik durumları oluşabilir.
4- Nörolojik hastalıklar:
Multipl Skleroz, sifilis, çeşitli beyin tümörleri, Parkinson hastalığı vb. hastalıklar sinir sistemini etkileyerek dengenin bozulmasına neden olur.
5- Alerjik nedenler:
Özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında, alerjik bünyeli insanlarda polen ve alerjik ortama bir cevap olarak vertigo atakları oluşabilir. Tedavide sadece antihistaminikler vermek yeterlidir.
6- Servikal nedenler:
Aslında baş dönmelerinin büyük bir kısmı (özellikle pozisyonel olanları) boyun kaynaklı sanılsa da, çok ileri boyun fıtıkları haricinde baş dönmesi yapmazlar. Denge sisteminizde hastalıkların hangi organa ait olduğunu anlamak için ne yapmalıyız? Herşeyden önce baş dönmesi ve denge hastalıkları tıbbi açıdan bir ekip çalışması gerektirir.
Çoğu zaman hastalığın birkaç organı tutan bir boyutu vardır. Bu konuyla ilgilenen merkezlerde birçok teknolojik aletten yararlanarak (odyometrik testler, elektronistagmografi, elektrokoklegrafi , elektroensefalografi, elektromyografi, kompüterize dinamik posturografi vb.) hastalığın yeri ve ismi konusunda net cevaplar almamız mümkündür.
Nedeni belirledikten sonra ise etkene yönelik tedavi sağlanır.
Baş dönmesini azaltmak için önlemler mevcuttur ve hastalığın tipine göre değişiklik gösterir. Örneğin Meniere hastası olan bir kişinin stresli ortamlardan, alkolden, kafeinden, aşırı tuzlu yiyeceklerden uzak durması gerekir.Benin Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV)’su olan bir hastanın ani baş hareketlerinden (özellikle uçurum kenarı, balkon kenarı…) kaçınması gerekir.
Belki de en önemli tavsiye; baş dönmesi olduğunda araba kullanmak, tehli bir alet kullanmak ya da dikkat isteyen bir iş yapmak gibi eylemlerden uzak durmaktır.
Muayenede Ne Görülür:
Baş dönmesi eğer iç kulaktaki bir hastalığa bağlı ise genellikle kulak muayenesinde bir problem görülmez. Sadece orta kulak iltihaplarının iç kulağı etkilemesine bağlı baş dönmesi varsa kulak zarında delik ve orta kulakta iltihaplanma görülür.
Hastada anormal göz hareketleri saptanabilir. Bu göz hareketlerinin yönü hangi kulağın hasta olduğuna dair bazı bilgiler verebilir. Baş dönmesi gözle görülen bir problem olmadığı için mümkün olduğunca çok bilgi edinilmelidir.
Bu amaçla doktorunuz ayakta yada yatarken hatta yürürken bazı testlere tabi tutacaktır.
Ne Gibi Tetkikler Yapılır:
Baş dönmesi için ne gibi tetkiklerin yapılacağı muayene sonunda elde edilen bilgilere göre yapılır. Eğer muayene sonucunda kulakla ilgili bir hastalık olmadığı kararına varılırsa doktorunuz sizi diğer branşlara seedecektir.
Ancak buna karar verirken muayene sonrası bazı tetkikler genellikle yapılır. Bu tetkikler arasında en sık başvurulan odiometri adı verilen ve hem işitme hemde iç kulak fonksiyonları hakkında bize bilgi veren test uygulanır.
Ayrıca yine kulakla ilgili normal filmler, bilgisayarlı tomografi veya manyetik resonans (MR) tetkiki yapılabilir. Bu testlere bazı kan tahlilleri de eklenebilir.
Ancak birçok kulak hastalığında dahi odiometri, bilgisayarlı tomografi ya da MR' ile bile birşey görülmemektedir. Bu gibi testler genellikle tümör gibi daha ciddi problemleri ekarte etmek için uygulanır.
Nasıl Tedavi Edilir:
Baş dönmesi kendisi bir hastalık olmayıp başka hastalığın belirtisi olduğu için öncelikle asıl sebebin tedavisi gerekir. Ancak birçok başdönmesi hastasında ortaya net bir sebep konamamaktadır. Bu nedenle asıl amaç baş dönmesini ortadan kaldırmak haline dönmektedir.
