Antikor, vücut için tehlikeli olabilecek yabancılara yanıt olarak bağışıklık sistemi tarafından üretilen koruyucu bir proteindir. Hastalık yapıcı virüs, bakteri ve toksik maddeleri vücuttan uzaklaştırırlar. Hastalıkla savaşan antikorlar, belirli antijenlere özgü olarak üretilirler. Bu nedenle enfeksiyon geçirmiş kişilerin bağışıklık sistemi tarafından covid-19’a karşı üretilen antikorlar koronavirüs tedavisinde kullanılır. Antikor tedavisi, koronavirüs tedavisinin ardından iyileşen kişilerden alınan kandan antikorların ayrıştırılmasıyla elde edilen plazmanın covid-19 pozitif olan hastalara aktarılmasıdır. Herhangi bir enfeksiyondan sonra antikorlar birkaç ay dolaşımda kalır ve söz konusu antijene karşı uzun süreli bağışıklık sağlar. Ancak, koronavirüs tedavisinde bu sürenin ne kadar olacağı henüz bilinmemektedir.
İçindekiler
İmmünoglobulin olarak da adlandırılan antikor, bağışıklık sisteminin bir parçası olarak vücuttaki yabancı maddelerle savaşan Y şekilli bir proteindir. Antijen olarak adlandırılan bu yabancı maddeler virüs, bakteri veya kimyasallar olabilir. Üretilen her antikor benzersizdir ve antijenin üzerindeki belirli bir yapıyı tanımak için yaratılırlar.
Antikorlar, antijenleri yok etmek için onlara bağlanır ve bağışıklık sistemi için sinyal görevi gören bağışıklık kompleksleri oluştururlar. Bir antikorun antijen üzerinde bağlandığı spesifik hedefe karşılık gelen kısma epitop adı verilir. Antikorlar, tüm türlerde ortak olan sabit bir bölgeye ve belirli bir epitopa özgü olan değişken bir bölgeye sahiptir.
B hücreleri tarafından üretilen antikorlar bağışıklık sisteminin en önemli işlevlerinden birinde önemli rol oynarlar. Enfeksiyona neden olabilecek bir antijeni tanırlar ve yapısını bozarak yok edilmelerine yardımcı olurlar.
Antikorlar, plazma proteininin kemik iliğinde olgunlaşan B hücreleri (B lenfositleri) tarafından sentezlenir. Bir antijen vücuda girdiğinde, bağışıklık sistemi onu yabancı madde olarak tanıyarak ortadan kaldırmak için antikor yapımı da dâhil olmak üzere bir dizi mekanizmayı harekete geçirir. Antijen B hücresi yüzeyine bağlandığında, onu bölünmesi ve klon adı verilen bir grup özdeş hücre halinde olgunlaşması için uyarır. Olgun B hücreleri, kan dolaşımına ve lenfatik sisteme milyonlarca antikor salgılar. Her bir B hücresi, her bir antijene karşı benzersiz bir antikor üretir.
Seroloji testi de denen antikor testi, hastanın kan örneğinin belirli bir antikorun varlığı, yokluğu veya mevcut miktarı için analiz edilmesidir. Bazı antikor testleri spesifik olarak belirli bir antikor tipine odaklanır, en sık ölçülenler IgM, IgG, IgE’dir. Bu testlerde kan örneği bilinen bir antijenle karıştırılarak, yanıt olarak antikor üretilip üretilmediği veya bir reaksiyonun gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılır. Antikorların varlığı kişinin bir antijenle karşılaşmasından sonra geliştirdiği bağışıklığın işaretlerindendir.
Covid-19 için geliştirilen antikor testleri, enfekte olmuş ve iyileşmiş hastaların kanlarında virüse karşı oluşan antikorların tespitinde, aynı zamanda enfekte olan ancak semptom göstermeyen kişilerin belirlenmesinde kullanılmaktadır.
