Doğal ve yapay labirentler, insanların hayal güçlerini uzun zamandır heyecanlandırıyor. Korkuturlar ve aynı zamanda karşı konulmaz bir şekilde çekerler. Büyülü özellikler atfedildi, olgunlaşan çocukların başlangıç ayinlerinde ve çeşitli gizem ve kültlerde yetişkinlerin başlangıç ayinlerinde kullanıldılar. Eski Çin'de, kötü ruhların ancak düz bir çizgide hareket edebileceğine inanılıyordu ve bu nedenle, virajlı şehirlerin sokakları bile labirentlere benziyordu. Ve Çin şehirlerine girişler genellikle kasıtlı olarak labirent şeklinde tasarlandı.
Özel olarak labirent olarak tasarlanmış mimari yapılar, dışarıdan yardım almadan çıkmayı mümkün olduğunca zorlaştırma veya imkansız hale getirme hedefini güder. Ancak daha önce de söylediğimiz gibi, insan yapımı labirentler için prototip görevi gören doğal, doğal labirentler de var. Bir örnek yer altı mağara sistemleridir. Ve hatta hiç kimseye giden yollara sahip herhangi bir orman, nerede bir labirent olduğunu bilmiyor. Ve büyük ve yabancı bir şehrin sokakları genellikle bir labirent olarak temsil edilir.
J. Yerka. Erozyon
Ve bir kişinin karşı karşıya kaldığı herhangi bir seçim, özünde, labirente sembolik bir giriştir. Bu durumun mükemmel bir örneği V. Vasnetsov'un "Yol Ayrımındaki Şövalye" tablosudur.
Herhangi bir problemi çözerken, beyin düzinelerce yanlış arasında tek doğru yolu bulmalıdır.
"Labirent" kelimesinin kökeninin versiyonları
Dilimize Hellas'tan gelen "labirent" kelimesi Grek öncesi bir kökene sahiptir ve dünyadaki en eskilerden biridir. Anlamını açıklamaya çalışan birkaç versiyon var. Birincisine göre, Girit adasında dini törenlerde yaygın olarak kullanılan ve kutsal boğanın iki boynuzunu simgeleyen çift ağızlı balta - labris (λάβρυς) adından gelmektedir. Rus diline Alman dili - Labirent aracılığıyla geldi.
Minoan Girit kopyasından Labrys
Bu durumda, labirent "çift baltanın evi" veya "çift balta ile tanrının mabedi" dir.
Başka bir versiyona göre, bu terim, "taş" anlamına gelen Hint-Avrupa öncesi kelimeden türemiştir. Bizans'ta "labrami", Yunanistan'da taş duvarlarla çevrili manastırlar olarak adlandırılıyordu - mağaralardaki manastırlar. Bu, tanıdık Rusça "lavra" kelimesinin kökenidir. Örnek olarak Yunanistan'daki Aziz Athanasius Lavra'sından (Athos), Kutsal Dormition Kiev-Pechersk Lavra'dan bahsedebiliriz.
Neden labirentler inşa etmelisiniz?
Labirentlerin amacı nedir, neden farklı ülkelerde ve farklı kıtalarda binlerce yıldır yaratıldılar?
Ünlü antik Yunan Theseus ve Minotaur efsanesine dayanarak, yüzyıllar boyunca birçok ortaçağ kaşifi Knossos gibi labirentleri hapishane ve alıkoyma yeri olarak görüyordu. Genellikle, Girit labirentini, kaderi spor müsabakalarının galiplerinin kölesi olmak olan Atinalı erkekler için bir hapishane olarak gören eski Yunan tarihçisi Philochorus'un (M.Ö. 345-260) görüşüne atıfta bulundular.
Bu basit ve tamamen faydacı yaklaşım, zamana meydan okumadı. Zaten XNUMX. yüzyılda, hikayenin kahramanlarının kendi iradelerine karşı girmeye zorlandıkları korkunç bir canavarın meskeni, ölülerin krallığının, karanlığın ve gölgelerin meskeninin, antik chthonik korkunun bir simgesi olarak görülmeye başlandı.