Kulak hastalıklarına bağlı baş dönmeleri (tümörler hariç) genellikle kısa ya da uzun zamanda kendiliğinden ortadan kalkmaktadır. Çünkü diğer kulak zaman içinde hasta kulağın problemini kompanse etmektedir. Bu bazen 6 ay ya da 1 yıla kadar uzayabilir.Baş dönmesi eğer pozisyonel baş dönmesi (BPPV) ise bunun tedavis Epley manevrası denen ve doktorunuzun size muayene masasında uygulayacağı bazı hareketlerle olmaktadır. Bu hareketler iç kulaktaki bazı partiküllerin yerine oturmasını sağlamaktadır. Diğer sebeplerde ilaç tedavisi kullanmak gerekir.
Bu amaçla değişik ilaçlar kullanılsada hemem hemen hepsi belli oranda baş dönmesini azaltırlar. Baş dönmesi şiddetli olan hastalar bazen serum takılıp hastaneye yatırmak gerekebilir. Tümörlere bağlı baş dönmelerinin tedavisi tümörün çıkarılmasıdır yani ameliyattır. İlaç tedavisine cevap vermeyen Meniere hastalığı nda da bazen ameliyat yapılır.
Nelere Dikkat Etmeliyim:
Baş dönmesi olan hastaların, bu durumu azaltmak için evde uygulayabileceği bazı hareketler vardır. Bunları ya doktorunuz size tarif edecektir ya da verilecek broşürlerle size bilgi verilecektir.
Vertigo (Baş Dönmesi) çaresiz değil!
Denge sisteminde ortaya çıkan fonksiyon bozukluğu sonucu baş dönmesi ile kendini gösteren vertigonun kelime anlamı dönmektir. Kendi çevresinde 4-5 defa döndükten sonra duran veya lunaparkta dönme dolaba binip inen, sağlıklı insanlarda ortaya çıkan baş dönmesi olarak tarif edilebilir.
Ülkemizde yaklaşık 3 milyon kişi vertigo rahatsızlığından şikâyetçi. Vertigo sırasında hastalar çevredeki eşya veya insanların etrafında döndüğünü ifade ederler.
Kişide ortaya çıkan sağ veya sola doğru denge kaybı, sersemlik hissi, başta ağırlık olması veya yerin ayaklar altından kayması durumu vertigo değildir.
Bu gibi durumlar dizziness olarak adlandırılır ve bu da denge bozukluğu içinde yer almasına rağmen vertigoya göre tedavisi farklılık gösterir.
Vertigo bir hastalık değil bulgudur
Vertigo bir hastalık değildir; bir semptom yani bulgudur. Nasıl baş ve kol ağrısı veya ayakta uyuşukluk bir hastalık olmayıp bir hastalık sonucu ortaya çıkıyorsa vertigo da benzer şekilde bir hastalığın neden olduğu bulgudur.
Bu nedenle hangi hastalığın vertigoya neden olduğu araştırılarak tanıya gidilmelidir. Vertigoya neden olan her hastalığın tedavisi farklıdır. Bu nedenle vertigonun tedavisi altta yatan hastalık tespit edildikten sonra yapılmalıdır.
Denge sinirinin iltihabı, iç kulak denge sisteminin işlev bozukluğu, iç kulağın iltihabı, iç kulak migreni, psikolojik nedenler, yüksek basınca veya sese maruz kalınması sonrasında iç kulakta hasar oluşması, iç kulak sinirinden kaynaklanan tümör, beyne giden kan damarlarında daralma, MS, beyin tümörleri, boyun omurga ve kas yapısında ortaya çıkan hastalıklara bağlı gelişen denge bozuklukları, vertigo neden olabilir.
Vertigonun tedavisi vardır
Halk arasında varolan “vertigonun tedavisi yoktur” inanışı yanlıştır. Vertigo tedavisinin başarısız oluşundaki ana neden çoğu zaman tanının doğru konamamasıdır.
En sık vertigo nedeni olan ve denge kristallerinin dağılması olarak adlandırılan ’benign paroksismal pozisyonel vertigo’ da tanı doğru konur ve kristallerin dağıldığı yarım daire kanalı doğru olarak tespit edilirse tek manevra ile 10 dakika içinde % 90’ın üzerinde tedavi sağlanmaktadır.
Diğer vertigoya neden olan hastalıklarda da, hastanın gerekli yaşam şartlarına uyması ve düzgün ilaç kullanımı ile şikâyetler ya tamamen geçmekte ya da hayatı etkilemeyecek seviyeye inmektedir.
Vertigoya neden olan hastalığın saptanması doğru tedavi için önemlidir
Vertigoya sebep hastalığın belirlenmesi hastanın hikayesinin iyi alınması ve fizik muayenenin tam yapılmasıyla başlar. Ancak kesin teşhis için yapılması gereken denge sistemleri değerlendiren testlerin yapılmasıdır. Böylelikle gereksiz ve yanlış tedavileri önlemiş oluruz.
