• Eleştirel Akılcılığın kurucusu olan Karl Raimund Popper, 28 Temmuz 1902’de Viyana’da doğdu. (…) Henüz 10 yaşındayken Marksizmle tanışan Popper, 1919’da komünizmi benimsemiş, ancak aynı yıl Viyana’yı ziyareti sırasında, kuramının hangi koşullar altında yanlışlanabileceğini kesin sınırlarla belirleyen Einstein’ın da etkisiyle Marksizmin bilimselliğini sorgulamaya başlamış; kısa süre sonra da bilimsel bulmadığı Marksizmi terk etmiştir.
• O dönemde Viyana Çevresi’nce (Wiener Kreis) temsil edilen ve mantıksal görgücülük olarak da tanımlanan yeni olguculuk, felsefede etkili bir akım durumuna gelmişti. Çevre, Ernst Mach’ın katkısıyla, geleneksel olarak bilim felsefesine yönelen Viyana Üni. Felsefe Bölümü’nün 1922’de başkanı seçilen Moritz Schlick tarafından oluşturulmuş ve Hans Hahn, Otto Neurath, Rudolf Carnap gibi matematik ve fizikçilerin de katılımıyla kısa zamanda adını duyurmuştu. Çevre’nin üyeleriyle önceki olgucular arasında büyük bir ayırım yoktu. Onlar da tıpkı Comte, Mill, Spencer ve Mach gibi, “fizikötesş kurgular”a karşı savaştıklarını düşünüyorlardı ve bilimi tüm “fizikötesi saçmalıklardan” arındırmak amacındaydılar. Wittgenstein’ın 1922’de yazdığı Tractatus Logico Philosophicus’un, yeni olguculuğun biçimlenmesinde büyük etkisi olmuştu.
• Çevre’yi bir araya getiren ortak sav şuydu: Bir önerme, yalnızca mantıksal ya da görgül olarak doğrulanabilen bir önermedir. Bunun yolu da tekil gözlem ve deneylerden genele varmaktır. Bilimsel bir önerme ise temel önermelere dayandırılamaz ve bu nedenle de her zaman doğrudur. Bir önermenin anlamı, doğrulanabilirliğinin koşulları tarafından belirlenmektedir; bunu sağlamayan önerme fizikötesidir, anlamsızdır ve bu nedenle bilimden dışlanmalıdır. Yeni olgucular, mantıksal doğrulamadan, bir önermenin mantık kurallarına uyup uymadığının saptanmasını; görgül doğrulamadan ise önermelerin mantıksal araçlarla gerçekleştirilmiş, tanımlayıcı biçimde açıklanmasını; bunun yolunun da dilsel çözümlemelerden geçtiğini anlamakta; klasik bilinmezcilik anlamında yanıtlanamayan hiçbir sorun kalmadığı için de “Hume’un sorunu”nu aştıklarını öne sürekteydiler.
• Yapıtında, öncelikle bilim insanını tanımlayarak işe koyulan Popper, Bergson’un dile getirdiği: “Her buluş usdışı bir an içerir; her buluş yaratıcı bir sezgidir” ve Einstein’ın, Max Planck’ın 60.doğum yılı nedeniyle yaptığı konuşmada söylediği: “… yasalara ulaşmanın yolu mantık değil, salt sezgiye dayanan deneyim özdeşleyimidir” söylemlerine dikkati çekerek, olgucuların bu tür dürtülerin fizikötesi olduğu savıyla, bilimsel düşünce ve araştırmalarda dışlanması gerektiği görüşüne karşı çıkar. Popper’a göre, ancak deneyim, gözlem, içgüdü ve sezgileriyle güdülenen bir araştırmacı, önyargılardan ve dogmalardan arınmış olarak evreni sorgulayabilecektir. Yapıtında tartıştığı asıl konu ise bu özelliklere sahip bilim insanının izleyeceği yoldur. Geliştirdiği yöntembilimsel yaklaşım, akılcılık, eleştiricilik, daha da önemlisi yanlışlamacılık temeline dayanmaktadır. Önemli olan araştırmacının şu ya da bu biçimde geliştirdiği öznel ve nesnel yargılarının bilincinde olup, şüpheci ve yanlışlamacı bir ruhla, geliştirdiği kuramın doğruluğunu değil, yanlışlığını tanıtlamaya çalışmasıdır; başka bir deyişle, kuramını sorgulaması, bulduğunu sandığı yeni şeyin büyük bir alçakgönüllülükle hatalı ya da yanlış olabileceği kaygısını taşıması ve gerektiğinde bunu yüksek sesle dile getirmesidir. Çünkü hatalar yeni ufuklar açabilecek, doğruyu yakalayabile olasılığını arttırabilecektir. İşte Popper’a göre bilim insanında bulunması gereken asıl özellik bu “entelektüel alçakgönüllülük”tür. Ancak kendini “uzman” ya da “yetkin” görmeyen bir araştırmacı bilinmezi merak edebilecek, bulduğunu sorgulayabilecek, yanlış olabilirliği düşünebilecektir.
(Sunuş)