İstanbul, Bizans'ın yüzyıllar boyunca sürdüğü Hıristiyanlık boyasını 1453'ten sonra üstünden atmaya başlamıştır. İslam boyasıyla boyanmaya başlayan şehir “eski” İstanbul'a has mimari yapıları da yenileştirmiştir.
Osmanlı hakimiyetine yeni geçmiş İstanbul'da büyük kiliselerin başlıcaları camiye dönüştürülmüştür. Fetih'ten sonra kiliselerin camiye çevrilmesi büyük oranda II. Beyazid devrinde gerçekleştirilmiştir. Metruk haldeki kiliseler II. Beyazıt'ın devlet adamları tarafından bir yarış halinde camiye dönüştürülmeye başlanmış. Düşünün bir: Aynı zamanlarda, aynı semtlerin farklı köşelerinden gelen inşaat sesleri... Bu inşaat sesleri İslam'ın nişanesi ezanlara gebe.
Bu süreç içerisinde 40 küsur kilise camiye dönüştürülmüştür. En meşhuru, belki de çoğumuz tarafından tek bilineni Ayasofya olan, camiye çevrilmiş kiliselerden birkaçını derledik. İşte, binaları yeni hüviyetlerinden daha eski 8 cami:
1- Vefa Kilise Camii
Kilise olarak on birinci yüzyılda inşa edilmiştir. Fetihten kısa bir süre sonra Fatih Sultan Mehmet'in hocası Molla Gürani tarafından camiye tevdi edilmiştir. Bu cami, bânisi sebebiyle Molla Gürani Camii olarak da anılır.
2- Kalenderhane Camii
Vefa semtinde Bozdoğan Su Kemeri'nin yakınlarında yer alır. Yapının dokuzuncu ile on ikinci yüzyıl arasında inşa edildiği tahmin edilmektedir. Fetihten sonra bina, Kalenderî dervişlere Fatih Sultan Mehmet tarafından tahsis edildi ve dervişler burayı medrese olarak kullandı. Bu sebeple burası Kalenderhane olarak anılmaya başlamıştır. On sekizinci yüzyılda Saray Ağası Maktul Beşir Ağa tarafından camiye çevrilmiştir.
3- Fethiye Camii
Fatih'in Çarşamba semtinde yer almaktadır. Yapı on üçüncü yüzyılda inşa edilmiştir. Fetihten sonra Patrikhane olarak da kullanılan bu manastır, on altıncı yüzyılın sonlarında Gürcistan ve Azerbaycan'ın fethedilmesinden sonra fetih hatırası olarak camiye çevrilmiştir.
4- Sümbül Efendi Camii
Camii, Kocamustafapaşa semtinde yer almaktadır. Cami binasının altıncı yüzyıldan kaldığı tahmin edilmektedir. 1486'da camiye çevrilen binanın avlusunda Hazreti Peygamber'in torunlarının mezarlarının bulunduğu rivayet edilmektedir.
5- İmrahor Camii
Yedikule semtinde yer alan yapı beşinci yüzyılda imar edilmiştir. II. Beyazıt döneminde İlyas Bey tarafından camiye çevrilmiştir. İmrahor Camii'nden birçok hattat yetişmiştir. 1894 yılındaki depremden zarar gören cami bugün metruk bir haldedir.
6- Zeyrek Camii
Ayasofya'dan sonra en büyük ikinci kilise olan yapı on ikinci yüzyıldan kalmadır. Fetihten sonra ilk medrese burada açılmıştır, ilk müderrisi ise camiye ve semte adını veren Zeyrek Mehmed Efendi'ydi. Fatih Camii ve Külliyesi'nin inşası tamamlanınca bu yapı medreseden camiye çevrilmiştir.
7- Bodrum Camii
Bugünkü Laleli semtinde onuncu yüzyılda inşa edilen manastır, II. Beyazıt devrinin sadrazamlarından Mesih Paşa tarafından camiye çevrilmiştir. Bu sebeple Mesih Paşa Camii diye de anılır.
8- Kariye Camii
Ayasofya ile kader ortağı olan Kariye Camii bugün müze durumundadır. Cami Karagümrük'te yer almaktadır. Kiliseden, 1511 yılında Atik Ali Paşa tarafından tevdi edilmiştir. Cami, yirminci yüzyılın ortalarında, Amerikalı Bizans hayranlarının mozaik aşkı sebebiyle kapatılmış, 1956'da ise müzeleştirilmiştir.
M. Murtaza Özeren derlediGüncelleme Tarihi: 17 Ağustos 2015, 12:46