Bir manzarada, bir resimde veyahut bir tabloda çok şey anlatıldığı, birçok şeyin en ince detayına kadar gösterildiği ve aynı zamanda gizlenildiği, zamanı ve mekanı aşan bir takım eserler vardır. Der ya Goethe; “İnsan her gün bir parça müzik dinlemeli, iyi bir şiir okumalı, güzel bir tabloya bakmalıdır. Böylece güzellik sürekli kalır.” En azından birini yapmaya vakıfsak, bize bahşedilmiş olan güzelliğin önüne geçmeyi engelleyebiliriz bir nebze.
Dünyanın en ünlü tabloları arasında yer alan Son Akşam Yemeği, Leonardo Da Vinci tarafından üç yılda yapılmıştır. Da Vinci, tablosunda oluşturduğu her yüze uygun rol modelini Milano sokaklarında günler boyu arar. Geride bulamadığı tek bir yüz kalmıştır; Kötülüğün, ihanetin ve kibrin simgesi olan Yahuda…
D. Brown’un gerçek bir olaydan bezenip bunu kurgunun ellerine teslim etmesiyle ortaya çıkan, çoğu kişinin uydurma bilgilerle dolu olduğu konusunda kesiştiği ilk romanı Da Vinci Şifresi’nde anlatılan Rönesans Dönemi, Da Vinci, Son Akşam Yemeği Tablosu ve dönemin sanatkarları hakkında yüzeysel ve bir o kadar uydurmalarla dolu bilgi, "Şifre" adı altında pazarlama sonucundan öte değildir.
Rönesans Dönemi denilince akla ilk gelen isimlerden biri Leonardo Da Vinci. Bu Döneme ilgim ve merakımın başlangıcına popülist bir roman ile start vermediğim için şanslıyım. ‘Gerçek’ten taviz vermeyerek ve bunu iyi bir kurguya oturtarak ilgi, merak ve heyecana bunu satmayan Leo Perutz’a ayrı bir parantez açmak lazım gelir.
Üstat Leonardo… Milano Dükünün Son Akşam Yemeği Tablosu isteğini yerine getirebilmek hiç de kolay olmadı. Kötülüğün resmini yapmak hiç bu kadar zor olmamıştı. O, döneminin bir mimarı, bir mühendisi, bir Filozofu, bir mucidi, bir kehanetçisi, bir ressamı, bir matematikçisi, bir anatomisti, bir müzisyeni, bir heykeltıraşı, bir botanisti, bir jeoloğu, bir kartografı ve bir yazarı… Ve bir gece taksicisi. Elini uzattığı yeri aydınlatan bilge bir kişi. Sokrates veya İbn-i Sina gibi. Son Akşam Yemeği Tablosundaki sır ve gizem, bugün hala sanat tarihçilerinin ve analizcilerin araştırma ve inceleme ürünü olabiliyorsa ancak, Da Vinci’nin çok yönlü kişiliğinden olsa gerek.
Bohemyalı Alman bir tüccar olan Behaim eski bir borcunu tahsil etmek için Milano’dadır. Ticaret için de burada olan Behaim, aynı zamanda şehri keşif turlarına çıkar. Milano sokaklarında Niccola adlı bir kıza tutulur. Onu ilk gördüğü gün izini kaybeder; günler boyu bütün şehirde arar onu. Kendisine gösterilen küçük bir tebessümün verdiği mutluluk yerini hüzne bırakır. Niccola ile karşılaştığı pazar yerinde yüksek sesle şiir okuyan Münzevi bir şaire danıştığında da istediği yanıtı alamaz. Divane bir kişi olan Mancino da onun gibi bu sevginin ağına tutulmuştur. Mancino’nun dilinden çıkan, “Her şeyi bilirim de bilmem kendimi” diye biten harikulade dizeleri okurken, Perutz’un şair yanının da olduğunu düşünmüştüm. Divane Şair Mancino’ya söylettirilen mısralar hem biçim hem de içerik bakımından François Villon’un şiirlerine benzediğini kitabın Ek kısmında itiraf eden Perutz, intihalde bulunmadığını söylese bile Villon’un etkisinde kalarak bu satırları kaleme aldığı bir gerçek.
Ressamlar, mum ustaları, tacirler…
Alman tüccar babasının tahsili için aradığı kişiyi bulur nihayet. Türlü entrika oyunlarıyla birçok kişinin parasının üstüne yatan, hilekar ve düzembaz olan Bocetta adında bir tefeci. Bocetta gibi birinden tahsil edeceği miktarı almasının imkansız olduğunu söyleyen dostları, onu, kendisini bu işe ikna etmesine, hırslanmasına ve kendisini buna adamasına neden olurlar. Behaim borcunu tahsil etmek uğruna nelerden vazgeçecek, neleri sineye çekecektir?