Bulaşıcı hastalıkların teşhisinde belirli antikorların varlığını araştıran testler iki şekilde yapılmaktadır:
Antikorlar, moleküler yapılarına göre beş sınıfa ayrılır; her sınıf, immünoglobulin kısaltmasına eklenen bir harfle belirtilir. Her biri vücudun farklı bölümünde bulunur ve farklı görevleri vardır.
Tipik bir antikor molekülü olarak kabul edilen IgG, plazmada en bol bulunan immünoglobulindir. Vücudun tüm kan ve doku sıvılarında bulunur. En önemli fonksiyonu bakteri ve virüslerle savaşmaktır. Boyut olarak en küçük antikorlar olduklarından plasentadan kolaylıkla geçerek fetüse koruma sağlarlar. IgG testi, öncelikle bulaşıcı hastalıkların teşhisi, izlenmesi veya bağışıklık durumunun belirlenmesinde kullanılır.
IgM ve IgG antikorları, enfeksiyona karşı kısa ve uzun süreli koruma sağlamak için birlikte çalışırlar. Kişi ilk kez bir antijene maruz kaldığında, enfeksiyonla savaşmak için yeterli spesifik antikor üretmek 2 hafta kadar sürebilir. Güçlü bir antibakteriyel etki sağlayan ilk yanıt öncelikle IgM antikorlarından gelir. Acil tehdit geçtikten birkaç hafta sonra IgG antikorları oluşur. Vücut aynı antijene bir daha maruz kaldığında, IgG koruma için çok daha hızlı ve güçlü tepki verecektir. En büyük boyutlu antikorlar olan IgM’ler, lenfatik ve dolaşım sistemlerinde bulunurlar. IgM testi, bulaşıcı hastalıkların teşhisi ve bağışıklık durumunun belirlenmesinde kullanılır.
IgA, solunum ve gastrointestinal yolları kaplayan gözyaşı, tükürük, anne sütü gibi sıvıları üreten mukoza zarlarında bulunur. Virüsleri etkisiz hale getirmesinin yanında bakterilerin dokulara yapışmalarını engeller. IgA testi, bağışıklık yetersizliğinin değerlendirilmesinde ve çölyak hastalığının tanısında kullanılır.
IgE öncelikle alerjilerle ilişkilidir, genellikle mast hücre zarlarında bulunur. Alerjik ve anaflaktik reaksiyonlarda önemli rol oynarlar. IgE testi, belirli maddelere karşı alerjileri tanımlamak ve izlemek için kullanılır.
IgD olgunlaşmamış B lenfositlerin plazma zarlarında salgılanmış bir formda üretilir. Normalde serumda çok az miktarda bulunur ve kandaki konsantrasyonunun fizyolojik önemi belirsizdir. Akyuvarlara ve mast hücrelerine bağlanarak solunum sisteminin bağışıklık savunmasında rol oynadığı düşünülmektedir. IgD testi, humoral bağışıklık hakkında önemli bilgiler verebilir.
İmmün plazma yöntemi olarak da bilinen antikor tedavisi, temelde antikor eksikliği olan hastalarda eksik immunoglobülinin yerine konulmasıdır. Bağışıklığı destekleyen tedavilerden biri olarak, enfeksiyonların şiddetini azaltarak organ yetmezliği gibi ciddi hastalıkların gelişimini engeller. Önceden enfekte olmuş kişilerin kanlarından elde edilen antikorlar, toksinlere veya mikroplara karşı pasif aşılama sağlamak için hastalara antiserum olarak verilir. Kas içine, cilt altına ve intravenöz olarak uygulanabilir; zatürre, tetanoz gibi bir enfeksiyonun varlığında antibiyotik tedavisi ile birlikte yürütülebilir.
