ENGİN TATLIBAL
Tarihin bize öğrettiği her şeyi tek bir cümle ile özetlemek gerekirse, belki şu söylenebilir: "İnsanlığın yaşadığı etnik, dinsel ve kültürel tüm çatışmaların temelinde ekonomik paylaşım ve mülkiyet ilişkileri var." Dışarıdan ilk anda öyle görünmese de durum böyle. Bugün biliyoruz ki Hitler yönetimi, Yahudileri dinleri farklı olduğu için değil, Almanya'da ulusal sermayenin büyük bölümünü ellerinde bulundurdukları için ortadan kaldırmak istemişti. Birinci Dünya Savaşı'nın demir-çelik pazarındaki çatışmalardan, Napolyon Savaşları'nın Fransa'nın sömürgelerini genişletme ve İngiltere ile rekabet arayışından çıktığını biliyoruz.
Şimdi ise pek çok düşünür ve politik analist, dünyanın yeni bir küresel savaşlar çağına doğru gittiği endişesini dile getiriyor. Bu gidişatın nedenini sorgularken de aynı şablonu uygulamak gerekiyor; Batı'nın mutlak finans ve kapital üstünlüğü artık sona eriyor. "Doğu" devlerinin maddi gücü, yakın bir zaman içinde kapitalizmin kurucusu olan Batı ülkelerini aşacak. Bu "Doğu" devlerinin başında ise Rusya ve Çin geliyor.
Ekonomik paylaşım ve mülkiyet ilişkilerinin küresel olarak çatışması ile savaş tamtamlarının duyulmaya başlaması beraber yürür, yine öyle oluyor. Kapitalist Batı ve onun askeri ittifakı olan Kuzey Atlantik Anlaşma Örgütü (NATO), gelecekte çok ciddi riskleri beraberinde getirebilecek olan, ABD'nin Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Anlaşması'ndan (INF) çekileceği açıklamasına tam destek verdi.
Tüm ittifak, Aralık ayında Rusya'nın 9M729 isimli füze sisteminin INF Anlaşması'nı ihlal ettiğini iddia ediyor Trump yönetiminin kararını destekledi.
Rusya ise bu iddiayı yalanlamadı, ama, "Reagan ve Gorbaçov 1987'de imzaladıkları ve Orta Menzilli Nükleer Silahların üretimini yasaklayan ve mevcutların da imha edilmesini sağlayan" " anlaşmadan ABD'nin çekilmesinin "çok tehlikeli" olacağını belirterek, sert tepki gösterdi.
Daha önce "ihlallerin durdurulması için" mühlet veren ve "bu mühlet sona erdiğinde ihlallerin devam ettiğini" öne sürerek "INF'den 6 ay içinde çekileceğini açıklayan" ABD'nin kararını, NATO'nun da desteklemesi üzerine, Putin de bir açıklama yaptı ve "6 ay sonra Rusya anlaşmadan çekilecek" dedi.
Karşılıklı bu restleşmeler, "Bütün bahisler iptal" anlamına geliyor. Yani artık taraflar, istedikleri özellikte ve miktarda orta menzilli nükleer füze üretebilecekler. Bu da "silahlanma yarışının yeniden başlamadı" anlamına gelmiyor mu?..
INF ANLAŞMASI NEDİR?
Söz konusu anlaşma, eski ABD Başkanı Ronald Reagan ve Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov arasında 1987 yılında imzalandı. Anlaşma uyarınca, menzili 500 ile 5 bin 500 kilometre arasında olan karadan havaya orta menzilli füzelerin yasaklanması öngörülüyor. Denizden ateşlenen füzeler ise bu anlaşma kapsamında yer almıyor. Bu anlaşma, Soğuk Savaş'ın son dönemlerinde iki süper gücün nükleer savaş tehdidini azaltmak amacıyla başlattığı üç bacaklı silahsızlanma sürecinin bir parçası. Anlaşmanın imzalanmasından sonra taraflar "üretilmiş ve depo edilmiş bütün orta menzilli nükleer füzeleri" imha ettiler.
Bu sürecin bir diğer bacağını START olarak bilinen stratejik silahların sınırlandırılmasıyla ilgili görüşmeler ve diğerini de uzay savaşları silahları konusundaki müzakereler oluşturuyordu.
Neden önemli?
Anlaşma kapsamına giren füzelerin sayısı aslında her iki ülkenin elindeki nükleer silahların çok ufak bir bölümünü oluşturuyor. Ancak uzmanlara göre, bu anlaşma imzalandığı dönem itibariyle gelecekte imzalanan ve halen üzerinde görüşmeler yürütülen nükleer silahsızlanma anlaşmaları için de bir örnek teşkil ediyordu.
"KUTUPLAŞMAYI ARTIRIR"
Soner Aydın (Emekli Albay) -Güçlü devletlerin çıkar alanlarındaki ülkeleri şekillendirme gayretleri bütün hızıyla devam etmektedir. Bu durum çıkarları aynı bölgelerde çakışan ABD ve Rusya'nın tehdit değerlendirmelerini etkilemektedir. Bunun yanında Çin, İran ve Kuzey Kore gibi ülkelerin kitle imha silahı üretme kapasiteleri ve bu silahları deneme çalışmaları tehdit algısının genişlemesine neden olmaktadır. Nitekim Çin'in elektromanyetik bomba (EMP) geliştirdiği, İran, Rusya ve Kuzey Kore'nin EMP üzerinde çalıştığı ve yine İran'ın nükleer başlık takılabilecek uzun menzilli füze denemeleri yaptığı haberleri basında sıkça yer almaktadır. Böyle bir ortamda ABD'nin Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Anlaşmasından (INF) çekileceğini açıklaması, Rusya'nın da ABD'nin bu tutumuna aynı şekilde karşılık vermesi beklenmesi gereken tehlikeli bir gelişmedir.
ABD ve Rusya'nın bu tutumları soğuk savaş dönemindeki gibi ülkelerin kutuplaşmasına, silahlanma yarışının hızlanmasına, silahlanmaya ayrılan kaynakların ekonomileri olumsuz etkilemesine neden olacaktır. Ekonomik açıdan en fazla etkilenecekler, gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkeler olacaktır. Bunun yanında ABD'nin üreteceği orta menzilli nükleer silahlar ABD topraklarında değil, tehdit algıladığı bölgelerde konuşlandırılacaktır. Türkiye de dahil 29 NATO ülkesinin ABD'nin kararını desteklemesi, bu silahların konuşlandırılması muhtemel ülkelerle ilgili ipuçları vermektedir. Topraklarında nükleer silah konuşlandırılmasını kabul edecek ülkeler, askerî açıdan, karşı tarafın birinci derecede hedefi haline geleceklerdir. Bu ülkeler için böyle bir tehdit ortamı; ulusal güvenliği, huzuru, refahı, toplumsal barışı ve kalkınmayı olumsuz etkileyebilecektir.