Yukarıdaki sözlerin sahibi Chelsea'nin İtalyan hocası Carlo Ancelotti. Onunla ilgili bilinenlerden en popülerleri Milan'la yaşadığı başarılar, Chelsea şampiyonluğu, saha kenarındaki poker oyuncusu tavırları ve 4-3-1-2 şablonu olmalı. Yelpazeyi biraz daha genişletmek gerekirse, Arrigo Sacchi'nin futbolcusu olmasının yanı sıra, Sacchi'nin de öğrencisi olduğu Coverciano'daki (İtalya Ulusal Futbol Merkezi) eğitimini, ''Futbolun Geleceği: Daha Fazla Dinamizm'' başlıklı bir makale yazarak 1997 yılında tamamlamış biri. Şimdilerde İngiltere'de görev yapan Mancini ve Capello da aynı merkezde, benzer eğitim sürecinden geçtiler, keza Rafael Benitez de bu okulun öğrencilerinden biriydi. Okulun ve 90 sonrası yeni dönem mezunların tümünde Sacchi ve (veya) Zeman etkisi belirgindir. Ancelotti'nin kenar yönetim kariyerinin başlangıcında değiştirilemez 4-4-2 fikri de Sacchi'den mirastı, fakat Ancelotti'nin Chelsea'si Nisan ayından bu yana artık 4-3-3 oynuyor. Futbol fikrini bir kez daha elindeki malzemeye göre revize eden Ancelotti, Beşiktaş'ın Antalyaspor karşısında oynadığı oyunu açıklama ve anlamlandırmada bize yardımcı olabilir.
Öncelikle bir noktayı atlamamak gerek. Yukarıdaki sözler futbol oyununu ve antrenörlüğün gereklerini anlatmada yeterli değil. Ancelotti şu zamanda kadar (kariyerinin ilk yılları hariç) yüksek bütçeli ve yarıştığı şampiyonanın kadroca en güçlüsü olan ya da en güçlüsü olmaya meyilli takımlarda çalıştı. Onun takımları hep korkulan, skor için aktif olması gereken oldular. Fakat her takımın Ancelotti'nin futbol fikriyle yükselmesine imkan yok. Özellikle başarısızlık sonrası göreve getirilmiş hocalarda ''eldeki malzemeyi doğru kullanma'' düşüncesinin önemi artarken, daha geniş zamanı olan kulüplerde ''doğru yola uyacak malzemeyi oluşturma'' safhasını az kayıpla atlatma anlayışı geçerli olabilir. İçinde bulunulan ortam ve rakipler de mutlaka sahip olunan futbol fikrini uygulamaya koyma safhasında dikkate alınır. Diğer yandan rakibiniz sizden daha güçlüyse ve kendi A planını size kabul ettiriyorsa, kazanmak için başka bir yol bulmak zorundasınız. Aksi halde ''çaresiz kaybeden'' olabilirsiniz; mesela geçen yılki Barcelona - Arsenal eşleşmesinde olduğu gibi. Altyapıdan, yıllar boyu birlikte oynama sinerjisinden güç alan iki proaktif takım karşılaştı, güçlü olan diğerini ezip geçti.
Buradan hareketle Beşiktaş'ın bu sezon, geçen sezonlarda hiç olmadığı kadar güçlü bir kadroya sahip olduğunun altını çizmek gerek. Kadronun güçlü olduğu kadar dengeli oluşu (özellikle Aurelio transferi sonrası) belirlenecek rasyonel hedeflere gidiş yolundaki istikrar beklentisinin dayanağı. İyileştirilmesi gereken birtakım noktalar ve savunma hattındaki zayıflık düşündürücü olsa da bugüne dek Bernd Schuster yönetiminde oynanan 13 resmi maçta 10 galibiyet, 2 beraberlik, 1 yenilgi alınması, ileriye yönelik heyecanın yaslandığı duvar oldu ve bu maçların tamamında %55 topla oynama barajına ulaşıldı. Aşağıdaki tablo resmi netleştirebilir:
Viktor Maslov Böyle İstedi
Futbol, en sade haliyle alan yaratmaya, boş alanı kullanmaya ve alan kapatmaya dayalı bir oyun. Alan kavramı cansız ve sınırsız olduğundan oyundaki olasılıklar sonsuz. Avantajlar ve dezavantajlar birbirinin çocuğu, ürünü. Oyuna bu şekilde bakıldığında cesaretle sahaya konulan herhangi bir fikrin ya da kararın sahip olduğu birtakım avantajların beraberinde dezavantajlar getirmesi bu eşyanın tabiatıdır. Beşiktaş elindeki güçlü kadroyla, ayağına aldığı her topta gollük aksiyon yaratma potansiyeline sahip olan ve rakibin ikili-üçlü sıkıştırmalarla önlem aldığı Quaresma'yla, hep en uygun adamı ve en boş noktayı gören Guti'yle birlikte bu sezon baskın oyun oynama gayretinde. Oyunun merkezini ileri taşıyan takım, savunmayı hücumun bir parçası olarak görüyor. Şu vakte kadar bu fikir, doğru oyuncu tercihleriyle desteklendiğinde hep başarılı oldu. Geçen sezonun mirası üzerinden devam eden Schuster, İnönü'deki son iki lig maçında farklı bir şey denedi. Bu denemenin devamı olur mu, sonucu ne olabilir; biraz buna bakalım.
