Çocuk İstismarı
Ana - baba ya da bakıcı gibi bir erişkin tarafından çocuğa yöneltilen, toplumsal kurallar ve profesyonel kişilerce uygunsuz ya da hasar verici olarak nitelendirilen, çocuğun gelişimini engelleyen ya da kısıtlayan eylem ve eylemsizliklerin tümüdür istismar… Zira bu eylem ya da eylemsizliklerin sonucu olarak çocuğun fiziksel, ruhsal, cinsel ya da sosyal açıdan zarar görmesi, sağlık ve güvenliğinin tehlikeye girmesi söz konusudur.1
Cinsel İstismar
Çocuğun tam olarak anlayamadığı, onay vermesinin mümkün olamayacağı veya gelişimsel olarak hazır olmadığı ya da toplumun yasalarına, sosyal normlarına aykırı olacak şekilde bir cinsel etkinliğe dâhil edilmesidir. Çocukların cinsel istismarında failler, genellikle yaşları gereği kurbanın üzerinde yetki, otorite veya sorumluluk sahibi konumunda bulunan erişkinlerdir, ancak başka çocuklar, özellikle adolesanlar da cinsel istismar faili olabilir.2
Çocuklara yönelik cinsel istismar, erişkin cinsel istismarına göre aşağıdaki açılardan çok farklı seyretmektedir. Bunlar şu şekildedir:
• Cinsel istismarı uygulayan kişi genellikle fiziksel kuvvet ya da şiddeti çok az uygular. Çocuğun güvenini kazanmaya çalışır ve bu istismarı saklamasını sağlar.
• İstismar yapan kişi genellikle çocuğa yakın olan bir kişidir.
• Çocuğun istismarı haftalar ya da yıllar boyu sürebilir.
• Çocuğun cinsel istismarı belli aralıklarla devam eder. Çocuğun istismarı sırasında çocuk geçen süre içinde olaya daha fazla dâhil edilir.
• Tüm çocuk istismarının yaklaşık üçte biri aile içinde olmaktadır.
Pedofililer erişkinlerin yerine çocuklarla cinsel ilişki kurmayı tercih eden kişilerdir. Bu
kişiler genellikle çocuklara nasıl yanaşacaklarını bilirler. Pedofililerin bir başka özellikleri ise
çocuklarla ilgili bilgileri aralarında paylaşmalarıdır. Bu ulusal ya da uluslararası düzeyde olabilmektedir.
Cinsel istismar olaylarının pek çoğunda, çocuklar olayın arkasından açıklama yapmazlar. Bunun nedenlerinden birisi istismar yapan kişinin “çocuğu tehdit etmesidir”. Çocukların bu olayı saklaması olaya müdahaleyi geciktiren temel etmenlerin başında gelmektedir. Çocukların bunu saklama nedenlerinin başında “çocukların bunu bir sır olarak saklamalarına ilişkin tehdit edilmesi, tuzağa düşürülmesi ve çocuğun yardımsız bırakılması gelmektedir.”
Bu duyguları yaşayan çocuk, bu olaylara kimsenin inanmayacağı ve desteklemeyeceği inancını pekiştirir. Bu durum çocuğun daha fazla stres yaşamasına ve saklamasına neden olur. Cinsel istismar vakaları kasıtlı ve şans eseri ortaya çıkabilir. Çocuğun yaşadığı herhangi bir fiziksel sağlık sorunu, istismarın ortaya çıkmasına neden olabilir. Bunu çocuğun en yakınında bulunan annenin saptaması söz konusudur. Bazen bu olayı fark eden abla, yakın arkadaş ya da öğretmen de olabilir. Cinsel istismara uğrayan çocukta fiziksel ve davranışsal sorunlar görülmektedir. Çocuğun fiziksel bulguları arasında genital bölgesinde açıklanamayan yaralanma, iltihaplar, akıntılar; yaşına uymayacak şekilde idrar ve dışkı kaçırmaya başlama, idrar yollarına ilişkin yakınmalar, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve gebelik olabilir. Duygusal bulgular arasında davranışlarında yaşına göre gerileme, okul başarısında düşme, uyku bozuklukları, yeme bozuklukları, sosyal sorunlar, depresyon, okulda uyumsuzluk, kendine güvenin azalması, yaşına uygun olmayan cinsel davranışlar yer almaktadır. Cinsel istismara uğrayan çocukların gelecekteki yaşamlarında da bazı sağlık yakınmalarının devam ettiği bilinmektedir. Bu sorunlar arasında sindirim sistemi sorunları (kronik karın ağrısı, huzursuz bağırsak sendromu, mide ülseri vb), jinekolojik sorunlar (kasıklarda ve üreme organlarında ağrı, ağrılı âdet görme, âdet düzensizlikleri vb) ve psikolojik kaynaklı olan sağlık sorunları ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, çocukta ruhsal sağlık sorunları da görülür: depresyon, anksiyete, düşük benlik saygısı, post travmatik stres bozukluğu, sosyal yarışmanın kaybedilmesi, bilişsel yetersizlik, beden imajının bozulması ve madde kullanımı.
