Onlar toplum örgütleyicileri ve sendikacılardı. Gençler ve demokrasi yanlısı aktivistler.
Filipinler’de Ferdinand E. Marcos diktatörlüğü altında gözaltına alınanların sayısı on binleri buldu. Diktatör, muhalefetin hapsedildiği, işkence gördüğü ve öldürüldüğü korkunç bir dönem olan 50 yıl önce Çarşamba günü ülkede sıkıyönetim ilan etti.
Rejim 1986’da barışçıl demokrasi yanlısı protestolarla devrildi ve Marcos’ları sürgüne zorladı. O yıllardan sağ kurtulan kurbanlar, diktatörün oğlu ve adaşı Ferdinand Marcos Jr.’ın Mayıs ayında cumhurbaşkanı seçilmesiyle şok oldular.
Bay Marcos, ailesinin adını onarmak için yıllarını harcadıktan ve Rodrigo Duterte’nin birçok destekçisine seslenerek, hatta eski başkanın kızını bile suça dahil ederek büyük bir zafer kazandı.
Bay Marcos, babasının eylemleriyle yargılanmamasını istemesine ve rakiplerinin ailesine haksız yere saldırdığında ısrar etmesine rağmen, eleştirmenler, babası ve Bay Duterte döneminde gelişen cezasızlık kültürünü sürdüreceğinden endişe ediyor. Marcos ailesi hiçbir zaman özür dilemedi, ancak bazı kurbanlar hükümetten tazminat aldı.
Marcoses başkanlık sarayına geri döndüğünde, sıkıyönetimden kurtulan bazı kişiler hikayelerinin kaybolacağından korkuyor. İşte onlardan dokuzu.
Bir işçi aktivisti olan Cecilio Bejer, sıkıyönetim yıllarında iki kez gözaltına alındı. İlk kez 1972’de bir kauçuk fabrikasında makine operatörü olarak çalıştığı zamandı. “12 yaş ve üstü tüm erkeklere dışarı çıkmaları söylendi, kimse kurtulamadı” dedi. Yetkililer dövmeli veya uzun saçlı işçileri olmayanlardan ayırdı. Bay Bejer, erkeklerin aranıp sorgulandıktan sonra serbest bırakıldıklarını söyledi.
1970’lerin ortalarında fabrika kapandığında, Bay Bejer tam zamanlı bir aktivist oldu. 1980’de ordunun hükümet karşıtı afişler hazırladığını iddia etmesi üzerine yeniden tutuklandı ve cezaevine götürüldü. Gardiyanlar onu protesto lideri olmakla, tekmelemek ve dövmekle suçladı. Daha sonra siyasi tutuklular için bir tesise nakledildi ve 1980 yılının Temmuz ayından Aralık ayına kadar orada tutuldu. “Bütün bunlar boşa mı gitti?” dedi. “Hiç bir değişiklik olmadığını hissediyorum. Ama hala gücüm varken doğru olan için savaşmaya devam edeceğim.”
Carmencita Florentino, Manila dışındaki yoksul, kentsel bir topluluk olan Tatalon sakinleri adına çalışırken, önce 1977’de, sonra da ertesi yıl olmak üzere iki kez tutuklandı. Bayan Florentino, “Hapishanede aşağı yukarı 500 kişiydik” dedi. Bazı hücre arkadaşlarının işkence gördüğünü ve taciz edildiğini söyledi.
“Artık iktidara geldikleri için Marcoslardan korkuyorum. Marcos’un günah işlediğine tanıklık edebilenlerimiz hala hayatta” dedi. Çektiği acılardan Ferdinand E. Marcos’u ve rejimini sorumlu tuttu. “Geleceğimizi mahvetmediyse, saygımızı kazanmış olabilir” dedi. Bayan Florentino, şimdi bir zamanlar tutulduğu hapishane hücresi kadar küçük bir evde yaşadığını söyledi.
1970’lerde bir liman işçisi olan Pedrito Cipriano, aktif bir sendika örgütleyicisiydi. Katıldığı mitinglerden biri Marcos güçleri tarafından dağıtıldı. Bay Cipriano, birkaç ay sonra serbest bırakılmadan önce gözaltına alındığını, dövüldüğünü ve işkence gördüğünü söyledi. Marcos ailesini, on yıllar önce iktidarda olduklarında hükümetten milyarlarca dolar çekmekle suçlayan birçok Filipinli arasında yer alıyor. “Yalnızca Marcos Jr. değil, tüm Marcos ailesi çalınan servetten yararlandı,” dedi kırılgan bir sesle.
Bay Cipriano, topluluk örgütlenmesinde aktif olmaya devam ediyor. Pek çok gencin sıkıyönetim hakkında hiçbir anısı yoktur ve eski bir Filipinli kuşağı, Marcos ailesinin diktatörlüğün gaddarlığını örtbas etmesinden korkmaktadır. Bay Cipriano, “Daha önce olanlar doğruydu,” dedi. “Tarihi değiştirmeye çalışabilirler ama yapamazlar.”
