Gerçek hayatta kelebek etkisi
Bir hikayesi var Ray Bradbury bunu seviyorum. Buna “Gök Gürültülü Bir Ses” denir. 2055 yılında bir avcı, zaman makinesiyle zamanda yolculuk yapmak ve bir Tyrannosaurus Rex’i öldürmek üzere safariye katılmak için 10 bin dolar öder.
Kurallar katıdır: tarihin akışını değiştirmek istemiyorsanız rehberlerin size söylediklerinin dışında hiçbir şey yapamazsınız (Çimlere bile basmayın!). Ancak avcı oraya vardığında korkar, pişman olur, makineye doğru yanlış yolu seçer ve keşif gezisi kontrolden çıkar.
Kahraman şimdiki zamana döndüğünde şunu fark eder: her şey biraz farklı, dilden seçimleri kazanan adaya kadar. Ve sebebini keşfeder: çizmelerinin tabanında ölmemesi gereken tarih öncesi bir kelebeğin kalıntıları.
“Gök Gürültüsü Ses” 1952’de yayınlandı ve kaos teorisi ve kelebek etkisi üzerine çalışan ilk hikaye olarak kabul ediliyor. Bu fikre göre, bir sistemde yapılacak herhangi bir değişiklik, ne kadar minimal olursa olsun, bütünü değiştirebilecek bir dizi sonuca yol açabilir.
“Prusya Mavisi”nde de bundan bir şeyler varBenjamín Labatut’un heyecan verici kitabı “Un verdor korkunç” (Anagrama)’da yer alan bir öyküsü.
18. yüzyılın başında İsviçreli boya üreticisi Johann Jacob Diesbach, o dönemde kullanılan, Amerikan böceklerinden gelen ve İspanya tahtının tekelinde olan karminin yerini alacak kırmızı bir pigmenti sentetik olarak yaratmaya çalışıyordu. ancak yanlışlıkla başka bir sonuca ulaştı: “O kadar göz kamaştırıcı bir mavi ki Diesbach, gökyüzünün orijinal rengi olan ‘hsbd-iryt’i bulduğunu sandı.” Ben buna Prusya Mavisi diyorum.
1782’de Alman kimyager Carl Wilhelm Scheele, içinde eser miktarda sülfürik asit bulunan bir kaşık kullanarak bir kavanoz Prusya Mavisi’ni karıştırdı. bu şekilde siyanür oluştu.
Zaten 20. yüzyılda, havadan nitrojenin çıkarılmasını ve böylece yeni ve etkili gübrelerin geliştirilmesini mümkün kılan bir yenilik nedeniyle 1918’de Nobel Ödülü’nü kazanan bir başka Alman kimyager Fritz Haber, Zyclon adını verdiği çok güçlü bir pestisit yapmak için siyanür kullandı..
Yahudi kökenli, din değiştirmiş bir Hıristiyan olan ve Adolf Hitler’in Yahudi karşıtı zulmüne maruz kalan Haber, 1933’te Almanya’dan göç etmeye karar verdi ve ertesi yıl kalp krizinden öldü.
“Yaratılmasına yardım ettiği pestisitin” olacağını göremedi. Nazilerin gaz odalarında kullandıkları üvey kız kardeşini, kayınbiraderini, yeğenlerini ve çömelerek ölen diğer birçok Yahudiyi, kasları sertleşmiş ve derileri kırmızı ve yeşil lekelerle kaplı olarak öldürmeye karar verdi.
Labatut, Haber’in karısına bir mektup bıraktığını söylüyor. “Dayanılmaz bir suçluluk”elbette Zyclon’a atıfta bulunarak değil, havadan nitrojeni çıkarma yöntemiyle yaratılan sansasyonel gübreyle ilgili olarak, çünkü bitkilerin hiçbir kısıtlama olmadan büyüyeceğini ve “bir “akış” altında başka herhangi bir yaşam formunu boğacağını anlamıştı. korkunç yeşillik.”
Diesbach hatasından sonra olanlara bakın.