Bir minotor ile labirent. 1120 dolaylarında bir Fransız el yazması çizimi
Ancak bu yaklaşım, sorunla ilgili kendi vizyonunu sunan birçok araştırmacıyı tatmin etmedi: labirent, yeniden doğuşa ve yeni hayata giden yolun bir sembolüdür. Bu durumda, labirentten geçiş, bir kişinin yeni doğumunu, dönüşümünü sembolize eder. Labirentlerin ergenlerin başlama törenlerinde veya birkaç seçilmişin başlamasında kullanıldığına dair pek çok kanıt var. Belki Theseus ve beraberindekiler, yerel kültün gizemlerine başlama törenine girmek için Girit'e geldi. Bu durumda Minotaur (gerçek adı Asterius, "Yıldız") bir mahkum değil, labirentin efendisi, bir yeraltı tanrısı, gölgeler krallığının efendisidir.
Modern bilim adamları, Yunanlıların Giritlilerin tek tanrısını iki hipostaza ayırdıklarını öne sürüyorlar: Ölüler dünyasının yargıcı, Minos ve üvey oğlu Minotaur. Daha sonra Minotaur'un yutmadığı, labirente girenleri test ettiği unutuldu. Bu, gerçeği ile doğrulanır tarih Minos'un doğumu, genel olarak, Minotaur'un doğumuyla ilgili arsanın yumuşatılmış bir versiyonudur. Minos'un ebeveynleri bir boğa şeklini alan Zeus ve onun tarafından kaçırılan Avrupa ise (bu, ünlü antik Roma atasözünün ortaya çıktığı yerdir: Jüpiter'e izin verilen, boğaya izin verilmeyen), Minotaur'un ebeveynleri Poseidon ve Minos'un karısı Pasiphae'nin kutsal boğasıydı. Bazı araştırmacılar, labirent tipi çizimlerin (en eskisi yaklaşık 4 bin yıl önce mezarın duvarına boyanmış olan Sardinya adasında bulundu) ve ilk insan yapımı labirentlerin Güneş ve gezegenlerin hareketini tasvir etme girişimi olarak görünebileceğine inanıyor.
Ayrıca labirentlerin amacının daha "neşeli" bir versiyonu da var; buna göre, Güney Avrupa'nın taştan yapılmış tüm labirentleri kült dansları için kullanıldı, bu da gökkubbe boyunca gezegenlerin, yıldızların ve Güneş'in hareketini yeniden yarattı. Bu danslar, figür ve hareketlerin kendine özgü karmaşıklığı bakımından diğerlerinden farklıydı ve labirentin çizgileri istenen sırayla hareket etmeye yardımcı oldu. Antik Yunan'da "labirent" kelimesinin birçok durumda hem bir ritüel dans alanını hem de dansları belirtmek için kullanıldığına inanılıyor.
Antik Roma'da labirentlere sıklıkla "Truva" da deniyordu. Virgil, zorunlu unsuru karmaşık dans hareketleri olan ritüel "Truva" oyunlarından bahsediyor. "Truva" dansları, zorlu bir yolu ve belirlenmiş bir hedefe doğru ilerlemeye yönelik denemeleri simgeliyordu. Şehirlerin sokaklarında veya çevredeki tarlalarda doğaçlama taş labirentler inşa eden Romalı çocukların oyunlarının da bilinen kanıtları vardır. Bu oyunlardan birinin günümüze ulaşan bir versiyonu, tanınmış "klasikler" dir.
Farklı ülke ve kıtaların labirentleri
Şu anda, görkemli labirentlerin kalıntıları sadece Avrupa'da değil, aynı zamanda Kuzey Afrika, Hindistan ve Çin'de de bulundu. Nazca Çölü'nde (Güney Amerika), çeşitli hayvanlar ve böcekler şeklinde dev labirentler bulundu.
