Bu standardın amacı, hakkında başka bir standartta özel hüküm bulunmayan maddi olmayan duran varlıkların muhasebeleştirilmesine ve ölçümüne ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir. Kurum veya kuruluşlar, bir maddi olmayan duran varlığı ancak bu standartta belirlenmiş ölçütlerin sağlanması durumunda muhasebeleştirir.
Kapsam
Mali tablolarını tahakkuk esasına göre hazırlayan ve sunan kurum veya kuruluşlar, maddi olmayan duran varlıkların muhasebeleştirilmesinde bu standardı uygular.
Bu standart, aşağıdakiler hariç, tüm maddi olmayan duran varlıkların muhasebeleştirilmesinde uygulanır:
Başka bir standardın kapsamına giren maddi olmayan duran varlıklar,
Mali araçlarla ilgili standartta tanımlanan mali varlıklar,
Araştırma ve değerlendirme varlıklarının muhasebeleştirilmesi ve ölçümüyle ilgili standartta tanımlanan varlıklar,
Madenler, petrol, doğal gaz ve benzeri yenilenemeyen kaynakların geliştirilmesi ve çıkarılmasına ilişkin harcamalar,
Kuruluş birleşmesinden elde edilen maddi olmayan duran varlıklar ve şerefiye,
Hukuki düzenlemelerin vermiş olduğu yetki ve haklar,
Ertelenmiş vergi varlıkları,
Sigortacının sigorta sözleşmelerinden doğan haklardan kaynaklanan ertelenmiş elde etme maliyetleri ve maddi olmayan duran varlıklar (Sigorta sözleşmeleriyle ilgili standartlarda bu varlıklarla ilgili hüküm olmaması halinde bu standart uygulanır),
Satış amaçlı varlık olarak elde tutulan (veya satış amaçlı elde tutulan olarak sınıflanan elden çıkarılacak bir varlık grubuna dâhil edilen) maddi olmayan duran varlıklar,
Maddi olmayan tarihi ve kültürel miras varlıkları (Ancak bunların muhasebeleştirilmesi durumunda, bu standardın açıklamaya ilişkin hükümleri uygulanır).
Bir maddi olmayan duran varlığa ilişkin başka bir devlet muhasebesi standardı hükmünün bulunması durumunda, bu standart yerine ilgili standart hükmü uygulanır. Örneğin, satış amaçlı elde tutulan maddi olmayan duran varlıklar, kiralamalar, çalışanlara sağlanan faydalardan doğan varlıklar ve mali varlıklar bu kapsamdadır.
Bazı maddi olmayan duran varlıklar kompakt disk (bilgisayar yazılımı olması durumunda), yasal belge (lisans ya da patent durumunda) ya da film gibi fiziksel cisimlerin içinde ya da üzerinde yer alabilir. Bu durumda varlığın maddi varlık mı, yoksa maddi olmayan varlık mı olduğu konusunda tereddüde düşülebilir. Çünkü varlığın fiziki varlığı da söz konusudur. Buna karar verirken fiziksel özelliğin mi yoksa fiziksel varlıktan bağımsız olarak değer yaratabilme özelliğinin mi ağır bastığına bakılır. Örneğin, bir uçağın veya geminin seyir yazılımı uçağın veya geminin ayrılmaz bir parçasıdır ve fiziksel olan kısımlar olmadan varlığın değer yaratabilme özelliği yoktur, bu nedenle maddi duran varlık olarak değerlendirilir. Bilgisayarın işletme sistemi için de aynısı geçerlidir. Yazılım, ilgili donanımın ayrılmaz bir parçası olması durumunda maddi duran varlık olarak, donanımdan bağımsız olması halinde maddi olmayan duran varlık olarak değerlendirilir.
Bu standart, diğer konuların yanı sıra, reklâm, eğitim, ilk tesis, araştırma ve geliştirme faaliyetleri için yapılan harcamalara uygulanır. Araştırma ve geliştirme faaliyetleri bilginin geliştirilmesine yöneliktir. Bu nedenle, bu faaliyetler fiziksel bir varlıkla sonuçlansa dahi (prototip gibi), maddi olmayan unsur, varlığın fiziksel unsuruna göre daha önemlidir ve buna göre değerlendirme yapılır.
