Transkript
1 OSTEOPOROZ Risk Faktörleri ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon ABD
2 İçerik p Epidemiyoloji p Risk faktörleri p Medikal Tedavi p Rehabilitasyon
3 Osteoporoz p Porous bone: Gözeli kemik p Düşük kemik kütlesi ve kemik mikroyapısının bozulması sonucu kemik kırılganlığının ve kırık olasılığının artması ile karakterize bir hastalıktır.
4
5 Postmenopozal OP p yaş arasında görülür p Omurga ve el bilek kırıkları sık p Olası neden östrojen eksikliği Senil OP p 75 yaş üzerinde görülür p Kadınlarda 2 kez fazla p Kalça, kol, bacak kırığı sık p Olası neden yaşlanma
6 Osteoporozun önemli bir toplumsal sağlık problemi olmasınının nedeni Eşlik eden kırıklardır.
7 Kırık insidansı p İki dönemde artış gösterir. Birinci artış p Gençlerde, özellikle erkeklerde görülen travmatik kırıklardan oluşur. Uzun kemiklerde sıktır. İkinci artış p Osteoporotik kırıklardan oluşur. Kalça, vertebra ve önkolda sıktır.
8 En sık osteoporotik kırıklar Önkol kırığı Omurga Kırığı Kalça Kırığı
9 Kalça kırığı p Yaşla birlikte artar. p %98 i 35 yaş üzerinde, p %80 kadındır.
10 Vertebra Kırığı p Genellikle p Prevalans %12, p Yaşla artar, p Kadınlarda fazladır.
11 Önkol kırıkları p Kadınlarda ve p yaş arası sıkjr. p Düşme paterni yaşla birlikte değişir.
12 Yaşam boyu kırık riski p 50 yaş üzerinde p kalça, vertebra ve önkol için p Kadında %40 p Erkekte %13
13 Risk faktörleri p Major p p p p p p p p p 65 yaş üzeri olmak Vert. Komp. kırığı Ailede kırık öyküsü 3 aydan uzun KS tedavisi Malabzorpsiyon 1er hiperparatiroidi Düşme eğilimi Hipogonadizm Erken menopoz p Minör p p p p p p p p p RA Hipertiroidizm Antikonvülzan tedavi 57 kg ın altında olmak Sigara Aşırı alkol alımı Aşırı kafein alımı Dietle düşük Ca alımı Kronik heparin tedavisi Brown JP. CMAJ 2002; 167(Suppl 10): S1-34
14 Kemik mineral yoğunluğu p Kırığı olmayan kişilerde kırık riskini belirlemenin en güvenilir yolu DXA ile KMY ölçümüdür. p DXA, OP tanısında altın standarttır. p KMY unda her bir SD azalma kırık riskini 2 katına çıkarır. p Risk her zaman yaş ile birlikte değerlendirilmelidir. 1. Marshall D, et al. BMJ 1996;312:
15 WHO sınıflaması p Genç erişkine göre KMY (T skoru) p Normal: -1 SD dan fazla olması p Osteopeni: 1 SD ile 2.5 SD arasında olması p Osteoporoz: 2.5 SD dan düşük olması p Yerleşmiş OP: 2.5 SD dan düşük olması ve ek olarak kırık saptanması
16 Geçirilmiş frajilite kırığı p İkinci kırık riski yaş, geçirilmiş kırık sayısı ve yerine bağlı olarak 2-9 kat artar. p Bir vertebra kırığı, 2. vertebral kırık olasılığını 4 kat p İkiden fazla vertebra kırığı yeni kırık olasılığını 12 kat arttırır. Kanis JA. Lancet 2002; 359:
17 Geçirilmiş frajilite kırığı p Vertebra kırığı olanların %20 sinde 1 yıl içinde ikinci kırık görülür. p Vertebra kırığı olması kalça kırığı riskini 1.5 kat arttırır. p Bir kalça kırığı olanda ikinci kalça kırığı riski artmıştır. p Önkol kırığı geçirenlerde kalça ve vertebra kırığı daha sıktır. Ettinger B,et al. JAMA 1999;282:
18 p Kadın ve erkeklerde herhangi bir bölgede geçirilmiş kırık olması ikinci kırık riskini, hiç kırığı olmayanlara göre 2.2 kat arttırmaktadır. Klotzbuecher CM, et al. J Bone Miner Res 2000;15:
19 Yaş p Major kırık risk faktörüdür. p 45 ile 85 yaş arasında kırık olasılığı kadınlarda 8 kat, erkeklerde 5 kat artış gösterir. p Yaşa bağlı OP prevalansı n yaş %4 n yaş %14 n yaş %27.0 n yaş %45.1 Cheung A. CMAJ 2004; 170(1).
