Newton Teleskopu (Newtonian Teleskop) Nedir?
Newton teleskop(ya da Newtonian teleskop), Sir Isaac Newton tarafından 1668 yılında, mercekli teleskoplara alternatif olarak tasarlanmış bir aynalı teleskoptur. Bu teleskop birincil optik olarak bir mercek değil ayna kullanır. Yani ışığı toplayan optik, eğimli yüzeye sahip bir aynadır.
Newton teleskop aslında astrofotoğrafçılar arasında sıklıkla Newtonian teleskop olarak anılır. Bu teleskop türü mercekli teleskoplara alternatif olarak, aynalı teleskopları ortaya atmış olsa da tek aynalı teleskop Newton teleskop değildir. Gerek kullanılan optiğe gerekse mekanik tasarıma göre farklı aynalı teleskop türleri görmek mümkündür. Newton teleskop konusunun detaylarına girmeden, bunları kapsamlı bir biçimde ele aldığımız aynalı teleskoplar ve mercekli teleskoplar yazılarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
Newton Teleskop (Newtonian Teleskop)
Genellikle paraboloidolan birincil ayna, teleskop tüpünün arkasında (gökyüzüne bakarken altında) kalır. Bu ayna, gökyüzünden gelen ışığı bir kova gibi toplayarak, teleskop tüpünün önünde duran ikincil bir aynaya yansıtır. Bu ayna düzdür fakat 45°lik açıyla durur. Böylece gelen görüntü, teleskobun önünden yan tarafa aktarılır. Yani gözlem noktası teleskobun önüne (gözlem yaparken yukarıya) yakın bir noktadır.
Aslında aynalı teleskop fikrinin çıkışı Newton ile başlamamaktadır. Mercekli teleskopun keşfinden sonra Galileo Galilei ve Giovanni Francesco Sagredo'nun ayna ile teleskop yapma konusunda tartıştıkları bilinmektedir. Hatta Newton'ın James Gregory'nin 1663 yılında yayınlanan Optica Promota adlı kitabında bahsettiği, parabolik ayna kullanılarak yapılan tasarıma dair bilgileri okuduğu düşünülmektedir. Fakat Gregory bu teleskopu yapamamıştır.
Newton teleskop aynı zamanda amatör teleskop yapımında sıkça tercih edilen bir modeldir. Aynalar, camların araya karıştırılan toz zerrecikleriyle birbirlerine sürtünme yoluyla aşındırılarak parabolik şekil verilmesiyle elde edilir. Teleskopun mekanik dizaynı da oldukça pratik ve göreli olarak ucuzudur.
Avantajları ve Dezavantajları
Avantajları
- Renk sapıncı (chromatic aberration) yoktur.
- Eş değerlerine göre ucuzdur.
- Tasarımı basit ve zahmetsizdir.
- Gözlem noktasının tüpün üstünde olması gözlemi kolaylaştırır.
Dezavantajları
- Koma (coma) problemi yaşanabilir.
- Parlak yıldızlarda + şeklinde parlama olur.
- Kolimasyon gibi ayarlamalar gerektirir.
- Tozlanma sorunu yaşanabilir.
- Cassegrain gibi tasarımlara göre daha büyük tüpler gerektirir.
- Aynanın zamanla kaplanması gerekir.
Avantajları
Renk sapıncı (chromatic aberration) yoktur
Renk sapıncı (chromatic aberration) mercekli teleskoplar için ciddi bir problemdir. Işık mercekten geçerken farklı dalga boyları farklı açılarda kırılır. Bu nedenle görüntünün bir tarafında kırmızılık, öbür tarafında mavilik görülebilir. Örneğin Ay’ın üstünde mavi bir hale altında kırmızı bir hale görüyorsanız (ya da en azından mavi olan varsa) renk sapıncından etkileniyor demektir. Bunun günümüzde çözümleri olsa da fiyatı ciddi anlamda yükseltmektedir. Ucuz her mercekte bu problem görülür. Aynalı teleskopta ise böyle bir problem yoktur.
Eş değerlerine göre ucuzdur
Newton teleskoplar, aynı çapa sahip kaliteli bir mercekli teleskopa göre çok daha uygun fiyatlıdır. Dolayısıyla daha büyük ayna çapında bir teleskop alınabilir. Böylelikle aynı fiyata daha çok ışık toplama gücüne sahip olunur ki bu bir teleskobun zaten birinci önceliğidir. Ne kadar çok ışık toplanırsa o kadar sönük cisimler, o kadar fazla detay görünür.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Tasarımı basit ve zahmetsizdir
Amatör olarak bile yapılabilen birincil ayna (primary mirror), düz bir ikincil ayna (secondary mirror), odaklayıcı (focuser) ve bunları tutan mekanik sistemlerden oluşur. Parçaları üretmek oldukça basit ve ekonomiktir. Bu nedenle amatör teleskop yapımıyla ilgilenen birçok kişi Newton teleskop yapar.
