İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu
Yürürlükten kaldırılan 765 sayılı Türk Ceza Kanununda karşılığı bulunmayan bu suç tipi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Topluma Karşı İşlenen Suçlar” kısmının, “Çevreye Karşı İşlenen Suçlar” bölümünde 184. maddede düzenlenmiştir. Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılaşmanın oluşturduğu görüntü kirliliği, dolayısıyla çevre kirliğinin önlenmesine yönelik cezai yaptırım öngörülmüş olması ile bu suç tipi ile korunan hukuki değerin, imar düzeninden ziyade bireylerin sağlıklı ve düzenli bir çevrede yaşama hakkı olduğunu söyleyebiliriz.
MADDE 184 – İmar Kirliliğine Neden Olma
(1) Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(4) Üçüncü fıkra hariç, bu madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
(5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
(Ek fıkra: 5377 – 29.6.2005 / m.21) (6) İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili olarak uygulanmaz.
İmar kirliliğine neden olma suçu, belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde şu eylemlerle işlenebilir;
- Yapı ruhsatiyesi alınmadan bina yapmak veya yaptırmak (TCK 184/1)
- Yapı ruhsatiyesi alınmış olmasına rağmen ruhsata aykırı olarak bina yapmak veya yaptırmak (TCK 184/1)
- Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade etmek (TCK 184/2)
Ayrıca belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde olmasa bile, yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişide imar kirliliğine neden olma suçu ile cezalandırılır. (TCK 184/3)
Kanunda suç olarak tanımlanan fiil meydana geldiğinde kural olarak başka bir işleme gerek kalmadan yetkili mercilerce takibe başlanır. Ancak bazı suçların takibi şikayete bağlıdır. Kanunda tanımlanan suçların soruşturulması ve kovuşturulmasının şikayete bağlı olup olmadığı açıkça belirtilmektedir. İmar kirliliğine neden olma suçu, takibi şikayete bağlı olan suçlardan değildir. Dolayısıyla savcılık tarafından re’sen soruşturma yapılarak kamu davası açılır.
5237 sayılı TCK’da, imar kirliliğine neden olma suçu bakımından dava zamanaşımı süresi 66/1-e bendi uyarınca suçun işlendiği tarihten itibaren 8 yıl olup; 67. maddede yer alan nedenlerin bulunması halinde dava zamanaşımı süresi duracak veya kesilecektir.
Davanın görülmesinde görevli mahkeme; 5235 sayılı Adli Yargı İle Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun 11. maddesi hükmü uyarınca Asliye Ceza Mahkemeleridir.
Yetkili mahkeme ise; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun 12/1. maddesi uyarınca suça konu binanın, şantiyenin, sınai tesisin bulunduğu yer mahkemesine aittir.
Etkin pişmanlık, ceza hukukumuza 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile girmiş bir kavram olup, icra hareketlerini tamamlayan failin, oluşan hukuka aykırı neticeyi ortadan kaldırması sonucunda cezalandırılmaması veya cezasında indirim yapılmasını sağlayan bir kurumdur.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda, imar kirliliğine neden olma suçu açısından özel bir etkin pişmanlık hükmü düzenlenmiştir. Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. (TCK 184/5) Bu düzenleme ile; imar kirliliğine aykırı davranışlarla ortaya çıkan sonuçların ortadan kaldırılmasının sağlanması amaçlanmıştır.
HAGB (Hükmün açıklanmasının Geri Bırakılması), devletin cezalandırma yetkisinin belirli bir süre kullanmamasına ve sanık bakımından denetim süresinin şartlara uygun geçirilmesi halinde bu yetkinin ortadan kalkmasına yol açan bir cezanın bireyselleştirilmesi kurumudur.
İmar kirliliği suçu nedeniyle sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilebilmesi mümkün değildir. Çünkü yukarıda da bahsettiğim üzere; kanun koyucu imar kirliliği suçu açısından TCK md. 184/5’te özel bir etkin pişmanlık hali düzenlemiştir. Ancak, koşulları mevut olması halinde sanık hakkında hapis cezasının ertelenmesi kararı verilebilmesi mümkündür.
Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’ da 16.02.2016 tarihli, E. 2014/308 ve K. 2016/68 sayılı ilamında; ‘‘İmar kirliliğine neden olma suçunda ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirerek TCK'nun 184/5. maddesindeki özel düzenlemeden yararlanma imkânı bulunan fail hakkında CMK'nın 231. maddesinde düzenlenen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanma imkânı bulunmamaktadır.’’ şeklinde hüküm kurmuştur. Yargıtay bu görüşünü yıllardır istikrarlı şekilde uygulamaktadır.