Uzun zaman öncesine kadar bu gezegende yaşayan herkesin kahverengi gözleri vardı. İlk mavi gözlü insan yaklaşık 10.000 yıl önce ortaya çıktı. Bu öykü ilk defa Profesör Hans Eiberg ve onun ekibi olan Kopenhag Üniversitesi’nden Danimarkalı bilim adamları tarafından anlatıldı.
Çalışmalarını farklı ülkelerden 800 mavi gözlü kadın ve erkek katılımcı ile gerçekleştirdiler. Katılımcıların genetik kodlarını incelediler. Bütün mavi gözlü katılımcılar, gözlerinin mavi olmasına neden olan aynı DNA dizisine sahiptiler. Bu DNA dizisinin 10.000 yıl önce güneydoğu Avrupa bölgesinde meydana gelmiş antik bir genetik mutasyon içerdiği tespit edildi. Bunun anlamı, eğer mavi gözlü iseniz Matt Damon ve Elijah Wood sizin uzak kuzenlerinizdir.
Mavi gözlere neden olan mutasyon, gözlerimizde kahverengi renk pigment (melanin) üretimini kodlayan bir gen olan OCA2 genini değiştirdi. Basit bir şekilde açıklayacak olursak OCA2 geninin bir tarif ve melaninin göz renginin oluşmasını sağlayan malzemelerden birisi olduğunu varsayalım. Mutasyon bir tarifteki hata gibi melanin malzemesinin miktarının değişmesine neden olarak göz irisinde melanin üretimini azalttı. Düşük melanin yoğunlaşması kahverengi göz rengini üretmek için yetersiz ancak mavi için yeterli oldu.
10000 yıl boyunca, mavi göz geni, ebeveynlerden çocuklarına ve farklı coğrafi bölgelere yayıldı. Dünyadaki hemen her mavi gözlü insanın, söz konusu mutasyonu aynı kaynaktan miras aldığına inanılmaktadır.
Mavi gözlerin küçük bir kısmı Waardenburg sendromu ve göz albinosu gibi sağlık sorunlarından da kaynaklanabilir. Bunlar pigmentasyon problemleri ile ilişkilidir. Bu tıbbi durumlar, göz renginden sorumlu altı farklı gen kadar etkili olabilir. Bu sağlık koşulları, pigment üreten hücrelerin büyümesini ve gelişmesini etkiler, bu da potansiyel olarak OCA2 mutasyonuna kıyasla çok daha düşük bir pigment yoğunlaşmasına neden olabilir.
Afrika ve Asya’daki hemen hemen herkesin gözleri kahverengidir. Bu durum Avrupa hariç dünyanın geri kalanı için de geçerlidir. Avrupa göz rengi farklılıkları açısından zengindir. Mavi göz rengi sahibi insanlar açısından da en büyük orana sahiptir. Estonya ve Finlandiya sakinlerinin % 80’inin mavi gözleri vardır.
Avrupa’da neden bu kadar çok mavi gözlü insan var?
Avrupa’yı çevreleyen bölgeler mavi göz geni mutasyonunun merkez üssüdür. Bu yüksek oranı açıklayan en önemli faktörlerden biridir. Diğer faktör eş seçimidir. Eski Avrupa geleneklerinde mavi gözlü bir kadının eş olarak seçilme oranı kahverengi gözlü bir kadından daha fazladır. Bu tür bir seçim, mavi gözlü bir çocuğu doğurma olasılığını artırmış olabilir. Bu durum göz rengi çeşitliliğini de açıklar. Her iki hipotez ayrıca, mavi gözlü siyah insanların oranının neden düşük olabileceğini de açıklamaktadır.
Yazar: Edmund Custers