Ada Lovelace, dünyanın ilk bilgisayar programcısı olarak bilinir. Yaptığı şey, sadece kağıt üzerinde geçerli olan erken dönem bir bilgi işlem makinesi için dünyanın ilk makine algoritmasını yazmaktı. Tabii ki, birinin ilk olması gerekiyordu ama Lovelace bir kadındı ve 1840’lı yıllarda yaşıyordu. Lovelace, bir bakıma o dönemde çoğu kadına hak görülmeyen fırsatları elde etmesi sebebiyle de parlak bir matematikçiydi.
Sayıların büyücüsü
10 Aralık 1815’te doğan Ada, matematiksel tabloları otomatik ve hatasız üretmek amacıyla tasarlanmış mekanik bir bilgisayar olan Fark Makinesi’nin mucidi, Cambridge matematik profesörü Charles Babbage ile tanıştığında henüz çok gençti. Babbage, bazı aksaklıklardan ve finansman zorluklarından dolayı makinenin yapımına hiçbir zaman başlayamadı. 1834 yılında ise girdi ve çıktı birimleri için delikli kart kullanan ilk genel amaçlı bilgisayar olan Analitik Makine’yi tasarlamaya başladı. Bu makinede de finansman eksikliği yaşandı ve hiçbir zaman yapımına başlanmadı. (Babbage’in Fark Makinesi nihayet 1985-2002 yılları arasında kuruldu ve çalıştı.)
Babbage, bu zeki, genç kadından etkilenmişti ve Analitik Makine’yi geliştirirken matematik ve bilgisayar konularında tartışarak yıllarca mektuplaştılar. Babbage, 1842 yılında Torino Üniversitesi’nde makine hakkında bir konferans verdi. Matematikçi Luigi Menabrea, (ve geleceğin İtalyan başbakanı) konferans konuşmasını Fransızca olarak yazdı. 20’li yaşlarının sonlarında olan ve Lovelace Kontesi olarak bilinen Ada, bu metni İngilizceye çevirmekle görevlendirildi. Lovelace, konferans konuşmasına aslından üç kat daha uzun olan kendi notlarını da ekledi. Bu haliyle, yazı 1843 yılında yayımlandı.
Lovelace’in notları, onun Analitik Makine’yi ve Babbage’i anladığını açıkça göstermiş oldu. Dahası, bilgisayarların yaptığı şeylerin nasıl yapılacağını da anladı. Şu an ilk bilgisayar programı olarak kabul edilen Bernoulli sayılarını hesaplamak için makineyi programlayacak veri girişini önerdi. Tüm bunların dışında, Lovelace aynı zamanda da ileri görüşlüydü: Sayıların, niceliklerden daha fazlasını temsil etmek için kullanılabileceğini ve sayılarla temsil edilen herhangi bir veriyi manipüle etmek için sayıları manipüle edebilen bir makinenin yapılabileceğini anlamıştı. Analitik Makine gibi makinelerin müzik bestelemek, grafik hazırlamak ve bilime faydalı olmak için kullanılabileceğini öngörmüştü. Elbette, bunların hepsi gerçekleşti. Peki, ne zaman? Bundan 100 yıl sonra.
Babbage, Lovelace’in katkılarından o kadar etkilenmişti ki ona “Sayıların Büyücüsü” unvanını verdi.
Fırsat zenginliği
Nasıl oldu da genç bir kadın 19. yüzyılda dünyaya yeteneklerini gösterme fırsatı elde etti? Ada Lovelace’in sahip olduğu tek şey matematiksel zekası değildi. Ada, şair Lord Byron ve onun ilk karısı olan Anne Isabella Noel Byron’ın kızıydı. İkisi de aristokrasinin ayrıcalıklı üyelerindendi, yetenekli ve iyi eğitimliydi. Evlilikleri, Ada doğduktan kısa bir süre sonra sona erdi.
Edebiyat, bilim, felsefe ve matematik (bir kadın için en garip karşılanan alan) eğitimi alan Bayan Byron, Ada’nın babasının izinden gitmemesinde kararlıydı. Ada, sanat ve edebiyat yerine matematik ve bilim alanında eğitim aldı. Ada, tüm derslerinde başarılıydı ve ilgi alanları çok çeşitliydi. Ada, 1835 yılında 8. Baron Kralı William ile evlendiğinde barones oldu ardından üç tane çocukları oldu. 1838’de kocası Lovelace Kontu’na yükseltildiğinde o da Lovelace Kontesi oldu. Geldiği soy ve asilliği tek başına Lovelace’i tarih kitaplarına yazdırabilirdi ancak matematikteki başarıları onu yalnızca bilgisayar alanında değil, bilimdeki kadınların da öncüsü yaptı.
Lovelace, 1852’de henüz 36 yaşındayken kanserden öldü. Yaklaşık 170 yıl sonra, 13 Ekim Ada Lovelace Günü’nü kutlayarak bilime ve mühendisliğe sağladığı katkılarını anıyoruz. İlki 2009’da (Mart’ta) kutlanan bu gün; bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarında öne çıkan kadınları tanımak için ayrılmış bir gündür.
Yazar: Miss Cellania
Çeviren: Beril Müldür
Düzenleyen: Zeynep Özçelik
Kaynak: Mental Floss