Potemkin Zırhlısı; 1925 Sovyetler Birliği yapımı sessiz filmdir ve film halkın bilenmesiyle Bolşevik ihtilaline kadar olan dönemin başlangıcı niteliğindeki Rusya’nın Karadeniz filosuna bağlı olan savaş gemisi “Potemkin Zırhlısı” içinde dayanılmaz yaşam şartlarından bezmiş mürettebatın çar rejimine bağlı subaylara karşı başlattıkları ayaklanmanın sonucunda gemiyi ele geçirmeleriyle Ekim İhtilali’nin başlangıcı niteliğindedir.
Ayaklanmanın tarihçesi ve gelişmesi:
1905 yılında Karadeniz filosu sosyal demokrat organizasyonu komite merkezi filodaki bütün gemilerde eş zamanlı olarak ayaklanma hazırlığını başlatıyordu. Bununla birlikte planlanan zamanda Potemkin Zırhlısı, yangın tatbikatı için uzaklarda Tendra Adasında idi. Ayaklanma ikinci defa kıvılcımlanıyordu. Sözde gemiye alınan etlerde kurt var diye yemeyen tayfalara karşı misilleme olarak gözdağı veriliyordu. Sonuçta tayfalar geminin kıç tarafında toplandı. Orada yerde su geçirmeyen bir denizci muşambası bulunuyordu. Silahlı denizciler bu muşambayı çekiyorlardı. Denizciler kendi askerlerinin denizcileri infaz ettiğini sandılar.
İtirazlar ve karşılıklı tartışmalar başladı. Denizciler subayların üzerlerine yürüdüler. Gemide isyan başladı. Denizciler yakaladıkları subayları öldürmeye başladılar. İsyan eden denizciler 18 subayın yedisini öldürdüler. Bunların içinde kaptan Evgeny Golikov, etlerin yenmeye uygunluğunu kontrol edip yenilmesine onay veren sağlıkçı da vardı. Sağ kalan subaylar hapis altında tutuldular. Bir denizci Grigory Vakulenchuk çok ağır şekilde yaralandı. Denizciler geminin yürütülmesi işini Afanasi Matuşenko vasıtasıyla yapıyorlardı. Bu olaylar Sergei Eistenstein’in yönettiği Potemkin Zırhlısı adlı filmin çekimine kaynak oldu. Ayaklanmadan sonra gelişen süreçte Bolşevik veya diğer adıyla Ekim Devrimi’nin tasarıları oluşturulmaya, örgütlenmeye başlandı. Bolşevik İhtilali’nin amacı genel olarak otokratik sistemi yıkmak, Rusya’yı emperyalist savaştan kurtarmak, işçi ve köylüleri temsil eden iktidarı kurmak, toprak aristokrasisine karşı halkın büyük çoğunluğunu oluşturan yoksul köylü kitleleri lehine toprakları kolektif mülkiyete devretmek, burjuvaziye karşı emekçi sınıfının çıkarlarını savunmaktı, fakat durumlar böyle ilerlemedi Devrimin başarılı olduğu tek amacı çarlık rejiminin yıkılmasıydı. Potemkin ayaklanmasından 12 yıl sonra gerçekleşen devrim amacına tam olarak ulaşmasa da, yeni akımlar oluşmuş, dünya sosyalizm akımını tam olarak kavramıştı. Aslına bakılırsa dünya tarihince çoğu ihtilal ya amacına ulaşamamış ya da amacından sapmıştı, fakat bunlara rağmen dünya üzerinde etkileri hala devam etmektedir.