Soya Lesitini: Sağlığa Yararlı mı? Zararlı mı?
Soya lesitini, hem geleneksel hem de sağlıklı gıda mağazalarında yaygın olarak bulunur.Genellikle gıda ürünlerinde bir bileşen olarak kullanılır ve sağlığınızı iyileştirmek için ek formda satılır. Yine de, şaşırtıcı bir şekilde, soya lesitini hakkında çok fazla kafa karışıklığı (hatta belki de ön yargı) var çünkü içinde "soya" kelimesi var.
Peki soya lesitini nedir ve sizin için faydalı mı?
Sonuç olarak, soya lesitini tüketmenin artıları ve eksileri var, ancak kesinlikle bazılarının iddia ettiği kadar kötü değil. Doğru soya lesitini ürünlerini seçtiğinizde, aslında kolesterol seviyelerini düşürme ve beyin fonksiyonlarını artırma yeteneği gibi potansiyel sağlık yararlarıyla övünür. Bununla birlikte, soya lesitini dünyası aldatıcı olabilir, çünkü gerçekten de fermente edilmediği sürece tipik olarak kaçınmaya çalıştığım bir gıda olan soyadan yapılır. Soya lesitinin nasıl yapıldığı ve bugün piyasadaki diğer birçok soya ürünü gibi bundan kaçınılması gerekip gerekmediği hakkında daha fazla bilgi edinmek için okumaya devam edin.
Soya Lesitini Nedir?
“Soya lesitini nedir?” sorusuna cevap ararken, arayışımız bizi hemen 19. yüzyılın ortalarına, Fransa'ya götürüyor. İlk olarak 1846'da Fransız kimyager Theodore Gobley tarafından izole edilen lesitin, hayvan ve bitki dokularında bulunan doğal olarak oluşan çeşitli yağ bileşiklerini belirtmek için kullanılan genel bir terimdir. Kolin, yağ asitleri, gliserol, glikolipitler, fosfolipitler, fosforik asit ve trigliseritlerden oluşan lesitin orijinal olarak yumurta sarısından izole edilmiştir. Günümüzde düzenli olarak pamuk tohumu, deniz kaynakları, süt, kolza tohumu, soya fasulyesi ve ayçiçeğinden ekstrakte edilmektedir.
Genellikle sıvı olarak kullanılır ancak lesitin granülleri olarak da satın alınabilir. Genel olarak, lesitin kullanımının büyük çoğunluğu, mükemmel bir emülgatör olarak kullanışlılığı etrafında toplanıyor. Yağ ve suyun karışmadığını biliyoruz değil mi? İkisi bir solüsyona yerleştirilip birlikte çalkalandığında, yağ damlacıkları başlangıçta yayılır ve eşit şekilde dağılmış gibi görünür, ancak çalkalama durduğunda yağ tekrar sudan ayrılır.
Lesitin tam da bu yüzden bu kadar önemlidir ve işlenmiş gıdalarda, ilaçlarda ve takviyelerde sıklıkla katkı maddesi olarak kullanılır. Lesitin denkleme girdiğinde, yağ emülsifikasyon adı verilen bir süreçte daha küçük parçacıklara bölünerek yağ damlacıklarının yenildiğinde temizlenmesini veya sindirilmesini kolaylaştırır. Böylece lesitin, ürünlere pürüzsüz, tekdüze bir görünüm kazandırmaya yardımcı olur. Ek olarak, yağları emülsifiye etme yeteneği, onu yapışmaz pişirme spreyleri ve sabunları için ideal bir bileşen haline getirir.
Soya Lesitinindeki Soya
Soya lesitini çiğ soya fasulyesinden elde edilir, yani soya içerip içermediğini merak ediyorsanız, cevap evettir. Önce yağ, heksan gibi kimyasal bir çözücü kullanılarak ekstrakte edilir ve ardından yağ işlenir (buna gam giderme denir), böylece lesitin ayrılır ve kurutulur. Görünüşe göre soya lesitini sadece eser miktarda soya proteini içeriyor. Bu nedenle araştırmacılar, yeterli soya proteini kalıntısı içermediği için soya lesitininin soya alerjisi olan tüketicilerin çoğunda alerjik reaksiyonlara neden olmayacağına inanmaktadır.
