Ermeniler tehcir kamplarında Birinci Dünya Savaşı bitinceye kadar kalmışlardır. Ekim 1918 yılında geri dönüş kararnamesi ile evlerine dönmeye başlayan Ermenilerin 4 yıl yaşadığı bu kamplar tarım bölgelerindedir ve üretim faaliyetlerinin devam ettiği alanlar olarak tesis edilmişlerdi. Kamplarda yaşayan Ermenilerin dış dünya ve tehcir edilmeyen bölgelerdeki Ermenilerle irtibatları gerek posta yoluyla gerekse de konsolosluklar aracılığıyla sürmüştür.
Bu belgede, Osmanlı Devleti’nin Ermenilerin bir kısmını neden sevk ve iskan ettiği, 31 Mayıs 1915 tarihli Bakanlar Kurulu kararı temelinde ortaya konmakta, böylece Osmanlı Devleti’nin sevk ve iskan kararını hangi hedefler altında aldığı açıklığa kavuşmaktadır.
Ermeniler Osmanlı merkeziyle yaşadıkları sorunları Batı’nın büyük güçlerinin müdahalesiyle çözüme kavuşturacaklarını düşünüyorlardı. Bu beklentileri de nedensiz değildi. Bu fikrin oluşmasında hem Batı güçlerinin Osmanlı’ya yönelik politikaları hem de misyonerlerin telkinleri etkili faktörler olmuştu.
Rus emperyalizmi Türk-Ermeni geriliminin en önemli sebeplerinden birisini oluşturur. Rusya’nın Kafkasya’daki Müslüman topluluklarını göçe zorlaması ve yerlerine Ermenileri yerleştirmesi, bunun yanısıra bağımsızlık ideasıyla hareket eden Ermeni devrimci örgütleri ve İngiltere, Fransa, Rusya gibi büyük devletlerin yayılmacı politikaları Türk-Ermeni gerginliğinin sebeplerindendir.
1850’li yıllarda dünyaya gelen Karabet Tomayan, eğitimini Lozan’da Ermeniler üzerine hazırladığı bir doktora teziyle tamamlamıştır. Daha sonraları Merzifon Anadolu Koleji’nde yönetici olan Tomayan, 5-6 Ocak 1893 olayında önemli bir isim olarak anılacaktır.