İKİ ÂDET HALİ ARASINDAKİ EN AZ TEMİZLİK SÜRESİ
Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî mezhebinde iki âdet hali arasındaki en az temizlik süresi, on beş gün olarak kabul edilmiştir. Yani hanımlar iki âdet kanaması arasında en az on beş gün temizlik görürler.
İki âdet kanaması arasındaki en az temizlik süresinin on beş gün olduğu, Ebû Saîd el-Hudrî'nin (r.a) rivayet ettiği hadiste yer almaktadır.33 Ayrıca bu konuda Ashab-ı kirâm'ın (r.anhum) icmâının bulunduğu, bazı âlimler tarafından ileri sürülmüştür.34
Hanbelî mezhebine göre iki âdet kanaması arasındaki en az temizlik müddeti on üç gündür. Bu görüşlerine delil olarak Hz. Ali'nin (r.a) yanında meydana gelmiş olan bir olayı zikretmişlerdir. ''Rivayet edildiğine göre kocası tarafından boşanmış olan bir hanım, Hz. Ali'ye (r.a) gelip bir ay içerisinde üç hayız gördüğünü ve her hayızdan sonra temizlendiğini iddia etmişti. Hz. Ali (r.a), İmam Şürayh'a (r.a) ''Bu konuda fikrini söyle'' diye seslenmiş; Şürayh (r.a) şöyle cevap vermiş: Eğer yakın aile çevresinde bulunan (ve onun halini bilebilecek) dindar ve güvenilir kimselerden şahit getirir ve onlar da doğru söylediğine şahitlik yaparsa, iddiası kabul edilir; aksi takdirde yalan konuştuğuna hükmedilir. Hz. Ali (r.a), Şürayh'ın (r.a) cevabına ''güzel'' manasında Rumca bir kelime olan ''kalûn'' diyerek karşılık vermiştir.'' Hanbelî müctehidlerine göre Hz. Ali (r.a) bu görüşe ancak tevkifî olarak sahip olmuştur. Buna göre bir ayda üç hayız görebilmek için asgari temizlik süresini on üç gün olarak kabul etmelidir.35 Bu görüş Hanbelî mezhebine aittir.
Temizlik süresinin üst sınırı yoktur; bir ay, iki ay, beş ay gibi daha fazla bir süre de olabilir. Hüküm böyle olmakla birlikte âdet hali görmemek, normal bir durum değildir. Bundan dolayı hiç âdet görmeyen hanımların uzman bir doktora müracaat etmelerini tavsiye ederiz.
Âdet kanaması veya lohusalık kanamasının kesilmesiyle başlayan temizliğin aralıksız en az on beş gün, Hanbelîler'e göre on üç gün devam ettikten sonra yeni bir âdet kanamasının görülmesi durumunda, bu iki kanama arasındaki temizliğe sahih temizlik veya tam temizlik ismi verilir.
Sahih temizliğin zıddı olan temizlik ise fâsid temizlik veya bozulmuş temizliktir. Fâsid temizlik, fâsid kanamaların görülmesi sebebiyle tam ve sahih olan temizliğin bozulması demektir.
Sahih-fâsid kan, sahih-fâsid temizlik ile ilgili örnekler aşağıda konular işlenirken verilecektir. Tekrarlardan kaçınmak için yukarıdaki bilgiyi yeterli bulmaktayız.
33-Zeyla'î, Nasbu'r-râye, I/192.
34-İbn Nuceym, el-Bahr, I/218; İbn Abidin, Menhelu'l-varidin, Mecmu'atü'r-resâil, I/75.
35-İbn Kudâme, el-Muğnî, I/356
Üreme organından gelen kanamalar, her zaman devamlı olmaz. Bazen ara temizliklerin görülmesi mümkündür. Meselâ dört gün kanama geldikten sonra bir gün hiç kanama olmaz ve ertesi gün tekrar kanama görülebilir. Kanamalar arasında görülen bu temizlik süresi, daha fazla da olabilir. İşte burada bir soru akla gelmektedir: Acaba ara temizlik ve görülen kanamaların hepsi, - ara temizlik de dahil olmak üzere başından sonuna kadar- âdet kanaması olarak kabul edilecek mi? Yoksa arada görülen temizlik, kendisinden önce ve sonra görülen kanamaları birbirinden ayırmakta mıdır? Eğer ayırıyorsa bu temizliğin asgari süresi ne kadardır? Yahut kanama görülen günler âdet günleri, görülmeyen günler ise temizlik günleri olarak mı kabul edilecektir?
Bir âdet kanamasından sonra ikinci bir âdet kanamasının görülebilmesi için temiz olarak geçirilmesi gereken sürenin on beş gün olduğunda, âlimlerin çoğunluğu arasında görüş birliği bulunduğunu ifade etmiştik. Hanbelî mezhebi ise bu temizliğin on üç gün olmasını yeterli bulmaktadır. Üzerinde bulunduğumuz konuda ise yani bir miktar kanama olduktan sonra temizlik görülmesi ve arkasından tekrar kanamanın gelmesi durumunda, arada görülen temizliğin, iki kanamayı birbirinden ayırabilmesi için kaç gün olması gerektiğinde farklı görüşler vardır.
