Anadolu'da Kurulan İlk Türk Beylikleri (Devletleri)
ANADOLU'DA KURULAN İLK TÜRK BEYLİKLERİ
1. SALTUKLULAR (1072–1202)
Saltuklu Beyliği’nin Kuruluşu Doğu Anadolu'da kurulmuş olan ilk Türk beyliklerinden biridir. Bu beyliğin kurucusu olan Ebulkasım Saltuk, Malazgirt Savaşı sırasında Sultan Alp Arslan'ın ordusunda savaştı. Savaştan sonra kendisine Erzurum ve çevresi ikta olarak verildi. Merkezi Erzurum olan beylik, 1072 yılında Büyük Selçuklu Devleti'ne bağlı olarak kuruldu. Ebu’l-Kasım 1. Ebulkasım kısa zamanda Bayburt, Tercan ve Oltu gibi merkezleri de alarak beyliğin sınırlarını genişletti. 2. Danişmentliler ile ittifak kurarak Haçlılara karşı mücadele etti ve Gürcülere karşı da başarılı savaşlar yaptı. 3. 1102'de ölünce beyliğin başına oğlu Ali Bey geçti. Ali Bey 1. Ali Bey Gürcülerle savaştı. 2. Bu sırada Büyük Selçuklu Devleti'ndeki taht kavgalarında Mehmet Tapar'ı destekledi ve ona tâbi oldu. 3. Selçukluların bu iç mücadelesinden yararlanmak isteyen Gürcü Kralı David, Selçuklu topraklarına saldırarak pek çok Türk'ü öldürdü. Gürcülerle mücadele eden Artuklu ve Saltuklu beyleri başarılı olamadılar.
İzzettin Saltuk Bey Ali Beyin ölümünden sonra Saltuklu Beyliği'nin başına oğlu Saltuk Bey (1153) geçti. Saltuklular en güçlü dönemlerini yaşamışlardır (1132–1174). 1. Döneminde beyliğinin sınırlarını genişletti. Bayburt, Kars, Oltu, İspir, Tercan ve Trabzon havalisi beyliğe dâhil edildi. 2. Diğer Türk beylikleri ile işbirliği yaparak Gürcülere karşı başarılı mücadeleler yaptı. Ayrıca Trabzon Rumları ile de mücadele etti. 3. Anadolu Selçuklu hükümdarları Mesud ve II. Kılıç Arslan'la iyi geçindi. 4. Saltuk, Ani'nin Gürcülerin eline geçmesi üzerine komşu Türk beylerinin yardımını alarak 1161 yılında sefere çıktı. Gürcülerle yaptığı savaşta yenildi ve esir düştü. Daha sonra serbest bırakıldı. 5. Onun zamanında Gürcüler Erzurum'u kuşattılarsa da başarılı olamayıp geri çekildiler.
Beyliğin Yıkılışı 1. Son Saltuklu Beyi Alâeddin zamanında beylik Anadolu Selçukluları, Eyyubiler ve Gürcüler tarafından baskı altında tutuldu. Bu dönemde beylik iyice zayıfladı. 2. Anadolu Selçuklu Sultanı II. Rükneddin Süleyman Şah 1202 yılında Gürcistan Seferi'nden dönerken bu beyliği topraklarına kattı.
Beyliğin Önemi
Erzurum, Moğol İstilâsı sırasında göç eden Türkmenlerin ilk uğrak yeri oldu. Saltuklular döneminde ise önemli kültür ve ticaret merkezlerinden biri hâline geldi. İran'dan gelen kervan yolu Erzurum, Erzincan, Sivas, Kayseri ve Konya şehirleri üzerinden Akdeniz limanlarına ulaşıyordu. Bu yolun diğer bir kolu da Bayburt üzerinden Trabzon ve Karadeniz'e varıyordu. Bu ticarî yol üzerinde bulunan Erzurum'da ticaretin yanında hayvancılık da gelişmişti. Yün, bu dönemde komşu ülkelere ihraç edilen mallar arasındaydı.