Bir finansal kiralamada, kiralama konusu varlık, maddi ya da maddi olmayan duran varlık olabilir. İlk muhasebeleştirmeden sonra, kiracı, finansal kiralama konusu maddi olmayan duran varlığı bu standarda göre muhasebeleştirir. Lisans sözleşmelerinde yer alan sinema filmleri, video kayıtları, oyunlar, el yazmaları, patent ve telif hakları gibi kalemlerle ilgili haklar kiralamalarla ilgili standardın kapsamı dışında tutulmuş ve bu standardın kapsamına alınmıştır.
Petrol, gaz, maden arama veya kullanmaya yönelik araştırma, geliştirme ve çıkarılma harcamalarının muhasebeleştirilmesi ve sigorta sözleşmeleri ayrı olarak düzenlenmesi gereken özellikli konulardır ve bu standardın kapsamı dışındadır. Ancak, bu standart, faaliyet alanı yukarıda bahsedilenlerden oluşan kurum veya kuruluşlar tarafından kullanılan diğer maddi olmayan duran varlıklara (bilgisayar programları gibi) ve gerçekleştirilen diğer
harcamalara (ilk tesis maliyetleri gibi) uygulanır.
Maddi Olmayan Tarihi ve Kültürel Miras Varlıkları
Maddi olmayan duran varlık tanımına ve muhasebeleştirme ölçütüne uyan tarihi ve kültürel miras varlıklarının muhasebeleştirilmesi zorunlu değildir. Kamu idaresi maddi olmayan tarihi ve kültürel miras varlıklarını muhasebeleştirirse, bu standardın değerleme hükümlerini uygulayabilir ancak açıklama gereklerini uygulamak zorundadır.
Bazı maddi olmayan duran varlıklar; kültürel, çevresel veya tarihsel önemleri nedeniyle maddi olmayan tarihi ve kültürel miras varlıkları olarak tanımlanır. Bazı önemli tarihsel olayların kayıtları, önemli bir kamu şahsiyetinin resminin posta pulları ve koleksiyon paraları üzerindeki kullanım hakkı buna örnek gösterilebilir. Maddi olmayan tarihi ve kültürel miras varlıkları aşağıdakileri de içermek üzere belirli bazı özellikler sergiler.
Kültürel, çevresel ve tarihsel bakımdan bunların mali değerinin, salt piyasa rayicine göre tam olarak yansıtılması muhtemel değildir,
Yasal yükümlülükler, satış yoluyla elden çıkarılmalarına yasak veya ciddi kısıtlamalar getirebilir,
Değeri zaman içinde artabilir,
Faydalı ömürlerini tahmin etmek zor olabilir.
Kamu kuruluşları, satın alma, bağış, hibe, haciz ve müsadere dâhil çeşitli yollarla uzun yıllar içinde edinilmiş olan çok sayıda maddi olmayan tarihi ve kültürel miras varlıklarına sahip olabilir. Bu varlıklar nadiren nakit yaratma yetenekleri nedeniyle elde tutulur ve onların bu amaçlarla kullanılmasını önleyen yasal veya toplumsal engeller olabilir.
Bazı maddi olmayan tarihi ve kültürel miras varlıklarının, kendi tarihi ve kültürel değerleri dışında gelir/getiri yaratması durumunda, bu varlıklar maddi duran varlıklar ile aynı esasla muhasebeleştirilebilir. Diğer maddi olmayan tarihi ve kültürel miras varlıklarının gelir/getiri yaratma potansiyeli ise tarihi ve kültürel özellikleri ile sınırlıdır; örneğin, anıtlar ve harabeler böyledir. Alternatif gelir/getiri yaratma potansiyelinin var olması, değerleme esası seçimini etkileyebilir.
Maddi olmayan tarihi ve kültürel miras varlıklarını muhasebeleştiren kuruluşların bu varlıklar bakımından aşağıdaki hususları açıklaması gereklidir:
Defter değerlerinin dönem başında ve sonundaki mutabakatı.
