1 Kısım 2 Diyot Uygulamaları 2.1 GirişAC\DC Güç KaynaklarıDalga Şekillendirici DevrelerGerilim Katlayıcı Devreler
2 2.2 AC\DC Güç Kaynakları VDC Transformatör Doğrultma Devresi Filtre Regülatör DevresiAC GirişDCÇıkış
3 2.2.1 TransformatörlerTransformatörler AC giriş geriimlerini çıkışlarında yükseltirler veya düşürürler. AC gerilimini çıkışlarında yükselten transformatörlere “gerilim yükselten transformtör”, çıkışlarında AC gerilimi düşürenler ise “gerilim düşüren transformatör” denir. Bu elemanlar bu görevi gerçeklerken, AC gerilimlerinin frekansını değiştirmezler.Primer sargısıSekonder sargısıGerilimler ve sargı sayıları arasındaki ilşki, aşağıdaki ifade ile açıklanmaktadır.=(2.1)Şekil 2.2 Transformatör
4 a)Sekonder geriliminin rms değerini bulunuz? Örnek 2.1Bir transformatörün primerindeki sargı sayısı 200 spir, sekonderinde ise 10 spir dir. Giriş gerilimi 220 Vrms isea)Sekonder geriliminin rms değerini bulunuz?b)Sekonder geriliminin tepe değerini bulunuz?Çözüm 2.1a) NP = 200, NS = 10 ve VP = 220 Vrms . Denklem (2.1) kullanarak, VS değerini bulabiliriz. Başka bir deyişle= = 20 ifadesinden, VS = = 11 Vrms olarak bulunur.b) Sinüzoidal bir gerilimin rms değeri,= x Vtepeile ifade edilmektedir. Sekonder geriliminin rms değeri VS = 11 V olduğuna göre,Vtepe = 11 V x = V olur.
5 Şekil 2.3 Çeşitli transformatörler Primer sargısıSekonder sargısıSekonderi tek sargılıtransformatör(b) Sekonderi iki sargıdan oluşmuşŞekil 2.3 Çeşitli transformatörlerPrimer sargısıŞekil 2.4 Sekonderi ortak sargılı transformatördegerilimlerin gösterilimi
6 Örnek 2.2Şekil 2.5 (a) da verilen sekonderi ortak sargılı transformatörün girişine Şekil 2.5 (b) de gösterilen tepe değeri 310 V olan bir gerilim uygulanmaktadır. Transformatörün sargıları arasındaki oranıda dikkate alarak;a)R1 ve R2 dirençleri üzerindeki gerilimlerin rms değerini bulunuz?b)R1 ve R2 dirençleri üzerindeki gerilimlerin dalga şekillerini çiziniz?c)Her iki çıkış gerilimlerinin frekanslarında giriş geriliminin frekansına göre sizce bir değişiklik olmuşmudur?
11 AC\DC güç kaynaklarında transformatörlerin görevi: Şekil 2.7 Transformatör sağlamlık testiÖzet:AC\DC güç kaynaklarında transformatörlerin görevi:Primer gerilimini sekonder sargısında azaltmakPrimer ve sekonder sargıları arasında izolasyon sağlamak
12 2.2.2 Doğrultma Devreleri Doğrultma Devresi Girişleri doğrudan transformatör çıkışlarına bağlanan ve çıkışları darbeli (pulse) sinüzoidal gerilimlerden oluşan devrelere, doğrultma (rectifiers) devreleri denirDoğrultmaDevresi
14 184.108.40.206 Yarım Dalga Doğrultma Devreleri Yarım dalga doğrultma devreleri girişlerine uygulanan sinüzoidal gerilimin yalnızca bir yarı periyodunda çalışan ve diğer yarı periyodunda çıkış vermeyen devredir.Bir yarım dalga doğrultma devresi tek bir diyot kullanılması ile gerçeklenen devredir. Şekil 2.9 da bir yarım dalga doğrultma devresi gösterilmektedir.
18 Çıkış Gerliminin Ortalama Değeri: Yarım dalga doğrultma devreleri çıkışında oluşan işaretler ortalama gerilim ve ortalama akım değerlerine sahiptirler.Çıkış Gerliminin Ortalama Değeri:Yük Direnci Ortalama Akım Değeri:Bu değerleri pratik olarak avometrenin DC kademesinde normal gerilim ve akım ölçer gibi veya osiloskop kullanılarakl ölçülür.
21 220.127.116.11 Tam Dalga Doğrultma Devreleri Tam dalga doğrultma devreleri kendi aralarında iki kısma ayrılmaktadır. Bunalar sırası ileiki diyotlu tam dalga doğrultma devreleri veköprü tipi tam dalga doğrultma devreleridir.
