Oyun Teorisi Nedir?
Oyun teorisi, rakip oyuncular arasındaki toplumsal durumları kavramaya yönelik kuramsal bir çerçevedir. Bazı açılardan oyun teorisi, strateji bilimidir yada en azından stratejik bir ortamda bağımsız ve rakip aktörlerin optimal karar vermesidir. Oyun teorisinin temel öncüleri, 1940’larda matematikçi John von Neumann ve ekonomist Oskar Morgenstern idi. Matematikçi John Nash, birçok şahıs tarafınca von Neumann ve Morgenstern çalışmalarının ilk mühim uzantısını elde eden şahıs olarak kabul edilir.
TEMEL ÇIKARIMLAR
- Oyun teorisi, rakip oyuncular arasındaki toplumsal durumları kavramak ve stratejik bir ortamda bağımsız ve rakip oyuncular için optimal karar vermeyi sağlamak için kuramsal bir çerçevedir.
- Oyun teorisini kullanarak, fiyatlandırma rekabeti ve ürün sürümleri (ve daha pek bir çok) şeklinde durumlar için gerçek dünya senaryoları ortaya konulabilir ve neticeleri tahmin edilebilir.
- Senaryolar mahkum ikilemini ve diğerlerinin yanı sıra diktatör oyununu ihtiva eder.
Mühim Bir Nokta: Oyundaki oyuncuların rasyonel olduğu ve oyundaki getirilerini en üst düzeye çıkarmak için çaba göstereceği varsayılmaktadır.
Oyun Teorisinin Temelleri
Oyun teorisinin odak noktası, rasyonel oyuncular içinde etkileşimli bir durum modeli olarak hizmet eden oyundur. Oyun teorisinin anahtarı, bir oyuncunun getirisinin öteki oyuncu tarafınca uygulanan stratejiye bağlı olmasıdır. Oyun, oyuncuların kimliklerini, tercihlerini ve mevcut stratejilerini ve bu stratejilerin sonucu iyi mi etkilediğini tanımlar. Modele bağlı olarak, çeşitli başka gereksinimler yada varsayımlar lüzumlu olabilir.
Oyun teorisi, psikoloji, evrimsel biyoloji, cenk, siyaset, iktisat ve işletme dahil olmak suretiyle geniş bir uygulama alanına haizdir. Fazlaca fazla gelişmesine ve ilerlemesine karşın, oyun teorisi hala genç ve gelişmekte olan bir bilimdir.
Oyun teorisine gore, tüm iştirakçilerin eylemleri ve seçimleri, öteki iştirakçilerin her birinin sonucunu etkisinde bırakır.
Oyun Teorisi Tanımları
Malum ödemeleri yada ölçülebilir neticeleri içeren iki yada daha çok oyuncuyla ilgili bir durumumuz olduğunda, en ihtimaller içinde neticeleri belirlemeye destek olması için oyun teorisini kullanabiliriz. Oyun teorisi çalışmasında yaygın olarak kullanılan birkaç terimi tanımlayarak başlamış olalım:
- Oyun : İki yada daha çok karar vericinin (oyuncu) eylemlerine bağlı bir sonucu olan her türlü şart
- Oyuncular : Oyun bağlamında stratejik bir karar verici
- Strateji : Oyun içinde ortaya çıkabilecek koşullar altında bir oyuncunun yapacağı eksiksiz bir fiil planı
- Getirisi : Bir oyuncu belirli bir sonuca ulaştığında almış olduğu karşılık bir nevi ödül
- Informasyon kümesi : Oyunun belirli bir noktasında mevcut olan bilgiler ( Informasyon kümesi terimi çoğu zaman oyunun sıralı bir bileşeni olduğunda uygulanır.)
- Denge : Bir oyunda her iki oyuncunun da kararlarını verdiği ve bir sonuca ulaşıldığı nokta
Nash Dengesi Nedir?
Nash Dengesi, bir kez elde edildiğinde, hiçbir oyuncunun kararlarını tek taraflı olarak değiştirerek getiriyi artıramayacağı anlamına gelen erişilen bir sonuçtur. Bir kez bir karar verildiğinde, oyuncunun neticeleri dikkate alan kararlar mevzusunda hiçbir pişmanlık duymayacağı anlamında “pişmanlık yok” olarak da düşünülebilir.
Bir çok durumda Nash Dengesine zaman içinde ulaşılır. Bununla beraber, Nash Dengesine ulaşıldığında, oyun bu dengeden sapmayacaktır. Çoğu zaman bir oyunda birden fazla denge olabilir.
Sadece bu çoğu zaman iki oyuncunun iki seçeneğinden daha karmaşık unsurlara haiz oyunlarda ortaya çıkar. Zaman içinde tekrarlanan eşzamanlı oyunlarda, bu çoklu dengelerden birine bazı tecrübe etme yanılmalarla ulaşılır.
Oyun Teorisinin Iktisat ve İşletme Üstündeki Tesiri
Oyun teorisi, önceki matematiksel ekonomik modellerdeki mühim problemleri ele alarak ekonomide bir devrim yarattı. Oyun teorisi dikkati durağan(durgun) durum dengesinden piyasa sürecine çevirdi.
