Albert Lutuli, Zulu kabile şefi ve Afrika Ulusal Kongresi’nin (ANC) başkanı (John Mvumbi). Irk ayrımına karşı yürüttüğü barışçıl mücadele nedeniyle 1960’ta Nobel Barış Ödülü’nü alarak bu ödülü kazanan ilk Afrikalı olmuştur. (d. 1898, Rodezya [bugün Zimbabve -ö. 21 Temmuz 1967, Stanger, Guney Afrıka)
Misyonerlere çevirmenlik yapan, Zululand (bugün Natal) kökenli John Bunyan Lutuli’ nın oğluydu. Babasının ölümü üzerine 10 yaşındayken Güney Afrika’ya gitti ve Groutvılle kabilesının şefi olan amcasının evinde Zulu geleneklerini öğrendi. Annesinin çamaşırcılıkta kazandığı para ve elde ettiği bir burs sayesinde öğrenim gördü. Durban yakınlarındaki Adams’ta bulunan bir öğretmen okulunu bitirerek bu okulun ilk üç siyah öğretmeninden biri oldu. 1927’de bir kabile şefinin torunu olan Nokukhanya Bhengu adlı öğretmenle evlendi.
1936’da öğretmenlikten ayrılarak 5 bin kişilik Groutville kabilesinin şefliğine seçildi. Açlık ve yoksulluk gibi önemli sorunlarla karşı karşıya kaldığı bu dönemde siyasal etkinliklerden uzak durarak Natal Afrika Öğretmenler Birliği ile Güney Afrika Futbol Birliği’nin sekreterliğini üstlendi. Ayrıca Zulu Dili ve Kültürü Derneği’ni kurdu ve
Hıristiyan Konseyi Yönetim Kurulu’na, Avrupalı ve Afrikalılar Ortak Konseyi’ne ve Durban’dakı Irklar Arası ilişkiler Kurumu’na üye oldu.
1945’te ANC’ye katıldı. Ertesi yıl, üyeleri kabile şeflerinden ve aydınlardan oluşan, danışma kurulu niteliğindeki Yerliler Temsil Kurulu’na seçildi. Tam bu sırada ordu birlikleri ve polis, siyah maden işçilerinin bir grevini bastırmak için şiddet kullanarak sekiz işçinin ölümüne, yaklaşık bin işçinin de yaralanmasına yol açtı. Lutuli kurulun bu olay karşısında hareketsiz kalmasını protesto eden halkın yanında yer aldı. 1948’de Misyonerlikler Kongregasyon Kurulu’nun davetlisi olarak ABD’ye gitti. Burada yaptığı konuşmalarda Hıristiyanlığın Afrika’da ırk ayrımı nedeniyle büyük bır sınava karşı karşıya bulunduğunu öne sürdü. Ülkesine döndüğünde, ırk ayrımı politikasını savunan ve Afrikanerlerce desteklenen Ulusal Parti’nin (NP) kısa bir süre önce iktidarı ele geçirmiş olduğunu gördü.
Siyahlar üzerindeki baskının yoğunlaştığı bu dönemde ANC’nin Natal bölgesi başkanı seçildi.
1912’de kurulan ve o zamana değin dilekçeler vererek ve kitlesel gösteriler düzenleyerek sürekli bir mücadele yürüten ANC, 1952’de Güney Afrika Hint Kongresi’yle birlikte ırk ayırımını destekleyen yasalara karşı ülke çapında bir kampanya düzenledi. Bu kampanya sırasında Lutuli’nin Natal’da siyasal önderliği üstlenmesi üzerine, yönetim onun ya ANC’den ya da kabile şefliğinden ayrılmasını istedi. Lutuli, “özgürlüğün ancak bir bedel ödenerek kazanılacağını” belirterek yönetimin isteğine uymayı reddetti. Yönetim tarafından şeflikten uzaklaştırıldıysa da kabilesince şef olarak görülmeye devam etti ve ünü daha da yayıldı. Aynı yıl(1952) ANC’nin genel sekreterliğine seçilen Lutulı, sonraki yıllarda yoğun baskılar görmesine ve 1954’te ağır bir hastalık geçirmesine karşın düzenlenen çeşitli toplantılara katıldı, birçok kenti dolaşarak kitle toplantılarında konuşmalar yaptı.Ay’a gönderilen ilk uzay aracı
Aralık 1956’da 155 arkadaşıyla birlikte vatana ihanet suçuyla tutuklandı. Ama vatan haini olduğu komünist bir darbe planladığı ve şiddete başvurduğu gibi iddiaların kanıtlanamaması üzerine uzun bir yargılamanın ardından 1957’de serbest bırakıldı. Bu yıllarda sürdürdüğü kararlı mücadele ve gösterdiği cesaretle dış dünyada adını duyurarak Nobel Ödülü’ne aday gösterildi. 1957 de işe gitmeme çağrısına beyazların dışında çok sayıda kişi uydu. Daha sonra düzenlediği kitle toplantılarına beyazlar da katılmaya başladı. 1959’da “düşmanlık duygularını kışkırttığı” gerekçesiyle köyunun dışına çıkması ve beş yıl süreyle toplantılara katılması yasaklandı.
Lutuli, 1960’ta polisin Sharpeville’de pasaport yasalarını protesto etmek amacıyla gösteri düzenleyen Siyahlara ateş açması üzerine, halkı ulusal yas tutmaya çağırarak kendi pasaportunu yaktı. Bu yüzden hapis cezası aldıysa da cezaevine giremeyecek kadar hasta olduğu için cezası para cezasına çevrildi. Bu olaylar nedeniyle ANC ve bu örgütten ayrılanlarca kurulan Panafrika Kongresi yasadışı ilan edildi.
Aralık 1961’de kısa bir süre için Groutvillf den ayrılmasına izin verilen Lutuli Nobel Ödülü ‘nü almak üzere karısıyla birlikte Oslo’ya gitti. Ödül töreninde yaptığı konuşmada ağır baskılara karşın halkının ırkçılığı reddedişini ve barışçıl tutumunu övdü, ama uzun mücadelelere karşın özgürlükten hala ne kadar uzak olduklarını anlattı. Ülkesine döndükten sonra, yaşamının sonuna değin köyünde gözetim altında tutulan ve yalnızca polisin izin verdiği ziyaretçilerle görüşebilen Lutuli bu dönemde Let My People Go (1962; Bırakın Halkım İlerlesin) başlığıyla yayımlanan yaşam öyküsünü yazdı.
21 Temmuz 1967’de küçük çiftliğinin yakınında, bir demiryolu köprüsünden geçerken bir trenin çarpması sonucunda öldü.