İpekyolu Konferansı'nın en fazla ilgi çeken konuğu Ermenistan Başkanı Armen Darbinyan oldu.
Asya, Kafkasya ve Avrupa arasında ticaret yollarının geliştirilmesini hedefleyen bir toplantıda, Azerbaycan topraklarının yüzde 20'sini işgal altında bulunudran Ermenistan'ın söyleyecekleri merak konusuydu.
Ermenistan Başbakanı Darbinyan, Türkiye ve Azerbaycan'a iki öneri getirdi. Azerbaycan'ı Nahçıvana bağlayan tren yolunu ulaşıma açmayı Bakü'ye önerirken; Kars'tan Ermenistan'a uzanan asırlık demiryolunun da yenilenerek hizmete girmesini istedi.
Bu, dolaylı olarak Türkiye'nin Kars sınırının açılması talebiydi.
Ermenistan'ın Nahcıvan'ı Azerbaycan'dan koparmak için ulaşıma kapattığı demiryolunu açma önerisi, Azeriler tarafından önemli, ama yetersiz bulundu.
Azeri yetkililere göre Ermenistan ile ulaştırma dahil, her türlü ilişkinin gelişmesi için Yeni İpekyolu projesinin ruhuna uymak ve önce Ermeni işgalinin sona erdirilmesi gerekliydi.
Türkiye de aynı gerekçelerle trenyolu önerisine soğuk baktı.
Oysa Ermenistan toplantı öncesi, işgali mahkum eden AGİT kararları ve Lizbon toplantısına atıfta bulunduğu için Bakü Deklarasyonu'na imza koymakta bile kararsız davranmış, işgali sürdüreceği işaretini bir kere daha vermişti.
* * *
RUSYA Krizi'nin gölgesinde gerçekleşmesine rağmen, Yeni İpekyolu Zirvesi, Avrasya ülkelerinin geleceğe olan iyimserlik ve güvenlerini yansıttı.
Yeltsin'in Baığımsız Devletler Topluluğu'ndan sorumlu yardımcılarından Berezovski, gelişmeleri gerekçe göstererek, Bakü'deki Rus delegasyonuna başkanlık etmedi, Azerbaycan'a gelmedi.
Ukrayna Devlet Başkanı Leonid Kuçman Bakü'ye iner inmez, ‘‘Rusya'daki durum bu toplantıyı etkileyecek’’ sözleriyle ilk olumsuz mesajı verdi.
Türkmenistan da İpekyolu güzergahının merkez ülkelerinden birisi olmasına rağmen, Hazar'ın statüsü konusundaki anlaşmazlık yüzünden toplantıya katılmadı. Ama yine de Bakü'de iyimser bir hava esiyordu. Avrupa Birliği'nin, 1980'lerin ikinci yarısında başlattığı çalışmalar sonucu oluşturulan Avrasya Koridoru projesi kapsamında, Asya ve Kafkasya ülkelerinin ulaşım yollarının rehabilitasyonu sonucu bu güzergahtan taşınan yük miktarı 1995 rakamlarına kıyasla 1996'da yüzde 20, 1997'de yüzde 30 artmıştı.
Aliyev'in konuşmasında vurguladığı gibi bu proje ‘‘Ekonomik işbirliği kadar Avrasya'da barış ve istikrarı da güçlendirecek’’ti.
‘‘Adriyatik'ten Çin Seddine’’ hayalini sadece Türkiye'nin değil, tüm Avrasya ülkerinin kurduğu ortaya çıktı. Dün kabul edilen Bakü Deklarasyonu ve Ulaştırma Anlaşması'nın hayata geçmesi için ulusal meclislerde onaylanması gerekiyor. Avrupa'nın Asya ve Kafkasya ile bütünleşip Avrasya olması için daha çözülecek çok sorun, yürünecek çok yol var.
Ama bu yol ipekböceği sabrı istiyor.