Şuradan kaynakla bir kısa tarih yolculuğu yapmak istiyorum. Viktor Maslov, topa sahip olmaya dayalı oyun ve ön alanda pres fikirlerini ilk olarak sahaya koyan futbol adamı olarak ''modern futbolun atası'' kabul edilir. Pres faaliyeti, normalden çok daha fazla enerji ve güç gerektirdiğinden Maslov'un futbolcuları aynı zamanda üstdüzey sporcular olmak zorundaydılar. Onunla birlikte idman metodları ve futbolcuların yaşam tarzları değişti. Aynı dönemde DK 1966'nın şampiyonu olan İngiltere ulusal takımı, ''wingless wonders'' lakabıyla kanatsız, baklava orta sahalı 4.4.2 oynarak şampiyon olmuştu. Maslov, bu dizilişte küçük değişikliklere giderek pres ve topa sahip olma fikrini şablonla birleştirip kendi sistemini yarattı. Savunma önündeki oyuncuya ''dalgakıran'' adını verdi. Forvet arkasındaki, yani rakip savunma hattı ile rakip orta saha arasında oynayan serbest oyuncuya ise diğer herkesin prese katılması gerekliliği suretiyle sahip olduğu defansif görevlere atfen ve biraz da dönemin siyasi konjonktüründen esinlenerek ''demokrasinin tüm haklarını elinde bulunduran kişi'' etiketini yapıştırdı. Bugün aynı şablonun uygulayıcıları Felix Magath ve Thomas Schaaf'ın idman metodları ve Ancelotti'nin mezuniyet makalesi, Maslov'un o günkü düşüncelerini destekliyor. Magath'ın orta sahayı sağlam kapatma yönündeki sözleriyle Maslov'un ''dalgakıran oyuncu'' nitemelesi de benzer. Ve yine Magath'ın, oyunda Maslov'la benzer bir hız artışı sağlayan Rinus Michels'in ''hayvan bakıcısı'' lakabına yaklaştığı ağırlık topu idmanları bu şablonun uygulanışına yönelik önemli ipuçları: Dinamizm, pres, topa sahip olma, oyunu kontrol etme ve daha fazla güç.
Beşiktaş'ın Ankaragücü karşısında ve Antalyaspor maçının yaklaşık 70 dakikasında uyguladığı 4-3-1-2'nin topa daha çok sahip olma, oyunu kontrol etme fikrine hizmet ettiği geçmişten gelen bir gerçek. Fakat bu şablonun günümüzdeki zirve uygulayıcısı olan Ancelotti'nin bu yazının başında geçen sözlerini de Beşiktaş özelinde dikkate almak gerekiyor.
Avantaj - Dezavantaj ve Tez - Antitez
Birincisi, bu fikrin uygulandığı ilk maçın Quaresma'sız, ikincinin Guti'siz oluşu. Antalyaspor karşılaşmasında Quaresma'nın ikinci forvet görevine rağmen, etkili olduğu yerlerin hep kenarlarda olmasının altı çizilmeli. Aldırdığı iki sarı kart, yaptığı gollük orta ve trivela şutu, onun en iyi olduğu ''4.3.3'ün kenar adamı'' anlarında geldi. Cartalete Blog'da bu haftaki maç yazısında vurgulanan birkaç nokta da önemli. Keza benzer konu şurada da tartışılmıştı. Benim o günkü düşüncem, Quaresma üzerinden giden bir takımda 4.3.3'ten başkasının düşünülemeyeceği yönündeydi. Fakat bugün, Quaresma'sızlığa ve Guti'sizliğe alternatif bulma planları yapılıyor. Benim düşüncem, Guti ve Quaresma'nın fit olduğu bir günde takımın ideali yine 4.3.3 üzerinden oluşturulacaktır. Baklava orta saha ya da 4-3-1-2'nin uygulama alanı ise, içerideki maçlar olmaya devam edebilir. Top rakibe verilmediğinden, (Ankaragücü ve Antalyaspor maçlarında olduğu gibi) rakibin gücü de dikkate alınarak çok daha kalabalık hücum imkanı veren bu şablon uygulanabilir ve sonuç alınabilir.
