Uzmanlar, DEHB’li çocuğunuzu her sabah okula hazırlamanın en az stresli yollarını paylaşıyor.
Herhangi bir çocuğu sabahları okula hazırlamak yeterince zor bir deneyimken, DEHB’li (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) çocuklarda bu süreç çok daha stresli olabilir.
Yanlış gidebilecek her türlü senaryo, gerçekten de yanlış gidebilir. Sırt çantası olması gerektiği yerde olmayabilir, köpek ev ödevini yemiş olabilir ya da sağanak yağmurlu havada montunu giymeyi reddedebilir. Bu liste sonsuza kadar uzayıp gider. Bu senaryolar DEHB’li çocuklarda “Bir türlü hazırlanamıyorum”, “Her zaman geç kalıyorum” ya da “Her şeyi unutuyorum” gibi olumsuz konuşmaları tetikleyebilir.
Hiperaktivite ve dikkat bozukluğu ile öne çıkan DEHB’in, 6-17 yaş arası çocukların yaklaşık %5’ini etkilediği düşünülüyor. Packard Çocuk Hastanesi ve Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde çocuk psikoloğu olan Doktora Betsy Corrin, “Okul sabahı rutini DEHB çocukları için en zor alanlardan biri” diyor. DEHB için bir eğitim grubu yöneten Corrin, sabah rutininde zaman baskısının olduğunu ve atılması gereken çok adım olduğunu düşünüyor. Tüm bu stres, DEHB’li çocuğun potansiyelini ortaya koymasının önüne geçiyor.
Ancak bu şekilde olmak zorunda değil. Çocuğa özel adım adım eylem planı oluşturmak, sabah stresini hemen hemen sona erdirmeye yardımcı olabilir. Uzmanların paylaştığı ipuçları DEHB’li çocuklar için tasarlandı ve DEHB’li olmayan çocuklar için de uygulanabilir.
- Adım: Sınırları Çizmek
Bu adım oldukça kişisel olmalı. Çocuğunuzun hangi saatte neleri yapması gerektiğinin sınırları net bir şekilde çizilmeli. Örneğin bir okul sabahında çocuğunuz 07.00’de yatağından çıkmalı, 07.25’te giyinmeli, 07.30’da kahvaltısını yapmalı ve 07.45’te çantasını toplamalı ve 08.00’de kapıda olmalı. Bu beş adım her sabah aynı şekilde uygulanmalı.
2. Adım: Her Adımda Kaç Hatırlatıcı Olacağını Bildirin
Örneğin onu yataktan kaldırmak için sadece iki kez hatırlatma yapacağınızı ve 07.00’de yatağından çıkmış olması gerektiğini söyleyebilirsiniz. Hatırlatma kartları da bu adımda size yardımcı olabilir. Çocuğunuza yerine getirilmesi gereken tüm adımların yazılı olduğu kartları verin ve her görevi tamamladığında, o görevin yazılı olduğu kartı geri vermesini isteyin.
3. Adım: Bir Puan ya da Ödül Sistemi Tasarlayın
DEHB’li çocuklar biraz daha fazla desteğe ihtiyaç duyabilir, çünkü dikkatleri diğer çocuklara nazaran daha hızlı dağılır. Çocuğunuzun yerine getirdiği görevler için ödül alması, onu daha hızlı motive edebilir.
Çocuğunuzun doğru uyguladığı her bir adım için ona puan verin. Örneğin “Yataktan zamanında kalkmadın ama kahvaltını zamanında yaptın, bunun için ödül alabilirsin” tarzı pozitif bir yaklaşımda bulunun. Onu, ilgi alanları ile ödüllendirin. Doğru uyguladığı adımlar için puanını televizyon izlerken ya da bilgisayarda oyun oynarken kullanabileceğini söyleyin.
Bu sistem, DEHB’li çocuğun sorumluluk duygusunu geliştirmeye yardımcı olur. Çocuk, davranışlarının sonuçlarının ne kadar çabuk ortaya çıktığını görürse, bir sonraki adımda doğru hareket etmek için o kadar gayret gösterir.
4. Adım: Sakin Kalın
İşler istediğiniz gibi gitmediğinde sükunetinizi koruyun. Çocuğunuzla sakin bir tonda konuşun ve ona durumu olduğu gibi bildirin: “Bugün geç kalacağız” gibi. Çocuğa, o sabah geç kalıp kalmamanın kendi sorumluluğunda olduğunu bildiren bir ses tonu ve beden dili ile yaklaşın.
5. Adım: Öğretim Yılına Hazırlık
Okul sabahlarının sorunsuz ilerlemesini sağlamak için, adımların okul başlamadan çok önce planlanması gerekir. Rutin, DEHB’li çocukların yönetiminde çok önemli bir faktördür. Yaz tatilinde ya da diğer tatil günlerinde rutinler biraz bozulabilse de, okul dönemi başladığında kargaşayı önlemek için rutinlere olabildiğince sahip çıkmak gereklidir. Okul başlamadan üç hafta kadar önce rutinlerinizi yeniden hatırlatmaya başlayabilirsiniz.
DEHB’li çocuklar yaz aylarında okul görevlerini yerine getirme bilincinden uzaklaşabilir, bu da okula döndüklerinde daha fazla bocalamalarına neden olabilir. Okul bilincini ona hatırlatacak çeşitli oyunlar ve ödevler planlayarak ve her akşam bunlara belirli bir süre ayırmasını isteyerek bu tuzaktan kaçınabilirsiniz.
6. Adım: Kitapları Kullanmak
Hem sizin hem de çocuklarınızın konuyla ilgili okuması çok faydalı olacaktır. Çocuğunuzda DEHB olması sizde de olabileceğine ilişkin ihtimalleri artırır. Sizin DEHB’iniz ya da Dikkat Eksikliğiniz ne durumda, mesela çabuk sıkılır mısınız? Eğer yetişkin olarak sizde de bazı berlitileri görüyorsanız “Dönüşüm DEHB” adlı kitabı okuyarak önce kendi üzerinizde çalışabilirsiniz. Çocuğunuz için önerdiğimiz kitaplar ise Amerikan Psikoloji Derneği’nin iki kitabı; Yavaşlamayı ve Odaklamayı Öğrenmek ya da Kori’nin Hikayesi… Son olarak da “Çocuklar İçin Gelişim Serisi” de bu konuda güçlü etkiler yapabilir. Ama önemli olan birlikte çalışmak için niyetiniz ve bu konuya emek harcama isteğinizdir.
Hiçbir yöntem %100 kusursuz olmasa da, bu rutinleri uygulamak DEHB’li çocuklar için okul sürecini çok daha kolay yönetilebilir bir hale getirecektir.