GEBELİKTE ULTRASON VE AYRINTILI ULTRASON MUAYENESİ
Gebelik yaşının kesin tahmininde ultrason değerlendirmesi en iyi yöntemdir. Özellikle ilk üç ay içinde yapılan ultrason muayenesi ile ek olarak; çoğul gebeliklerin erken tanısı, Down sendromu riski açısından ense saydamlığı (NT) ölçümü ile tarama yapılması ve yaşamayan/yaşamayacak gebeliklerin tanısı mümkündür.
Gebelikte ultrason incelemesinin herhangi bir zararı olduğu gösterilmemiştir.
Ultrason incelemesi eğitimli ve deneyimli profesyoneller tarafından yapılmalıdır.
Gebelikte ultrasonun rutin kullanılması çoğul gebeliklerin ve majör fetal anomalilerin tespit edilmesini arttırır.
Bütün gebe kadınlara ikinci üç ayda 'optimal fetal anatomi değerlendirmesi için' ultrason incelemesi önerilmelidir. Eğer bütün gebelik boyunca tek bir ultrason muayenesi imkanı varsa, bu ikinci üç ayda yaklaşık 18-22. haftalar arasında yapılmalıdır.
Üçüncü üç ayda ultrason değerlendirmesi özellikle fetal büyüme kısıtlılığını takip için yapılır, gerekirse Doppler incelemeleri de takibe eklenir.
Ayrıca transvajinal ultrason ile serviks (rahim ağzı) uzunluğunun değerlendirilmesi erken doğum riskini belirlemede kullanılabilir. Gerekirse progesteron tedavisi veya serklaj (rahim ağzına dikiş konulması) ile erken doğum ihtimali azaltılabilir.
İKİNCİ ÜÇ AYDA YAPILAN AYRINTILI ULTRASON MUAYENESİ
Bunun için ideal zaman 18-22. gebelik haftaları arasıdır. Bu dönemde yapılan ultrasonografi ile hem gebelik yaşının tayini güvenilir bir şekilde yapılır, hem de fetal anatominin tatminkar bir şekilde gözlenmesi mümkündür. Bu dönemde yapılan ultrasona 'anatomi', 'morfoloji' veya 'standart ultrason muayenesi' de denmektedir.
Bu muayenenin fetal anomalileri tespit etmedeki hassasiyeti değişmektedir. En iyi merkezlerde bile fetal anomali saptama oranı %50-%70 arasında rapor edilmektedir. Kalp hastalıklarının tespit edilme oranı çok daha düşük olup, majör kalp malformasyonlarının %20-%30 undan fazlası tespit edilememektedir.
Ayrıntılı ultrason muayenesi, öykü, klinik değerlendirme, veya önceki tarama değerlendirmesinde artmış fetal anatomik veya fizyolojik anormallik riskine sahip hastalar için yapılmalıdır. Bu ultrason muayenesi obstetrik ultrason konusunda, maternal ve fetal hastalıklar konusunda uzmanlığı olan bir personel tarafından yapılmalıdır.
Sınırlı ultrason muayenesi, sınırlı bir amaçla (belli bir soruya yönelik) yapılır. Örneğin; amnion sıvı ölçümü, fetal viabilite (canlılığın değerlendirilmesi), biyofizik profil, amniosentez gibi işlemlere yardımcı olarak, fetal pozisyonun değerlendirilmesi, veya antepartum kanama durumunda plasentanın yerleşiminin belirlenmesi v.b.
Doç. Dr. Mehmet Metin ALTAY
Kadın Hastalıkları ve Doğum & Perinatoloji Uzmanı