Tanımlar
Bu standartta geçen kavramlar aşağıdaki anlamlarda kullanılır:
Araştırma:
Yeni bir bilimsel ya da teknik bir bilgi ve anlayış kazanma amacıyla üstlenilen özgün ve planlı incelemedir.
Geliştirme:
Üretim ya da kullanıma başlamadan önce ya da bu süreç içinde, araştırma sonuçları ya da diğer bilgilerin malzeme, aygıt, ürün, süreç, sistem ya da hizmetlerin üretim planı veya tasarımında uygulanmasıdır.
İtfa:
Maddi olmayan duran varlığın amortismana tabi tutarının, faydalı ömrü boyunca sistematik olarak dağıtılmasını ifade eder.
Maddi Olmayan Duran Varlık:
Fiziki bir unsuru olmamakla birlikte fayda yaratma potansiyeli, diğerlerinden ayrıştırılabilir ve tanımlanabilir özelliği olan, malların üretilmesinde ve hizmetlerin yerine getirilmesinde kullanılabilen, üçüncü kişilerin faydalanmasına bırakılabilen veya sahibi tarafından kullanılabilen varlıktır.
Maddi Olmayan Duran Varlıklar
Kamu idareleri, maddi olmayan kaynakların (bilimsel ya da teknik bilgi, yeni süreç veya sistemlerin tasarım ve uygulanması, lisans, fikri mülkiyet hakları, piyasa bilgisi ve marka isimleri ve yayın hakları dahil markalar gibi) elde edilmesi, geliştirilmesi, bakımı veya iyileştirilmesi sırasında çeşitli yükümlülükler tesis edebilirler. Bilgisayar yazılımı, patentler, telif hakları, sinema filmleri, müşteri listeleri, ipotek hizmeti sunma hakları, balıkçılık lisansları, ithalat kotaları, isim hakları, müşteri ve tedarikçi ilişkileri, maddi olmayan duran varlık örnekleridir.
Bu standardın kapsamı içindeki bir kalem; belirlenebilirlik, varlık üzerindeki kontrol, gelecekteki ekonomik fayda veya hizmet potansiyeli gibi ölçütler bakımından maddi olmayan duran varlık tanımına uymuyorsa bu varlığın edinimi ya da oluşturulması için yapılacak harcamalar oluştukları anda gider olarak kaydedilir.
Belirlenebilirlik
Bir varlık, belirlenebilirlik ölçütünü aşağıdaki durumlardan birini karşıladığında sağlar:
Varlığın, başka bir varlık ya da yükümlülüğe ilişkin bir sözleşmeyle beraber ya da tek başına, kuruluştan ayrı veya bağımsız şekilde değiştirilme, kiralanma, lisansa konu olabilme ya da satılabilir olması,
İlgili hakların kuruluştan ya da diğer haklar ve yükümlülüklerden ayrılabilmesi veya devredilebilmesine bakılmaksızın, bağlayıcı düzenlemeden kaynaklanması.
Bağlayıcı düzenleme, taraflara benzer hak ve yükümlülükler veren bir anlaşma ya da düzenlemedir.
Bir Varlığın Kontrolü
Kuruluşun bir varlığı kontrol ediyor olması, o varlığın gelecekteki ekonomik fayda veya hizmet potansiyelini kullanabilme ve başkalarının bu faydalara erişimini kısıtlama gücünün olmasıdır. Bir kuruluşun maddi olmayan duran varlığı kontrol etme kapasitesi, yasal olarak sahip olduğu ve uygulanmasını isteyebileceği haklardan kaynaklanır. Ancak, hakkın yasal uygulatılabilirliği, kontrol için gerekli bir koşul değildir.
Bilimsel veya teknik bilgi, gelecekte ekonomik fayda veya hizmet potansiyeli sağlayabilir. Bilginin yasal olarak korunuyor olması, kuruluşun söz konusu fayda veya hizmet potansiyelini kontrol altında tuttuğunu gösterir.
