Kapı Kontrol Teorisi: Zihnimiz Ağrıyı Nasıl Azaltır?
Baş ağrısı çok rahatsızlık verici olmasına rağmen, başka bir işe odaklandığınızda azalabilir veya kaybolabilir. İş yerindeyken kendinizi yorgun hissetmez ve bir yeriniz ağrımaz iken eve geldiğinizde ne kadar yorgun olduğunuzu fark ediyor musunuz? Bu fenomen psikolojide kapı kontrol teorisi ile açıklanıyor.
Kapı kontrol teorisi, ağrı ile ilgisi olmayan sinir akımlarının (dikkatin başka yere yönlendirilmesi) beyne ulaşmaya çalışan ağrı akımları (baş ağrısı) ile yarıştığını söylüyor. Bu yarışma, aktarılabilen akımların sayısını kısıtlayan bir darboğaz ya da nöral kapı oluşturuyor. Diğer bir deyişle, kişinin dikkatini başka bir yere odaklaması veya yaralı bölgeyi ovuşturması ağrı ile ilgili olmayan akımların sayısını artırır ve ağrı ile ilgili akımların geçişini azaltır; sonuç olarak ağrı sinyalleri azaldığından ağrı hissi zayıflar. Nöral kapı fiziki bir yapı değildir, daha çok beyne ulaşmaya çalışan ağrıyla ilgili akımlar ile ağrıyla ilgili olmayan akımlar arasındaki yarışı tanımlar.
Kapı kontrol teorisi, başka bir faaliyete odaklandığınız zaman bu faaliyetin oluşturduğu sinir akımlarının nöral kapıyı kapatması ve ağrı akımlarının geçmesine izin vermemesi yüzünden baş ağrısından veya bir yaralanmadan kaynaklanan ağrıyı fark edemeyebileceğinizi açıklıyor. Ancak daha az odaklandığınız zaman ağrı ile ilgili olmayan sinir akımlarının sayısı azalır, nöral kapı açılır ve ağrı akımları beyne ulaşabildiği için ağrıyı tekrar hissetmeye başlarsınız.
Kapı kontrol teorisi bir Amerikan futbol oyuncusunun önemli bir maçın son 6 dakikasını kırık bir bilekle nasıl oynayabildiğini açıklıyor. Kapı kontrol teorisi, futbolcunun oyuna olan konsantrasyonu ve maça karşı hissettiği duygusal bağ sayesinde beyninin gönderdiği sinyallerin omurilikteki nöral kapıları ağrıyla ilgili olmayan sinyaller vasıtasıyla kapatmasına yol açtığını belirtiyor. Kapanan nöral kapılar yaralı bilekten gelen ağrı sinyallerinin geçmesine engel olduğu için ağrı hissinin önüne geçer. Maç bittikten sonra ise oyuncunun konsantrasyonu ve duygusal durumu normale geri döner, nöral kapılar açılır, kırık bileğinden gelen sinir akımları beyne ulaşır ve oyuncu ağrıyı hissetmeye başlar.
Kapı kontrol teorisine göre ağrıyı algılamamız sadece stresli bir ruh hali veya fiziksel yaralanmaya bağlı değildir aynı zamanda ağrıyı algılamanızı arttırabilen veya azaltabilen çeşitli psikolojik, duygusal ve sosyal etkenlere bağlıdır. Ciddi bir yaralanmadan kaynaklanan ağrı algısı, beynin kendi ürettiği ağrı kesici olan endorfin denilen bir kimyasal maddeyi salgılaması ile de azaltılabilir.