Sual: XI. HAC ve UMRENİN CİNAYETLERİ ?
Sual: XI. HAC ve UMRENİN CİNAYETLERİ ?
Cevap: A) CİNAYETİN ANLAMI
İhramlı iken Harem bölgesinde yapılması yasak olan şeylerin yapılmasına cinayet denir.
Cinayet cezayı gerektirir. Hac veya umrede vâcip olan menâsikten birinin mazeretsiz olarak terkedilmesi veya zamanında yapılmaması da ceza gerektirmesi bakımından cinayet hükmündedir. Semavî yani insanlar tarafından olmayan mazeretler sebebiyle terkedilen veya zamanında yapılamayan vâcipler için bir şey gerekmez ise de, Harem bölgesi ve ihram yasaklarıyla ilgili cinayetlerden dolayı, bunlar ister mazeretle, ister mazeretsiz yapılsın ceza (kefâret) gerekir. Harem bölgesi ve ihram yasaklarıyla ilgili cinayetlere ceza gerekmesi için yapılan işin cinayet olduğunu bilip bilmemek arasında fark bulunmadığı gibi kasten, zorlama, hata veya yanılma ile uykuda veya unutarak yapma arasında da fark yoktur. Ancak bunların kasten yapılması günahtır. Kefâret ödenmesinden başka, tövbe ve istiğfar edilmesi de gerekir. Hanefîler'e göre kırân haccında ihram yasaklarıyla ilgili cinayetlerden dolayı biri umrenin, biri de haccın ihramı olmak üzere, her bir cinayet için iki ceza gerekir. Umre tavafının abdestsiz yapılması gibi sadece umreyi veya Müzdelife'de vakfe yapılmaması gibi sadece haccı ilgilendiren bir vâcibin terkiyle ilgili cinayetler sebebiyle ise, tek kefâret ödenir. Diğer üç mezhepte ise, ihram yasaklarıyla ilgili cinayetler için de tek ceza ödemek gerekir.
B) CİNAYETLERİN CEZA ve KEFÂRETLERİ
Hac esnasında işlenen kimi cinayetler. haccın bozulmasını ve kazâsını gerektirirken, kimileri ağırlık derecesine göre çeşitli ceza ve kefâreti gerektirirler. Cinayetin durumuna göre ödenmesi gereken kefâret ve cezalar şunlardır: Kazâ, bedene, dem, sadaka, bedel ödeme ve oruç.
a) Hac ve Umrenin Bozulmasına Yol Açan ve Kazâ Edilmesini Gerektiren Cinayetler
1. Hac için ihrama girdikten sonra henüz Arafat vakfesini yapmadan cinsel ilişkide bulunmak haccı ifsat eder. Bu konuda bütün mezhepler aynı görüştedir. Hac tamamlanmadan ihramdan çıkılamayacağı için bozulan bu haccın yarım bırakılmayıp tamamlanması, ayrıca gelecek senelerde kazâ edilmesi ve işlenen cinayet sebebiyle bir koyun veya keçi kurban edilmesi (dem) gerekir.
Arafat vakfesinden sonra fakat ilk tahallülden önce -yani tıraş olup ihramdan çıkmadan önce- cinsel ilişkide bulunmakla da Hanefîler dışındaki üç mezhebe göre hac bozulur. Hanefîler bu durumda haccın bozulmayacağını, fakat ceza olarak bir sığır veya deve kurban edilmesi gerektiğini söylerler.
2. Umre için ihrama girildikten sonra umre tavafının en az dört şavtı yapılmadan cinsel ilişkide bulunmak da Hanefîler'e göre umrenin bozulmasına yol açar. Bozulan umre bırakılmayıp tamamlandıktan sonra ihramdan çıkılması, daha sonra bunun kazâ edilmesi ve işlenen cinayet sebebiyle bir koyun veya keçi kurban edilmesi gerekir.
b) Deve veya Sığır Kesmeyi (Bedene) Gerektiren Cinayetler
1. Hanefîler?e göre Arafat'taki vakfeden sonra fakat ilk tehallülden önce, yani henüz tıraş olmadan, cinsel ilişkide bulunmak. Bu durumda Hanefîler dışındaki üç mezhebe göre, hac fasit olur, kazası gerekir.
2. Ziyaret tavafını cünüp olarak yapmak. İlmihal kitaplarında fakihlerin çoğunluğunun görüşü olarak, kadınların hayız ve nifas halinde yani aybaşı ve loğusa iken ziyaret tavafını yapmalarının da aynı şekilde bu cezayı gerektirdiği belirtilir. Bazı âlimler ise sebebi ve temizlenme imkânı iradî olmayan bu mazeret hallerini cünüplükten ayrı tutup temizlenmeden Mekke?den ayrılmak zorunda olan bu durumdaki kadınların ziyaret tavafı yapabileceğini ve bir ceza da gerekmeyeceğini belirtirler. Grup halinde seyahat edilip kafilenin bekleyememesi halinde bu son görüşün getirdiği kolaylıktan istifade edilebilir. Hanefiler dışındaki diğer üç mezhebe göre ise, abdestli olmak tavafın sıhhat (geçerlilik) şartı olduğundan bu haller ile yapılan tavaf, ceza ödemekle de geçerli olmaz.
