Beyaz Yakalı Psikopatlar Nasıl Tespit Edilir?
Beyaz yakalı bir psikopatla yüz yüze geldiğinizde onu ayırt edebilir misiniz?
Klasik bir psikopat normalde dengesiz veya psikoz değildir. Üstelik eğer profesyonel dünyanın üst tabakasında bir doktor, avukat veya CEO olarak gizleniyorsa, onu tespit etmek zordur.
Doğuştan Dolandırıcı
Diğer insanları kandırmak, psikopatlar için doğuştan gelir.
Klasik psikopat, doğuştan bir satıcıdır (Dutton, 2011). Doğrusu onlardan biriyle gereksiz bir konuşma gerçekleştirirseniz, büyük ihtimalle onu ilginç, zeki ve kendinden emin olarak algılarsınız. O, eğer şahısla uyuşursa, toplumsal olarak becerikli ve büyüleyicidir ama büyük bir eksikliğe sahiptir; siz umurunda değilsinizdir (ya da başkası)… Sizden elde edebilecekleri şeyler dışında. Bu nitelik de psikopatı özel yetenekli bir dolandırıcı yapar.
Psikiyatrist Hervey M. Cleckley (1988) ilk kez psikopatı, kitabı The Mask of Sanity’de (yayım tarihi 1941) tanımlamıştır. Cleckley için psikopat, duygulardan mahrum kalmadan, olağanlığın bir taklididir.
Psikopatların maskeleri kendilerini normal gibi göstermelerini sağlar, ama bir amaç için; bu sayede ne istediğini alır. Psikopatlar, kendilerinden beklendiğinde ağlamakta çok yeteneklidir, sonrasında kimsenin bakmadığını düşündüklerinde gözlerini devirirler.
Beyaz yakalı psikopatlar şunu söylemekte tereddüt etmezler, “Bana güven” ki tüm niyeti sahtekârlık yapmaktır. Üstelik bir psikopat ayrıca romantizm ve duygusal yakınlık konusunda numara yapma yeteneğine sahiptir, eğer amacına ulaşmak için bu gerekiyorsa.
Beyaz Yakalı Psikopatları Tespit Etmek
Psikopatlar, çok geniş bir yelpazede insan kitlesini ve mizacı temsil ediyor. Psikopatların belirli çeşitlerini bir dereceye kadar ayırt etmek daha kolaydır; örneğin şiddet eğilimine, alçak zekâya veya suç yatkınlığına sahip olanlar.
Bir psikopatın zekâsı ne kadar üstün, ne kadar yaygın kültüre yerleşmiş ve ne kadar yüksek sosyoekonomik statüye sahipse, onu tespit etmek o kadar zordur.
Eğer, bazılarının iddia ettiği üzere, toplumun en üstün seviyesinde çalışmayı başarmış psikopatlar varsa – temsilen; seçilmiş memurlar, kurumsal yöneticiler, yüksek kademe müdürler, öğretim görevlileri, doktorlar, avukatlar, subaylar ve kanun hükmü çalışanları (Dutton, 2012; Ronson, 2011) – onlar, büyük ihtimalle gizlenmeyi çok kolay bir iş olarak görüyorlardır.
Onlar, en geniş çapta hasar verebilme kabiliyetine sahip “beyaz yakalı psikopatlardır”. Doğrusu, bazı bilim adamları ve yazarlar, beyaz yakalı suçluları ve hatta kurumsal psikopatların ekonomik ikinci kalite ipotek kredisi krizlerini suçlarlar (Boddy, 2013).
Onlar tüm işi berbat etmeden bu gibi psikopatları belirlemek kolay değildir. Bunun bir nedeni, bazı psikopatların kişisel özelliklerinin güvenilebilir olarak düşünülmesi ve toplum tarafından ödüllendirilmiş olmalarıdır.
Bu kişisel özellikler şunları içerir:
1. Korkusuzluk
Cleckley’in 1941’deki kitabı The Mask of Sanity’e göre endişe eksikliği, psikopatların arzuladığı niteliklerdendir. Psikopatinin iki farklı modeli – ikisi de üç kişisel unsura dayalıdır – ya korkusuzluğu ya da yüzsüzlüğü, psikopatinin ana unsuru haline getirir.
