Bu kitap, Osmanlı Sultanı V. Mehmed Reeşad’ın Kasım 1914’te ilan ettiği cihatla ilgili çok sayıda makale barındırıyor.
Cihadın ilan edilişinden bir süre sonra, Christiaan Snouck Hugronje’nin kaleme aldığı “Almanya’da Üretilmiş Kutsal Savaş” başlıklı makalesi, Avrupa’da ateşli tartışmalara konu oldu.
Hugronje, manifesto niteliği taşıyan bu makalesinde, zehir zemberek bir dille Almanları, Osmanlıların cihat ilan etmesinin arkasındaki esas sorumlular olarak suçluyordu.
Hugronje’ye göre cihat çağrısı, kişisel inançlarını yasal devlet ve seküler toplumun gerekleriyle uzlaştırarak Müslüman halkları modern dünyaya taşıma girişimlerine karşı, esas olarak Ortaçağ’a özgü bu kavramı canlandırmak son derece sorumsuz bir tehditti.
İşte bu kitaptaki makaleler, bizzat Hugronje’nin makalesini merkeze alarak iddia edildiği gibi cihadın Alman icadı olup olmadığını tartıştığı gibi, cihat olgusunun İslamiyet’teki ve Osmanlı siyasetindeki yerini kapsamlı bir bakışla irdeliyor.
Kitapta tartışılan kimi konular şöyle:
- Cihadın Osmanlı’daki yeri,
- Alman İmparatorluğu’nun Yakındoğu ve Ortadoğu’daki propaganda faaliyetlerinde siyasal İslam’ı kullanması,
- Osmanlı cihadının yurtiçi boyutları,
- Birinci Dünya Savaşı dönemi Türk edebiyatında cihat, İslam ve milliyetçiliğin yansımaları,
- yüzyıl başında Osmanlı Müslüman kadınları ve savaş,
- Bir propaganda veya bir mimari cihat örneği olarak Wünsdorf “Halbmondlager” camisi,
- Birinci Dünya Savaşı’nda Cemal Paşa’nın Şam’da İslam mimarisini restorasyonu,
- Birinci Dünya Savaşı’nda Şerif Hüseyin Paşa propagandası…
Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Erik Jan Zürcher, Léon Buskens, Mustafa Aksakal, Tilman Lüdke, Mehmet Beşikçi, Erol Köroğlu, Nicole van Os, Martin Gussone, Hans Theunissen, Joshua Teitelbaum, Umar Ryad ve Ahmed K. al-Rawi.
- Künye: Kolektif – Birinci Dünya Savaşı’nda Cihat ve İslam, derleyen: Erik Jan Zürcher, çeviren: Ayşen Gür, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 318 sayfa, 2019
Bilindiği gibi, Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşı, Anıtkabir’e nakledilip halkın ziyaretine açılana kadar farklı yerlerde kalmıştı.
Christopher Wilson’ın, ilk baskısı 2015’te yapılan, şimdi ikinci baskısıyla raflardaki yerini alan bu ilgi çekici kitabı da, Atatürk’ün naaşının tutulduğu bu yerlerden, o dönemde yapılan cenaze törenlerinden ve Anıtkabir’in inşa sürecinden hareketle, mezar mimarisinde ortaya çıkan Atatürk temsillerinin ulusal ve kolektif belleği nasıl şekillendirdiğini kapsamlı bir bakışla ortaya koyuyor.
Kitapta,
- Mezar mimarisi bağlamında Atatürk ve Atatürk’ün Türkiye’deki temsiliyeti,
- Kimlik, bellek ve milliyetçilik ile mimari arasındaki ilişki,
- Atatürk’ün naaşının Dolmabahçe Sarayı’ndan Ankara’ya nakli,
- Atatürk’ün Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabri,
- Naaşın Anıtkabir’e nakli,
- Anıtkabir için yapılan mimari yarışma,
- Kazananın ödüllendirilmesi,
- Anıtkabir’in inşası gibi birçok ilgi çekici konu ele alınıyor.
