Boğmaca Belirtileri
Boğmaca belirtileri genellikle Bordetella pertussis bakterisinin hastaya bulaşmasından yaklaşık olarak altı ile yirmi gün sonra ortaya çıkmaktadır. Yani başka bir deyişle boğmaca hastalığının 6 ile 20 günlük inkübasyon (kuluçka) süresi bulunmaktadır.
Boğmaca başlangıcı genellikle hafif belirtilerle ile başlar ve iyileşme öncesi daha da kötüleşir. Boğmaca hastalığının ilk bulguları ve belirtileri soğuk algınlığının belirtileriyle oldukça benzerlik göstermektedir. Boğmaca nasıl anlaşılır? Belirtiler şunlardır:
- Burun tıkanıklığı
- Kuru ve tahriş edici öksürük
- Genel rahatsızlık ve halsizlik hissi
- Hafif ateş
- Burun akması
- Boğaz ağrısı
- Gözlerin sulanması
Yukarıdaki sıralanan belirtiler ilk hafta boyunca normaldir. Bundan sonraki sürede ise daha şiddetli hale gelme eğilimindedir. (1)
Paroksismal Dönem Belirtileri (aniden şiddetlenen ve belirtileri şiddetlendiren)
Belirtilerin ikinci evresi olan bu evre sırasında öksürük için genellikle “öksürük paroksizmi” adı kullanılmaktadır. Bunun nedeni öksürüklerin inatçı ve aşırı öfkeli öksürükler haline gelmesidir. Belirtileri şöyledir:
- Şiddetli öksürük: Bu öksürükler birkaç dakika sürebilir. Bazen çok kısa olan bu öksürükler bazense onlarca dakika süren krizlerle sonuçlanabilmektedir. Her gün 10 ile 15 kez öksürük krizi yaşanabilir.
- Balgamlı öksürük: Öksürürken balgam çıkarmak ya da hissedildiği halde balgamı çıkaramamak da bir diğer belirtidir.
- Sesli öksürük: Öksürüğün çok şiddetli olduğu bu dönemde hasta nefes aldığında bile öksürmeye başlar ve öksürürken sert bir ses çıkarır. Bu durum çok küçük çocuklarda ve bebeklerde daha az görülür. Öksürükler geçici olarak solunumu tıkayarak solunum almayı engelleyebilir. (2)
Öksürük nefesi kesebildiği için küçük çocuklarda yüzü morartmaya başlayabilir (siyanoz). Ebeveynler için bu durum her ne kadar korkutucu olmasa da, göründüğü kadar kötü olmaz ve çocuk sonrasında nefes almaya devam eder.
- Öksürük nöbetleri ve ardından yaşanan kusma (küçük çocuklar ve bebekler arasında daha sık görülür)
- Öksürük döneminden sonra yaşanan yorgunluk ve kızarmış bir yüz
Yetişkinlerde ve gençlerde, boğmaca paroksismal belirtileri bebeklerde ve küçük çocuklarda olduğundan daha az şiddetli olur. Bu belirtiler genellikle bronşitte görülen belirtilere benzer.
Çocuklarda Boğmaca Belirtileri
- Çocuklarda boğmaca genellikle burun akıntısı ve kuru öksürük gibi soğuk algınlığı belirtileriyle başlar ve yaklaşık bir hafta sürer.
- Bundan sonra, daha kesin bir öksürük gelişir ve bu durum birkaç hafta sürebilir. Öksürük uzun krizler halinde gelir ve öksürürken göğüsten (içten) kalın bir ses gelir. Öksürük 10 hafta veya daha fazla sürebilir.
- Bazı çocuklar bu süre sonrasında da öksürmeye devam eder.
- Çocuklar genellikle öksürük krizleri yaşama eğilimdedir.
- Daha ağır vakalarda, bebeklerde ve çocuklarda öksürük spazmından sonra nefes alma oldukça zorlaşabilir.
- Pnömoni (göğüs enfeksiyonu) ve orta kulak enfeksiyonları gibi diğer enfeksiyonlar sık görülür.
