Cuma günü yayınlanan bir açıklamada, hak uzmanları “Dudula Operasyonunu” nefret söylemi örneği olarak gösterdi. Başlangıçta bir sosyal medya kampanyası olan Dudula Operasyonu, şiddetli protestoların, kanunsuz şiddetin, göçmenlerin sahip olduğu evleri ve işyerlerini hedef alan kundaklama ve hatta yabancı uyrukluların öldürülmesi için bir şemsiye haline geldi.
Özel Raportörler olarak bilinen uzmanlar, devam eden yabancı düşmanı seferberliğin daha geniş ve derin olduğu ve ülkedeki bazı siyasi partiler için merkezi kampanya stratejisi haline geldiği konusunda uyardı.
“Üst düzey hükümet yetkililerinden gelen göçmen karşıtı söylem, şiddetin alevlerini körükledi ve hükümet aktörleri daha fazla şiddeti önlemede veya failleri sorumlu tutmada başarısız oldu” dediler.
‘Güney Afrikalı olmak için fazla siyah’
Grup, “Güney Afrika hükümetinden göçmenlerin ve mültecilerin günah keçisi ilan edilmesini ve bu gruplara yönelik yaygın şiddet ve korkutmayı durdurmak için acil eylemde bulunmadan, ülkenin patlayıcı şiddetin eşiğinde olduğundan derin endişe duyuyoruz” diye devam etti.
Uzmanlar, özellikle düşük gelirli, Afrikalı ve Güneydoğu Asyalı göçmen ve mültecilere yönelik yabancı düşmanlığının uzun yıllardır Güney Afrika siyasetinin bir özelliği olduğunu kaydetti.
Örneğin 2008’de yabancı düşmanlığı şiddeti 60’tan fazla kişinin ölümüyle sonuçlandı ve en az 100.000 kişinin yerinden edilmesine katkıda bulundu.
Yabancı düşmanlığı, düşük gelirli Siyah göçmenleri ve mültecileri ve bazı durumlarda “Güney Afrikalı olamayacak kadar Siyah” olmakla suçlanan Güney Afrika vatandaşlarını hedef alarak genellikle açıkça ırksallaştırılır.
Nisan 2022’de son derece kamuoyuna duyurulan bir olayda, 43 yaşındaki Zimbabwe uyruklu ve dört çocuk babası, vize görmek için kapı kapı dolaşan bir grup tarafından Dieploot’ta öldürüldü.
Saldırganlar, kurbanı sığınmak istediği bir yerden uzaklaştırdı, dövdü ve ateşe verdi. Şiddet hız kesmeden devam etti. Johannesburg’daki Yeoville Pazarı’nın bu yıl 20 Haziran’da yakılmasının, göçmen esnafı hedef alan kişiler tarafından gerçekleştirildiği iddia ediliyor.
‘Kurumsallaştırılmış ayrımcılık’
BM uzmanları, Güney Afrika’da yabancı uyruklulara karşı ayrımcılığın hem hükümet politikasında hem de daha geniş Güney Afrika toplumunda kurumsallaştığını gözlemledi.
Bunun, yaşam hakkı ve fiziksel bütünlük ile yeterli yaşam standardı ve ulaşılabilir en yüksek sağlık standardı haklarının ihlal edilmesine ve ayrıca keyfi gözaltı, işkence ve geri gönderme risklerinin artmasına yol açtığını söylediler.
Uzmanlar ayrıca, Güney Afrika sığınma ve göç sistemlerindeki yaygın yolsuzluğun bu tehlikeli sorunları bir araya getirdiğine dair raporlarla ilgili endişelerini de dile getirdiler.
Uzmanlar, “Özellikle son 30 yıllık yabancı düşmanlığı şiddetinin ışığında, insan haysiyeti ve yaşamları üzerindeki maliyet, yaygın ve derinden rahatsız edici olmaya devam ediyor” dedi.
“Güney Afrika’nın, ırk ve yabancı düşmanlığı ayrımcılığını önlerken insan haklarını koruma ve geliştirme konusundaki pozitif yükümlülüklerini yerine getirmemesinden ciddi şekilde endişe duyuyoruz” dediler.
“Aynı zamanda, failler yabancı düşmanı söylem ve şiddet için yaygın bir cezasızlıktan yararlanıyor, bu da ciddi insan hakları ihlalleri için hesap verebilirlik eksikliğine ve ırkçı ve yabancı düşmanı siyasi platformların gelişmesine yol açıyor.”
Uzmanlar, özel ve kamu aktörlerini insan hakları ve ırksal adalete olan taahhütlerini yerine getirmeye ve Güney Afrika’da devam eden ırkçı ve yabancı düşmanı şiddete karşı sağlam bir duruş sergilemeye çağırdı.
BM uzmanları, bu iddiaları ele almak ve uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerini netleştirmek için Güney Afrika Hükümeti ile resmi iletişim halindedir.