“Fiziksel egzersiz yapmak nasıl vücudu güçlendiriyorsa, matematik çalışmak da zihni güçlendirir ve çeşitli zihinsel zorluklarla başa etmemize yardımcı olur.” fikri Platon’a kadar dayanır.
Bugün “Neden matematik çalışmalı?” sorusuna alacağımız en popüler cevap da aslında bu fikirdir.
O halde, bu konuda bilişsel psikologların bu konuya farklı yaklaşımları olduğunu belirtmek size sürpriz gelebilir. Çeşitli çalışmalar gösteriyor ki; geometri çalışmak veya dil öğrenmeye çalışmak gibi zihni resmi bir disipline tabi tutmak, genel olarak konular arasında öğrenme transferine yardımcı olmuyor.
Ama daha dar çerçevede bir iddiamız olabilir. Sistematik olarak oluşturulan matematik, mantıksal düşünmeyi geliştirir. Değil mi?
“Mantıksal düşünme”den kastımız nedir?
Bunun için 1966 yılında İngiliz psikolog Peter Wason tarafından oluşturulan testi ele alalım. 128 üniversite mezunu deneğe bu test uygulanmış ve sadece 5’i başarılı olmuştur.
Wason Testi
Önünüze bu şekilde 4 kart konuyor. Kartların bir yüzünde sayı, diğer yüzünde harf vardır. Kartlarla ilgili tek kural var:
“Eğer bir kartın bir yüzünde K yazıyorsa, diğer yüzünde 2 yazar.”
Şimdi bu kurala uyulup uyulmadığını anlamak için en az kaç kartın diğer yüzüne bakmalıyız? Göründüğü kadar masum bir problem olmadığı bariz.
K ve 7 yazan kartlara bakmamız yeterlidir. Önkoşul, harf yazan tarafın K olması. “K yazan kağıdın diğer yüzü 2 mi?” ve “7 yazan kağıdın da diğer yüzü K mı?” diye kontrol etmeliyiz. Hatalı cevapların çoğu 2 kartı ile ilgilidir. 2’nin diğer yüzünde K varsa ne âlâ ! Ama olmasa bile kuralımıza zarar vermiyor. O yüzden bakmaya gerek yok.
Bu problemi çözme başarımız %3 ila %5 arasındadır. İşin ilginç yanı, bu problemi bir gerçek hayat problemine dönüştürürsek, başarı bir anda %75’e kadar çıkıyor.
“Bir kişi bir kafede bira içiyorsa en az 18 yaşındadır.” kuralını göz önünde bulunduralım. 4 farklı kişiyle ilgili 4 kart var. Bir yüzde içtiği içecek, diğer yüzde yaşı yazıyor. Kurala uyulup uyulmadığını anlamak için en az kaç kartın diğer yüzlerine bakılmalıdır?
“14 YAŞ” ve “BİRA” kartlarına bakmak gerekiyor. Soda içen kişinin yaşı ve 22 yaşındaki kişinin içtiği içecek kuralımıza zarar vermez.
Araştırmacılar Matthew Inglis ve Nina Attridge, “Matematik Çalışmak Mantıksal Düşünmeyi Geliştiriyor mu?” isimli kitaplarında üniversitedeki Matematik ve Tarih bölümlerini okuyan öğrenciler üzerinde Wason testi sonuçlarını ortaya koyuyorlar.
Matematik bölümünde başarı %18 iken Tarih bölümünde %6.
Dr. Inglis ve Dr. Attridge’ın çalışmalarına bakacak olursak, ortaokul ve lise düzeyinde daha üst seviyede matematik çalışmak mantıksal yeteneklerde artış sağlıyor.
Matematik çalışmak, özellikle kişiye akıl yürütmede daha şüpheci davranmak ve olaylara daha eleştirel bir bakış açısıyla bakmak gibi değerli kazanımlar sağlıyor.
Matematik ile mantıksal düşünme becerisi arasında güçlü bir ilişkinin varlığına dair önemli bulgular olsa bile, matematiğin genel eğitime ne kadar ve nasıl ilaç olacağı da tartışmaya açıktır.
Matematik, mantıksal düşünmeyi teşvik edebilir. Ancak matematiği öğrenme süreci zor ve karmaşıktır.
Wason testinin de önerdiği gibi öğrenmeye ilişkin psikolojik içgörü, öğrencilere karşılaşacakları zorluklar konusunda onları eğiterek bir öğrenme sürecinde bir kıvılcım oluşturabilir.
Şevket ÜNCÜ
Matematiksel