Soru: yağ hangi besinlerde bulunur? ?
Soru: yağ hangi besinlerde bulunur? ?
Cevap: Yağlar
Yağlar, karbonhidrat ve proteinlerle birlikte vücudumuza enerji sağlayan 3 besin grubudur Yiyeceklerle beraber vücuda giren karbonhidrat ve proteinlerin fazlası, vücudumuzda yağ olarak depolanır
Yağlar genellikle bir gliserol molekülünün 3 yağ asidi ile birleşmesi sonucu meydana gelen trigliseritlerdir
Hangi Yiyeceklerde Bulunur.??
•Tereyağ
•Margarin
•İçyağ (Et, Sakatat)
•Süt ve süt ürünleri (süt - peynir - yoğurt - krema - kaymak - dondurma)
•Hindistan cevizi
•Palmiye yağı
•Kakao yağı
•Kümes hayvanlarının derisi
•Yumurta sarısı
•Marketlerde satılan özel işlem görmüş yiyecekler, örneğin bisküviler ve kekler raf ömürlerini uzatmak için çoğunlukla doymuş yağla yapılırlar
•Doymuş yağlar, tercih edilmemesi gereken besin maddeleri arasında yer alırlar çünkü sağlığa son derece zararlıdırlar
•Doymuş yağlar vücutta kolesterolün yükselmesine neden olur Bu da kalp hastalığı riskini artırır
Ne işe yararlar.??
-Yağlar vücuda, aynı miktardaki karbonhidrat ve proteinlerin 2 katından fazla enerji verirler 1 gram yağ, 9 kilokalori enerji sağlar
-Özellikle balık ve su ürünlerinde bulunan yağlar, retina ve beyin gelişimi için gereklidir Kalp ve damar hastalıklarını önlemek için bu besinlerde bulunan Omega 3 yağı, daha fazla tüketilmelidir
-Vücut için mutlaka gerekli olan elzem yağ asidi, zeytinyağı ile alınır
-A, D, E ve K vitaminlerinin vücutta kullanılmasını sağlarlar
-Derinin altında bulunan yağ tabakası, vücut ısısının kaybını önler
-İç organları çevreleyerek, onları dış etkenlerden korurlar
-Midenin boşalmasını geciktirerek, tokluk hissi verirler
-Östrojen ve testesteron hormonunun yapısında bulunurlar Yeterince yağ alınmazsa, salgılanma bozulur
Vücudun yağa ne kadar ihtiyacı vardır?
Tükettiğimiz yağlar, görünür ve görünmez olarak ikiye ayrılır Tereyağı, sıvıyağ gibi yağlar görünür yağlar iken; et, süt gibi daha çok hayvansal kaynaklarda bulunan yağlar görünmez yağlardır Vücuda alınan yağların yarısı, görünmez yağlardan oluşur
Sağlıklı bir bireyin alması gereken yağ miktarı, kilosu, boyu gibi kişisel özelliklerine göre belirlenir Genel olarak günlük alınan enerjinin yüzde 30’u yağlardan karşılanmalıdır Buna göre herkes 1 gram yağın 9 kilokalori olduğunu unutmadan, kendi kişisel özelliklerine göre tüketeceği yağ miktarını düzenlemelidir
A, D, E ve K vitaminleri var.
Lipitler (Yağlar)
Yağ ve kolesterol gibi yağ benzeri tüm maddelere lipit adı verilir. Suda çözünmeyen lipitler arasında eter, benzin, kloroform gibi yağ çözücülerle eriyenlere ham lipit denir. Ham lipitlerin içinde değişik kimyasal yapıya sahip; yağlar, fosfolipitler, glikolipitler, steroidler ve mumlar gibi maddeler yer alır.
Yağlar
Yağlar, karbonhidrat ve proteinlerle birlikte vücudumuza enerji sağlayan 3. besin grubudur. Yiyeceklerle beraber vücuda giren karbonhidrat ve proteinlerin fazlası, vücudumuzda yağ olarak depolanır.
Yağlar genellikle bir gliserol molekülünün 3 yağ asidi ile birleşmesi sonucu meydana gelen trigliseritlerdir.
