Erzurum Ulucamisi, Erzurum’da 12. yüzyılın ikinci yarısında yapıldığı sanılan Sal- tuklu camisi. Planı 38 m x 46 m boyutlarında bir dikdörtgen biçimindedir. Dikdörtgenin uzun kenarlarından biri kıble duvarını oluşturur. İç mekân, bu duvara dik yedi şahına bölünmüştür. Sahınları birbirinden dikdörtgen kesitli ayak sıraları ayırır. Mihrap ekseni üzerindeki şahın, yanlardakiler- den daha geniştir. İkisi kıble duvarına bitişik dört ayağa oturan basık sivri kemerlerin taşıdığı kubbe ahşaptan yapılmıştır. Eskiden bunun yerinde pandantif- li kagir bir kubbenin olduğu sanılmaktadır. Mihrap önü kubbesini cümle kapısı yönünde bir aynalı tonoz, onu da mukarnas dolgulu bir kare tonoz izler. Daha sonra da mihrap eksenine dik yönde yan yana iki tane beşik tonoz yer alır. Öbür sahınlar boydan boya, kıble duvarına dik birer beşik tonozla örtülüdür. Yalnız en doğudaki şahının üzerinde kıble duvarına paralel altı tane beşik tonoz vardır. Beden duvarları kesme taşla ve çok yalın biçimde örülmüş olan caminin tonozlarının üstü düz bir toprak damla örtülmüştür. Kuzey duvarının batı köşesindeki minare sonradan eklenmiştir.
Erzurum Ulucamisi pek çok onarım geçirmiştir. Duvarlarında bu onarımlardan beşini belirten yazıtlar vardır. Kıble duvarı dışındaki bölümlerin ilk yapıdan kalmış olması olasılığı azsa da, plan şemasının önemli bir değişiklik geçirmeden günümüze ulaştığı kabul edilebilir.