Saltuklular zamanında imar faaliyetlerine de önem verildi. Erzurum bayındır hâle getirildi. Bugün bile ayakta duran bir çok eser bu dönemin ölmez yapıtlarındandır. Bu eserlerden Tepsi Minare (Saat Kulesi), Kale Camii, Mama Hatun Kervansarayı ve Kümbeti, Ulu Cami bu gün hâlâ ayakta kalabilen eserlerdendir.
Saltuklular, Anadolu topraklarının korunmasında önemli görevler üstlendiler. Haçlılara karşı mücadelede Danişmentlilerin yanında yer aldılar. Gürcü saldırılarına karşı bir duvar görevi yaparak Anadolu'yu korudular
2. MENGÜCEKLİLER (1080–1228)
Mengücekli Beyliği, Selçuklu Sultanı Alp Arslan'ın komutanlarından Mengücek (Ahmet) Gazi tarafından 1080 yılında kuruldu. Beylik, kuruluş yıllarında Erzincan, Kemah, Divriği ve Şebinkarahisar dolaylarına hâkimdi. Mengücek Gazi, Anadolu'daki Rumlara ve Gürcülere karşı başarılı savaşlar yaptı. Bu mücadeleler sırasında şehit oldu.
İshak Ölümünden sonra beyliğin başına oğlu İshak geçti. İshak, beyliği yönetmede başarılı olamadı. Onun zamanında Mengücekliler Danişmentlilere bağlı beylik durumuna geldi. Beyliğin İkiye Ayrılması: İshak Beyin ölümünden sonra Mengücekli Beyliği Erzincan-Kemah ve Divriği olmak üzere iki kola ayrıldı. İshak Beyin oğullarından Davud Erzincan-Kemah kolunun, Süleyman ise Divriği kolunun başına geçti. a) Erzincan Kemah Kolu: Erzincan-Kemah kolunun en ünlü hükümdarı Davut'un oğlu Behramşah'tır. Behramşah zamanında Erzincan önemli bir kültür ve ticaret merkezi oldu. Behramşah 1225 yılında ölünce yerine oğlu II.Davud geçti. II. Davut, Türkiye Selçuklularına karşı Eyyubiler ve Harzemşahlarla iş birliği yapınca Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubat, 1228 yılında Mengüceklilerin Erzincan - Kemah koluna son verdi. b) Divriği Kolu: Divriği kolu hakkında kaynaklarda fazla bilgi olmamakla birlikte, bu kolun ilk hükümdarı İshak’ın oğlu Süleyman olduğu bilinmektedir. Süleyman'dan sonra bu kolun başına Şehinşah geçti. Şehinşah'tan sonra başa geçen kardeşi Ahmet zamanında Divriği kolu en parlak dönemini yaşadı. Divriği Mengüceklileri 1252 yılına kadar Anadolu Selçuklularına bağlı olarak varlığını sürdürdü.
Beyliğin Önemi 1. Mengücekliler döneminde Divriği'de kültür ve sanat hareketleri çok canlıydı. Bugünkü Kale Camii, Ulu Cami ve Kayıtbay Camii o dönemin ölmez eserlerindendir. 2. Mengücekliler, genel olarak genişleme politikası gütmediler. Ancak Anadolu'nun Türkleşmesinde büyük katkıları oldu. 3. Mengücekliler döneminde Erzincan siyasî ve ticarî bir merkez idi. Anadolu'yu Tebriz'e ve İran'a bağlayan büyük kervan yolunun bu bölgeden geçmesi, şehirde ekonomik canlılığı artırdı. 4. Bugün Erzincan'da Mengüceklilerden kalma mimarî eserlerin az olmasının sebebi, Moğol istilâsı sırasında şehrin büyük bir tahribata uğramış olması ve bu bölgede sık sık deprem olmasıdır.
