Bugün Batı'da hiçbir konu göç politikasından daha önemli değildir, özellikle de Meksikalılardan Nijeryalılara ve Pakistanlılara kadar dünyanın büyük bir kısmının Kuzey Amerika ve Batı Avrupa'ya taşınmak istediği bir dönemde.
Göçün kontrol altına alınmasının zor olduğu kanıtlanmıştır çünkü göç alan ülkelerdeki kurulu düzen kitlesel, sınırsız ve incelenmemiş göçü tehlikesiz bir olgu olarak görme eğilimindedir. Bu bakış açısını iki örnek yansıtmaktadır. 2014 yılında İsveç'te parlamentonun yüzde 86'sını oluşturan düzen partileri güçlerini birleştirerek yüzde 14 oy alan medeniyetçi partiyi (yani göçü kontrol etmeye odaklanan ve göçmenlerin entegrasyonunu talep eden partiyi) marjinalleştirdi. Almanya'nın müesses nizam Şansölyesi Angela Merkel, 2015-16 yıllarında Avrupa çapında bir krize yol açacak şekilde bir milyondan fazla güvenlik araştırmasından geçmemiş göçmeni ülkeye kabul etti.
Çok az parti Danimarka'nın Sosyal Demokratları (SD) kadar köklüdür. 1871'de kurulan SD, yetmiş yedi yıl boyunca parlamentoda en büyük temsile sahip parti olmuştur. Başarıları arasında refah devletini yaratmak, modern Danimarka'yı inşa etmek ve Danimarkalı karakterini şekillendirmek yer alıyor. Partiden hoşlanmayan bir kişi bana "Aslında hepimiz Sosyal Demokratız" dedi.
Bu kökene ve açık sınırları savunan kendi geçmişine rağmen SD, 2019'dan beri oldukça kısıtlayıcı bir göç politikası uyguluyor. Bunu yaparken de Danimarka'yı geleneksel kültürü kurtarma yarışında Batı'nın tartışmasız lideri haline getirdi. Danimarka dışında çok az kişi bu dikkat çekici değişimi fark ettiğinden, bu değişime neyin neden olduğunu, ne kadar fark yarattığını ve Danimarka'nın diğer ülkelere ders verip veremeyeceğini anlamak için 1 Kasım'daki ulusal seçimlerden önce Kopenhag'a gittim.
Kriz İnşa Etmek
Danimarka'nın alışılmadık yöntemi 2001 yılında SD'nin yetmiş yedi yıllık iktidarının sona ermesi ve özellikle Orta Doğu'dan gelen kontrolsüz göçün yarattığı yaygın stres nedeniyle iktidarı kaybetmesiyle başladı. Ardından 2006 yılında bir Danimarka gazetesinde yayınlanan bir karikatürde İslam Peygamberi Muhammed'in tasvir edilmesi Müslüman dünyasında uluslararası protestolara yol açtı. Bu tartışma Danimarka'nın son on yıllardaki en büyük dış ilişkiler tartışmasıydı. 2015 yılında SD, yine büyük ölçüde Orta Doğulu göçmenler nedeniyle kötü bir performans sergiledi.
Bunun üzerine parti otuz yedi yaşında bir kadın olan Mette Frederiksen'i lider olarak seçti. Frederiksen, SD'nin gevşek göçmen politikasını hızla elden geçirerek "Batılı olmayan göçmenlere" bir sınırlama getirilmesini istedi.[1] Yasadışı göçmenlerin Kuzey Afrika'ya sınır dışı edilmesini ve göçmenlerin haftada otuz yedi saat çalıştırılmasını talep etti. Partisi, göçmenlerin takılarının çıkarılmasına izin veren bir yasanın yanı sıra burka, nikap ve tüm İslami kıyafetlerin yasaklanmasını destekledi.
Sosyal demokrat bir partinin bu dudak uçuklatan sert yaklaşımı meyvesini verdi. SD ve müttefikleri 2019 seçimlerinden galip çıktı ve Frederiksen başbakan oldu. Buna karşılık, göç karşıtı Danimarka Halk Partisi (DPP) 2015'te 37 sandalyeden 2019'da 16 sandalyeye düşerek çok kötü bir performans sergiledi.
