Transkript
1 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 1 Kağıtsızlar: Sizlerin de haklarınız var!
2 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 2 Bu broşür Almanca, Fransızca, İspanyolca, Portekizce, Sırpça, Arnavutça, Türkçe ve İngilizce olarak yayınlanmıştır Unia sendikası ve Almanca konuşan kantonlarında ki kağıtsızlara yardım kurumları tarafından hazırlanmıştır.
3 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 3 İsviçre de oturma izni olmadan mı çalışıyor, yaşıyorsun? Bu durumda olan bir tek sen değilsin! İsviçre - de yakalaşık en az kağıtsızın yaşadığı tahmin ediliyor. Onlara «kağıtsız» ya da «kaçak» deniyor. Aslında onlar «oturma izni düzenlenmemiş işçi» olarak adlandırılabilir. Temizlik yapıyorlar, çocuk bakıyorlar, inşaatlarda, lokantalarda, çiftliklerde çalışıyorlar. İsviçre de çalışanların oturma izni olmasa bile asgari düzeyde de olsa bazı hakları mevcuttur. İnsan hakları, oturma iznine bağlı değildir, onlar istisnasız herkes için geçerlidir. Bu broşür günlük yaşam için ihtiyaç duyulan bazı bilgileri ve temel haklarını sana aktarmayı amaçlıyor. Ayrıca danışma yerlerinden, dayanışma gruplarından, sendikalardan veya avukatlardan (adresleri arka sayfada) gerekli bilgileri edinebilirsin.
4 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 4 1. Oturumun Yasallaştırılması Avrupa dışından gelen bir yabancının normal yollardan oturma izni alma imkanı hemen hemen yok gibidir. Bir kağıtsız olarak sadece «zor durum izni» veya evlenme yoluyla oturma izni alma imkanın bulunmaktadır. Zor Durum İzni Mevcut yasalara göre yasalara aykırı olarak İsviçre de bulunan göçmenler, eğer «kişisel olarak çok zor bir durumda» değillerse, hemen ülkeyi terk etmek zorundadır. Bu zor durumun tesbiti için kişisel olarak bir başvuru gereklidir. Yetkili makamlar bu başvuruyu incelerler. Bunun için kriterler, ne kadar süredir İsviçre de yaşama, çalışma durumu, toplumla uyum sağlamış olma, varsa çocukların eğitim durumu, sağlık durumu gibi konularadır. Resmi makamlar 4 yıldan daha az süredir burada oturmuş olamayı «zor bir durum» olarak
5 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 5 görmemekte. Daha uzun burada kalındığının ispatlanması halinde başvuru incelemeye alınmaktadır. Benzer şekilde yasada bugün (2007) yer alan bu maddenin gelecekte nasıl olacağı henüz bilinmemekte. Daha önce iltica talebinde bulunmuş ve şu anda saklanmak zorunde kalan göçmenler içinse durum daha da ağır, iltica talebi red edilmiş birinin yalnızca yeniden iltica talebi bulunma hakkı vardır ve bu «zor durum» uygulanmasından yararlanamamaktadırlar. Dikkat: Resmi makamlar bu dilekçeler konusunda her zaman kendi kanaatlerine göre bir karar alabilmektedirler. Evlenme Her insanın evlenme hakkı vardır. Ancak bu hakkı kullanma «kağıtsızlar için o kadar basit değildir, herşeyden önce oturma hakları bulunmamaktadır. Bazı kantonlarda buna rağmen evlenme mümkündür. Bazı kantonlar ise kağıtsızların önce kendi ülkelerine geri dönmelerini, evlenmek için orada vize başvurusunda bulunmayı talep etmektedirler.
6 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 6 Evlilik Dairelerinin, evlenmenin oturma izni almak için yapıldığı konusunda bir şüphesi olması durumunda evlilik işlemlerini yapmama hakkı bulunmaktadır. Dikkat: Evliliğin 5 yıldan (2008 yılından itibaren 3 yıl) az sürmesi halinde oturma izninin geri alınması söz konusu olabilmektedir. Talep: Toplu Düzenlenme İsviçre de yaşayan göçmenler yıllardır kendilerini destekleyen dayanışma grupları ile birlikte durumlarının topluca düzenlenmesi için mücadele vermektedirler. Bugüne kadar da bazı başarılar elde ettiler, binden fazlası oturma izni aldı, hastalık sigortası yaptırma hakkına kavuşuldu. Özellikle kağıtsızların iyi örgütlü oldukları bölgelerde yeni imkanlarda ortaya çıktı. Örneğin Cenevre Kantonu unda yürütülen bir kampanya sonucu Ocak 2005 te bu kanton merkezi hükümetten ev işçileri için 5000 oturma izni talep etti. Bu nedenle «Kağıtsız Kollektifleri» ile birlikte örgütlenmek gereklidir.
