Sorumluluk Duygusu28 Sep2005
New Jersey’de 1930’lu yıllar… Ekonomik çöküş sonucunda halkın önemli bir kısmının işsiz olduğu, çoğu insanın yiyecek satın alacak parayı bulamadığı bir dönem. Aynı sefaleti yaşayan James Braddock, evine döndüğünde küçük oğlunun kasaptan salam çaldığını öğreniyor ve bir babanın yapabileceği en doğru şeyi yapıyor.
Ama Braddock’ın yaptığı şeyi, ne yapmadığından başlayarak anlatmak istiyorum: Braddock, oğluna hırsızlığın ne kadar kötü bir şey olduğundan bahsetmiyor. Çalınan salamı kasaba götürüp, “Bizim oğlan bir hatadır yapmış, kusura bakmayın” da demiyor. Oğluna salamı almasını ve önüne düşüp kasaba gitmesini söylüyor. Geldiklerinde de oğlunun arkasından kasaba giriyor ve oğlu kendi eliyle çaldığı salamı kasaba geri verdikten sonra birlikte dışarı çıkıyorlar. Biraz ilerledikten sonra James Braddock kaldırımda çömelip oğluna şunları söylüyor: “Biz aç kalırız, ama çalmayız.”
Yukarıdaki sahneleri 1939 ağır sıklet boks şampiyonu James J. Braddock’ın hayatını konu edinen “Cinderella Man” adlı filmde izledim ve son derece önemli buldum. İlk bakışta, hemen her kültürün hırsızlık gibi bir konuyu olumsuz algıladığı ve bu konuda kültürler arasında bir fark olmadığı söylenebilir. Ne var ki, hırsızlık gibi bir eylemi olumsuz görmek başka, bu olumsuzluk karşısında takınılan tavrın niteliği başka.
Örneğin, filmdeki James Braddock, oğlunun çaldığı salamı kasaba kendisi götürseydi, bu davranışıyla, çocuğuna, bir insanın hatalarının doğuracağı istenmeyen sonuçları bir başkasının yüklenebileceği gibi çarpık bir anlayışı da öğütlüyor olacaktı. Böyle bir davranış biçiminin ise, hata yaptığında etrafında bir kollayıcı aramak ya da yapılan hatanın sorumluluğunu almaktan kaçmak gibi tavırları olağanlaştırması mümkün.
Bunlar önemsiz detaylar gibi görünebilir. Ama insanın karakteri ve değer yargıları, büyük ölçüde, henüz çok küçük yaşlarda yaşadığı bu gibi tecrübelerle (ve farkında dahi olmadan) şekillenir.