Giriş
Başbakan Erdoğan’ın “Demokratikleşme Paketini” açıklarken, pakette üzerinde durduğu konulardan biri de, “Ayrımcılık ve Nefret Suçları” ile ilgili cezaların artırılmasıdır. Tanımı kesin olarak yapılmamış “Ayrımcılık” ve “Nefret” kavramları üzerine inşa edilen suçlar ve yasalar, gelecekte, genel olarak herkesin, özelde de iman edenlerin başına bela olabilecektir. O nedenle tanımı ve muhtevası üzerinde tartışılması gerekmektedir. Geçen yazıda ayrımcılık yasasının ne getirip ne götüreceği ele alınıp incelenmişti. Burada, Nefret söylemi ve nefret suçları ile ilgili yasal düzenleme konusu ele alınacaktır.
‘Demokratikleşme Paketi’nde Nefret Suçları
Başbakan Erdoğan `Demokratikleşme Paketini’ açıklarken üzerinde durduğu konulardan biri de, “nefret”, “ayrımcılık”, “yaşam tarzına müdahale” gibi suçlarla daha etkin şekilde mücadele edebilmek için yeni cezai müeyyidelerin konulması ve var olan cezaların artırılmasıdır:
“Yeni süreçte, nefret, ayrımcılık, yaşam tarzına müdahale gibi suçlarla daha etkin şekilde mücadele etmeye başlıyoruz.
Nefret saikıyla işlenmesi durumunda, belirli suçların cezalarını daha da artırıyoruz. Belirli suçlar, kişinin, dili, ırkı, milliyeti, rengi, cinsiyeti, engelliliği, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini veya mezhebi nedeniyle işlenirse, cezası daha da ağırlaşacak.”
Uluslararası Hukukta ve Avrupa Birliği Hukukunda Nefret Suçları
Dünyada Nefret suçlarına ilişkin ilk yasal düzenleme1978 yılında, ABD’de Kaliforniya eyaletinde “Irk”, din, (ten) rengi ve ulusal köken ayrımcılığına dayanan, önyargı/nefret saikıyla işlenen ve ölümle sonuçlanan suçlarla ilgili yapılmıştır. ABD’de federal ve eyaletlerde nefret suçlarına ilişkin yasal mevzuatlarda farklılıklar vardır. 1990 yılında federal düzeyde “Nefret Suçları İstatistik Yasası”, 1994 yılında “Nefret Suçlarında Ağırlaştırıcı Hükümler Yasası”, 1997’de, “Üniversite Kampuslarında Nefret Suçlarını Bilme Hakkı Yasası”, 2007 yılında Senato, 28 Ekim 2009 tarihinde de Barrack Obama tarafından onaylanan “Nefret Suçlarını Önlemede Yerel Yasaların Güçlendirilmesi Yasası” kabul edilmiştir. “Nefret Suçlarını Önlemede Yerel Yasaların Güçlendirilmesi Yasası” ile nefret suçlarının muhtevası, cinsel yönelim, toplumsal cinsiyet, cinsel kimlik ve engellilik alanlarını da kapsayacak şekilde genişletilmiştir (1). Bu yasa ile cinsel yönelim adı altında eşcinsellik meşru kabul edilmiş, ayrımcılık ve nefret suçları kapsamına sokularak koruma altına alınmıştır.
AB’de de nefret suçları ile ilgili gelişmeler, ABD’dekine benzerdir. Başlangıçta ırk, din ve yabancı düşmanlığına ilişkin nefret suçları ile ilgili yasal düzenleme yapılmış, daha sonra bu yasal düzenlemelerin muhtevası, cinsiyet, cinsel kimlik ve cinsel yönelimi içine alacak şekilde genişletilmiştir.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi 1997’de kabul ettiği bir tavsiye kararıyla nefret söylemini şöyle tanımlamıştır: “Irkçı nefret, yabancı düşmanlığı, antisemitizm ve hoşgörüsüzlüğe dayalı diğer nefret biçimlerini yayan, teşvik eden, savunan, haklı gösteren her tür ifade biçimi. Hoşgörüsüzlüğe dayalı nefret, saldırgan milliyetçilik, ayrımcılık ve azınlıklara, göçmenlere ve göçmen kökenli kişilere karşı düşmanlık yoluyla ifade edilen hoşgörüsüzlüğü içermektedir.” (1, 2)
Bu tanımlamada “Irkçı nefret”, “yabancı düşmanlığı”, “antisemitizm” açıkça ifade edilmiş olmasına karşılık; din ve dindar, İslam ve Müslüman düşmanlığı, aşağılanması ve tahkir edilmesi yasada yer almamıştır. Batıda yapılan birçok filmde İslam’ın ve Müslümanların hatta Hz. Muhammed’in(sav) aşağılanmasına, hakarete uğramasına rağmen yapılan şikâyetlerin hiçbiri kale alınmamıştır. Olay, ayrımcılık ve nefret yasaları kapsamına değil de, ifade özgürlüğü kapsamına sokulup herhangibir yasal işleme gerek görülmemiştir. Diğer taraftan tanımlamada yer alan “hoşgörüsüzlüğe dayalı diğer nefret biçimlerini yayan, teşvik eden, savunan, haklı gösteren her tür ifade biçimi” ifadesi, son derece esnek ve muğlâk bir hüküm cümlesidir. Buna rağmen İslam ve Müslümanlarla ilgili her türlü ayırımcılık ve nefret söylem ve suçu, bu çerçevede dahi ele alınıp değerlendirilmemiştir. İslam ve Müslümanlar açık aleni saldırılardan korunmamıştır. Bu ifade çerçevesinde Müslümanların ve Kuran’ın birçok söylemi, nefret suçu kapsamına sokulabilir.
