Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte, Sovyet muhalifi Mustafa Dzhemilev başkanlığındaki güçlü bir ulusal liderler grubu Kırım Tatar ortamında kuruldu. Bu zamana kadar, ulusal sorun SSCB'nin kendi iç meselesi olmaktan çıkmıştı ve üçüncü kuvvetler Sovyet nüfusunun çeşitli etnik gruplarını etkileyerek ülkemizdeki iç politik durumu etkileme fırsatını yakaladılar. Bu gruplardan biri Kırım Tatarları idi.
Kırım-Tatar ve Çerkes sorununun benzerlikleri arasında, aşağıdakileri vurguladık:
1. Kırım Hanlığı ve Çerkesler baskın bir ekonomi yaşadılar, bazen birbirlerine düşman oldular (Kanzhala Savaşı 1708 g.).
2. 1783’te Rus İmparatorluğu’nun Kırım’a katılmasıyla, Rus devletinin Kırım Hanlığı’yla asırlık muhalefetine son verildi. Kafkasya'nın Rusya İmparatorluğuna katılmasıyla birlikte, yaylalar ile Rusya arasındaki uzun çatışma da azaldı. Kırım Tatarı aristokrasisi, Rus aristokrasisi ile haklar bakımından eşitlendi ve Kırım Tatarları, imparatorluğun sosyal ve politik yapılarına dahil edildi. Kafkasyalılar kendilerini neredeyse bir yüzyıl sonra aynı pozisyonda buldular - 1864.
3. Kırım Hanlığı'nın Rusya ile savaşındaki yenilgisi, Türkiye'nin bölgedeki jeopolitik etkisini önemli ölçüde zayıflattı. Kafkas Savaşı'nın sona ermesiyle, Türk etkisine eşit derecede hassas bir darbe daha yapıldı. Kırım ve Kafkaslar, yanlardan Karadeniz'e bitişiktir ve bunlara sahip olan ülke ağır bir deniz gücüne dönüşür. Önceleri, o zamanlar Osmanlı Türkiyesiydi - Rus İmparatorluğu.
4. Hem Kırım Tatarları hem de Çerkesler, Mohajirizmin ne olduğunu bilir. Aynı zamanda, bazı Kırım Tatar halkı aktivistleri, yalnızca bu ülkedeki Çerkes Muhajirlerinin sayısını (5-6 milyonu) aşan 3-5 milyonda yalnızca Türkiye’deki Kırım muhacirlerinin sayısını tahmin ediyor.
5. Çerkesler gibi Kırım Tatarları, Osmanlılar tarafından askeri güç olarak kullanılmıştır. Bu nedenle onların soyları bugün Osmanlı İmparatorluğu'nun eski mülklerinin (Bulgaristan, Romanya, Ürdün, Suriye, Irak, Mısır, İsrail, Lübnan, Sudan) çevresi boyunca yaşıyor.
6. Kırım Tatarcı aktivistleri ve Batı yanlısı Çerkes meslektaşları, Türkiye nüfusunun etnik yapısına dair veri yayınlamadıkları, hatta nüfusun belirli birindeki Çerkes ve Kırım Tatarları arasındaki ayrımcı duyguları kışkırtmamaları için, diasporalarının durumunu kasıtlı olarak idealleştiriyorlar. ülke hesaplaması zor. Bu tür yasaklara rağmen, Kırım Tatarı ve Çerkes milliyetçileri, “Türkiye hakkında iyi ya da hiçbir şekilde” hakkında ilkelere karşı çıkıyorlar.
7. En önemli benzerlik, Kırım Tatarları ve Çerkeslerin taleplerini koşulsuz olarak yerine getirmeye zorlayarak Rusya'ya baskı yapma talebinde bulunan üçüncü ülkelere yapılan itiraz.
