Takvimler 31 Ağustos 1993 tarihini gösteriyordu. Brezilya’nın Sao Paulo eyaletinde güneşli bir kış günü yaşanıyordu. Taubate cezaevinin yetkilileri mahkumların bu güneşli havadan faydalanmasını ve birikmiş güçlerini atmasını sağlayacak bir yol buldu. Cezaevinin avlusunda bir futbol alanı oluşturuldu. Kaleler dikildi ve mahkumlar alana alındı.
Lakin cezaevi vazifelilerinin gözden kaçırdıkları çok kıymetli bir şey vardı. Taubate ülkenin en tehlikeli suçlularından kimilerinin tutulduğu yerdi ve suçsuz bir futbol maçı dünya suç tarihine geçecek olaylara hamileydi.
Evvel sekiz kişilik bir grup alana ayak bastı. Bunlar Primeiro Comando da Capital (Birinci Başşehir Komutası ya da kısaca PCC) ismi verilen kümenin üyeleriydi. Ardından avlunun kapısı bir daha açıldı. Bu kere Comando Caipira (Köylüler Komutası) üyeleri alana indi. Lakin güya futbol oynamak için karşı karşıya gelen bu iki kümenin rekabeti bununla hudutlu değildi. PCC, Taubate’nin bir kanadını denetim ederken, Caipira da öbür kanadın hakimiydi.
Adamlar, cezaevi gardiyanları avluyu terk edene kadar bekledi. Kapılar kapandığı anda iki taraf ortasında kimilerinin “katliam” diye nitelendirdiği inanılmaz bir hengame başladı. Kapalı kapının arkasında tam olarak neler olduğunu bugün kimse bilmiyor fakat sonuç olarak Caipira’nın başkanlarından en az ikisi öldürüldü ve PCC, Taubate’nin mutlak hâkimi haline geldi.
8 ŞAHISTAN 30 BİN BİREYE
Rakiplerini futbol alanında alt eden 8 adam vakitle dünyanın en güçlü cezaevi çetelerinden birine dönüştü. Bugün Suç Partisi ya da 15.3.3. (P ve C harflerinin alfabedeki sıra numaraları) olarak da anılıyorlar. Çin ideolojisindeki “yin yang” sembolünü kullanan PCC, bunun uygunlukla kötülük ortasındaki dengeyi yansıttığını söylüyor.
Latin Amerika’daki suç çeteleri üzerine araştırmalar yapan InSight Crime’ın Aralık 2020 tarihli raporuna nazaran, PCC’nin halihazırdaki üye sayısı 30 binin üzerinde. Toplam nüfusu 76 milyondan fazla olan altı Brezilya eyaletinde faaliyet gösteren çete, faal olduğu yerlerde suç piyasasının tamamını denetim ediyor.
PCC bilhassa 2015 yılından itibaren önemli bir büyüme sürecine girdi. Brezilya’nın kuzeyinde yaşanan şiddet olaylarında değerli hisse sahibi olan örgüt, tıpkı vakitte komşu ülke Paraguay’a yayıldı. Güney Amerika, Karayipler, Afrika ve Avrupa’nın birçok yerindeki suç örgütleriyle yakın temaslar içine girdi.
Geçtiğimiz günlerde PCC üzerine kısa bir belgesel yayınlayan ABD merkezli haber sitesi VICE’a konuşan Stratejik ve Ulusal Çalışmalar Merkezi araştırmacısı Ryan Berg’in “henüz ismini bile duymadığınız en güçlü, en gelişmiş, en tehlikeli suç örgütü” olarak nitelendirdiği PCC hakkındaki gerçekler sizi de şaşkına çevirecek…
ÇETENİN BAŞKANLARI DE MAHPUSTA
Dilerseniz en baştan başlayalım. 8 şahısla kurulan ve bugün binlerce kişinin modülü olduğu bir çete haline gelen PCC’nin başında kısaca ‘Marcola’ olarak tanınan Marcos Willians Herbas Camacho bulunuyor. Geçmişte işlediği hatalardan yargılanarak 232 yıl mahpus cezasına çarptırılan Marcola, halihazırda mahpusta.
Örgüt üyelerinin profilleri hayli çeşitli. Şu an cezaevlerinde yatmakta olan binlerce alt düzey üyenin yanı sıra, dünyanın dört bir yanında dolanan milyoner uyuşturucu kaçakçıları üzere PCC üyeleri de var.
