Otuz Yıl Savaşları, 1618 ile 1648 yılları arasında Orta Avrupa’da yapılan ve çoğu Avrupa devletinin katıldığı savaşlar dizisidir. Savaşın neden olduğu kıtlık ve hastalıkların yanı sıra askeri savaşlardan kaynaklanan 8 milyondan fazla kayıpla, insanlık tarihindeki en uzun ve en acımasız savaşlardan biri olmuştur.
30 Yıl Savaşları: Savaşan Devletler
Savaş, Kutsal Roma İmparatorluğu’nu oluşturan Katolik ve Protestan devletler arasında başlayarak 1618’den 1648’e kadar sürdü. Bununla birlikte, Otuz Yıl Savaşları devam ettikçe, dini anlaşmazlık nedeniyle başlayan savaşlar nihayetinde ulus çıkarlarının da devreye girdiği savaşlara dönüştü. Bu savaşlar sonucunda, Avrupa’nın jeopolitik çehresi ve toplumdaki dinin ve ulus devletlerin rolü değişti.
Otuz Yıl Savaşları: Nedenleri
İmparator II. Ferdinand’ın 1619’da Kutsal Roma İmparatorluğu’nun devlet başkanlığına yükselmesiyle, dini çatışmalar alevlenmeye başladı.
Ferdinand II’nin ilk eylemlerinden biri, dini özgürlük Augsburg Barışının bir parçası olarak verilmiş olmasına rağmen, imparatorluk vatandaşlarını Roma Katolikliğine bağlı kalmaya zorlamaktı.
Reformasyonun temel taşı olarak 1555’te imzalanan Augsburg Barışı‘nın temel ilkesi, krallık içindeki devletlerin prenslerinin Lutheranism / Kalvinizm veya Katolikliği kendi alanlarında benimsemelerine izin veren Latincesi; ”Cujus Regio, Ejus Religio” Türkçesi; ”Kimin Bölgesi, Onun Dini” olan “Bu toprakları kimler yönetiyorsa; Onların dini geçerli olsun” mottosu idi.
Bu inanış, Köln Savaşı (1583-1588) ve Julich Veraset Savaşı (1609) da dahil olmak üzere çeşitli alevlenmeler olmasına rağmen, Kutsal Roma İmparatorluğu içindeki iki inançtan insanlar arasında 60 yıldan fazla bir süredir kaynayan gerginlikleri etkili bir şekilde yatıştırdı.
Prag’da Pencereden Atma
Ancak Ferdinand’ın din konusundaki kararnamesinden sonra, günümüz Avusturya ve Çek Cumhuriyeti’ndeki Bohem soyluları, II. Ferdinand‘ı reddetti ve temsilcilerini 1618’de Prag Kalesi’nde bir pencereden atarak memnuniyetsizliklerini gösterdi.
Prag Defenestrasyonu, İsveç ve Danimarka-Norveç’in desteğini alan Bohemya eyaletlerinde açık isyanın başlangıcı ve Otuz Yıl Savaşının başlangıcıydı.
Otuz Yıl Savaşları Başlıyor: Bohemya İsyanı
II. Ferdinand’ın dini özgürlüklerini ellerinden alma kararına yanıt olarak, Kutsal Roma İmparatorluğu’nun esas olarak Protestan kuzey Bohemya devletleri, halihazırda gevşek bir şekilde yapılandırılmış bir alanı daha da parçalayarak kopmaya çalıştı.
Otuz Yıl Savaşının ilk aşaması olan Bohemya İsyanı 1618’de başladı ve gerçek bir kıtasal çatışmanın başlangıcı oldu. İlk on yıldan fazla süren savaşta, Bohemya soyluları şu anda Almanya olan Protestan Birliği devletleriyle ittifaklar kurarken, II. Ferdinand Katolik yeğeni İspanya Kralı IV. Phillip’ün desteğini aldı.
Kısa bir süre sonra, her iki tarafın orduları, birden fazla cephede acımasız bir savaşa girdi.
Katolik Ligi Galibiyetleri
Batıda, İspanyol ordusu, II. Ferdinand’ı destekleyen günümüz Almanya’sı, Belçika ve Fransa’daki sözde Katolik Birliği, ulus devletler ile birlikteydi.
En azından başlangıçta, II. Ferdinand’ın kuvvetleri başarılı oldu, doğu ve kuzey Avusturya’daki isyanı bastırarak Protestan Birliği’nin dağılmasına yol açtı. Ancak çatışmalar batıda devam etti ve Danimarka-Norveç Kralı IV. Christian desteğini Protestan devletlerin arkasına attı.
İskoçya’dan gelen askerlerin yardımıyla bile, Danimarka-Norveç orduları, Kuzey Avrupa’nın çoğunu imparatora bırakarak II. Ferdinand’ın kuvvetlerine yenik düştü.