Cünüp veya abdestsiz olarak yapılan tavaf, hangi tavaf olursa olsun, abdestli olarak yeniden yapılırsa cezası düşer. Cünüp olarak yapılan tavafın abdestli olarak yeniden yapılması vâcip; abdestsiz yapılan tavafın iadesi ise menduptur.
c) Koyun veya Keçi Kesmeyi (Dem) Gerektiren Cinayetler
Bunlar, hac ve umrenin vâcipleriyle ve ihram yasaklarıyla ilgili cinayetler olmak üzere ikiye ayrılabilir.
aa) Hac ve Umrenin Vâcipleriyle İlgili Olanlar
1. Mîkatı ihramsız geçmek.
2. Sa`yin tamamını veya en az dört şavtını terketmek yahut özürsüz yürüyerek yapmamak.
3. Müzdelife vakfesini özürsüz olarak terketmek.
4. Şeytan taşlamayı hiç yapmamak veya bir günde atılması gereken taşların yarıdan çoğunu atmamak. Yarıdan çoğu atılmışsa, eksik bırakılan her bir taş için sadaka vermek gerekir.
5. Ziyaret veya umre tavafının son üç şavtını ya da sadece birini yapmamak.
6. Âfâkî olanlar vedâ tavafını veya en az dört şavtını yapmamak.
7. Farz ve vâcip tavaflarda (ziyaret, umre ve vedâ tavaflarında) setr-i avrete uymamak.
8. Ziyaret ve umre tavaflarını abdestsiz; kudüm, vedâ ve umre tavaflarını cünüp olarak yapmak. Tavaf abdestli olarak iade edilirse ceza düşer. Hanefîler dışındaki üç mezhepte hadesten tahâret, tavafın sıhhat şartı olduğundan, cünüp veya abdestsiz olarak yapılan tavaf sahih olmaz.
9. Arefe günü Arafat'tan güneş batmadan önce ayrılmak.
10. Ebû Hanîfe'ye göre ihramdan çıkmak için Harem bölgesi dışında veya bayram günlerinden sonra tıraş olmak; ziyaret tavafını bayram günlerinden sonra yapmak ve Akabe Cemresi?ne taş atma, kurban kesme ve tıraş olma nüsüklerinde sıraya uymamak. Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ile diğer üç mezhepte bunlar vâcip olmayıp sünnet olduğundan ceza gerekmez.
bb) İhram Yasaklarıyla ilgili Olanlar
1. Bir defada (aynı yerde ve aynı anda) vücudun veya bir uzvun tamamına güzel koku yahut yağ sürmek. Değişik yerlerde ve zamanlarda sürülürse, her bir uzuv için ayrı ceza gerekir.
İhrama sürülen güzel kokunun eni ve boyu birer karıştan büyük ve kokunun etkisi bir gündüz veya gece süresi devam ederse, koyun veya keçi kesmek gerekir. Bu orana ulaşmazsa sadaka verilir. Vücuda sürülen kokudan ceza gerekmesi için belirtilen miktarda sürülmesi yeterlidir; bir gündüz veya gece süresi etkili olması şart değildir. Hanefîler dışındaki üç mezhepte de güzel kokudan ceza gerekmesi için miktar ve zaman kaydı yoktur; sürülmesi yeterlidir.
2. Vücudun veya saç, sakal gibi bir uzvun tamamına, süslenmek için yağ, jöle, biryantin sürmek veya kına, saç boyası ve benzeri şeylerle boyamak. Tedavi için sürülen ilâç, merhem veya kokusuz krem ve yağlar için bir şey gerekmez.
3. Erkekler bir tam gündüz veya gece süresince giyim eşyası (elbise, iç çamaşırı, çorap, topukları kapatan ayakkabı) giymek, başı ve yüzü örtmek. Kadınlar yüzlerini örtemezler. Bir gündüz veya gece süresinden daha az giyilirse, sadaka yeterlidir. Şâfiî ve Hanbelîler'e göre, ceza gerekmesi için bir süre geçmesi gerekmez; giyilmesi yeterlidir. Mâlikîler'e göre ise, giyilen şey vücudu sıcak ve soğuktan koruyorsa, kısa bir süre giymekle; sıcak ve soğuktan korumayan incecik bir şey ise bir tam gün giymekle ceza gerekir.
4. Saçın veya sakalın en az dörtte birini veya başka bir uzvun tamamını tıraş etmek. Daha azında sadaka yeterlidir.
5. Bir defada (aynı anda ve aynı yerde) bütün tırnakları veya bir elin yahut bir ayağın tırnaklarının tamamını kesmek. El ve ayaklardan her birinin tırnaklarının tamamı, ayrı ayrı yerlerde ve zamanlarda kesilirse, her biri için ayrı ceza gerekir. Bir elin veya ayağın tırnaklarının tamamı kesilmeyip bir kısmı kesilirse, kesilen her bir tırnak için sadaka verilir. Bu takdirde verilmesi gereken sadaka toplamı, bir koyun veya keçi bedelini aşarsa, her tırnak için sadaka yerine, istenirse bir dem (koyun veya keçi) kesilebilir. Kendiliğinden kopan veya kırılan tırnaklar için bir şey gerekmez.
6. İlk tehallülden sonra henüz ziyaret tavafını yapmadan cinsel ilişkide bulunmak.