Uzmanlar, PCC’nin Brezilya’nın bugüne kadar gördüğü en kanlı terör hücumlarının kimilerinden sorumlu olduğunu polis katliamları, yargıçlara düzenlenen suikastlar, şehir ayaklanmaları üzere birçok olayın çete üyelerinin işi olduğunu belirtiyor. Dahası PCC, Brezilya’nın kokain pazarının yüzde 60’ını elinde tutuyor ve ülke tarihinin en büyük banka soygunlarından da PCC sorumlu.
YALNIZCA BİR SUÇ ÖRGÜTÜ DEĞİL
Bununla birlikte, Chicago Üniversitesi’nde Latin Amerika ve karteller konusunda uzman bir siyaset bilimi uzmanı olan Benjamin Lessing, VICE’a yaptığı açıklamada, “Sadece bir suç örgütü, bir devlet düşmanı ya da şiddete meyilli bir örgüt olarak baktığımızda öykünün yarısını kaçırıyoruz. PCC bir idari yapılanma” diye konuştu.
Pekala kendisi parmaklıklar gerisinde olan bir çete başkanı günden güne büyüyen ve güçlenen böylesi bir tertibi nasıl çarçabuk yönetebiliyor? Öncelikle şunu söylememiz gerek: Marcola, Brezilya’nın cezaevi sistemini çeteye yeni üye kazandırma düzeneğine dönüştürmüş durumda. Bunun art planını anlamak için de evvel Brezilya’yı anlamak gerekiyor.
SORUN BREZİLYA’NIN CEZAEVİ SİSTEMİ
211 milyon nüfusa sahip Brezilya, dünya genelinde üçüncü en büyük tutuklu sayısına sahip ülke. 2019 sayılarıyla her 292 Brezilya vatandaşından 1’i mahpusta. Bu sayı 1990’da her 1666 vatandaştan biri halindeydi. Cezaevi nüfusunun yüzde 75’i 18-29 yaş aralığında. Birçok Afro-Brezilyal, eğitimsiz ve fakir.
Başka yandan resmi datalara nazaran Haziran 2020 prestijiyle ülkedeki 2600’den fazla cezaevi, toplam 446 bin kişilik bir kapasiteye sahip. Lakin bu cezaevlerinde 759 binden fazla mahkûm bulunuyor yani gerçek sayı kapasitenin 1,5 katına çıkmış durumda. Bu çok kalabalık cezaevlerinde yüz binlerce mahkûm güvenlik güçlerinin, gardiyanların ve başka mahkumların baskıları ve tacizleriyle yaşamaya çalışıyor.
Öbür yandan çok büyük olmayan hatalarda bile mahpus cezalarının uygulanmasıyla bu yoğunluk günden güne artıyor. Geçmişte sabıkası bile olmayan gençler hapishaneye adım attıkları andan itibaren çetelerin denetimine giriyor. Kentlerde yaşayan ve şimdi mahpusa düşmemiş olan gençler de “Ya olur da mahpusa girersem?” hesaplarıyla geleceğe yatırım yaparak, içeriden gelen buyruklar doğrultusunda akınlar düzenleyip otobüs yakmaya meyilli hale geliyor.
VICE’a konuşan ismi ve yüzü açıklanmayan bir genç, içinde oldukları yapıyı, “Yolsuzluklarla dolu bir ülkede yaşıyoruz. Bize pislik üzere davranılıyor lakin bizim üzerimizde, bizim çaldığımızdan çok daha fazlasını çalan ve kaçakçılığa imkân sağlayan birçok büyük isim var. Bu ülkenin iktisadını uyuşturucu kaçakçılığı döndürüyor ve bunu durdurmaları mümkün değil” kelamlarıyla anlattı.
SENDİKA ÜZERE ÖRGÜTLENDİLER
PCC, yaklaşık 20 yıl evvel Brezilya’nın cezaevi sistemindeki problemlere bir tahlil önerisi olarak kuruldu. Lessing, “PCC (ve öbür cezaevi çeteleri) çok fazla şiddet olayı yaşanan bu sisteme bir nizam getirmeyi, sistemi yönetmeyi öğrendi. Ondan evvel mahkumlar ortasında şiddet, sömürü, tecavüz, hırsızlık ve cinayet olayları çok yaygındı” diye konuştu.