- Altı aylıktan daha küçük olan bebekler öksürük yerine solunumda kesintiler yaşar. (apne olarak adlandırılır) (3)
Boğmacanın İyileşme Dönemi Belirtileri
Bu aşamada hasta iyileşme belirtileri göstermeye başlar. Öksürük nöbetleri daha az görülür. İyileştirme aşaması üç veya daha fazla ay sürebilir. Bu aşamada bile hasta kendini yoğun öksürükler içinde bulabilir. (4)
Acil olarak tıbbi yardım gerektiren durumlar
Uzun süreli öksürme nöbetleri siz veya çocuğunuzda aşağıdaki durumlara neden oluyorsa hemen bir doktora danışmalısınız:
- Kusma
- Kırmızı veya mavi bir cilt rengi
- Nefes almakta zorlanma ya da soluk alıp vermede gözle görülür duraklamalar olması
- Boğulurmuş gibi bir sesle öksürme (5)
Boğmaca Hastalığı Nedir?
Boğmaca, Bordetella pertussis bakterisinin neden olduğu ciddi, bulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyonudur. Hastalık soğuk algınlığı gibi başlar ve şiddetli öksürüklerle kendini belli ederek gelişir. Bu öksürük, antibiyotik tedavisinin tamamlanmasına ve kişinin hastalığının artık bulaşıcı olmamasına rağmen, üç aya kadar sürebilir.
Boğmaca (ki her zaman açık değildir), durumunda öksürük sonra kişi derin nefesler almak zorunda kalır. Öksürdükten sonra kusma yaşanması da oldukça yaygın bir belirtisidir.
Boğmaca, altı aydan küçük bebekler için özellikle tehlikelidir. Bebekler boğmacadan yaşlı çocuklar veya yetişkinlerden daha ciddi şekilde etkilenirler ve komplikasyonların gelişme olasılığı daha yüksektir.
Araştırmalara göre, boğmaca geçiren her 200 bebekten biri ölmektedir. Bu nedenle, bağışıklık sağlanması son derece önemlidir. Boğmaca riskini azaltmanın en iyi yolu da bağışıklık kazandırılmasıdır. (6)
Boğmaca Nedenleri
Boğmaca neden olur? Boğmaca, solunum sistemine girebilen Bordetella pertussis bakterileri nedeniyle oluşmaktadır. Hastalığa yakalanan kişi öksürdüğünde veya hapşırdığında, bakterileri taşıyan küçük sıvı damlacıklarını etrafına yayar. Böylece yakınında bulunan kişilere de bulaşmasına neden olur. Bakteriler, solunum yollarının astarı (mukoza) üzerinde büyür ve mukus salgılarını arttırır.
Boğmaca hastası belirtileri kendisi yaşamaya başlamasa bile taşıdığı bakteri bulaşıcı olabilir. Öksürük başladıktan sonra ise 2 hafta boyunca bulaşıcı olmaya devam eder. (7)
Boğmaca Tedavisi
Boğmaca nasıl geçer? Boğmaca geçiren bebekler genellikle tedavi için hastaneye kaldırılmaktadır, çünkü bu yaş grubu için daha tehlikelidir. Çocuğunuz sıvıları veya yiyecekleri tutamıyorsa, intravenöz sıvılar gerekli olabilir. Enfeksiyonun yayılmasını önlemek için çocuğunuzu diğer çocuk ve yetişkinlerden uzak tutmak oldukça önemlidir.
Büyük çocuklar ve yetişkinler için tedavi genellikle evde yapılabilir.
İlaçla Tedavi
Antibiyotikler, boğmaca öksürüğüne neden olan bakterileri öldürür ve hızla iyileşmesine yardımcı olur. Aile üyelerine koruyucu antibiyotikler verilebilir.
Maalesef, öksürüğü hafifletmek için fazla bir şey mevcut değildir. Örneğin, eczanelerde satılan öksürük ilaçları boğmaca üzerinde çok az etkiye sahiptir ve çoğu zaman kişinin kendisini bitkin hissetmesine de neden olur. (8)
Boğmaca için hangi doktora gidilir: Boğmaca, iç hastalıkları uzmanları, çocuk doktorları (pediatri) ve aile hekimleri tarafından tedavi edilebilir. Bazı vakalarda bulaşıcı hastalık uzmanlarına da danışılabilir. (9)