3. DANİŞMENTLİLER (1080–1178)
Bu beylik, Melikşah'ın komutanlarından Danişmentoğlu AhmetGazi tarafından Sivas başkent olmak üzere 1080 yılında kuruldu. Danişmentoğlu AhmetGazi 1. Türkiye Selçuklu Sultanı Süleyman Şah’ın ölümüyle nüfuzunu daha da artırdı.Ahmet Gazi kısa zamanda beyliğinin sınırlarını Tokat, Amasya, Çankırı, Kastamonu, Kayseri ve Malatya'ya kadar genişletti. 2. Anadolu Selçuklu Devleti Sultanı I. Kılıç Arslan'ın Haçlılara karşı yaptığı savaşlara katıldı ve büyük basanlar elde etti. Antakya Haçlı Prensi Bohemond’u esir ederek 1102 yılında Malatya'yı fethetti. 3. Ahmet Gazi'nin ölümünden sonra oğulları arasında taht kavgaları başladı. Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan bu durumdan yararlanarak Malatya'yı ele geçirdi.
Emir Gazi Bu sırada taht mücadelesini kazanan Emir Gazi, beyliğin başına geçti (1104). 1. Emir Gazi, Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan'la iyi geçinmeye çalıştı. 2. Selçuklu sultanının ölümü üzerine damadı I. Mesut'un tahta çıkmasına yardım etti. 3. Fakat Selçukluların bu sıradaki zayıf durumundan yararlanarak Malatya'yı geri aldı. 4. Emir Gazi Antakya Haçlı Prensliği ve Kastamonu'yu işgal eden Bizans kuvvetleriyle savaştı. 5. Bu dönemde Danişmentlilerin sınırlan batıda Sakarya nehrine, doğuda Fırat'a kadar genişledi. 6. Emir Gazi dönemi Danişmentlilerin en parlak devri oldu. 7. Emir Gazi'nin Haçlılara karşı kazandığı başarılar, İslâm dünyasında büyük ün kazanmasına neden oldu.
Taht Kavgaları ve Beyliğin Yıkılması 1134'te ölümünden sonra yerine oğlu Melik Muhammed geçti. Bunun döneminde başlayan taht kavgaları beyliği zayıflattı Ülkedeki taht mücadeleleri Muhammed'in ölümünden sonra da devam etti. Bu karışıklıklardan yararlanan II. Kılıç Arslan Kayseri'yi ele geçirdi. Danişmentlilerin Selçuklulara karşı Bizans'la iş birliği yapmaları üzerine II. Kılıç Arslan 1178'de bu beyliğe son verdi.
Beyliğin Önemi
Danişmentli Bey ligi'nin kurucusu Ahmet Gazi ve oğlu Emir Gazi, Anadolu'nun Türkleşmesine ve İslâmlaşmasına katkıda bulundular.
Haçlılara, Bizans'a ve Ermenilere karşı kazandıkları başarılarla İslâm dünyasının takdirini topladılar. Bu sebeple Türkiye Selçukluları Danişmentlileri en büyük rakipleri olarak görmüşlerdir.
Danişmentliler, Tokat ve Niksar Yağıbasan medreselerini yaptırarak eğitim ve öğretime önem verdiklerini gösterdiler.
Ayrıca, Emir Gazi Kümbeti ve Kayseri Ulu Camii gibi mimarî eserler meydana getirdiler.
4. ARTUKLULAR (l 102 – 1409)
Ünlü Selçuklu komutanlarından Artuk Bey, Sultan Alp Arslan’ın yanında Malazgirt Savaşı'na katıldı ve Anadolu'nun fethinde büyük yararlılıklar gösterdi. Artuk Bey Suriye Selçuklu Sultanı Tutuş'un hizmetine girdikten sonra Kudüs'e vali (yönetici) olarak gönderildi. Onun ölümünden sonra oğulları Sökmen ve İlgazi de Kudüs'ü yönetmeye devam ettiler. Fatımîlerin Kudüs'ü işgali üzerine (1098) Sökmen ve İlgazi, Güneydoğu Anadolu bölgesine gelip yerleştiler. Burada Artuklular üç kola ayrılarak hüküm sürdüler.