Birinci kuruluş etabında PCC bir sendika üzere örgütlendi. Mahkûmlardan aylık fiyatlar alınıyordu. Karşılığında avukat masrafları ve aile üyelerinin ziyaretlerinin maliyeti karşılanıyor hatta ATM’lerin nasıl patlatılacağına dair dersler bile veriliyordu. Lakin en kıymetlisi mahkûmlara müdafaa sağlanıyordu.
Bu halde bir ortaya gelmiş bir radikal grup olan PCC vakit içinde adeta çok uluslu bir şirkete dönüştü. Lessing bu durumu, “35 bin üyenin hepsi hakkında bir işçi belgesi bulunuyor. PCC’nin mali işleri, hesapları Excel belgeleriyle takip ediliyor” kelamlarıyla anlattı.
Pekala Marcola ve öteki PCC başkanları, kendileri içerideyken dışarıdaki binlerce kişiyi nasıl yönetebiliyor. Burada da üstte dediğimiz üzere geleceğe yatırım sıkıntısı öne çıkıyor. Berg, “Bu yasa dışı olaylara karışanlar için daha dışarıdayken PCC’ye bağlılık göstermek çok mantıklı bir hareket zira bu bağlılık içeri girdiklerinde görecekleri muameleyi direkt etkiliyor” diye konuştu.
GİRMEK KOLAY ÇIKMAK GÜÇ
PCC’ye katılmak kolay ancak çıkmak epey güç. Bilhassa üst seviye başkanlar için çeteden ayrılıp hayatta kalmak neredeyse imkânsız.
Buna örnek olarak 2020 başlarında yaşanan bir olayı hatırlamak kâfi. O tarihte PCC’nin başkanlarından Japonés lakaplı Geraldo de Souza Pereira Neto, Dourados kentinde bir cezaevinde asılmış halde bulundu. Brezilya basınındaki haberlerde Souza’nın PCC’den ayrılmak istediği bu nedenle öldürüldüğü sav edildi.
Savlara nazaran cezaevi yetkilileri Souza’nın bu kararından haberdar olmuş ve kendisini güvenliğini sağlamak gayesiyle cezaevinin farklı bir kısmına nakletmeyi teklif etmişti. Fakat Souza bu teklifi reddettikten birkaç gün sonra ölü bulundu. Souza’nın vefatı PCC’nin üyelerinin üzerindeki denetiminin bir öteki göstergesi olarak değerlendirildi.
BREZİLYA’NIN 11 EYLÜL’Ü YAŞANDI
Aslına bakılırsa Brezilya hükümeti Marcola ile dışarıdaki çete üyelerinin ilişkisini kesmek için çeşitli teşebbüslerde de bulundu. Lakin bu teşebbüsler ülkeyi “Brezilya’nın 11 Eylül’ü” diye nitelendiren vahim olaylara sürükledi.
2006 yılının ilkbaharında Marcola ve birtakım PCC üyeleri, yüksek güvenlikli bir öteki cezaevine transfer edilerek hücreye koyuldu. Bunun üzerine toplam 96 cezaevinde ayaklanmalar yaşandı. Polis ayaklanmaları bastırmak için cezaevlerine müdahale edince olaylar sokaklara taştı.
PCC üyelerinin 40 polis memurunu öldürmesinin akabinde Sao Paolo sokakları savaş alanına döndü. Olaylar öbür eyaletlere de sıçradı. 12-17 Mayıs aralığını kapsayan ve “Mayıs Saldırısı” olarak isimlendirilen olaylarda otobüsler bombalandı, devlet binalarına, bankalara, metro istasyonlarına toplam 299 saldırı düzenlendi. Yüzlerce kişi ömrünü yitirdi.
PCC’nin Paraguay soygununda çaldığı paraların bir kısmı
BREZİLYA’YLA DA YETİNMEDİLER
Brezilya’daki gücünü herkese kanıtlayan PCC 2010’ların ikinci yarısında yurtdışına açıldı. 2017’de Paraguay’da bir kenti basan PCC üyeleri, 8 milyon dolarlık bir hırsızlığa imza attı.