7 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 7
8 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 8 2. Sağlık Kağıtsız olarak yaşamanın zor olduğu biliniyor. Çalışılan işler genelde zor işler ve sağlığa zarar verici. Buna ek olarak yasal şartlarda yaşamanın verdiği sıkıntı, aile ve ülkeden uzak olmada var. Bunlar insanların sağlığını ve ruh halini etkilemesi sonucunu doğurmakta. Sırt ağrılarını, kendini iyi hissetmeme, depresyon gibi durumlar ciddiye alınmalıdır. Başka bir uzak gelecek için yaşamak yerine, şimdi yapılması gerekenler için kendine zaman ayır, diğerleri ile bir araya gelerek izalasyonu kır. Sağlık Bakımı Hakkı Sağlık bakımı bir temel insan hakkıdır, bu elbette kağıtsızlar içinde geçerlidir. Hastalık veya kaza durumlarında, sağlık sigortan olmasa bile tedavi edilme hakkın vardır. Hastanelerde sosyal hizmet büroları vardır, onlar sana yardımcı olmak zorundadır.
9 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 9 Doktorlar ve hastane çalışanlarının sır saklama yükümlülükleri vardır, seninle ilgili bilgileri herhangi bir nedenle polise veremezler. Hastalık Sigortası Hakkı Belirtildiği gibi seninde Hastalık ve Kaza Sigortası yapma hakkın vardır. Bu sigorta hastalık ve kaza durumunda doktor, hastane, doğum masraflarını karşılamak içindir. Diş tedavileri bunun dışındadır. Bu hasatlık sigortası bedave değildir, her ay bu sigorta için prim ödenmelidir. Bazı kantonlarda, belli bir düzeyinin altında geliri olanlar, bu primlerin ödenmesi için yardım talebinde bulunulabilir. (Bununla ilgili bilgileri danışma yerlerinden edinebilirsin). Hastalık sigortolarınında sır saklama yükümlülüğü vardır, buna rağmen sigorta olurken adres olarak «güvenecek» bir adresin verilmesi tevsiye edilir.
10 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 10 Doğum Kontrolü/HIV Aids Doktorlar, hastanelerden, danışma yerlerinden doğum kontrolü ve korunma yöntemleri ile ilgili bilgileri edinebilirsin (Adresler arka sayfada). Cinsel ilişkide Kondom kullanma seni HIV/ Aids gibi hastalıklardan korur, reçetesiz olarak eczanelerden veya büyük mağazalardan edinilebilir.
11 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite Çalışma Bir işverenle çalışma ve bunun karşılığında ücret alma için yapılan bir anlaşma iş sözleşmesi olarak kabul edilir. Bu anlaşma sözlü olarakta yapılmış olsada geçerlidir. Bir iş sözleşmesi çalışma şartlarını asgari ölçülerde düzenler: Yer ve mesleğe denk düşen bir ücret alma hakkı Yıllık ücretli izin hakkı (genel olarak yılda 4 hafta) Çalışma süresine denk bir çıkış verme süresi, işveren seni çalıştırmak istemiyorsa bunu yeterince yeterli bir süre önceden bildirmesi gereklidir. Hastalık ve kaza durumunda belli bir ücret ödeme zorunluluğu AHV/IV (bakınız sosyal sigortalar bölümü) Küçük yaştakiler: 15 yaşından küçük olanlara çalışma yasağı, 18 yaşından küçükler gece ve pazar günü çalıştırılamazlar, günde en fazla 9 saat çalışma, ev işleri yapmak için çalışıyor-
12 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 12 san, işveren sana kalacak yer vermek ve özel yaşamına saygı göstermesi gereklidir. Genel eğitim: Diğer çocuklar gibi oturma izni olayanlarında dokuz yıllık temel eğitim hakkı vardır. Kağıtsızların genel olarak düşük ücret aldıkları biliniyor, ücretin normaldan az olması durumunda öncelikle işverenle görüşme yapabilirsin, bunun bir sonuç vermemesi durumunda hakkını almak için bazı kantonlarda iş mahkemesine dava açma hakkın vardır. Bu konuda bilgi edin! İş mahkemesine dava açmak bir insana vekalet verilerekte yapılabilir. Böylece kendi ülkene döndükten sonra 5 yıl içinde bile hakkını almak için iş mahkemesine dava açma imkanın ortaya çıkmaktadır. Önemli: Bir işverenin yanında çalışmaya başlamadan önce işle ilgili şu soruları sormalısın, ücret ne kadar? Kaç saat çalışmak durumundasın? Hangi işleri yapmak zorundasın, neleri yapmamalısın? Çalışma zamanları ile ilgili kesin bir anlaşma yapmalısın, özellikle işverenin yanında ikamet ediyorsan bu önemlidir. Benzer şekilde hangi günlerin dinlenme günü olduğunu