Bir roman okumanın en iyi yan taraflarından biri de, öğrenirken aynı zamanda din tarihini, dönemi, tarihi ve siyasi karakterler hakkında bilgi sahibi olmayı sağlamasıdır. Bir romanın sevk etmesiyle araştırmalar yaparken farkında olmadan çok şey öğrendiğimi söylemeliyim. Üstat İle Margarita’yı okurken İsa hakkında edindiğim bilgilerin üzerine Leonardo’nun Yahuda’sı da eklenince konu hakkındaki merak maksimum düzeye çıktı. Tarihsel eserlerin kişinin araştırıcı yönünü ortaya çıkarmasının altında yer alan etkenler bu noktada büyük önem arz ediyor.
“Sizden biri, benimle yemek yiyen biri bana ihanet edecek.” (Markos 14/18)
Yahuda... Resimde sondan dördüncü sırada oturan, yüzünün yarısı görünen, diğerlerine göre daha alçak konumda olan figür.
https://i.hizliresim.com/NZXDJN.jpg
İsa’nın çok sevdiği havarilerden Yohanna ve Petrus ile aynı üçlüye yerleştirilen Yahuda, ihanetin, sevginin ve yakınlığın bir başka boyutu olduğunu da gösteriyor...
“Arkadaşının bir gün seni yüz üstü bırakıp gidebileceğini hatırlayarak ölçülü davran.”
Hz. Peygamber’in mümkün mertebe bu konuda ılımlı yaklaşılmasını tavsiye eden Hadis-i Kudsisini unutmamak gerekir. Brutus’ların, Yahuda’ların hançerinden kurtulmak belki bu yoldan geçiyordur.
Üstat Leonardo’nun dünyanın en kötü adamı olarak seçtiği bu kişinin en büyük günahı romanda şu metin ile ne de güzel aktarılır:
“Sen sırrı ve Yahuda’nın günahını biliyor musun? Onun İsa’ya neden ihanet ettiğini biliyor musun” diye sordu Üstat Leonardo.
“İsa’ya onu sevdiğini anladığı için ihanet etti. diye cevap verdi delikanlı. “Onu çok sevmek zorunda kalacağını önceden gördü ve kibri buna izin vermedi. “Evet, Yahuda’nın günahı, kendisine ihanet edecek kadar kibirli olmasıydı.” Dedi Üstat Leonardo.”
Kötü her zaman gözle görülür değildir. Kötü bazen en güzel haliyle de gelir. Hepimizin bir yerden tanıdığı hikaye. İyi olduğunu düşünüp sırtımızı rahatlıkla dayadığımız insanlar, nesneler, şehirler, ortamlar iyiye ulaşmak için önümüzde bir engel gibi duran, belki “kötü”den başka bir şey olmayan bir muammadır gözlemlemedikçe. Bazen gözlemlemek de yetmez. Herkese eşit şartlar sunmayan hayat, insanın karşısına nelerin çıkacağını sır vermeyerek izletir bir köşeden.
Ait olamamak belki buradan gelir.
KEMAL TAHİR ve YAŞAR KEMAL'İN "EŞKIYALIK" ÜSTÜNE GÖRÜŞLERİEşkıyalık ve Eşkıya Türküleri, Mehmet Bayrak (Sayfa 197 - Özge Yayınları, 3.Basım)
SORU: Sanatla Eşkıya Arasındaki Bağ Nedir?
K.TAHİR: Herhalde sanatçının içinde eşkıyalara karşı duyduğu yatkınlıktır. "Ahlâk düzeni sağlam olmayan ve soyguncularıyla başa çıkamayan bir toplum ruhunda artakalmış barbarlık duygusunun da baskısıyla soyguncularına karşı hayranlık duyar." (Andre Maurois, İngiltere Tarihi) Burada "ruhunda artakalmış barbarlık duygusu" ne dereceye kadar işler bilmem.
Y.KEMAL: Sanatla eşkıya arasında hiçbir bağ yoktur. Yalnız eşkıyalık bir gelenek olduğu için Anadolu'da eşkıya oyunları, evet daha da çok Anadolu'da eşkıya türküleri, eşkıya halayları çıkmıştır. Memleketimizde çok zengin bir eşkıya edebiyatı var. Daha halk arasında söylenegelen Köroğlu türküleri, hikâyesi gerçekten eşi bulunmaz, güzel bir eşkıya destanıdır. Başkaca eşkıyalığın sanatla bir ilgisi bulunduğunu sanmıyorum, şöyle bir soruda sorabiliriz: Eşkıyalık sanatı etkileyen bir kaynak mıdır? Eşkıyalar bütün dünyada bir takım sanatçıları etkilemiştir. Bunun da bol bol örnekleri var: Örneğin Tolstoy'un Hacı Murat'ı.
