"Doğal afetler bütünüyle önlenemez fakat hasarları azaltılabilir" diyen bilim adamları, dünya ülkelerini uluslararası bir "afetleri azaltma platformu"nda toplanmaya çağırıyor.
Felaket senaryoları gerçek mi olacak?
Dünya son yıllarda ardı ardına gelen felaketlerle sarsılıyor. Türkiye bunun en dehşetli örneğini 17 Ağustos 1999'da yaşadı. Bu depremde on binlerce insanımızı kaybettik. Yine on binlerce insanın yaşamını yitirdiği Endonezya, Pakistan depremleri, Katrina kasırgası hafızalarda tazeliğini koruyor. Son olarak Filipinler'de meydana gelen heyelan yüzünden yüzlerce insan hâlâ toprak altında. Bütün bu afetlerin yarattığı felaketler herkesin aklına şu soruyu getiriyor: Dünyaya neler oluyor?
Birleşmiş Milletler'in doğal afetlerin azaltılması için çalışan biriminin (UN/ISDR - United Nations International Strategy for Disaster Reduction) ocak ayı sonunda açıkladığı can kaybı ve maddi hasar rakamları, acı bir gerçeği daha ortaya koyuyor: Canını en çok kaybedenler, yoksul bölgelerde yaşayanlar.
"Afetleri azaltma" platformu
Bilim adamları doğal afetlerin bütünüyle önlenemeyeceklerini, fakat hasarlarının azaltılabileceğini belirterek, dünya ülkelerini uluslararası bir "afetleri azaltma" platformunda toplanmaya çağırıyor.
İngiltere Başbakanı Tony Blair'in girişimiyle, Hint Okyanusu'nda meydana gelen tsunaminin ardından kurulan ve İngiltere'nin en önde gelen akademisyenlerinden oluşan Doğal Afet Çalışma Grubu (NHWG - Natural Hazard Working Group), "Dünya bilim adamları bir araya gelelim, bilgi ve öngörülerimizi paylaşalım, hükümetler üzerinde yaptırımımız olsun, tek elden felaketleri önleyelim" önerisini getiriyor.
ABD tarafından önerilen Küresel Dünya Gözleme Sistemi Sistemleri (Global Earth Observation System of Systems) de, bu yönde oluşturulmaya çalışılan diğer bir uluslararası kuruluş.
Ekonomik kayıplar arttı
İTÜ Meteoroloji Mühendisliği Bölümü ve Afet Yönetim Merkezi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu'na göre, artık afetlerden daha fazla etkileniyoruz. Kadıoğlu, bundan, büyük oranda yüksek nüfus artışı, göçler ve plansız şehirleşme, çevrenin tahribatı ve küresel iklim değişiminin sorumlu olduğunu belirtiyor.
Yıldız Teknik Üniversitesi Doğa Bilimleri Araştırma Merkezi Sorumlusu Prof. Dr. Şükrü Ersoy da, özellikle 1960'lardan sonra büyük afetlerin sıklığında artış gözlendiğini vurguluyor. Can kaybının 100'den fazla olduğu olay sayısında ve afetlerin neden olduğu ekonomik kayıplarda da ciddi bir yükselme olduğunu anlatan Ersoy, "Ülke milli gelirinin düşük olduğu yerlerdeki afet sayıları ve insani kayıplar çok fazla. Yüksek gelirli, gelişmiş ülkelerin afet sayıları ve insani kayıpları ise azalıyor" diyor.
İşte 10 mega felaket
Peki dünyayı bekleyen ve bilim adamlarını en çok endişelendiren, sadece meydana geldikleri ülkeyi değil kıtaları etkileyebilecek, hatta "dünyanın sonu" anlamına gelebilecek en büyük doğal tehlikeler neler:
1. Küresel ısınmanın önünün alınamaması
2. İspanya'daki Kanarya Adaları'nda, La Palma'daki "Cumbre Vieja" yanardağının patlaması ve bunun yol açabileceği megatsunami
3. Süper-volkan (50 bin yılda bir rastlanan devasa yanardağ patlaması)
4. Büyük bir gökcisminin dünyaya çarpması
5. Hipernova (uzayda karadelik oluşturarak patlamış büyük bir yıldızın gamma ışınlarının dünyaya çarpması)
6. Dünyadaki ekonomik dengeleri altüst edecek büyük bir deprem
7. Tacikistan'daki Sarez Gölü'nün üzerindeki doğal barajın çökmesi
8. Küresel salgın hastalıklar
9. Telomer (kromozomları koruyan kapakçıklar) aşınması
10. İnsanlığın ölümsüzlüğü ararken robotlaşması
Hiç bu kadar ısınmadık!
Eskimolar, Kuzey Kutbu buz kütlesinin yavaş yavaş yok olduğunu görüyorlar; Güney Amerika'da ve Asya'nın güneyinde yaşayanlar çok büyük fırtınaları ve selleri, Avrupalılar ise orman yangınlarını ve öldürücü sıcak dalgalarını yaşıyor. Çünkü dünyamız bin yılı aşkın süredir, geçen 30 yıl içinde ısındığı kadar hızlı ısınmadı.
Buz fırtınaları ve seller
Önümüzdeki yıllarda, okyanusların da ısınmasıyla kasırga, tropikal fırtına, tayfun, hortum, buz fırtınaları, yıldırımlı fırtına ve sel baskınları şiddetini giderek artıracak. Bilim adamları, bunun en büyük nedeni olarak küresel ısınmayı gösteriyor.
Küresel ısınma, basit tanımıyla, atmosferde bulunan karbondioksit, su buharı, ozon, metan, azotoksit ve klorofolorokarbon gazlarının miktarlarındaki artış, dünyadan atmosfere geri yollanan güneş ışınlarının daha fazla tutularak yeniden atmosfere yayılması ve bu da, ortalama sıcaklığın artması anlamına geliyor. Bilim adamları, gelecekte yerkürenin sıcaklığında yaşanacak 1.4 - 5.8 derecelik artışın yol açacağı sonuçları öngörebilmek için çeşitli iklim modelleri geliştirmeye başladı.
Bu nedenle birtakım adımlar atılmaya başlandı. Kyoto Protokolu bunlardan biri. Gelişmiş ülkelerin, sera gazı salınımlarını 2008 - 2012 döneminde 1990'daki düzeyin ortalama yüzde 5 altına indirmeyi kabul ettikleri bu anlaşmayla, küresel ısınmaya çözüm olabilecek çareler bulunmaya çalışılıyor.
Etkili 30 afet
Prof. Mikdat Kadıoğlu, dünyada etkili olan 30 çeşit doğal afeti önem sırasına göre şöyle sıraladı:
Kuraklık, tropikal siklon, bölgesel sel ve taşkınlar, deprem, volkan, orta enlem fırtınaları, tsunami, orman ve çalı yangınları, toprak şişmesi, deniz seviye değişimleri, buzullar, toz fırtınaları, heyelan, kıyı erozyonları, çığ, yerin yavaş yavaş kayması, tornado, kar fırtınası, kıyı buzları, ani seller, sağanak yağışlar, yıldırım çarpması, kar tipisi, okyanus dalgaları, dolu fırtınası, donan yağmur, kuvvetli rüzgârlar, toprak çökmesi, çamur ve dağ döküntüsü akışı, kaya düşmesi