a) Hasan Keyf-Amid (Diyarbakır) Artukluları (1102–1231) 1. Artuk Beyin oğlu Sökmen Bey tarafından 1102 yılında Diyarbakır'da kuruldu. 2. Bu beyliğin merkezi önceleri Hasan Keyf iken daha sonra Diyarbakır'a (Amid) taşındı. 3. Sökmen Bey 1105 yılında ölünce, önce İbrahim sonra Davud beyliğin başına geçti. Davud döneminde Harput, Palu ve Siirt çevresi ülke topraklarına katıldı. Davud'un ülke sınırlarını genişletme politikası üzerine Mardin Artukluları ile Musul Atabeyliği harekete geçtiler. Davud bu iki kuvvet karşısında tutunamayıp yenildi. 4. Hasan Keyf Artukluları son hükümdarları Mesut’un ölümünden sonra 1231 yılında Eyyubiler tarafından yıkıldı.
b) Harput Artukluları (1185–1234) Harput, Artuklu hâkimiyetine 1112'de Belek Gazi'nin bu bölgeyi fethetmesiyle girdi. Burası daha sonra Hasan Keyf Artuklularının kontrolünde kaldı. Mardin Artuklularından İmadeddin Ebu Bekir 1185 yılında Harput' u alarak burada Harput Artukluları Beyliği'ni kurdu. Zamanla Moğol ve Eyyubîlerin egemenliğinde yaşayan Harput Artuklularını 1234 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı I.Alâeddin Keykubat ortadan kaldırdı.
c) Mardin Artukluları (1108–1409) Mardin Artukluları 1108 yılında Artuk Beyin oğlu İlgazi tarafından Mardin merkez olmak üzere kuruldu. Bu kol en güçlü ve en uzun ömürlü Artuklu kolu oldu. Artuk bey’in diğer oğlu İl-Gazi tarafından Mardin’de kurulmuştur. İlgazi, Haçlılara karşı başarılı savaşlar yaptı. Antakya Prensliği yönetimindeki Haçlı ordusunu bozguna uğratarak Halep şehrini ele geçirdi. Gürcüler üzerine sefer yaptıysa da başarılı olamadı. Ölümünden sonra başa geçen Timurtaş, beyliğin sınırlarını korudu. 1114’te Urfa’yı Haçlıklardan alması İslam dünyasında sevinçle karşılanmıştır. Ancak daha sonra gelen beyler döneminde Mardin Artukluları iyice zayıfladılar. Güçlü devletler arasında bulunan Mardin Artukluları , Eyyubiler ve Selçukluların hakimiyetini tanımışlardı. 1243’te ise İlhanlılar’a bağlandılar. Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf, Mardin Artuklularını 1409 yılında ortadan kaldırdı.
Beyliğin Önemi 1. Artukluların hüküm sürdüğü alanlarda Türkmenlerin dışında yabancı milletler de yaşıyordu. Artuklular değişik kültürlere karşı hoşgörülü davrandılar. 2. Yaşadıkları toprakların Mısır, Suriye ve İran yolları üzerinde bulunmasından dolayı bölgede ekonomik ve kültürel faaliyetler son derece gelişti. 3. Başa geçen hükümdarlar, imar faaliyetlerini ve tarımsal üretimi desteklediler. 4. Pek çok merkezde saray, cami, türbe, çarşı, hastahane, kale, köprü ve imaret yaptırdılar. Diyarbakır'da yaptırılan Artuklu Sarayı, dönemin en ünlü mimarî eserlerindendi. 5. Artuklular döneminde Batman suyu üzerinde yapılan Malabadi Köprüsü, bugün bile kullanılmaktadır. 6. İlk Artuklu medresesi, İlgazi tarafından Halep'te inşa ettirildi. 7. Günümüzde hâlâ ayakta olan Mardin Ulu Camii de Artuklu döneminin önemli eserlerindendir.
Anadolu'da Kurulan İlk Türk Beyliklerinin Türk Tarihindeki Önemi Malazgirt Savaşı'nın kazanılmasından sonra kurulan ilk Türk beylikleri, Anadolu'nun fethinde ve hızla Türkleşmesinde büyük rol oynadılar. Anadolu'nun birçok yeri bu beylikler tarafından fethedildi. Bu beylikler, hâkim oldukları toprakları Avrupa'dan gelen Haçlılara karşı koruyarak İslâmiyet’in bu topraklarda yayılmasına çalıştılar. İlk Türk beylikleri Anadolu'nun vatan olması için bazen Gürcülerle bazen Ermenilerle bazen de Bizans'la savaştılar. Beylikler, kendi dönemlerinde yeni şehirler, kasabalar ve köyler kurdular. Kurdukları bu şehir ve kasabalara Türkçe isimler verdiler. Yaşadıkları bölgeleri köprü, saray, imarethane, kervansaray gibi sosyal tesislerle donatarak Anadolu'yu imar ettiler. Bugün Türkiye dediğimiz coğrafyadaki bir çok eseri meydana getirenler, Anadolu’da kurulan ilk Türk beylikleri olmuştur.
