Pazar günü bir otobüs kazasında en az 27 kişinin bir Covid karantina tesisine nakledilmesinin ardından, Çin halkı hükümetin sert pandemi politikasına karşı yaygın bir çevrimiçi protesto düzenledi.
Ağır bir utanç, suçluluk ve umutsuzluk dozuyla birlikte toplu bir keder ve öfke anıydı. Yaklaşık üç yıllık sürekli karantina, toplu testler ve karantinalardan sonra insanlar hükümete kendilerini onurlarından, geçimlerinden, akıl sağlıklarından ve hatta yaşamlarından mahrum bırakma gücünü nasıl verebileceklerini sordular; sevdiklerini “sıfır Covid” otokrasisinden nasıl koruyamadıklarını; ve çılgınlığın ne kadar süreceğini.
Alman şair ve oyun yazarı Bertolt Brecht’in 1940 tarihli bir şiirinden alıntı yaptılar.
Bu, insanların hakkında konuşacağı yıl.
İnsanların sessiz kalacağı bir yıl olacak.
Yaşlılar gençlerin öldüğünü görür.
Aptallar akıllıların öldüğünü görür.
Sosyal medyada eski bir makaleyi “Kötülük yaygın çünkü kayıtsız şartsız itaat ediyoruz” başlığıyla paylaştılar.
Kendilerine, “O otobüse binmemek için ne yapabilirim?” diye sordular.
Onlar için, otobüse binmek zorunda kalan 27 kişi kolaylıkla olabilirlerdi. Otobüsün kendisi kolektif “sıfır Covid” kaderlerinin bir simgesiydi: ülkenin 1,4 milyar insanı bilinmeyen bir yere doğru gidiyor. Virüs çok daha hafif hale gelmiş ve dünyanın çoğu pandeminin sonunu ilan etmeye hevesli olsa da, hükümet politikasını amansızca sürdürürken hayatlarının kontrolünü kaybettiklerini hissettiler.
Kazadan bu yana en çok paylaşılan yorumlardan biri de “Biz de o otobüsteyiz” oldu.
Yerel yetkililere göre, otobüs Pazar günü erken saatlerde takla attığında güneybatıdaki Guiyang kentinden 47 kişiyi taşıyordu. Ölen 27 kişiyle birlikte, gemide kalanlar da yaralandı.
Guizhou Eyaletinin başkenti Guiyang hükümeti, kurbanların kimliği hakkında herhangi bir bilgi yayınlamadı ve yalnızca yolcuların aynı bölgeden “pandemi ile ilgili” sakinler olduğunu söyledi. Bu, vakaların tespit edildiği bölgelerden geldikleri anlamına gelebilir, ancak mutlaka virüse sahip oldukları anlamına gelmez. Saygın bir haber kuruluşu olan Caixin dergisine göre, yolcuların çoğu aynı yerleşim biriminin sakinleriydi.
Guiyang’ın çoğu, birkaç yüz Covid vakası tespit edildikten sonra bu ayın başından beri kilit altındaydı. Yerel bir yetkili Cumartesi günü yaptığı açıklamada, şehrin karantina odalarının tükenmekte olduğunu ve 7.000’den fazla insanı eyaletin diğer bölgelerindeki tesislere taşıdığını söyledi. 3.000 kişi daha transfer sürecindeydi. Uzun mesafeli transferlerle ilgili şikayetlerini kabul etti.
Kızgın sosyal medya kullanıcıları, Cuma günü birkaç gün içinde sıfır yeni vakaya ulaşma hedefini belirleyen hükümeti eleştirdi. İnsanlar merkezi karantinaların, gece geç saatlerde yapılan transferlerin ve Covid politikasının diğer yönlerinin mantığını sorguladı. Pazartesi günü, şehir birçok ilçede sokağa çıkma yasağını kaldırdı.
Bir iş adamı Çin sosyal medyasında kendi zaman çizelgesinde “Sadece bir trafik kazası olsaydı halk bu kadar sinirlenmezdi” diye yazdı. “İnsanlar kazanın arkasındaki saçmalığa kızgın: insan gücünün ve kaynakların sonsuz israfı, devlet parasının tükenmesi ve halkın ortalığı karıştırması.”
Bu trajedi aynı zamanda Çin halkının bunun olmasına nasıl izin verebileceğine dair derin araştırmaları da tetikledi. Bazı insanlar “sıfır Covid” politikasına karşı çıkmadıkları için utandıklarını itiraf ettiler.
Laifu takma adıyla bilinen bir yazar, zaman çizelgesinde “En üzücü kısım, anlamsız ölümlere tanık olmamız değil, alçakgönüllü, itaatkar ve çarpık hayatlar yaşıyor ve alçak, itaatkar ve çarpık ölümlerden ölüyor olmamız” diye yazdı. “Değerli bir şeyi savunmuyoruz.”
Yaygın olarak dolaşan bir video, birkaç küçük çocuğun çok büyük tehlikeli koruyucu giysiler giydiğini ve otobüse binmeden önce dezenfektan püskürtüldüğünü gösteriyor. Videonun özeti “Çocuklar, lütfen unutmayın” yazdı. “İleride bizim neslimizin mezarlarının yanından geçerken tükürmeyin. Sadece üzerimize idrarını yap.”
Duygu dışavurumu muhtemelen koronavirüs muhbiri Dr. Li Wenliang’ın Şubat 2020’de öldüğü geceden bu yana en güçlüsü. Ancak o akşam yaptıklarını yapmadılar. “Les Misérables” şarkısı “Do You Hear the People Sing”in videolarını, yöneticilerinin onları dinlemediğini öğrendikleri için yayınlamadılar. Pandemi sırasında sert bir şekilde bastırıldığı için Çin Anayasasında belirtilen ifade özgürlüğü haklarını aramadılar.
