Hızla genişleyen Haredi devletinin mevcut dinamiği, İsrail'in İngiltere veya Fransa'ya rakip olacak kişi başına geliri olan Batı tarzı bir demokrasi olarak kırılgan görevine son vermeden devam edemez.
Siyonist rejim İsrail'in yeni liderliği kendisini “değişim hükümeti” olarak adlandırıyor çünkü uzun süredir hizmet veren Benyamin Netanyahu nihayet yerinden edildi. Ancak ideolojik eşitsizlikleri, ülkenin şu anda oluşturduğu birincil tehdit de dahil olmak üzere ihtiyaç duyulan gerçek değişiklikleri engelleme riski taşıyor.
Filistinlilerden değil, önemli olsalar da (bu sayfalarda tartıştığım gibi), daha geniş Arap dünyasından ve hatta İran'dan değil. En büyük tehlike içeriden geliyor: şu anki dinamiği, ülkenin İngiltere ya da Fransa'ya rakip olacak kişi başına geliri olan Batı tarzı bir demokrasi olarak kırılgan görevine son vermeden devam edemeyen hızla genişleyen Haredi Devleti.
Bildiğimiz gibi, Haredim, eski geleneklerden çok az sapmayı tolere eden Yahudiliğin katı bir yorumuna yapışır. ABD, Belçika, İngiltere ve başka yerlerde bulunabilirler, her zaman sıkı sıkıya bağlı topluluklar oluştururlar, ancak yalnızca İsrail'de onlarla vatandaşlar arasında zehirli bir güvenlik duvarı vardır.
Bu, yaklaşık 70 yıl önce David Ben-Gurion'un Yeshivot'taki öğrencilere taslak muafiyetler verme kararına kadar izlenebilir. O zamanlar bu birkaç yüz gerçek bilim insanına uygulandı.
Bu düzenleme, Tevrat çalışmasını, tüm Haredi erkeklerinin yaşam boyu seminer görevine itildiği, önce taslaktan kaçınmak için ve daha sonra esasen bir refah kaynağı olarak tartışmasız benzeri görülmemiş bir saplantıya dönüştürdü. Diğer üniversite öğrencileri öğrenim ücretini öderken, Haredim mümkünse ömür boyu okudukları sürece burs alır. Şu anda bu okullarda 150.000'den fazla erkek, hahamların devletin yasalarını ve yetkililerini değiştirdiğine inanmaktadır.
Bu güç ve ayrıcalığı korumak için, çoğu Haredi lisesi, Matematik, fen ve İngilizce öğreten ya da hiç öğretmeyen topluluk okullarına gönderilir; son günlerde İsrail'in Haredi olan baş hahamı, laik konuların bu tür çalışmalarını 'saçmalık' olarak nitelendirdi.
İsrail, talihsiz mezunları modern bir ekonomide esasen işsiz olsalar bile bu okulları finanse ediyor.
Sonuç olarak, Haredi erkeklerinin yarısından azı işgücünün bir parçası, İsrail'deki tanımlanabilir herhangi bir grubun en düşük katılım seviyesi – ve diğer ülkelerdeki Haredim'den çok daha az. İş yapan azınlık, Mikvaot ritüel banyolarının, Kashrut gıda sertifikalarının ve diğer aparatların denetçilerini içeren geniş bir dini bürokrasiyi doldurma eğilimindedir.
Topluluktaki kadınlar Haredi partilerinin aday listelerinden sürülüyor ve ortalama olarak 7.1 çocuk üretecek kadar güçlü bir şekilde üremeye teşvik ediliyor-İsrail'deki tanımlanabilir herhangi bir gruptan çok daha fazla. Çalışan İsrailliler pahasına her çocuk için devlet sübvansiyonları tarafından asgari düzeyde tolere edilebilecek bir yoksulluk içinde yaşıyorlar. Böylece topluluk, İsrail'in geri kalanının dört katı olan her 16 yılda bir iki katına çıkar. Haredim, 9.5 milyon insanın yaklaşık %12'sine ulaştı – ülkenin Yahudilerinin neredeyse %20'si. Bir şey değişmedikçe – ve yıpranma oranı %5'ten az olarak tahmin edilmedikçe - birkaç on yıl içinde İsrail Yahudilerinin çoğunluğunu oluşturacaklar.
Açıkçası, bu ekonomik düzen çok iyi çökebilir ve Haredim çalışmak zorunda kalacak. Belki de Haredimler bir şekilde yollarını değiştirmek için kendilerini en iyi şekilde kullanabilirler. Ancak bunun hayatta kalmak için yeterince hızlı olduğunu görmek zor.
Nobel Ödülleri ve ihraç edilen televizyon formatlarındaki ağırlığının çok üstünde yumruklar, eşcinsel hakları ve esrarın suçsuzlaştırılması konusunda küresel bir lider ve gökyüzünden roketleri yakalamak için demir kubbe geliştirdi. Gerçekten de, böyle bir İsrail'in laik kalmaya zorladığını görmek zor; yukarıdakilerin hepsinden sorumlu olan kişilerin kaçması ve küresel inovasyon becerilerini yanlarında götürmesi beklenebilir.