Kelt mitolojisinde labirentler yeraltı dünyasının girişleridir, dans eden periler ve elfler genellikle mehtaplı gecelerde spirallerinde görülür.
Ve Hindistan'da labirentler meditasyonun, konsantrasyonun, samsaradan kurtulmanın ve karma kanunlarının sembolleridir.
Goa labirenti, Hindistan
Hint labirentleri, genellikle gamalı haçanın eski güneş sembolünün spiral çizgiler biçiminde bir devamıdır.
Amerika yerlileri labirentin geçişini bedensel ve zihinsel rahatsızlıkların tedavisi olarak görüyorlardı.
İnsanlar arasında labirentlerin en ünlüsü hakkında efsaneler yapıldı, bazı ünlü antik tarihçiler onlardan bahsetti, beş büyük labirenti ayırt etti: Pliny'ye göre Moeris Gölü'nün altında bulunan Mısır, Lemnos adasında Yunan Knossos ve Gortana'da iki Büyük labirent ve Clusium'da Etrüsk.
Antik çağlardan günümüze en meşhur labirentleri hatırlayalım.
Fayum labirenti
Dünyanın en büyük labirenti şimdi Nil'in batısında Moiris Gölü (şimdi Birket Karun Gölü) yakınında ve Kahire'nin 80 kilometre güneyinde El Fayum yakınlarında inşa edilen Mısır labirenti olarak kabul ediliyor. Bu nedenle, bu labirente genellikle Fayum denir. MÖ III.Yüzyılda yaşayan XII hanedanı Amenemhat III'ün dördüncü firavunun piramidinin bir ekidir. Mısır baş rahibi Manetho ayrıca Labaris'i de çağırır (burada "labirent" kelimesinin kökeninin başka bir versiyonu). Hatta bazı Yunan yazarlar bu yapıyı dünyanın yedi harikası arasına dahil ettiler. En erken sözü, bu görkemli yapıdan şu şekilde bahseden Yunan tarihçi Halikarnaslı Herodot'a (yaklaşık MÖ 484-430) aittir:
Bu labirenti içeride gördüm: tanımlanmanın ötesinde. Sonuçta, Helenler tarafından dikilen tüm duvarları ve büyük yapıları toplarsanız, genel olarak, bu labirentten daha az emek ve para harcadıkları ortaya çıkacaktır. Yine de Efes ve Samos'taki tapınaklar çok dikkat çekicidir. Elbette, piramitler devasa yapılardır ve her biri, aynı zamanda büyük olmalarına rağmen, (Helenik yapı sanatından) birçok kreasyonun bir araya getirilmesine değerdir. Ancak labirent bu piramitlerden daha üstündür. Kapıları birbirine bakan, altısı kuzeye, altısı güneye bakan, birbirine bitişik yirmi avlusu vardır. Dışarıda, etraflarından tek bir duvar geçiyor. Bu duvarın içinde iki tür oda vardır: biri yeraltında, diğerleri yer üstünde 3000 numaralı, her biri tam olarak 1500. Ben kendim yer üstündeki odalardan geçip onları incelemek zorunda kaldım ve onlardan bir görgü tanığı olarak söz ediyorum. Yeraltı odalarını sadece hikayelerden biliyorum: Mısırlı bakıcılar, bu labirenti inşa eden kralların mezarlarının yanı sıra kutsal timsahların mezarlarının da olduğunu söyleyerek onları bana asla göstermek istemediler. Bu yüzden sadece alt odalardan söz ediyorum. Görmek zorunda olduğum üst odalar, insan elinin (tüm) kreasyonlarını aştı. Avlulardan geçen geçitler ve avlulardan geçen dolambaçlı geçitler, sonsuz bir şaşkınlık duygusuna neden oluyor: Avlulardan odalara, odalardan sütunlu galerilere, sonra odalara ve oradan da avlulara geri dönüyorsunuz ... Bir yeraltı geçidi piramide çıkar.
