İnsanoğlu mağarada yaşadığı dönemden bu yana, yani yaklaşık 12.000 yıldır hayvanlarla etkileşim içerisinde bulunmaktadır. Bu etkileşimin uzun bir süre zarfı boyunca devam etmesi hayvanlarda belli başlı dönüşümlere yol açmıştır.
İnsanlar Hayvanları Ne Zaman, Hangi Amaçla ve Nasıl Evcilleştirdi?
Hayvanları evcilleştirmede ilk adımlar, yaklaşık 12.000 yıl önce Neolitik Çağ’da başlamıştır. İnsanlar tarafından evcilleştirilmiş ilk hayvanlara Orta Doğu’da, Suriye ve Filistin’de rastlanmıştır. Daha sonra insanların göç etmesiyle Avrupa ve Asya kıtalarına yayılmıştır. Neolitik Çağ’ın bereketli yaşam şartları ise günümüz araştırmacılarını insanların hayvanları bu dönemde neden evcilleştirme ihtiyacı duyduklarını araştırmaya sevk etmiştir.
Bu duruma açıklama olarak, ilk araştırmalarda insanların o dönemde herhangi bir ulaşım aracına sahip olmamasının sonucu olarak eşek ve at gibi hayvanları evcilleştirdiği açıklaması yapılmıştır. Fakat günümüz araştırmaları gösteriyor ki, insanların deve, at, eşek gibi hayvanları evcilleştirmeye başladığı tarih M.Ö. 3000 yılına dayanıyor.
Oysa insanoğlunun hayvanlardan yararlanmaya başladığı ilk tarih M.Ö. 12.000 yıllarıdır. Yani bu düşünce günümüz şartlarında güncelliğini yitirmiştir. Diğer bir görüş ise insanların hayvanları ilk olarak giyinme ihtiyacı duydukları için kullandıkları olmuştur. Oysa bu görüşün de doğru olmadığı bilimsel veriler tarafından kanıtlanmıştır. Zira Neolitik dönemde av hayvanları insanlara örtünebilecekleri kadar deri tahsiline olanak sağlamakta idi.
Dahası insanlar o dönemde yünü nasıl kullanacaklarını bilmiyorlardı, çünkü o dönemde yaşamını sürdüren vahşi koyunların yünleri yoktu. Etnologlara göre, insanoğlu M.Ö. 12.000 yılında köpeği, M.Ö. 7000 yıllarında keçi ve domuzu, M.Ö. 6300-6500 yıllarında inek ve koyunu, M.Ö.3500 yıllarında kediyi, M.Ö. 3000 yıllarında da eşek, at ve deveyi evcilleştirmiştir. Etnologlar tarafından hayvanların evcilleştirilmesiyle ilgili ortaya atılmış 3 adet teori vardır:
Tarımsal Faaliyet Teorisi
Bu teoriye göre, hayvanlar tarımsal faaliyetlerden hemen sonra evcilleştirilmeye başlanmıştır. Bu teori genel olarak Fransız etnologlar tarafından savunulmaktadır. İnsanoğlunun tarlalarda ürün elde etmeye başlamasıyla birlikte, hayvanlar bu ürünlere akın etmiştir ve insanlar da bu hayvanları günlük işlerinde kullanmak için evcilleştirmişlerdir.
Batıl İnançlar Ve Pratiklik Teorisi
Genellikle Alman etnologlar tarafından savunulan bu teoriye göre, hayvanlar insanlar tarafından ilk olarak batıl inançları ve pratiklik gereksinimleri sebebiyle evcilleştirilmiştir. Örneğin tarihte ilk yabani inekler, boynuzları hilal biçimindeki aya benzemesi sebebiyle, sütlerinden yararlanılamamasına rağmen evcilleştirilmişlerdir.
Sosyal Statü
Bazı etnologlara göre hayvanların evcilleştirilmesinin temel sebebi, toplumda iyi bir yer edinmek ve zenginliğini kanıtlamaktır. Örneğin Kenya’da hayatını idame ettiren Massai Kabilesinde tek gösteriş kaynağı, insanların hâkimiyetleri altında bulunan hayvan sayısıdır ve bunun sonucu olarak da bu insanlar sahip oldukları hayvanları asla kesip öldürmezler ve sağlık durumlarıyla yakından ilgilenirler. Sonuç olarak, ilk olarak hangi amaçla denendiği kesin olarak saptanamamakla birlikte, insanoğlu yaklaşık 12.000 yıldır evcilleştirdiği hayvanlarla aynı habitatı paylaşarak onlardan birçok alanda yararlanmakta ve neslini devam ettirmektedir.