Bir toplumun sağlığa ilişkin ölçütlerinin bilinmesi, kişi ve toplum sağlığının gelişmesi için gereklidir. Toplumun sağlık düzeyinin belirlenmesi için, sağlıkla ilgili taleplerin belirlenmesi, toplumun sağlık sorunları ve bunların çözümü ile sağlık hizmetlerinin planlanması için çeşitli sayısal ölçütlere ihtiyaç duyulur. Bu ölçütlere “sağlık ölçütleri” denir.
Bir toplumun sağlık düzeyini belirleyen en önemli ölçütler nelerdir?
Bir toplumun sağlık düzeyini belirleyen en önemli ölçütler; ana ölüm hızı, bebek ölüm hızı, kaba doğum hızı, kaba ölüm hızı, nüfus artış oranı ve beklenen yaşam süresidir.
Ana ölüm hızı nasıl hesaplanır?
Ana ölüm hızı:
Belirli bir toplumda bir yıllık süre içinde; gebelik dönemi, doğum esnası ve doğumdan sonraki ilk altı hafta içinde ölen ana sayısının, aynı yıl içindeki canlı doğum sayısına bölümünün bin ile çarpımı ile bulunur.
Örnek: (rakamlar gerçeği yansıtmamaktadır)
2013 yılı ölen ana sayısı: 4,736
2013 yılı canlı doğan bebek sayısı: 1,283,062
4,736 / 1,283,062 X 1000 = 3.69 (ana ölüm hızı)
Nüfus artış oranı nasıl bulunur?
Nüfus artış oranı:
Belirli bir toplumda, bir yıl içerisinde meydana gelen canlı doğumların sayısından ölümlerin sayısının çıkarılmasıyla bulunan sayının, aynı toplumun yıl ortası nüfusuna oranının bin ile çarpılmasıyla bulunur.
Örnek:
(2013 yılı canlı doğan bebek sayısı – 2013 yılı ölüm sayısı) / 2013 yılı ortası nüfus oranı x 1000 = Nüfus artış oranı
Bebek ölüm hızı:
Belirli bir toplumda bir yıllık süre içinde canlı doğduktan sonraki 365 gün içinde ölen bebek sayısının, o yıl içinde meydana gelen canlı doğum sayısına oranının bin ile çarpımı ile bulunur.
Kaba doğum hızı:
Belirli bir toplumda bir yıl içinde meydana gelen canlı doğum sayısının, aynı toplumun yıl ortsı nüfusuna oranının binle çarpılmasıyla bulunur.
Kaba ölüm hızı:
Belirli bir toplumda, bir takvim yılı içinde gerçekleşen ölüm sayısının, aynı toplumun yıl ortası nüfusuna bölümünün binle çarpımı ile hesaplanır.
Beklenen yaşam süresi:
TÜİK verilerine göre ülkemizde yaşam süresi erkeklerde 69,2, kadınlarda 74,4 yıl olup ortalama 71,7 yıl olarak belirlenmiştir.