idrar yanması başta kadınlar olmak üzere çoğu kişinin çeşitli nedenlerle hayatlarının bir bölümünde karşılaştığı bir problemdir. idrar yaparken yanma veya idrar yaparken ağrı olarak da bilinen bu durumun görülme sıklığı yaşla birlikte artar.
idrar Yanması
Nedenleri farklı olsa da temel olarak idrar kesesinin veya üretranın (idrar kesesinden idrarı dışarıya taşıyan kanalın) tahriş olmasına (irritasyon) bağlı gelişen bir şikayettir. İdrar kesesi tahriş olunca sık sık kasılmaya başlar bu da sık ve ağrılı idrar yapmaya neden olur.
idrarda yanma en sık alt üriner sistem enfeksiyonuna bağlı gelişse de, daha az sıklıkla üst üriner sistem enfeksiyonlarında da görülür. Enfeksiyonlar dışında idrarda yanma yapabilen başka nedenler de vardır. Bu nedenleri aşağıda anlatacağız.
Üst üriner sistem: Böbrek ve üreterden (idrarı böbrekten idrar kesesine taşıyan kanaldan) oluşur.
idrar yanması neden olur?
idrarda yanma en sık idrar yolları enfeksiyonu sonucu gelişir. Ancak enfeksiyon dışı nedenler de önemlidir. Erkeklerde ve kadınlarda bu durumun nedenleri değişebilir.
En sık görülen idrar yanması nedenleri:
Enfeksiyonlar
Toplumda görülen idrar yanmasının en sık nedeni enfeksiyonlardır. Enfeksiyonun seviyesine göre farklı şikayetler de görülebilir.
- Böbrek enfeksiyonları: İdrar yanmasına genellikle yüksek ateş, bulantı, kusma ve böğürde ağrı eşlik eder. Normal idrar kesesi enfeksiyonuna göre daha ateşli ve ağır bir durumdur.
- idrar kesesi enfeksiyonları(sistit): Ateş genellikle olmaz veya çok hafiftir. idrar yaparken yanma, ağrı ve sık sık idrara çıkma ön plandadır.
- Üretrit: İdrar kesesindeki idrarın boşaltılmasını sağlayan kanalın enfeksiyonudur. İdrar yaparken ağrı ve yanma ön plandadır.
- Prostat enfekisyonu (prostatit): Erkeklerde idrar yanmasına neden olabilir. (bkz: Prostatit nedir?)
- Rahim ağzı ve vajina enfeksiyonu: Genellikle idrar yanmasına kötü kokulu akıntı, kaşıntı ve ağrılı cinsel ilişki eşlik eder. Ayrıca bu bölgedeki mantar enfeksiyonları da kadınlarda idrar yanmasına neden olabilir.
- Cinsel yolla bulaşan hastalıklar: Bel soğukluğu (gonore), genital herpes ve klamidya enfeksiyonları idrarda yanma ve ağrıya neden olabilirler.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda şu şikayetler görülür;
- idrar yanması
- kaşıntı
- anormal akıntı
- genital bölgede kabarcıklar veya yaralar
Enfeksiyon dışı nedenler
- Taş düşürme veya kum dökme: İdrar yollarında, idrar kesesinde, böbrekte bulunan taşlar idrar yanmasına ve idrar yaparken ağrıya neden olabilirler. Bu şikayetlere idrarda kanama da eşlik edebilir.
- İlaçlar: Bazı kemoterapi ilaçları idrar kesesinde tahrişe ve bunun sonucunda idrar yanmasına neden olurlar.
- Tümörler: İdrar yolları tümörlerinde (genellikle prostat ve mesane kanserlerinde) idrar yanması görülebilir. Genellikle idrarda kanama da eşlik eder.
- Menapoz sonrası gelişen vajinadaki değişiklikler de idrarda yanma yapabilir.
- Uzun süreli bisiklete veya ata binmek
- idrar kesesi iltihabı (interstisyel sistit)
- Behçet hastalığı gibi bazı sistemik hastalıklarda da idrarda yanma görülebilir.
- Dehidratasyon yani aşırı sıvı kaybı idrar yanması şikayetine neden olabilir. Aşırı sıvı kaybı olduğunda var olan suyu korumak için böbrekler tüm kapasitelerini kullanırlar. Bunun sonucunda atık oranı daha fazla olan daha yoğun bir idrar ortaya çıkar. Bu yoğun idrar mesaneyi(idrar kesesini) tahriş ederek idrar yaparken yanma hissine neden olabilir. Uzun süre su içmediğiniz zaman idrarın aşırı koyu olması ve bazen de idrarda yanma olması bundandır.
Erkeklerde diğer nedenler: Epididimit denilen epididim enfeksiyonu da erkekte idrar yanması yapabilir. Epididim testislerin üzerinde bulunan spermlerin bir bakıma depo edildiği bir organdır. Burada gelişecek bir enfeksiyon idrar yanmasına neden olabilir. Prostat büyümesi(BPH) tıkanıklığa yol açarak idrar yolları enfeksiyonu için zemin hazırlar.
idrar yanması nasıl geçer, tedavisi nedir?