Kurum ya da kuruluşlar, vasıflı çalışanlarından ve bunların eğitimlerinden kaynaklanan ve maddi olmayan duran varlık tanımına uyan gelecekteki ekonomik fayda veya hizmet potansiyeli üzerinde kontrole sahip olabilir. Ancak bunlar, kullanımı ve gelecekteki ekonomik faydasının veya hizmet potansiyelinin edinilmesi yasal olarak korunmadıkça ve maddi olmayan duran varlık tanımının diğer ölçütlerine uymadıkça maddi olmayan duran varlık tanımına girmez.
Gelecekteki Ekonomik Faydalar veya Hizmet Potansiyeli
Maddi olmayan duran varlıktan beklenilen ekonomik faydalar veya hizmet potansiyeli; ürün ve hizmet satışından sağlanan geliri, maliyet tasarruflarını ya da varlıkların kullanımından kaynaklanan diğer faydaları içerebilir. Örneğin, üretim veya hizmet sürecinde fikri mülkiyet haklarının kullanımı gelecekteki gelirleri arttırmak yerine gelecekteki üretim maliyetlerini düşürebilir veya hizmet sağlamayı iyileştirebilir.
Bir varlığın, maddi olmayan duran varlık olarak muhasebeleştirilmesi için maddi olmayan duran varlık tanımına girmesi ve muhasebeleştirme ölçütlerini taşıması gerekir. Bu ölçütler, bir maddi olmayan duran varlığın başlangıç maliyetine (elde edinim ve kuruluş içi oluşturma maliyetleri) veya ekleme, değişiklik, bakım maliyeti ve benzeri şekilde daha sonra yüklenilen maliyetlere uygulanır.
Maddi olmayan duran varlığın niteliği gereği, genellikle, ekleme veya yenileme olmaz. Dolayısıyla, daha sonraki harcamaların çoğu, ilgili maddi olmayan duran varlıktan beklenilen ekonomik faydaların veya hizmet potansiyelinin korunmasına ilişkindir. Bu tür harcamalar genellikle oluştukları dönemde fazla veya açıkta muhasebeleştirilir, nadiren de maddi olmayan duran varlığın defter değerine eklenir. Bu durum söz konusu harcamaların, faaliyeti bir bütün olarak geliştirmek için yapılan harcamalardan ayırt edilememesinden kaynaklanır.
Bir varlık, ancak aşağıda belirtilen koşulların sağlanmış olması durumunda maddi olmayan duran varlık olarak muhasebeleştirilir:
Varlıkla ilgili gelecekteki ekonomik faydaların elde edilmesinin muhtemel olması,
Maddi olmayan duran varlık maliyetinin veya gerçeğe uygun değerinin güvenilir bir şekilde ölçülebilir olması.
Varlıktan beklenilen ekonomik faydaların veya hizmet potansiyelinin gerçekleşme olasılığı, ilgili varlığın faydalı ömrü boyunca mevcut olacak ekonomik koşullarla ilgili en iyi tahminleri yansıtan makul ve desteklenebilir varsayımlar kullanılmak suretiyle değerlendirilir.
Varlığın gelecekteki ekonomik faydasının veya hizmet potansiyelinin kesinlik derecesi, harici kanıtlara daha fazla ağırlık verilmek suretiyle, ilk muhasebeleştirme tarihinde mevcut olan kanıtlar esas alınarak değerlendirilir.
Bir maddi olmayan duran varlık ilk muhasebeleştirilme sırasında maliyet bedeliyle değerlenir. Bir maddi olmayan duran varlığın, bedelsiz bir işlem yoluyla edinildiği durumlarda maliyeti, edinme tarihindeki gerçeğe uygun değeridir.
Ayrı Olarak Elde Etme
Maddi olmayan duran varlıkların varsa fiziksel varlıklarından ayrı olarak edinildiği durumlar olabilir. Bu gibi durumlarda, fiziksel özelliğin mi yoksa fiziksel varlıktan bağımsız olarak değer yaratabilme özelliğinin mi ağır bastığına bakılır. Fiziksel varlıktan bağımsız olarak değer yaratabilme özelliğinin ağır bastığı durumlarda, maddi olmayan duran varlığın ayrı olarak elde edilmesi için ödenen bedel, “varlıkla ilgili gelecekteki ekonomik faydaların elde edilmesinin muhtemel olması” muhasebeleştirilme ölçütünü sağlar.
