Tarım devrimi insanlık tarihi açısından Sanayi Devrimi kadar önemli bir olay. Tarım devrimi insanların doğa koşullarından bağımsızlaşarak beslenmesini sağladı ve nüfusun çoğalmasına imkan verdi.Toprağın daha organize kullanılmasını sağladı. Bugün herhangi bir toplum tarımdan vazgeçemez. Beslenmesi gereken milyonlarca insan var. Bunların yanında tarım devrimi insanlık için bir geri adım olabilir. Tarım devriminden önce yani insanlar avcı-toplayıcıyken daha “kaliteli” yaşıyorlardı. En azından bazı konularda.
Tarım devrimi ortaya çıktığında, tarımdan haberdar olduğu halde tarımla uğraşmayan toplumlar vardı. Zaten tarım devriminden önce insanlar tarım yapmayı biliyorlardı. Tarım devrimi öncesi zannedildiği gibi insanlar açlıktan kırılmıyorlar, rahat bir yaşam sürüyorlardı. Neden tarımla uğraşmıyorlardı? Neden eskiden insanlar daha iyi durumdaydı?
1- Yiyecek boldu.
Besin o kadar boldu ki çoğu zaman çürümeye terkedilirdi.
Güney Afrika’da, büyük kuraklık yıllarında bile, Buşmanların gıdalarının bir kısmını sağlayan Ricinodendron cinsi cevizlerin milyonlarcasının yerlerde çürüdüğü gözlemlenmiştir; çünkü besin ihtiyacı karşılandıktan sonra kimse onları toplama zahmetine girmez.
2- Üretkenlik yüksekti. Az çalışırlardı ama kaliteli beslenirlerdi.
Tarım devrimi öncesi insanlar günde 4 saat çalışır, uluslararası normların gerektirdiği protein ve kalori miktarının 2 katını, C vitamini miktarının 6 katını alırlardı.
Temel olarak avcılık ve yabani ürün toplayıcılığıyla yaşayan halklarda bir kişinin dört veya beş kişinin ihtiyacını karşılayabildiği hesaplanmıştır; ki bu da İkinci Dünya Savaşı arifesinde birçok Avrupa ülkesindekinin üzerinde bir üretkenliktir. Kişi başına iki bin kaloriyi (çocukları ve yaşlıları da kapsayan ortalama) aşan çok dengeli bir besin arayışına tahsis edilen zamanın günde iki-üç saati aşmaması da bu durumu doğrulamaktadır.
Amazon ormanlarındaki herhangi bir yerli kabilesi, uluslararası normların gerektirdiği günlük protein ve kalori miktarının iki katını, C vitamininin de altı katını tüketmektedir! Mutfakta geçirilen ve mutat aletlerin yapımına ayrılan zaman buna ilave edilirse, Amerika, Afrika ve Avustralya’daki birçok halk için günde dört saati aşmayan bir çalışma zamanına varılmaktadır. Aslında her faal yetişkin altı saat çalışmaktadır, ama haftanın yalnızca iki buçuk gününü almaktadır bu; geriye kalan zaman sosyal ve dinsel faaliyetlerle, dinlenme ve eğlenceyle doldurulmaktadır.
3- Daha fazla bitki türü sayesinde daha zengin besleniyorlardı.
Tarımla birlikte beslenmek için kullanılan 1000 çeşit bitkiden 20’si kaldı.
Tarımla artık sadece kalori açısından zengin ama besleyicilik açısından yoksul birkaç ürünle sınırlı olan gıda rejiminin niteliği düşmüştür: Gıda kaynaklarını oluşturan, ya da oluşturmuş olduğunu bildiğimiz yaklaşık bin bitkinin sadece yirmisi tarımla muhafaza edilmiştir.
4- Hastalıkların yayılması daha zordu.
Tarımın, evcilleştirmeyle birlikte, bulaşıcı hastalıkların yayılmasından sorumlu olması bile mümkündür
Tarım neden ortaya çıktı?
Tarımın da hayvanları evcilleştirmenin de salt ekonomik ihtiyaçların karşılanması için ortaya çıkmadığı kabul edilmektedir. Evcil hayvanlar, yiyecek kaynağı ya da hammadde olarak telakki edilmeden epey önce, bir lüks, bir zenginlik işareti, bir saygınlık simgesi olmuştur – Hindistan’da ve Afrika’da bu durum hâlâ gözlemlenebilmektedir. Yakındoğu’da, koyunun evcilleştirilmesi yaklaşık on bir bin yıl geriye gider; yünün kullanılmaya başlaması ise ondan beş bin yıl sonradır. Amerika’da ve Güneydoğu Asya’da yetiştirilen ilk bitkiler besin değerlerinden ziyade lüks ürünler oldukları için; çeşniler, imalat bitkileri, münferit örnekleri tespit edilmiş ve korunması gereken nadir türler oldukları için ekilmiştir.
Tüm bunlara bakıldığında Tarım devriminin insanlık için geriye doğru atılmış bir adım olduğunu düşünülebilir. Tabii tüm toplumlar tarım öncesinde aynı rahatlığa sahip miydi tartışılabilir. Tarım olmasaydı nüfus böyle artmayacaktı da. Yine de bu düşünce geçerliliğini korumaktadır.
Yazıdaki alıntılar Claude Levi-Strauss’un Hepimiz Yamyamız kitabındandır. Kısaltılmıştır tabii. Kitabı buradan satın alabilirsiniz. Günlük hayatla ilgili çok ilgi çekici konuların yer aldığı harika bir kitap.