Dersim dosyası açıldı ama hâlâ herkesin merak ettiği bir soru var: "Dersim'de neden bu kadar kanlı bir katliam yapıldı?"
Ağalık Seyitlik mi, yoksa Alevi veya Kürt kimliği mi?
Birkaç gün önce Ahmet Hakan'ın programında CHP Tunceli Milletvekili Hüseyin Aygün'ün etnik kimliğine ilişkin söyledikleri Dersim katliamının neden yaşandığına ışık tutuyor ve yaşanan toplumsal travmayı da açıklıyor.
Ahmet Hakan soruyor; Kürt müsünüz?
Hüseyin Aygün: Değilim... Ben kendimi Alevi olarak tanımlıyorum. İnsan olarak görüyorum. Ana dilim Zazaca... Dersimliler etnik bir tanım yapmazlar. Milli açıdan nötrdürler. Dersimlilerin ana dilleri Zazaca ve Kürtçedir. Kürtçe de Zazaca da konuşsanız Dersimliler kendilerine yalnızca Alevi derler...
Dersim'in Tuncelileşmesinin ne işe yaradığını bundan daha net ne anlatabilir.
Bütün bir Kürt toplumu benzer bir travma yaşadı ama Dersim çok daha kanlı bir katliamla ve propagandayla farklı bir kimlik sendromuna sürüklendi.
Bu rejimin bilinçli bir seçimiydi ve etkili de oldu.
Dersim sadece ilk raporun yazıldığı 1926 yılıyla katliamın noktalandığı 1938 arasından ibaret değil. Çok daha derin bir geçmişi, acı ve dehşet dolu bir dünü ve travmatik ve hüzünlü bir bugünü var.
Bu gerçeği en çarpıcı biçimde "Dersim '38'i hatırlamak" kitabında bulmak mümkün.
Bu kitap bir sözlü tarih çalışması... Yani "Toplumsal bellek, kuşaklararası aktarım ve algı"yı araştırıp, bize aktaran çok değerli bir çalışma. Bülent Bilmez, Gülay Kayacan ve Şükrü Aslan'ın hazırladıkları bu kitap, kısa bir tarih özeti ve Dersim olaylarını yaşayanların ve yaşamını kaybedenlerin yakınlarının anlatımına dayanıyor. Dersim olayının "Katliam mı yoksa isyan mı?" olduğunu merak edenlerin bu kitabı mutlaka okuması gerekiyor.
Raporlar ne anlatıyor?
Dersim meselesi aslında Osmanlı'nın merkezileşmesiyle başlıyor. 1850'den Koçgiri'ye, oradan Dersim'e uzanan bir hat var.
Son günlerde sık sık cumhuriyet döneminde Dersim raporlarından söz ediliyor. Aslında ilk raporlar Osmanlı döneminde hazırlandı. Biri 1903 diğeri 1906'da.
Cumhuriyet döneminin ilk raporu ise Başbakan Erdoğan'ın sözünü ettiği 1926'daki Hamdi Bey raporu...
Katliama kadar tam 11 Dersim raporu hazırlanıyor.
Peki, ne anlatıyor bu raporlar?
Ortak paydaları ne?
Kimi yumuşak kimi sert politikalar öneriyor olsa da hepsinin tek bir ortak noktası var:
"Dersim'in Kürt kimliğini asimile etmek..."
Ağalık, şeyhlik veya seyitlik iddiaları sadece gerekçe...
Daha önce de yazdım, İsmet İnönü'nün şu tespiti işin özeti:
"Az zamanda Erzincan'ın Kürt merkezi olmasıyla asıl korkunç Kürdistan'ın meydana gelmesinden ciddi olarak kaygılanmak yerindedir."
İlk raporda Hamdi Bey'in "Dersim çıbanbaşı" demesinin nedeni de bu...
Hüseyin Yayman'ın, "Türkiye'nin Kürt Sorunu Hafızası" kitabının ana ekseninde de bu konu var:
Yayman şöyle diyor:
"İlk dönem çalışmalarında en çok kullanılan terim Türkleştirmedir.
Bunun yanında özellikle Abidin Özmen ve Şükrü Kaya raporlarında 'asimilasyon' sözcüğünü açık biçimde kullanmakta ve 'bölgede yaşayan halkın Türklük şuuru içinde asimile edilmesi gerektiği' ileri sürülmektedir."
Bu gerçeği en çarpıcı biçimde dile getiren isim ise dönemin genelkurmay başkanı Fevzi Çakmak...
"Dersim okşanmakla kazanılmaz" sözünün sahibi Çakmak, Kürt siyasi hareketlerinin geçmişte çok savundukları "sömürge" tezini haklı çıkartacak önerisiyle "Türkleştirmenin" gerekliliğini bakın nasıl anlatıyor:
"Dersim'in yönetimi koloni (sömürge) yönetimi gibi ele alınmalı ve burada bir koloni yönetimi kurulmalı. Türk toplumu içinde Kürtlük eritilmeli, ondan sonra yavaş yavaş Türk hukuku uygulanmalıdır."
Bütün raporların ana mesajı bu... Bu raporlarda bölgenin Alevi kimliğiyle ilgili özel bir tespit ve önleme rastlamadım.
Peki, bugün neden o bölgede "Alevi" kimliği birincil kimlik durumunda?
