Şatolar Senyör veya kral konutu.Ortaçağın sonuna kadar şato ya bir büyük senyörün ya da bir hükümdarın tahkimli konutuydu. Hisar veya derebeylik şatosu denen bu tür şatoların bir senyörlüğün merkezi oldukları için derebeylik düzeninde önemli rolleri vardı; eski monarşinin İdari ve hukuki bölümü olan châtellenie bu şatonun çevresinde toplanırdı.
Şatolar ya kırlık bir yerde ya da bir iskan bölgesinde yapılırdı. Ortaçağ’dan sonra şato bir prensin, bir derebeyinin veya zengin bir kimsenin kırdaki yazlık konutu haline geldi.
Fransa Şatoları
Fransız şatosu daha çok ülkenin kuzey bölgesinde X. yy.da norman istilalarından sonra gelişti. Ovadaki şatolar, en basit şekliyle, genellikle etrafı çitler ve iner kalkar bir köprüyle aşılan hendeklerle çevrili bir küçük burçtan meydana gelirdi.
Şatoların gelişmesinde en önemli aşamalardan biri XI. ve özellikle XII. yy.da ahşabın yerini taşın almasıdır: tahta çitler kaldıdırıldı ve yer yer kulelere bağlanan surlar yapıldı.
Şato halkı artık burçta değil ayrı dairelerde oturuyordu. Çevre halkının gereğinde sığınabilmesi için surların içinde ayrı bölmeler (kanatlar) düşünüldü. Bazı bölgelerde burcun hiç bir görevi kalmadı ve yerini kuleye bıraktı.
XII.yy.ortasıyla XIV. yy.da yapılan bu şatoların en önemlileri Louvre, Coucy, Vincennes v.b.dir.
XV.ve XVI. yy.da şatolar daha sevimli olmaya başladı. Bunlann en önemlileri Loire şatoları ile Paris bölgesindeki Fontainebleau şatolarıdır.
XVII.ve XVIII. yy.larda ise şatolar gitgide köşke benzedi ve küçüldü (Petit-Trianon, Bagatalle v.b.).
İngiltere Şatoları
İngiltere’de de Fransa’da olduğu gibi pek çok şato vardır. Gelişmeleri de aşağı yukarı aynı dönemlere rastlar. Büyük değişikliklere uğrayan Windsor, Galler ülkesindeki Carnarvon, Kenihvorth, Beaumaris güzel tahkimatlı şato örnekleridir.
İtalyan etkisi özellikle Hampton Court’da görülür. Şatoların altın çağı, Fransa’dakinin tersine, kırları terk etmeyen soyluların lüks ikametgahlarının yapıldığı XVII. ve XVIII. yy.lardır.
Almanya şatoları
İki şato çeşidinin kullanılma amaçları arasındaki ayırım dilde de kendini gösterir; ortaçağ kalesi için burg, diğer şatolar için schloss kelimesi kullanılır.
Almanya’nın bir özelliği olan romantik burg’lara daha çok Ren vâdisinde ve Thuringen’de rastlanır. En ilgi çekici şatolardan biri töton şövalyelerinin tuğla şatolarıdır: Kudüs’ü ele geçirmek için bir haçlı seferine girişen bu şövalyeler slavlara hücum etmeye karar vermiş ve Doğu’da gördükleri Bizans tahkimatlarının etkisinde kalmışlardı.
Almanya’nın en ünlü harabeleri Heidelberg şatosunun yıkıntılarıdır. Çeşitli dönemlerde yapılan binalardan meydana gelen bu bütünde rönesans üslubu ağır basar.
XVIII.yy.da her biri ayrı bir saraya sahip olmak isteyen küçük derebeyleri birçok şato yaptırdılar: Prusya’da Sans-Souci, Bavyera’da Nymphenburg, Avusturya’da Schönbrunn.
İspanya Şatoları
Bizans şatolarının etkisi, müslüman istilası dolayısıyla daha IX. yy.dan itibaren Ispanya’da görülür. Duero ırmağının bir kıyısı müslümanların, diğer kıyısı da hıristiyanların karşı karşıya diktikleri şatolarla doludur. Magrıplılar tarafından XV. yy.da yapılan ünlü şatolardan biri Coca şatosudur.
Karl V. Granada’daki Elhamra’nın üzerine İtalyan tarzı bir şato yaptırmaya başlamıştı. İtalya’dan gelen iki İspanyol (Toledo’lu Juan Bautista ile Juan de Herrera) Felipe II’nin emriyle dünyanın en garip ikametgâhını yaptılar: aynı zamanda hem şato, hem saray, hem manastır, hem de mezarlık olan Escorial. Daha sonraları İspanyol monarşisi fransız modasının etkisinde kaldı (La Granja şatosu).
İtalya Şatoları
Soyluların şehirlerde oturduğu Batı ülkelerine göre derebeyliğin daha az geliştiği İtalya’da Ortaçağ’dan kalma şato çok azdır ve bu şatoların ülkedeki dağılımı çok düzensizdir. Şatosu en bol bölge anarşizmin ağır bastığı Latium ve normanların yerini alan Hohenstaufenlerin biı çok şato yaptırdıkları Puglia’dır.
Puglia’daki şatolarlar arasında Friedrich II’nin şaheseri sayılan Castel del Monte ve Magrıplı muhafızların kaldığı Lucera kışlası sayılabilir. Quattocento prenslerinin ünlü şehit ikametgahları. Şato değil birer saraydır.