Görüyorsunuz, soya fasulyesi alerjenleri, soya lesitini üretim sürecinde neredeyse tamamen çıkarılan protein fraksiyonunda bulunur. Birçok alerji uzmanı, soya fasulyesi alerjisi olan hastalarına, gıda ürünlerinde bir bileşen olarak bulunan soya fasulyesi lesitinden kaçınmalarını bile tavsiye etmiyor. Yine de soya içeren herhangi bir ürünü yerken dikkatli olun. Daha hassas soya fasulyesi alerjisi olan kişiler, soya lesitini alımına yine de olumsuz tepki verebilir ve bu içeriği içeren paketlenmiş gıdalar konusunda daha bilinçli olmaları gerekir.
Soya ile ilgili yaygın olarak araştırılan bir başka konu da, doğal olarak oluşan östrojenik bileşikler olan izoflavonları veya fitoöstrojenleri içermesidir. İzoflavonlar pek çok farklı bitkisel gıdada bulunmasına rağmen, soya fasulyesi benzersiz bir şekilde zengin miktarlarda içerir. Soya fasulyesinde izoflavonlar neredeyse tamamen glikozitler (şeker bileşikleri) olarak bulunur, ancak soya gıdası bir kez alındığında şeker hidrolize olur ve vücut tarafından emilebilir.
İzoflavonlar, östrojen hormonuna benzer bir kimyasal yapıya sahiptir, bu nedenle östrojen reseptörlerine bağlanabilir ve vücutta östrojen benzeri etkilere neden olabilirler. En azından bazı hayvan çalışmalarının bize gösterdiği şey bu, ancak izoflavon tüketmenin sağlığımız üzerindeki rolünü tam olarak anlamak için bu konuda kesinlikle daha fazla araştırma yapılması gerekiyor. İzoflavon tüketmenin menopoz ve osteoporoz semptomlarını iyileştirmek gibi potansiyel sağlık yararları olsa da, bu konudaki klinik ve epidemiyolojik literatürün bir değerlendirmesine göre, östrojen benzeri özellikleri ve tiroid, uterus ve memeleri nasıl etkiledikleri konusunda endişeler vardır. Fakat, yine de sağlığınız için yararlı olabilir çünkü:
• Mükemmel diyet protein kaynaklarıdır
• Gerekli tüm amino asitleri içerir
• Sindirimi daha kolaydır
• Ayrıca, fermantasyon işlemi, mevcut olan antibesinleri parçalar ve bunlar probiyotikler içerir.
Beslenme Değerleri
Çoğu zaman soya fasulyesi yağından çıkarılan 28 gram soya lesitini aşağıdaki besin içeriğine sahiptir:
• 214 kalori
• 28 gram yağ
• 1.438 miligram omega-3 yağ asitleri
• 11.250 miligram omega-6 yağ asitleri
• 51,5 mikrogram K vitamini (yüzde 64 Günlük Değer)
• 2,3 miligram E vitamini (günlük değerin yüzde 11'i)
• 98 miligram kolin
Lesitin takviyeleri neden bu kadar popüler ve soya lesitini kapsülleri ne için kullanılıyor?
Cevap, lesitin takviyelerinin, hücresel zar yapısını oluşturan ve enerji depolamak için kullanılan karmaşık bir fosfolipit karışımı içermesidir. Biyolojik zarlar için temel bileşenler olan iki tip fosfolipit, fosfatidikolin ve fosfatidilserin içerir. Ataştırmacılar, taze fosfolipitlerin uygulanmasının, hasarlı hücre zarlarını yenilemeye ve hücre zarının yapısını ve işlevini eski haline getirmeye çalışabileceğini buldu. Buna lipid replasman tedavisi denir ve yorgunluğu, diyabet semptomlarını, dejeneratif hastalıkları ve metabolik sendromu iyileştirdiği gösterilmiştir.
Fosfatidilkolin , kolinin birincil formlarından biridir ve hücre zarı sinyalleşmesinde temel bir bileşen olarak işlev görür. Fosfatidilkolin karaciğerde üretilir ve vücutta birçok önemli işlemi gerçekleştiren koline dönüştürülür. Fosfatidilserin tüm hayvanların, yüksek bitkilerin ve mikroorganizmaların zarlarında bulunur. İnsanlarda en çok beyinde yoğunlaşır ve fosfatidilserin takviyesi genellikle yaşlı hastalarda beyin fonksiyonlarını iyileştirmek için kullanılır.
Soya Lesitini Zararları
Soya lesitini tüketmenin bir takım potansiyel faydaları olsa da, bu içeriği içeren gıdaları veya takviyeleri tüketmeyi seçmeden önce bilmeniz gereken bazı tehlikeler ve yan etkiler de vardır.
