And Dağları’nın petrol zengini küçük ülkesi Ekvador 15 Ekim’de yeni başkanını seçmek için sandık başına gidecek. Normalde kimin başkan seçileceği ABD’yi fazla ilgilendirmez, çünkü kim seçilirse seçilsin sonunda Washington’un isteklerine uyuyor. Ama bu sefer durum başka olabilir.
Birçok komşusu gibi, Ekvador’da da yolsuzluk ve kayırmacılık süreğen olay. Ama bu duruma katlanmak yerine, son on yıl içinde üç başkana karşı halk ayaklanması oldu. Ekvadorlular artık boş konuşan, boş vaatlerde bulunan politikacıları kabule yanaşmıyor -onları ülkeden dışarı atıyor.
Bu rezil, laf satıcılardan en sonuncusu Lucio Gutierrez idi. 2000 yılında Başkan Jamil Mahuad’ın devrilmesinde ufak bir rol oynamıştı. ABD’ye şiddetle karşı çıkan Venezüella Başkanı Hugo Chavez’in ilerici politikasına Ekvador’da halkın artan ilgisini fark edince, kendisini Chavez’e benzetmeye başladı, 2002 yılında başkan seçildi ve sonra ABD yanlısı politika uygulamaya koyuldu.
Nisan 2005’te nam-ı diğer “dikta-krat” Başkanlık Sarayı’nın damından helikopterle kaçmaya çalışırken, uçak pistinde protestocular tarafından kovalandı, Meclis derhal Başkanın görevine son verdi ama aynı protestocuların “hepiniz dışarı” bağırışlarıyla köşeye kıstırıldı.
Bu kadar istikrarsız olan bir ülkede, önde giden adaylardan birinin ülkeyi sadece referandum ve Kurucu Meclis’le “yeniden kurmaya” (Venezüella’nın kurduğu ve Bolivya’nın şimdi kurmakta olduğu gibi) söz vermekle kalmayıp aynı zamanda devlet başkanlarının görevden alınmasının da kolaylaştırılmasını savunması şaşırtıcı olabilir.
Bu aday maliye eski bakanı ve Quito Katolik Üniversitesi ekonomi okutmanı 43 yaşındaki Rafael Correa. Geçici Başkan Alfredo Palacio hükümetinde son görevi sırasında Ekvador’un borç ödemesini ve petrol endüstrisini, sosyal gereksinmelerin - eğitim, sağlık, altyapı- yararına ve çokuluslu tefecilerin zararına yeniden düzenlemek istedi ve istifa etmeye zorlandı.
Ekvador’un dışsatım gelirinin hemen hemen yarısı petrol satışından geliyor ama ülkede petrol rafine tesisleri olmadığından yurtiçi tüketim için pahalı benzin ithal etmek zorunda. Ülkede 13 milyon insan (bunlardan üçte biri yerli halk) yoksulluk içinde yaşamaya devam ediyor.
Chavez’in arkadaşı ve “Bolivarcı” (Venezüella Bolivar Devrimi) olduğunu söyleyen Correa, geçenlerde ABD gezisi sırasında, eğer seçilirse ülkesinin yabancı borç ödemesini Arjantin’in yaptığı gibi, sosyal hizmetler yararına yeniden düzenleyeceğini (yani belki ödemeyeceğini) söyleyerek Wall Street yatırımcılarını ürküttü.
Correa Ekvador-ABD ilişkilerini, özellikle önerilen “serbest ticaret” anlaşmasını, (Serbest Ticaret Anlaşması yerli halkın ülkede yaşamı durduran protestolarından sonra rafa kaldırıldı, konuşmalar kesildi) ve 2000 yılında Ekvador ulusal parası yerine dolara geçilmesini eleştirdi. Aynı zamanda Ekvador’un yabancı petrol şirketleriyle olan kontratlarının devletin kontrolünü artırarak yeniden imza edilmesini istiyor.
Washington için daha kötüsü, Correa radikalleştikçe desteği daha çok artıyor. Son ay içinde Correa’nın kamu araştırmalarında desteği tek haneli rakamlardan %20’ye yükseldi. Sosyalist Parti'nin de desteğini alan Alianza Pais'in (Ülke Birliği) adayı Correa seçimlere birkaç hafta, eski Başkan Yardımcısı, merkez-sol aday Leon Roldos’un önüne geçti. Merkez-sağ adaylar Sosyal Hıristiyan Cynthia Viteri ve neo-liberal milyarder muz baronu Alvaro Noboa’nın oyları %10’un altında.
Correa için asıl tehlike seçimlerin ikinci turunda. 15 Ekim’de eğer hiçbir aday %10 farkla %40’ın üstünde oy almazsa, en fazla oyu alan iki aday başkanlık için kasım ayında tekrar yarışacak. Correa’nın yükselişinden kaygılanan kesimler, özellikle durumu gittikçe kötüleşen Roldos, ikinci turda sağ oyların Correa’yı yenmesini bekliyor.
Bu yıl Peru’da aynı şey oldu - gerici oylar ve ABD’nin yasadışı parasal desteği ile “ılımlı sol” aday Alan Garcia radikal sol-milliyetçi aday Ollanto Humala’yı ikinci turda yendi. Ama, Ekvadorlu seçmenlerin yarısı henüz kararsız. Tek bir aday birinci turda kazanabilir.
Ama Correa sadece seçimlere bel bağlamıyor. Ülkeyi “yeniden kurmak” için Kurucu Meclisi toplantıya çağırmaya söz veren Correa’nın partisi Ülke Birliği, seçimi kim kazanırsa kazansın, meclisin kurulması için imza toplama kampanyası başlattı bile. Anayasaya göre referandum için 750,000 imzanın toplanması gerek. Correa’nın partisi en aşağı bir milyon imza toplayacaklarına emin.
Correa’nın en çok önem verdiği konu olan Kurucu Meclis’in toplanması bütün toplumsal hareketlerin ısrarla üzerinde durdukları bir konu. Correa en büyük yerli federasyonu CONAIE’ye ve onun politik kolu Pachakutik’e seçimlere ortak katılmayı önerdi ama kabul edilmedi. Seçime kendi adayları Luis Macas ayrı giriyor.
Başlangıçta Gutierrez’i desteklemenin grupta yarattığı krizden sonra, artık solda görünen, denenmemiş başka bir adayı desteklemekten çekiniyorlar.
27 Eylül 2006
[Green Left Weekly’den Emine Kunter tarafından Latinbilgi.Net için çevrilmiştir]