Bu labirentin başka bir açıklaması, MÖ 64 yılında Yunan coğrafyacı ve Amasalı tarihçi Strabo'ya (yaklaşık MÖ 24 - MS 25) aittir. e. Mısır valisi Gaius Cornelius Gall'in maiyetinin bir parçası olarak Mısır'a bir gezi yaptı:
Labirent, piramitlerle kıyaslanabilecek bir yapıdır ... Salon girişlerinin önünde aralarında dolambaçlı yollar bulunan birçok uzun örtülü tonoz vardır, böylece rehber olmadan hiçbir yabancı bir giriş veya çıkış bulamaz.
Mısır labirenti, yazılarında Diodorus Siculus, Pomponius Mela ve Pliny tarafından da bahsedilmektedir. Ve 1843. yüzyılda yaşayanlar. M.Ö. Diodorus, ünlü Girit labirenti hayatta kalmadıysa, "Mısır labirentinin günümüze kadar tamamen sağlam kaldığını" iddia ediyor. Bu görkemli yapının bazı parçaları günümüze kadar gelmiştir. XNUMX'te Alman Erbkam keşif gezisi tarafından araştırıldılar, ancak sansasyonel buluntular bulunmadığından, bu kazıların raporları pek yanıt almadı. Çoğu modern araştırmacı, Mısır labirentini, Mısır'ın tüm tanrılarına fedakarlıkların yapıldığı bir tapınak kompleksi olarak görüyor. Labirentin, yeraltı dünyasının tanrısı olarak kabul edilen tanrı Osiris'in kültü ile bağlantılı olduğu varsayılmaktadır.
Girit'in Knossos labirenti
Girit adasındaki ünlü Knossos labirentine gelince, Roma kaynakları bunun Mısırlı labirentin minyatür bir kopyası olduğunu iddia ediyor. 1900. yüzyılda yaşadı. AD Örneğin Pliny, Knossos labirentinin Mısırlıların yalnızca yüzde biri boyutuna ulaştığına inanıyordu. Knossos labirenti henüz bulunamadı. Bazı tarihçiler Knossos'taki Girit krallarının sarayının bir labirent şeklinde inşa edildiğine inanıyor: XNUMX'de İngiliz arkeolog A. ve ışıklı kuyular. Bu araştırmacılardan bazıları Knossos Sarayı'nın taht odasını Girit labirentinin merkezi, diğerleri - Minoan boğa güreşi için bir arena olarak kullanılan alçı levhalarla döşenmiş merkezi avlu - tavromachia (Yunanlılar için bu olağandışı ayin, Theseus ve Minotaur düellosu hakkındaki mitin kaynaklarından biri olabilirdi. ).
Knossos sarayının kalıntıları
Samos ve Roma'nın labirentleri
Pliny ayrıca Akdeniz adası Samos'taki görkemli labirentler ve belirli bir Etrüsk mezarının yeraltı labirenti hakkında bilgi verir (açıklaması, Varro'nun yazılarından da bilinmektedir). Roma İmparatorluğu'nun farklı illerinde yaklaşık 60 labirentin inşa edildiği ve labirentlerin görüntüsünün duvarların ve zeminlerin dekorasyonunda bir unsur olarak kullanıldığı güvenilir bir şekilde bilinmektedir. Çoğu zaman, bu tür görüntüler girişin yakınında veya eşiğin sağında bulunuyordu ve muhtemelen koruyucu bir sembol olarak kabul edildi. Pompeii'deki kazılar sırasında bu tür iki dekoratif labirent keşfedildi.
Çoğu zaman, labirentler bir dizi kasvetli, genellikle yeraltı odaları olarak sunulur. Minotaur'un evi olan en ünlüsü bu şekilde görünüyordu.
Theseus ve Minotaur düellosu, Pompey'deki mozaik
Ancak çoğu labirent çok daha basittir.
