Bütün yönleri ile Gürcü dosyası - 2
Yusuf Han Kardelen / İstanbul
Osmanlı Devleti 1919 başında Batum?u tamamen tahliye kararı aldı ve Ocak 1919?un sonuna doğru askerler Batum?u terk etti. Ateşkes antlaşması gereği 1914?teki sınırlarına geri çekildi. Batum ve civarı, 1918?1920 yılları arasında İngiliz işgali altında kaldı. İngilizler 1920 yılının Temmuz ayında çekilerek Batum?u Gürcistan?a bıraktı.
Gürcüler Osmanlı?ya sığındı
Ruslar, Gürcü dilini ortadan kaldırmaya çalıştılar ve ayrıca Gürcü okullarını ve kiliseleri kapattılar. 1810 yılında İmereti Kralı Solomon, Ruslara karşı vermiş olduğu mücadele sonrasında Osmanlı Devleti?ne sığındı.
Osmanlı?dan mı yardım istediler?
Evet. On dokuzuncu yüzyılın ilk yarısında Rus yönetimine karşı ayaklanmalar başarısızlıkla sonuçlandı. Rusya hükümeti ülkeyi tamamen kontrolü altına almak için Gürcü krallık ve prensliklerini lağvetti ve hanedan üyelerini de Rusya?nın çeşitli bölgelerine sürerek bir kısmını da idam ettirdi.
Oysa Gürcüler Ruslara sığınmıştı?
Maalesef, Ruslar, Gürcü dilini ortadan kaldırmaya çalıştılar ayrıca Gürcü okullarını ve kiliseleri kapattılar. 1810 yılında İmereti Kralı Solomon, Ruslara karşı vermiş olduğu mücadele sonrasında Osmanlı Devleti?ne sığındı. Bağrat hanedanının son kralı olan Solomon, 19 Şubat 1815?te Trabzon?da öldü. Osmanlı Devleti ile Ruslar arasında yaşanan 1828?29 savaşı Osmanlı aleyhinde sonuçlandı ve Eylül 1829 yılında yapılan Edirne Antlaşması ile Gürcistan ve Kafkasya bölgelerinin Batum?a kadar olan kısmı Ruslara bırakıldı.
Gürcüler Osmanlı?ya yönelince Osmanlı ne yaptı?
Birinci Dünya Savaşı?nın yaşandığı 1914?1915 senelerinde Osmanlı Devleti, bölgede Gürcü lejyonları oluşturdu. Bu süreçte Müslüman ve Hristiyan Gürcüler, Rusya?nın işgaline karşı Osmanlı ile birlikte hareket ettiler. Batum ve çevresi, 3 Mart 1918 Brest-Litovsk Antlaşması ile tekrar Osmanlı egemenliğine girdi. 12 Haziran 1918?de yapılan halk oylaması ile bölge halkının büyük çoğunluğu Osmanlılara bağlanmayı kabul etti. Nisan 1918?de Batum müstakil bir sancak merkezi haline getirildi; fakat 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi ile Osmanlılar Batum?dan çekilmek zorunda kaldı ve şehir İngilizler tarafından işgal edildi. Osmanlı Devleti 1919 başında Batum?u tamamen tahliye kararı aldı ve Ocak 1919 sonuna doğru askerler Batum?u terk etti. Ateşkes antlaşması gereği 1914 sınırlarına geri çekinildi. Batum ve civarı, 1918?1920 yılları arasında İngiliz işgali altında kaldı. İngilizler iki yıl kadar kaldıkları Kafkasya bölgesinden Temmuz 1920 yılında çekilerek Batum?u Gürcistan?a bıraktı.
Osmanlı Kaynaklarında Gürcüler
Evliya Çelebi, Seyahatnamesi?nde, Kasımpaşa Medresesi?nde Gürcü halkına tahsis edilmiş üç adet darülkurradan, İstanbul Tophane semti halkının Gürcü ve Abazalardan oluştuğundan, Amasya Ladik civarında 1000 haneli mamur ?Gürcüköy? adlı bir köyden bahsetmektedir. Aşık Mehmed Efendi, 1581 senesinde gittiği Gürcistan?la ilgili coğrafi ve siyasi bilgiler verir. Tiflis?in hamamları ile meşhur olduğunu yazar. Şehrin ortasından geçen Kür nehri Gürcistan?ın Ahılkelek ve Ahıska dağlarından çıkıp, Zegem Dağları?ndan gelen Kanık suyu ile birleşerek Şirvan ve Azerbaycan üzerinden Hazar?a döküldüğünü belirtir. Müslümanlar bu şehirde uzun zaman hüküm sürdüğünü ve bu süreçte Tiflis?ten çok sayıda din âlimi çıktığını belirten Mehmed Efendi, daha sonra şehrin Hristiyan Gürcüler tarafından geri alındığını, 1578?de ise Osmanlı egemenliğine geçtiğini ifade eder. 16. yüzyıl Osmanlı fetihlerini anlatan bir eserde, halkının tamamının Gürcü olduğu Tiflis?in ılıcaları, bağ ve bahçeleriyle, havasının güzelliği ile hayranlık uyandıran bir şehir olduğu belirtilir. Yine bu yüzyılda şehrin İranlıların hâkimiyeti altında olduğu daha sonra Davut Han ve maiyetinin kaleyi terk ettikleri ve şehrin savaşsız olarak Osmanlı egemenliğine girdiği yazılıdır. /DEVAM EDECEK