CGTN / Bradley Blankenship
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki (ABD) iki büyük partiden senatörler, 15 Şubat’ta, son 40 yılın en yüksek düzeyi olmak üzere, ocakta yıllık yüzde 7,5 tüfe düzeyinde olan ülkenin endişe verici enflasyonunun muhtemel çözümlerini tartıştı. Merkez Bankası enflasyonu engelleme umuduyla ekonomiyi soğutmak için marttaki toplantısında faiz oranlarını artıracağını açıkladı ve Demokrat senatörler gelecek ay kendilerinin konuyla ilgili birçok eylem içinde olacakları sözünü verdi.
Demokrat senatörlerin kapalı bir toplantısından sonra Senato çoğunluk lideri Chuck Schumer gazetecilere partisinin ele almaya çalışacağı birkaç ekonomi alanı hakkında bilgi verdi. Bunlar arasında ilaç ve gıda fiyatlarının düşürülmesi, yarı iletken kıtlığını azaltma ve federal gaz yağı vergisini askıya almak da bulunuyor. Bu 2022 ara seçimlerini Cumhuriyetçilerin kazanmasına kapıyı ardına kadar açabilecek büyük bir siyasi sorunu olduğu için, Cumhuriyetçiler muhtemelen Demokratlarla görüşmeleri terk edebilirler ya da herhangi bir yasanın çıkması için yeterli oyu vermeyebilirler. Ama siyasi başarısızlığın ötesinde, ABD hükümeti bu sorunu ele almak için donanımlı mı?
ABD MERKEZ BANKASI’NIN KURTARICI ÇÖZÜMÜ NE?
Merkez Bankası’nın kurtarıcı çözümü yani faizleri artırmak ve ekonomiyi soğutmak, tek başına yeterli olmayabilir. Çünkü ekonomiyi soğutmak için yavaşlatmak, özünde, bir durgunluğu seçmektir -ve bu iş ve ücret kaybı anlamına geleceği iç in Amerikalıların çoğu için enflasyondan daha büyük bir zorluk olacaktır. Bu, Merkez Bankası’nın ötesinde bir politika tepkisini gerektirdiği anlamına geliyor. Ancak, ele alınması gereken ilk şey, enflasyonun neden kesinlikle böyle bir sorun olduğudur. Geleneksel anlatı enflasyonun, salgının birçok kişinin işten çıkmasına neden olduğu ve salgın teşvikleri nedeniyle daha fazla gereksiz hale getirilen bastırılmış tüketici talebi nedeniyle, artan ücretler nedeniyle arttığı şeklindedir.
Bu teorinin sorunu ücretlerin gerçek anlamda düşmüş olmasıdır, yani enflasyon işçiler için daha avantajlı emek piyasası sayesinde elde edilen ücret kazanımlarının azalttı. Bu yüzden, gerçek sorun emek girdisinden kaynaklanan arz tarafı sorunu değil aksine, şirketlerin sadece yapabilecekleri için fiyatları artırmasıdır. Dolayısıyla, rekabet eksikliği temel iticidir ve bunun, üzerinde konuşması gerekirken, politika belirleyicileri bir yana bırakın, medya da bile tartışıldığı söylenemez.
Sayısız küçük şirketin kapandığını gördük ve bu sadece bütün ekonomideki tekelleri güçlendirdi. Sadece büyük fosil yatık şirketlerine bakarsak, BP son 8 yıldaki en büyük kârı elde etti, Exxon, Chevron ve Shell 7 yıl içindeki en büyük karlarını elde etti ve benzin fiyatları 8 yılın en yüksek düzeyinde. Bu sadece bir tesadüf değildir. Aynı şekilde Beyaz Saray bile tekellerin gıda endüstrisinde neden olduğu zararı kabul etti. Beyaz Saray ekonomik danışmanlarına göre, en büyük 4 et işleme şirketi piyasa güçlerini, kırlarını yüzde 300 artırmak için Covid-19 sırasında et fiyatlarını artırmak ve çiftçilere düşük ödeme yapmak için kullandı.
ABD’NİN TARİHSEL EŞİTSİZLİĞİ
Eski Çalışma Bakanı Robert Reich yakındaki bir haber bülteninde Kongre’nin, eşitsizliği sürdüren ABD ekonomisindeki tekel sorunlar olduğunu söylediği, emeği koruma önlemlerini güçlendirmek zorunda olduğunu yazdı. Reich özellikle ABD’nin tipik bir 40 saatlik çalışma haftasını kabul eder ve fazla mesaiye ödeme yaparken fazla mesaiyi sınırlandırmayan ve ABD’yi böyle bir sınırlandırma yapmayan tek sanayileşmiş ülke yapan 1938 tarihli Adil Emek Standartları Yasası’nı güncellemesi gerektiğini söyledi. Zorunlu fazla mesai böylece birçok işçi için standart hale geldi.
Bu oldukça önemli bir konuyken, daha da önemli -kuşkusuz Amerikan siyaseti bağlamında daha esaslı olsa da- adımın katı bir anti tekel yasasının kabul edilmesi olduğunu düşünüyorum. Bu sorunu ele alan böyle bir yasa, Salgın Anti-Tekel Yasası tasarısı Senatör Elizabeth Warren ve Temsilciler Meclisi üyesi Alexandria Ocasio-Cortez tarafından 2020’de sunuldu ve kabul edildi ama insafsızca enflasyonu artıran büyük tekelleri yıkmak için daha güçlü hale getirilmelidir. Sorun Kongre’nin tüketici fiyatlarını kontrol eden aynı servet sahiplerinin çıkarları tarafından kontrol edilmesi ve bunların tercih ettiği, örneğin Çin’e odaklanan Amerikan Rekabet Yasası gibi politikalar aynı tekelleri güçlendirecektir ve böylece daha fazla enflasyona neden olacaktır. ABD enflasyonunun ülkenin tarihsel eşitsizliğine doğrudan bağlı olması hükümetin çözemeyeceği çetrefilli bir sorun olması anlamına geliyor.