Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi’nin 9 Temmuz 2007 tarihli Yetmiş Sekizinci Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan, “Sosyal Güvenlik Yasası’nın Anayasa’nın 94’üncü maddesinin (1)’inci fıkrası gereğince , Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı tarafından Resmi Gazete’de yayımlanmak suretiyle ilan olunur.
Sayı:73/2007
SOSYAL GÜVENLİK YASASI
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim
1. Bu Yasa, Sosyal Güvenlik Yasası olarak isimlendirilir.
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Tefsir
22/1975
22/1982
37/1993
45/1994
47/2001
22/1992
30/1993
25/2000
51/2002
15/2004
12/1969
R.G. Ek III
12.7.2000
A.E. 463
R.G. Ek III
20.9.2000
A.E. 625
R.G. Ek III
10.10.2000
A.E. 758
R.G. Ek III
10.01.2001
A.E. 28
R.G. Ek III
28.3.2003
A.E. 230
R.G. Ek III
8.6.2004
A.E. 310
R.G. Ek III
8.11.2004
A.E. 615
R.G. Ek III
4.2.2005
A.E. 72
72/1991
83/1991
48/1994
42/1995
58/2000
61/2002
27/2006
34/1983
21/1984
27/1984
61/1987
24/1990
9/1991
13/2002
33/2004
9/1976
3/1978
10/1978
6/1980
23/1980
19/1981
18/1982
34/1982
56/1982
21/1983
7/1984
20/1984
4/1985
7/1986
24/1986
2/1988
5/1988
15/1988
67/1991
8/1995
15/1995
38/1995
6/1997
42/2000
2/2002
43/2005
2. Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe:
“Asgari Ücret”, Asgari Ücretler Yasası uyarınca belirlenen bir aylık brüt ücreti anlatır.
“Aylık”, sigortalıya veya hak sahiplerine malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından yapılan sürekli ödemeyi anlatır.
“Bağımsız Kuruluşlar”, Mahkemeleri, Hukuk Dairesini, Sayıştayı, Kamu Hizmeti Komisyonunu, Ombudsmanı (Yüksek Yönetim Denetçisini), Yüksek Öğretim Denetleme ve Akreditasyon Kurumunu, Yayın Yüksek Kurulunu ve Yasa ile bağımsızlığı belirlenen diğer kuruluşları anlatır.
“Bakanlar Kurulu”, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunu anlatır.
“Bakanlık”, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını anlatır.
“Geçindirmekle Yükümlü Olunan Kişi”, Herhangi bir yasaya tabi olarak çalışmayan veya herhangi bir yasa altında gelir veya aylık almayan; eşini, çocuklarından 18 yaşını; orta öğrenim görmesi halinde 20 yaşını; yüksek öğrenim görmesi halinde 27 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu Yasaya göre malül olduğu saptanan evli olmayan çocuklarını anlatır.
“Fon”, bu Yasanın 134’üncü maddesi uyarınca oluşturulan Sosyal Güvenlik Fonunu anlatır.
“Geçici İşgöremezlik Ödeneği”, iş kazası, meslek hastalığı , hastalık veya analık halleri sonucu, hekim raporu ile istirahatı belgelenen sigortalıya bu süre ile sınırlı olarak yapılan ödemeyi anlatır.
“Gelir”, işkazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya veya sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine yapılan sürekli ödemeyi anlatır.
“Haftalık Çalışma Süresi”, toplu sözleşme ve mevcut yasalara göre normal haftalık çalışma saatini dolduran ve buna göre prim ödeyen sigortalı için yedi gün olarak kabul edilen süreyi anlatır.
“Hak Sahibi”, sigortalının veya sürekli işgöremezlik geliri ile malüllük veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş ve çocuklarını anlatır.
“Hizmet Akdi”, İş Yasasının 2’nci maddesinde tanımlanan iş sözleşmesini anlatır.