Mahallî basının “yüzyılın hırsızlığı” olarak nitelendirdiği olayda 50 kişilik PCC kümesi Ciudad del Este kentini üç saatliğine savaş alanına çevirdi. Gece yarısından kısa bir müddet sonra otomatik silahlar, dinamit ve uçaksavarlarla harekete geçen PCC üyeleri, evvel Emniyet Müdürlüğü’ne giren yolları kapatmak için çok sayıda aracı ateşe verdi. Akabinde tüfeklerle ateş açıp el bombaları ve Molotof kokteylleriyle daha büyük bir kümenin saldırdığı izlenimini yarattılar.
Fakat bu dikkat dağıtmak için yapılmış bir hareketten diğer bir şey değildi. Polisin dikkatini yangınlara çeken PCC, Prosegur isimli bir özel güvenlik şirketinin merkezine baskın düzenledi. Şirketin kasasında bulunan 49 milyon doların 8 milyonunu da yanlarına alarak iki ülke hududunu oluşturan Parana Nehri’nde bulunan teknelere binip kolay kolay kaçmayı başardı.
Hırsızların bir kısmı yakalansa da soygun PCC’nin kasasına artı olarak yazıldı.
UYUŞTURUCU AĞLARI AVRUPA’YA UZANIYOR
Yurt dışı açılımları PCC’nin bir cezaevi çetesi olmaktan çıkıp gerçek bir uyuşturucu karteli haline gelmesini de sağladı. Bugün PCC, Bolivya üzere kaynak ülkelerdeki denetimi sayesinde uyuşturucuyu üreticiden alıp hem Brezilya’daki çeşitli piyasalarda basitçe elden çıkarabiliyor. PCC’nin uyuşturucu operasyonunun ayakları Afrika’ya hatta Avrupa ülkelerine kadar uzanıyor.
Söz konusu uyuşturucu operasyonu PCC’yi bir defa daha çok kanlı bir savaşa sürükledi. Fakat bu kere karşılarında polis değil Brezilya’nın kuzeyinde faaliyet gösteren öbür çeteler. Çatışan çetelerin en son maksadı hem Amazon bölgesinin başşehri Manaus’u hem de ırmak boyunca yayılmış olan yararlı operasyon ağlarının denetimini elde etmek.
Bu ağlar uyuşturucu ticaretinin tüm tarafları için çok kârlı çünkü Brezilya suç örgütlerinin kokainin hammaddesi koka bitkisinin en büyük iki üreticisi olan Kolombiya ve Peru’ya rastgele bir pürüze takılmaksızın erişmesini sağlıyor.
CEZAEVİNİ KANA BULADILAR
PCC’nin öbür çetelerle savaşındaki en kanlı çatışmalardan biri 2017’de Roraima eyaletindeki Monte Cristo Cezaevi’nde düzenlenen ayaklanma oldu. Yetkililer, o devirde PCC üyelerinin bir diğer uyuşturucu çetesi olan Kuzey Ailesi’nin üyelerince hücuma uğradığını, ismi geçen çetenin Kolombiya ve Peru’dan gelen uyuşturucu trafiğini denetim ettiğini söyledi.
Ayaklanma esnasında PCC üyeleri, öldürdükleri şahısların başlarını kesip kalplerini yerinden söktükleri anların manzaralarını sosyal medyada paylaştı. Manzaralarda konuşan bir PCC üyesi, “Kardeşlerimizi öldürdünüz değil mi? Buraya bakın, bakın size neler olacak. Bu kardeşlerimize yaptıklarınızın intikamıdır” diyordu.
BAŞKA ÇETELER DE ONLARI ÖRNEK ALIYOR
Cezaevi ve şehir ayaklanmaları ve bölgesel savaşlar, PCC’yi Güney Amerika’nın en korkulan örgütlerinden biri haline getirdi. Üstelik karmaşık tertip yapıları dünyanın birçok yerindeki öteki çeteler için de bir standart haline geldi.
Berg, “Adını hiç duymadığınız bir suç örgütü. Bunun sebebi Brezilya merkezli olmaları ve birçok kişinin Meksika’daki suç kartellerine odaklanmış olması olabilir. Fakat PCC dikkati ve ilgiyi hak ediyor zira bu önümüzdeki yıllarda isminden çok sık bahsedeceğimiz bir örgüt” diye konuştu.