Anadolu’da Kurulan İlk Türk Beyliklerinin Anadolu’nun Türkleşmesine Katkıları 1. Türklerin Anadolu’daki fetihleri hızlandırıldı. 2. Bizans, Gürcü ve Ermenilerin gücü kırıldı. 3. Haçlılara karşı mücadele edildi. 4. Ele geçirilen toprakların isimleri Türkçeleştirildi. 5. Küçük yerleşim yerleri büyük Türk şehirleri haline getirildi. 6. Anadolu’nun Türkleşmesine ve İslamlaşmasına katkı sağlandı. 7. Türkmen göçü ile Anadolu’daki Türk nüfusu arttı. 8. Anadolu’da kalıcı kültür ve sanat eserleri bırakıldı. Bütün bu gelişmelerden sonra 12.yüzyıldan itibaren artık Avrupalılar da Anadolu’nun bir Türk yurdu olduğunu kabul etmiş ve Anadolu’yu “Türkiye” adı ile anmaya başlamışlardır.
Malazgirt zaferinden sonra yapılan anlaşmaya Bizans'ın yeni yönetimi uymayınca, Sultan Alp Arslan komutanlarına Anadolu'nun tamamen fethedilmesi emrini vermişti. Alp Arslan'ın yerine geçen Melikşah zamanında da bu fetih hareketleri devam ettirildi. Kutalmışoğlu Süleyman ve kardeşi Mansur gibi hanedan üyeleri ile Artuk Bey, Tutak, Danişmend Gazi, Mengücek, Ebulkasım gibi komutanlar, emrindeki Türkmenlerle Anadolu içlerine akınlar düzenlediler. Anadolu'nun fatihi olan bu değerli komutanlar veya oğulları, hâkim oldukları bölgelerde kendi devletlerini kurdular. Bu devletler, Anadolu'da kurulan ilk Türk devletleridir.Melikşah'ın ölümünden sonra (1092) bu Türkmen beylikleri daha bağımsız hareket etmişlerse de çoğu siyasî bakımdan Irak Selçuklularına bağlıydılar. Anadolu'nun Türkleşmesinde önemli rol oynayan ilk Türk devletleri, genellikle küçük, mahallî devletlerdi. Ancak Saltuklular, Danişmentliler, Mengücekler ve Artuklular diğerlerinden daha güçlü idi. Zamanla Türkiye (Anadolu) Selçukluları, bu devletler üzerinde hâkimiyetini kurarak, Anadolu'da Türk birliğini sağlamıştır.
A) DANİŞMENTLİLER (1080–1178): 1. Sivas merkez olmak üzere Tokat, Niksar, Amasya ve Kayseri civarında kurulmuştur. 2. Devletin kurucusu Melikşah'ın komutanlarından Danişmend Gazi Ahmed Bey'dir. 3. Rivayete göre Türkmenlere öğretmenlik yaptığı için Danişmend Gazi diye anılan Ahmed Bey, Türkiye Selçukluları Sultanı Süleyman Şah'ın ölümüyle nüfuzunu daha da artırdı. Ankara, Kastamonu, Çankırı'yı ele geçirdi. 4. I. Kılıçarslan ile beraber Haçlılara karşı savaştı ve Antakya Haçlı prensi Bohemond'u esir ederek Malatya'yı ele geçirdi. 5. Yerine geçen oğlu Gazi Bey zamanında devlet en güçlü devrini yaşamıştır (l 104). Öyle ki Türkiye Selçukluları ve Bizans'ın iç işlerine müdahale eder oldular. Gazi Bey, Haçlılardan Konya'nın geri alınmasına (l 116) ve taht mücadelesinde desteklediği I. Mesut’un burada sultan ilân edilmesine yardım etti. Danişmentliler, her zaman Haçlılara ve Bizans'a karşı başarılar kazanmışlar ve fethettikleri toprakların Türkleşmesini sağlamışlardı. Bu sebeple Türkiye Selçukluları, Türkler arasında itibarı çok fazla olan Danişmentliler’i en büyük rakipleri olarak görmüşlerdir. Nitekim taht mücadelelerinden faydalanan II.Kılıçarslan, Danişmentli şehirlerini ele geçirerek bu devlete son vermiştir (l 178).