Gözlem noktasının tüpün üstünde olması gözlemi kolaylaştırır
Mercekli teleskoplarda veya Cassegrain türü aynalı teleskoplarda odak teleskop tüpünün arkasında (gözlem yaparken altında) kalır. Bu nedenle göz merceği aracılığıyla gözle gözlem yapmak için eğilmek ve bükülmek gerekebilir. Bunu engellemek için ikinci bir diagonal ayna kullanılsa da araya giren her optik kaliteyi düşürecektir. Newton teleskopta ise gözlem noktası teleskopun önünde (gözlem sırasında üstte) yer alır, böylelikle gözlem daha pratiktir.
Dezavantajları
Koma (coma) problemi yaşanabilir
Bir sapınç türüdür ve görüntünün kenarlarındaki nokta kaynaklı yıldızların köşelere doğru uzaması durumunu ifade eder. Yıldızlar uzayıp kuyruklu yıldız (comet) gibi göründüğünden bu ismi alır. Genellikle bu tür sorunlarla baş etmek için çoğu astrofotoğrafçı, görüntünün kenarlarını direkt kırpar. Bu durumu düzelten coma corrector adlı optikler bulunur.
Aynı zamanda aynalı teleskoplarda alan eğriliği, astigmatizm gibi optik problemler de görülebilir.
Parlak yıldızlarda + şeklinde parlama olur
Özellikle Newtonian teleskoplarda ikincil aynayı tutan örümcek adını verdiğimiz kollar, çok parlak yıldızlar pozlanırken, yıldızın etrafında + şeklinde (veya kollar nasılsa) bir parlama olmasına neden olur. Bazıları bu durumu estetik açıdan tatminkar bulurken, bazıları istemez. Bu sorunu çözmek mümkündür.
Kolimasyon gibi ayarlar gerektirir
Mercekli teleskoplarda optikler sabittir ve bakım gerektirmeyeceği için yerlerinden oynamazlar. Lakin aynayı temizlemek için çıkardığınızda veya sistem bir şekilde oynadığında özellikle kolimasyon ayarı dediğimiz bir ayar gerektirir. Elbette çözülebilir bir durumdur, fakat mercekli teleskop kadar tak-kullan olmadığı da aşikardır.
Tozlanma sorunu yaşanabilir
Newton teleskop (Newtonian teleskop) açık bir sistem olduğundan dolayı özellikle ön tarafından çok fazla toz alır. Zamanla tozlanan birincil ve ikincil ayna görüntü kalitesinde düşüşe neden olur. Fakat ufak tefek tozlar bu durumu pek etkilemez. Duruma göre yıl mertebesinde aynayı temizlemek gerekir ve bu da fön makinesi gibi kuvvetli üfleyen bir cihazla yapılmalıdır.
Asla bir peçeteyle veya mendille aynayı silmeye çalışmayın!
Cassegrain gibi tasarımlara göre daha büyük tüpler gerektirir
Cassegrain teleskop tasarımında ışık Newton teleskopu durumundaki gibi yandan verilmez. Birincil aynanın ortası deliktir ve ikincil ayna gelen ışığı oradan geri yansıtır. Bu nedenle ışığın tüp içerisinde aldığı yol daha uzun olduğundan, teleskop tüpü Newton teleskopa göre daha kısadır. Bu da Newton teleskop türünün Cassegrain teleskop türüne göre mekanik açıdan daha kısıtlayıcı olmasına neden olur (kundağa binen yük artabilir).
Aynanın zamanla kaplanması gerekir
Mercekli teleskoplarda böyle bir sorun yoktur fakat Newton teleskop (Newtonian teleskop) gibi aynalı teleskoplarda aynanın zamanla kaplanması gerekir. Fakat bu durum yıllar mertebesindedir.
Hazırlayan: Ögetay Kayalı
Referanslar
1. Omegon, "The Newtonian Reflector", <https://www.omegon.eu/advice/telescope/telescope-knowledge/telescope-different-types/the-newtonian-reflector/c,8687>
2. ATM Türk, Amatör Teleskop Yapım, <http://www.atmturk.org/index.php/Ana_Sayfa>
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/10/2022 10:14:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12808
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.