Ayrı olarak elde edilen bir maddi olmayan duran varlığın maliyeti, genellikle güvenilir bir şekilde ölçülebilir. Bu durum özellikle, satın alma bedelinin nakit veya diğer parasal varlıklarla ödenmiş olması halinde geçerli olup, “güvenilir bir biçimde ölçülebilme” ölçütü sağlanmış olur.
Ayrı olarak elde edilen bir maddi olmayan duran varlığın maliyeti aşağıdakilerden oluşur:
İndirimler ve ticari iskontolar düşüldükten sonra, ithalat vergileri ve iade-mahsup edilmeyen alış vergileri dâhil satın alma fiyatı,
Varlığı amaçlanan kullanımına hazır hale getirmeye yönelik olarak doğrudan varlıkla ilişkilendirilebilen maliyetler.
Varlıkla doğrudan ilişkilendirilebilen maliyetlere ilişkin örneklere aşağıda yer verilmiştir:
Varlığın çalışabilir duruma getirilmesi sırasında oluşan çalışanlara sağlanan faydalardan kaynaklanan maliyetler,
Varlığın çalışabilir duruma getirilmesi sırasında oluşan mesleki ücretler,
Varlığın düzgün çalışıp çalışmadığının testine yönelik maliyetler.
Bir maddi olmayan duran varlığın maliyetine girmeyen harcamalara ilişkin örneklere aşağıda yer verilmiştir:
Yeni bir ürün veya hizmetin tanıtılmasına ilişkin maliyetler (reklam ve tanıtım harcamaları dâhil),
Yeni bir yerde veya yeni bir müşteri kitlesiyle iş yapmak amacıyla katlanılan maliyetler (personel eğitim masrafları dâhil),
Yönetim giderleri ve diğer genel giderler.
Maddi olmayan duran varlığın, amaçlanan doğrultuda hizmet verebilmesi için gerekli duruma ve yere getirildiği andan itibaren maliyetlerinin defter değerinde muhasebeleştirilmesine son verilir. Bu sebeple, bir maddi olmayan duran varlığın kullanımı veya daha verimli şekilde düzenlenmesine yönelik olarak katlanılan maliyetler defter değerine dâhil edilmez. Örneğin:
Bazı faaliyetler, bir maddi olmayan duran varlığın geliştirilmesine bağlı olarak ortaya çıkabilir. Ancak bunlar, ilgili varlığın amaçlanan doğrultuda hizmet sunması için gerekli değildir. Bu arızi faaliyetler, geliştirme faaliyeti aşamasında veya öncesinde gerçekleşebilir. Bu tür arızi faaliyetlere ilişkin işlemler, gelir ve gider olarak muhasebeleştirilir.
Maddi olmayan duran varlıkla ilgili bir ödemenin normal kredi vadelerinin ötesine ertelenmiş olması durumunda, varlığın maliyeti eşdeğer peşin ödeme tutarıdır. Bu tutar ile toplam ödemeler arasındaki fark, (borçlanma maliyetleri hakkındaki standartta izin verilen alternatif yöntem çerçevesinde defter değerine taşınmadığı sürece) kredi süresi boyunca faiz gideri olarak muhasebeleştirilir.
Devralınan Bir Araştırma ve Geliştirme Projesiyle İlgili Sonradan Yapılan Harcamalar
Ayrı olarak edinilen ve maddi olmayan duran varlık olarak muhasebeleştirilen devam eden araştırma veya geliştirme projesiyle ilgili olarak sonradan yapılan araştırma harcamaları oluştuğunda gider olarak muhasebeleştirilir. Bunlarla ilgili geliştirmeden kaynaklanan maddi olmayan duran varlıklar, geliştirme safhasına ilişkin koşulları sağladığı takdirde maddi olmayan duran varlığın defter değerine eklenir. Koşulları sağlamayan geliştirme harcamaları oluştukları anda gider olarak muhasebeleştirilir.
