Peter Molnar mobil cihazların hızı ve yaygınlıklarının internette “nefret söylemi”nin bağlamını değiştirdiğini yazıyor.
Yakın zamana kadar internetteki ırkçı ve nefreti kışkırtıcı içerikler anlık şiddet tehlikesi oluşturabilir gibi görünmüyordu. İnternet erişimi sağlayan mobil cihazların hızlı gelişimi bunu değiştirdi. Artık önyargılı insanların düşmanca görülen gruplara karşı nefreti kışkırtan ya da tehlike arz eden düşmanlara ‘nefsi müdafaa’ için saldırılabileceğini söyleyen, onlara ideolojik rehberlik sağlayıp pratik talimatlar verebilecek internet siteleri var.
2008 yılında Budapeşte’de yapılan LGBT yürüyüşü için şöyle yazmıştım:
“İnternet üzerinden araçsal olarak yapılan şiddet kışkırtması, uzak bir yerden ya da zamansal olarak erken yapılmış (ki mobil cihazların yaygınlaşmasıyla artık böyle olmayacak) olsa da, yürüyüşte yapılan ‘nefret söylemi’yle birleştiğinde, sadece açık ve anlık bir şiddet tehlikesi içeren – ya da direk veya etkin şekilde tehlikenin yaratılmasına katkıda bulunan – söylemlerin engellenmesi standardının en zorlu testini bile geçecektir. İnternette yapılan şiddet kışkırtıcılığı, taktiksel ya da araçsal olsa da, yine de gösteride canlı yapılan nefret söyleminden daha izole kalabilir.”
Dört sene sonra sayısı hızla çoğalan bir insan grubu mobil cihazlarla internete erişebiliyor. Şiddet kışkırtıcılığı artık “biraz uzak veya erken” değil. Futbol stadyumu ya da bar gibi tahrik edici ortamların tam içinde olabiliyor.
2008’de Budapeşte’deki LGBTQ yürüyüşünde yapılan kışkırtıcılık üzerine şunu savunmuştum:
“Yapılan bu şiddet kışkırtıcılığının araçsal özelliğini dikkate alırsak, doğrudan araçsal şekilde modern iletişim araçları kullanılarak yaratılan şiddetin en korkunç örneklerinden birinin Ruanda’daki soykırımda radyonun kullanımı olduğunu hatırlamamız gerekir. Nefreti yaymak dışında Radio-Télévision Libre des Milles Collines sürekli, hedefe oturtulmuş ve pratik bilgilerle suçluların kurbanlarına erişmelerini sağladı.”
Mobil cihazların gelişimi “nefret söyleminin” bağlamını değiştirdi. İnternet üzerinden, seçilmiş gruplara – özellikle Macaristan’daki Romanlar gibi ayrımcılığa uğrayan azınlıklara – yönelik kışkırtmalar radyo örneğinde olduğu gibi insanlara erişebiliyor. Hem de bilgisayarın statik konumunun yarattığı sınırlandırmalar olmadan.
Bundan sonra yazacaklarım internet ve radyo üzerinden geniş bir ifade özgürlüğü kısıtlamasını savunan argümanlar değil. Bunlar açık, güçlü ve katılımcı bir kamusal söylemi olanaklı kılan teknolojiler. Daha önce söylediğim gibi “internet devrinde içerik bazlı ifade kısıtlamaları gölgenin üzerine atlamak gibi geliyor. Yasal kısıtlama anlık tehlike içeren durumlarda uygulanmalıdır… en geniş anlamıyla sanat ve eğitim ‘nefret söylemi’ni önlemek için en etkili yöntemlerdir; cehalet, yanlış anlama ve asılsız inançlar gibi önyargıların köklerine indikleri için kuvvetli bir şekilde kamusal söylemi dönüştürebilirler.”
İnternetin “nefret söylemi”ni yaymayı kolaylaştırdığı yargısını kullanarak (nefret söylemine karşı içerik dahil her tür içeriği yaymayı kolaylaştırdığı gibi) “nefret söylemi”ne karşı içerik bazlı yasakları sürekli tekrarlamak yerine alternatif bir yaklaşım sunmak istiyorum.
Dinamik şekilde değişen teknoloji bağlamında internet üzerinden yayılan ırkçı ve benzeri kışkırtıcı söylemlerin nasıl anlık tehlike yaratabileceğine odaklanalım. Mobil iletişim cihazlarının internetteki nefret kışkırtmalarını gerçek hayatta şiddetin gerçekten uygulanabileceği yerlerle bağlantılandırdığı durumlara bakalım. Bu tip ortamlarda, internet üzerinden nefret kışkırtıcılığı direk bir sebep-sonuç ilişkisi çerçevesinde açık ve anlık bir tehlike yaratabilir. Mobil cihazlar, içeriği ahlaken kınanması gerekse de anayasal koruma altında olan ifadelerle, anlık tehlike yaratma potansiyeli sebebiyle yasaklanması gereken kışkırtıcılık arasında bir ayrım yapmamızı gerektiriyor.
Peter Molnar ‘Nefret Söyleminin İçeriği ve Bağlamı: Düzenleme ve Tepkilerin Tekrar Düşünülmesi’ (The Content and Context of Hate Speech: Rethinking Regulation and Responses) adlı kitabın ortak editörü ve bölüm yazarıdır.