22 İki Diyotlu Tam Dalga Doğrultma Devreleri Bu devrelerde dikkat edilecek en önemli husus kullanılacak olan transformatörün ortak sargılı olmasıdır.Şekil 2.15İki diyotlu pozitif tam dalga doğrultma devresi
23 Önemli Hususlar:Örneğin bir tam dalga doğrultma devresine giriş periyodu 20 msan olan bir işaret uygularsak, çıkış işaretinin periyodu yine 10 msan olacaktır. Başka bir deyişle bir tam dalga doğrultma devresine giriş frekansı 50 Hz olan bir gerilim uygulanırsa, çıkış işaretinin
32 Yarım dalga doğrultma devresinde olduğu gibi tam dalga doğrultma devrelerinde de işaretlerin rms değerlerinin yerine bundan böyle ortalama değerlerinden bahsedeceğiz. Örneğin, ortalama gerilim (Vort ), ortalama akım (Iort) gibi değerlerden söz edilecektir. Bir tam dalga gerilim işaretinin ortalama gerilim değeri, ve ortalama akım değeri aşağıdaki bağıntı ile bulunur.
33 Şekil 2.33Çözüm 2.8(a) Şekil 2.33 (a) daki işaretin tepe değeri 30 V değerindedir(b) Şekil 2.33 (b) deki işaretin tepe değeri V değerindedir.
34 Çözüm 2.9Şekil 2.34Sekonder geriliminin tepe değeri
40 2.2.3 Filtre DevreleriDoğrultucu devrelerin çıkışlarındaki gerilimi DC gerilime yaklaştırmak için filtre devreleri kullanılır.Vr : Dalgalılık gerilimiDalgalılık geriliminin değeri ne kadar küçük olursa, filtre devresinin kalitesi de artmaktadır.Kapasitörlü filtre devreleri tek bir adet elektrolitik kondansatörün kullanılması ile oluşmaktadır.
42 Bir filtrenin kalitesi, aşağıda ifade edilen faktörle ölçülmektedir Bir filtrenin kalitesi, aşağıda ifade edilen faktörle ölçülmektedir. Burada r sembolü ile ifade edilen faktöre “dalgalılık faktörü” denmektedir.VDCVr (tepe-tepe)Sizce hangisi iyi?r1=2%, r2= 3%, r3=0.1%Sizce hangisinde kondansatör değeri daha büyüktür?
44 Buradaki kısımda pratik olarak kapasitör üzerindeki DC gerilim, kondansatörsüz işretin tepe değerine eşit olduğunu kabul edeceğiz. Dalgalılık gerilimi kondansatör büyük değerli seçildiği için ihmal edilmiştir.30V0VKapasitörsüz çıkış30V0VKapasitörlü Çıkış
45 Örnek 2.13Şekil 2.47 de verilen yarım dalga doğrultma devresi C kondansatörü ile filtrelenmiştir. Transformatör girişine ise 220 Vrms, 50 Hz değerinde gerilim uygulanmaktadır. Yük direnci üzerindeki filtrelenmiş gerilimin DC değerini bulunuz.Şekil 2.47
73 1.1 Gerilim Sınırlayıcı Devreler Gerilim sınırlayıcı devreler yapılarına göre girişlerine gelen elktriksel işaretleri işleyerek çıkışlarında elektriksel işaretlerinYalnızca pozitif dalga şeklini değiştirirler.Yalnızca negatif dalga şeklini değiştirirler.Hem pozitif ve hem negatif dalga şeklini değiştirirler
85 2.Kenetleyici DevrelerKenetleyici devreleri, girişlerine uygulanan elektriksel işaretlerin dalga şekillerini bozmadan yalnızca DC bir gerilim ilave ederek çıkışlarına veren devrelerdir.Kenetleyici devreleri giriş işaretlerine ilave ettikleri DC gerilimin polarlamasına göre iki sınıfa ayrılırlar.Devre çıkışındaki işarete ilave edilen(i) DC gerilim pozitif ise pozitif kenetleyiciler(ii) negatif bir DC gerilim ilave edilirse negatif kenetleyici denir.Kenetleyici devrelerde giriş işaretlerine DC gerilim ilave eden eleman elektrolitik kondansatördür.
90 Gerilim Katlayıcıları Gerilim katlayıcı devreler (voltage multipliers) kenetleyici devrelerinin çalışma ilkelerini kullanarak, yeni bir transformatöre gereksinim duymadan, transformatörün sekonder geriliminin tepe değerini kullanarak çıkışlarına bu değerin sırası ile iki, üç veya dört katını DC gerilime dönüştürek veren devrelerdir.
91 Gerilim katlayıcı devreleri genellikle çok dişük akım ve çok yüksek gerilim talebinde bulununan yüklerde kullanılır. Örneğin, TV tüpleri (CRT) veya osiloskop tüplerindeki yüksek gerilimlerin sağlanması gibi. Bu kısımda sırası ile gerilim ikileyicileri, ve gerilim üçleyici devreleri incelenecektir.