Psikopatiyi teşhis etmek için en yaygın klinik araç Robert Hare’nin Düzenlenmiş Psikopat Kontrol Listesi (PCL-R), özel olarak korkusuzluğu, psikopatinin bir semptomu olarak belirtmez. Yine de PCL-R’yi kullanan çalışmalar, psikopatide yüksek skora sahip insanların, tepkilerinde endişeyi ve provoke uyarıcılarını aza indirgediklerini kanıtlıyor (Kiehl & Buckholtz, 2010)
Modern sinirbilimine göre psikopati, beynin amigdala ve orbitofrontal korteks bölümlerindeki faaliyet eksikliğiyle nitelendirilir – beynin duygusal düzeninin merkezindeki bölümlerindeki (Blair, 2003; Fowles, 2011; Gao, Glenn, Schug, Yang & Raine, 2009). Korku spesifik olarak amigdala tarafından işlemden geçirilir.
Ayrıca beyaz yakalı psikopatlar yüksek androjen ve düşük kortizol seviyelerine sahiptir. Yüksek androjen hormonu, agresif ve baskın davranışla ilişkiliyken, yüksek kortizol seviyesi stres ile ilişkilidir. Not: Psikopatlar, DÜŞÜK seviye kortizol gösterme eğilimindedir. Bu yüzden psikopatlar, yüksek riskli hallerine rağmen az stres hissederler.
Beyaz Yakalı Psikopatlar, yüksek riskli hallerine rağmen az stres hissederler.
Hem insanlar, hem de diğer primatlar üzerinde yapılan deneyler, androjen seviyesinin yüksek olması ve kortizol seviyesinin düşük olmasının yüksek statüyle ilişkilendirildiğini göstermiştir (Cummins, 2005). Düşük statüdeki bireyler, daha düşük seviye androjen ve daha yüksek seviye kortizole sahiptir. Psikopatın bir karavan parkında, şehir içi mahallesinde veya hapishanede yaşaması bir şeyi değiştirmez; büyük ihtimalle – iç salgısal – CEO yaradılışına sahiptir.
Not: Korkusuzluk, psikopatın klasik kavramlaştırılmasına aittir. Ama çoğu araştırmacı, psikopatların vicdanen yoksun, fakat yüksek seviye endişeye tahammül ettiklerine inanıyor. Bu durum ikincil psikopati olarak adlandırılır.
Birincil psikopati, kökeninde doğuştan ve sinirbilimine ait olarak düşünülürken; İkincil psikopati, diğer ruhsal koşullar veya sosyal uyum problemlerinden dolayı gelişmiş olabilir (Skeem, Johansson, Andershed, & Louden, 2007). Sosyopat ve psikopat terimleri genellikle birbiri ile değiştirilebilir ama bazen birincil ve ikincil psikopatinin ayrılmasına benzer bir yoldan farklılaştırılabilir, ilk belirtiler sosyal kökenlere sahip, ikinci belirtiler psikolojik kökenlere sahip olarak.
2. Kurnazlık
Hare’nin Psikopati Listesi’nde çıkarcı tavır, psikopatinin teşhisi için belirleyici bir kriterdir. Cleckley, kendi kitabında çıkarcı tavrı açıkça belirtmemiştir, ama kronik yalan söylemeyi bir psikopatiye özgü bir nitelik olarak listelemiştir. Diğer bir ölçü Psikopati Kişiliği Envanteri, makyavelciliği psikopatiyle ilişkili bir nitelik olarak listelemiştir. Hatta üçlü bir psikolog takımı, makyavelciliğin psikopatinin bir alt formu olduğuna delil göstermiştir (Worzel, McHoskey, & Szyarto, 1998).
Belirli bir doz makyavelcilik bazen sağlık olarak veya belli meslekler için gerekli olarak düşünülür. Eğer kurnazlık takdire değer bir nitelik ise, kumanda etmek ve yalan söylemek bunun karanlık tarafıdır. Bu nitelikler, psikopatın korku eksikliği veya cesaretiyle etkin hale gelir.
Çünkü klasik psikopatlar, endişe-provoke etme uyarıcıları için belirgin tepkiler göstermezler, onlar psikolojik olarak yalancılıklarıyla seçilebilirler. Kandırmayı tespit etmek için yapılan çoğu araştırma, endişenin (ya da duygusal bağın) yalancıyı ele vermesi teorisine dayanır. Ama eğer bir yalancı, endişeli hissetmiyorsa, psikolojik etkiler (tereddüt, ses titremesi veya terleme) tarafından da ele verilmeyecektir.
Sadece endişe ve psikolojik işaretlerin sonuçları yalancıları ele vermez; bunlar ayrıca yalanı engelleyici olarak da işe yarayabilir. Dolayısıyla bir yalan hakkında düşünürken hızlı atan nabız, bir vicdan belirtisi olarak işe yarar. (Psikopatlar vicdan yoksunu olarak bilinir.)