20 Ailede kırık öyküsü p Annede kalça kırığı bulunması major bir risk faktörüdür. p Anneanne ve erkek akrabalardaki kırık öyküsü de dikkate alınmalıdır. p Hereditenin KMY una %50-80 oranında etkisi olduğu bildirilmektedir.
21 Glukokortikoid kullanımı p 2-3 aydan uzun süre sistemik kullanım kırık için major risk faktörüdür. p Günlük 7.5 mg ve üzeri prednizolon eşik doz kabul edilir. p 7.5 mg altında risk analizi yapmalı ve KMY bakılmalıdır.
22 Düşme eğilimi p Kişiye özel ve çevresel faktörler ile artar. p Genel düşkünlük, kas kuvvetinde azalma, görme bozukluğu, ilaç kullanımı ve yürümede yavaşlama önemlidir. p Kadınlarda fazla p 3/4 ü ev içi düşmedir.
23 Osteoporoz Tedavi
24 OP Tedavisinde Amaç p Kırıkların önlenmesi p KMY nin korunması ve arttırılması p Kırık ve deformitelere bağlı belirtilerin iyileştirilmesi p Yaşam kalitesinin arttırılması
25 Tedavide kullanılan ilaçlar A. Kemik rezorpsiyonunu p p p p p Kalsiyum HRT SERM Bifosfonatlar Kalsitonin C.Her iki etkiye sahip D vitamini Anabolik steroidler Stronsiyum ranelat B.Kemik formasyonunu Floridler Parathormon
26 İdeal ilaç p Kırık üzerine etkin, p Güvenilir, p Hasta uyumu kolay olmalıdır
27 Kalsiyum: Günlük tüketim p Kadın yaş: 1000 mg n 50 yaş üstü: n 65 yaş üstü: 1500 p Erkek yaş: 1000 n 65 yaş üstü: 1500
28 Kalsiyum p Süt ürünleri ve yeşil sebzeler zengin p Süt ürünü içermeyen bir dietle maksimum 300mg Ca alınabilir p Ca preparatları önerilir p Bölünmüş dozda ve 2 yemek arasında alınmalı p Yan etkisi yok, nadiren kabızlık olabilir
29 Vitamin D p Ultraviole etkisi ile ciltte sentezlenir p Eve bağımlı, yeterli güneş ışığı görmeyen, kapalı giyinen, dengeli beslenmeyenlerde ve yaşlılarda Vit D desteği gerekir. p Günlük doz IU dir.
30 Vitamin D metabolitleri p Kalsitriol: 1,25 dioh Vit D nin sentetik formudur mcgr/gün önerilir. p Alfakalsidol: 1 alfa hidroksi vitamin D prohormondur. 1 mcgr/gün verilir. p İntestinal Ca abzorpsiyonunu stimule eder. p Vit D preparatlarının yan etki oranı düşük (%5). p Hiperkalsemi ve hiperkalsiüri açısından izlenir.
31 Bifosfonatlar Alendronat ve Risedronat Vertebra ve kalça kırıklarını önler Omurga ve kalçada KMD yi Haftalık tabletleri var Etidronate Vertebral kırıkları önler; Vertebra dışı kırıklara etkisi yoktur, Omurgada KMD yi, femur boynunda korur Brown JP, Josse RG. CMAJ 2002;167(10 suppl):s1-s34.
32 Bifosfonatlar İbandronate Vertebra ve kalça kırıklarını önler Omurga ve kalçada KMD yi Aylık oral tabletleri ve 3 aylık IV formu var. Zolendronate Vertebra ve kalça kırıklarını önler, Postmenopozal OPda etkin, Kemik metastazına bağlı ağrı ve kırık riski azalır Yılda 1 kez IV uygulanır. Brown JP, Josse RG. CMAJ 2002;167(10 suppl):s1-s34.
33 Bifosfonatlar p Vertebra kırığı olan postmenopozal OP da, p Glukokortikoide bağlı OP tedavisinde ve p Erkek OP da 1.basamak tedavidir. Premenopozal kadında önerilmez.