Avrupa Konseyi, “Irkçılık ve Hoşgörüsüzlüğe Karşı Avrupa Komisyonunu (ECRI)” kurmuştur. Bu komisyon, 2002 yılında yayımladığı “7 No’lu Genel Politika Tavsiye” kararı ile 47 Avrupa Konseyi üyesi ülkeye ırk ayrımcılığına dayalı nefret suçlarını yasal mevzuatlarına koymalarını, 29 Haziran 2007 tarihinde “Kolluk Güçlerinin Görevini Yerine Getirmesinde Irkçılık ve Irk Ayrımcılığına Karşı Mücadele” konulu “11 Nolu Genel Politika Tavsiyesi” belgesi ile nefret suçlarına ilişkin olayların daha iyi rapor edilmesini tavsiye etmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de üye ülkelere bu konuda tavsiyelerde bulunmaktadır. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT), katılımcı ülkelere nefret suçlarına ilişkin yasal mevzuatlarında düzenleme yapma konusunda zorunluluk getirmemektedir. Bununla birlikte nefret suçlarına karşı daha duyarlı davranmalarını istemektedir. AGİT’in Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Bürosu da nefret suçları konusunda yasaların geliştirilmesi, uyarlanması ve uygulanması konusunda bilgilendirme yapmakta ve üye ülkeleri teşvik etmektedir. Bu konuda üye ülkelerde ortak bir tutum ve tavır olmayıp ülkeden ülkeye farklılıklar söz konusudur. Avrupa Birliği’nde Temel Haklar Ajansı (FRA), AB’de kayıt altına alınan ırkçı suçlara ilişkin toplanan verilerle ilgili düzenli değerlendirmede bulunmaktadır. Avrupa Birliği tarafından 20 Nisan 2007’de kabul edilen “Irkçılığa ve Yabancı Düşmanlığına Karşı Mücadelede Çerçeve Karar”, üye ülkeler tarafından iç hukuklarına aktarılmak zorundadır. AB, 2 Aralık 2009 tarihinde gerçekleşen 17’nci AGİT Bakanlar Konseyi toplantısı kapanışında; “AB, nefret suçlarına ilişkin alınan kararda, `cinsel yönelim ve cinsel kimliğin’ nefret suçlarının tanımının ayrılmaz bir unsuru olduğu konusunda ısrar etmektedir.” Şeklinde bir karar beyanında bulunmuştur(1-5). Bu açıklama ile cinsel yönelim adı altında eşcinsellik koruma altına alınmakta ve gerekli yasal düzenlemeleri yapmaları için üye ülkelere baskı yapılmaktadır.
Türkiye’de Nefret Suçları
Türkiye’de nefret suçları ile ilgili yasal düzenlemeler, değişik zamanlarda farklı yasalarda yapılmış ve bunların çerçevesi yol boyu genişletilmiştir. Türk Ceza Kanununun 216. Maddesi doğrudan nefret suçları ile alakalı bir maddedir. TCK’nin 216. Maddesi sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak tahkir ve tahrik etmekle ilgili olup gerekli ceza miktarlarını belirlemektedir. TCK’nin 153. Maddesi “İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme”, TCK’nin 115. Maddesi “İnanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engelleme”, Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun (3984 sayılı) 4. Maddesi “Radyo, televizyon ve veri yayınlarında uyulması gereken yayın ilkeleri”, 33. maddesi ise verilecek cezalarla ilgili yasal düzenlemeleri ihtiva etmektedir.
TCK 216. Maddede yer alan “kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması halinde”, “fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması halinde” ifadelerinin iki tarafı keskin bir kılıç olduğu; benzer ifadeler yüzünden TCK 312 ve TCK 301 çerçevesinde birçok insanın geçmişte mağdur edildiği de unutulmamalıdır.
Gerek Türkiye’de ve gerekse Uluslararası ve AB mevzuatında söz konusu edilen yasaların hiçbirinde nefret, objektif olarak tanımlanmamış, nefret söylemi ile nefret suçları arasında ilişki kurulmamıştır. Nefret söylemi ile din ve vicdan hürriyet, ifade hürriyeti arasındaki ilişki ve karşılıklı etkileşim konusunda da hiçbir açıklık yoktur. Bu ve buna benzer konular berraklaştırılmadığı takdirde, çıkarılan ve de çıkarılacak olan yasalar yada yapılacak olan yasal değişiklikler, savcı ve hakimlere geniş hareket alanı sağlayacak, ayrımcılık ve nefret suçları, bir niyet okuma şekline dönüşüp bir çok kesim, özellikle de Müslüman kesim çok yoğun mağduriyet yaşayabilecektir.
Ayrımcılık ve Nefret suçları ile ilgili mevcut yasal mevzuatın hiç birinde, “cinsel kimlik”, “cinsel yönelim” ve “toplumsal cinsiyet eşitliği” ile ilgili bir hüküm yer almamaktadır. Demokratikleşme Paketinde ifade edildiği şekliyle gene “uluslararası sözleşmeler”