Evliya Çelebi'nin 350 yıl önce geçtiği yollara biz, kalabalık denilecek bir ekiple, ona ve izlediği rotaya hayranlığımızı bildiren bir 'projeyle' çıktık: 'Altın Yollar-Evliya Çelebi'nin İzinde'. İpekyolu'nu deve kervanlarıyla kat eden Arif Aşçı'ya selam olsun; biz uçaktan inip otobüse bindik. Ama olsun, maksat yolculuğun meşakkatlerini değil, Çelebi'yi hatırlamak, bir de gittiğimiz beldeye İstanbul'u hatırlatmak.
'Altın Yollar', İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti (AKB) Ajansı'nın yurtdışı tanıtım projelerinden biri. 2008'de Jules Verne'le başlayıp Piri Reis'le devam eden yolculuğun üçüncü etabında Evliya Çelebi'nin rotası izleniyor: İstanbul, Filibe, Sofya, Manastır, Üsküp, Priştine, Belgrad ve Saraybosna... Çelebi'nin 'Bosnasaray'ı' o günden bugüne nice acılar görmüş; ama yeşili yine yeşil, havası yine temiz, suyu yine tatlı ve şehrin kalbi diye anılan 'Başçarşı' şaşılacak kadar Osmanlı... Şimdi tam da bu noktada şehri biraz anlatmak icap ediyor sanki; ama ne lüzumu var! Sokaklarda Boşnakçadan çok Türkçe duyduğumuz halde, hiç gidilmemiş, görülmemiş bir diyardan haber veriyor gibi mi yapalım? İyisi mi yine kendi rotamıza dönelim.
Saraybosna'daki ilk etkinlik, 'Niçin buradayız?' sorusuna açıklık getiren bir basın toplantısıydı. Toplantının hoşluklarından biri 'ortak dil'in İngilizce değil de Türkçe ve Boşnakça olmasıydı. İstanbul 2010 AKB Ajansı Yürütme Kurulu Başkanı Şekib Avdagiç'in, Türkçe başladığı konuşmasını Boşnakça devam ettirmesini, ortak geçmişe 'gönderme' saymak yanlış mı olur? İkinci hoşluk, Beşir Ayvazoğlu'nun Evliya Çelebi'ye dair anlattıklarıydı. Ortadoğu ve Balkanlar'ın tarihinin Evliya Çelebi'ye başvurmadan yazılamayacağını söyleyen Ayvazoğlu, Çelebi'yi ciddiye almayanlara da bir mesaj yollamış oldu: "Onu tarihi olayları sadakatle kayda geçiren bir tarihçi olarak değil, engin bir tecessüse, zengin bir hayal gücüne ve eşsiz bir mizah duygusuna sahip bir yazar olarak görmek gerekir. Mübalağa Evliya Çelebi'nin üslup özelliğidir ve yazdığı metin, güzelliğini mübalağalarından ve sübjektifliğinden alır. Tarihçinin görevi, onu palavracılıkla suçlamaksızın, yazdıklarını ilmi metotlarla kritik ederek mübalağa payını bir tarafa ayırmaktır." Bize göre üçüncü hoşluk da toplantının yapıldığı mekânın 'Yunus Emre Kültür Merkezi' olmasıydı.
Evliya Çelebi'nin izinden kuru kuruya yürünür mü? Soğuk sulardan içtik, köprülerden geçtik, söylemesi ayıp, meşhur 'bürek'lerin, kuzu çevirmelerinin tadına bakıp üzerine Bosna kahvesi yudumladık ve bu da yetmez deyip projenin önemli etkinliklerinden biri olan 'Üç Kadın' konserini dinledik.
Özlem Taner, Yasemin Göksu ve İmran Türkoğlu'nun Türkçe, Arapça, Lazca, Süryanice, Rumca, Kürtçe, Ermenice, Tatarca, Azerice ve çeşitli Balkan dillerinde söylediği sevda türküleri, salondaki Boşnakları, Türkleri hatta Arapları kimi zaman coşturdu, kimi zaman da hüzünlendirdi. Amaç hem Türkiye'nin kültürel zenginliğini ortaya koymak hem de Şekib Avdagiç'in dediği gibi, "Saraybosna'da süregelen hayat misali, farklı etnik kültürlerin nasıl muazzam bir harmoni oluşturduğunu" gözler önüne sermekti. Bu yönüyle bakıldığında maksadın hâsıl olduğu ortada; ancak konserin ufak çaplı bir hayal kırıklığına yol açtığını da söylemek gerekir. Yorumları kendilerine özgü olsa da, farklı dillerde söyleseler de yan yana duran 'Üç Kadın' arasında bir ahenk sağlanabilirdi, kostümler daha özenle seçilebilirdi, sahne tasarımı daha iyi olabilirdi, sanatçılar hem türkü söyleyip hem de sesle ilgili bir problem yaşadıklarına dair işaret göndermek zorunda bırakılmayabilirdi vs... Niye söylüyoruz bunları? 'Üç Kadın' Zagreb, Pecs ve Essen'de de aynı konseri vereceği, gittikleri her yere İstanbul'u ve Türkiye'yi götürdükleri için...
İstanbul'da Dünya Müzikleri Festivali
'Altın Yollar' projesinin 26 Kasım-17 Aralık tarihleri arasında gerçekleşecek son etabında 'İstanbul Dünya Müzikleri Festivali' yer alıyor. Ayrıca yolculukları yansıtan belgesellerin gösterimi ve 'Altın Yollar' kitaplarının tanıtımı da bu tarihler arasında yapılacak. Bütün rotalar boyunca çekilen fotoğraflardan oluşan sergi ise aralık ayı boyunca İstanbul'un çiçeği burnunda sanat mekânı Sanat Limanı'nda izlenebilir.