Ekstraksiyon Uygulamaları
Soya lesitini yan etkilerini ve güvenliğini belirlerken, emülgatörü soya fasulyesinden elde etmek için gerekli olan ekstraksiyon sürecini dikkate almak önemlidir. Heksan, tohumlardan ve sebzelerden yağ çıkarmak için kullanılan bir çözücüdür. Ayrıca yapıştırıcılar ve vernikler için çözücü olarak ve matbaa endüstrisinde temizlik maddesi olarak kullanılır. Lesitini soya fasulyesinden ayırırken ekstraksiyon işleminde heksan kullanılır ve ardından başka birçok aşamalı işlemle çıkarılır. Bu, yediğiniz soya lesitininde tam olarak ne kadar heksan olabileceğini bilmediğimiz anlamına gelir ve araştırmalar, heksan solumaya maruz kalmanın, baş dönmesi gibi hafif merkezi sinir sistemi etkilerini içerdiği bildirilen bir dizi tehlikeli yan etkisini listeler.
GDO'lu Soya Fasulyesi
Soya lesitini ile ilgili başka bir potansiyel sorun, "organik soya lesitini" olarak etiketlenmediği sürece muhtemelen genetiği değiştirilmiş soya fasulyesinden gelmesidir. Soya lesitini genetiğiyle oynanır mı? Genel olarak konuşursak, soya lesitini neredeyse her zaman jenerik olarak değiştirilmiş soya yağından elde edildiğinden, cevap genellikle evettir. Önemli bir sorun, soya lesitini için orijinal kaynağın izini sürmenin neredeyse imkansız olmasıdır, bu nedenle GDO'lu soyadan gelebilir ve siz bunu bilemezsiniz.
Potansiyel Östrojenik Etkiler
İzoflavonlar ve östrojenik etkileri hakkındaki bilim hala net değil. Yüksek miktarda soya fitoöstrojeni tüketmenin testosteron seviyelerini azaltabileceğini gösteren hayvan araştırmaları var, ancak soya tüketiminin erkeklerde hormon seviyeleri üzerinde hiçbir etkisi olmadığına dair kanıtlar da var. Tiroid sorunları olan kişiler soya tüketimini sınırlamaya çalışmalıdır çünkü araştırmalar soyanın vücuttaki tiroid hormonlarının üretimini azaltabileceğini bulmuştur.
Alerjik Reaksiyonlar
Hassas soya alerjisi olan kişiler, soya lesitine karşı olumsuz bir reaksiyon gösterebilir ve çoğu durumda, genetiği değiştirilmiş soyadan yapılır. Araştırmalar, soya alerjisi olan çocukların gıda ürünlerindeki soya lesitine tepki gösterip göstermediğini değerlendirdi. Çalışmaya yirmi çocuk katıldı ve rastgele bir plasebo veya soya lesitini deneme dozuna atandılar. Bir çocuk emülgatöre hafif bir reaksiyon gösterdi. Bu sonuçlar muhtemelen soya lesitininin yalnızca eser düzeyde soya proteinleri içermesinden kaynaklanmaktadır. Bileşen muhtemelen güvenli olsa da, soyaya karşı ciddi alerjisi olan kişiler soya lesitini ile yapılan gıdalardan kaçınmalıdır.
Soya Lesitini Faydaları
1. Kolesterol Düzeylerini İyileştirir
Diyette soya lesitini takviyesi, hiperlipidemiyi azaltmak ve lipid metabolizmasını etkilemekle en güçlü şekilde bağlantılıdır. Yağ ve kolesterolün işlenmesindeki önemli rolüyle bilinir, bu nedenle insanlar bazen kolesterolü doğal olarak düşürmek için soya lesitini takviyeleri alırlar. Araştırmalar, lesitinin özelliklerinin, LDL kolesterol fazlalığını azaltma ve karaciğerde HDL sentezini destekleme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.
2. Kolin Kaynağı Olarak Hizmet Eder
Soya lesitini, karaciğer fonksiyonunda, kas hareketinde, metabolizmada, sinir fonksiyonunda ve uygun beyin gelişiminde önemli bir rol oynayan bir makrobesin olan kolinin birincil formlarından biri olan fosfatidilkolin içer. Araştırmacılar, fosfatidilkolin takviyesinin sağlıklı kolesterol seviyelerini, karaciğer fonksiyonunu ve beyin fonksiyonunu desteklediğinin bulunduğunu ortaya çıkardı. Soya lesitini tozunun veya takviyelerinin potansiyel faydalarının çoğu, kolin içeriğinden gelir.
