Stockholm Sendromu teriminin kökeni, 1973 yılında İsveç’in Stockholm kentinde meydana gelen, iyi belgelenmiş bir soygunun ardından ortaya çıktı.
Dört rehine bankada esir tutulurken, onları kaçıranlar polisle altı günlük bir görüşme yaptı. Serbest bırakılmalarının ardından yetkililer, rehinelerin kendilerini kaçıranlara karşı güçlü duygusal bağlar geliştirdiklerini ve hatta onlardan ayrılmayı reddettiklerini tespit etti.
Rehineler, kendilerini kaçıranların kendilerine nazik davrandığını ve onlara zarar vermediğini bildirdi. Onları kaçıranları savundular ve mahkemede onlara karşı ifade vermeyi reddettiler. Bunun üzerine olayı araştıran kriminolog ve psikiyatrist Nils Bejerot bu olguya Stockholm Sendromu adını verdi.
Stockholm Sendromu Neden Olur?
Bazı kişilerin neden Stockholm Sendromu geliştirebileceği tam olarak açık değildir.
Bir kişinin içinde bulunduğu aşırı ve korkutucu durumla başa çıkma yöntemi olarak onu esir alan kişiyle bağ kurması şeklinde bir hayatta kalma mekanizması olduğu düşünülmektedir.
Bir kişinin Stockholm Sendromu geliştirme olasılığını artırmak için gerekli olabilecek bazı temel faktörlerin olduğuna inanılmaktadır:
- Uzun süre duygusal olarak yüklü bir durumda olmak.
- Alanın kötü koşullara sahip olduğu, örneğin yiyecek eksikliği veya fiziksel olarak rahatsız olduğu, kendisini kaçıran kişiyle ortak bir alanda bulunmak.
- Rehine, yiyecek ve suya erişim gibi temel ihtiyaçları için onu esir alan kişiye bağımlıdır.
- Rehine, onu kaçıran kişi tarafından insanlıktan çıkarılmamıştır.
- Durum birkaç gün veya daha uzun sürer.
- Esir alan ve rehinenin birbirleriyle bağ kurma fırsatları sağlayan anlamlı etkileşimleri vardır.
- Rehineyi esir alan kişi, rehineye biraz nezaket gösterir veya ona zarar vermekten kaçınır.
- Duygusal olarak yüklü bir durumda hayatta kalmak için onu esir alan kişiye güvenmek.
Bu tür durumlardaki bireyler, yukarıdaki faktörlerin bir sonucu olarak kendilerini esir alan kişiye karşı kafa karıştırıcı duygular beslemeye başlayabilirler.
Kaçırılan bir kişi genellikle onu kaçıran kişi tarafından tehdit edildiğini hisseder, ancak aynı zamanda hayatta kalmak için de ona oldukça bağımlıdır. Onları esir alan kişiye karşı sempati, empati ve hatta sevgi hislerinin yanı sıra onları koruma arzusu da olabilir .
Travmatik durumları birlikte yaşayan kişilerin birbirleriyle güçlü bağlar kurma olasılıklarının yüksek olduğuna dair kanıtlar vardır.
Bu, rehine-esir alan kişi ilişkilerinde bunun olmasının olası bir nedeni olabilir; bu, travmatik durumdaki güçlü bağın, rehin alan kişi tarafından yanlış yerleştirilebileceği anlamına gelir.
Eğer rehineyi kaçıran kişi herhangi bir şekilde nezaket gösterirse, bu durum kişinin genel olarak nazik bir insan olduğu ve rehinenin bir başa çıkma mekanizması olarak bu umuda tutunduğu şeklinde yanlış yorumlanabilir.
Stockholm Sendromu Belirtileri
Stockholm Sendromu resmi bir akıl sağlığı tanısı olarak listelenmemiş olsa da, bu sendromu yaşayan kişilerin aşağıdakiler de dahil olmak üzere bazı ortak semptomları olduğu görülmektedir:
- Esir alan kişiye karşı olumlu duygular.