Gen mutasyonlarına bağlı bozukluklar, antikor eksikliğine bağlı immün yetersizlikler, otoimmün hastalıklar, alerjiler, tekrarlayan bakteriyel-viral enfeksiyonlar, suçiçeği, kuduz, hepatit gibi belirli hastalıkların tedavisinde kullanılır. Antikor üretimini tetikleyen bir başka bağışıklama yöntemi de aşıdır. Zayıf veya seyreltilmiş bir antijen formundan oluşan aşı sayesinde vücut, karşılaştığı herhangi bir antijen formuna anında saldırarak enfeksiyonları başlamadan önce durdur. Aşı tarafından, enfektif bir mikroorganizmaya maruz kalmadan önce üretilen antikorlar, bağışıklık olarak adlandırılan uzun süreli koruma sağlamaktadır.
Antikor tedavisinin koronavirüse karşı etkili olup olmadığı henüz kesinleşmemiştir, çünkü covid-19 geçiren insanların ürettiği antikor direncinin yeterli olup olmadığı veya ne kadar sürdüğü belirsizdir, bunun için daha fazla araştırma gereklidir. Bilim insanları, daha önce çocuk felci, suçiçeği, ebola, SARS gibi salgınlarda kullanılan antikor tedavisinin, özellikle yoğun bakımda solunum sıkıntısı çeken ve hayati tehlikesi bulunan koronavirüs hastalarının da iyileşmesine katkı sağlayabileceğini düşünüyorlar. Bu nedenle covid-19 için geliştirilen FDA onaylı antikor testleri ile virüse karşı bağışıklığı olanların test edilerek belirlenmesi hedeflenmektedir.
Antijenler, vücut için yabancı olan bakteri, virüs, toksik madde gibi hastalık yapıcı maddelerdir, aynı zamanda kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan protein molekülleridir. Antikorlar, antijenlerle savaşmak için vücudumuzun doğal savunmasının bir parçası olarak bağışıklık sistemi tarafından üretilen proteinlerdir. Antijenler vücuda girdiklerinde onlara yapışırlar ve kimyasal bileşimlerini değiştirerek etkisiz hale getirirler.
Hastalıklara karşı vücudu koruyan, zararlı hücrelere ve yabancı organizmalara saldıran bağışıklık sistemi vücudun doğal savunma mekanizmasıdır. Bir antijen vücuda girdiğinde, bağışıklık sistemi onu yabancı olarak algılayarak vücudun farklı bölümlerine sinyaller gönderir. Virüsü ilk karşılayan B hücreleri, antijene uygun antikorlar üretmeye başlar. Üretilen her antikor türü sadece bir antijene karşılık gelir. Antikor antijene saldırarak nötralize eder ve bir sonraki saldırı turu için işaretler.
Ardından T hücrelerine, antikorların işaretlediği antijene saldırma emri verilir. Antikor üretimi, tüm antijen molekülleri giderilene kadar birkaç gün devam eder. Antijen yok edildikten sonra fagositik hücreler enfeksiyonun kalıntılarını temizlerler. Antijen yok edildikten sonra, B hücreleri, antijenin yeniden vücuda girmesi halinde antikor üretmeye hazır olarak kan dolaşımında kalır. Bağışıklık sistemi daha önce savaştığı mikroorganizmayı tanıyarak bu kez onu yok etmek için çok daha çabuk tepki verir.
Kazanılmış bağışıklık olarak adlandırılan bu durum, geçirilmiş bir hastalıktan sonra veya aşılama ile gelişebilir. Uygun antikor üretimi, vücudun yabancı maddeleri doğru bir şekilde tanımlama yeteneğine bağlıdır ve bu sayede vücudumuz kendi kendini iyileştirebilir. Bağışıklık sistemi normal olarak kişinin kendi hücrelerinde bulunan antijenleri tanıyarak görmezden gelir. Ancak bazen bağışıklık sistemi zayıflar ve bu antijenlerin bir kısmını yabancı olarak tanımlayarak ürettiği otoantikorlarla söz konusu hücrelere saldırır. Otoimmün yanıt, tek bir organı veya sistemik olarak birçok doku ve organı etkileyerek otoimmün bozukluklara neden olabilir.
YAZIYI PAYLAŞ