Trigliseritler
Besinlerden aldığımız ve vücudumuzda bulunan yağlara trigliserid adı verilir. Bunlardan birisi olan kolesterol, hayvansal kaynaklı besinlerde ve tüm hücrelerde bulunan mum benzeri bir yağdır. Kan dolaşımında yer alan kolesterolün çoğunu vücut kendisi üretir. Kolesterol sadece hayvansal kaynaklı besinlerde bulunur.
Kan dolaşımında lipoproteinlerle taşınan kolesterol ikiye ayrılır. Bunlardan ilki, iyi kolesterol olarak da bilinen HDL, diğeri kötü kolesterol olarak bilinen LDL ve VLDL’dir.
Dokulardaki kolesterolü toplayarak, dışarı atılmasını sağladığı için iyi kolesterol olarak adlandırılan HDL, yiyeceklerden sağlanır. Kalp sağlığı için önemli bir kolesterol olan HDL’nin düzeyi, fiziksel aktivite ile artırılabilir.
LDL ve VLDL, kolesterolü dokulara taşıyarak, kan damarlarının duvarlarında birikmesine neden olur. Bu nedenle kötü kolesterol olarak da tanınan LDL ve VLDL, besinlerle alınmaz, vücut tarafından üretilir.
Yağ asitleri
Yağların temelini oluşturan yağ asitleri, karbon, oksijen ve hidrojenden oluşan moleküllerdir. Genel olarak yağ asitleri; doymuş, tekli doymamış, çoklu doymamış ve hidrojenle doymuş olarak sınıflandırılır.
Tekli doymamış yağ asitleri: Oda sıcaklığında sıvı formunda olan tekli doymamış yağ asitlerine fındık, zeytinyağı ve kanola yağı örnek verilebilir. Vücut tarafından sentezlenemeyen bu yağların mutlaka besinlerle alınması gerekir. Akdeniz ülkelerinde kalp hastalıklarının daha az görülmesinin nedeni, ağırlıklı olarak tekli doymamış yağlarla beslenmeleridir.
Çoklu doymamış yağ asitleri: Oda sıcaklığında sıvı veya yumuşak formda olan bu yağlara örnek olarak mısır, soya, ayçiçek yağı ve deniz ürünleri verilebilir. Omega 3’de çoklu doymamış yağ asitlerine örnek bir yağdır.Özellikle soğuk deniz balıklarından somon, ton balığı ve uskumruda bulunan Omega 3, kalp ve damar sağlığı açısından son derece önemlidir.
Doymuş yağ asitleri: Daha çok hayvansal kaynaklı besinlerde bulunur. Et, tavuk, yumurta, süt, peynir, yoğurtta yer alan doymuş yağ asitleri; bitkisel kaynaklardan sadece Hindistan cevizi yağında yer alır.
Hidrojenlenmiş yağlar: Doymamış yağları daha dayanıklı hale getirmek için hidrojenle kimyasal işlemden geçirerek elde edilir. Bütün margarinler bu sınıfa girer.
Yağların sindirimi nasıl gerçekleşir?
İncebağırsakta sindirilen yağlar, burada safra ile karışarak, suyun içine katılır. Emüsyon adı verilen bu durumdan sonra, lipaz enzimi ile parçalanır ve ince bağırsaklardan kan ve lenf sistemindeki dolaşıma katılırlar.
Ne işe yararlar?
- Yağlar vücuda, aynı miktardaki karbonhidrat ve proteinlerin 2 katından fazla enerji verirler. 1 gram yağ, 9 kilokalori enerji sağlar.
- Özellikle balık ve su ürünlerinde bulunan yağlar, retina ve beyin gelişimi için gereklidir. Kalp ve damar hastalıklarını önlemek için bu besinlerde bulunan Omega 3 yağı, daha fazla tüketilmelidir.
- Vücut için mutlaka gerekli olan elzem yağ asidi, zeytinyağı ile alınır.
- A, D, E ve K vitaminlerinin vücutta kullanılmasını sağlarlar.
- Derinin altında bulunan yağ tabakası, vücut ısısının kaybını önler.
