Yeni araştırmalar, Antarktika’nın eriyen buz tabakasının daha önce düşünülenden çok daha hızlı geri çekilebileceğini gösteriyor.
Kanıtlar, binlerce yıl önce eriyen bir Avrupa buz tabakasının geri çekildiğini kaydeden Norveç açıklarındaki deniz tabanındaki işaretlerden geliyor.
Bugün Antarktika’daki en hızlı geri çekilen buzulların günde 30 metreye kadar geri çekildiği görülüyor.
Ancak hızlanırlarsa, ekstra eriyen suyun dünya çapında deniz seviyesinin yükselmesi için büyük etkileri olacaktır.
İklim değişikliğinin neden olduğu Antarktika’dan kaynaklanan buz kayıpları, 1990’lardan bu yana dünya okyanuslarının yüzeyini yaklaşık 1 cm yukarı itti.
Araştırmacılar, Norveç çarşafıyla maksimum geri çekilmenin günde 600 metreden fazla olduğunu buldular.
İngiltere’deki Newcastle Üniversitesi’nden Dr Christine Batchelor, “Sıcaklık artışı için üst tahminlerle devam edersek, bu görebileceğimiz bir şey” dedi.
“Endişe verici bir şekilde, Antarktika’da böyle bir geri çekilmeyi başlatmak için neye ihtiyaç duyulacağını düşünmek için denklemleri yaptığımızda, gerçekte olduğunu bildiğimiz bazal erime hızları altında bile benzer geri çekilme darbeleri alabileceğiniz yerler olduğunu bulduk. an” dedi BBC News’e.
Dr Batchelor ve meslektaşları araştırmalarını Nature dergisinin bu haftaki sayısında bildirdiler .
Ekip, orta Norveç kıyılarında büyük bir deniz tabanı alanına bakıyor. Yirmi bin yıl önce, bu bölge, geri çekilme ve parçalanma sürecindeki devasa bir Kuzey Avrupa buz tabakasına tanık oldu.
Çarşafın geçmişteki varlığı, deniz tabanının çamurlu tortularında yontulmuş 7.600’den fazla paralel, merdiven benzeri çıkıntıya yazılmıştır. Bu olukların yüksekliği 2,5 m’den azdır ve yaklaşık 25 m ile 300 m arasında aralıklıdır.
Bilim adamları, sırtları bir buz topraklama bölgesinde üretilen özellikler olarak yorumluyor.
Bu, karadan okyanusa akan buzul buzunun yüzer hale geldiği ve yüzmeye başladığı bölgedir. Oluklar, bu konumdaki buzun günlük gelgitler yükselip alçaldıkça tortuları tekrar tekrar patlatmasıyla oluşur.
Modelin üretilip korunabilmesi için buzun geri çekilmiş olması gerekir (ilerleyen buz sırtları yok ederdi); ve gelgit “saati” bu nedenle bu tersine çevirme için bir oran verir.
Ekibin sonuçları, eski Avrupa buz tabakasının günde 55m ila 610m hızlarda hızlı geri çekilme darbelerine maruz kaldığını gösteriyor.
Daha da önemlisi, en yüksek oranlar deniz tabanının nispeten düz olduğu yerlerde gözlemlendi. Bunlar, yukarıdaki buzun kalınlık olarak daha homojen olma eğiliminde olduğu ve geri çekilmesine yardımcı olmak için buzun yüzmesini sağlamak için daha az erimenin gerekli olduğu yerlerdir.
Antarktika çevresindeki deniz tabanında benzer dalgalanmalar tespit edildi, ancak örnekler oldukça sınırlı. Norveç çalışma alanı çok daha büyüktür ve bu nedenle, ısınan bir iklimde buzun ne kadar hızlı geriye gidebileceğine dair çok daha net bir izlenim verir.
Bugün bilim adamları, Antarktika’nın okyanusu sonlandıran buzullarının topraklama bölgelerini izlemek için uyduları kullanıyorlar. Uzay aracı, gelgitlerde buzun nereye kaldırıldığını ve indirildiğini izleyebilir.
En hızlı geri çekilme, 2017’de 3,5 aylık bir süre boyunca günde ortalama 33 milyon hızın ölçüldüğü kıtanın batısındaki Papa Buzulu’nda gözlemlendi.
Ancak Pope, Antarktika’nın en güçlü buzullarından biri değil. Bilim adamları, Thwaitler gibi behemotlarla daha çok ilgileniyorlar. Bu buz kütlesi Britanya büyüklüğünde ve eriseydi küresel deniz seviyelerini yarım metre yükseltebilirdi.
Scott’tan ortak yazar Dr Frazer Christie, “Thwaites’teki mevcut karalama hattının dört kilometre içinde, deniz tabanının düz olduğu boru benzeri bir kanal var. Bu, kaldırma kuvveti odaklı geri çekilme süreci için mükemmel bir ortam” dedi. Kutup Araştırma Enstitüsü (SPRI), Cambridge Üniversitesi, BK.
“Thwaites’in tüm drenaj havzasıyla karşılaştırıldığında küçük bir alandan bahsediyoruz, ancak kısa ömürlü, çok hızlı bir geri çekilmenin bile buzulun gelecekteki dinamikleri üzerinde etkileri olacaktır.”
Dr Batchelor ve Christie, ekiplerinin gözlemlerinin, sürekli ısınan bir dünyada Antarktika’nın kaderini tahmin etmeye çalışan bilgisayar modellerine ince ayar yapacağını söylüyor. Şu anda, bu modellerde buz davranışının önemli ayrıntıları eksik.
Yine SPRI’den ortak yazar Prof Julian Dowdeswell, “Ama bu nedenle bize neyin mümkün olduğunu söylemek için jeolojik geçmişe bakıyoruz. Evet, uydularımız var, ancak kayıtları çok kısa – sadece 40 yıl kadar,” yorumunu yaptı.
BBC News’e verdiği demeçte, “Önemli olarak, jeolojik kayıt gerçekten olmuş bir şeydir. Bu, yalnızca bilgisayar modeli dünyasında değil, gerçek dünyada bir ‘gözlemdir'” dedi.