Keder, öfke ve umutsuzluk, Çin’in üst düzey lideri Xi Jinping’in, normları bozan üçüncü bir döneme girmesinin beklendiği gelecek ay yapılacak önemli bir Komünist Parti kongresi öncesinde muhtemelen isteyeceği en son şey. Tüm ülkenin katılımını emreden, ekonomiyi ve toplumu kaosa sürükleyen “sıfır Covid” politikasını şüpheye düşürüyorlar.
Üst düzey yetkililer, politikanın yaşlıları ve savunmasızları koruduğunu söylüyor. Bunun, ülkenin siyasi sisteminin, vatandaşlarının birçoğunun Covid’den ölmesine izin veren liberal demokrasilerden daha üstün olduğunu gösterdiğini savunuyorlar. Parti kongresi yaklaşırken hükümet, toplu testleri atlayan veya diğer pandemi kontrol önlemlerine uymayan kişilere yönelik cezaları artırdı.
“Ey salgın! Senin adına ne suçlar işleniyor!” Pekin Üniversitesi’nde hukuk profesörü olan Zhang Qianfan, WeChat zaman çizelgesine Fransız Devrimi’nden özgürlükle ilgili ünlü alıntıyı tekrarlayarak yazdı.
Güneydeki Jiangxi eyaletindeki büyük bir üniversite olan Nanchang Üniversitesi’nin eski parti sekreteri Zheng Keqiang, bir Weibo yayınında otobüs kazasıyla ilgili politikayı sorguladı. Guiyang’da olanların Çin’in herhangi bir yerinde olabileceği fikri “gerçekten korkunç” diye yazdı.
Hükümet, trajediye verilen tepkileri sansürledi ve küçümsedi. Weibo’da kazayla ilgili en az iki hashtag’in her biri yaklaşık bir milyar kez görüntülendi, ancak ikisi de platformun sıcak konular listesinde değil. Makaleler, gönderiler ve yorumlar silindi. İnsanlar, kaza veya “sıfır Covid” politikası hakkında bilgi paylaşmak veya yayınlamak için sosyal medya hesaplarının askıya alındığını veya silindiğini bildirdi. Birçok sosyal medya gönderisi yalnızca mum emojilerine ve “RIP” gibi yorumlara izin verir.
Bir Weibo kullanıcısı, “Huzur içinde yatsın demeyi bırakın” diye yazdı. “Gerçekten huzur içinde yatabilirler mi?”
Caixin dergisinin kıdemli editörü Gao Yu, otobüs kazasını öğrendikten sonra “sıfır Covid” politikasına ateş püskürdü. 2020’nin başlarında Wuhan’ın koronavirüs salgını hakkında bir dizi derinlemesine hikayeye katılan bir Caixin muhabir ekibine liderlik etti.
WeChat zaman çizelgesinde, “Sırf çok az sayıda insan Covid enfeksiyonlarından ölebileceği için, 1,3 milyar Çinliden oluşan bütün bir ulus rehin tutuluyor” diye yazdı. “Bütün dünya pandeminin sonunu ilan ediyor, ancak bu büyük ulusta, tüm bir binanın sakinleri sadece bir enfeksiyon vakası yüzünden hala merkezi karantinalara gönderilebilir; bütün bir şehir durmaya zorlanabilir; tüm ülke halkının düzenli olarak temizliğe alışması gerekiyor.”
“Uyanma vakti! Normale dönme zamanı!” yazdı ve uzun yazısını sonlandırdı. “Kitle testine kesinlikle karşı çıkın! Sıfır Covid’e kararlılıkla karşı çıkın!”
Bay Gao’nun WeChat hesabı silindi.
Kazanın olduğu gün, Japonların Mançurya işgalini bahane eden Mukden Olayı’nın 91. yıldönümüydü. Çin’de ulusal aşağılanma günü olarak bilinir. Bazı şehirler yıldönümünü kutlamak için siren çaldı ve birçok ünlü Weibo’da “Ulusal aşağılamayı asla unutma!” sloganını yayınladı.
Bazı sosyal medya kullanıcıları, 27 ölümün güne farklı bir anlam kattığını yazdı.
“Ulusal aşağılama!” bir derginin eski baş editörü WeChat zaman çizelgesine yazdı. “Sadece zorbalığa uğradığımız için değil, savaşmaya cesaret edemediğimiz için de aşağılanmış hissediyoruz.”
Çoğu Çinli hala virüsten korkuyor ve maliyetler herkesin sırtına yük binmesine rağmen muhtemelen hala “sıfır Covid” politikasını destekliyor: sürekli sürüntü almanın zorluğu, her halka açık alanda sağlık kodlarına ihtiyaç duymanın yarattığı sıkıntı ve gelir, iş ve gelir kaybı. şimdi, potansiyel olarak, hayat.
Bir teknoloji yazarı WeChat zaman çizelgesine yazdığı “Sıfır Covid” saçmalığı Çinlilerin hayatlarına, haysiyetlerine ve normal yaşam tarzlarına mal oldu. Ama bundan kaçmanın bir yolu yoktu ve bu konuda yapabilecekleri ve yapacakları çok az şey vardı.
“Yarın insanlar hiçbir şey olmamış gibi davranacaklar” diye yazdı. Devam etmek için kendilerini zorlayacaklar ve bir dahaki sefere o otobüse binmek zorunda kalanların onlar olmaması için dua edecekler” dedi.
Claire Fu, Joy Dong ve Zixu Wang araştırmaya katkıda bulundu.