34 Hormon Replasman Tedavisi p Postmenopozal kadınlarda, p Vertebral ve vertebra dışı kırıkları önler, p Tüm bölgelerde KMD yi p Vazomotor semptomlar üzerine etkilidir. p Meme ve endometrium Ca riski nedeniyle yakın takip edilmelidir. Brown JP, Josse RG. CMAJ 2002;167(10 suppl):s1- S34.
35 SERMler-Raloksifen p Omurga ve femur boynunda KMD yi p Vertebral kırıkları önler, p Vertebra dışı kırıklarda etki sınırlı. p Meme Ca insidansını azaltır, p Endometrial hiperplazi veya kanser riskini arttırmaz p Venöz tromboembolizm riski p Vazomotor semptomları Brown JP, Josse RG. CMAJ 2002;167(10 suppl):s1-s34.
36 Kalsitonin p Vertebral kırık riskini azaltır p Vertebra dışı kırıkları önlemez p Akut vertebral kırıklarda ağrıda etkili p Kanser riskinde artış nedeniyle kullanımı sınırlandı. p Nazal sprey ve IM formları var.
37 Strontium Ranelat p Kemik oluşumunu stimule eder; p Kemik rezorpsiyonunu azaltır. p Omurga ve femur boynunda KMD yi p Yeni vertebral kırık riskini azaltır p Periferik kırık ve kalça kırığı riskini azaltır p 2gr toz şeklindedir. Yatmadan önce alınır. p Ca ve diğer besinler biyoyararlanımını azaltır. *Meunier PJ. N Eng J Med 2004;350: **Rejinster JY. Ost Int 2003;14(supl 7)
38 Parathormon-Teriparatide p PTH kemik üzerine bifazik etkilidir. p Yüksek dozda rezorpsiyonu, düşük dozda formasyonu arttırır. p Vertebral kırıkta %65, vertebra dışı kırıkta %53 azalma sağlar. p Omurgada %9 ve femur boynunda %6 KMD artışı görülür. p Etki 3 ayda ortaya çıkar.
39 Parathormon-Teriparatide p Yüksek kırık riski olan postmenopozal ve erkek OP da kullanılabilir. p Kırık sonrası iyileşmeyi hızlandırır. p Günlük 20mcgr SC uygulanır. p Hiperkalsemisi olanlarda, emziren ve gebe kadınlarda, kemik kanseri veya kemik metastazı olasılığı olanlarda kullanılmaz. p Hayvan çalışmalarında osteosarkom bildirilmiştir. p 2 yıldan uzun kullanılmaz.
40 Osteoporoz Rehabilitasyon
41 Rehabilitasyon p İstirahat p Analjezik ilaçlar p Korse p Fizik tedavi p Egzersiz p Yardımcı cihazlar p Kalça eklemine koruyucu yastıklar
42 İstirahat p Uzun süre yatak istirahati ile OP artar. p Kas kaybına yol açar. p Erken dönemde korse ile mobilizasyon önerilir.
43 Analjezik ilaçlar p Parasetamol p Nonsteroid antiinflamatuarlar p Tramadol p Opioidler p Kas gevşeticiler p Antidepresanlar p Osteoporoz tedavisi
44 Korse p Polietilen korse daha stabil, p Hiperekstansiyon ortezi kullanımı daha rahat, ağrı daha az, hasta daha mobil En az 6 hafta önerilir.
45 Hiperekstansiyon ortezleri
46 Yürümeye yardımcı cihazlar
47 Trokanterik yastık
48 Egzersiz p Aerobik egzersizler p Germe egzersizleri p Denge egzersizleri p Kuvvetlendirme egzersizleri
49 Aerobik egzersizler p Yürüme kemik yoğunluğu, kas kuvveti, koordinasyon ve dengeyi arttırır. p Haftada en az 3 gün 30 yapılmalıdır. p Bisiklet ve yüzmenin etkisi az.
50 Germe egzersizleri p Eklemlerin fleksibilitesini arttırır, p Düşme ve yaralanmadan korur. p Ayakta, otururken ve yatarken yapılabilir. p saniye germe, sonra gevşeme şeklinde uygulanır
51 Denge egzersizleri p Yaşlılarda düşmeyi %50 önler p Haftada 3 kez önerilir.
52 Kuvvetlendirme egzersizleri p Küçük ağırlıklar veya elastik bantlar ile uygulanır. p Germe ve denge egzersizleri ile kombine edilir.
53 Kaçınılması gerekenler p Egzersiz programı gözlem altında ve giderek artan miktarda olmalı, p Manipulasyon ve p Fleksiyon egzersizlerinden p kaçınmalıdır.
54 Teşekkürler