Dolama Nedir?
Paronişi olarak da bilinen dolama, en çok görülen tırnak enfeksiyonlarından bir tanesidir. Genellikle bakterilerden kaynaklanan dolama, bir tür mantar enfeksiyonudur. Ellerdeki ya da ayaklardaki tırnakların kenarında gelişen dolama, daha çok ellerde görülür. Tedavi edilmediği takdirde tüm parmaklara yayılabilir. Dolama görünümü nedeniyle onikomikoz ve herpetik beyazlık gibi diğer enfeksiyonlardan ayrılır.
Enfekte olan bölge şişmiş, kırmızı renkli ve ağrılı olabilir. Bazen şişen bölgede irin oluşabilir. Dolama genellikle büyük bir sorun değildir ve evde tedavi edilerek düzeltilebilir. Tırnaklarda gelişen enfeksiyon nadir de olsa parmakların geri kalanına yayılabilir ve ciddi sorunlara neden olabilir. (1)
Dolama Çeşitleri
Akut paronişi: Bir parmağın tırnağını çevreleyen doku kıvrımlarında oluşan, genellikle altı haftadan kısa süren tırnak enfeksiyonlardır. Enfeksiyon genellikle lokal kızarıklık, şişlik ve ağrı ile başlar. Akut paronişi daha çok kütikül veya tırnak kıvrımına doğrudan veya dolaylı travmadan kaynaklanır. Bu travmalar, bulaşık deterjanlarındaki kimyasallar, parmağın yaralanması, tırnakların yenmesi ya da manikür sırasında bakterilerin tırnak içlerine girmesi şeklindedir.
Kronik paronişi: Bir parmağın tırnağını çevreleyen doku kıvrımlarında, altı haftadan uzun süren enfeksiyonlardır. Kronik paronişi daha çok manikür ve pedikür sırasında oluşur. Tırnak katları ve tırnak plakası enfeksiyonlara karşı çok hassastır. Bu yüzden kullanılan malzemelerin hijyenik olmaması durumunda kronik paronişi olma olasılığı son derece yüksektir. (2)
Dolama Komplikasyonları
Dolama hastalığı nadiren de olsa kalıcı hasara neden olabilir. Eğer şeker hastalığınız varsa ya da kanser tedavisi görüyorsanız, dolama nedeniyle oluşan enfeksiyonlar derinin alt tabakalarındaki dokulara ve kemiklere, kan dolaşımına ya da vücudun diğer kısımlarına yayılabilir. Enfeksiyonun çok fazla olması durumunda dolama parmakların, ayak parmaklarının veya bacakların kaybına neden olabilir. Aşağıdaki komplikasyonlar görüldüğünde mutlaka doktora gidilmelidir:
- Yüksek ateş ya da titreme varsa,
- Ciltte kırmızı lekeler oluşmuşsa, enfekte olan bölgenin alanı büyüdüyse,
- Çatlaklar meydana geliyorsa,
- Eklem veya kas ağrıları varsa. (3)
Dolama hastalığı basit bir cilt hastalığı değildir. Mantarlar nedeniyle enfekte olan bir parmağı ciddiye almamak özellikle kanser ve diyabet hastalarında parmağın kesilmesine kadar ciddi sorunlara yol açabilir. Tip2 diyabet hastalarında zamanla oluşan his kaybı, dolamanın yarattığı acıyı etkisiz hale getirebilir ve hasta acı çekse bile bunu fark etmeyebilir. Giderek artan enfeksiyon, yürümeyi veya bir şeyi tutmayı bile zorlaştırabilir.
Gün boyu ayakkabı giyen, ayakları karanlık ve nemli bir ortamda kalan insanlar daha çok risk altındadır. Bu kişilerdeki dolamanın çevre dokulara yayılma olasılığı son derece yüksektir. Ayaklar bir süre sonra kaşıntılı, kırmızı ve çatlak bir görünüme kavuşabilir. Bu durum hem erkeklerde hem de kadınlarda genital bölgeleri etkileyecek hale bile gelebilir.
Bağışıklık sistemini zayıflatan kronik rahatsızlıkları olan kişilerde dolama cilde yayılır ve çatlaklar oluşmasına sebep olursa, bakteriler bu çatlaklardan kolayca vücuda girebilir. Kan dolaşımına katılan bakteriler ölümcül vakalara sebep olabilir.