b) Saltuklular (1072-1202): Beyliğin merkezi olan Erzurum ve civarı, Alp Arslan'ın komutanlarından Ebûlkasım Saltuk tarafından fethedilmişti. Oğlu Ali Bey ise devletin asıl kurucusu sayılır. Ali Bey'in oğlu İzzettin Saltuk zamanında Saltuklular en güçlü dönemlerini yaşamışlardır (1132-1174). Bayburt, Kars, Oltu, İspir, Tercan ve Trabzon havalisi beyliğe dahil edilmiştir. İzzettin Saltuk, bölgedeki diğer Türk beyleri ile işbirliği yaparak Gürcüler'e karşı başarılı savaşlar yaptı Ayrıca Trabzon Rumlarıyla da mücadele etti. Gürcüler üzerine sefere çıkan Türkiye Selçukluları hükümdarı II. Süleymanşah, Saltuklu meliki Melikşah'tan Erzurum'u alarak bu devlete son vermiştir (1202).
c) Mengücekler (1080-1228): Alp Arslan'ın komutanlarından emir Mengücek, Erzincan ve Kemah çevresini fethederek bu devletin temelini atmıştır. Beyliğin tarihi ile ilgili ilk bilgiler Mengücek Bey'in oğlu İshak zamanında başlar (1118-1142). Danişmendlilerin hâkimiyetini tanıyan İshak'ın ölümünden sonra devlet iki kola ayrıldı (1142). Oğullarından Davud Erzincan ve Kemah'a; Süleyman ise Divriği'ye hâkim oldu.
1-Erzincan-Kemah Kolu; Şebinkarahisar'ı da içine alan bu kol, Alaeddin Keykubad tarafından ortadan kaldırıldı (1228) . 2- Divriği Kolu; Bu kol hakkında fazla bir bilgi olmamakla birlikte, 1250 yılına kadar Selçuklu hâkimiyeti altında varlığım sürdürdüğü bilinmektedir. Mengücekler zamanında özellikle Erzincan ve Divriği birer kültür ve ticaret merkezi durumuna gelmiştir.
ç) Artuklular (1102-1409): Devlet adını Oğuzlar'ın Döğer boyuna mensup Eksük-oğlu Artuk Bey'den alır. Anadolu'nun fatihlerinden olan Artuk Bey, hizmetlerinden dolayı Suriye meliki Tutuş tarafından Kudüs valiliğine getirilmişti. Ancak Kudüs'ün Fatımîler'in eline geçmesi üzerine (1098) Artuk'un oğulları Sökmen ve İl-Gazi burada tu-tunamadılar. Suriye'nin kuzeyi ve Güneydoğu Anadolu bölgesine geldiler. Selçuklular tarafından kendilerine verilen bölgede, üç kol hâlinde, Artuklu devletini kurdular. Hasankeyf-Amid (Diyarbakır) Artuklu Kolu (1102-1231): Artuk Bey'in oğlu Sökmen tarafından Hasankeyf te (Hısn-ı Keyfâ) kuruldu (bk. Resim VII/3). Nureddin Mehmed zamanında, Selahaddin Eyyubî'nin de yardımıyla Diyarbakır (Amid) ele geçirildi (l 183) ve burası Artukluların merkezi oldu. Eyyubîler Hasankeyf ve Amid'i ele geçirerek bu kola son verdiler (1231). Sökmen ve oğulları, Haçlılar'a karşı mücadeleleriyle ün kazandılar. Nitekim Sökmen, Türkmen liderlerinden Çökürmüş ile birlikte, Urfa Haçlı kontu II.Boudain'i esir etmeyi başarmıştır. Artuklular zamanında Diyarbakır ve çevresi Türk kültürünün en önemli merkezi hâline gelmişti. Mardin Artuklu Kolu (1108-1409): Artuklu