Sert bir kararlılığa sahip çekingen, tatlı dilli bir büyükanne olan Silvestra Mendoza, şehirdeki yoksullara yardım etmeye odaklanan anneler tarafından yönetilen bir sivil grubun parçasıydı. Yıkıcı olmakla suçlandı ve 1977’de haftalarca gözaltında tutuldu. Bayan Mendoza, Filipinler’i askeri yönetim altına alan başkanlık ilanına atıfta bulunarak “1081’i ihlal etmekle suçlandım” dedi.
Hapisteyken soğukkanlılığını korumakta zorlandı çünkü yanlış bir şey yapmadığını biliyordu. “Korkmamalısın. Ülkenizi, Filipinler’i savunmak doğruydu. Başka ne yapmam gerekiyordu?” dedi. Şimdi birçok Filipinlinin Marcos rejimini deviren barışçıl, demokrasi yanlısı protestoların kazanımlarını çarçur ettiğini hissediyor. Bay Marcos’un, yaşlı Marcos’un masum olduğu yönündeki önerisine güldü. “Ülkeden kovulduğunda babası yanında değil miydi?” dedi.
Loretta Sipagan’ı tutuklayan polis memuru bir arkadaşının kocasıydı. Bayan Sipagan, 1970’lerde bir gecekondu mahallesinde bir topluluk organizatörüydü. Demokrasi ve insan hakları gibi yüce idealler için değil, daha iyi evler için savaştığını söyledi. Yine de iki ay 10 gün hapis yattı. Gözaltındayken, aktivist ağını genişletmeye çalıştı.
“Diğer siyasi tutuklularla birlikte hapisteydim. Neden hapiste olduğumu veya neden yıkıcı olarak adlandırıldığımı bilmiyordum. Sadece ortak yarar için çalışan bir organizasyonumuz vardı” dedi. Tutuklayan memurla yıllar sonra tekrar bir araya geldiğini hatırladı. Özür diledi ve sadece işini yaptığını söyledi. Ona kötü bir niyeti olmadığını söyledi ve hatta sıkıyönetim gerçeğine gözlerini açtığı için ona teşekkür etti.
20’li yaşlarındayken, Romeo Fortez Mendoza, protestolar sırasında polis ve askeri güçlerle sık sık karşı karşıya gelen bir gençlik grubunun parçasıydı. 1978’de rejimin planladığı evleri yıkmasını protesto ederken yetkililer tarafından yakalandı.
Marcos ailesinin iktidara dönüşüne atıfta bulunarak “Hiçbir şey değişmedi” dedi. “Başkan Marcos babasından daha kötü olabilir.” Yıpranmış eylemci, kızlarından birinin artık bir polis memuru olduğunu söyledi. “Ona sıkıyönetimden, çektiğim acılardan bahsediyorum,” dedi. Ama bir protestoda kızıyla karşılaşırsa, “Gidip gideceğim.”
Lydia Sanchez ve kocası 1973’te yetkililer tarafından alındı. İki gün sonra serbest bırakıldı. Kocası Nicolas, düzenli olarak dövüldüğü hapishanede beş ay geçirdi. “Kulakları kanayana kadar kafasına vurdular, sonra da klozete batırdılar” dedi. “Ona bilmediği bir şey sordular.”
Tutuklanmalarına rağmen çift, yoksullar adına faaliyetlerini hiç durdurmadı. Bir yerden bir yere taşınmak zorunda kaldılar. Marcos diktatörlüğü 1986’da düştüğünde, başkanlık sarayını ilk basanlar arasındaydılar. “Çok mutluydum. Oraya gidenlerin hepsi ağlıyordu” dedi. Ama şimdi oğul iktidarda olduğu için kızgın. “İnsan olarak derslerimizi almadık” dedi. “Umutsuz bir vaka olduğumuzu düşünüyorum.”
Yetkililer bir baskın yapmak için geldiğinde Pacita Armada amcasının evinde yaşıyordu. Amcası bir sendikacıydı ve Bayan Armada, saçlarından tutulduğunu, dışarı sürüklendiğini ve yaklaşık bir düzine kişiyle birlikte karakola götürüldüğünü söyledi. Henüz 16 yaşındaydı.
“Amcamın faaliyetleri hakkında bir şeyler söylemem için beni zorladılar. Onlara hiçbir şey bilmediğimi söyledim. Kafama defalarca vurdular. Ağladım, ağladım” dedi. “Bana asla serbest kalamayacağımı söylediler.” Bayan Armada, babasının öldüğü dört ay boyunca gözaltında tutuldu. “Sanırım benim yüzümden öldü,” dedi. “Stresliydi ve kalp krizi geçirdi ve öldü.”
George Obedosa’nın Parkinson hastalığı var. Sırtı eğik ama duruşunu Marcos diktatörlüğü altında gözaltında maruz kaldığı işkenceye bağlıyor. Bay Obedosa, iki yıllık tutukluluğu hakkında “Marcos’lar en azından yaptıklarından dolayı üzgün olduklarını söyleyebilirler” dedi. Filipinler’de sıkıyönetim ilan edildiği yıl olan 1972’de merkezi Samar eyaletinde tutuklandı.
Kaynak : https://www.nytimes.com/2022/09/21/world/asia/philippines-victims-marcos.html