Dolamanın neden olduğu bir diğer komplikasyon da tırnak kaybıdır. Enfekte olan ayak tırnakları, tırnak yatağından ayrılabilir. Enfeksiyonu tedavi etmek için avülsiyon denen bir prosedür uygulanır. Bazen de tırnak matrikstomi adı verilen bir prosedürle kalıcı olarak çıkarılır. Bu tekniklerde tırnaklar cerrahi ya da kimyasal olarak yok edildiği için geri gelme ihtimalleri yoktur. (4)
Dolama Belirtileri
Dolama nasıl anlaşılır? Dolama başlangıcı genellikle tırnak çevresinde kızarıklık ve şişlik şeklindedir. Çoğu zaman enfekte olan bölgeye dokunulduğunda bir ağrı hissedilir. En yaygın dolama belirtileri şunlardır;
- El tırnakları ya da ayak tırnakları etrafında sarı ya da yeşil renkli şişlikler
- Tırnak kenarlarında kızarıklıklar
- Dokunmaya karşı hassasiyetin artması
- Enfeksiyonun artması halinde tırnak yatağı tırnaktan uzaklaşmaya başlar.(5)
Dolama Nedenleri
Dolama neden olur? Akut paronişi genellikle bakterilerden kaynaklanır. Ayrıca akne ilacı ve izotretinoinin hastalarda paronişi gelişmesine neden olabilir. Dolama nedenleri şunlardır;
- El ve ayakları sık sık yıkamamak mantara neden olabilir.
- Tırnak yeme, parmak emme, bulaşık yıkama ve kimyasal maddelerle temas etme, parmakların kenarındaki derinin tahriş olmasına yol açar.
- Yaralanmalar
- Diyabet gibi kronik hastalarda dolama riski daha yüksektir. (6)
Dolama Tedavisi
Dolama nasıl geçer? Tırnak enfeksiyonlarını önlemek için tırnakları temiz tutmak yeterlidir. Tırnak mantarı enfeksiyonlarının tedavisi uzun ve pahalı bir süreç olabilir. Oral antifungal ilaçlar, topikal merhemler ve alternatif tedaviler vardır. Dolama için en çok kullanılan oral ilaçlar Terbinafin (Lamisil), Itrakonazol (Sporanox) ve Flukonazol’dur (Diflucan). (7)
Dolama ameliyatı: Antibiyotikler ya da başka tedaviler işe yaramazsa tırnak plağını çıkarmak ve yeni bir tırnağın büyümesini sağlamak en iyi çözümdür. Böylece tüm enfeksiyonlar boşaltılır ve tırnaklar temizlenir. (8)
Dolama için hangi doktora gidilir? Dolama için hastanelerin El Cerrahisi, Ortopedi, Travmatoloji ya da Dermatoloji bölümlerine gidilir. Buradaki estetik cerrahlar ya da plastik rekonstriktif uzmanları da tedavide rol alabilirler.
Dolama Hastalığına Ne İyi Gelir?
Dolama bitkisel tedavisi: Dolama olan parmağın günde 3 ya da 4 kez ılık suda bekletmek, şişliğin azalmasına yardımcı olur. Sıcak su sadece alanı temizlemekle kalmaz, aynı zamanda bölgedeki kan akışını hızlandırarak dokuların iyileşmesini sağlar. Ilık suya ek olarak sirkeli su, kekik yağı ve çay ağacı yağı da etkili olabilir. (9)
Dolama evde tedavi yöntemleri
- Tırnaklarınızı yemeyin ya da tırnakların etrafındaki derileri koparmayın
- Tırnakları çok kısa kesmeyin. Tırnaklarınızı ve ayak tırnaklarınızı tırnak makası veya manikür makası ile kesin ve keskin köşeleri bir tırnak törpüsü ile düzeltin. Bunu yapmak için en iyi zaman, tırnaklarınızın daha yumuşak olduğu duş sonrasıdır.
- Tırnaklarınızı geri itmeyin, kırpmayın veya tırnak eti çıkarıcı kullanmayın. Tırnaklarınızın zarar görmesi bakterilerin cildinize kolayca girmelerine ve enfeksiyon yaymalarına neden olur.
- Çok fazla bulaşık yıkacaksanız veya elleriniz kimyasallarla temas edecekse, mutlaka lastik eldiven kullanın.
- Diyabetiniz varsa, kontrol altında olduğundan emin olun.
- El ve ayak bakımına dikkat edin. Ellerinizi ve ayaklarınızı daima temiz ve kuru tutun.
- Manikür ya da pedikür yaptıracaksanız, mümkünse kendi makasınızı ve malzemelerinizi getirin.
- Mümkün olduğunca tırnaklarınızı ve çevresindeki deriyi incitmekten kaçının. Deriler yavaş yavaş büyüdüğü için zarar görmeleri halinde iyileşmeleri de uzun sürebilir. (10)
Dolama, tedavi edilmediğinde ciddi sorunlara neden olabilen son derece ciddi bir enfeksiyondur. Enfeksiyon tırnak yatağının ötesine yayıldıysa, apse geliştiyse ya da yaranın dışına çıkmışsa, bir doktora görünmelisiniz. İlerleyen rahatsızlıklar antibiyotikler veya antifungal krem ile başarılı bir şekilde tedavi edilebilir. Dolamanın ciddiye alınmaması durumunda enfeksiyon kemiğe ve tendonlara yayılabilir, bu yüzden el ve ayak bakımının aksatılmaması çok önemlidir. (11)