“İlaç”, hastalıkların teşhisi, semptomların giderilmesi veya hafifletilmesi, tedavisi, iyileştirilmesi veya hastalıklardan korunmak veya vücudun herhangi bir fonksiyonuna etki yapmak için kullanılan madde veya maddeleri anlatır.
“İş Kazası”, bu Yasanın 14’üncü maddesinde tanımlanan kazayı anlatır.
“İşveren”, bu Yasanın 5’inci maddesinin (1)’inci, (2)’inci, (3)’üncü ve (4)’üncü fıkralarında belirtilen sigortalıları çalıştıran, kamu veya özel, yerli veya yabancı, gerçek veya tüzel kişileri anlatır.
“İşveren Vekili”, bu Yasa amaçları bakımında işveren nam ve hesabına, işin veya görülen hizmetin bir kısmının veya bütününün yönetim görevini yapan kişiyi anlatır.
“İşyeri”, sigortalı sayılanların işlerini yaptıkları yerler işyeridir. İşyerlerinde üretilen mal veya verilen hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerlerine bağlı yerler ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, bedensel ve mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi diğer eklentileri ve araçları da kapsar.
“Kamu Görevi”, devletin, kamu iktisadi teşebbüslerinin ve kamu tüzel kişilerinin genel yönetim ilkelerine göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği görevleri anlatır.
“Kamu Görevlisi”, Devletin ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının genel yönetim ilkelerine göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asıl ve sürekli görevleri yerine getiren ve genel ve katma bütçelerle bunlara bağlı döner sermayelerden aylık (maaş) alan sürekli personeli anlatır.
“Kamu İdareleri”, Bakanlıkları, Devlet Kurumlarını, devlet bütçesinde yer alan bağımsız kuruluşları ve özel yasa ile kurulup kurulmadığına bakılmaksızın diğer kamu kurum ve kuruluşlarını anlatır.
“Kamu Personeli”, Kamu İktisadi Teşebbüslerinin veya diğer kamu tüzel kişilerinin, genel yönetim ilkelerine göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asıl ve sürekli görevlerde, özel yasa ile kurulan kamu kurum ve kuruluşlarında ve genel ve katma bütçeli veya bunlara bağlı döner sermayeli kurum ve kuruluşlar ile yerel kuruluşlarda (belediyelerde) çalışan personeli anlatır ve Kıbrıs Türk Elektrik Kurumunda çalışan personeli de kapsar.
“Kamu Sağlık Kurumları”, kamu sağlık hizmetlerini yürüten ve sunan Sağlık İşleriyle Görevli Bakanlığa bağlı kurumlar ile diğer sağlık hizmet birimlerini anlatır.
“Katkı Payı”, sağlık hizmetlerinden yararlanabilmek için bu Yasanın 76’ncı maddesi ile belirlenen sigortalı veya sigortalının geçindirmekle yükümlü olduğu kişiler tarafından prim dışında ödenen tutarları anlatır.
“Kısa Vadeli Sigorta Kolları”, iş kazası ile meslek hastalığı, hastalık, işsizlik ve analık sigortası kollarını anlatır.
“Kişi”, Gerçek veya tüzel kişiyi anlatır.
“Kurum”, Sosyal Güvenlik Kurumunu anlatır.
“Mali Yıl”, 1 Ocak-31 Aralık tarihleri arasında kalan bir yıllık süreyi anlatır.
“Meslek Hastalığı”, bu Yasanın 15’inci maddesinde tanımlanan hastalığı anlatır.
“Sağlık Hizmeti”, bu Yasa gereği sağlanacak sağlık hizmetlerini anlatır.
“Sağlık Hizmeti Sunucusu”, sağlık hizmetini sunan veya üreten gerçek kişiler ile kamu ve özel hukuk tüzel kişilerini veya tüzel kişiliği olmayan kamu kurum ve kuruluşlarını anlatır.
“Sağlık Kurulu”, Hastaneleri Kontrol Yasasının 3’üncü maddesine dayanılarak çıkarılan Sağlık Kurulları Tüzüğünde belirtilen kurulları anlatır.