Ayrı olarak edinilen ve maddi olmayan duran varlık olarak muhasebeleştirilen devam eden araştırma veya geliştirme projesiyle ilgili daha sonraki harcamalar, aşağıdaki gibi muhasebeleştirilir:
Araştırma harcamaları, gerçekleştiği zaman gider olarak muhasebeleştirilir,
Maddi olmayan duran varlık olarak muhasebeleştirilmek için gerekli ölçütleri sağlamayan bir geliştirme harcaması, gerçekleştiği zaman gider olarak muhasebeleştirilir,
Maddi olmayan duran varlık olarak muhasebeleştirilmek için gerekli ölçütleri sağlayan bir geliştirme harcaması, projenin defter değerine eklenir.
Bedel Karşılığı Yapılmayan Faaliyetlerden Elde Edilen Maddi Olmayan Duran Varlıklar
Bazı durumlarda, bir maddi olmayan duran varlık bedelsiz elde edilebilir. Örneğin; bir kamu kuruluşu, bir başka kuruluşa havaalanı iniş hakları, radyo veya televizyon istasyonu işletme lisansları, ithalat lisansları veya kotalar ya da diğer sınırlı kaynaklara erişim hakları gibi maddi olmayan duran varlıkları devrettiğinde veya dağıttığında; ya da ödül kazanmış bir birey, kişisel belgelerini telif haklarıyla birlikte kamu kuruluşuna bağışladığında bedelsiz edinim söz konusudur.
Bedelsiz edinilen maddi olmayan duran varlığın değeri, edinim tarihindeki gerçeğe uygun değeridir. Bu değerleme yeniden değerleme teşkil etmez. Bu standartta belirlenen yeniden değerleme ölçütleri, sonraki raporlama dönemlerinde maddi olmayan bir duran varlığın yeniden değerlemeye tabi tutulmasına karar verilmesi halinde uygulanır.
Varlıkların Takası
Takas yoluyla edinilen maddi olmayan duran varlığın maliyeti; güvenilebilir bir şekilde ölçülebilmesi durumunda, elde edilen varlığın veya karşılık olarak verilen varlığın gerçeğe uygun değerinden ölçülür. Karşılık olarak verilen varlık, mali durum tablosundan hemen çıkarılamıyor olsa dahi, elde edilen varlık bu şekilde gerçeğe uygun değerinden muhasebeleştirilir. Elde edilen varlığın gerçeğe uygun değerinden ölçülememesi durumunda maliyeti, karşılık olarak verilen varlığın defter değeridir.
Bir maddi olmayan duran varlığın muhasebeleştirilmesinin koşullarından biri, varlığın maliyetinin güvenilir olarak ölçülebilmesidir. Karşılaştırılabilir piyasa işlemleri bulunmayan bir maddi olmayan duran varlık için gerçeğe uygun değer;
Gerçeğe uygun değer tahminlerindeki değişkenliğin ilgili varlık için önemli olmaması veya
Muhtelif tahminlerin gerçekleşebilirliğinin makul bir şekilde değerlendirilip gerçeğe uygun değerin tahmininde kullanılabilmesi durumlarında,
Güvenilir bir şekilde tespit edilebilir. Bir kuruluşun, alınan varlığın gerçeğe uygun değerini güvenilir bir şekilde belirleyememesi durumunda; karşılığında verilen varlığın gerçeğe uygun değeri, alınan varlığın maliyetini ölçmede kullanılır.
Kurumda oluşturulan şerefiye, varlık olarak muhasebeleştirilmez.
Gelecekte ekonomik fayda veya hizmet potansiyeli sağlamak amacıyla yapılan bazı harcamalar kurumda oluşturulan şerefiyeye katkıda bulunur. Ancak yapılan bu harcamalar, bu standartta belirlenen maddi olmayan duran varlık muhasebeleştirme ölçütlerini sağlamaz. Kurumda oluşturulan şerefiye, güvenilir bir şekilde maliyeti ölçülebilen ve/veya kuruluş tarafından kontrol edilen tanımlanabilir bir kaynak olmadığından, bir varlık olarak muhasebeleştirilmez.
Bir kuruluşun piyasa değeri ile herhangi bir zamanda belirlenebilir net varlıklarının defter değeri arasındaki fark, kuruluşun değerini etkileyen bir dizi etkenden kaynaklanabilir. Ancak bu farklar, kuruluşun kontrolündeki maddi olmayan duran varlıkların maliyetini temsil etmez.