Batı Avrupa'nın kilise labirentleri
Avrupa Hristiyan geleneğinde, labirentler çoğunlukla yaşamdan ölüme ve ölümden doğuma giden yolu, Mesih'in haçının yolunu veya hacıların ve haçlıların Kudüs'e hareketini sembolize ediyordu. Hacıların ana tapınağa giderken ziyaret ettikleri katedrallerde labirentler tövbe giden yolu simgeliyordu. Bu labirentler, birinin dizlerinin üzerinde sürünmek zorunda olduğu 11 eşmerkezli daireye veya yola (ortaçağ Hıristiyan geleneğinde "günahı" simgeleyen sayı) sahiptir. Böylece, Shartsky Katedrali'nin labirentindeki eşmerkezli dairelerin toplam uzunluğu yaklaşık 260 metredir: hacılar dizlerinin üzerinde bu yolu bir saatten biraz daha kısa bir sürede tamamladılar.
Batı ve Güney Avrupa'nın Hıristiyan ülkelerinde, sembolik labirentler genellikle kiliselerin ve katedrallerin zeminlerine çok renkli taşlar toplanarak boyanır veya yerleştirilirdi. Aynı amaçla mozaikler ve parke döşeme kullanılmıştır. Bu tür labirentler, merkezlerinde "gökyüzü" adı verilen bir daire ile genellikle daireseldir. Bir örnek, 1205. yüzyılın başında (büyük olasılıkla tarih XNUMX) beyaz ve mavi taştan yaratılan Chartres Katedrali'nin (Notre-Dame de Chartres) labirentidir. Labirentin boyutu, batı cephesinin vitray penceresinin gülünün boyutu ile hemen hemen aynıdır, ancak tam olarak tekrarlamaz. Ancak batı girişinden labirente olan mesafe tam olarak pencerenin yüksekliğine eşittir. İnşaatçıların planına göre, Kıyamet Günü'nde katedral (yeryüzündeki tüm binalar gibi) çökecek. Nefin batı cephesinde bu Avluyu tasvir eden vitray pencerenin gülü, labirentin ortasındaki "gökyüzüne" düşecek ve yeryüzü cennetle birleşecek.
Chartres Katedrali Labirenti
Bazı katedrallerde, labirentin ortasındaki bir daire yerine kare şeklindeki labirentlerin ortaya çıkmasına neden olan bir haç tasvir etmeye başladılar.
Kilise labirentleri bugün inşa ediliyor. 2010'larda. restorasyon sürecinde, böyle bir labirent, St.Petersburg'daki Fedorovsky Katedrali'ni aldı.
Kuzey Avrupa labirentleri
Kuzey Avrupa'da labirentler taş veya çim zemin üzerine yerleştirildi. Bu tür labirentler genellikle at nalı şeklindedir. Baltık, Barents ve Beyaz Deniz kıyılarında 600'den fazla labirent hayatta kaldı: İsveç'te yaklaşık 300, Finlandiya'da yaklaşık 140, Rusya'da yaklaşık 50, Norveç'te 20, Estonya'da 10, vb. Görünüşe göre çoğu, eski balıkçılık büyüsüyle ilişkili: yerel balıkçılar, labirentten geçerek kendilerine iyi bir av ve mutlu bir dönüş sağlayacaklarına inanıyorlardı.
Ancak mezarlık alanlarının yanında bulunan kuzey labirentlerinden bazıları muhtemelen ölü kültüyle ilişkilendirilmiştir. Ölülerin ruhlarının yaşama dönememesi için inşa edildiklerine inanılıyor. Bu korkuların bir başka yankısı da cenaze alayı yolunda ladin dalları atma geleneğidir: iğnelerin ölen kişinin çıplak ayaklarına batmasına ve yaşam dünyasına girmesine engel olacağına inanılıyordu.
Aşağıdaki fotoğrafta, 1741'de Karl Linnaeus tarafından keşfedilen İsveç'in ıssız adası Blo-Jungfrun'un ("Blue Maiden") labirentini görüyoruz.
