Hukuka Aykırılık: Bir fiilin suç olabilmesi için kanuni, maddi ve manevi unsurları taşıması yetmez; aynı zamanda o fiilin hukuka aykırı olması; yani hukuka uygunluk nedenlerinden yararlanmaması gerekir.
Örneğin bir kişiyi ateş ederek öldürmek kanuni unsuru, maddi unsuru ve manevi unsuru taşımaktadır; ancak bu fiil, meşru savunma durumunda gerçekleşmişse, hukuka aykırı değildir.
Şimdi hukuka uygunluk nedenlerinin özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz.
-Hukuka uygunluk nedenlerinden yararlanmak için ceza kanunlarında yazılı olması şart değildir; başka kanunlardan doğsa da kullanılır. Örneğin Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen zilyedin zor kullanma hakkı.
-Bir olayda birden fazla hukuka uygunluk sebebi varsa, bunlar arasında sıralama yapılmaz; biri yeterlidir. Örneğin kanun hükmünü yerine getiren icra memuru, kendisine ateş ettiği için saldırganı öldürürse, burada hem kanunun hükmü hem de meşru savunma söz konusudur.
-Kişi, bilmese de hukuka uygunluk nedenlerinden yararlanır; maksadının veya saikinin (faili suça iten neden) önemi yoktur. Örneğin bir arabayı çarparak durduran polis, arabada kaçırılmış bir şahsın olduğunu bilmese de durumdan yararlanır; çünkü bilseydi de aynı şeyi yapacaktı.
-Fiil, hukuka uygun olsa bile bununla bağlantılı hareketler hukuka uygun değilse, bağlantılı hareketler hukuka uygun hale dönüşmez. Örneğin ruhsatsız tabanca ile meşru savunma yaparak birisini öldüren kişi, meşru savunmadan yararlanır; ama ruhsatsız tabanca bulundurmaktan sorumludur.
-Kişi, hukuka uygunluk sebebini kasten oluşturarak bu durumdan yararlanamaz. Örneğin birisini kendisine saldırması için ortam hazırlayarak meşru savunma durumundan yararlanamaz.
-Bazı durumlarda fail, hukuka uygunluk nedenlerinden yararlanmasa bile ceza almaz; şahsi cezasızlık durumu söz konusu olabilir. Örneğin bir çocuk, babasının cebinden para alır ve bu suçu çocuğun annesi üstlenirse, anneye ceza verilmez.
-Hukuka uygunluk sebebinin varlığı durumunda kişiye ceza verilmediği gibi güvenlik tedbiri de uygulanmaz.
Ceza Sorumluluğunu Kaldıran Nedenler (Hukuka Uygunluk Nedenleri)
-Kanunun hükmü
-Amirin emri
-Meşru savunma
-Zorunluluk hali
-Hakkın kullanılması
-İlgilinin rızası
-Cebir, şiddet, korkutma ve tehdit
Ceza Sorumluluğunu Azaltan Nedenler (Kusurluluğu ve Kusur Yeteneğini Etkileyen Haller)
-Yaş küçüklüğü
-sağır ve dilsizlik
-Akıl hastalığı
-Geçici nedenler, alkol veya uyuşturucu madde etkisinde olma
-Haksız tahrik
-Hata
-Sınırın aşılması