“Savcı”, Başsavcıyı ve Hukuk Dairesi Yasasının 2’nci maddesinde tanımlanan savcıyı anlatır ve Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ile Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Kuruluşu ve Yargılama Usulü Yasasının 2’nci maddesinde tanımlanan askeri savcıyı da kapsar.
“Sigortalı”, kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişileri anlatır.
“Sosyal Güvenlik Anlaşması”, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclisinin onayladığı ikili veya çok taraflı Sosyal Güvenlik Sözleşmelerini ve bu sözleşmelerin uygulama hükümlerini düzenleyen anlaşmaları anlatır.
“Süreksiz İş”, özel sektöre ait tarım ve orman işlerinde nitelikleri bakımından en çok otuz iş günü süren işleri anlatır.
“Takvim Ayı”, her ayın 1’i ile sonu arasında geçen ve otuz gün olarak değerlendirilen süreyi anlatır.
“Takvim Yılı”, her yılın 1 Ocak ile 31 Aralık tarihleri arasında geçen ve 360 gün olarak değerlendirilen süreyi anlatır.
“Tarımsal Faaliyet”, kendi mülkünde, ortaklık veya kiralamak suretiyle başkalarının mülkünde veya kamuya ait alanlarda ekim, dikim, bakım, üretme-yetiştirme ve ıslah yoluyla veya doğrudan doğruya doğadan yararlanmak suretiyle bitki, orman, hayvan ve su ürünleri elde edilmesini, bu ürünlerin yetiştiricileri tarafından işlenip değerlendirilmesini, muhafazasını ve pazarlamasını anlatır.
“Uzun Vadeli Sigorta Kolları”, malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını anlatır.
“Ücret”, Kamu İdarelerinde ve özel kuruluşlarda bir işverene tabi olarak çalışanların, bu çalışmalarının karşılığı olarak belirlenmiş saatlik, günlük, haftalık veya aylık olarak elde ettikleri kazançları anlatır.
“Yargıç”, Mahkemeler Yasasının 2’nci maddesinde tanımlanan yargıcı anlatır ve Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ile Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Kuruluşu ve Yargılama Usulü Yasasının 2’nci maddesinde tanımlanan Yargıtay askeri yargıcı ile askeri yargıcı da kapsar.
Amaç
3. Bu Yasanın amacı, kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından kişileri, sosyal sigorta riskleri karşısında güvence altına almak, bu sigorta kollarından yararlanacak kişileri ve sağlanacak sosyal sigorta haklarını, bu haklardan yararlanma koşullarını, sosyal güvenlik finansman ve karşılanma yöntemlerini belirlemek, sosyal güvenliğin işleyişi ile ilgili usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
4. Bu Yasa, kısa ve uzun vadeli sigortalardan yararlanacak kişileri, işverenleri, bu Yasanın uygulanması bakımından gerçek kişiler ile her türlü kamu ve özel hukuk tüzel kişilerini kapsar.
İKİNCİ KISIM
Sosyal Güvenlik İle İlgili Genel Kurallar
BİRİNCİ BÖLÜM
Kısa ve Uzun Vadeli Sigortalara İlişkin Kurallar
Sigortalı
5.
Bu Yasanın kısa ve uzun vadeli sigorta kollarının uygulanmasında:
Sayılanlar
(1)
Sivil veya askeri mahkemelerde yargıç veya savcı olarak veya kamu görevinde kamu görevlisi, kamu personeli, geçici, sözleşmeli veya işçi olarak çalışarak devlet bütçesinden, katma bütçelerden veya döner sermayelerden aylık, maaş veya ücret almaya başlayanlar;
(2)
Atama veya seçilme suretiyle siyasal göreve başlayanlar;
(3)
Kendi özel yasalarına göre faaliyet gösteren bağımsız kuruluşlar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarında, devlet bütçesinden, özerk bütçelerden veya katma bütçeler ile döner sermayelerden aylık, maaş veya ücret alarak çalışmaya başlayanlar;
(4)
Bir işverenin yanında hizmet akdine dayandırılarak çalıştırıl-maya başlayanlar (çıraklar dahil) ile belirli bir işyerinde sürekli olarak ve ücret karşılığında ev hizmetlerinde çalıştırılanlar;
(5)
Kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmaya başlayanlar (tarımsal faaliyet kapsamına giren işlerde çalışanlar dahil); ve
(6)
İşveren durumundaki gerçek kişiler,
sigortalı sayılırlar.