Gelenek, bu labirenti Şabat için burada toplanan cadılarla birleştirir. Arkeolojik olarak doğrulanmayan başka bir efsaneye göre, Ortaçağ'da bu adada 300 cadı idam edildi.
Rusya'nın labirentleri
Rusya topraklarında, Dağıstan'da, Beyaz Deniz kıyısında, Solovetsky Adaları'nda, Murmansk bölgesinde ve Karelya'da labirentler görülebilir. Rusya'nın kuzeyinde labirentler genellikle "Babil" olarak adlandırılır. Büyük Zayatsky Adası'nın labirentlerinden biri fotoğrafta gösteriliyor:
Bolshoy Zayatsky Adası'ndaki (Solovetsky Adaları takımadaları) labirent. Burada, 13 labirentteki taş sıraları, kafaları merkezde buluşan yılan sarmalına dönüşüyor.
Ve burada, yukarıda bahsedilen balık tutma büyüsüyle ilişkili olduğuna inanılan labirentler görüyoruz. Bunlardan ilki meşhur Murmansk Babylon:
Murmansk labirenti Babil
Ve bu, eski balıkçı tony Maly Pitkul'un yakınında bulunan Kandalaksha labirenti:
Yaşayan labirentler
Bazen bir park veya bahçe bir labirent rolünü oynar ve canlı çalılar duvarların rolünü oynar. Bunlar elbette ortaya çıktıkları andaki en genç labirentlerdir. Aşağıdaki fotoğrafta, 1690'da D. London ve H. Wise tarafından (muhtemelen başka bir eski labirentin yerinde) tasarlanan, İngiltere'deki en eski Hampton Court Maze'i görüyorsunuz.
Hampton mahkeme labirenti
Onun "duvarları" kırpılmış porsuk çalılar. Jerome K.Jerome'nin Bir Teknede Üç Adam, Bir Köpek Hariç adlı romanında anlatılan bu labirenttir.
Yaşayan labirentler bugün hala popüler. Kutsal önemlerini yitirdikleri için turistler için iyi bir yem olarak kaldılar. Bu nedenle, Avustralya'da Ashcombe Labirenti iki yüz çeşitten 1200'den fazla gül çalısından yaratıldı: güllerin farklı bir aroması vardır ve bu nedenle ziyaretçiler labirentte kokuya odaklanarak yürüyebilirler.
En uzun yaşayan labirent şu anda Hawaii adası Oahu'daki eski Dole plantasyonundaki "Ananas Bahçesi" olarak kabul ediliyor. Raylarının uzunluğu 5 km'yi aşıyor.
Labirint dole
Ve alandaki en büyük labirentin (4 hektar) unvanı, mısır ve ayçiçeğinden oluşan Fransız Reignac-sur-Indre'ye aittir. Mevsim sonunda, bu labirentin hasadının hasat edilmesi ve amacına uygun olarak kullanılması ilginçtir.
Yıllık mahsullerin kullanılması sayesinde bu labirent her yıl şeklini değiştirir.
Dinlenme yeri olarak modern labirentler
Sonuç olarak, Amerika Birleşik Devletleri ve Batı Avrupa'da zamanımızda, yerel öneme sahip mütevazı geleneksel labirentlerin turistler için değil, tamamen faydacı amaçlar için inşa edildiğini söylemek gerekir. Hastanelerde, okullarda, bazı işyerlerinde ve cezaevlerinde görülebilirler. Ve Amerikan çizgi filmi "Duck Tales" in bazı bölümlerinde bile, gergin Scrooge McDuck'ın küçük kişisel labirentinde nasıl hızla yürüdüğünü görebilirsiniz. Bu ülkelerdeki labirentler rahatlama ve etkili psikoterapi için ideal yerler olarak kabul edilir. Her insanın böyle bir labirenti ziyaret etmeye kendi anlamını koyduğuna inanılıyor.