13 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 13
14 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 14 belirlemelisin. Yaptğın bu sözleşmeşmenin yazılı olmasının mümkün olup olmadığınıda sormalısın. (iş sözleşmesi) Önemli: Her gün kaç saat çalıştığını bir yere yazmalısın, sana verilen işleride buraya not edebilirsin. Bütün bunlar, işverenle bir anlaşmazlığa düşme durumunda haklarını almak için sana yardımcı olacaktır. Önemli: Kağıtsız olarak çalışma durumunda da sendika üyesi olabilirsin, bu tür konularda sendika sana yardımcı olacak ilk kurumdur. Sosyal Sigortalar Sosyal sigortalar İsviçre de yaşayan bütün insanlar için bir zorunluluktur. Belli başlı sosyal sigortalar şunlardır: Emeklilik sigortası (AHV) Maluliyet Sigortası (IV) İşsizlik Sigortası (ALV) Kaza Sigortası (UVG) ve ikinci meklilik sigortası (BVG, Pansiyon Kasa) Her işveren zorunlu olarak çalıştırdığı işçiler için bu sosyal sigortaları yaptırmak zorundadır, ama bunlar yabancılar polisine bildirilemez.
15 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 15 Eğer işveren seni sigortalamışsa bir gri sigorta kartı (AHV Kartı) sana gönderilir. Böylece oturma izni olmadan çalışmana karşın, hastalık, kaza ve maluliyete karşı sigortalanmış, emekli olduğunda ülkene geri dönmüş olsan bile emekli aylığı almaya hak kazanmış olursun. Dikkat: Bazı işverenler çalıştırdıkları işçilerden sosyal sigorta primlerini kesmekte, ancak bunları sigortaya ödememektedirler. Eğer elinde bir AHV Kartın yoksa, işveren seni sigortalamamış demektir. Önemli: Yanında çalıştığın işverene, sosyal sigortalara müracaat etmenin mümkün olduğunu söylüyebilirsin. Bulunduğun kantonda bunun nasıl yapılması gerektiği ile ilgili bilgileri belirtilen danışma kurumlarından elde edebilirsin. Önemli: Ülkene geri dönme durumunda sosyal sigortalarda biriken primlerin nasıl ödenebilceği konusunda bilgi edin.
16 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite Çocuk Yuvası ve Okul Zorunlu eğitim yapan okullar, oturma izni durumu ne olursa olsun, bütün çocuklara, yani kağıtsız çocuklarada, eğitim vermek zorundadır. Zorunlu eğitim 9 yıldır. Benzer şekilde çocuk yuvalarınada gidilebilir. Bazı kantonlarda eğitime devam etme (lise öğrenimi gibi) imkanlarıda vardır. Meslek okullarına gitme imkanı ise kağıtsızların çocukları için bulunmamaktadır. Okul veya öğretmeler kağıtsız öğrencilerini polise bildiremezler. Önemli: Öğretmenler kağıtsızlar ve onların çocukları için güvenebilecekleri kişilerdir ve bu durumdaki öğrencileri anlayışla karşılarlar. Okullarda yapılan ebevyn bilgilendirme toplantılarına da katılabilirsin. Çekiniyorsan yanında biri ile birlikte gidebilirsin.
17 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 17
18 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite Dil Kursları Her durumda sana bulunduğun yerde konuşulan dili öğrenmeni tavsiye ederiz. Almanca bilgisi sana günlük yaşamında önemli kolaylıklar sağlar. Bu ülkenin yaşamına katılma yollarını sana açar ve haklarını koruma imkanı sağlar. danışma yerlerinden nerelerde dil öğrenme imkanların olduğu bilgilerini alabilirsin.