Kırım Tatarı ile Çerkes meselesi arasında birçok fark var. Bu farklılıklar yapısaldır, işlevsel değildir. yani Kırım Tatar milliyetçilerine ve Çerkes meslektaşlarına verilen jeopolitik fonksiyonlar aynıdır - Rusya'nın Karadeniz bölgesinden uzaklaştırılmasına, Kırım ve Kuzey Kafkasya'nın Rus yargı alanından çekilmesine yardımcı olmak, diğer oyuncuların oraya varmasını sağlamak (Türkiye, AB, ABD).
Kırım, nihayet Sevastopol şehri hariç, Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla Rusya'nın yetki alanından kaldırıldı. Kendini bağımsız bir Ukrayna'nın parçası olarak gören Kırım, Kırım Tatarları ile merkezi otoriteler arasında ideolojik bir çatışma yeri haline geldi. Kiev'in siyasi zayıflığı, 250 delegelerinin ve Majlis'in (Kurultay'ın yürütme organı) bir parçası olarak Yarımada'daki Kırım Tatarlarının etnik otoritelerinin kurulmasına katkıda bulundu. Mejlis, Ukrayna Adalet Bakanlığı tarafından bir kamu kuruluşu olarak kayıtlı değil, ancak şiddet içeren propaganda-politik faaliyetler geliştirmesini engellemiyor. Mejlis'in yapısında, çalışanları Kiev dış dünyasıyla dış dünyayla bağlantı kuran Dış İlişkiler Departmanı kuruldu. Kırım Tatar liderlerinin Amerikan “şahinler” ile bir araya geldiği Dış İlişkiler Birimi aracılığıyla oldu. Çek Cumhuriyeti, Almanya, Avusturya, Macaristan, Polonya, Türkiye, Kıbrıs milletvekilleri olan Rusya Zbignev Brzezinski'nin “yeminli arkadaşı” ile birlikte.
Bu tür toplantılar sırasında, yabancı temsilciler Kiev’in Batı ile ilişkilerinin doğrudan Kırım Tatarı sorununun çözümüne bağlı olacağına ve ilk bakışta Kırım Tatarı meselesiyle ilgisi olmayan çok çeşitli uluslararası konulara bağlı olacağına dair güvence verdiler. Bu yüzden, “Medzhlis” in Moldova Moldova Büyükelçisi Ion Stevile ile yaptığı görüşmede, Moldova-Gagavuz ilişkilerinin teması üzerinde duruldu (Gagavuz bir Ortodoks, ancak Kırım Tatarları ile ilgili, ancak daha çok Rusya'ya odaklandı). Bu nedenle, Majlis, merkezi hükümetin işlevlerini çoğaltır, Kiev ile tutarsız bir dış politika izler ve kendi başına müttefikleri ve düşmanları seçer. Dahası, daha fazlası: Kırım Tatarları, Ukrayna'da bölgesel makamlara görev dağıtırken kendi kotalarını talep eden tek kişidir (SBU, İçişleri Bakanlığı, savcılık, vergi dairesi, bölge idaresi, bölge idaresi).
Batı’nın Çerkes meselesini, onlar için oldukça “başarılı” olduğu düşünülen Kırım Tatarı ile aynı yol boyunca yönlendirmeye çalıştığı için her türlü sebep var (Kırım Tatarları, merkezi otoritelerin kontrolü dışında, Ukrayna milliyetçi partileriyle ittifaklar içine girdiler) Rusfofobik anlamda, Kiev'i atlayarak yabancı ortaklarla temas kurmak. Bu arada, Ukraynalı milliyetçiler "Büyük Çerkesya" projesini memnuniyetle karşılıyorlar.