Dezavantajlarına gelirsek, yine tarihe bakmak gerekebilir. Maslov'un sözkonusu şablonu, ilerleyen zamanda üçlü savunmanın sarkık oyuncusu tarafından mağlup edildi. Bekler kenar adamlarıyla karşılandı ve 94 DK'ya kadar ''dalgakıran'' oyuncu zirve futbol sahnesinden çekildi. Carlos Alberto Perreira, dönemin trendi üçlü savunmanın liberosunu öne alarak görev tanımı yenilenen yeni dalgakıran oyuncusunu yarattı ve biz adına ''önlibero'' dedik. Bir takımın bir tek önliberosu olabilirdi ve bu fikir de zamanla değişti. Önlibero'lar azaldı, hatta zirve futbolda bir dönem yok oldu. Fakat futbolun kendi helal dairesindeki gezintisi ve sınırsız icatlar alanı vasfı sürüyor. Bu sezon Barcelona yeni bir trendi radikal biçimde uyguluyor. Savunma dışına çıkarılan libero, artık savunma içerisinde konumlandırılarak oradan oyuna katılıyor. Kenarlarda çift oyuncu bulunduran tempolu takımlar, topa daha çok sahip olduklarında, kendi oyunlarını rakibe kabul ettirdiklerinde 22.214.171.124'nin kalabalık ön alan oyuncu grubu atıl alanlarda kalıyor ve kenarlarda oluşan 2'ye karşı 1 durumu mağlubiyeti getiriyor. Bu noktada çift santraforun ölümü süreci bize yardımcı olabilir.
Hilbert - Ernst ve Bobo
Antalyaspor maçındaki ilk gol, içerisinde yukarıda bahsi geçenleri barındırıyor.
Ortaya kümelenmiş Beşiktaş orta sahası, içe çekilerek Antalyasporlu'ları birbirine yaklaştırıyor. Necati'nin sol kenardaki savunma görevinde geç kalması dolayısıyla Hilbert'in önünde oluşan boşluk yaklaşık 25 metre. Hilbert bu alanı kullanıyor.
İkinci karede Bobo, Hilbert'i karşılamaya giden sol bekin boşlattığı alan doğru bir koşu yaparak sol stoper Deniz ile sağ stoper Radeljic'in arasını açıyor. Boşalan bu bölgeye giren Ernst'e güzel bir Hilbert pası geliyor ve Ernst, bu iş için kendisine uygun imkanı veren Bobo'yu nefis bir pasla ödüllendiriyor.
Sonuç
Quaresma'nın varlığı, kenar adamı kullanılmayan bir oyuna sıcak bakmayı zor kılıyor. Son maçta ikinci forvet rolünde oyuna hiçbir katkısının olmayışı önemli bir referans noktası. Quaresma'nın olmadığı günlerde ise B planı olarak en uygunu Ankaragücü maçındaki düzen olabilir. Zira CSKA Sofya maçında Hilbert'ten Quaresma olmasını beklemek sonuç vermemişti.
Ancelotti bir süredir Chelsea'ye 4.3.3 oynatıyor. Bunun birincil sebebi EPL'nin oyun temposuna uygun bir forvet arkası bulamaması oldu. İkincisi ise Inter tarafından CL'nin dışına itilmelerinin imzası olan şablonun defoları kaynaklı olmasıydı. Nitekim 2005 CL Finali'nde çift santrafor - forvet arkasıyla 3-0 öne geçtiği maçı, ikinci yarı Gerrard'ın sağ beke geçişi sonrası kenarlarda yaşanan eşleşme sorunları ana sebebiyle kaybetmesinin ardından 2007 CL Finali'ne yine başarılı bir uygulayıcısı olduğu 126.96.36.199 ile çıkmıştı. İç oyuncuları kenarlara yardım ediyor, önlerindeki ikili ise onların boşlattığı alanı koruyorlardı. O gün yine topa hükmederek ve aynı zamanda rakibe alan vermeyerek kazandılar.
Kenarların oyunun hızını ve genişliğini ayarlayan birer oyuncuyla kontrol edilmesi, defansif açıdan zaaflar oluşturuyor. Pas trafiği daha güçlü bir rakiple karşılaşıldığında (mesela Porto) geri itilen takım, kendi silahlarıyla vuruluyor. Güçlü bir 4.3.3 veya 188.8.131.52 çok rahatlıkla içerisinde çift santrafor barındıran bu düzeni, oluşan büyük zaaflardan yararlanarak mağlup edebilir. Beşiktaş henüz zayıf savunma hattını savunma yapmaya zorlayan bir takımla oynamadı. Porto maçı bu zaafın da en önemli testi olacak.
Özetle, özel bir takım ve idman programı isteyen bu şablonun takımın B planı olarak kalmasında fayda var. Maç içinde geçişler yapılabilir, yine Quaresma ve Guti'ye alternatif olarak kullanılabilir. Fakat hedef maçlarda uygulanabilirliği sınırlı. Yakın zamanda oynanan Werder Bremen - Tottenham maçının hikayesi bu konuda en çarpıcı örneklerden biri.
Geçen sezon bu şablonla harikalar yaratan, rakibi kim olursa olsun her maç oyunu domine etme gayretinde olan Kasımpaşa'nın bugün ligin dibince oluşunun incelenmesi ve bazı çıkarımların Beşiktaş'a yansıtılması gerekebilir. Bu da akşamki maçtan sonraya kalsın.
Beşiktaş 2-1 AntalyasporNoat Samisa
27.09.2010