Politikalar
Frederiksen "Danimarka değerlerimize bağlı kalmaktan" bahsederek göçü kontrol altına almak için adımlar attı. Danimarka 2015 yılında 21.316 sığınmacıyı kabul etti; bu sayı 2020'de 1.515'e düştü. Frederiksen, 2021 yılında sıfır sığınmacı hedefini açıkladı, ancak muhtemelen pandemi kısıtlamalarının azalması nedeniyle gerçek sayı 2.099'a yükseldi. Aynı şekilde, 2015'te 19.849 olan sığınma hakkı sayısı 2020'de 601'e, 2021'de ise 1.362'ye düştü. Karşılaştırmalı olarak bakıldığında, bu rakamlar diğer birçok Batı Avrupa ülkesine kıyasla önemsizdir; komşu İsveç 2020'de 17.215 göçmene sığınma vermiştir veya bu rakam kişi başına Danimarka'dan yaklaşık 15 kat daha fazladır.
Frederiksen göreve gelmeden önce bile Danimarkalı yetkililer göç etmek isteyenlere gösterişli bir şekilde düşmanca bir mesaj göndermişti. Hükümet, 2015 yılında uluslararası manşetleri şaşırtmak için dört Lübnan gazetesine mültecilerle ilgili düzenlemelerin sıkılaştırıldığını duyuran ilanlar verdi; başka bir deyişle, başka bir yere gidin dedi. SD daha sonra geri dönüşü teşvik etmek ve hatta zorla sınır dışı etmek için bir dizi yüksek profilli adım attı. Örneğin, hükümetin kibarca "spontane sığınmacılar" (yani yasadışı göçmenler) olarak adlandırdığı ve geri gönderilmeyi reddedenler kendilerini ülkenin üç "geri dönüş merkezinden" birinde bulabilirler. 2018'de entegrasyon bakanı olan Inger Støjberg, bu merkezlerdeki koşulların "mümkün olduğunca tahammül edilemez" olması gerektiğini söyledi.
Söz konusu sayılar azdı ve yasal çekişmeler uzun ve pahalıydı, ancak bu sınır dışı etmeler – artı reklamlar, mücevher yasası ve diğer adımlar – Danimarka'nın yasadışı göçmenlere karşı hırçınlığını pekiştirdi: "Danimarka'ya gelmeyin. Biz kötüyüz. Onun yerine Almanya ya da İsveç'e gidin." Sonuç olarak, 2020'de Danimarka'yı terk eden mülteci sayısı gelenlerden daha fazla oldu.
Aynı zamanda SD, yabancı kültürlerden, çok daha az modern koşullardan gelen ve İslamcı bir bakış açısına sahip Müslüman ve diğer göçmenlerle ilgili çok daha zorlu sorunlarla başa çıkma konusuna neredeyse hiç değinmemiştir. Sosyal patolojiler, işsizlik, kültürel çatışmalar ve "paralel toplumlar" gelecekteki hükümetlerin uğraşması gereken sorunlar olmaya devam etmektedir.
Ciddi Bir Çaba mı?
Danimarka'nın Sosyal Demokrat Partisi sadece gösteriş mi yapıyor yoksa samimi mi? Değerlendirmek için bir adım geri atıp düzen ve medeniyet yanlısı partilerin göçmenliğe ne kadar farklı baktıklarını göz önünde bulundurmak faydalı olacaktır.
Düzen partileri büyük ölçekli göçü memnuniyetle karşılarlar çünkü genellikle faşizm, emperyalizm ve ırkçılıkla ilişkilendirdikleri kendi kültürlerini çok az önemseme eğilimindedirler. Batı tarafından sömürüldüklerini ve Batı'nın açgözlülüğü nedeniyle daha da yoksullaşıp baskı altına alındıklarını düşündükleri Batılı olmayan halklara karşı bir suçluluk duygusu hissetmektedirler. Danimarka Ulusal Müzesi'ni ziyaret edenler, Danimarka gemilerinin Afrika'dan Batı Yarımküreye yaklaşık 110.000 köle taşıdığını öğreneceklerdir. Düzen, çeşitliliği ve kültürel dönüşümü memnuniyetle karşılamaktadır. Göçmenleri sempatik mülteciler, hevesli genç akademisyenler, başarılı girişimciler ve silahlı kuvvetlerin gururlu üyeleri olarak gösterir.