3. Bağışıklığı Artırabilir
Soya lesitini takviyesinin, diyabetik fareler arasında bağışıklık fonksiyonunu önemli ölçüde artırdığı gösterilmiştir. Araştırmacılar, soya lesitini ile günlük takviyenin, diyabetik farelerin makrofaj aktivitesinin (yabancı kalıntıları yutan beyaz kan hücreleri) yüzde 29 artmasına neden olduğunu keşfettiler. Soya lesitinin insan bağışıklık sistemindeki rolünü sonuçlandırmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.
4. Bedenin Fiziksel ve Zihinsel Stresle Başa Çıkmasına Yardımcı Olur
Soya lesitinin sağlık yararlarının birçok anahtarından biri, bitkilerde ve hayvanlarda hücre zarlarının bir kısmını oluşturmaya yardımcı olan yaygın bir fosfolipid olan fosfatidilserin olarak bilinen bir bileşiktir. Stres hormonlarını etkilediği bilinen adrenokortikotropik hormon (ACTH) ve kortizol, inek beyinlerinden elde edilen fosfatidilserinin fiziksel strese verilen yanıtı azalttığı gösterilmiştir.
5. Bilişsel İşlevi İyileştirebilir
Bir araştırmada, Alzheimer hastalığı olan hastalara günlük işleyişleri, zihinsel sağlıkları, duygusal durumları ve kendilerinin bildirdiği genel durumları üzerindeki etkisini ölçmek için takviye verildi. Araştırmacılar, tedavi süresinin sonunda, soya lesitinde bulunan özelliklerden yapılan takviye karışımının, plasebo alanlara kıyasla yaşlı hastalarda hafızayı önemli ölçüde iyileştirdiğini ve "kış depresyonunu" önlediğini buldu. Alzheimer hastalığı olan hastalar arasında, takviye grubu, plasebo altında yüzde 17,9 ve yüzde 79,5'e kıyasla günlük işleyişte yüzde 3,8'lik bir bozulma ve yüzde 90,6'lık bir stabiliteye sahipti. Artı, tedavi grubundakilerin yüzde 49'u, plasebo alanların yüzde 26,3'üne kıyasla, genel durumda bir iyileşme bildirdi.
Bu bulgular, soya lesitin türevi fosfatidilserin ve fosfatidik asidin yaşlılar ve bilişsel rahatsızlıklardan muzdarip olanlar arasında hafıza, biliş ve ruh hali üzerinde olumlu bir etkiye sahip olabileceğini düşündürmektedir.
6. Osteoporozu Önleyebilir
Araştırmalar karışık olsa da, soya lesitini de dahil olmak üzere soya fasulyesi ve soya bazlı bileşenlerin osteoporozu önlemede antirezorptif ve kemik güçlendirici ajanlar olarak hareket ettiğini gösteren çalışmalar var. Bunun nedeni soyada bulunan izoflavonlar, özellikle glikozitler. Araştırmacılar, soya bazlı ürünlerin "potansiyel olarak kemik kaybı oranını düşürebileceğini ve kırılma riskini azaltabileceğini" belirtiyor. Menopozun neden olduğu östrojen eksikliğinin yaşlı kadınlarda kemik kaybını hızlandırdığı gösterildiğinden, bunun nedeni soyanın östrojenik etkilerinden kaynaklanıyor olabilir. Ayrıca soyadaki antioksidan, antiproliferatif, östrojenik ve bağışıklık modüle edici etkilere sahip özelliklerden (özellikle glikozitler) kaynaklanıyor olabilir.
7. Menopoz Belirtilerini Hafifletir
Araştırmalar, osteoporoz için potansiyel faydasına ek olarak, soya lesitini takviyelerinin menopozdaki kadınlarda dinçlik ve kan basıncı düzeylerini iyileştirerek menopoz semptomlarını iyileştirmeye yardımcı olabileceğini düşündürmektedir. Araştırmacılar, yorgunluk semptomları, diyastolik kan basıncı ve kardiyo-ayak bileği vasküler indeksindeki (arteriyel sertliği ölçmek için) iyileşmelerin, plasebo grubuyla karşılaştırıldığında yüksek doz grubunda daha fazla olduğunu bulmuşlardır.
8. Kanseri Önlemeye Yardımcı Olabilir
Yapılan bir araştırma, lesitin takviyesi kullanımıyla ilişkili meme kanseri riskinde azalma olabileceğini buldu . Araştırmacılar, kanseri tedavi edebildiğine dair kesin bir açıklama yapamadılar, ancak bulgularının "hipotez oluşturucu" olarak değerlendirilmesi gerektiğini öne sürdüler. Soya lesitini ile meme kanseri riskinin azalması arasındaki bu bağlantı, soya lesitini içinde yutulduğunda koline dönüşen fosfatidilkolin varlığına bağlı olabilir.