Gustavus Adolphus
Ancak 1630’da, Gustavus Adolphus liderliğindeki İsveç, kuzey Protestanların yanında yer aldı ve ordusu Katolik güçlerini geri püskürtmeye ve Protestan Birliği tarafından kaybedilen toprakların çoğunu geri kazanmaya yardım ederek savaşa katıldı.
İsveçlilerin desteğiyle Protestan zaferleri devam etti. Bununla birlikte, Gustavus Adolphus 1632’de Lutzen Savaşı‘nda öldürüldüğünde, İsveçliler kararlılıklarının bir kısmını kaybettiler.
Yakalanan herhangi bir bölgeyi yağmalama özgürlüğü karşılığında II. Ferdinand’ye tahmini 50.000 askerlik asker desteği sağlayan Bohemyalı asilzade Albrecht von Wallenstein‘ın askeri yardımıyla 1635’te İsveçliler yenildi.
Sonuçta ortaya çıkan antlaşma, sözde Prag Barışı ile, kuzeydoğu Almanya’nın Lutherci / Kalvinist hükümdarlarının topraklarını korudu, ancak günümüz Avusturya ve Çek Cumhuriyeti’ndeki güney ve batı topraklarını korumadı. Sonraki bölgelerdeki dini ve siyasi tansiyonun yüksek kalmasıyla çatışmalar devam etti.
Fransa Katılımı
Fransızlar, Katolik olsalar da, Habsburgların rakipleriydi ve Prag Barışının hükümlerinden memnun değildi. Böylece, Fransızlar 1635’te çatışmaya girdiler. Ancak, orduları en azından başlangıçta, II. Ferdinand’ın kuvvetlerine karşı saldırı yapamadı.
Bu arada, imparatorun halefi ve oğlu III. Ferdinand’ın emriyle savaşan ve daha sonra I. Leopold yönetiminde savaşan İspanya, karşı saldırılar düzenledi ve 1636’da Paris’i tehdit ederek Fransız topraklarını işgal etti. Ancak, Fransızlar karşı saldırılarla bu duruma ciddi bir cevap verdi. Protestan ittifakı ve İspanya ve Kutsal Roma İmparatorluğu güçleri önümüzdeki birkaç yıl boyunca bir çıkmazda kaldı.
1640 yılında Portekizliler İspanyol hükümdarlarına karşı ayaklanmaya başladılar ve böylece Kutsal Roma İmparatorluğu adına askeri yardımlarını zayıflattılar. İki yıl sonra İsveçliler savaşa yeniden girdi ve Habsburg güçlerini daha da zayıflattı.
Otuz Yıl Savaşları: Dönüm Noktası
Tarihler 1643 yılını gösterdiğinde, yıllarca süren çatışmada çok önemli bir dönemece girilmişti. O yıl, Danimarka-Norveç yeniden silaha sarıldı, bu kez Habsburglar ve Kutsal Roma İmparatorluğu’nun yanında savaştı.
Yaklaşık aynı zamanlarda, Fransız hükümdarı XIII. Louis öldü, tahtı 5 yaşındaki oğlu XIV. Louis ‘e bıraktı ve Paris’te bir liderlik boşluğu yarattı.
Sonraki yıllarda, Fransız ordusu birçok önemli zafer kazandı, ancak özellikle 1645’teki Herbsthausen Muharebesi’nde önemli yenilgilere uğradı. 1645’te İsveçliler Viyana’ya saldırdı, ancak şehri Kutsal Roma İmparatorluğu’ndan ele geçiremediler.
Prag Kalesi Ele Geçirildi
1647’de, Octavio Piccolomini liderliğindeki Habsburg kuvvetleri İsveçlileri ve Fransızları şu anki Avusturya’dan uzaklaştırmayı başardılar.
Ertesi yıl, Otuz Yıl Savaşının son önemli çarpışması olan Prag Savaşı’nda İsveçliler, Prag Kalesi’ni, Kutsal Roma İmparatorluğu’nun güçlerinden ele geçirdi.
Bu zamana kadar, sadece Avusturya toprakları Habsburgların kontrolü altında kaldı.
Otuz Yıl Savaşları: Vestfalya Barışı
1648 boyunca, çatışmanın çeşitli tarafları Vestfalya Barışı adlı bir dizi anlaşma imzaladı ve Otuz Yıl Savaşını etkin bir şekilde sona erdirdi. Ancak Avrupa için önemli jeopolitik etkiler olmasa da sabit sınırlar belirlenerek modern ulus-devletin oluşumu için zemin hazırladığı söyleniyor.
Örneğin, savaştan zayıflayan İspanya, Portekiz ve Hollanda cumhuriyeti üzerindeki hakimiyetini kaybetti. Barış anlaşmaları ayrıca Almanca konuşulan orta Avrupa’daki eski Kutsal Roma İmparatorluğu devletlerine daha fazla özerklik tanıdı.
Benzer içerikte yazıları okumak için tıklayın.
Kaynak ve detaylı bilgi için;