Ermenistan hangi Azerbaycan topraklarını işgal etti? Ermenistan’ın Azerbaycan işgalinin tarihçesi nasıldır? Hocalı katliamı ne zaman oldu?
Ermenistan, 1988’den beri Azerbaycan topraklarının yüzde 20'sini işgal altında tutuyor. Ermenistan’ın işgal ettiği Azerbaycan toprakları kaç km2? Ermenistan’ın Azerbaycan işgalinin tarihçesi nasıldır? Hocalı katliamı ne zaman oldu? İşte tüm bu soruların cevapları haberimizde...
Ermenistan, 1988’den beri Azerbaycan topraklarının bir kısmını işgal altında tutuyor.
1987: Ermeniler, Yukarı Karabağ'da çoğunluğu oluşturdukları gerekçesiyle Ermenistan'a katılması talebiyle Moskova'ya başvurdu.
1988: Azerbaycan'ın Sumgayt şehrinde Azeriler ile Ermeniler arasında çatışma çıktı. 32 Ermeni, 6 Azeri hayatını kaybetti. Yukarı Karabağ sorununun yol açtığı çatışmalar sebebiyle Azeriler Karabağ'ı, Ermeniler de Azerbaycan'ı terk etmeye başladı.
1990: Sovyet birlikleri Ermenileri korumak bahanesiyle Bakü'ye gelerek 143 kişiyi katletti.
1991: Azerbaycan, SSCB'den bağımsızlığını kazandı. Yukarı Karabağ yönetimi, sözde referandumla tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan etti. Karabağlı Azeriler referandumu boykot etti.
1992: Ermeni kuvvetleri, Karabağ'da bulunan Hocalı'da 613 sivil Azeri'yi katletti. Karabağ etrafındaki Azeri bölgeleri işgal edilmeye başlandı.
1994: Karabağ ve etrafındaki beş bölgenin (Azerbaycan'ın yüzde 20'si) Ermenistan güçleri tarafından işgali tamamlandı. Azerbaycan ve Ermenistan, Rusya'nın arabuluculuğu ile ateşkes ilan etti.
Stalin döneminde bölgeye yerleştirilen bölgedeki Ermeni nüfus gerekçe gösterilerek 1923’te Dağlık Karabağ’a idari açıdan özerklik verilmesi tavsiye edildi. Böylelikle, Dağlık Karabağ, Sovyetler Birliği döneminde Azerbaycan’a bağlı özerk bir vilayet haline geldi.
Uzun yıllar özerkliğini koruyan bölgenin statüsü, 1988’de Sovyetler Birliği’nin son döneminde tartışmaya açıldı. Dağlık Karabağ yönetimi, bölgedeki Ermeni nüfusunu bahane ederek Azerbaycan yönetiminden ayrılma kararı aldı. Azerbaycan ise kararı geçersiz saydı.
SSCB yönetimi, Azerbaycan ve Ermenistan’ın sınırlarının değişmesinin mümkün olmadığını duyurdu. Ermeniler, karara tepki göstererek Dağlık Karabağ’ın Azerbaycan’dan ayrılması için faaliyetlerini arttırdılar.
Bir süre Dağlık Karabağ’ın yönetimini üzerine alan Sovyetler Birliği Yüksek Meclisi, 28 Kasım 1989’da bölgenin özerkliğine son vererek Dağlık Karabağ’ın doğrudan Azerbaycan’a bağlanmasını kararı aldı. Ermenistan ise 1 Aralık 1989’da Karabağ’ı tek taraflı olarak kendisine birleştirme kararı aldı.
Ermenistan ile Azerbaycan arasında 1991-94 yılları arasında gerçekleşen Karabağ Savaşı’nda, Ermeni güçleri Karabağ dışında 7 Azerbaycan ilini daha işgal etmişti. Hâlâ Ermeni güçleri kontrolü altında bulunan o iller şunlardır:
- Ağdam,
- Kelbecer,
- Laçin,
- Cebrail,
- Fuzuli,
- Kubatlı ve
- Zengilan.
Dağlık Karabağ, Azerbaycan topraklarının yüzde yirmisini oluşturuyor.
Karabağ, 'da Kür ve Aras nehirleriyle sınırları içinde bulunan Gökçe Gölü arasındaki dağlık bölge ile buraya bağlı ovalardan, Ağdam, Kelbecer, Laçin, Cebrail, Fuzuli, Gubadlı ve Zengilan yerleşim yerinden meydana geliyor.
ise yüzölçümü 18 bin kilometrekarelik Karabağ'ın 4 bin 392 kilometrelik kısmını kapsarken, Hankendi merkez olmak üzere Şuşa, Ağdere, Hocavend, Hocalı ve diğer yerleşim birimlerinden oluşuyor.
Çeşitli yer altı kaynakları, altın ve bakır gibi madenlerin bulunduğu , Ermenistan ve İran'ı da kontrol edebilecek jeopolitik konumuyla ön plana çıkıyor.
Dağlık Karabağ’ı Ermenistan’a bağlayan yol üzerinde olan Laçin, hem konumu hem de sahip olduğu doğal zenginlikler ve maden suyu kaynakları nedeniyle stratejik bir öneme sahiptir. Bu bölge, 18 Mayıs 1992'de Ermeni güçler tarafından işgal edildi.
Ermenistan güçleri 2 Ekim 1992’de Hocavend’i işgal etti. O işgalde 1723 ev yıkıldı, 13’ü kadın, 13’ü çocuk, toplam 143 Azerbaycan Türkü şehit edildi.
2 Nisan 1993'te, şifalı maden suyu kaynaklarıyla bilinen Kelbecer, Ermeni güçleri tarafından işgal edildi. İşgal esnasında 511 Azerbaycan Türkü şehit edildi.
7 Temmuz 1993'te Ermeni güçleri Ağdere’yi işgal etti. Ağdere, 'ın en önemli tarım merkezlerinden biriydi.
Hocalı Katliamı
Ocak ayının başlarından itibaren elektrik verilmeyen Hocalı'nın savunması sadece hafif silahlara sahip yerel savunma güçleri ve az sayıdaki milli ordu askerinden ibaretti.
Hocalı Katliamı nedir?
Karabağ Savaşı sırasında 26 Şubat 1992 tarihinde 'ın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında yaşanan ve Azeri sivillerin Ermenistan'a bağlı kuvvetler tarafından toplu şekilde öldürülmesi olayıdır.
Azerbaycan'ın resmî açıklamasına göre saldırıda 106'sı kadın, 83'ü çocuk, toplam 613 Azerbaycanlı öldürülmüştür. 487 kişi ağır yaralı kurtulmuş, 1275 kişi Ermeni güçler tarafından rehin alınmıştır. Bu rehinelerin 150’sinden bir daha haber alınmamıştır. Hocalı'nın işgali yüzünden Azerbaycan devletinin maddi zararı ise 170 milyon dolar olmuştur.
Güncel durum:
Ermenistan, 27 Eylül 2020’de yeniden Azerbaycan topraklarına saldırıya başladı. Bu saldırılarda sivilleri hedef alan Ermenistan güçleri, 10 Ekim 2020’de yapılan ateşkesi ihlal ederek saldırılarına devam etmiştir. Birçok can kaybına ve ağır yaralanmalara rağmen Azerbaycan güçleri, Ermenistan’ın kullandığı fosfor ve misket gazını etkisiz hâle getirebilmiştir.
16 Ekim’de işgalci Ermenistan ordusunun Azerbaycan halkını katlettiği, gecenin ardından Dağlık Karabağ hattında çatışmalar aralıksız devam etti. Azerbaycan Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, gece boyunca Ermeni güçlerle çatışmaların sürdüğü Ağdere, Ağdam, Fuzuli, Hadrut ve Cebrail yönünde durumun gerginliğini koruduğu belirtildi.