Kurumda Oluşturulan Maddi Olmayan Duran Varlıklar
Kurumda oluşturulan bir maddi olmayan duran varlığın muhasebeleştirilebilme ölçütünü sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi, aşağıdaki hususlardan kaynaklanan sorunlar nedeniyle zordur:
Gelecekte ekonomik fayda veya hizmet potansiyeli sağlayacak belirlenebilir bir varlığın olup olmadığının ve varsa bu ekonomik fayda veya hizmet potansiyelinin ne zaman gerçekleşeceğinin tespiti,
Bir maddi olmayan duran varlığı kurumda oluşturmanın maliyetinin, günlük faaliyetlerin yürütülme maliyetinden ayırt edilememesi gibi nedenlerle varlığın maliyetinin güvenilir bir şekilde belirlenememesi.
Kurumda oluşturulan bir maddi olmayan duran varlığın muhasebeleştirilebilmesi için gerekli ölçütleri sağlayıp sağlamadığının değerlendirilmesinde, ilgili varlığın oluşumu şu aşamalara ayrılır:
Araştırma aşaması,
Geliştirme aşaması.
Kuruluşun, bir maddi olmayan duran varlık oluşturulmasına ilişkin kuruluş içi bir projenin araştırma aşamasını geliştirme aşamasından ayırt edememesi durumunda, söz konusu projeye ilişkin harcamalar sadece araştırma aşamasında yapılmış gibi değerlendirilir.
Araştırma Aşaması
Araştırma aşamasından kaynaklanan herhangi bir maddi olmayan duran varlık muhasebeleştirilmez. Araştırma harcamaları gerçekleştiğinde gider olarak muhasebeleştirilir.
Kuruluş içi bir projenin araştırma aşamasında gerçekleşen harcamalar, kuruluşun gelecekte ekonomik fayda veya hizmet potansiyeli sağlayacak bir maddi olmayan duran varlığın mevcudiyetini göstermediği için gerçekleştiklerinde gider olarak muhasebeleştirilirler.
Araştırma faaliyetleri ile ilgili örnekler şunlardır:
Yeni bilgi elde edilmesine yönelik faaliyetler,
Araştırma bulguları ve diğer bilgilerin uygulanmasına yönelik olarak nihai değerlendirmeye ilişkin seçim araştırması,
Malzeme, aygıt, ürün, süreç, sistem veya hizmetler için alternatif araştırması,
Yeni veya geliştirilmiş malzeme, aygıt, ürün, süreç, sistem veya hizmetlerin olası alternatiflerinin oluşturulması, tasarlanması, değerlendirilmesi ve nihai seçimi.
Geliştirme Aşaması
Aşağıdaki koşulların tamamının varlığı halinde, geliştirme aşamasından kaynaklanan maddi olmayan duran varlıklar muhasebeleştirilir:
Maddi olmayan duran varlığın kullanıma veya satışa hazır hale gelebilmesi için tamamlanmasının teknik olarak mümkün olması,
Kuruluşun maddi olmayan duran varlığı tamamlama ve bu varlığı kullanma veya satma niyetinin bulunması,
Maddi olmayan duran varlığı kullanma veya satma imkânının bulunması,
Maddi olmayan duran varlığın gelecekteki muhtemel ekonomik fayda veya hizmet potansiyelini nasıl sağlayacağının belirli olması. Ayrıca, maddi olmayan duran varlığın ürününün veya kendisinin bir piyasasının olması ya da kuruluş bünyesinde kullanılacak olması durumunda buna elverişli olması,
Geliştirme aşamasını tamamlamak ve maddi olmayan duran varlığı kullanmak veya satmak için yeterli teknik, mali ve diğer kaynakların mevcut olması,
Geliştirme sürecinde maddi olmayan duran varlıkla ilgili yapılan harcamaların güvenilir bir biçimde ölçülebilir olması.
Geliştirme, araştırma aşamasından daha ileri bir aşamadır. Kuruluş bu aşamada gelecekte muhtemel ekonomik faydalar veya hizmet potansiyeli oluşturacak bir maddi olmayan duran varlığı tespit edebilir.