- İç organları çevreleyerek, onları dış etkenlerden korurlar.
- Midenin boşalmasını geciktirerek, tokluk hissi verirler.
- Östrojen ve testesteron hormonunun yapısında bulunurlar. Yeterince yağ alınmazsa, salgılanma bozulur.Vücudun yağa ne kadar ihtiyacı vardır?
Tükettiğimiz yağlar, görünür ve görünmez olarak ikiye ayrılır. Tereyağı, sıvıyağ gibi yağlar görünür yağlar iken; et, süt gibi daha çok hayvansal kaynaklarda bulunan yağlar görünmez yağlardır. Vücuda alınan yağların yarısı, görünmez yağlardan oluşur.
Sağlıklı bir bireyin alması gereken yağ miktarı, kilosu, boyu gibi kişisel özelliklerine göre belirlenir. Genel olarak günlük alınan enerjinin yüzde 30’u yağlardan karşılanmalıdır. Buna göre herkes 1 gram yağın 9 kilokalori olduğunu unutmadan, kendi kişisel özelliklerine göre tüketeceği yağ miktarını düzenlemelidir.
Yağlar - Doymuş Yağlar - Doymamış Yağlar
- Vücudumuz beslenme ile aldığı yağı depolar, (vücudun yağ depolama kapasitesi sınırsızdır) enerjiye gereksinimi olduğu zaman bu depoları kullanır.
- Yağlar A, D, E, K vitamini gibi yağda eriyen vitaminlerin emilimini sağlar,
- Vücut ısısının korunmasını düzenler.
- Organları dış darbelerden korur.
1 gr yağ yaklaşık 9 kcal enerji sağlar. Ancak yağlı besinleri tüketirken günlük enerji ihtiyacımızın %30'dan fazlasını içermemesine dikkat etmek gerekir.
Yağlar, yağ asitlerinden oluşmaktadır ve bu yağ asitlerinin özelliklerine göre iki grup altında toplanırlar.
- Doymuş yağlar
- Doymamış yağlar
Bu yağlardan insanlara en çok zarar vereni "doymuş yağlar" olarak adlandırılan hayvansal yağlardır.
Doymamış Yağ Nedir?
Doymamış yağlar vücudun gereksinim duyduğu zorunlu yağ asitlerinin en iyi kaynaklarıdır. Oda sıcaklığında sıvı haldedirler ve büyük çoğunluğu bitkisel kaynaklıdır. Zeytin ve kanola yağları, kabuklu yemişler ( fındık, fıstık, ceviz), kabuklu yemiş yağları (yer fıstığı ve badem yağları) ve avokado gibi besinler tekli doymamış yağları içerir. Bu yağlar oda sıcaklığında sıvı halde kalırken buzdolabına konduğunda yavaşça katılaşır. Çoklu doymamış yağ asitleri ise omega-3 ve omega-6 yağ asitleri olmak üzere iki ana grup altında toplanır. Bu yağ soğuk su balıklarında (somon, sardalya, uskumru, ton balığı vs.) bol miktarda bulunmaktadır.
Yağlar ihtiyaçtan fazla alınmaya başladığında daha sonra kullanılmak üzere vücutta yağ depoları şeklinde birikmeye başlar ve bu biriktirilen yağ depoları tehlikeli seviyelere ulaşarak sağlığımıza zarar verir.
Doymuş Yağ Nedir?
Oda sıcaklığında katı olan yağlar "doymuş yağ" adını alır. Hayvansal ürünlerinde bulunan veya bu ürünlerden yapılan yiyeceklerdeki yağlar bu grup içinde yer alır.
Hangi Yiyeceklerde Bulunur?
- Tereyağ
- Margarin
- İçyağ (Et, Sakatat)
- Süt ve süt ürünleri (süt-peynir- yoğurt-krema-kaymak, dondurma)
- Hindistan cevizi
- Palmiye yağı
- Kakao yağı
- Kümes hayvanlarının derisi
- Yumurta sarısı
- Marketlerde satılan özel işlem görmüş yiyecekler, örneğin bisküviler ve kekler raf ömürlerini uzatmak için çoğunlukla doymuş yağla yapılırlar.