7. İhramlı iken eşini şehvetle öpmek, okşamak, sarılıp kucaklamak gibi cinsel ilişkiye yol açan davranışlarda bulunmak. Şehvetle bakmak veya düşünmekle, boşalma bile olsa bir şey gerekmez.
d) Fıtır Sadakası Kadar Bağışta Bulunmayı Gerektiren Cinayetler
1. Herhangi bir uzvun tamamına değil, bir kısmına güzel koku sürmek.
2. Saç ve sakalın dörtte birinden az kısmını tıraş etmek.
3. Bir el veya ayaktaki tırnaklardan bir kısmını kesmek yahut bir el veya ayaktaki tırnakların tamamını ayrı ayrı yer ve zamanlarda kesmek. Ancak her tırnak için ayrı ceza ödenir.
4. Her türlü giyim eşyasını bir gündüz veya gece süresinden daha az giymek.
5. Kudüm veya vedâ tavafını abdestsiz olarak yapmak. Diğer üç mezhepte abdestsiz tavaf sahih olmaz.
6. Vedâ tavafı veya sa`yin, dördüncü şavttan sonraki şavtlarını eksik yapmak veya bu şavtları yürüyerek yapmamak. Eksik bırakılan her şavt için ayrı ceza gerekir.
7. Farz ve vâcip olmayan tavaflarda setr-i avrete uymamak.
8. Şeytan taşlamada, bir günde atılan taşların, yarısından sonrasında eksik taş atmak. Eksik atılan her taş için ayrı ceza gerekir.
9. İhramlı veya ihramsız birini tıraş etmek. Başkasına elbise giydirmek veya güzel koku sürmekten bir şey gerekmez.
e) Bedel Ödemeyi Gerektiren Cinayetler
Bunlar, karada yaşayan av hayvanlarıyla ve Harem bölgesinin av ve bitkileriyle ilgili olanlar olmak üzere iki kısımdır.
aa) Karada Yaşayan Av Hayvanlarıyla İlgili Olanlar
İhramlı iken karada yaşayan av hayvanı avlanırsa, Hanefîler'e göre, bu hayvanın kıymeti takdir edilir. Takdir edilen meblağ, her birine bir fıtır sadakası miktarından daha az veya daha çok olmamak üzere yoksullara dağıtılır veya her fıtır sadakası miktarı için bir gün oruç tutulur. Yahut da, eğer bu meblağ ile bir hedy satın alınabiliyorsa, Harem bölgesinde bir hedy kesilir. Takdir edilen meblağ hedy bedelinden fazla ise, artan kısmın tasadduk edilmesi gerekmez. Eti yenilen av hayvanları için bir koyun veya keçi bedelinden daha fazla kıymet takdir edilebilir ise de fil, arslan, kaplan gibi eti yenmeyen hayvanlara daha fazla kıymet takdir edilmez. Av ölmemiş fakat yaralanmış veya zarar görmüşse, sağlam durumu ile kusurlu hali arasındaki kıymet farkı takdir edilir. Verilen zarar iyileştikten sonra hayvanda bir eksiklik bırakmazsa, ceza ödemek gerekmez.
Hanefîler dışındaki üç mezhepte ise av hayvanları, benzeri olanlar ve olmayanlar olmak üzere ikiye ayrılır. Meselâ yaban eşeği sığıra; ceylan keçiye ve tavşan oğlağa benzetilmiştir. Avlanan hayvanın benzeri varsa, o Harem bölgesinde kesilip eti yoksullara tasadduk edilir veya takdir edilen bedelin her bir fıtır sadakası miktarı için bir gün oruç tutulur. Benzeri olmayan hayvanların, takdir edilen kıymetlerine itibar edilir.
bb) Harem Bölgesinin Avları ve Bitkileriyle İlgili Olanlar
Harem bölgesiyle ilgili yasaklar sadece ihramlılar için değildir. Bu bölgenin avının avlanması, kendiliğinden biten her türlü canlı/yaş ağaç, bitki ve otlarının kesilmesi veya koparılması, ihramlı ihramsız herkese yasaktır. Hanefîler'e göre Harem bölgesinin avını avlayan kimse kıymetini tasadduk eder. Bunun yerine oruç tutmak câiz olmaz. Bu bölgede kendiliğinden biten ve insanlar tarafından ekilip dikilen cinsten olmayan ağaç ve bitkileri kesip koparan kimsenin bunların bedelini tasadduk etmesi gerekir. Bunları sahibinin kesmesi ceza gerektirmez. İnsanlar tarafından ekilip dikilen veya insanların ekip diktiği cinsten olan ağaç ve bitkilerin kesilip koparılmasından dolayı ise bir ceza gerekmez.
f) Özür Sebebiyle İhram Yasaklarına Uymamak
İhram yasakları bir mazeretle de yapılsa, yine ceza gerekir. Ancak bu yasaklar meselâ hastalık veya geçirilen bir kaza sebebiyle başın tıraş edilmesi, örtülmesi yahut elbise giydirilmesi gibi semavî bir mazeretle yapılırsa ceza olarak mutlaka dem (koyun veya keçi kesmek) gerekmez. Böyle bir durumla karşılaşan kişi muhayyer olur. İster peş peşe veya aralıklı olarak üç gün oruç tutar, isterse altı yoksula birer fıtır sadakası kadar bağış yapar, bir yoksula altı gün fıtır sadakası verse de olur, yahut da Harem bölgesinde bir dem keser. Hanefîler'e göre bilgisizlik, yanılma, unutma, baskı (tehdit) gibi semavî olmayan mazeretlerle işlenen yasaklar için muhayyerlik yoktur, koyun veya keçi kurban etmek gerekir. Diğer üç mezhepte ise, semavî olmayan mazeretlerden dolayı da muhayyerlik vardır.