İş dünyasında oyun teorisi, ekonomik ajanlar arasındaki rekabet davranışlarını modellemek için faydalıdır. İşletmeler çoğu zaman ekonomik kazanç elde etme kabiliyetlerini etkileyen birkaç stratejik seçeneğe haizdir. Mesela, işletmeler mevcut ürünleri kullanımdan kaldırma yada yenilerini geliştirme, rekabete gore daha düşük fiyatlar yada yeni pazarlama stratejileri uygulama şeklinde ikilemlerle karşılaşabilir. Ekonomistler, oligopol şirket davranışını idrak etmek için çoğu zaman oyun teorisini kullanırlar . Firmalar fiyat sabitleme ve gizli saklı antak kalma şeklinde belirli davranışlarda bulunduklarında ihtimaller içinde neticeleri tahmin etmeye destek sağlar .
Ufak Bir Dipnot: Yirmi oyun teorisyeni, disipline katkılarından dolayı Iktisat Bilimlerinde Nobel Anma Ödülü’ne layık görüldü.
Oyun Teorisi Türleri
Oyun teorilerinin birçok türü (mesela, bakışımlı / asimetrik, eşzamanlı / sıralı, vb.) olmasına karşın, işbirlikçi ve işbirlikçi olmayan oyun teorileri en yaygın olanlardır. İşbirlikçi oyun teorisi, koalisyonların yada işbirlikçi grupların, yalnızca getiriler bilindiğinde iyi mi etkileşimde bulunduğuyla ilgilenir. Bireyler arası değil oyuncu koalisyonları arasındaki bir oyundur ve grupların iyi mi oluştuğunu ve oyuncular içinde kazancı iyi mi paylaştırdıklarını sorgular.
İşbirlikçi olmayan oyun teorisi, rasyonel ekonomik aktörlerin kendi hedeflerine ulaşmak için birbirleriyle iyi mi başa çıktıklarıyla ilgilenir. En yaygın işbirlikçi olmayan oyun, yalnızca mevcut stratejilerin ve seçeneklerin bir kombinasyonundan meydana gelen sonuçların listelendiği stratejik oyundur.
Oyun Teorisi Örnekleri
Oyun teorisinin çözümleme etmiş olduğu birkaç “oyun” vardır. Aşağıda bunlardan birkaçını özetlemek gerekirse açıklayacağız.
Mahkum İkilemi
Mahkum İkilemi oyun teorisinin en malum örneğidir. Bir suçtan tutuklanan iki suçlu örneğini ele alalım. Savcıların onları mahkum edecek kati delili yok. Sadece, bir itiraf elde etmek için yetkililer, tutukluları hücrelerinden çıkarır ve her birini ayrı odalarda sorgular. Her iki mahkum da birbiriyle kontakt kurma olanağına haiz değil. Yetkililer, çoğu zaman 2 x 2 kutu olarak gösterilen dört antak kalma sunar.
- Her ikisi de itiraf ederse, beş yıl hapis cezası alacaklar.
- 1. Mahkum itiraf ederse fakat 2. Mahkum itiraf etmezse, 1. Mahkum üç yıl ve 2. Mahkum dokuz yıl ceza alır.
- 2. Mahkum itiraf eder, sadece 1. Mahkum itiraf etmezse, 1. Mahkuma 10 yıl ve 2. Mahkuma iki yıl ceza verilir.
- İkisi de itiraf etmezse, ikisi de iki yıl hapis yatacak.
En uygun strateji itiraf etmemek. Bununla beraber, ikisi de ötekinin stratejisinin bilincinde değildir ve birinin itiraf etmeyeceği kesinliği olmadan, ikisi de muhtemelen itiraf edecek ve beş yıl hapis cezası alacak. Nash dengesi, bir mahkumun ikileminde, her iki oyuncunun da bireysel olarak kendileri için en iyi sadece toplu olarak onlar için daha fena olan hamleyi yapacağını öne sürüyor.
Oyun Teorisi ve Kripto Paralar
Oyun teorisinin genel uygulaması insanların rasyonel zihinleriyle iyi mi davrandığını ve karar verdiğini incelemek ve modellemektir. Bundan dolayı, kripto paralarda olduğu şeklinde dağıtılmış sistemler tasarlanırken oyun teorisi modelleri daima dikkate alınmalıdır.
Kriptografi ve oyun teorisinin dengeli bir birleşimi yardımıyla Proof of Work algoritması Bitcoin blockchain’ini saldırılara büyük oranda dayanıklı, merkeziyetsiz bir ekonomik sistem olarak oluşturabilmiştir. Aynısı öteki kripto paralar için de geçerlidir ve oyun teorisi kavramları PoS blockchain’lerine de uygundur. Burada en büyük fark Proof of Stake blockchain’lerinin işlem ve blok geçerliliği için kullandığı yöntemdir.
Oyun Teorisinin Sınırlamaları
Oyun teorisinin en büyük problemi, öteki birçok ekonomik model şeklinde, insanların kendi çıkarlarını gözeten ve faydayı maksimize eden rasyonel erkek oyuncular olduğu varsayımına dayanmasıdır. Normal olarak, hepimiz, çoğu zaman kendi pahasına ortaklık meydana getiren ve başkalarının refahını önemseyen toplumsal varlıklarız. Oyun teorisi, toplumsal bağlama ve oyuncuların kim olduğuna bağlı olarak, bazı durumlarda Nash dengesine düşebileceğimiz ve öteki zamanlarda olmayabileceğimiz gerçeğini açıklayamaz.