Buna karşılık, kendi dillerine, geleneklerine, dinlerine ve çevrelerindeki insanların kültürel yakınlıklarına bağlı olan medeniyetçiler, geleneksel yaşam biçimlerini korumak isterler. Bunun sembolü olarak, Danimarka'da yayaların, uzaktan hiçbir araba görünmese bile, ışığın yeşile dönmesini saygıyla beklemelerine değer verirler. Ya da toplu taşımanın nasıl onur sistemine göre çalıştığına. Çok sayıda insan başka dilleri konuştuğunda, başka gelenekleri sürdürdüğünde, başka dinlere mensup olduğunda ve kendilerinden farklı davrandığında (ben takıntılı bir şekilde kırmızı ışıkta geçerim), medeniyetçiler gücenir, hatta korkarlar. Çok eşlilik, kadın sünneti, namus cinayetleri, suçluluk, tecavüz çeteleri, cihatçı şiddet, yeni hastalıklar, asimilasyona direnme, işsizlik gibi Orta Doğu göçüyle ilgili sayısız soruna işaret ederler.
Ancak iki güç, göç konusunda müesses nizamın uyumunu bozmaktadır. Birincisi, düşük maliyetli göçmen rakip dalgaları kendileriyle rekabet ettiğinde kaybeden ve refahlarına zarar veren yerli işçilerle ilgilidir; bu da ABD senatörü Bernie Sanders (Demokrat-Vermont), İngiliz Milletvekili Jeremy Corbyn ve Fransız cumhurbaşkanlığı adayı Jean-Luc Mélenchon gibi aşırı solcu figürleri göçmen dalgalarına karşı temkinli hale getirmektedir. İlginçtir ki, Frederiksen de bu görüşü dile getirmiştir: "Düzenlenmemiş küreselleşmenin, kitlesel göçün ve emeğin serbest dolaşımının bedeli alt sınıflar tarafından ödenmektedir."
Diğer yıkıcı güç ise seçmenlerle ilgilidir; eğer açık sınırlar oy kaybettirirse, o zaman müesses nizam yaklaşımını yeniden gözden geçirmelidir – 2001-2015 yılları arasında Danimarka'da olduğu gibi. Bu iki güç birlikte bana SD'nin samimi olduğunu düşündürüyor, ancak önümüzdeki seçimleri kaybetmesi halinde bu durum test edilecek.
Güncel Tartışma
Kontrolsüz göç üzerine kısır bir iyi-kötü tartışması diğer tüm Batı ülkelerini sarıyor. Sadece Danimarka, taktikler konusunda yapıcı bir tartışmaya ev sahipliği yapıyor: ne kadar sınırlama getirilmeli? Avrupa Birliği (AB) üyesi olan ve iltica, aile birleşimi, insan hakları, mülteciler ve vatansızlıkla ilgili birçok Birleşmiş Milletler (BM) sözleşmesini imzalayan Danimarka'nın ilgili yasalarının yaklaşık yüzde 80'i bu iki kaynaktan gelmektedir. Dolayısıyla mesele soyut tercihlerden ziyade bu üst makamlara meydan okuma isteğiyle ilgilidir.
SD, sadece 5,8 milyonluk nüfusuyla yasalara saygılı bir dünya vatandaşı olan Danimarka'nın kesinlikle mevcut sınırlar içinde çalışması gerektiğini savunuyor. SD'nin etkileyici göç ve entegrasyon bakanı Kaare Dybvad bana "Biz küçük bir ülkeyiz, her istediğimizi yapamayız" dedi.
Buna karşılık, aynı derecede etkileyici DPP lideri Morten Messerschmidt, SD'nin temel ilkelerinin AB ve BM diktalarını uysalca takip etmesini gerektirdiğini söyledi. Messerschmidt, bunun yerine, belirli AB yasalarını görmezden gelerek ve BM sözleşmelerinden ayrılarak sınırları zorlamak istiyor. Messerschmidt'e göre bunu yapmamak, gerçek bir etkisi olmayan, seçmene hitap eden sert bir retorik anlamına geliyor.
Danimarka'daki tartışmanın özü budur, her iki taraf için de makul bir gerekçesi olan mantıklı bir tartışmadır. Ne kadar agresif olmak istediklerine seçmenler karar verecek.
