Normal do?um pek çok kad?n?n ya?amay? hayal etti?i bir süreç ve ne yaz?k ki bazen do?umlarda anne adaylar?, ya?ad?klar? baz? durumlar yüzünden travmatize olabiliyor. Kad?n?n do?umla ilgili kafas?ndaki korkular, do?um a?r?s? ile ilgili negatif dü?ünceleri, do?uma haz?rl?k e?itimi almamas?, do?um sürecinde kar??la?abilece?i fiziksel ve sözlü kötü davran??lar, annenin do?umun sürecinin kontrol edememe ya da teslim olamama hissi ve desteksizlik, ilgisizlik ve yaln?zl?k; ya?an?lan travmay? artt?ran en önemli etmenlerden baz?lar?d?r.
Yap?lan çal?s?malarda kad?nlar?n yar?dan fazlas?n?n dog?umlar?n? travmatik bir deneyim olarak kabul ettikleri görülmü?tür. (Garthus et al., 2013; Modarres et al. 2012). Travmatik dog?um deneyimi sonucunda gelis?en Post-travmatik Stres Sendromu oran?n?n ise toplumlar aras? farkl?l?k göstermekle birlikte %3.1- %15.7 aras?nda oldu?u belirtilmi?tir. (Grekin & O’Hara, 2014)
Benim deneyimledi?im ve gözlemledi?im ?u; normal do?um anne do?urmay? gerçekten istedi?i ve desteklenildi?i, t?bbi anlamda her ?eyin yolunda gitti?i, ailenin do?um öncesi yeterince bilgilendi?i ve do?uma haz?rland??? takdirde, yüksek oranda pozitif hat?rlanacak bir tecrübe olarak an?lar aras?nda yerini al?yor. Fakat ülkemiz ?artlar? ele al?nd???nda do?um sürecinde yaln?z, desteksiz ve e?itimsiz b?rak?lan gebelerin hali ortada… Bu gruba giren ve do?uma isteksizce, e?lerinin bask?s? ile e?lik eden babalar?n durumu daha da vahim…
Günümüzde moda olan baba adaylar?n?n do?uma girmeleri meselesi do?um sürecinde kayg?, korku ve travmalar? onlar?n da ya?ayabilece?i anlam?na geliyor. E?iyle birlikte do?uma haz?rlanm??, bilgilenmi?, sürecin nas?l oldu?unu, neler yaparak ya da yapmayarak e?ine yard?m edebilece?ini az çok ö?renen, doktorlar?yla ileti?im içinde olan ve en önemlisi gerçekten do?uma girmek ve e?ine do?umda destek olmak isteyen baba adaylar? do?um deneyimini hasars?z atlat?rken, tam tersi gruba giren babalar için do?um yüksek oranda travmatik bir süreç olarak haf?zalara kaz?n?yor.
Anne bir ?ekilde hormonlar, içgüdüler, epidural, destek derken bebe?inin do?umunu gerçekle?tiriyor fakat gözleri tüm süreç boyunca far görmü? kedi gibi aç?lan babalar ya?ad?klar? bu anlar? çaresizlik, korku, güçsüz hissetme, elinden hiçbir ?eyin gelmemesi, endi?e, panik, ne oldu?unu ve ne olaca??n? bilememe, a??r? tela?, kalp çarp?nt?lar? ya?ayarak geçirebiliyorlar. Anne adaylar?n?n ?srar? ile do?uma mecburen kat?lan babalar genelde destek olmak yerine köstek olmaya, fark?nda olmadan negatif duygular?n? do?uma yans?tmaya ba?l?yorlar. Daha da kötüsü do?umu ruhsal bir travma olarak alg?lad?klar? için post-travmatik stres sendromu ya?ama olas?l?klar? da art?yor ve bunun fark?na bile varm?yorlar.
Ruhsal travma; ki?iyi a??r? korkutan, deh?et içinde b?rakan, çaresizlik yaratan, ço?u kez ola?and??? ve beklenmedik olaylar?n yol açt??? etkilere maruz b?rak?r. ?nsan hayat?nda s?k?nt? ve üzüntü yaratan pek çok olay olur, ancak elbette ki bunlar?n tümü ruhsal travma yaratmaz.
Ya?an?lan olay; korku, deh?et veya çaresizlik hissi yaratm??sa ve ya?an?lan olayda ki?inin kendisinin veya yak?n?n?n ölüm veya yaralanma tehlikesi varsa bu ruhsal travma olarak adland?r?l?r.
Bunlar?n hepsini, biraz?n? ya da ço?unu do?um hakk?nda yeterli ve kaliteli bilgi sahibi olmayan, do?uma zaten kat?lmak istemeyen, do?umhanede olmay? kesinlikle dü?ünmeyen, do?uma e?inin zoruyla girmek zorunda kalan, zaten do?umun korkutucu, ac? verici ve tamamen riski oldu?unu dü?ünen, hastane, doktor vs. fobisi olan bir baba aday?n?n do?uma kat?ld???nda hissetmesi gayet olas?d?r. Do?um ya da bir bebek sahibi olmak ya?att??? tüm heyecana ve mutlulu?a ra?men bu durumdaki baba adaylar?nda post-travmatik stres sendromu yaratabilmektedir. Tabi ya?amdaki her deneyim, her insana, her zaman travma ya?atmaz. Örne?in; annemle bir asansörde kalsak, bana bir?ey olmazken annem için inan?lmaz travmatik bir olay ya?anm??t?r… Veya do?umda anne adaylar?n?n ç?kartt?klar? sesler bana kötü gelmezken, ço?u insan bu sesleri ac?dan ç?kar?lan tüyler ürperten sesler olarak alg?lan?r ve o ortamdan acilen uzakla?mak isterler. Halbuki durum hiçte öyle de?ildir. Bunu do?uma haz?rl?k e?itimi alm?? her baba bilir ve o seslerden travmatize olmaz.