C) CİNAYET CEZA ve KEFÂRETLERİNİN ÖDEME ZAMANI ve YERİ
Hac ve umrede işlenen bir cinayetin cezasını ödemek için belirli bir süre yoktur. Cinayetin işlenişinden ömrün sonuna kadar, her zaman ödenebilir. Çünkü bütün kefâretler, gecikmeli olarak (terâhî üzere) yapılabilecek vâcip türündendir. Ancak, işlenen cinayetin hac veya umrede meydana getirdiği kusuru bir an önce gidermek efdaldir. Vefatına kadar ödemeyen ve ödenmesini vasiyet de etmeyen kimse günahkâr olur. Vasiyet olmadığı halde, mirasçıların, teberru olarak ödemeleriyle de borç eda edilmiş sayılır.
Söz konusu kefâretlerden oruç, sadaka ve bedelini ödeme cezalarının ödeneceği belirli bir yer yoktur. İstenilen her yerde bunlar eda edilebilir. Ceza kurbanları ise, ister deve veya sığır, ister koyun veya keçi olsun, diğer "hedy" kurbanları gibi ancak Harem bölgesinde kesilir.
Gerek sadakaların gerekse bu kurbanların etlerinin, sadece Harem bölgesindeki yoksullara verilmesi ve yedirilmesi gerekmez. Diğer yerlerdeki yoksullara da verilebilir.
diyanet.gov.tr
HAC VE UMRENÎN CÎNAYETLERÎ
l Genel Bilgiler
1 Cinayet nedir?
Hac veya umrede, vacip olan menasikten birinin mazeretsiz terk edilmesi, zamanında yapılmaması veya ihramlı iken yasak olan fiil ve davranışların yapılmasına "cinayet' denilir
Hac ve umre'de, işlenen bu cinayetler cezayı gerektirir Bunun için işlenen fiilin cinayet olduğunu bilip bilmemek arasında fark olmadığı gibi, kasten veya yanılma ile, hatırında iken veya unutarak, isteyerek veya zorla (baskı altında), uyanıkken veya uyku halinde, ayık veya bayılmış halde iken yapmak arasında da fark yoktur Ancak bunların kasten yapılması günahtır Ceza (kefaret) ödedikten başka, tevbe ve istiğfar da gerekir (l) İrşadü's-sarî, 199
Kıran haccında, ihram yasakları ile ilgili cinayetlerden dolayı, biri umrenin, biri de haccın ihramı olmak üzere, her bir cinayet için iki ceza ödenir Umre tavafının abdestsiz yapılması gibi sadece umreyi; yahut remy-i cimar veya veda tavafının terk edilmesi gibi sadece haccı ilgilendiren vaciplerden birinin terkiyle ilgili cinayetler sebebiyle ise tek ceza ödenir
2 Cezanın (Kefaretin) Çeşitleri
İşlenen cinayetin durumuna göre, söz konusu cezalar şunlardır:
1) Hac veya umre'nin kazası (Hac veya umrenin fasit olması);
2) Bedene (Deve veya sığır kesmek);
3) Dem (Koyun veya keçi kesmek);
4) Sadaka (Fıtır sadakası mikdarı bağış);
5) Tasadduk (Mikdarı belirsiz bağış, fıtır sadakasından az da olabilir);
6) Oruç;
7) Bedelini ödeme
3 Ceza ve Kefaretin Eda Zamanı
İşlenen bir cinayetin cezasını eda için belirli bir zaman yoktur İster hac esnasında ister daha sonra, ömrün sonuna kadar, her ne zaman yapılırsa, eda edilmiş sayılır Çünkü bütün kefaretler terahî üzere vaciptir Ancak, işlenen cinayetin hacda meydana getirdiği kusuru bir an önce gidermek efdaldir Ölümüne kadar geciktirip, ifa etmeden vefat eden, günahkar olur; ölürken, mîrasçılarına vasiyet etmesi gerekir Vasiyet etmemişse, mîrasçıların teberru olarak yapmaları da caizdir
4 Ceza veya Kefaretin Eda Edileceği Yer
Sayılan cezalardan, oruç, sadaka ve bedelini ödeme cezalarının edası için belirli bir yer yoktur İstenen yer ve zamanda eda edilebilir Ceza kurbanları ise, diğer "hedylerde olduğu gibi, ancak "Harem bölgesi" içinde kesilir Gerek sadakaların, gerekse ceza kurbanlarının, Harem bölgesi fakirlerine verilmesi veya yedirilmesi şart değildir Her fakire verilebilir
Şimdi bu cezalardan, her birini gerektiren cinayetleri görelim:
ll Cinayetler ve Cezaları
1 Hac veya Umre'yi Bozup Kazasını Gerektiren Cinayetler
1) Hac için ihrama girdikten sonra, henüz Arafat vakfesini yapmadan cinsî ilişkide bulunmak(2)
(2) İhramlı iken, cinsî ilişki haramdır Hac için ihrama giren kimse:
a) Arafat vakfesinden önce cinsî ilişkide bulunursa, bütün mezheplere göre, haccı fasit olur; kazası gerekir
b) Arafat'ta vakfe yaptıktan sonra, fakat henüz tıraş olup ihramdan çıkmadan münasebette bulunursa Hanefî mezhebinde "bedene" (deve veya sığır kesmek) gerekir Diğer üç mezhepte, Arafat vakfesinden sonra fakat ilk tehallülden önce cinsî ilişkide bulunan kimselerin de hacları fasit olur;