19 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite Konut Oturma izni olmadan bir konut bulmanın zorluğu biliniyor, bu nedenle kağıtsızlar çoğu zaman pahalı ve küçük evlerde kalmaktadırlar. Bu nedenle kağıtsızlar için konut bulma, burada oturumu olan başka bir şahıs üzerinden yapılabilir. Ancak buna yapan kişinin ceza almasıda sözkonusu olmaktadır. Genel olarak ev sahiplerinin, konutun bulunduğu bölgede ki normal bir kiradan daha fazla kira istememesi gerekir. Benzer şekilde konutun kirasının, daha önce orada oturan kiracıdan alınan kiradan çok daha fazla olmaması gerekir. Ev sahibi en fazla 3 aylık kirayı depo olarak talep edebilir. Kiraların ödenmesi ve konuta zarar verilmemiş olması halinde konuttan ayrılırken bu depo geriye alınır. Depo verirken ev sahibinden buna ilişkin bir belge alınması gerekir.
20 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 20 Önemli: Ev sahibinde kira ödenemsi için ödeme kağıdı talep etmelisin. Kiraları kendi isminle posta ile ödeyebilirsin. Böyle ödenen kiralar, daha sonra ev sahibi tarafından senden istenecek haksız taleplere karşı bir güvence olacaktır. Önemli: Ev sahibinin senden fazla kira istemesi veya depoyu geri ödememeyi yanaşmaması halinde, danışma yerleri aracılığı ile ev sahibi ile görüşme yapmayı deneyebilirsin. Bunun bir sonuç vermemesi halinde belirli bölgelerde mahkemeye müracaat edebilisin.
21 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite Polis Resmi makamların nezdinde kağıtsız olarak burada bulunman yasaya aykırı davranışta bulunmak anlamına gelir. Benzer şekilde izinsiz çalışma da bir suç teşkil eder. Resmi makamların burada olduğunu tesbit etmesi halinde, seni İsviçre den atmaları ve 2 3 yıl İsviçre ye giriş yasağı koymaları sözkonusu olabilir. Buna ek olarak hapis ve para cezasıda alabilirsin. Yurtdışı kararını Yabancılar Polisi alabilir. Bu süre içinde, İsviçre den ayrılman için gerekli işlemlerin yapılması sırasında, hapiste tutulursun. Bu hapiste tutulmanın yasalara uygun olup olmadığı 96 saat içinde bir savcı tarafından onaylanmak zorundadır. Yurtdışı etme için gözaltında tutulma süresi ise en fazla 24 aydır.
22 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 22 Polis Kontrolü ve Hakların Mevcut yasalara göre polis insanları durdurup kimliğini kontrol etme hakkına sahiptir. Oturma izinin olmadığının tesbit edilmesi halinde karokolda gözaltına alınman sözkonusu olur. Bu durumda bir avukatla veya bir danışma kurumu ile bağlantı kurmayı talep edebilirsin. Bunu polis tarafından ifadenin alınması takip eder. Sorgu tehdit edilmeden, şiddet kullanılmadan yapılmalıdır. Sorgu sırasında bir tercüman talebinde bulunabilirsin. Anlamadığın soruları cevaplandırma veya anlamadığın bir kağıdı imzalama. Her gözalına alınan insan gibi ifade vermeme hakkın vardır, adresini, çalıştığın yeri veya tanıdıklarının isimlerini vermek zorunda değilsin. Sadece «bu sorunuza cevap vermiyorum» diyebilirsin. Yanlış ifade vermek yerine birşey söylememek her zaman daha iyidir. Yalan her zaman tesbit edilebilir
23 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 23 ve senin inandırıcılığını ortadan kaldırır. Buna karşın kimliğini, yani isim, soyad ve doğum tarihini söylemek zorundasın. Polis normal bir kontrolde bir gerekçe göstermeden vücudunu kontolu edemez, başka bir deyişle vucuduna, mahrem yerlerine dokunamaz. Böyle bir kontrolun yapılması gerekli olması halinde ise bu kontrolun ayni cinsten bir polis tarafından yapılması gerekir. Polis arama izni olmadan bir evi aramak üzere oraya giremez. Gözaltına alınma durumunda senden alınan her türlü eşya için polisten makbuz istemelisin. Kişisel notlarını, takvimini ve benzeri kişisel eşyalarını kapalı bir zarfa koymak zorundadırlar, polis bunları okuyamaz veya kopyesini alamaz. Sadece bir soruşturma savcısı gerekli görürse bu kapalı zarfları açtırabilir. Buna aykırı bir davranışla karşılarırsan durumu «Augenauf» adlı insan hakları kurumuna bildirmelisin.