İlginç bir şekilde sinirbilimciler beynin duygularla ilgili bölümlerinin, ahlaki yargılarda bulunma konusunda önemli bir rol oynadığına inanır. Böylelikle psikopat sadece korku eksikliğinden dolayı zarar vermez, ancak normal bir insan gibi ahlaki ikileme düşmez. Hatta işlediği suçtan zevk bile alabilir. Robert Hare, dolandırma hazzını – bir başka insanı kandırırken hissedilen memnuniyet – Psikopati Ölçeğine Dair Kendi Raporlarım’da psikopatinin bir semptomu olarak tanımlamıştır.
3. Sosyal Beceriklilik
Cleckley, “dış cazibeyi” psikopatinin karakteristik bir niteliği olarak listelemiştir; Robert Hare dış cazibeye ve konuşmadaki akıcılığa PCL-R’de, psikopatinin bir belirtisi olarak yer vermiştir. En yüksek cazibeye sahip olan psikopatlar, her ne kadar tartışılıyor olsa da güncel psikolojik araştırmalarla birlikte ortalamanın üstünde zekâya bile sahip olabilirler (DeLisi, Vaughn, Beaver, & Wright, 2010). Görünüm, bununla birlikte ortalamanın üzerinde bir zekâ, büyük ihtimalle psikopatın utangaçlık yoksunluğunun sonucudur ki bu da onları kolay rol yapabilir ve kolay konuşabilir kılmaktadır.
Kişilik Psikopati Envanteri (PPI) sosyal etkiyi psikopatiyle ile bir nitelik olarak listeliyor. Psikolojide sosyal etki, diğer insanların aklını çelme yeteneğidir (Cialdini et al., 2006; Wood, 2000). Halkın hayal gücünde seri katiller sık sık psikopatiyle eşit görülse de sahtekârlık, psikopatın tabiatında vardır.
Bununla birlikte kaba bir insanın psikopat olamayacağını düşünmeyin. Psikopatın amaçlarına ulaşması için cazibe, basit bir araçtır ve derin duyguların, şehvetin veya değerlendirmenin bir ürünü değildir. Başka bir deyişle, eğer sosyopata sunacak bir şeyiniz yoksa cazibesiyle sizi etkilemesine gerek yoktur.
Psikopat için dünya, bütünüyle bir sahnedir.
PLC-R’ye göre vurdumduymazlık da psikopatik bir niteliktir ve PPI’a göre merhametsizlik, psikopatinin bir kişilik boyutudur.
Bu son nitelikler, psikopatın gerçek karakterini oluşturur. Duygular, öğrenmede önemli bir rol oynarlar; ama psikopatlar bu alanda yetersiz olduklarından dolayı, diğer insanların tavırlarını daha ussal yoldan canlandırmayı ve istediklerini elde etmek için duygusal davranışları taklit etmeyi öğrenmişlerdir.
Esas itibariyle dünya, psikopat için tam olarak bir sahnedir.
İyiliksever Psikopat?
Korkusuzluk, kurnazlık ve sosyal zekâ, hayranlık uyandırıcı ve faydalı boyutlu özelliklerdir. Cleckley, psikopatik ihmali, duygusal eksikliğin bir yan ürünü olarak ele almıştır. Dolayısıyla Cleckley’e göre psikopati doğal olarak kötü değildi.
Bazı yazarlar, psikopatik karakteristiklerin bazı disiplinler için faydalı olduğunu iddia ederek iyi psikopati olasılığını öne sürmüştür (Dutton, 2012). Psikopatik bir cerrahı örnek verecek olursak, el titremesini artırması mümkün değildir. Psikopatik bir Özel Kuvvetler casusunun taarruz sırasında tereddüt etmesinin olasılığı yoktur. Psikopatik bir gizli narkotik dedektifinin, kendisini, endişe yüzünden ele vermesi mümkün değildir.
Psikopatik karakteristikler, bazı disiplinler için faydalıdır… psikopatik bir gizli narkotik dedektifinin, kendisini, endişe yüzünden ele vermesi mümkün değildir.
Sinirbilimci James Fallon bile kendisini “toplum yanlısı psikopat” olarak tanımlamıştır. Fallon, kendisinin MRI/PET beyin taramalarının, araştırdığı psikopatik katillerle eşleştiğini fark etmiştir. Bunu keşfettikten sonra Falcon, bunun ona mantıklı geldiğini fark etmiştir: Katil olmamasına rağmen, insanlar için pek empati kurmuyordu ve gerçekten daha katı yürekli olabiliyordu (Worldsciencefestival.com, 2011).