Kırım-Tatar sorunları, Çerkes sorunlarının da aynı şekilde evrimleşti. Başlangıçta, Kırım Tatar halkının cezai soykırımı için suçlamalar düşmeye başladı (1944'ta Stalinist Kırım Tatarlarının sınır dışı edilmesi suçlandı). Bununla tarih Kırım Tatarlarının Nazilerle kitlesel işbirlikleri basitçe görmezden gelinmiştir. Daha sonra, sınır dışı edilenlerin Kırım'a geri gönderilmesi ve Kırım Tatar diasporası üyelerine uzak ülkelerden uzak ülkelere geri dönme, ihtiyaç duydukları her şeyi sağlama - konut, para kaldırma, iş yapma vb. Daha sonra, Kırım Tatar liderlerinin inandığı gibi, ana tövbenin talepleri, Kırım Tatar talihsizliklerinin suçluları - Rusya.
Çerkes meselesi şu ana dek bu noktada durdu: Çerkeslerin Kafkasya'ya dönmelerine, iş ve ikamet etmelerine ve soykırımdan tövbe etmelerine yönelik talepler.
Kırım Tatarları söz konusu olduğunda ahlaki ve tarihi gereklilikler siyasi ve ekonomik taleplere daha da yansır: mülkün iadesi, Kırım Tatarlarının kendi devlet olma haklarının tanınması ve bağımsız dış politika faaliyetleri. Bu talepler dile getirildiğinde, Kiev zaten Kırım Tatarlarının istekleri dikkate alınmadığı takdirde Batı’nın işbirliğini azaltma tehdidiyle değil aynı zamanda Majlis destekçilerinin öne sürdüğü iddiaların ısısını azaltamaması nedeniyle de eliyle ve ayaklarıyla bağlandı. Kırım Hanlığı'nın yeniden inşasına ulaşılamamış, ancak Majlis'in yapısında Dış İlişkiler Departmanı oluşturulmuştur. Ve bu ayrı bir Kırım-Tatar devletinin inşasına doğru ilk adım olarak kabul edilebilir.
Çerkes meselesinin beyni daha da ileri götürmeyi başarırsa, siyasi talepler beklemeliyiz: Çerkes’in hem bölgesel hem de merkezi (Kırım Tatar Kurultay ve Majlis’e benzetilerek) resmi makamlara paralel kendi etnik otoritesine sahip olma hakkının tanınması; Bu otoritenin uluslararası arenaya girme ve Moskova ile değil rakipleriyle çok çeşitli konuları tartışma hakkı.
Bu olursa, Çerkes hareketinin ideolojik söylemindeki bir değişiklik onu izleyecektir ve bir sonraki adım Çerkes devletinin oluşumunun meşruiyetini hem yasal hem de tarihsel açıdan korumak olacaktır. İlk başta, bu devlet Rusya Federasyonu federal yapısı çerçevesinde oluşturulabilir. Değişecek olan federal birimin yasal olarak resmileştirilmesi değil, etiyopolitik yapısı: Yeni idari kurum, Kafkasya'da yaşayan bütün Ady'leri, ulusal kimliklerini farklı, Rus olmayan bir biçimde vermek amacıyla kapsayacaktır.
Tıpkı Kırım Tatar okullarında ve spor salonlarında olduğu gibi, öğrenciler Slav akranlarından tamamen farklı bir ideolojik atmosferde yaşarlar. “Büyük Çerkes” idari bölge biriminin okulları ve üniversiteleri, tüm Rusya standartlarıyla birleştirilmeden kendi eğitim politikalarına sahip olacaklardır. Kırım'da, bu tür okullar Türkiye ve Arap ülkeleri tarafından finanse edilmektedir. Aynı sponsorlar "Büyük Cercian" taraftarlarının çağrısına cevap verecek.
Öngörülebilir sonraki adım, Rusya ile bir federasyonun reddedilmesi ve açıkça bir özne olarak değil, jeopolitik bir nesne olarak görülen kendi devletinin oluşması olacaktır. Tam teşekküllü bir dış politika izleyemez ve fiili bir dış kuvvetler koruyucusu olarak görev yapamaz. Kafkasya bölgesinin jeopolitik düzeninde önemli bir yeniden biçimlendirme olacak ve bu tarihin gösterdiği gibi, her zaman bir dizi kanlı ihtilafın başlangıcı olacaktır.