- Doymuş yağlar, tercih edilmemesi gereken besin maddeleri arasında yer alırlar çünkü sağlığa son derece zararlıdırlar.
- Doymuş yağlar vücutta kolesterolün yükselmesine neden olur. Bu da kalp hastalığı riskini artırır.
Trans Yağ Nedir?
Mısırözü yağı, ayçiçeği yağı, zeytinyağı gibi sebze yağları hidrojenasyon denen bir işlemden geçirilir. Yani moleküler yapısına hidrojen eklenerek katılaştırılır ve margarine dönüştürülür. Margarin yapmak için sıvı yağ basınç altında ısıtılıp kaynatılır. Bu işlemden geçen yağın yapısı bozulur. İşte bu tip yağlara trans yağ adı verilir. Trans yağlar hayvansal yağlar veya doymuş yağlardan çok daha fazla sağlığımıza zararlıdır.
Trans yağların (margarinlerin) vücuda hiçbir faydaları yoktur. Hatta vücudumuzun, diğer yararlı yağlardan faydalanmasını engeller. Vücuttaki LDL(kötü kolesterol) düzeyini yükselttiği gibi HDL (iyi kolesterol) düzeyini de düşürür. Ayrıca kanser riskini (özellikle göğüs kanseri) artırdığı düşünülmektedir.
Sarı ve kırmızı ile işaretli, Doymuşluk ve Trans yağ oranı yüksek olan yağlar doktorlar tarafından tavsiye edilmemektedir.
Margarinler trans yağlar grubu içinde yer alır. Bu nedenle yağ satın alırken paketin üzerini mutlaka okuyun. Üzerinde "hidrojene edilmiş nebati yağ" yazanlar doktorlar tarafından kesinlikle tavsiye edilmemektedir.
Margarin plastikten yalnızca 1 molekül farklıdır. Bir deney yaparak margarinin plastiğe yakın bir ürün olduğunu anlayabilirsiniz. Bir paket margarin alın ve gölge bir yere koyun. İki gün içinde şunları gözlemleyeceksiniz. Üzerinde bir tane bile sinek yoktur. Ayrıca kötü kokmamış ve çürümemiştir. Çünkü hiçbir besin değeri yoktur ve bu nedenle üzerinde hiçbir şey hatta mikro organizmalar bile gelişmez. Nedeni ise plastiğe yakın bir madde olmasıdır.
Hidrojene Edilmiş Zararlı Yağlar Hangi Yiyeceklerde Bulunur?
- Krakerler,
- Margarinler
- Patates cipsleri,
- Patlamış mısır,
- Kremalı-karamelli bisküviler,
- Şekerlemeler
- Bazı et ve mandıra ürünleri
Doymuş ve Trans Yağların Zararları
- Koroner kalp hastalığı riskini üçe katlar.
- Toplam kolesterolü ve LDL'yi yükseltir. (Kötü kolesterol)
- HDL'yi düşürür. (İyi kolesterol)
- Kanser riskini beş katına çıkarır.
- Anne sütünün kalitesini düşürür.
- Bağışıklık sistemini zayıflatır.
- Pankreasın insülin tepkisini azaltır ve şeker hastalığına yol açar.
- Aşırı şişmanlığa (Obezite) neden olur.
Yağ Kullanımına Dikkat Ederek Sağlığımızı Nasıl Koruruz?
- Tüm yağlar kızdırılınca okside olur, yapıları bozulur ve yararlarını kaybederler. Bu yüzden doktorlar tarafından yiyeceklerin kızartılmaması ve yağda kızartılmış ürünlerin yenmemesi tavsiye edilmektedir
- Hayvansal yağları yemekten vazgeçin. Bu yağlardan üretilmiş yiyecekleri de yemeyin.
- Ayçiçeği ve mısırözü yağlarının havayla temas etmemesi gereklidir. Bu yağları ağızlarını iyice kapatarak, gün ışığından uzak, karanlık, serin bir yerde saklayın. Daha çok salatalarınızda kullanın, yemek pişirme yağı olarak zeytinyağını tercih edin.
