OKB ve Sanal Gerçeklik Terapisi
OKB Nedir
Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) yaygın bir akıl sağlığı sorunudur. Semptomlar genellikle yinelenen düşüncelere cevap olarak yinelenen düşünceler ve tekrarlayan eylemleri içerir. Yaygın bir örnek, mikroplar ve kirler tekrarlayan düşüncelerdir ve “mikropları temizlemek” için tekrar tekrar ellerinizi yıkamanıza ihtiyaç vardır.
Takıntılar(obsesyonlar) nelerdir?
Takıntılar, aklınıza gelen hoş olmayan düşünceler, imgeler veya dürtülerdir. Takıntılar yaşam problemleriniz hakkında sadece endişe duymak değildir. Yaygın takıntılar şunlardır:
Kir, mikrop, virüs (örneğin HIV) vb. ile bulaşma korkusu.
Kapıların kilidinin açılmasından endişe duyma, açık pencere ve yanan ocak bırakma vb.
Bir hata yapmanın ya da kötü davranmanın korkusu.
Bir şeylerin kesin olarak düzenlenmesi veya organize edilmesi.
Başkalarının atabileceği şeyleri toplama ihtiyacı (istifleme).
Takıntılar her şey hakkında olabilir. Obsesif düşünceler sizi endişeli veya tiksintili hissettirebilir. Normalde saplantılı düşünceleri görmezden gelmeye veya bastırmaya çalışırsınız; örneğin, takıntıyı nötrleştirmek için başka düşünceler düşünmeye çalışabilirsiniz.
Zorlantı nedir?
Zorlantı, yapmanız veya tekrarlamanız gerektiğini düşündüğünüz düşünceler veya eylemlerdir. Genellikle zorlayıcı eylem bir takıntıya cevaptır. Bir zorlama, bir takıntının neden olduğu sıkıntı ya da endişeyle uğraşmaya çalışmanın bir yoludur.
Örneğin mikroplarla ilgili takıntılı bir korkuya karşılık olarak ellerinizi birkaç dakikada bir yıkayabilirsiniz. Bir başka örnek, kapıların kilitlerinin açılmasından kaynaklanan takıntılara karşı, kapıların kilitli olduğunu kontrol etmeye devam edebilirsiniz. Diğer zorlamalar arasında tekrarlanan temizlik, sayma, dokunma, kelimeleri sessizce söyleme, düzenleme ve organize etme vardır.
Obsesif kompulsif bozukluk hayatınızı nasıl etkiler?
OKB ile olan takıntılar sizi gerçekten endişeli ve sıkıntılı hissettirebilir. Sahip olduğunuz zorlantılar bu sıkıntının geçici olarak ortadan kaldırılmasına yardımcı olabilir, ancak takıntılar yakında geri döner ve döngü tekrar başlar.
OKB'nin şiddeti, bazı yaşam bozukluklarından ciddi sıkıntılara kadar değişebilir. Saplantıların ve zorlantıların aşırı veya mantıksız olduğunu bilirsiniz. Ancak, onlara direnmek zor ya da imkansız gelebilir.
OKB insanları farklı şekillerde etkiler. Örneğin, bazı insanlar zorlantılarıyla saatler geçirirler ve sonuç olarak normal aktivitelere katılamazlar. Bazı insanlar zorlantılarını tekrar tekrar yaparlar (ritüeller gibi). Diğer insanlar normal aktivitelerle başa çıkabilir gibi görünebilir ancak yinelenen obsesif düşüncelerden dolayı sıkıntı çekebilirler. OKB çalışmanızı (ya da çocuklarda okulu), ilişkilerinizi, sosyal yaşamın ve yaşam kalitesini etkileyebilir.
OKB'si olan pek çok kişi, doktorlarına veya semptomları hakkında başkalarına bilgi vermez. Başkalarının çıldırmış olduklarını düşünmesinden korkarlar. OKB'si olan bazı kişiler, özellikle de başkalarına zarar vermek ya da cinsel bir unsura sahip olduklarını düşünmeleri halinde, semptomlarından utanabilirler. Sonuç olarak, OKB'si olan birçok kişi de depresyona uğrar. Ancak, OKB'niz varsa, deli veya kızgın değilsiniz. Bu sizin suçunuz değildir ve tedavi genellikle işe yarar. Depresyonda olabileceğiniz konusunda endişeleriniz varsa (örneğin, çok aşağı hissediyorsanız ve zevk aldığınız şeylerden zevk almazsanız), doktorunuzu görünmelisiniz.
Obsesif kompulsif bozukluğa ne sebep olur?
OKB'nin nedeni açık değildir. Serotonin gibi bazı beyin kimyasalları (nörotransmiterler) dengesindeki hafif değişiklikler rol oynayabilir. Bu nedenle ilacın yardım ettiği düşünülmektedir.
Ayrıca, OKB geliştirilme şansı, etkilenen kişilerin birinci derece akrabalarında (anne, baba, erkek kardeş, kız kardeş, çocuk) ortalamanın üzerindedir. Dolayısıyla, OKB'ye etken bazı genetik unsurlar olabilir. Ancak şimdiye kadar, hiçbir genin OKB ile bağlantısı bulunmamıştır.
OKB'nin sebebi ile ilgili diğer teoriler öne sürülmüş, ancak hiçbiri kanıtlanmamıştır.
100 yetişkinde 1 ila 3 arasında OKB'nin olduğu düşünülmektedir. Herhangi bir yaştaki herkes OKB geliştirebilir, ancak genellikle ilk olarak 18-30 yaşları arasında gelişir. 100 çocuktan 2'sinin de OKB'si olduğu düşünülmektedir.
OKB genellikle kalıcı bir durumdur.
Obsesif kompulsif bozukluk nasıl teşhis edilir?
OKB'niz olabileceğinden endişe ediyorsanız aşağıdaki sorulardan bazılarını kendinize sorarak başlayabilirsiniz.
Çok yıkar mısın yoksa temiz mi?
İşleri çok mu kontrol ediyorsun?
Rahatsız etmek istediğiniz, ama yapamayacağınız sizi rahatsız eden bir düşünce var mı?
Günlük aktivitelerinizin tamamlanması uzun sürüyor mu?
İşleri özel bir sıraya koymaktan mı endişeleniyorsunuz yoksa karışıklıktan mı sıkılıyorsunuz?
Bu sorunlar sizi rahatsız ediyor mu?
OKB'nin teşhis edilmesi için daha ayrıntılı bir değerlendirmeye ihtiyaç vardır. Bu, bir klinik psikolog ve psikiyatrist tarafından gerçekleştirilebilir. Değerlendirmede, sahip olduğunuz takıntılı düşüncelere ve zorlantılara ve sizi ve günlük hayatınızı nasıl etkilediğine bakılacaktır.
Obsesif kompulsif bozukluğun tedavisi nedir?
OKB için genel tedavi: Bilişsel davranışçı terapi (CBT) ve medikal destekleyicilerdir. Son dönemlerde bilişsel sanal gerçeklik terapisi eşliğinde yürütülebilen BDT uygulamaları çözümde önemli başarılar sağlamıştır.