Neden Danimarka
Danimarkalı muhataplarıma, neden Danimarka'nın göç politikası konusunda ezber bozduğunu, diğer tüm Batı ülkelerinin önünde yer alarak düzen ve medeniyet yanlıları arasında mantıklı bir uzlaşı geliştirdiğini sordum. İlginç bir dizi cevap aldım. Bir örnekleme:
- Kaare Dybvad: ülkenin geçmişteki aşırı açık göç politikası bir geri çekilme ve denge gerektiriyor.
- Morten Messerschmidt: ülkedeki ekonomik eşitlik halkın hak sahibi olduğuna işaret ediyor.
- Suriye doğumlu cesur bağımsız parlamento üyesi Naser Khader: karikatür krizi.
- Danimarka'ya göç üzerine bir kitabın yazarı Mikkel Andersson: Danimarkalıların kırılgan doğası.
- Danimarka Özgür Basın Derneği'nden Michael Pihl: ülkenin hiyerarşik olmayan yapısı.
En ikna edici açıklama Norveçli yazar Peder Jensen ile gazeteci ve tarihçi Bent Blüdnikow'dan geldi. Pia Kjærsgaard (d. 1947) ile Danimarka, doğru zamanda doğru mesajla doğru karizmatik politikacıya sahip oldu. DPP'yi korkutucu olmayan, aşırılık yanlısı olmayan bir güç haline getirdi ve 2001'den itibaren önemli bir destek kazandı ve SD'yi eleştirilerine ciddi bir şekilde yanıt vermeye zorladı.
Başka bir deyişle, Danimarka'nın mutlu evrimi ulusal karakterden ya da derin tarihsel gelişmelerden değil, kişilik ve anın rastlantısallığından kaynaklanmıştır. Bu da hangi Batı ülkesinin Danimarka'yı göçmenlik aklı konusunda takip edebileceğini tahmin etmenin neredeyse imkânsız olduğu anlamına gelmektedir.
Dış Etki
Gözlemciler Danimarkalıların yeni bir çığır açtığını kabul ediyor. Siyasi analist Kristian Madsen 2019 seçimlerini "[Avrupa'da] merkez solun ne olabileceğine dair bir laboratuvar" olarak değerlendirdi. Analist Jamie Dettmer ise Frederiksen'in zaferinin "diğer Avrupalı sol partiler arasında bir tartışmaya yol açtığını" belirtti: Onlar da göçmen karşıtı bir söylem benimsemeli, Danimarkalı meslektaşlarını taklit etmeli ve daha katı göç kuralları için kampanya yürütmeli mi?" Frederiksen, Danimarka'nın göçmenlere karşı sert yaklaşımını diğer Sosyal Demokrat partilere de önerdi. "Sosyal Demokratlar yıllardır kitlesel göçün zorluklarını hafife aldılar" diyerek onları uyardı. ... Sosyal Demokrat toplum modelinin temeli olan toplumsal sözleşmeyi sürdürme konusunda başarısız olduk."
Ancak çok fazla tepki gelmedi. Avusturya'nın solcuları, 2016-17 yıllarında Sosyal Demokrat Şansölye Christian Kern'in göç kurallarını sıkılaştırmasıyla bu yönde küçük adımlar attılar. İsveç'in Sosyal Demokratları göçmenlerin entegrasyonu için daha fazla çaba göstereceklerini belli belirsiz dile getirirken Başbakan Magdalena Andersson "Somalili bir kasaba istemiyoruz... İsveççe'nin tüm İsveç'te asıl dil olmasını istiyoruz" dedi.
Sonuç olarak, Avrupa'ya anlam kazandıran Danimarka modeli değil, her ülkedeki özerk gelişmeler olacaktır. Danimarka örneği ilham verebilir ancak ileriye giden yolu kolaylaştırmaz.
[1] İlginç bir şekilde Danimarka hükümeti, birkaç Batı Avrupa ülkesi (İzlanda, Norveç, İsviçre, Birleşik Krallık), birkaç Batı Avrupa mini devleti (Andorra, Lihtenştayn, Monako, San Marino, Vatikan) ve Anglosfer (Avustralya, Kanada, Yeni Zelanda, Amerika Birleşik Devletleri) hariç olmak üzere, Batılı olmayanları Avrupa Birliği dışındaki herhangi bir ülke olarak tanımlamaktadır. Bu ölçüt Ukrayna, İsrail, Japonya ve Şili'yi Batılı olmayan ülkeler haline getirirken, Kıbrıslı Türkler ve Fransız Cezayirliler Batılı olarak değerlendirilmektedir.