PARAGRAFIN KONUSU
Üzerinde söz söylenen her şeye konu denir. Konu paragrafın kaynağı, temel ögesidir; bu nedenle konusu olmayan paragraf yoktur. Paragrafta sürekli yinelenen anahtar kavramlar ve bu kavramların ilişkilendirildiği diğer kavramlar göz önünde bulundurularak konu belirlenir. Bunun için paragrafın ilk cümlesinden itibaren yinelenen kavramlara dikkat edilmelidir. Belirlenen konunun paragraftaki düşüncelerin tümünü kapsaması gerekir.
Paragrafta konu genel ve sınırlandırılmış olmak üzere ikiye ayrılır.
Bir konunun tüm yönleriyle ele alınmasına genel konu denir. Paragrafta bir konunun tüm yönleriyle ele alınması olanaksızdır. Bu yüzden yazarlar paragraflarda konunun belli bir yönünü ele alırlar. Yani yazarlar konularını sınırlandırdıktan sonra yazmaya başlarlar. Paragraflarda konuyu buldurmaya sorularda da öğrencilerden istenen, sınırlandırılmış konudur; genel konu değil.
Konu buldurmaya yönelik sorularda önce genel konu sonra sınırlandırılmış konu belirlenmelidir. Bunun için sırasıyla şu sorular sorulmalıdır:
“Bu parçada ne üzerine söz söylenmiştir?” (Genel konuyu bulmaya yönelik bu sorunun yanıtının “kitap” olduğunu düşünelim.)
“Kitabın nesi üzerine söz söylenmiştir? ” (Bu soru, sınırlandırılmış konuyu bulmaya yöneliktir ve bizden istenen de bu yanıttır.)
Örnek: (1998 ÖO)
Sel gibi akan kalabalık… Telaşlı bir yığın insan… Hepsi de adeta koşuyor. Otobüsler, tramvaylar, dolmuşlar aynı kalabalığın uzantısı. Ağzını açıp tek kelime konuşacak birini bulamadan karışıyor kalabalığa. Bu hengâme içinde eve bitkin dönüyor. Konuşma yeteneğini kaybettiğinden şüphe ederek duvarlara bir şeyler söylemek istiyor. Ama hiçbir şey söyleyemiyor.
Bu paragrafın konusu aşağıdakilerden hangisidir?
- Gürültü ve kalabalığın insanı yorduğu
- Büyük kentte yalnız yaşamanın zorluğu
- Yorgunluğun çalışma isteğini kırdığı
- Aşırı kalabalığın işsizliğe yol açtığı
YANIT:
Paragrafın genel konusunu bulmak için ilk sorumuzu soruyoruz:
Bu parçada ne üzerine söz söylenmiştir?
Yanıt: Büyük kent
Paragrafın sınırlandırılmış konusunu bulmak için ikinci sorumuzu soruyoruz:
Büyük kentin nesi üzerine söz söylenmiştir?
Yanıt: Büyük kentte yaşamanın zorluğu
Görüldüğü gibi bir parçanın konusu belirlenirken ilkin genel sonra sınırlandırılmış konu saptanır. Konu, cümle biçiminde yazılmaz. Sorunun seçeneklerinde yazılanlara dikkat ederseniz seçeneklerin cümle biçiminde yazılmadığını göreceksiniz.
İyi çalışmalar…
YILMAZ ELGÜN