- Pastane ürünleri, bisküvi, hazır kek, işlenmiş yiyecekler ve "fast food" tipi yiyecekler hekimler tarafından tavsiye edilmemektedir.
Soru ve Cevaplar ile Margarin, Tereyağ ve Sıvı yağlar
1. Yağlardan uzak durmak sağlıklı beslenmek midir?
Hayır
Yağ tüketimini azaltmak vitamin eksikliğine yol açabilir, betakarotenin organizma tarafından alınabilmesi için "taşıyıcı" yağ gereklidir.
2. Ayçiçeği yağında zeytinyağına göre daha az kalori var.
Hayır
Bütün sıvı yağların 100 gr'nda 900 kkal mevcut. Ancak zeytinyağ, özellikle işleme tabi olmamış haliyle(pişmemiş), organizma tarafından çok daha iyi benimsenir. Buna sebep ise zeytinyağının insan organizmasındaki lipidlere yakınlığı. Zeytinyağının insan organizması tarafından benimsenme seviyesi -100% 'de iken, ayçiçek yağının - 83%, fıstık yağının - 81%'e kadar, susam yağı - 57%'e kadar, mısırözü yağının ise -36%'ya kadar.
Çeşitli tohumlar karıştırılarak oluşturulan karışık yağlar, sağlığa çok daha az yararlıdır. Sık olarak bu bileşimler hardal ve kanola yağ içerir, ki onlar kalp hastalıklarını tetikleyebilen, çocuk organizmasının gelişmesini geciktiren bazı maddeler ihtiva etmekte.
3. En dengeli yağ zeytinyağı.
Doğru
Zeytinyağ optimum değerde iki tür değerli yağ asidi içerir: 80% olein ve 10% linolin. Kaliteli, iyi cins zeytinin ezilip çok iyi işlenmesi ile elde edilen zeytinyağı deri ve mukozaya yararlı olan A ve E vitamini kaynağıdır.
4. Karışık tohumlardan elde edilen yağ kızartmalar için çok uygundur.
Doğru değil
Bu yağlarda temelde en çok soya yağı, onun ardından çiçek yağı yer alır. Birincisi ısıtılmada diğer yağlardan daha dayanıksız( 130 derecede yanar ve toksik maddeler ayırır). İkincisi çok iyi vasıflara sahip olsa da onlar sadece çiğ(pişmemiş) halinde görülür. Bu sebeple ortaya çıkan şu ki kızartmalarda daha uygun olanlar, yüksek dereceye dayanıklı, zeytin ve fıstık yağları.
5. Soya ve susam yağları yüksek kolesterol ve hipertonide(hipertoni-vücut kaslarındaki aşırı gerginlik) yararlıdırlar.
Doğru
Susam yağı lesitin ihtiva eder- bu madde kolesterolü sıvılaştırır ve damar duvarlarına birikmesini engeller. Soya yağı doymamış yağ asitleri kaynağı, bu yağlar kanı seyrekleştirir atardamar ve toplardamarların temiz kalmalarına yardım eder.
6. Zeytinyağın kalitesi onun asit seviyesine göre belirlenir.
Doğru
Bu durumda asit seviyesi 100 gr üründe olein asidi ihtivası anlamındadır ve nekadar düşük ise zeytinyağın kalitesi o kadar yüksektir. Yüksek kaliteli zeytinyağında bu yüzde nadiren 0,55% 'i geçer. Birçok üretici asit seviyesini etikette belirtmekle tüketiciyi bilgilendirmektedir.
7. Ev şartlarında üretilen tereyağ ve çiçekyağı daha "sağlıklı".
Doğru değil
Yağlar, özellikle bitkisel olanlar, zararlı maddelerin mükemmel taşıyıcıdırlar(mesela; zirai kimyasallar). Ayrıca bu yağların üretildiği şartlar kontrol edilemez. Bu sebeple üretimi ve kalitesi kontrol ve garanti edilen sanayi ürünleri tercih edilmekte.
