Mıknatıslar demir ve nikel gibi ferromanyetik metallerin manyetik alanlara maruz kalmasıyla oluşuturulabilir. Bu durumdaki metaller belirli bir sıcaklığa ısıtıldığında kalıcı olarak mıknatıslanmış olurlar. Evinizde güvenle deneyebileceğiniz çeşitli yöntemleri kullanarak cisimlere geçici mıknatıs özelliği kazandırabilirsiniz.
Yöntem 1: Ataştan Mıknatıs Yapmak (Manyetik malzemeye sürtme ile)
Basit bir geçici mıknatıs yapmak için bir ataş ile bir buzdolabı mıknatısı kullanılabilir.
Mıknatısı ataşa sürtün. Ancak dikkat etmeniz gereken konu bu işlemi ileri geri şeklinde değil, aynı yönde hareket devamlılığı sağlayarak yapmanızdır. Kibriti yakarken ki hareket buna güzel bir örnektir. Ataşı mıknatısla mümkün olduğunca hızlı biçimde bir dakika kadar sürtmeye devam edin.
Ataşın mıknatıslandığını nasıl anlarım?
Ataş ile küçük metal parçalara dokunun. Bu başka bir ataş, bir toplu iğne veya bir küpe olabilir. Küçük parça metal ataşa yapışıyor mu? Yanıt evet ise ataşı başarıyla mıknatısladınız.
Metal ataşa yapışmazsa, aynı işlemi bir dakika daha tekrarlayın.
Bu yöntemde elinizdeki malzemeleri değiştirerek en iyi sonucun veya en uzun ömürlü mıknatısının hangi maddelerden oluşturulduğunu görebilirsiniz.
Elektromıknatıs Yapmak
Elektromıknatıslar, bir metal parçası boyunca elektrik akımı geçirilmesi sonucu manyetik alan yaratılması ile oluşur. Siz de elektrik malzemesi satan dükkanlarda bulunan bu basit malzemeleri kullanarak küçük ölçekli bir elektromıknatıs yapabilirsiniz.
Gerekli malzemeler şu şekildedir:
- Bir demir çivi (tercihen büyük)
- 1 metre ince bakır kablo
- 5V Pil
- Küçük manyetik nesneler: ataç veya iğne olabilir
- Tel kesebileceğiniz bir araç (kargaburun vb.)
- Yalıtkan bank
Kendi elektromıknatısınızı oluştururken izlemeniz gereken adımlar:
- Bakır telin uçlarını soyun. Her iki ucundan birkaç santimetrelik mesafe bırakmak yeterlidir.
- Bakır teli çiviye sarın. Her sargı birbirine birbirlerinin üzerine binmeyecek biçimde temas etmelidir. Çivinin başından sonuna kadar kaplamaya devam edin.
- Sargıları aynı yönde sarma konusunda dikkatli olun. Manyetik bir alan oluşturabilmek için elektrik akımının aynı geometride akması gereklidir.
- Yalıtılmamış uçları pilin kutuplarına bağlayın. Artık bakır telimizden akım geçiyor. Mıknatısınız çalışmakta!
Uyarı: Tel pile takıldıktan sonra, elektrik geçerken telleri ısıtır, bu nedenle dikkatli olunuz.
Mıknatısla pusula nasıl yapılır?
Pusula yapmak için gerekli olan malzemeler:
Bir plastik kap ve onun içerisine dolduracağınız 3 santimetre yüksekliğindeki su, 1 adet mıknatıs, şişe mantarı, dikiş iğnesi şeklindedir.
Pusulayı üretmek için daha önce de belirttiğimiz şekilde iğneyi mıknatısa 1 dakika boyunca aynı yönde sürterek mıknatıslanma işlemi uygulayın. Daha sonra şişe mantarını kalınlığı 1 santimetre olacak biçimde enine kesin. Mıknatıslığınız iğneyi hızlı bir biçimde şişe mantarı kesitine yatay biçimde batırmak yoluyla yerleştirin.
Daha sonrasındaysa, iğneyi batırdığınız bu şişe mantarı kesitini içi su dolu olan plastik kaba bırakınız. Kaba bıraktığınız bu parça belirli bir süre sonra kendiliğinden hareket etmeyi bırakacak ve kuzey ile güney yönlerini gösterecek şekilde konum alacaktır.
İpuçları:
- Oluşturduğunuz mıknatıs ile küçük metal cisimleri etkilemeye çalışın.
- Sürekli aynı yönde sürtme hareketi yaptığınıza emin olun.
- Metal cismi mıknatısa ne kadar uzun süre sürter iseniz yarattığınız mıknatısın manyetik kalma süresi de o kadar uzun olacaktır.
Uyarılar:
Mıknatıslar eski tip televizyon ve bilgisayar monitörlerine zarar verebilmektedir. Diğer yandan harddisk ve SIM kart gibi bilgi depolayan elektronik cihazların işlevinde de sorunlar görülebilmektedir.