A-Hanefî Mezhebi
Hanefî mezhebinde tercih edilen görüşe göre, iki kanamayı birbirinden ayırabilecek asgarî temizlik süresi on beş gündür.36 Bu durumda bir kanama bittikten sonra görülen temizlik, on beş günü doldurmadan tekrar gelen kanamalar, ikinci bir âdet kanaması olarak kabul edilemeyeceği gibi önceki kanamanın, en son görülen kanamaya kadar devam ettiğine hükmedilir. Yani arada temiz olarak geçirilen günlere itibar edilmez.
36-Serahsî, el-Mebsût, III/154-155. İki kanamayı birbirinden ayırabilecek asgari temizlik süresinin on beş gün olduğuna dair görüş Ebû Yûsuf'a ve bir rivayette Ebû Hanife'ye aittir. Hanefî mezhebinde pek tercih edilmemiş olan diğer bir görüş daha vardır ki o da İmam Muhammed'e aittir.İmam Muhammed'e (r.a) göre iki kanamayı birbirinden ayırabilecek asgari temizlik süresi üç gündür. Bunun gerçekleşebilmesi için bazı şartların bulunması gerekir:
1-Âdet günlerinde görülen ara temizliğin, en az üç gün olması ve kanama süresinden daha fazla olması gerekir. Âdet günlerinde üç gün veya daha fazla ara temizlik görüldüğü takdirde, temizlik günleri ile kanama görülen günlerin birbirine eşit olması veya kanama görülen günlerin çoğunlukta olması durumunda hepsi âdet olarak değerlendirilir. Yani görülmüş olan temizlik iki kanamayı birbirinden ayırmaz.
2-Âdet günlerinde üç gün veya daha fazla ara temizlik görüldüğü takdirde, temizlik günleri, kanama görülen günlerden daha fazla olursa bu temizlik, iki kanamayı birbirinden ayırır. Bu durumda ara temizliğin iki tarafında kalan kanamaların ikisi de âdet şartlarını taşımıyorsa, ikisi de âdet olmaz; özür kanaması olurlar. Şayet sadece birisi, âdet şartlarını taşıyorsa, o âdet olarak kabul edilir; diğeri ise özür kanaması olur. Eğer her iki kanama da âdet şartlarını taşıyorsa ilk kanama âdet olarak değerlendirilir; ikinci kanama özür kanaması olur.
B-Şâfiî Mezhebi
Şâfiî mezhebinde iki kanama arasında görülen temizlikler iki kısımda ele alınmıştır. Birincisi ara temizliklerin görüldüğü kanamaların on beş günü aşmaması; ikincisi ise on beş günü aşması halidir.
a-Ara Temizliklerin Görüldüğü Kanamaların On Beş Günü Aşmaması
On beş günü aşmayan kanamalarda, arada görülmüş olan bütün temizlikler, kuvvetli olan görüşe göre âdetten kabul edilir (Şâfiî mezhebinde zayıf olduğu ifade edilen ikinci bir görüş daha vardır. Bu görüş, Mâlikî ve Hanbelî mezhebinin görüşünün aynısı olduğu için daha sonra ele alınacaktır).
b-Ara Temizliklerin Görüldüğü Kanamaların On Beş Günü Aşması
Ara temizlikler görmek suretiyle kanaması on beş günü aşan bir hanım özürlü kabul edilir. Bu durumda dört durum ile karşılaşabilir:
Birinci durum: İlk günlerde gördüğü kan renginin koyu, daha sonra gördüğünün açık renkte olması halinde, koyu renkteki kanamasının kesildiği andan itibaren görmüş olduğu kanamaların özür kanı olduğuna hükmeder. Koyu renkte gelen kanamaların kesildiği güne kadar da âdetinin devam ettiğini kabul eder.
İkinci durum: Görmüş olduğu kanamaları birbirinden ayırt etmesi mümkün değilse önceden görmüş olduğu yerleşik bir âdeti varsa o kadar gün âdetli olduğuna hükmeder.
Üçüncü durum: İlk olarak âdet görmeye başlayan bir hanım ise bu konuda iki ictihaddan birisine tâbi olacaktır: Birincisi, âdeti bir gün bir gecedir; ikinci ictihad ise çevresindeki yaşıtlarının çoğunlukla görmüş olduğu şekilde âdeti altı veya yedi gündür.
Dördüncü durum: Âdetini unutan hanımın durumu,37 ise ilgili bölümde ele alınmıştır.
37-Şâfiî mezhebinin görüşü için bkz: Nevevî, el-Mecmu', II/422, 517-527.
C-Mâlikî ve Hanbelî Mezhebleri
Mâlikî ve Hanbelî alimlerine göre on beş günü aşmadığı takdirde, kanama gördüğü günler toplanır ve âdet olarak kabul edilir; kanama görmediği günler bu toplama katılmaz. Kanama gelmediği her ara temizlikte gusül abdesti alıp normal hayatına döner.38
38-İbn Kudâme, el-Muğnî, I/403-404; Hurâşî, eş-Şerhu's-sağîr, I/205-206.
Mürşid