2. Dünya Savaşı ders notları özet
Askerlerin yanı sıra milyonlarca sivil insan öldürüldü. Savaş Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre dışında bütün Avrupa’ya yayıldı. ABD,deniz filosunun Japon uçaklarına bombalanması üzerine Aralık1941’de savaşa katıldı. 2. Dünya Savaşı Eylül 1945’te bitti. Bu savaşınsonuçlarından dünyanın pek az bölgesi kendisini kurtarabildi.Almanya’da Adolf Hitler’in diktatörlüğü,büyük can kayıpları ve büyükacılar pahasına yıkılabildi. Savaşın sonunda, SSCB ve bazı Doğu Avrupa ülkeleri yeni topraklar kazanırken, Japon ve İtalyan imparatorlukları yıkıldı.
Savaşın Nedenleri:1. Dünya Savaşı’nın sonunda Almanya yenilmiş ve ağır koşullar içerenbir antlaşma yapmak zorunda bırakılmıştı. Almanlar 1919’da imzalananVersay Antlaşması’nın haksız maddeler içerdiğini ve yeniden gözdengeçirilmesi gerektiğini düşünüyorlardı. 1920’lerde büyük ekonomikgüçlüklerle karşı karşıya kalan Almanya’da 1933’te Adolf Hitlerönderliğindeki Naziler iktidara geldi. Hitler,bir yandan VersayAntlaşması’nın geçersiz sayılmasına çalışırken,öte yandan da silahlıkuvvetlerini yeniden toparladı.
1919’da barışı korumak ve uyuşmazlıkları çözümlemek amacıyla kurulanMilletler Cemiyeti,bu görevleri yürütebilmek için gerekli olan yaptırımgücünden yoksundu. ABD bu örgütün dışında kaldı; öbür üyeler arasındada kararlara uymayan devletlere karşı zor kullanma konusunda görüşbirliğine varılamadı. Bu sorun, 1931’de Japonya’nın protestolaraaldırmayarak Cin’in Mançurya bölgesini ele geçirmesiyle iyice açığaçıktı. Japonya 1930’lar boyunca gücünü arttırdı. 1935’te faşist BenitoMussolini yönetimindeki İtalyanlar,Etiyopya’yı işgal ettiler. MilletlerCemiyeti bu kez de etkin önlemler alamadı.
Bu zayıflıktan yararlanan Hitler, 1936 Mart’ında Almanya’nın RenIrmağı’nın batısında kalan topraklarına askeri birliklerini gönderdi.Oysa 1925’te Almanya ile Milletler Cemiyeti arasında yapılan antlaşmayagöre bu bölgede hiçbir devlet asker bulunduramayacaktı. MilletlerCemiyeti bu konuda da protestolar dışında yaptırım uygulamadı. Ardındanİtalya ve Almanya,İspanya’daki iç savaşta cumhuriyetçi yönetime karşıfaşist General Francisco Franco’nun saflarında savaşmak üzere askergönderdi. böylece yeni silah ve uçaklarını da denediler. Yeni toprakkazanımları ve dünya egemenliği için Almanya,İtalya ve Japonya,Berlin-Roma-Tokyo Mihveri diye adlandırılan bir ittifak kurdular. Buyüzden bu ülkeler Mihver Devleri adıyla anıldı.
1937’de Japonya,Çin’e karşı topyekun bir savaş başlattı. Bir yılsonra Almanya,Avusturya’yı işgal etti; ardından da Çekoslovakya’daAlman asıllıların çoğunlukta olduğu Südet bölgesi üzerinde hakkıolduğunu ileri sürdü. İngiltere ve Fransa,Çekoslovakya’yı Hitler’in buisteğine boyun eğmesinin yararlı olacağına inandırdı ve Eylül 1938’deyapılan Münih Antlaşması’yla bölge Almanya’ya bırakıldı. 6 ay sonraHitler başkent Prag’ı bombalayacağını söyleyerek gözdağı verinceÇekoslovakya Almanya’nın boyunduruğuna girdi.
Almanya’nın sonraki kurbanı 1. Dünya Savaşı’nın ardından bağımsızbir devlet olarak yeniden kurulan Polonya’ydı. İngiltere ve Fransa bukez Alman saldırısına karşı Polonyalılara yardım edecekleri konusundakesin güvence verdiler. Almanya,Polonya’ya saldırınca da 2. DünyaSavaşı başlamış oldu.
Avrupa’da Savaş Başlıyor:
Almanya Ağustos 1939’da SSCB ile 0 yıl geçerli olacak birsaldırmazlık paktı imzaladıktan sonra,1 Eylül’de Polonya’ya girdi.İngiltere ile Fransa sözlerini tutarak 3 Eylül’de Almanya’ya savaş ilanetti. Avusturya,Kanada ve Güney Afrika’nın da aralarında bulunduğubaşka ülkeler de İngiltere ve Fransa’nın yanında yer aldı. AmaMüttefikler,Alman kara ve güçlerince hızla işgal edilen Polonya’yayardım edemdi.17 Eylül’de SSCB de doğudan Polonya’ya girdi. Polonyateslim oldu. 80 bin kadar Polonya askeri mücadeleyi sürdürmek amacıylaönce Romanya’ya daha sonra da Fransa’ya giderek burada toplandı.
Ekimde SSCB, olası bir Alman saldırısına karşı bir batıda “tampondevletler” oluşturmak amacıyla,üç Baltık ülkesini, Estonya,Letonya veLitvanya’yı işgal etti. Ardından SSCB,Finlandiya’dan birliklerineFinlandiya topraklarına girme hakkının verilmesini istedi. FinlandiyaSSCB’nin koşullarını kabul etmek zorunda kaldı.
Bunlar olurken batı oldukça hareketsizdi. Fransa,Alman sınırındaMaginot Hattı adıyla anılan savunma hattını kurdu. Kuzeydeki İngilizbirlikleri,Belçika’nın savaşa girmemesi nedeniyle Almanlar’la hiçkarşılaşmadı.
1940 Nisan’ında Almanlar,Norveç’e saldırdı. Amaçları denizaltılarıiçin üsler kurmak ve İsveç’in kuzeyindeki madenlerden çıkartılarakdenizyoluyla Norveç’in Narvik limanına getirilen demire el koymaktı.Alman birlikleri gemilerle geldi ve bir bölümü hiçbir engelekarşılaşmazsınızın Norveç kıyılarına çıktı. Bir bölümü de İngiliz denizgüçleriyle,iki tarafın da eşit kayıplar verdiği sert çatışmalara girdi.Ama Almanlar kısa sürede Norveç’te Müttefikler’in asker çıkarmagirişimlerini önleyebilecek hava üsleri kurdular. Norveç 9 Haziran’dateslim oldu. Almanlar’ın nisanda saldırdığı Danimarka da pek azdirenebildi.
10 Mayıs 1940’ta başlayan Alman saldırısı,kısa süredeBelçika,Hollanda ve Lüksemburg’un işgaliyle sonuçlandı. Yardıma gelenİngiliz ve Fransız orduları da püskürtüldü. 13 Mayıs’ta Sedan’da Almantankları Meuse Irmağı’nı geçti ve Fransa’nın içlerine doğru ilerledi.Hollanda 14 Mayıs’ta teslim oldu. Alman tankları kuzeye,kıyıya doğruilerledi ve geri çekilen Müttefikler’in önünü kesit. Belçika 27Mayıs’ta teslim oldu.
Belçika’da sıkışıp kalan İngiliz ve Fransız birlikleri büyükkayıplar verdi. İngiliz deniz güçlerinin yardımıyla Dunkerquekıyılarından 346 bin kadar Müttefik askeri kurtarıldı; ama silah,araçve gereçler geride bırakıldı.
14 Haziran’da Almanlar Paris’e girdiler, 22 Haziran’da da Fransızlarateşkes antlaşmasını imzaladılar. Alman güçleri Kuzey Fransa’yı vebütün Atlas Okyanusu kıyılarını işgal etti. Mareşal Henri PhilippePetain Vichy’de Almanlar’ın denetiminde bir hükümet kurdu. İngiltere’debulunan General Charles de Gaulle savalın sonuna kadar varlığınıkoruyan Özgür Fransa Hareketi’ni kurarak işgalcilere karşı direnişegeçti. İngiltere’de ayrıca “özgür” Polonya,Norveç,Belçika,Hollanda veÇek askeri birimleri de oluşturdu.
Hitler bir sonraki hedef olarak İngiltere’yi seçti. Alman havakuvvetleri Güney İngiltere’deki havaalanlarını ve limanlarını her günbombalamaya başladı. İngilizler’in kesin direnişiyle karşılaşanAlmanlar,ardından Londra’yı ve İngiltere’nin iç bölgelerindeki kentleride bombaladı. Bu baskınlar pek çok sivilin ölümüne ve büyük zarara yolaçtı. Buna karşılık İngiliz hava kuvvetleri de Fransa ve Belçikalimanlarında askerleri Manş Denizi’nden geçirmek üzere toplanmış Almangemilerini batırdı. İngiltere göklerinde Ağustos-Ekim 1940 arasındayapılan üstünlük savaşından sonra,Alman hava saldırıları gecebombardımanlarına dönüştü; 1941 ortalarına kadar İngiltere’deki kentleryoğun hava akınlarının hedefi oldu. Haziran 1940’tan sonraki bir yıliçinde yaklaşık 43 bin sivil yaşamını yitirdi;50 bin kişi ağıryaralandı.
Almanya SSCB’ye Saldırıyor:
Hitler’in SSCB ile 1939’da yaptığı saldırmazlık paktının asılamacı,Almanya’nın aynı hem batıda,hem doğuda savaşmak zorunda kalmasınıönlemekti. 1940’ta Alman orduları Fransa’yı göçertip İnglizler’iAvrupa’dan sürünce Hitler, SSCB’ye saldırmaya karar verdi. Hızlı birharekatla SSCB üzerinden Ortadoğu’ya inmeyi tasarlamıştı. SSCB’yesaldırı Napolyon’un 1812’deki başarısız Rusya seferinden bir gün önce22 Haziran 1941’de başladı. Finlandiya,Bulgaristan,Macaristan veRomanya da SSCB’ye savaş açtılar. Savaş başlangıçta Almanlar içinoldukça olum gelişti. Almanlar sonbaharda Leningrad kentine, aralıkayında da Moskova’nın banliyölerine ulaştılar. Daha güneyde de DonIramağı ağzındaki Rostov kentine ulaştılar,ama kış gelince Almanbirlikleri yorulmuş, savaşma güçleri azalmıştı.
Ardından SSCB’nin karşı saldırısı başladı. Hitler’in tasarılarındabu harekatın kıl gelmeden tamamlanması öngörüldüğü için,Almanaskerlerinin giysileri soğuk kış günlerine uygun değildi. Büyükkayıplar verdiler ve SSCB’nin içlerinde tutunabilmelerine karşınbaşlangıçtaki güçlerini bir daha kazanamadılar.
1942’de Hitler, Karadeniz ile Hazar Denizi arasında bulunan Kafkasyapetrol yataklarını ele geçirmeyi hedefledi. Bir Alman ordusu ağustostaMaykop’taki petrol merkezine ulaştı. Daha kuzeydeki Stalingrad kentineyönelik saldırıları ise başarısız oldu. SSCB birlikleri kenti sonunakadar savundu ve kış bastırınca karşı saldırıya geçtiler. 250 binkişilik Alman ve Romanya birliklerini kuşattılar ve Şubat 1943’te bubirlikler teslim oldu. SSCB’nin 2. Dünya Savaşı ,’nın en büyük karaçarpılmasındaki başarısı Almanlar’ı,Kafkasya’dan çekilmek zorundabıraktı. 1943 yazı başlarken SSCB orduları Almanlar’ı geri sürdü ve1944 balında Polonya’ya, çok geçmeden de Romanya’ya girdi. Bu savaşta SSCB büyük yıkıma uğradı ve yaklaşık 20 milyon insanını yitirerek 2.Dünya Savaşı’nda en çok can veren ülke oldu.