Bir çocuğun gözünden işlenen bu kitap, okuduğum Zweig eserleri arasında en beğendiklerimden biri oldu. Harika bir kitap, tavsiye ederim.
Yasak aşk yaşayan kadının oğlu olan Edgar, çocuk gözüyle, saf ve masum duygularla annesinin ne yaptığını, oğlundan kaçarak bu adamla nasıl bir sır sakladığını anlamaya ve yorumlamaya çalışıyor.
Tek anlamadığım nokta ise 12 yaşında bir çocuğun böylesine güzel konuşup her şeyi bilmesine rağmen yakıcı sır diye nitelendirdiği flört, aşk gibi kavramlar konusunda aşırı bilgisiz olması. Açık bir ironi olduğunu düşünüyorum. Bir noktada ileri derecede zeki görünürken, diğer tarafta babasının kitaplarında dahi okuduğu şeyleri hiç anlamaması. Belki bunu eleştirmek, aşırı detaycı bir yaklaşım olabilir ancak Zweig'in mükemmel analizleri ve ard arda okuyup her birinden haz aldığım bu kitaplar çıtayı yükseltiyor, ne yapabilirim? :)
Bir de diğer kitaplarından farklı olarak hikayenin bölümlere ayrılması çok hoşuma gitti. Tek seferde bitirmek veya ara vermek için uygun bir sayfa belirlemek zorunda kalmadım.
Söz sanatlarıyla, edebî dili ve akıcılıǧıyla gerçekten çok güzel kitap. Önyargısız yaklaşın ve edebiyat çerçevesinde değerlendirme yapın. Çok çok iyi bir edebi eser olmayabilir fakat günümüz toplum sorunlarına ince kıvrak bir zekayla ve de güzel bir edebi dille değinmiş. Beğeneceksiniz...
Orhan Veli okuyup bu şiiri paylaşmamak olmaz ;)Bütün Şiirleri, Orhan Veli Kanık (YKY)
Ağlasam sesimi duyar mısınız, Mısralanmda;
Dokunabilir misiniz
Gözyaşlarıma , ellerinizle?
Bilmezdim şark ıların bu kadar güzel, Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu
Bu derde düşmeden önce.
Bir yer var, biliyorum;
Her şeyi söylemek mümkün;
Epeyce yaklaşmışım, duyuyorum; Anlatamıyorum.
"Bakış Açısı"
Hz. Peygamber (hz.isa diye rivayet edenlerde var) ashabıyla beraber yürürken yol kenarında bir köpek ölüsüne denk gelirler. Sahabelerden bazıları manzara karşısında "Bu leş ne kadar da pis kokuyor" demekten kendilerini alamazlar. Bu durum karşısında Allah Rasûlünün tepkisi ise hayli farklı olmuştur: "Köpeğin ne güzel dişleri var!"
İngiliz edebiyatının en ünlü romanlarından biri. Defalarca sinemaya aktarıldı ama kitabın yeri elbette başka. Umutsuz bir aşk hikâyesinin ne derece kudretli ne derece etkileyici olduğunu okuyoruz satır satır. Rochester kadar aşık Rochester kadar güzel seven bir adam Jane kadar omurgalı bir kadınla bütünleşebilirdi diyeceksiniz eminim. Aşk denen şey ruh birliğidir çünkü. Bu kitapta da bu fazla fazla var.
daha okumadım .. bir hafta sonra elime geçecek olan güzel bir kitap diyebilirim. Ne kadar doğrudur bilemem ama kitabevinin dediğine göre sistemden baktığında tedarikçide 7 8 tane kaldığını söyledi ve tadavülden kalkacakmış.... ben buradan söyleyeyim de :)
Yine tertemiz süt gibi bir Türkçe. Yaşar Kemal’in o güzel kaleminden çıkan her kitabı okumayı bir görev bildim kendime. Ana dilimi o kadar güzel o kadar yerinde kullanıyor ki Yaşar Kemal’i sevmemek imkânsız. Bu kitabı da öyle. Sevmemek mümkün değil. Siyasi bir altyapısı olmasa al kitabı 7. 8. sınıftaki çocuğa okut o kadar duru o kadar güzel bir Türkçe. Ama altyapı maalesef öyle değil. Kitabı okurken karıncayı kimin ve neyin fili kimin ve neyi temsil ettiğini anlayacaksınız. O yüzden yine yetişkinlerin okuyacağı okurken de zevk alacağı bir kitap. Orwell gibi şimdiye ve geleceğe ışık tutan bir yazar Yaşar Kemal. Nur içinde yatsın...