- Yakalayan kişinin davranışının ve bunun arkasındaki mantığın desteklenmesi.
- Kurban, onu esir alan kişinin insanlığını algılamaya başlar ve aynı hedef ve değerleri paylaştıklarına inanır.
- Kaçmak için çok az çaba harcıyorlar veya hiç çaba göstermiyorlar.
- Onu kaçıranların iyiliğine olan inanç.
- Kurbanlar ödüllendirildikçe, belki de daha az istismarla ya da hayatın kendisiyle ödüllendirilirken, onu kaçıran kişinin yatıştırıcı davranışları güçlenir.
- Esir alanlara karşı acıma duyguları, hatta esir alanların kurbanların kendileri olduğuna inanmak.
- İstismarcılarını ‘kurtarmak’ gibi duygulara sahip olabilirler.
Kurbanlar, onları esir alan kişiyle bir bağ veya bağ kurmanın yanı sıra, durum dışında olanlara karşı da farklı duygular geliştirebilirler. Örneğin şunları yapabilirler:
- Serbest bırakılmalarına yardımcı olabilecek herhangi bir davranışta bulunma konusunda isteksiz olun.
- Onları kurtarmaya çalışabilecek arkadaşlarına veya ailelerine karşı olumsuz duygular beslerler.
- Polise, otorite figürlerine veya onları esir alan kişiden kaçmalarına yardım etmeye çalışan herkese karşı olumsuz duygular geliştirin.
- Daha sonraki soruşturmalar veya yasal yargılamalar sırasında, kendilerini kaçıran kişiye karşı işbirliği yapmayı reddetmek.
- Kaçma fırsatı verilse bile onları kaçıranları bırakmayı reddedin.
- Polisin ve diğer yetkililerin kendi çıkarlarını düşünmediğine inanın.
Stockholm Sendromlu kişiler sıklıkla travma sonrası stres bozukluğuna benzer semptomları bildirebilirler; örneğin:
- Kolayca şaşırmak
- Güvensizlik duyguları
- Gerçek dışılık duyguları
- Geçmişe dönüşler
- Sinirlilik
- Kabuslar
- Odaklanmada zorluk
- Uykusuzluk hastalığı
Stockholm Sendromu hissini yaşayan herkeste semptomların tamamı veya hatta çoğu görülmeyebilir, ancak bazılarını değişen derecelerde yaşayabilirler.
Stockholm Sendromu Nasıl Aşılır?
Travmatik bir olay geçirmiş ve Stockholm Sendromu özelliklerini sergiliyor olabilecek birinin sevilen biri olarak, bireyi duyguları aracılığıyla desteklemenin bazı yolları vardır:
- Yargılamadan dinleyin; mağdur başına gelen her şeyi düşündüğünden ve deneyimlerini işlemeye çalıştığından, dinleyin ve endişenizi ve onayınızı göstermek için derinlemesine düşünün.
- Kutuplaşmayı önleyin; Mağduru dinlerken, onu istismarcının kötü özelliklerine ikna etmeye çalışmak yararsız olabilir. Bu, mağdurun kutuplaşmasına ve onu esir alan kişiyi savunmasına neden olabilir. Ayrıca deneyimlerini sizinle paylaşmak istemeyebilirler.
- Gerçeklerini doğrulayın; manipülatif bir ilişkinin kurbanı olmak bilişsel uyumsuzluğa neden olabilir. Bu, mağdurun sezgilerinin zarar gördüğü ve gerçeklik konusunda kafalarının karışabileceği anlamına gelir. Doğrularını doğrulayarak onlara yardımcı olmak ve kendilerine güvenmelerini teşvik etmek onlar için faydalı olabilir.
- Onlar istemedikçe tavsiye vermeyin; mağdur kendi kararlarını verme yetkisine sahip olduğunu hissetmelidir. Sizden tavsiye isterlerse verebilirsiniz, ancak bu onların üzerinde çalışıp kendi başlarına karar vermeleri gereken bir şey olabilir.