Geliştirme faaliyetleri ile ilgili örnekler şunlardır:
Üretim ve kullanım öncesi prototip ve modellerin tasarımı, yapımı ve test edilmesi,
Yeni teknoloji içeren alet, tertibat, model ve kalıpların tasarımı,
Ticari üretim veya hizmetlerin sağlanması açısından ekonomik olmayan bir ölçekteki pilot tesisin tasarlanması, inşası ve çalıştırılması,
Yeni veya geliştirilmiş malzeme, aygıt, ürün, süreç, sistem veya hizmetler için karar verilmiş bir alternatifin tasarımı, inşası ve denenmesi.
Maddi olmayan duran varlıkların gelecekteki muhtemel ekonomik fayda veya hizmet potansiyelini nasıl sağlayacağını tespit etmek için, değer düşüklüğüyle ilgili standartlardaki ilkeler çerçevesinde değerlendirme yapılır. Varlığın, sadece diğer varlıklarla beraber ekonomik fayda veya hizmet potansiyeli getirecek olması durumunda, nakit getiren varlıklarda değer düşüklüğüyle ilgili standart hükümleri uygulanır.
Bir maddi olmayan duran varlığın tamamlanması, kullanılması ve ilgili varlıktan fayda sağlanması için gerekli kaynakların mevcudiyeti; (örneğin, ihtiyaç duyulan teknik, mali ve diğer kaynaklar ile bu kaynakların kuruluş tarafından sağlanabileceğini belirten) bir faaliyet planı aracılığıyla gösterilebilir.
Bir kuruluşun maliyet sistemleri çoğu kez, logo, telif hakları veya lisansların güvence altına alınması veya bilgisayar yazılımlarının geliştirilmesi için yapılan maaş ve diğer harcamalarda olduğu gibi, kuruluş içinde bir maddi olmayan duran varlık oluşturmanın maliyetlerini güvenilir bir şekilde ölçebilir.
Kurumda oluşturulan markalar, ticari başlıklar, yayın hakları, müşteri listeleri ve benzer nitelikteki kalemler, işin bir bütün olarak geliştirilmesine ilişkin maliyetlerden ayırt edilemediği için maddi olmayan duran varlık olarak muhasebeleştirilmez.
Kurumda Oluşturulan Maddi Olmayan Duran Varlık Maliyeti
Kurumda oluşturulan bir maddi olmayan duran varlığın maliyeti, ilgili varlığın muhasebeleştirilme ölçütlerini ilk defa sağladığı tarihten itibaren yapılan harcamaların toplamıdır. Daha önceki dönemlerde gider olarak muhasebeleştirilen harcamalar, varlığın maliyetine dâhil edilmez.
Kurumda oluşturulan maddi olmayan duran varlığın maliyeti, yönetim tarafından amaçlanan şekilde çalışabilmesi için ilgili varlığın oluşturulması, üretilmesi ve hazırlanmasında gerekli olan ve varlıkla doğrudan ilişkilendirilebilen maliyetlerin tümünü içerir. Varlıkla doğrudan ilişkilendirilebilen maliyetlere ilişkin örnekler aşağıdaki gibidir:
Maddi olmayan duran varlığın oluşturulmasında kullanılan veya tüketilen malzeme ve hizmet maliyetleri,
Maddi olmayan duran varlığın oluşturulmasından kaynaklanan çalışanlara sağlanan faydalara ilişkin maliyetler,
Yasal hakkın tesciline yönelik ödemeler,
Maddi olmayan duran varlığın oluşturulmasında kullanılan patent ve lisansların itfa payları.
Aşağıda belirtilenler kurumda oluşturulan maddi olmayan duran varlık maliyetinin bir parçası değildir:
Varlığın kullanıma hazır hale getirilmesi ile doğrudan ilgili olmayan satış ve yönetim giderleri ile diğer genel giderler,
Varlığın amaçlanan performansına ulaşmasından önce meydana gelen verimsizlikler ve ilk faaliyet açıkları,
Varlığın kullanımı için personele verilen eğitim harcamaları.