8. Tereyağı tüketmek enfarktüs(kalp krizi) riskini yükseltir.
Doğru değil
Enfarktüs risk faktörleri; birinci sırada yaş, ondan sonra aşırı kilo ve sigara kullanımı gelir. Amerika Birleşik Devletlerinde 100 000 hemşire arasında yapılan bir araştırmada görülen şu ki fazla kilolu kadınlarda risk yükselir, aşırı şişmanlık hastalarında ise bundan üç kat daha büyük. Yetersiz miktarda bitkisel gıda tüketimi kalp krizi riskini yükseltir. Çok fazla tereyağ tüketen fransızların kanındaki kolesterol seviyesi amerikalılara göre yüksektir ancak kalp krizi riski onlardan çok daha düşük.
9. Isıya maruz kalan yağlar sağlığa zararlı olabilirler.
Doğru
Yüksek ısıda yağlardan uçucu maddeler ayrılır. Bu sebeple zararlı bileşimlerin oluşmaması için hararet derecesi sınırı çok fazla aşılmamalı. Her ürün için bu sıcaklık farklıdır. Mısıryağı için 185 derece, soya yağı için 178 , zeytinyağı için 175, fıstık yağı için 162, tereyağ için 161 derece. Kızartma esnasında ürünle yağ arasında ısı ve kütle transferleriyle bir dizi reaksiyon oluşumu sonucu, yağda çeşitli fiziki ve kimyevi değişimler meydana gelmektedir. Kısaca, aşırı yüksek ısıda kızartmamalı.
10. Margarin tereyağından daha düşük kalorilidir.
Doğru değil
Elde edildiği ürüne bağlı. Margarinin öncelikli olduğu tek şey kolesterol yokluğu yüzünden dietik olmasıdır. Ancak A ve D vitaminlerini içermez(bazı margarinlere katkı maddesi olarak eklenirler) ve ayrıca hidrojenizasyon yöntemi (doymamış yağların yapısına hidrojenin katılması ile doymuş yağ haline getirilmesi ) sırasında elde edildiği ürünlerin özellikleri değişime uğrar.
11. Dietik beslenmede tereyağ tüketilmemeli.
Doğru değil
Tereyağında büyük ölçüde yağda çözülebilen, yaşlanmayı geciktiren ve bizi hastalıklara karşı koruyan A, D, E, vitaminleri mevcut. Bu yüzden organizma için, özellikle büyümekte olanlar için gereklidir. Kalp damar hastalıkları olmayan yetişkinler tereyağını aşırıya varmayan ölçülerde kullanabilir, tabi ki çiğ halinde(kızartma ve yemeklerde kullanılmamalı).
12. Zeytinyağının iyileştirici özelliği var.
Doğru
Olein asidi sayesinde zeytinyağ kalbi ve atardamarları korur, damar tıkanıklığını önler, kansere yakalanma riskini düşürür, mide mukozasını rahatlatır ve bağırsakları çalıştırır. Ayrıca kötü kolesterol seviyesini düşürür ve iyi kolesterol seviyesini yükseltir.
13. Yağlar karanlık yerde saklanmalı.
Doğru
Bilinmekte ki yağlar oksijen ile temas halinde iken toksik maddeler oluşur(acılaşırlar). Yüksek ısı bu süreci hızlandırır ancak oldukça düşük ısılarda da devam edebilir.
Bu özellikle doymamış yağ asitlerine zengin olan yağlar için sözkonusu - soya, susam, ayçiçeği ve mısır yağ. Bu sebeple bitkisel yağlar oksijen ve ışıktan korunmalı - koyu renkli şişelerde, serin ve karanlık yerde(buzdolabında değil) saklanmalı. Tereyağ için en uygun olan ise buzdolabında saklanması gereken çok iyi kapanan kaplardır.
tşk ederim sizin sayenizde .. başarıyla tamamladım
sağolun çok iyisiniz cadı fen öğretmeni bir şey diyemez artık yesss!
Teşekkür ederim ya dersim çabuk bitti
kanka teşkür fencinin çenesinden kurtulduk
sağolun bana gerçekten yararı oldu bu siteye tşkr ediyorum
teşekkür ederim çok iyi oldu protein karbonhidret gibi şeylerle ilgili yazı yazadabilirsinz saol
saol sınav da ins. iyi not alırım kolay gelsin iyi akşamlar !!!