hem kaza, hem de bedene gerekir
c) Tıraş olup ihramdan çıktıktan sonra, fakat henüz ziyaret tavafını yapmadan cinsî ilişkide bulunursa, Hanefî mezhebinde dem (koyun veya keçi kesmek) gerekir Şafiî ve Hanbelîlere göre de ilk tehallülden sonra, fakat ziyaret tavafından önce cinsî ilişkiden dolayı dem gerekir; Malikîlere göre ise bu durumda da bedene gerekir Ancak bütün mezheplere göre ilk tehallüden sonraki cinsî ilişkiden dolayı, hac fasit olmaz
Arafat vakfesinden önce, cinsî ilişkide bulunan kimsenin haccı fasit olur Bu kişinin:
a) Fasit olan bu haccı, bırakmayıp tamamlaması;
b) Bozduğu bu haccı sonraki yıllardan birinde kaza etmesi (İsterse bozulan hac nafile olsun);
c) Kaza haccında, bozulan hacdaki cinayeti sebebiyle bir dem (koyun veya keçi kesmesi);
Gerekir
2) Umre için ihrama girdikten sonra, tavafın dört şavtını tamamlamadan cinsî ilişkide bulunmak (3)
(3) Hanefî mezhebinde, umre tavafının dört şavtını tamamladıktan sonra cinsî ilşkide bulunan kimsenin umresi fasit olmaz; dem gerekir Malikî mezhebinde, umresinin sa'yini tamamlamadan; Şafiî ve Hanbelî mezheplerinde ise, sa'yden sonra tıraş olup ihramdan çıkmadan cinsî ilişkide bulunan kişinin umresi fasit olur (Fethu'l-kadîr, 2/241; el-Haccu ve'l-umre, 148)
Umre tavafının dört şavtını tamamlamadan cinsî ilişkide bulunan kimsenin umresi fasit olur Bu kimsenin:
a) Bozulan bu umreyi bırakmayıp tamamlaması;
b) İşlediği cinayet sebebiyle bir dem (koyun veya keçi) kesmesi;
c) Bozulan bu umreyi uygun bir zamanda kaza etmesi gerekir
2 Bedene (deve veya sığır kesmek) Gerektiren Cinayetler
1) Arafat vakfesinden sonra, fakat henüz tıraş olup ihramdan çıkmadan önce cinsî ilişkide bulunmak
2) Ziyaret tavafını cünüp olarak yapmak(4) Hanımların hayız ve nifas" halleri de cünüplük hükmündedir(5)
(4) Tavafın abdestli olarak yapılması Hanefî mezhebinde vaciptir
a) Ziyaret tavafının cünüb halde yapılmasından, bedene (deve veya sığır kesmek); abdestsiz yapılmasından dem (koyun veya keçi kesmek) gerekir
b) Veda ve kudüm tavaflarının cünüp halde yapıimasından dem (koyun veya keçi kesmek); abdestsiz yapılmasından (fıtır sadakası mikdarı) sadaka vermek gerekir Nafile tavaflannda da hüküm böyledir
c) Umre tavafının cünüp veya abdestsiz halde (hadesli olarak) yapılmasından dolayı dem (koyun veya keçi kesmek)gerekir
Cünüp veya abdestsiz halde yapılan tavaf, (hangi tavaf olursa olsun) abdestli olarak yeniden yapılırsa, ceza (keffaret) düşer Cünüp halde yapılan tavafın, temiz olarak yeniden yapılması vadptir Abdestsiz yapılan tavafın iadesi ise menduptur
(5) Henüz ziyaret tavafını yapmadan ay halini gören ve kafilesinin (arkadaşlarının) ayrılması sebebiyle, temizleninceye kadar Mekke'de bekleyemeyen hanımlar, hayızlı ve nifaslı halde ziyaret tavafını yaparlarsa Hanefî mezhebinde farz eda edilmiş olur Ancak keffaret olarak bedene (deve veya sığır kesmek) gerekir İmkan bulur da temiz olarak tavafı iade edelerse ceza düşer
3 Dem (koyun veya keçi kesmek) Gerektiren Cinayetler
Bunlar:
1) Haccın vaciplerinden birini terk etmek veya zamanında yapmamakla ilgili cinayetler;
2) İhram yasaklarına uymamakla ilgili cinayetler olmak üzere iki kısıma ayrılırlar
a Haccın Vaciplerinden Birini Terk Etmek veya Zamanında Yapmamakla İlgili Cinayetler
Terk edilmesini veya geciktirilmesini caiz kılan muteber bir özür olmadıkça, haccın vaciplerinden birinin terk edilmesi veya geciktirilmesi cezayı gerektirir Bir vacibin kullar tarafından olmayan, semavî bir engel sebebiyle terkedilmesi veya gecikmesinden dolayı ceza gerekmez(6)
(6) Hastalık, yaşlılık gibi bir sebeple, tavaf ve sa'y'in yürüyerek yapılmaması, kadınların hayız ve nifas denilen özel halleri dolayısıyla ziyaret tavafını bayram günlerinden sonraya bırakmaları ve gerekirse veda tavafını terk etmeleri, izdiham korkusu ile yaşlıların ve kadınların Müzdelife vakfesini terk etmeleri gibi
Vaciplerin terk edilmesi veya zamanında yapılmaması ile ilgili cinayetler şunlardır:
1) Mîkatı ihramsız geçmek Hac veya umre menasikinden henüz bir şey yapmadan mîkat sınırına dönülerek ihrama girilirse, ceza düşer
2) Sa'yin tamamını veya çoğunu (dört veya
daha çok şavtını) terk etmek veya özürsüz yürüyerek yapmamak
3) Müzdelife vakfesini Özürsüz terk etmek Hastalık, yaşlılık ve izdiham gibi bir mazeret sebebiyle Müzdelife'de vakfe yapamayanlara bir şey gerekmez
4) Şeytan taşlama (remy-i cimar) nın tamamını terk etmek veya bir günde atılması gereken taşların yandan çoğunu süresi içinde atmamak
Yandan çoğu atıldığı taktirde, eksik bırakılan her bir taş için sakada vermek gerekir
5) Ziyaret veya umre tavafının son üç şavtını veya sadece birini yapmamak
6) Afakî olanlar, veda tavafının tamamını veya çoğunu (dört veya daha çok şavtını) yapmamak
7) Farz ve vacib (ziyaret, umre ve veda) tavaflarda setr-i avrete uymamak
Ziyaret veya umre tavafını abdestsiz; umre, veda veya kudüm tavaflarını cünüp halde yapmak(7) (Hanefî Mezhebi dışındaki üç mezhepte, abdestsiz olarak yapılan tavaf batıldır; onlara göre, hadesten taharet, tavafın sıhhat şartıdır)
(7) Umre tavafını cünüp olarak yapan ve sa'y edip tıraş olarak ihramdan çıkan kimse, Mekke'den ayrılmadan tavaf ve sa'yi iade ederse, bir ceza gerekmez İade etmeden memleketine dönerse, dem (koyun veya keçi kesmek) gerekir Sa'yin de iade edilmesi, muteber bir tavaftan sonra yapılmamış olmasındandır
9) Arefe günü, Arafat Bölgesi'nden güneş batmadan önce ayrılmak
10) Belirli zaman ve yerde yapılması gereken menasiki, yerinde ve zamanında yapmamak (Ebu Hanife'ye göre ziyaret tavafını bayram günlerinden sonra yapmak, tıraşı Harem Bölgesi dışında veya bayram günlerinden sonra olmak gibi)
11) Sıra ile yapılması vacip olan menasikte, tertibe uymamak (Kurban bayramının ilk günü, Akabe cemresine taş atmak, kurban kesmek ve tıraş olmak arasında tertibe uymak, Ebu Hanîfe'ye göre vaciptir)
b İhram Yasaklarına Uymamakla İlgili Cinayetler
1) Bir defada ve aynı yerde olmak şartı ile vücüdun veya bir uzvun tamamına güzel koku sürünmek Baş, yüz ve eller, herbiri ayrı uzuvdur
Çeşitli uzuvlara değişik zamanlarda veya ayrı ayrı yerlerde koku sürülürse, her biri için ayrı ceza gerekir
Bir uzvun tamamına değil de, sadece bir kısmına koku sürülürse, sadaka vermek gerekir
Bedene sürülen kokudan ceza gerekmesi için, kokunun devamı şart değildir; sürülmesi yeterlidir
Koku İhrama sürüldüğü takdirde, sürülen yerin eni, boyu birer karıştan çok olup, etkisi bir gündüz veya gece süresince devam ederse dem (koyun veya keçi kesmek); sürüldüğü yer bir karıştan az veya kokusu bir gündüz yahut gece süresinden daha az devam ederse sadaka vermek gerekir
Ceza ödendikten sonra koku yıkanıp giderilmez de devam ederse, yeniden ceza gerekir
2) Uzuvlardan birine yağ sürmek veya süs için kına gibi bir şeyle boyamak
Saç veya sakal gibi bir uzvunu, süslenmek için yağlamak, saçına biryantin sürmek veya kına gibi bir şeyle boyamak, cezayı gerektirir
Tedavî için sürülen ilaç, merhem veya kokusuz yağlar için birşey gerekmez
3) Bir gündüz veya gece süresince, elbise, çorap veya topukları kapalı ayakkabı giymek, başı ve yüzü örtmek
Eğer bunlar, bir gündüz veya gece süresinden daha az bir zaman giyilir veya örtülürse, sadaka vermek yeterlidir(
( Şafiî ve Hanbelîlere göre, ceza için, belirli bir süre geçmesi gerekmez Malikîlere göre ise, giyilen şey soğuk veya sıcaktan koruyorsa, kısa bir süre de giyilse ceza gerekir Giyilen şey, soğuk ve sıcaktan korumayan çok ince bir elbise de olsa, bir tam gün giyilirse, yine ceza gerekir
4) Saçını, sakalını veya vücüdunun başka bir uzvunu tıraş etmek,
Saç veya sakalın dörtte birini yahut daha çoğunu tıraş olmak, saçlarını kestirmek, yahut ense tıraşı olmak dem (koyun veya keçi kesmek) gerektirir Vücüdun diğer uzuvlarından birinin tamamen tıraş edilmesinin hükmü de aynıdır
Saç veya sakalın yahut başka bir uzvun dörtte birinden azının tıraş edilmesi sadaka vermeyi gerektirir
Bıyıklar ise, sakalın dörtte biri ile karşılaştırılır Sakalın dörtte biri dem (koyun veya keçi kesmek) gerektirdiğine göre, koyun veya keçi bedelinden, kesilen bıyıklar için takdir edilecek mikdar tasadduk edilir