"Alevi Kürtlerin" Kürtlüğünün unutturulmasında o dehşet verici katliamın etkisi yok mu?
- BIST 115.502
- Altın 162,606
- Dolar 3,7856
- Euro 4,6433
- İstanbul 9 °C
- Diyarbakır 5 °C
- Ankara 1 °C
- İzmir 9 °C
- Berlin 3 °C
- Mili Savunma Bakanı: Afrin harekâtı yapılacak
- Trump: Meksika 'dünyadaki en tehlikeli ülkesi'
- Kılıçdaroğlu, Hrant Dink'i andı
- Airbus'ın imdadına Emirates yetişti
- AYM’nin ‘Alpay-Altan kararı’ Resmi Gazete’de yayımlandı
- Pentagon'dan 'İstikrar gücü’ açıklaması
- ABD’den Afrin’e operasyon yapmayın çağrısı
- Rusya: Görüşme yapıcı geçti
- OHAL 6. kez 3 ay süreyle uzatıldı
- Avrupa'da fırtına alarmı
- Efrin’de halk operasyona karşı yürüdü
- TÜSİAD’ın açık ismi değiştirildi
- 'Siber dolandırıcılık' soruşturmasında: 22 tutuklama
- Fransa'daki cezaevinde isyan!
- Hasan Cemal’e 13 yıl ceza istendi
Katliamın nedeni Alevilik mi Kürtlük mü?
Yazarın Diğer Yazıları
- Kürdistan halkı İbadi'yi protesto etti
- Kirmanşah'ta (Kasrı Şirin) deprem...
- Mam Celal son yolculuğuna uğurlandı
- Kürdistan referandumundan ilk kareler
12345678
- Sait Çürükkaya...
- Antep'te sokak düğününe bombalı saldırı
- Cizre'deki bodrumlarda ne yaşandı?
- Nizamettin Ariç - Xakî Bîngol - Çîyayê Şengalê
12345678
RÖPORTAJ
- Demirtaş'a Erdoğan’ın alternatifi Gül olabilir mi? sorusuEdirne F Tipi Ceza İnfaz Kurumunda yaklaşık 14 aydır tutuklu olan HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, avukatları aracılığıyla Evrensel'den Çağrı Sarı'nın sorularını yanıtladı.
- Çavuşoğlu: 'Deniz Yücel'in durumu beni de mutlu etmiyor'Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Almanya'ya yeni mesajlar verdi ve tutuklu gazeteci Deniz Yücel'le ilgili 'Biz ancak yargıyı teşvik edebiliriz' dedi.
- Prens Harry sordu Barack Obama yanıtladıİngiltere tahtının varislerinden Prens Harry, eski Başkan Barack Obama’yla BBC Radyosu için röportaj yaptı.
- Barzani: Er ya da geç Kürdistan bağımsız olacaktırMesud Barzani, 25 Eylül’deki bağımsızlık referandumuyla bağımsızlık anahtarını ellerine aldıklarını söyledi.
ÖZEL MAKALE
- Sünni, Şii ve Kürt okulu"Irak ile ilgili her şey şunu bize söylüyor. Üçe ayırın, zira suni bir yapıyı bir arada tutmak sadece daha fazla ölüme davetiye çıkarır. Irak’ın birliği suçuna ortak olmayın."
- 1925 Kürt Ulusal Özgürlük Hareketi ve Saîdê Kurdî" Saîdê Kurdî ve 1925 Kürt Ulusal Özgürlük Mücadelesi/Şeyh Said ilişkisi noktasında resmi ideoloji eksenli kodlamalar ve bu kodlamamalardan sonra kurulan bağlantılar..."
- Kurdistan ve Arap Dünyası; Geleceğe dair (I)"Irak ve Suriye’nin bölünmesi yakınlaşırken dünya güçleri adalet adına olmasa dahi en azından istikrar adına komşu ülkelere bağımsız bir Kurdistan empoze etmek isteyecektir."
- Sıçrama Tahtası; Kürtler ve Ermeniler"Saîdê Kurdî’nin, Hamidiye Alaylarının yasallaştırılması talebi, Kürtler üzerinde uygulanmak istenen politikaları boşa çıkarmayı amaçlamaktadır."
KÜLTÜR SANAT
- Nûbihar Akademî dergisinin 7. sayısı çıktıKürtçe ve İngilizce iki dilde yayın yapan uluslararası hakemli Nûbihar Akademî Dergisi'nin 7. sayısı çıktı.
- Trump hakkındaki kitap birkaç saatte tükendiAmerikalı gazeteci Michael Wollf’un yazdığı “Ateş ve Öfke: Trump’ın Beyaz Sarayı’nın içinden” adlı kitap ABD Başkanı Donald Trump’ın engelleme çabalarına rağmen piyasaya çıktı.
- 'Türkiye'de kişi başına 8,4 kitap üretiliyor'Türkiye Yayıncılar Birliği Başkanı Kocatürk, "Nüfusa göre kişi başına 8,4 kitap üretiliyor. Kitap bir kültür.Biz kitapların satıldığı ve okunduğunu düşünüyoruz." dedi.
- Spotify'a 1.6 milyar dolarlık telif hakkı davasıABD'de müzik yayıncılarını temsil eden şirket Wixen Music Publishing, yayın haklarına sahip olduğu 10 bin fazla şarkı için Spotify'a 1.6 milyar dolarlık tazminat davası açtı.