Gelelim fark etmeden asl?nda ço?umuzun hayat?nda zaman zaman ya?ad??? post-travmatik stres sendromuna. Bu haval? ismi olan ruhsal karma?a hem anne, hem de baba adaylar?nda do?umdan sonra görülebilir.
Bu durumu anne için tetikleyen faktörler;
daha önceki travmatik hamilelik süreci ya da do?umlar,
hasta ya da sorunlu çocuk dünyaya getirmi? olmak,
kronik depresyon,
a?r?ya ya da ac?ya a??r? duyarl?l?k,
çocukluk döneminde cinsel tacize ya da istismara maruz kalm?? olmak,
uzun sürmü?, a??r geçmi? ya da ac?l? hamilelik / do?um deneyimleri,
acil sezaryen do?umlar,
güçsüzlük duygusu,
nevrotik ki?ilik yap?s?,
daha önceki do?umlardaki sa?l?k personelinden memnun olmam?? olmak,
sa?l?k personelinin kendisine yeterince bilgi vermedi?ini ya da yanl?? bilgi verdi?ini dü?ünmek,
hamilelik öncesi, süreci ya da sonras?nda kimseden sosyal destek alamam?? olmak,
bebe?e veya kendine zarar verece?i kayg?s?,
do?um öncesinde ya da do?um an?nda bebe?in ölece?i korkusu,
erken do?um korkusu,
do?um s?ras?nda kontrolünü kaybedece?i korkusu,
nas?l bir do?um olaca??na kendisinin karar veremeyece?i kayg?s?,
do?um s?ras?nda fiziksel olarak rahat hareket edememe kayg?s?d?r…
Do?uma haz?rlanmam?? ve do?uma girmek istemeyen babalar içinse do?um süreci zaten ola?and???, a??r? tela?a kap?labilecekleri, ne ya?ayacaklar?n? daha önceden kestiremedikleri ve denetim güçlerinin olmad??? bir durum. Kendilerini çaresiz, güçsüz, korkmu?, panik hissedebilir, e?ine ve bebe?ine bir zarar gelebilece?i duygusuyla adrenalin oran? yüksek bir süreç ya?ayabilirler.
***
Do?umdan sonra post-travmatik stres sendromu ya??yorsan?z; ço?unlukla ?u belirtilerle kar??la?abilirsiniz: Durmadan do?umun kötü an?lar? akl?n?za gelir, hissetti?iniz korku ve panik tekrarlayabilir. Bu an?larla ilgili kabuslar görürsünüz. Hamilelik ve do?umu hat?rlatan her ?ey size yo?un s?k?nt? verir. Do?um ile ilgili konu?maktan kaç?n?rs?n?z. Do?umu hat?rlatt??? için hastaneye dahi gitmek istemezsiniz. Zevk ald???n?z insanlarla görü?mek, zevk ald???n?z aktiviteleri yapmak istemez, uyku ve konsantrasyon sorunlar?, öfke patlamalar?, abart?l? irkilme tepkileri verirsiniz.
Travmatik olaylar?n en çok yaratt??? sorun, post-travmatik stres sendromudur. Babalar yukar?da yazd???m belirtileri gösterseler dahi bu konuda konu?mak istemez ve ya?ad?klar? tüm duygular?n üzerini toprakla kapatmaya çal???rlar. Anneler ise do?um sonras? doktorlar?yla do?umlar? ve duygular? hakk?nda konu?maya çok hevesli olsalar da uzun uzun payla?maya pek f?rsat bulamazlar.
Sonuç olarak kad?nlara do?um öncesi do?umun getirebilece?i tüm riskler, müdahale biçimleri ve bu müdahalelerin yarabilece?i riskler ve kazan?mlar hakk?nda kaliteli bilgi verilmesinin do?um sonras? post-travmatik stres sendromu geli?imine engel olaca?? söyleyebiliriz. Bununla birlikte, do?umun hemen ard?ndan yeni anne olmu? olan kad?nlarda travma belirtileri gösterip göstermedikleri yönünde tarama yap?lmas?, profesyonel yard?m sa?lanmas? da yararl? olacakt?r. Ayn? ?ekilde babalar da unutulmamal? ve do?um hakk?nda bilgilenmeli, gerçekten do?uma girmek istemiyorlarsa girmemeli ve do?um sonras? ruhsal olarak s?k?nt? ya??yorlarsa da profesyonel yard?m almal?lard?r.
Kaynaklar;
Bu yaz?m 10 Nisan 2015 Ht Hayatta yay?nlanm??t?r.