5) Bir defada ve aynı yerde olmak şartı ile bütün tırnaklan veya bir el yahut bir ayağın tırnaklarının tamamını kesmek
El veya ayaklardan her birinin tırnaklan değişik zamanlarda veya ayrı ayrı yerde kesilirse, her bir kesiş için ayrı ceza gerekir Bir el veya ayaktaki tırnakların tamamı değil de, bir kısmı kesilirse, her biri için sadaka vermek gerekir Ayrı el ve ayaklardan olmak şartiyle, kesilen tırnakların sayısı beşten çok olsa da, hüküm aynıdır Sözgelimi, el ve ayakların her birinden dörder tırnak (toplam 16 tırnak) kesilse, her biri için sadaka kifayet eder(9)
(9) Eğer verilecek sadakaların toplamı, bir koyun veya keçi değerinden fazla ise, dilerse keffaret olarak kurban keser, dilerse her tırnak için sadaka verir
Kendiliğinden kopan veya kırılan tırnaklar için bir şey gerekmez
6) İlk tehallülden (yani tıraş olduktan) sonra, fakat henüz ziyaret tavafını yapmadan cinsî ilişkide bulunmak
7) İhramlı iken, eşini şehvetle öpmek, şehvetle tutmak, okşamak, oynaşmak gibi cinsî ilişkiye yol açan davranışlarda bulunmak (İster inzal olsun, ister olmasın)(10)
(10) Malikîlere göre inzal olursa hac fasit olur; diğer mezheplerde inzal olsa da hac fasit olmaz
Şehvetle bakmak veya düşünmekle, inzal bile olsa bir ceza gerekmez (11)
(11) Şafiî Mezhebinde de hüküm aynıdır Malikîlere göre bu gibi davranışlar lezzet kasdı ile iradî olarak yapılır ve inzal oluncaya kadar devam edilirse hac fasit olur; lezzet olmaksızın, bakmak veya düşünmek sonucu inzal olursa hac fasit olmaz; fakat bedene gerekir
Hanbelîlere göre ise baktıktan sonra gözünü çevirdiği halde inzal olursa dem; İnzal oluncaya kadar bakmaya devam ederse bedene gerekir
c İhram Yasaklarına Özür Sebebiyle Uymamak
İhram yasaklarına uymamakla ilgili cinayetler, bir zaruret ve mazeret sebebiyle de işlenmiş olsalar, bunların cezalan düşmez Ancak kasdî olmayan semavî bir özür sebebiyle bu yasaklardan birini yapan kişi muhayyerdir (12)
(12) " Sizden her kim hasta olur veya başından eziyeti bulunup (tıraş olursa), ona oruç ve sadaka veya kurbandan ibaret fidye gerekir" (Bakara Süresi, ayet: 196)
a) Ya, Haram bölgesinde dilediği zaman bir dem (koyun veya keçi) keser
b) Veya istediği yerde peş peşe yahut aralıklı olarak üç gün oruç tutar
c) Yahut da altı fakiri akşamlı sabahlı bir gün, veya bir fakiri altı gün doyurur Yahut da altı fakire fıtır sadakası miktarı bağışta bulunur Bu fakirlerin Harem bölgesinden olmaları şart değildir(13)
4 Fıtır Sadakası Kadar Tasadduk Gerektiren Cinayetler
1) Vücuttan bir uzvun tamamına değil, bir kısmına güzel koku veya yağ sürmek,
2) Saç veya sakalın yahut başka bir uzvun dörtte birinden daha az kısmını tıraş etmek,
3) Bir el veya ayağın tırnaklarından bir kısmını (beşten azını) kesmek, veya bir el yahut ayağın tırnaklannın tamamını ayrı ayrı yerlerde, yahut
değişik zamanlarda kesmek Ancak her bir tırnak için ayrı ceza gerekir
4) Başı bir gündüz veya bir gece süresinden daha kısa bir zaman örtülü tutmak
(13) Mazeretten dolayı ihram yasaklarına uymamakla meydana gelen cinayetlerde muhayyerlik, Hanefîlere göre mazeretin semavî oluşuna bağlıdır İnsanlar tarafından meydana getirilen durumlarda, muhayyerlik söz konusu değildir Söz gelimi, ihramlı bir kimseyi, uyurken (haberi olmadan) başka bir ihramlı tıraş etse, tıraş edene sakada; tıraş edilene dem (koyun veya keçi kesmek) gerekir (Hidaye, İnaye, Fethu'l-kadîr, 2/232) Diğer üç mezhepte, semavî olmayan mazeretlerden dolayı da muhayyerlik vardır (el-Haccu ve'I-umre, 133)
5) Elbise, yahut topukları kapatan ayakkabıları; bir gündüz veya gece süresinden daha kısa bir zaman giymiş olarak durmak
6) Kudüm veya veda tavafını abdestsiz olarak yapmak (Hanefî mezhebi dışındaki üç mezhepte, abdestsiz olarak yapılan tavaf, batıldır)
7) Veda tavafının veya sa'yin dördüncü şavttan sonraki şavtlarını eksik bırakmak veya özürsüz yürüyerek yapmamak Eksik kalan her şavt için ayrı ceza gerekir (Kudüm tavafında eksik şavtlar için ceza gerekmez; istiğfar gerekir)
Cemrelere eksik taş atmak Eksik kalan her taş için ayrı ceza gerekir
9) Başkasını tıraş etmek Bu kimse ister ihramlı, ister ihramsız olsun Ancak başkasına elbise giydirmek veya koku sürmekten bir şey gerekmez
10) Üçten çok haşere, bit ve çekirge vs öldürmek/14)
5 Miktarı Belirsiz Tasaddukta Bulunmayı Gerektiren Cinayetler
1) Üç adetten az haşere, bit veya çekirge öl
dürmek Üçten çok olursa, sadaka vermek gerekir
(14) Şafiî Mezhebinde bit ve benzeri haşereleri öldürmekten dolayı tasadduk vacip değil, müstehaptır (el-Haccu ve'l-umre, 138)
2) İhramsız kişinin tırnak veya bıyığını kesmek
3) Vücudundan kıl koparmak
6 Bedelini Ödemeyi Gerektiren Cinayetler:
Bedelini ödemeyi gerektiren cinayetler:
1) Karada yaşayan av hayvanlarıyla ilgili cinayetler,
2) Harem bölgesinin avlan ve bitkileri ile ilgili cinayetler,
Olmak üzere iki kısma ayrılır
a Karada Yaşayan Av Hayvanlarıyla İlgili Cinayetler
İster kasden, ister yanılma ile, bilmeyerek veya unutarak olsun, ihramlı iken karada yaşayan av hayvanlarını avlamak, avlayanlara yardımcı olmak veya yaralamak, kanadını kırmak, tüylerinin yolmak, yumurtalarını almak gibi davranışlarla bu hayvanlara zarar vermek haramdır;ceza gerektirir
Hanefî Mezhebine göre, avlanan bir hayvan sebebiyle ödenecek keffaretin miktarını tayin için bu hayvanın öldürüldüğü yerdeki kıymeti, adil iki kişi tarafından takdir olunur (15) Cinayeti işleyen kimse takdir edilen bu kıymeti;
(15) Hanefîler dışındaki diğer üç mezhepte av hayvanları, benzeri olanlar ve olmayanlar diye iki kısma ayrılır Benzeri olanların benzerleri, Harem bölgesinde kesilir, veya bedeli Harem bölgesinde tasadduk edilir, yahutta takdir edilen bedelden her bir fıtır sadakası miktarı için bir gün olmak üzere oruç tutulur Malikîlere göre, Harem bölgesinin değil;avın yapıldığı bölgenin yoksullarına tasadduk edilir Benzeri olmayanların ise kendi kıymetlerine itibar edilir Yaban eşeği, sığıra; deve kuşu, deveye; ceylan, keçiye;
tavşan, oğlağa benzetilmiştir
a) Dilerse, her birine bir fıtır sadakası miktarından daha az ve daha çok olmamak üzere, istediği yerde fakirlere dağıtır
b) Dilerse, her fıtır sadakası mikdarı için bir gün oruç tutar Fıtır sadakasından daha az bir miktar artarsa, isterse bu mikdarı tasadduk eder; isterse, onun için de bir gün oruç tutar Bir fıtır sadakasını iki ayrı fakire vermek veya bir kaç sadaka miktarını toptan bir fakire vermek caiz değildir
c) Dilerse, (takdir edilen kıymetle hedy satın alınabilirse) Harem bölgesinde bir hedy keser Bu durumda takdir edilen kıymet, hedy değerinden fazla da olsa, artan miktarın tasadduk edilmesi gerekmez
Fil, aslan gibi etleri yenmeyen hayvanlara, koyun ve keçi bedelinden daha çok kıymet takdir edilmez Eti yenenlerin kıymetleri ise koyun veya keçi bedelinden daha çok olabilir
Av hayvanı ölmemiş, fakat yaralanmak, ayağı veya kanadı kırılmak, tüyleri yolunmak gibi herhangi bir zarara uğramışsa, sağlam durumu ile ayıplı durumu arasındaki kıymet farkı takdir edilir
Hayvana verilen zarar, kendini savunamayacak duruma sokmuşsa, ölü hükmünde tutulup tamamının kıymeti takdir edilir
Verilen zarar, iyileştikten sonra hayvanda her hangi bir eser bırakmazsa ceza ödemek gerekmez
b Harem Bölgesinin Avları ve Bitkileriyle İlgili Cinayetler
Harem bölgesiyle ilgili yasaklar ve cinayetler, sadece ihramlı kimseler için değildir Bu bölgenin avının avlanması, kendiliğinden biten ve kurumuş olmayan bitkilerinin (ağaç ve otlarının) kesilmesi veya koparılması, ihramlı olsun, olmasın, herkes için haramdır
Harem Bölgesi'nin avını avlayan kişinin kıymetini tasadduk etmesi gerekir Bunun yerine oruç tutmak caiz olmaz (16)
(16) Hanefî mezhebi dışındaki üç mezhepte ise Harem bölgesi avını avlayan kişi, ihramsız da olsa ihramlı kişinin kara avı için ödemesi gereken fidyeyi öder
Bu bölgede kendiliğinden bitmiş, insanlar tarafından ekilip dikilen cinsten olmayan ağaç ve bitkileri kesen veya koparan kimsenin, bunların bedelini tasadduk etmesi gerekir Ancak bunları sahibi keserse, ceza gerekmez