24 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 24 Yararlı Adresler Basel Anlaufstelle für Sans-Papiers Rebgasse 1 (1.Stock), 4058 Basel, T , Union der Arbeiter/-innen ohne geregelten Aufenthalt c/o Interprofessionnelle Gewerkschaft der Arbeiter/-innen (IGA), Oetlingerstrasse 74, 4057 Basel, T , Gewerkschaft Unia Rebgasse 1, 4058 Basel, T , Universitätsfrauenklinik Sozialdienst (Karin Hänggi), Spitalstrasse 21, 4031 Basel, T Augenauf Postfach, 4005 Basel, T , ww.augenauf.ch Zürich Sans-Papiers-Anlaufstelle Zürich (SPAZ) Stauffacherstrasse 60, Postfach 1536, 8026 Zürich, T , Colectivo Sin Papeles Zurich Postfach, 8023 Zürich, Gewerkschaft Unia Stauffacherstrasse 60, 8004 Zürich, T , Meditrina (Gesundheitszentrum) Anwandstrasse 7, 8004 Zürich, T , FIZ Fraueninformationszentrum für Frauen aus Afrika, Asien, S-Amerika und O-Europa Badenerstrasse 134, 8004 Zürich, T , Augenauf Postfach, 8026 Zürich, T ,
25 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 25 Bern Berner Beratungsstelle für Sans-Papiers Schwarztorstrasse 124, 3007 Bern, T , Sans-Papiers-Kollektiv Bern Quartiergasse 17, 3013 Bern, T , Gewerkschaft Unia Monbijoustr. 61, 3001 Bern, T , Medizinische Beratungsstelle für illegalisierte Frauen (Mebif) Schwarztorstrasse 124, 3007 Bern, T , Zentrum für Familienplanung Effingerstrasse 102, Geschoss D, 3010 Bern, T , Augenauf Postfach 363, 3000 Bern 11, T , VD La Fraternité Place Arlaud 2, 1003 Lausanne, T , Collective vaudois de soutien aux sans-papiers Case postale 5758, 1002 Lausanne, T , Collectif de soutien et de défense des sans-papiers de la Côte 14, rue Mauverney, 1296 Gland, T , Coordination Asile Vaud Syndicat Unia Place de la Riponne 4, 1002 Lausanne, T ,
26 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 26 GE Collectif de soutien aux sans-papiers 25, rte des Acacias, 1227 Acacias, Genève, T , Collectif des travailleuses et travailleurs sans statut légal (CTSSL) c/o Centre de contact suisses immigrés (CCSI), 25, rte des Acacias, 1227 Acacias, Genève, T , Unité mobile de soins communautaires HUG 4, Rue Hugo-de-Senger, 1205 Genève, T , Syndicat Unia 5, chemin Surinam, 1211 Genève, T , FR Centre de contact suisse-immigrés (CCSI) Bd. de Pérolles 91, Case postale 218, 1705 Fribourg, T , Frisanté, Permanence médicale 12, rue François-Guillimann, 1700 Fribourg, T Syndicat Unia Rue des Alpes 11, 1701 Fribourg, T ,
27 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 27 VS Centre de contact suisse-immigrés (CCSI) Avenue de Mayenetts 27, 1950 Sion, T , TI Movimento dei Senza Voce Via Paradiso 7B, 6500 Bellinzona, T , , İsviçre Genel Anwälte Demokratische Jurist/-innen Schweiz, Sans-Papiers Unia Zentralsekretariat Weltpoststrasse 20, 3000 Bern 15, T , Uluslararası Politik und Kampagnen Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants (PICUM), Adressen in ganz Europa European Network against nationalism, racism, fascism and in support of migrants and refugees,
28 Unia_SansPapier_tr :03 Uhr Seite 28 Bu Broşür Unia Sendikası ile AnlaufstelleSans-Papiers Basel tarafından hazırlanmış olup,demokratische Jurist/-innen Schweiz, Stiftung Gertrud Kurz ve HEKS Kontaktstelle Menschenrechte tarafından desteklenmiştir.