PLASTİTLER
-Bitki hücrelerinde, alglerde ve öglena gibi protistlerde bulunan çift katlı bir organeldir.
-İçerdikleri renk maddeleri ve yaptıkları göreve göre kloroplast, kromoplast ve lökoplast olmak üzere üç çeşit plastit vardır.
1. Kloroplast:
-Klorofil taşıdıkları için yeşil renkli plastitlerdir.
-Bazı protista (öglena) ve bitkilerde bulunur.
-Bir bitkinin tüm yeşil kısımlarında (yapraklarda, genç dallarda ve olgunlaşmamış meyvelerde) bulunur.
Bitkilerde fotosentez olayının gerçekleştiği organeldir.
Fotosentez: Bitkilerin CO2 ve H2O gibi inorganik maddelerden güneş enerjisi ve klorofil yardımı ile organik besin üretmeleridir. Bu sırada atmosfere O2 verilir.
Genel denklemi:
6CO2+ 6H2O C6H12O6 + 6O2
-Kloroplastın en dışında seçici geçirgen yapıda çift zar bulunur. (Dış zar geçirgen iç zar seçici geçirgendir.)
-Kloroplast, stroma, granum ve ara lamellerden oluşur.
-Stroma: İçerisinde DNA, RNA, ribozom, enzim, nişasta, lipit bulunan en içteki sıvı kısımdır.
-Granum: Tilakoit zar denilen üçüncü bir zar sisteminin üst üste dizilerek oluşturduğu lamelli yapıdır. Klorofil bu tilakoit zarlarda bulunur.
Granumlar, ara lamellerle birbirine bağlanarak güneş ışığının
daha fazla emilmesini sağlar. Bu da bitkinin daha fazla ışık alması ve daha fazla fotosentez yapabilmesi demektir.
Şekil: Kloroplastın yapısı
-Kloroplastlarda ATP sentezlenir. Ancak bu ATP mitokondriler gibi sitoplazmaya verilmez fotosentez reaksiyonlarında kullanılır.
-6CO2+ 6H2O C6H12O6 + 6O2
reaksiyonunun gerçekleştiği kloroplast etkinliği artarsa;
-CO2 miktarı azalır.
-pH artar. Asidik değer düşer.
-H2O miktarı azalır.
-Turgor basıncı düşer, osmotik basınç artar.
-Monomer miktarı artar.
-Hücre yoğunluğu artar.
-Oksijen miktarı artar.
2. Kromoplast:
-Bitki hücrelerine yeşil dışındaki renkleri veren plastitlerdir. Örneğin; sarı (ksantofil), turuncu (karoten), kırmızı (likopen) renkte olan plastitler kromoplastlardır.
-Sonbaharda yaprakların dökülmeden önce sararmasının nedeni, klorofil pigmentinin yapısının bozulması ve kloroplastların kromoplastlara dönüşmesidir.
-Kromoplast, diğer plastitlere dönüşemez.
3. Lökoplastlar:
-Renksiz plastitlerdir. Lökoplastlar uzun süre ışık alırsa yeşil renkli kloroplastlara dönüşebilir. Örnek; patatesi ışıkta çillenmesi.
-Bitkinin kök, toprak altı gövdesi ve tohum gibi depo organlarının hücrelerinde bulunur; -Nişasta, yağ ve protein depo eder.
Örneğin patates yumrusunda nişasta, baklagil tohumunda protein, ayçiçeği tohumunda yağ depolayan lökoplastlar bulunmaktadır.
NOT: Üç plastit de DNA içerdiğinden ve yapısal benzerlik gösterdiğinden çevre şartlarının etkisi ile birbirine dönüşebilirler. Ancak kromoplaslar, diğer plastitlere dönüşemez.
Şekil: Plastitlerin birbirine dönüşümü
-MİTOKONDRİ ve KLOROPLASTIN ORTAK ÖZELLİKLERİ
-Çift zarlıdırlar.
-ATP hem sentezlenir hem de harcanır.
(fosforilasyon - defosforilasyon gerçekleşir.)
-ETS’leri (Elektron Taşıma Sistemleri) vardır.
-DNA, RNA ve ribozomları vardır. Kendilerini eşleyebilirler.
-Enerji dönüşümü yaparlar.
-Prokaryotlarda bulunmazlar.
-Protein ve enzim sentezlerler.
MİTOKONDRİ ve KLOROPLAST FARKLARI
MİTOKONDRİ
KLOROPLAST
Oksijenli solunum yapar.
Fotosentez yapar.
Gece gündüz aktiftir.
Işık olduğunda aktiftir.
Oksidatif ve substrat düzeyinde fosforilasyon ile ATP üretilir.
Fotofosforilasyon ile ATP üretilir.
Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur.
Bitki hücrelerinde bulunur.
Solunum reaksiyonları ile ATP üretilir.
Işık enerjisi ile ATP üretilir.
İç zar kıvrımlıdır.
İç zar düz bir yapıya sahiptir.
Klorofil renk pigmentleri bulunmaz.
Klorofillidir, yeşil renk verir.
Organik maddeleri inorganik maddelere kadar parçalar.
İnorganik maddeleri organik maddelere dönüştürür.
O2 kullanır, su üretir.
CO2 ve su kullanır, O2 üretir.
Ortam pH'ını düşürür.
Ortam pH'ını arttırır.
Turgor basıncını arttırır. Osmotik basıncı düşürür.
Turgor basıncını düşürür. Osmotik basıncı arttırır.
Şekil: Mitokondri ve kloroplast arasındaki ilişki