şubeleri içerisinde en güçlü ve uzun ömürlü kolu oluşturur. Artuk Bey'in diğer oğlu İl-Gazi tarafından Mardin'de kurulmuştur (1108). İl-Gazi Halep halkının isteği üzerine Haleb'e girmiş ve oğlu Temurtaş'ı burada bırakmıştır. Oğlu Temurtaş, İl-Gazi gibi bölgedeki Haçlılarla mücadele etmiş; 1114'de Urfa'yı Haçlılardan alması İslâm dünyasında sevinçle karşılanmıştır. Güçlü devletler arasında bulunan Mardin Artukluları, Eyyubîler ve Selçuklular'ın hâkimiyetini tanımışlardı. 1243'te ise İlhanlılar'a bağlandılar. Nihayet, Mardin'i alan Kara-koyunlular bu devlete son verdiler (1409). Harput Artuklu Kolu (1185-1234): Hasankeyf koluna hükümdar olamayan Ebûbekir, Harput'a gelerek, Harput Artuklu kolunu kurmuştur (1185). Alaeddin Keyku-bad'ın Harput'a girmesiyle bu kol sona ermiştir (1234).
d) Sökmenliler (1100-1207): Sultan Alp Arslan'ın yeğeni Kutbettin İsmail'in komutanlarından Sökmen El-Kutbî tarafından, Van Gölü havzasında kurulmuştur. Sökmen, Müslüman Mervanoğulları'ndan Ahlat'ı alarak burayı merkez yaptığından bu beyliğe Ahlat Şahlar veya Ermen Şahlar da denilmektedir. Son Sökmen beyi İzzettin Balaban zamanında idare Eyyubîler'in eline geçmiştir. (1207)
e)Togan-Arslanoğulları (Dilmaçoğulları) (1085-1394): Bitlis-Erzen dolaylarında kurulmuştur. Beyliğe adını veren Dilmaçoğlu Mehmet Bey, Malazgirt savaşına katılmış komutanlardandır. 1104 yılında başa geçen Mehmet Bey'in oğlu Togan Arslan, büyük bir üne sahipti. Bu sebeple kendi soyundan gelen Erzen beyleri için Togan Arslanoğullan da denmiştir. Gürcü ve Haçlılarla mücadele eden bu beylik, oldukça uzun ömürlü olmuştur. Selçuklular'dan sonra Harzemşah ve İlhanlı hâkimiyetine girmişler; Akkoyunlular tarafından beyliğe son verilmiştir (1394).
f)İnaloğulları (1098-1183): Diyarbakır ve çevresinde kurulmuştur. Suriye Selçuklu meliki tarafından Amid (Diyarbakır) valiliğine getirilen Tuğ Tegin, Haçlılarla mücadele için ayrıldığı şehri Türk beylerinden İnal'a vermişti. İnal Bey 1098'de Amid'de kendi hükümetini kurdu. Yaklaşık 80 yıl süren beylik, Amid'in Selahaddin Eyyubî tarafından ele geçirilmesiyle sona ermiştir (l 183). İnaloğulları, Amid'de (Diyarbakır) birçok eser bırakmıştır. Onlar zamanında şehirde 40 bin ciltlik bir kütüphane kurulmuştur.
g)Çubukoğulları (1085-1213): Beyliğe adını veren Emir Çubuk, Anadolu'nun fethinde ve özellikle Amid'in (Diyarbakır) ele geçirilmesinde önemli rol oynamıştır. Bir ara Selçuklular adına Amid askerî valiliğine de getirilen Emir Çubuk, Harput merkez olmak üzere Palu, Arapkir ve Çemişkezek'te kendi hükümetini kurmuştur. Oğlu Mehmed Bey zamanında Artuklu Belek Gazi, Harput'u ele geçirerek beyliğe son vermiştir (1213).