Wilson’ın çalışmasını önemli kılan hususlardan biri de, Dolmabahçe Müzesi, Atatürk’ün Dolmabahçe’deki yatak odası, Anıtkabir’in abidevi niteliği, Atatürk evleri ve müzeleri ve son olarak da törenler ve anmalar ile Atatürk kimliği üzerinden ulusal belleğin nasıl sürdürüldüğünü ortaya koyması.
- Künye: Christopher S. Wilson – Anıtkabir’in Ötesi: Atatürk’ün Mezar Mimarisi – Ulusal Belleğin İnşası ve Sürdürülmesi, çeviren: Mehmet Beşikçi, Koç Üniversitesi Yayınları, mimari, tarih, 176 sayfa, 2018
Birinci Dünya Savaşı’ndaki seferberlik sürecinin Osmanlı’yı nasıl daha merkezi, otoriter ve milliyetçi bir çizgiye ittiğini ortaya koyan nitelikli bir çalışma.
Beşikçi, sürekli ve büyük ölçekli seferberlik tecrübesinin devleti, yerel düzeydeki gücünü artırmaya ve taşraya daha derinlemesine nüfuz etmeye zorladığını belirtiyor.
- Künye: Mehmet Beşikçi – Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Seferberliği, İş Kültür Yayınları
1500-2000 gibi geniş bir zaman aralığında, askeri işgücü ilişkilerinin dönüşümü hakkında çok sağlam bir tartışma.
Alanında uzman pek çok akademisyenin makaleleriyle yer aldığı kitapta,
- Askere alımlarda ve askeri istihdamda dünyada yaşanan dönüşümler,
- Çin’de askeri işgücü,
- Memlûklardan Mansabdârlara Güney Asya’da askerlik hizmetinin sosyal tarihi,
- 15. ve 19. yüzyıllar arasında Osmanlı yeniçerileri,
- Avrupa’da göçmen emekçi İskoç paralı askerler,
- Orta Avrupa’daki paralı ordularda değişim ve süreklilik,
- Kuzey Hindistan’ın erken modern döneminde geçim uğruna savaşan köylüler,
- yüzyılda Britanya Ordusu’na asker alımı,
- Osmanlı’da savaşçı nüfusların seferberliği,
- Çin’in Quing hanedanlığında askeri istihdam,
- Askeri hizmet ve Rus sosyal düzeni,
- Fransız ordusunda gönüllüler, zorla alıkonulanlar ve zorunlu askerlik,
- Britanya’da zorunlu askerliğin reddi,
- Birinci Dünya Savaşı öncesinde ve esnasında Osmanlı İmparatorluğu’nda zorunlu askerlik hizmeti,
- Amerika Birleşik Devletleri tam gönüllü kuvvetleri,
- Ve 1990’lardan günümüze savaşta özel taşeronlar gibi konular ele alınıyor.
Askerlikte işgücünü başlı başına bir konu olarak irdeleyen bu önemli çalışma, askerlik tarihiyle emek tarihi arasındaki uçuruma köprü kuruyor.
Kitabın derleyeni, ünlü tarihçi Erik Jan Zürcher, emeğin tarihini yazanların askerlerin yaptıkları işleri uzun süre görmezden geldiğini belirtiyor.
Kitaba makaleleriyle katkıda bulunan yazarlar ise şöyle: David M. Robinson, Kaushik Roy, Gilles Veinstein, Frank Tallett, James Miller, Michael Sikora, Dirk A. Kolff, Robert Johnson, Peter Way, Virginia H. Aksan, Christine Moll-Murata, Ulrich Theobald, Elise Kimerling Wirtschafter, Thomas Hippler, Herman Amersfoort, Marco Rovinello, Jörn Leonhard, Mehmet Beşikçi, Bethy Bailey ve S. Yelda Kaya.
- Künye: Kolektif – Askerlik “İşi”: Askerî İşgücünün Karşılaştırmalı Tarihi (1500-2000), derleyen: Erik Jan Zürcher, çeviren: Dilek Şendil, İletişim Yayınları, tarih, 664 sayfa