Vertigo şikayetiyle gelen hasta öncelikle odyolojik yönden değerlendirilir daha sonra denge testlerine geçilir. Denge testleri videonistagmografi (VNG) ve postürografi olarak uygulanmaktadır. Burada amaç vertigoya sebep olan bozukluğun kaynağını saptamaktır.
VNG’de vertigonun merkezi sistem veya iç kulak kaynaklı olup olmadığı testlerle değerlendirilmektedir. Postürografi de yaklaşık 15 dk süren hastanın düşme riskini ve denge bozukluğunun objektif değerlendirmesini yapmaktadır.
Aslında bu testlerle yapılan hastanın denge kapasitesinin tam olarak değerlendirilmesidir.
Halk arasında kristal kayması denilen Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo manevralarla düzeltilebilir
Benign paroksismal pozisyonel vertigo; yatağa yatarken, yataktan kalkarken, ayakkabı giymek için eğildiğinde veya raftan bir şey almak için baş kaldırıldığında kısaca baş hareketleriyle ortaya çıkar. Çoğu hastada baş dönmesi 5-15 saniye sürer, nadiren 1 dakika veya üstüne de çıkabilir.
Kişi oturur pozisyondan yatar pozisyona geçince şiddetli baş dönmesi olur, yattığı yerden doğrulup oturunca da yine aynı şekilde baş dönmesi ortaya çıkmaktadır. Kristallerin düştüğü doğru kanal tespit edildikten sonra yaklaşık 10 dakika süren manevra ile kristaller yarım daire kanalı içinden ayrıldıkları alana geri yollanır.
İlaç kullanmadan yapılan ilk manevra sonrası tedavide başarı oranı % 85’in üzerindedir.
İç kulak tansiyonu olarak bilinen Meniere hastalığının tedavisinde hastanın yaşam şekli değiştirilmelidir
Meniere Hastalığı: İç kulakta ses dalgalarının oluşturduğu titreşimlerin alınıp elektriksek enerjiye çevrilip beyne iletilmesi iç kulak sıvılarının dalgalanması ile olmaktadır. Bu iç kulaktaki sıvıların basıncının artması sonucu Meniere Hastalığı gelişir.
İç kulak sıvı basıncının arttığı ataklar sırasında vertigo, işitme kaybı, kulakta çınlama ve kulakta dolgunluk ortaya çıkar. Vertigoya mide bulantısı ve kusma eşlik edebilir. Bu ataklar dakikalarca sürebildiği gibi saatler veya bir gün süreyle devam edebilmektedir.
Senede bir atak görülebildiği gibi haftada bir atağın görülebildiği, kişilerin hayatını idame etmesini engelleyecek seviyelere ulaşabilmektedir. Tam olarak sebebi bilinmemekle beraber genetik geçiş, orta kulak iltihabı, kafa travması, kulak ameliyatları, iç kulaktaki anatomik bozukluklar bu hastalığa neden olabilmektedir.Tedavide tuz alımının azaltılması, kafeinli içeceklerden uzak durulması, sigara kullanılmaması ve stresten uzak durulması önerilir.
Hastalığın şiddetine ve hastalığın atak sayısına göre ilaç tedavisi uygulanmakta ve bu şekilde tedavinin sağlanamadığı durumlarda orta kulağa ilaç uygulamaları ve çeşitli ameliyatlar uygulanabilmektedir.
Vestibüler Nörinit takip gerektiren bir durumdur
İç kulaktaki denge organı ile beyin arasında bağlantıyı sağlayan denge sinirinin iltihabı ile ortaya çıkar. Ani başlayan çok şiddetli vertigo, mide bulantısı ve kusma insanda panik oluşturur ve zaman zaman ölüm korkusunu beraberinde getirir.
Baş dönmesinin çok şiddetli olduğu durumlarda günlerce yataktan kalkmak mümkün olmayabilir ve şiddetli mide bulantısı, yemek yeme ve su içmede zorlanmaya neden olabilir. Vertigo günler içinde azalır, fakat denge bozukluğu aylarca, gerekli takip ve tedavi desteğinin sağlanmadığı durumlarda yıllarca devam edebilir.
Yoğun baş dönmesinin ilk günlerinde kişi gerekirse hastaneye yatırılıp serum ile birlikte yoğun tedavi uygulanmalı ve en erken dönemde hareket etmesi sağlanmalıdır.
Источник:
https://medient.com.tr/2018/07/20/vertigo-bas-donmesi-caresiz-degil/