h) İnançoğulları (1261-1368): Kurulduğu yerden dolayı Lâdik-DenizliBeyliği adıyla da bilinir. Bu bölge Malazgirt savaşından kısa bir süre sonra Türkleşmiştir. 1261 yılında Selçuklular'a karşı ayaklanarak, İlhanlı hâkimiyetine geçen Mehmed Bey, devletin kurucusudur. Beylik, Germiyanlıların ilhakıyla sona ermiştir (1368)
ı) Çaka Bey Devleti (1081-1093): İzmir ve çevresinde kurulduğundan İzmir Beyliği olarak da anılır. Oğuzlar'ın Çavuldur Boyu'na mensup olan Çaka Bey, Uzunca bir müddet kaldığı İstanbul'dan kaçarak, İzmir'e gelmiş ve burada beyliğini kurmuştur (1081). Bizans tahtını ele geçirmek için Peçenekler'le ittifak kurmuşsa da amacına ulaşamamıştır. Ancak oluşturduğu donanma ile Midilli, Sakız, Sisam, Rodos gibi Ege adalarını ele geçirmiştir. Bu güçlü düşmandan kurtulmak isteyen Bizans, damadı olan I.Kıhçarslan'ı onun aleyhine kışkırtmıştır. Bir rivayete göre, Kayınpederi Çaka Bey'i yanına çağıran- I.Kılıçarslan, onu hileyle öldürmüştür (1093). Çaka Bey, Anadolu'daki ilk Türk denizcisi, kurduğu donanma ise ilk donanma olarak kabul edilmektedir.
i) Tanrıvermişoğulları: Çaka Bey'in İzmir'de hâkimiyetini kurduğu yıllarda Tanrı-bermiş adlı bir Türk Komutanı da ele geçirdiği Efes'te beyliğini kurmuştu. Bizans'ın sahil bölgelerine yolladığı donanma Efes'i ele geçirince bu beylik de ortadan kalkmıştır (1093).
Ziyaretçiler asagidaki kelimeleri arayarak bu sayfaya geldiler:
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri slayt
,
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri hakkında bilgi
,
9.sınıf tarih anadoluda kurulan ilk türk beylikleri
,
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri vikipedi
,
ilk türk beylikleri hakkında bilgi
,
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri tarih şeridi
,
7 sınıf anadoluda kurulan ilk türk beylikleri
,
ilk türk beylikleri vikipedi,
beylik olarak kurulmuş ilk türk devleti hangi devlettir,
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri slayt indir,
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri hakkında bilgiler,
9.sınıf tarih mengücekliler,
anadoluda kurulan ilk türk devletleri,
anadoluda kurulan ilk türk devletleri hakkında bilgi,
anadolunun türk yurdu olması slayt,
anadoluda kurulan ilk türk devletleri vikipedi,
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri video,
türk beylikleri hakkında bilgi,
7.sınıf anadoluda kurulan ilk türk beylikleri haritası,
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri,
anadoluda kurulan ilk türk beylikleri ile ilgili bilgiler,
7. sınıf sosyal bilgiler anadoluda kurulan ilk türk beylikleri,
6.sınıf ilk müslüman türk devleti resimler,
malazgirt savaşından sonra anadoluda kurulan ilk türk beylikleri,
1.dönem türk beyliklerine ait eserler
Tarihbilinci.com
ismi verilen dosyaların kendilerini barındırmamaktadır Hak sahibinin talebi
durumunda ilgili konu derhal sitemizden kaldırılacaktır. Bu sitede
telif hakkına sahip olduğunuz bir çalışmanız varsa lütfen ilgili konunun linkini
de belirterek bize
yazınız.
Sitede verilen linklerin yasalara aykırı kullanımı karşısında
oluşabilecek her türlü zarar, sorumluluk ve sorundan Tarihbilinci.com sorumlu
değildir. Sitemiz ticari kaygılardan uzak, ücretsiz bir sitedir ve fedakar öğretmenler tarafından hazırlanmakta ve yönetilmektedir.