Gerginlikler, sağ kanat için neredeyse tekdüze Haredi desteği ile güçlendirilen bir parlama noktası olan balon taslak muafiyetleri nedeniyle uzun zamandır yüksek olmuştur (ironik, siyonizme erken Haredi muhalefeti göz önüne alındığında). Birçoğu bunu, savaşmayı reddettikleri bir çatışmayı sürdürmek olarak görüyor (aynı zamanda Batı Şeria'daki yerleşimcilerin orantısızlığı).
Haredi nüfusun önemli bir dilimi okulları kapatıp, dualar, düğün ve cenazeler için büyük toplantıları da sonunda reddetti, İsrail ulusal kilitleme günlerinde (Covid karantinası) 2020 dünya lideri olmasına katkıda bulunan (kalabalık yaşam koşulları nedeniyle) olağanüstü yüksek enfeksiyon oranları ile biten zaman Covid-19 kriz sıcaklığı yükseltti. (Netanyahu, Haredim'i üzme korkusuyla uzmanların hedeflenen kilitlenme çağrılarını reddetti.) Haredim'in cinsiyet ayrımcılığını zorladığı ya da kadınların bir dayanak kazandıkları her yerde halka şarkı söylemelerini engellediği zaman zaman raporlar, Haredi'nin Şabat'ta (Cumartesi tatili) toplu taşıma ve ticarete devam eden müdahalesi gibi daha fazla endişeye neden oluyor.
Siyonist rejim İsrail'in, tüm dinlerin resmi evlilik üzerinde tekelleşmesine izin vermeye devam etmesi, Ortodoks Yahudiliğe (Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çoğunluk akışı değil), sıkı yaklaşımıyla, dönüşümler üzerinde otorite sağlamaya devam etmesi Haredim'e saygı duymaktadır. Bu nedenle, Rusça konuşan göçmenlerin çoğu Yahudi olarak tanınmıyor ve genel olarak karışık çiftler evlenmek için yurtdışına seyahat etmenin saçmalığına sürükleniyor.
Bütün bu anlaşma, İsrail'in Haredi olmayan çoğunluğu tarafından kabul edildi ve finanse edildi, yaşam tarzı doğum oranı nedeniyle yok edildi. Kısmen bu, hoşgörüsüz markalı olma korkusundan kaynaklanıyor – liberallerin illiberalizmle başa çıkmada klasik bir sorunu.
İsrail'in Haredim ile olan anlaşmasını yeniden başlatmanın, temel bir müfredatı zorlamanın, Yeshiva maaşlarını sona erdirmenin, çocuk sübvansiyonlarını ölçeklendirmenin, taslak muafiyetleri iptal etmenin ve evlilik, dönüşümler ve Şabat konularında isteklerini görmezden gelmenin bir yolunu bulması mümkündür (kesinlikle laik alanlarda).
Bunun, Haredi partilerine dayanmayan değişim hükümeti çerçevesinde gerçekleşebileceği bile düşünülebilir. Koalisyondaki sağ eğilimli partiler - Başbakan Naftali Bennett'in Yamina'sı da dahil olmak üzere-dini üyeler içeriyor, ancak bunlar Bennett'in kendisi gibi Yahudilik markasını Haredim'den kurtarmak isteyen daha modern dindar insanlar.
Sağ eğilimli partilerin mevcut intihar yürüyüşünü sona erdirmek için merkez sola katılmaları için, tekdüze sağ kanat olan gelecekteki bir hükümet için tüm umutları terk etmeleri gerekecek-çünkü sağ, Knesset'teki koltukların belki de %40'ından fazlasını toplayamaz.
Bu, İsrail'in kaderinin Filistinlilere ait olduğu anlamına geliyor.
Siyonist rejim İsrail ve Filistinliler barışa ulaşmanın bir yolunu bulurlarsa (ya da en azından çatışmayı ortadan kaldırırlarsa), İsrail'de sağ kanat anlamını veren kritik bir konu ortadan kalkacaktır.
Eğer yapmazlarsa, o zaman hak, Haredi kanadı ile kararlı bir şekilde kırılma cesaretini asla bulamayabilir.
Bu nedenle, İsrail'in hayatta kalmasını önemseyen herkesin barış için özlem duyması için ikinci bir nedeni vardır.
/The Jarusalem Post-İsrailpost
/Tercüme ve edit: Abdullah Yiğit
/Dan Perry: Yazar eski Kahire merkezli Ortadoğu editörü ve Londra merkezli Associated Press'in Avrupa/Afrika editörü ve Kudüs'teki Yabancı Basın Derneği'nin eski başkanıdır. New York merkezli iletişim firması Thunder11'in de yönetici ortağıdır.