Sigortalı
Sayılmayanlar
6.
(1)
Bu Yasanın kısa ve uzun vadeli sigorta kollarının uygulanmasında:
(A)
İşverenin işyerinde çalışan ve bu Yasa kapsamında bir işveren veya kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan statüsüne girmek istemeyen eşi, anası veya babası;
(B)
Muhtelif ev hizmetlerinde çalışanlardan 5’inci maddenin (5)’inci fıkrasına tabi nitelikte kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan bir kişi gibi sigortalı olmak istemeyenler;
(C)
Askerlik yükümlülüklerini yerine getirmekte olanlar;
(Ç)
Sağlık kurumlarında işe alıştırılmakta olan hasta veya malüller;
(D)
Zorunlu eğitim yaşını doldurmamış olanlar;
(E)
İşyeri merkezi, Sosyal Güvenlik Antlaşması yapılan ülkelerden birinde bulunan bir kuruluş tarafından o kuruluş adına iki yılı geçmemek üzere görevli olarak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetindeki şubesine gönderilen yabancı uyruklular;
(F)
Yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından o kuruluş adına üç ayı geçmemek üzere bir iş için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine gönderilen ve yabancı ülkede sigortaya tabi olduğu belgelenen yabancı uyruklular;
(G)
Devlete ait meslek ve sanat okulları ile devletin yetkili makamlarının izniyle kurulan meslek ve sanat okullarında ve yüksek okullarda tatbiki nitelikteki yapım ve üretim işlerinde çalışan öğrenciler;
(H)
İlk defa çalışmaya başladığı tarihte altmışbeş yaşını doldurmuş olanlar; ve
(I)
Yaşlılık sigortasından dolayı toptan ödeme alanlar,
bu Yasanın 5’inci maddesine göre sigortalı sayılmazlar.
(2)
Bu maddenin (1)’inci fıkrasının (A) ve (B) bendlerinde belirtilen ve sigortalı olmak isteyenler, bu Yasanın uygulanmasında 5’inci maddenin (5)’inci fıkrasında yazılı kişilerden sayılırlar.
Bazı
Sigorta
7. Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından aşağıda sayılan kişiler
hakkında uygulanacak sigorta kolları şunlardır:
Kollarının
Uygulanacağı Haller
(1)
Ceza ve ıslah evleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve
benzeri birimlerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular hakkında
işsizlik sigortası dışında diğer kısa vadeli sigorta kolları
uygulanır.
(2)
İsteğe bağlı olarak sigortaya kayıt yaptıran kişiler için sadece uzun vadeli sigorta kolları uygulanır.
(3)
Çalışma izinli olarak çalıştırılan yabancı ülke yurttaşı
Sigortalılar için işsizlik sigortası dışında kalan diğer kısa ve
uzun vadeli sigorta kolları uygulanır.
(4)
Devletin genel yönetim ilkelerine göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asıl ve sürekli kadro ve görevlerde çalışanlar hakkında işsizlik sigortası dışında kalan diğer kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulanır.
Sigortalılığın
8.