İstismara uğramış olan çocuğu bekleyen sorunlar şu şekilde özetlenebilir: beyin gelişiminde değişiklikler, yaralanma gibi fiziksel sağlık sorunları, zeka gelişiminin etkilenmesi, öğrenememe, ruhsal hastalıklar (travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, kaygı bozuklukları vb.), sosyalleşmeye yönelik sorunlar, alkol ve madde istismarı, çok genç yaşta cinsel ilişkide bulunma gibi riskli davranışlar sergilemeye daha çok eğilimli olma, kişilik gelişiminde sorunlar.3
İstismara uğrama riski yüksek olan çocukların özellikleri şu şekilde özetlenebilir: kendi biyolojik ebeveynleriyle birlikte yaşamayan çocuklar, kimsesiz, evsiz yaşayan çocuklar, fiziksel ve/veya bedensel engelli çocuklar, kronik hastalığı ve/veya davranışsal sorunu olan çocuklar, işçilik yapan çocuklar, göçmen, sığınmacı, yerlerinden edilmiş çocuklar, şiddete maruz kalmış veya tanık olan çocuklar, 18 yaşından küçük ana babaların çocukları
Cinsel İstismarı Konusunda Ailelerin Koruyucu Yaklaşımları
Çocuğunuza kendini bildiği ilk andan itibaren yabancılarla yakın iletişime girmemesi gerektiğini anlatın ve yabancılar tarafından kandırılma konusunda bilinçlendirin. İki-üç yaşından itibaren çocuğunuza mahrem bölgeleri hakkında bilgi verin. O bölgelere çok iyi tanıdıkları kişiler de dahil olacak şekilde, hiç kimsenin dokunamayacağını, seyredemeyeceğini öğretin. Böyle bir durumun olması halinde öncelikle çığlık atmalarını, kaçmalarını ve bu durumu her ne olursa olsun derhal kendileriyle paylaşmaları gerektiğini aşılayın. Uygunsuz içerikli filmlerin tanıdıkları veya tanımadıkları kişiler tarafından seyrettirilme teklifinde veya bu şekilde fotoğraflarının çekilme girişimi durumunda, bunu asla kabul etmemeleri ve derhal size anlatmaları gerektiği konusunda bilinçlendirin.
Uygunsuz içerikli sözel veya el şakalarının tanıdıkları veya tanımadıkları kişiler tarafından yapılması durumunda derhal size bilgi vermeleri gerektiğini öğretin. Uygunsuz içerikli oyun oynama tekliflerini reddetmeleri gerektiğini ve mutlaka size haber vermeleri gerektiğini anlatın.
Akranlarıyla veya yaş aralığı yakın olan akrabalarıyla kapalı kapılar ardında oyun oynamalarına göz yummayın, daima takip edin.
Çocuğunuzun oynadığı oyunların içeriğini, genel tavır ve davranışlarını yakından takip edin. Yaşını aşan veya şüpheli bir davranış sergileme durumlarında veya çocuğunuzla ilgili herhangi bir cinsel istismar kuşkusunda en kısa zamanda bir çocuk ve ergen psikiyatrından profesyonel destek alın.
Prof. Dr. Mehmet Kerem Doksat
Psikiyatr
Beykent Üniversitesi Psikoloji Bölümü
KAYNAKLAR
1.Acehan S, Bilen A, Ay M. O, Gülen M, Avcı A, İçme F. Çocuk İstismarı ve İhmalinin Değerlendirilmesi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi 2013; 22(4):591-614.
2. Kayıp Çocuklar Başta Olmak Üzere Çocukların Mağdur Olduğu Sorunların Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu. Dönem 23 TBMM, Yasama yılı: 4, Temmuz 2010. https://www.tbmm.gov.tr/sirasayi/donem23/yil01/ss589.pdf
3. Arkadas A, Thibert & Salman H. F. Çocuğa Karşı Şiddeti İzleme Göstergeleri Kılavuzu. UNICEF Türkiye Temsilciliği 2013, Ankara.