“idrar yanması neden olur?” sorusunun yanıtına göre yani nedene göre tedavi değişebilir. İdrar yolları enfeksiyonlarında doğru antibiyotik tedavisi şikayetlerin gerilemesini sağlar.
İdrar yolları enfeksiyonunun en sık nedeni Escherichia coli isimli bakteridir. Verilecek ilaçların bu bakteriye karşı etkili olması gerekir. İlaç seçiminde(antibiyotik) ilk olarak trimethoprim-sulfamethoksazol ve siprofloksasin kullanılmakta ancak bilinçsiz antibiyotik kullanımı nedeniyle bu ilaçlara da direnç gelişmektedir.
Tedavide dikkat edilmesi gereken nokta bilinçsiz, eksik veya düzensiz antibiyotik kullanımı bakterilerde direnç gelişimine neden olacağından, hem tam iyileşmeyi engelleyecek hem de ilerde tekrarlayacak enfeksiyonlarda antibiyotiklerin işe yaramamasına neden olacaktır. Bu yüzden ilaçları mutlak doktorunuzun önerdiği şekilde ve dozda kullanınız.
Taş düşürme veya kum dökme gibi bir durumdan kaynaklı idrar yanmasının geçmesi için en iyi tedavi bol su içmek ve hareketli olmaktır. Kum tamamen dökülmeden veya taş düşmeden idrar yanması geçmeyecektir.
Cinsel yolla bulaşan bir hastalıklardan kaynaklı idrar yanması şikayetiniz varsa geçmesi için mutlaka doğru antibiyotiği yeterli sürede ve dozda almanız gerekecektir. İdrar yanmasına eşlik eden akıntı şikayetiniz varsa mutlaka cinsel yolla bulaşan hastalıklardan şüphelenmeniz gerekir.
Gebelerde idrar yanması
Gebelikte idrar yanması daha da önem kazanır. Çünkü idrar yolları enfeksiyonu gebe kadınların suyunun erken boşalmasına (erken membran rüptürüne) ve istenmeyen bazı durumların gelişmesine neden olabilir.
Hamilelikte idrarda yanma ve idrar yaparken ağrı şikayeti yaşayanlar mutlaka doktora başvurmalı ve idrar tahlili yaptırmalıdır.
idrarda yanma nasıl önlenir?
İdrar yanmasını engellemek için temel olarak idrar yolları enfeksiyonunu önlemek gerekir. Bol su içmek idrar yanmasını önlemenin en etkili yoludur. (bkz: idrar yanması nasıl geçer?)
İdrar yolları enfeksiyonlarında idrarda yanma şikayeti ile birlikte sık idrara çıkma ve ani sıkışma hatta idrar kaçırma görülebilir.
Çok sık idrara çıkmaktan ve idrar kaçırmaktan rahatsız olan bayanlar genelde daha az su içerek çözüm bulmaya çalışırlar. Oysa bu oldukça yanlıştır. Az su içmek geçici olarak idrara çıkma sıklığını azaltsa da hem enfeksiyona yatkınlığı arttırır hem de var olan enfeksiyonun iyileşmesini yavaşlatır.
Az su içme sonucunda oluşan az idrara çıkma, bakterilerin mesaneye (idrar kesesine) ulaşma şansını artırır. İdrar normalde sterildir(mikrop içermez). İdrar yaparken oluşan akım ve idrarın steril olması idrar yollarının sürekli temizlenmesine yardımcı olur. Bu da enfeksiyonlara karşı koruyucu bir mekanizmadır. Siz çok idrara çıkıyorum diye az su içerseniz altta yatan enfeksiyonun daha da artmasına ve idrar yanmasının çoğalmasına yardım etmiş olursunuz.
İdrar yolları enfeksiyonunu önlemenin diğer bir yolu ise, özellikle kadınlarda cinsel ilişki sonrası idrara çıkmaktır. Bu bakterilerin idrar yollarından idrar kesesine geçmesinİ engellenmeye yardımcı olur.
Ayrıca özellikle kadınların hijyenine dikkat etmeleri idrar yolları iltihabını dolayısıyla idrar yanmasını engellemede oldukça önemlidir.
Gebeler, şeker hastası bayanlar, ileri yaşta olanlar, taş düşürenler idrar yolları enfeksiyonuna daha yatkındırlar. Dolayısıyla idrar yanması daha sık görülür.
Görüldüğü üzere idrar yanması neden olur sorusunun birçok yanıtı olsa da, tehlikeli ve acil tedavi gerektiren birkaç durumu diğerlerinden ayırt etmek gerekir.
Dikkat edilecekler:
- Ateş
- Böğür ağrısı
- Şiddetli kusma
İdrar yanmasına yukarıdaki şikayetler eşlik ediyorsa acilen bir doktora başvurmanız gerekecektir. Bu şikayetler genellikle idrar yolu enfeksiyonunun böbreklere doğru çıktığının göstergesidir.
idrar yanması şikayeti için hangi doktora gidilir?
Üroloji (bevliye) doktoruna gidilir.