Sigortalılık ve sigortalıların hak ve yükümlülükleri:
Başlangıcı
(1)
Bu Yasanın 5’inci maddesinin (1)’inci, (3)’üncü ve (4)’üncü fıkralarına göre sigortalı sayılanlar için, işe alındıkları tarihten;
(2)
Bu Yasanın 5’inci maddesinin (2)’nci fıkrasına göre sigortalı sayılanlardan atanmış olanların atandıkları tarihten, seçilmiş olanların ise seçildikleri tarihten;
(3)
Bu Yasanın 5’inci maddesinin (5)’inci fıkrasına göre kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar ile tarımsal faaliyette bulunan sigortalıların çalışmaya başladıkları tarihten;
(4)
Kendi isteklerine bağlı olarak ev hizmetlerinde çalışanların ise, Kuruma resmi başvuruda bulundukları ayın başından;
(5)
Bu Yasanın 5’inci maddesinin (6)’ncı fıkrasına göre sigortalı sayılanların ise, işyerinin faaliyete başladığı tarihten
başlar.
Sigortalı Bildirimi ve
9.
(1)
Sigortalı bildirimi ve tescilinde aşağıdaki usul ve esaslara göre işlem yapılır:
Bu Yasanın 5’inci maddesinin (1)’inci, (2)’nci ve (3)’üncü fıkralarında belirtilen kişileri çalıştıran kamu idareleri, bu kişileri, çalıştırmaya başladıkları tarihten başlayarak bir ay içinde örneği Kurumca hazırlanan işe giriş bildirgesiyle, Kuruma bildirmekle yükümlüdürler.
(B)
Bu Yasanın 5’inci maddesinin (4)’üncü fıkrasında belirtilen sigortalıları çalıştıran işverenler, çalıştırdıkları kişileri, çalıştırmaya başladıkları tarihten başlayarak bir ay içinde, örneği Kurumca hazırlanan işe giriş bildirgesiyle Kuruma bildirmekle yükümlüdürler.
(C)
Bu Yasanın 5’inci maddesinin (5)’inci ve (6)’ncı fıkralarında belirtilen kişiler, sigortalı olmalarını gerektirecek şekilde çalışmaya başladıkları tarihten başlayarak bir ay içinde, örneği Kurumca hazırlanacak sigortalı bildirim belgesiyle çalışmaya başladıklarını Kuruma bildirmekle yükümlüdürler.
(2)
Yukarıdaki (1)’inci fıkrada belirtilen sigortalı bildirim belgeleri, süresi içinde Kuruma verilmemiş veya bu durumu Kurum tarafından saptanamamış kişiler, daha sonra sigortalı olmak için başvurdukları takdirde, çalışılan sürenin başvuru tarihinden önceki beş yıl içinde olması ve kanıtlayıcı belgelerin sunulması durumunda Kurum tarafından, bu sürenin beş yıldan daha önceki bir dönemde olması durumunda ise, yetkili Mahkemenin kararına göre işlem yapılır.
(3)
Yukarıda belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında, bu Yasanın 130’uncu maddesi kurallarına göre idari para cezası uygulanır.
(4)
(A)
Sigortalı çalıştırılmaya başlandığının, süresi içinde Kuruma bildirilmemesi halinde, bildirgenin sonradan verildiği veya sigortalı çalıştırıldığının Kurumca saptandığı tarihten önce meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde ilgililerin sigorta yardımları, Kurumca sağlanır.
Sigortalı çalıştırılmaya başlandığı, Kuruma bildirilmiş veya bu husus Kurumca saptanmış olmakla beraber, yeniden işe alınan sigortalılardan, süresi içinde Kuruma bildirilmeyenler için de, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde gerekli sigorta yardımları, Kurumca sağlanır.
Ancak yukarıdaki paragraflarda belirtilen sigorta olayları için Kurumca yapılan ve ileride yapılması gerekli bulunan her türlü masrafların tutarı ile, gelir bağlanırsa bu gelirlerin hesap edilecek sermaye değerleri tutarı, bu Yasanın 24’üncü maddesinde yazılı sorumluluk halleri aranmaksızın işverenden tahsil edilir.
(B)
Kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlarla, işverenler, işe başlamaları ile işlerini sonlandırmalarını, süresi içinde Kuruma bildirmemeleri halinde, iş kazasına uğradıkları veya meslek hastalığına tutuldukları takdirde, iş kazaları ile meslek hastalıkları sigortaları için öngörülen yardımlardan faydalanamazlar.