Şimdiye kadar, Robert Hare ve Paul Babiak, kitapları Snakes in Suits (2016)’da iyi psikopat fikrine şüpheci olarak görünmüşlerdir. Cesurluk, belirli durumlar için belki iyi bir nitelik olabilir, ama vicdan eksikliği ve empati, ahlaki yetersizliği önemsiz kılıyor. Böylelikle, psikopatlar güvenilir pozisyonlarda olduğunda, dolandırıcılık riski ve diğer hasar verici hareketler önemli bir şekilde artıyor.
Bir uzman yönetici cesur, kurnaz ve cazibeli olabilir ve psikopat olmayabilir. Peki, sergiledikleri bu pozitif niteliklere rağmen psikopatları nasıl ayırt edeceğiz?
Psikopatları Tespit Etmek: Duygusal Eksiklik ve Asosyal Nitelikler
Psikopati için kriterlerle tanışmak için, korkusuzluk geniş bir duygusal eksikliğin parçası olmalı ve kurnazlık, asosyal bir unsurun parçası olmalıdır – psikopatın genellikle maskelemek istediği nitelikler olarak.
Bu duygusal eksiklik ve asosyal nitelik, şu özelliklerle tespit edilebilir:
Duygusal Eksiklik Asosyal Nitelikler
Vurdumduymazlık1 2 3 4 Çıkarcı1 4
Empati yoksunu davranışlar1 2 Kumanda edicilik1
Vicdan azabı eksikliği1 2 Kompülsif yalancılık1 2
Endişe eksikliği2 3 Can sıkıntısına eğilimli ve düşüncesiz1 2
Önüne gelenle yatıp kalkmak / gayri şahsi cinsel ilişki1 2 Zayıf davranış kontrolü1 2 3 4
Akıcı konuşmak1 2 Suç çok yönlülüğü1
Aşırı derecede narsistik1 2 3 4 İhmalkâr1 2 3
Kendi hareketleri için başkalarını suçlamak1 3 Madde bağımlılığı2
1. (PLC-R) Psikopati Listesi – Düzenlenmiş Hali
2. Cleckley’in Tanı Kriterleri
3. (PPI-R) Psikopatik Kişilik Envanteri – Düzenlenmiş Hali
4. Psikopatik Kişiliğin Üçlü Yönetim Modeli
Psikopatlar, aklına eseni yapma eğilimleri kadar duygusal eksikliğe de sahip olduklarından dolayı, şiddet içeren davranışlar için risktedirler.
Vurdumduymazlık ve başkalarına karşı genel bir empati eksikliği, psikopatiyi belirleyen en esas iki duygusal eksikliktir. Çıkarcı ve düşüncesiz davranışlar da büyük bir olasılıkla psikopatiyle ilişkili en yaygın iki asosyal niteliktir. Hare, şiddeti, teşhis edici bir kriter olarak listelememişse de, psikopatlar aklına eseni yapma eğilimleri kadar duygusal eksikliğe de sahip olduklarından dolayı, şiddet içeren davranışlar için risktelerdir.
Önceden de bahsedildiği üzere, psikopatlar harika taklitçilerdir. Farklı olduklarını ve diğerlerinin güvenini kazanmak için “normal” davranmak zorunda olduklarını bilirler.
Kim oldukları ve kendilerini diğerlerine nasıl sunacakları arasındaki uyumsuzluk esasen, psikopatların iki yüzü olduğu anlamına gelir. Eğer saygıdeğer bir karakter yaratmak için uğraşıyorsa bu, duygu eksikliğinden ve tahrik gereksiniminden kaynaklanacak bir ahlaksızlık ile gölgelenebilir.
Beyaz yakalı bir psikopatın kimliğini tespit etmekte iyi bir yol, kişiler arası önem vermemeye, düşüncesizliğe, özellikle huy edinilmiş gayrimeşru aşk ilişkilerine, madde bağımlılığı gibi gizli düşkünlüklere – çoğunlukla içki huyu – sahip ikinci kişiliğe bakmaktır.
Dolandırıcılık hakkında yazarken Psikopatları atlamak istemedik. Kurumsal Psikopat, Beyaz Yakalı Psikopat, gündelik hayatta görüp belkide farkedemeyeceğiniz ama Beyaz Yakalı Suçlar dediğimiz türden suçlar işlediği için bu yazımızda inceledik. Birbirinden farklı dolandırıcılık konulu diğer yazılarımızı ve Psikiyatrik hastalık olarak tanımlanan Kişilik bozuklukları hakkındaki makaleyi okumanızı tavsiye ederiz.