

Gorgias Kimdir? (M.Ö. 483-375)
M.Ö. 5.yy.ın ilk çeyreğinde Sicilyanın Leontinoi kentinde dünyaya
gelmiş olan Gorgias, Syrakusalılara karşı yardım istemek için 427
yılında elçi olarak Atinaya gittiği zaman artık iyice yaşlanmıştı.
Olası görünse bile yaşamının üç evreye doğa filozofu (öğrencisi olduğu
Empedoklesin etkisi altında), diyalektikçi (Elea okulunun etkisiyle) ve
retorikçi (Kolrax ile Teisiasın etkisi altında) ayrıldığı yine de
kesinlikle söylenemez. Retorikle ilgili eserlerinden geniş kapsamlı
fragmanlar ve Helena ile Palamedes adlı iki konuşma metni günümüze
kalmıştır.


Her çeşit ciddi felsefeyi, her gerçek bilimi kökten reddeden Varolmayan Üstüne başlıklı eserinden görünüşe göre yazar bu arada kendini tamamen retoriğe vermişti uzun ve tipik bir bölüm aşağıya alınmıştır. H. Gomperz ve W. Nestle gibi kimi çağdaş bilgeler, bu eserde yer alan üç sayı ve paralojizme dayalı argümanları Gorgiasın bir oyunu, içeriğiyle ciddi bir şey kastetmediği sofistik retorik bir gösterişi diye açıklamaktan yanadır. Oysa bu görüş, Gorgiasın argümanlarına temel teşkil eden Zenonun diyalektiği ile karşılaştırılarak çürütülmüştür. Ayrıca Gorgiasın üçüncü say için sıraladığı argümanlar, onun burada bilgi kuramının (ve dil felsefesinin) gerçek sorunlarına, nesnenin düşünen özneyle ya da düşünceyle, düşüncenin de kendisini ifade eden sözle ilişkisi sorununa ciddi şekilde eğildiğini göstermektedir. Ve bu Gorgias aslında hiçbir şeye inanmamakta ya da yeryüzünde tek bir şeye inanmaktadır: Sözlerin gücüne, ustalıkla biçimlendirilmiş ve ince bir üslup verilmiş sözlere; o bu sözlerin insanı şaşılacak derecede etkilediği kanısındaydı, hatta yurttaşlarında yarattığı mucizeyi etkileri sanatı sayesinde kendisi görmüş, yaşamıştı, üstelik ciddi şekilde inanmadığı, ne uzmanlığına (meğer ki salt biçimsel retorik alanında olsun) ne de karakterine özgü olmadığı halde.
Çünkü Gorgiasın sanatının amacı gerçeği idrak etmek değil, sadece eleştiriden uzak dinleyici kitlesinin gözünü bağlayan, bir Thukydidesin üslubunu bile derinden etkileyen parlak bir görünüşe ulaşmaktı; ayrıca bu sanat, Delphoideki tanrıya kendi adına som altından bir heykel adayabilecek kadar gelir elde etmesi ne de yaramıştır. Ne var ki, Protagoras ile önde gelen diğer sofistlerin insanları eğitme ve onlara erdemi öğretme konusundaki iddialarını manevi bir değişimden sonra ilkesel olarak terk eden, kendini teori ve pratikte tamamen retoriğe veren Gorgiasın davranışı, Platonun belirleyici hükmüne göre, bu sofistler için çok tipiktir. Öyle ki günün birinde bu sofistler, Grek ulusunda öncü güç olan her çeşit ciddi felsefeyle rekabete girişecektir. Bu yüzden, gerçek varlığı arayan ve bulan Platonun, parlak görünüşün ustasıyla, yani retorikle MÖ. 392 yılında Gorgias adlı ünlü diyalogunda giriştiği yok edici hesaplaşma, bunun yalnız nesnel bir hak ve yetkiden dolayı değil, üstelik bir an Platonun karakterini ve dünya görüşünü düşünürsek deyim yenindeyse psikolojik bir zorunluluktan dolayı gerçekleştirildiği göz önüne alınırsa anlaşılır.
Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM Kaynak: Ömer YILDIRIM'ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe Tarihi" Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı