"Bilimkurgunun en
önemli iki ödülü olan Hugo ve Nebula'yı kazanarak kısa
zamanda türünün benzeyen Kış
klasikleri arasına giren Karanlığın Sol Eli, dünyamıza çok
adlı bir gezegende geçer. Bu gezegende yılın en sıcak
zamanlarında bile yarı-kutup
iklimi yaşanır ve tüm sakinleri çift cinsiyetlidir
(androjen). Cinsel kimliğin bir Statü ya da güç aracı olarak kullanılmadığı bu gezegende kişiler yılın belli bir döneminde o anki hormonal göre erkek ya da kadın olmaktadırlar. Öyle ki, birkaç
durumlarına
çocuk doğurmuş bir
ana daha sonra başka çocukların babası olabilmektedir. "Arkadaşlık" ve "sevgililik" arasındaki "boşluk" anlamsızlaşmış; insan düşüncesini belirleyen düalizm eğilimi azalmış; insanlığın güçlü/zayıf, koruyucu/korunan, hükmeden/hükmedilen, sahip
olan/sahip olunan... ve benzeri ikiliklerini
oluşturan temeller zayıflamış gibidir. Cehaletin, şimdinin, mevcudiyetin ilerlemeden daha gözde olduğu bir gezegendir Kış. Bir gün Kış'a uzaydan bir erkek
elçi gelir ve onların da katılmasını istediği bir
gezegenler birliğinden söz eder... Elçinin gelişiyle birlikte yerli erkek ile dişi, benzerlik
ile yabancı,
ve benzemezlik, parça ile bütün arasındaki ilişki
ve çelişkiler insanlardaki karşılıklarını bulup yaşamaya başlar... Zihni kapasitesini zorlayan hayaller
kurmayı hâlâ sevenler için...
AYRINTI YAYINLARI • EDEBİYAT
ISBN: 978-975-539-044-4
URSULA K. LE GUIN Le Guin 21 Ekim 1929'da ABD'nin Kaliforniya eyaletinin Berkeley kentin de doğmuştur. Babası ünlü antropolog Alfred Kroeber'dir. Doğal olarak, esinini Kızılderili efsaneleri ve masallarından alarak, ilk öyküsünü dokuz yaşında yazmıştır. Üniversitede Fransız ve İtalyan edebiyatı okur ve Röne sans edebiyatı üzerine uzmanlaşır. Masterını 1952'de Columbia Üniversi tesinde tamamlar. 70'li yıllardan itibaren çeşitli Amerikan ve Avustralya üniversitelerinde bilim-kurgu üzerine "workshop"lar düzenler. Le Guin ge leneksel edebiyat tekniklerini ustalıkla bilim-kurgu öğeleriyle birleştirmesi ve büyük bir derinlikle alternatif toplumlar ve düşünce biçimleri yaratma sıyla tanınır. Le Guin genellikle fizik ve kimya gibi teknik bilimlerin ayrın tılarını betimlemekten kaçınarak kültürel antropoloji, siyaset ve psikoloji üzerinde odaklaşır. Yapıtlarında telepati, zihinokuma, önbili gibi psişik fe nomenlerden yararlanır ve karşılıklılık, birlik ve bütüncülük gibi temaların öne çıkarılmasından da anlaşılacağı gibi Taoizm ve Zen felsefelerine yer verir. Le Guin karmaşık, genellikle paradoksal simgeler, imgeler ve anıştır malar kullanarak, bireylerin ve toplumların düzen ile kaos, uyum ile bütün lüğe ulaşmak için ayaklanma gibi karşıtlıkları dengeleme gerekliliklerini vurgular. Bilim-kurguya edebiyat saygınlığını kazandırmasının yanı sıra, yarattığı müthiş ütopyalarla son derece tahrik edici bir siyasal ufuk da çi zen olağanüstü bir yazardır Ursula K. Le Guin. Başlıca yapıtları: Rocamon's World (1966) [Rocannon'un Dünyası, Çev. Tuba Çele, Metis Yay., 1995]; Planet of Exile (1966) [Sürgün Gezegeni, Çev. Ayşe Gorbon, îthaki Yay., 1999]; City of Illusions (1967) [Hayaller Şehri, Çev. Mel tem Tayga, îmge Yay., 1994]; The Eartbsea Trilogy: A Wizard of Earthsea (1968) [Yerdeniz Üçlemesi: Yerdeniz Büyücüsü, Çev. Çiğdem İpek Erkal, Metis Yay., 1994]; The Tombs of Atuan (1971) [Atuan Mezarları, Çev. Çiğdem Erkal İpek, Metis Yay., 1995]; The Lathe of Heaven (1971); The Farthest Shore (1972) [En Uzak Sahil, Çev. Çiğdem Erkal İpek, Metis Yay., 1995]; The Word for World is Forest (1972) [Dünyaya Orman Denir, Çev. Özlem Dinçkal, Metis Yay., 1996]; The Dispossessed (1974) [Mülksüzler, Çev. L. Mollamustafaoğlu, Metis Yay., 1990]; The Eye of the Heron (1978) [Balıkçıl Gözü, Çev. Çiğdem Erkal İpek, Metis Yay., 1978]; The Beginning Place (1980) [Başlama Yeri, Çev. Can Eryümlü, İletişim Yay., 1995]; Always Coming Home (1985) [Hep Yuvaya Dönmek, Çev. Cemal Yardımcı, Ayrıntı Yay., 2001]; Tehanu (1990) [Tehanu, Çev. Çiğdem Erkal İpek, Metis Yay., 1996]; Voices (2007) [Ses/er, Çev. Çiğ dem Erkal İpek, Metis Yay., 2008]; Lavinia (2008) [Lavinia, Çev. Güral Ko ca, Metis Yay., 2009]; Powers (2008) [Güçler, Çev. Çiğdem Erkal İpek, Me tis Yay., 2009] en önemli romanlarıdır. The Wind's Twelve Quarters (1975); Orsinian Tales (1976); The Compass Rose (1982) ve A Fisherman of the Inland Se a (1994) [İçdeniz Balıkçısı, Çev. Çiğdem Erkal İpek, Metis Yay., 2007] yaza rın öykü kitaplarından bazılarıdır. İlk iki kitaptan oluşturulan bir öykü der lemesi yayınlarımız arasında yer almaktadır: (Gülün Günlüğü, Çev. Ümit Al tuğ, Ayrıntı Yay., 1992). Yazarın ayrıca şiir ve çocuk kitapları da bulun maktadır.
Ayrıntı: 79 Edebiyat Dizisi: 26 Karanlığın Sol Eli Ursula K. Le Guin İngilizce'den Çeviren Ümit Altuğ
Yayıma Hazırlayan Işın Elçin Düzelti Ali Anavanalı Kitabın Özgün Adı The Left Hand of Darkness Futura Publications/1989 basımından çevrilmiştir Copyright © 1969, 1976, 2004 by Ursula K. Le Guin Kapak Düzeni Gökçe Alper Dizgi Esin Tapan Baskı Kayhan Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti. Damıtpaşa Cad. Güven San. Si t. C Blok No. 2 4 4 Topkapı/lstanbul Tel., (o 212) 612 3185 Birinci Basım 1993 İkinci Basım 1995 Üçüncü Basım 2001 Dördüncü Basım 2010 Beşinci Basım 2011 Baskı Adedi 2000 ISBN 978-975-539-044-4 Sertifika No.: 16061 AYRINTI YAYINLARI
Hobyar Mah. Cemal Nadir Sok. No.3 Cağaloğlu-lstanbul
Ursula K. Le Guin
Karanlığın Sol Eli
Charles iรงin Sine qua non*
* Lat.
Olmazsa olmaz.
İçindekiler
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Erhenrang'da Bir Geçit Alayı............................................................................. 15 Tipinin içindeki Yer.............................................................................................31 Deli Kral ............................................................................................................. 35 On Dokuzuncu Gün ...........................................................................................48 Önsezilerin Eğitilmesi ........................................................................................ 51 Orgoreyn'e Bir Yol.............................................................................................. 70 Cinsiyet Sorunu...................................................................................................84 Orgoreyn'e Başka Bir Yol ...................................................................................91 Hain Estraven....................................................................................................111 Mişnori'de Konuşmalar ....................................................................................116 Mişnori'de Kendi Kendine Konuşmalar............................................................130 Zamana ve Karanlığa Dair ............................................................................................................................. 141
13 Çiftlikte ..............................................................................................................144 14 Kaçış..................................................................................................................... 159 15 Buz'a Doğru ................................................................................................... 171 16 Drummer ile Dremegole Arasında ....................................................................188 17 Bir Orgota Yaratılış Mitosu ..........................................................................200 18 Buz'un Üzerinde .............................................................................................203 19 Eve Dönüş ...................................................................................................... 220 20 Boş Bir Çaba ................................................................................................... 237 Gethen Takvimi ve Saati ........................................................................................250
Önsöz*
Bilimkurgu sık sık kehânete benzer bir şey olarak betimlenir, hatta tanımlanır. Bilimkurgu yazarının burada ve şimdiye ait bir fenomeni ya da eğilimi alıp, bunu dramatik etkiler yaratmak ama cıyla arıtıp yoğunlaştırarak geleceğe doğru genişlettiği varsayılır. "Eğer böyle devam ederse, işte bu olacaktır." Bir önbilide bulunulur. Uygulanan yöntem ve alınan sonuçlar, farelere aşırı dozlarda arıtıl mış ve konsantre yiyecek vererek, bu yiyeceği az miktarlarda uzun bir süre yiyecek insanlara neler olabileceğini tahmin etmeye çalışan bir bilimadamınınkilere çok benzer. Sonuç neredeyse kaçınılmaz olarak kanserdir. Kehânetin sonucu da öyle. Gerçekten de kehânet* Önsöz, yazarın The Language of The Night: Essays on Fantasy and Science Fiction (1979) adlı ki tabından alınmıştır.
lerde bulunmaya sıvanan bilimkurgu yapıdan genellikle Roma Kulü bü'nün ulaştığı yere ulaşırlar; yani, insan özgürlüğünün aşama aşama yok edilmesiyle yeryüzündeki yaşamın tamamen sona ermesi arasın da bir yere. Bu, bilimkurgu okumayan birçok insanın neden bu türü "kaçış edebiyatı" olarak tanımlayıp, biraz sıkıştırılınca da "çok iç karartıcı” olduğu için okumadıklarını itiraf ettiklerini açıklayabilir. Mantıki uç sonuçlarına götürülen hemen her şey kanserojen ol masa bile, iç karartıcı olup çıkıverir. Neyse ki "kehânet" bilimkurgunun unsurlarından biri olsa bile hiçbir biçimde oyuna adını veren şey değildir. Böyle bir şey ne ya zarın ne de okurun hayal gücünü tatmin etmeyi başaracak kadar faz la rasyonalist ve basit kaçardı. Çeşitlemeler hayatın tuzu biberidir halbuki. Bu kitap kehânetler içermiyor. Dilerseniz onu da birçok başka bi limkurgu yapıtı gibi bir düşünce deneyi olarak okuyabilirsiniz. Me sela, (diyor Mary Shelley) genç bir doktor laboratuvarında bir insan yaratsaydı, mesela (diyor Philip K. Dick) müttefikler İkinci Dünya Savaşını kaybetmiş olsalardı, mesela şu ya da bu öyle veya böyle ol saydı, acaba neler olurdu?.. Böyle tasarlanan bir öyküde, modern ro mana özgü ahlaki karmaşıklıktan özveride bulunulmasına gerek ol madığı gibi, bir çıkmaz sokağa da girilmiş olunmaz; düşünce ve sez gi, sadece deneyin koşulları tarafından belirlenen sınırlar içinde (ki bu sınırlar çok geniş olabilir) özgürce hareket edebilir. Terimin Schrödinger ve diğer fizikçiler tarafından kullanıldığı biçiminde, bir düşünce deneyinin amacı gelecek hakkında öngörü lerde bulunmak değil -aslında Schrödinger'in en ünlü düşünce dene yinin gösterdiği gibi kuantum düzeyinde "gelecek" öngörülemez— gerçekliği, mevcut dünyayı betimlemektir. Bilimkurgu önbilici değildir, betimleyicidir. Kehânetleri peygamberler (bedavaya); falcılar (bunlar genellikle belli bir ücret isterler, bu yüzden de peygamberlerden daha çok say gı görürler) ve fütürologlar (bu işten maaş alırlar) yaparlar. Kehânet peygamberlerin, falcıların ve fütürologların işidir. Romancıların işi değildir. Bir romancının işi yalan söylemektir. 10
Meteoroloji bürosu size gelecek salı havanın nasıl olacağını, Rand Şirketi yirmi birinci yüzyılın nasıl olacağını söyleyecektir. Bu tür bilgiler edinmek için yazarlara başvurmanızı tavsiye etmem. Bu nunla hiçbir alakaları yoktur onların. Bütün yapmaya çalıştıkları, si ze kendilerinin nasıl olduğunu, sizin nasıl olduğunuzu, neler olduğu nu, havanın şimdi bugün, şu anda nasıl olduğunu anlatmaktır. Bak iş te yağmur, işte gün ışığı! Aç gözlerini; dinle, dinle. Bunu der roman cılar. Neyi görüp işiteceğinizi söylemezler. Size bütün söyleyebile cekleri bu dünyada, üçte biri uyuyarak ve düş görerek, bir diğer üç te biri de yalan söyleyerek geçirilen kendi ömürleri içinde görüp işittikleridir. "Dünyaya karşı gerçek!" Evet. Tamamen. Kurmaca yazarları en azından daha cesur olabildikleri anlarda, gerçeği arzularlar: Onu bil meyi, söylemeyi, ona hizmet etmeyi. Ama bunu acayip ve sapkın bir tarzda yapmaya girişirler; hiçbir zaman var olmamış ve hiçbir zaman var olmayacak kişiler, yazarlar ve olaylar uydurur, bu kurduklarını ayrıntılarıyla, uzun uzun ve bayağı da heyecanlanarak anlatır ve bü tün bu yalan çıkınını yazmayı bitirdikten sonra da, işte derler, ger çek bu işte! Uydurdukları bu yalanları desteklemek için her türlü gerçek ol guyu kullanabilirler. Gerçek bir yer olan Marshalsea Hapishanesini, gerçekten yapılmış olan Borodino Savaşını, laboratuvarlarda ger çekten yapılmakta olan klonlama sürecini, gerçek psikoloji kitapla rında anlatılan kişilik bozukluklarını filan betimleyebilirler. Bu doğ rulanabilir yer-olay-fenomen-davranış ağırlığı okura, okuduğu şeyin katıksız bir uydurma, o yeri yurdu bilinmeyen bölgeden, yani yaza rın zihninden başka hiçbir yerde geçmeyen bir tarih olduğunu unut turur. İşin aslı, bir roman okurken deliririz biraz, kafayı buluruz. Ol mayan insanların varlığına inanırız, seslerini duyarız. Onlarla birlik te Borodino Savaşını seyredalar, Napolyon bile oluruz. Aklımız ba şımıza (çoğunlukla) kitabı kapadığımızda gelir. Gerçekten saygın hiçbir toplumun, yazarlarına güvenmemiş ol ması hayret edilecek bir şey değil yani. Ama başı belada, serseme dönmüş, bir kılavuz arayışı içinde olan toplumumuz zaman zaman tamamen yanlış bir şey yaparak sanatçı 11
larından medet umuyor, onları peygamber ve fütürolog niyetine kul lanıyor. Sanatçıların özel bir görme gücüne sahip olamayacaklarını, esin le dolup ötelere uzanamayacaklarını, Tanrı'nın onlar aracılığıyla ko nuşamayacağını söylemiyorum. Bütün bunların olduğuna inanmasa lardı, kim sanatçı olurdu ki? Tanrının kendi dillerini, kendi ellerini kullandığını hissettikleri için bunların olduğunu bilmeselerdi? Belki sa dece bir kere, bütün hayatları içinde bir kere yapar Tanrı bunu. Ama bir kere yeter. Bu yüke ve ayrıcalığa sadece sanatçının sahip olduğunu da söy lüyor değilim. Gece gündüz çalışarak, uyurken ve uyanıkken, esinin gelmesi için tetikte duran bir başkası da bilimadamıdır. Pisagor bu nu gayet iyi biliyordu: Tanrı düşlerle olduğu gibi geometrik şekiller le de, seslerin uyumunda olduğu gibi katıksız düşüncenin uyumunda da, sözlerle olduğu gibi sayılarla da konuşabilir insanla. Ama sözlerdir bütün kargaşa ve belanın kaynağı. Şimdilerde biz den sözlerin sadece bir tek şekilde, işaretler olarak işe yaradığını dü şünmemiz isteniyor. Felsefecilerimiz, bazıları en azından, bir sözcü ğün (cümlenin, önermenin) sadece bir tek anlamı olduğu, rasyonel zekâ tarafından korunabilecek bir olguya işaret ettiği, mantıksal ola rak sağlam ve ideal olarak da nicelikselleştirilebilir olduğu zaman bir değeri olduğuna inandırmaya çalışıyorlar bizi. Apollo, ışığın, aklın, orantının, uyumun ve sayıların tanrısı olan Apollo, tapınırken kendine çok yaklaşanları kör eder. Güneşe çıplak gözle bakmayın. Her fırsat bulduğunuzda karanlık bir bara gidip Di onysos'la beraber kafaları çekin. Tanrılardan söz edene bakın: Ben, bir ateist. Ama aynı zamanda bir sanatçıyım ben, o yüzden de yalancıyım. Söylediğim her şeyden şüphe edin. Gerçeği söylüyorum. Anlayabildiğim ya da ifade edebildiğim tek gerçek, mantık açı sından tanımlanacak olursa bir yalan. Psikoloji açısından bir simge. Estetik açısından bir metafor. Sistemler biliminin büyük mahşeri grafiklerini sergilediği Fütüro lojik Kongrelere davet edilmek, gazetelerin 2001 yılında Ameri ka'nın nasıl olacağı konusunda bir-iki çift laf etmenizi istemesi falan
hoş şeyler de, feci bir hata yapılıyor. Ben bilimkurgu yazarım, bi limkurgu da gelecek hakkında değildir. Gelecek hakkında bildikle rim sizden daha fazla değil, hatta büyük olasılıkla daha az. Bu kitap gelecek hakkında değil. Tamam, olayların Ekumen yılı 1490-97'de geçtiği söylenerek başlıyor; ama buna inanmıyorsunuz herhalde. Tamam, kitaptaki insanlar androjen; ama, bu bin yıl içinde hepi mizin androjen olacağı kehânetinde bulunduğum ya da her nedense androjen olmamız gerektiğini düşündüğüm anlamına gelmiyor. Ben sadece bilimkurguya özgü o acayip, sapkın ve düşünce -deneysel tarzda, belli havalarda, günün belli, biraz tuhaf saatlerinde bize ba karsanız zaten öyle olduğumuzu görürsünüz gibi bir gözlemde bu lunuyorum. Kehânetler savurduğum, "bu böyle olacak" dediğim fa lan yok. Sadece betimliyorum. Psikolojik gerçekliğin bazı yönlerini romancıların hep yaptığı gibi, yani şık ve ayrıntılı yalanlar uydura rak betimliyorum. Bir roman, herhangi bir roman okurken, içindeki her şeyin uy durma olduğunu gayet iyi bilmeli; ama okuma sırasında her kelime sine inanmalıyız. Nihayet kitabı bitirdiğimizde —iyi bir romansa eğer— onu okumadan önceki halimizden birazcık farklı olduğumuzu, sanki yeni bir yüz görmüş, sanki daha önce hiç geçmediğimiz bir so kaktan geçmiş gibi biraz değiştiğimizi görebiliriz. Ama tam olarak ne öğrendiğimizi, nasıl değiştiğimizi söylemek; bu çok zordur işte. Sanatçı sözcüklerle söylenemeyecek olanla uğraşır. Sanat yaptığı araç kurmaca olan sanatçı ise bunu sözcüklerle ya par. Romancı, sözcüklerle söylenemeyecek olanı sözcüklerle söyler. Sözcükler böylesine paradoksal bir biçimde kullanılabilir. Çünkü anlamsal kullanımlarının yanı sıra, simgesel ya da metaforik bir kul lanımları da vardır. (Bir de sesleri vardır; dilbilimci pozitivistlerin pek ilgilenmediği bir olgu bu. Bir cümle ya da paragraf müzikteki bir akora ya da armoni dizisine benzer: Yüksek sesle okunmuyor olsa bile anlamı pür dikkat bir zekâyla değil de pür dikkat bir kulakla da ha net kavranabilir.) Bütün edebiyat metafordur. Bilimkurgu metafordur. Onu diğer, daha eski kurmaca biçimlerinden ayıran şey, çağdaş hayatımızın ba 13
zı baskın öğelerinden, bilimden, bütün bilimlerden ve teknolojiden ve bu arada görecelikçi ve tarihsel bir perspektiften çıkarılan yeni metaforları kullanmasıdır. Uzay yolculuğu bu metaforlardan biridir sözgelimi, alternatif bir toplum, alternatif bir biyoloji de öyle; gele cek de bir başka metafordur. Kurmaca yapıtlarda gelecek bir meta fordur. Neyin metaforu peki? Bunu metaforlara başvurmadan söyleyebilseydim, ben bütün bu sözleri, bu romanı yazmaz; Genli Ai de masama oturup bana ve si ze, biraz ciddi bir edayla, gerçeğin hayal gücüyle ilgili bir mesele ol duğunu anlatmak için mürekkebimi ve daktilo şeridimi harcamazdı. Ursula K. Le Guin (Çev. T. Birkan)
14
I Erhenrang'da Bir Geçit Alayı
Hain Arşivlerinden. Yanıtlayıcı dokümanı 01-01101-934-2-Gethen: 0l lul'daki Yerleşik'e: Genli Ai. Gethen/Kış'taki Birinci Gezici'den. Hain Devresi 93. Ekumen Yılı 1490-97. Raporumu bir hikâye anlatırmış gibi vereceğim; çünkü anadünyamda küçük bir çocukken Gerçeğin hayal gücüyle ilgili bir mesele olduğunu öğrettiler bana. En kesin bir olgu bile anlatılış üslubu yüzünden yok olup gidebilir ya da parlayabilir: Tıpkı bir ka dının üzerinde iyice parlaklaşıp da başka bir kadının üzerinde silik leşen, toza gömülen denizlerimizin o eşsiz organik mücevheri gibi. Olgular incilerden daha kesin, daha katı ve daha gerçek değillerdir. Üstelik onlar gibi duyarlıdırlar. Bu hikâye sırf benim hikâyem değil, anlatan da bir tek ben deği lim. Doğrusu kimin hikâyesi olduğundan bile emin değilim; sizler 15
daha iyi takdir edersiniz. Ama baştan aşağı tek bir hikâye. Kimi za man ses değiştikçe olgular değişmiş gibi gözükürse siz en hoşunuza giden olguyu seçiverirsiniz olur biter; yine de hiçbiri yalan değil bunların ve baştan aşağı tek bir hikâye. Hikâyem 1491 Yılının 44. gün devresinde başlıyor, bu Kış geze geninde, Karhide milletinin takvimiyle Odharhahad Tuwa'ya veya Bir Yılı'nın baharının üçüncü ayının yirmi ikinci gününe denk geli yor. Burada hep Bir Yılı'dır. Yalnızca tekil bir Şimdi'den geriye veya ileriye sayarmışçasına geçmiş ve gelecek her yıl her bir Yılbaşı'nın tarihini değiştirir. Velhasıl Karhide'nin başkenti Erhenrang'da Bir Yılı'nın baharıydı ve ben hayatımın en tehlikeli dönemini yaşamak üzereydim; ama bundan haberim yoktu. Bir geçit alayındaydım. Gossiworların hemen ardında ve Kral'ın hemen önünde yürüyordum. Yağmur yağıyordu. Karanlık kulelerin üzerinde yağmur bulutları, derin sokaklara ya ğan yağmur, içinde bir altın damarının yavaşça dolandığı, fırtınadan sarsılan taştan bir şehir. Önde sıra sıra, şaşaalı giysilere bürünmüş, yağmur altında suyun içindeki balıkların rahatlığıyla ilerleyen Er henrang şehrinin tüccarları, zadegânı ve zanaatkârları. Yüzlerinde ciddi ve sakin bir ifade. Uygun adım yürümüyorlar. Askerleri olma yan bir geçit alayı bu. Taklit askerleri bile yok. Ardından Karhide'nin her bir Beyliğinden ve alt-beyliklerinden gelen lordlar, valiler ve vekiller yürüyor, tek başlarına ya da beş ya da kırk beş ya da dört yüzlük gruplarla; madeni boruların, kemik ve tahtadan oyma kamışların müziğine, elektrikli flütlerin katıksız şakı masına ayak uydurmuş gösterişli bir alay. Büyük beyliklerin çeşit çe şit sancakları yağmurun bulandırdığı renk karmaşasında yolları süs leyen sarı flamalarla iç içe geçiyor, her bir topluluğun farklı müziği çarpışıyor, derin taş sokaklarda yankılanan bir sürü ritimle karışıyor. Ardından, ellerinde parlak küreleri şimşek gibi fırlatıp yakalayıp tekrar fırlatarak havada ışıltılı haleler çizerek geçen bir grup hokka baz. Altın rengi küreler, hepsi birden, sanki sahiden ışığı yakalamış çasına cam gibi parlıyor; güneş içlerinden geçiyor. Ardından, sarılara bürünmüş, gossiwor çalan kırk adam. Sadece Kral'ın huzurunda çalınan gossiwor anlamsız, akortsuz bir inilti çı 16
karıyor. Kırkı bir arada çalındığında insanın aklını sarsıyor. Erhen rang kulelerini sarsıyor, esintili bulutlardan düşen son yağmur tane ciklerini sarsıyor. Kraliyet müziği buysa eğer, Karhide'nin bütün krallarının deli olmasına şaşmamalı. Ardından, Kraliyet alayı, şehir ve saray muhafızları, asiller ve yö neticiler, vekiller, senatörler, şansölyeler, sefirler, Kraliyet lordları: Hiçbiri birbirine adım uydurmuyor, sıraya girmeden, yine de büyük bir azametle yürüyorlar; ve aralarında Kral XV. Argaven, beyaz tü nik ve gömlek ve dize kadar pantolon, safran rengi deri tozluklar ve tepeli, sarı bir başlık giymiş. Parmağındaki altın bir yüzük onun yet ki nişanı ve tek süsü. Bu grubun ardında sarı zümrüt kakmalı Krali yet tahtırevanını taşıyan irikıyım sekiz adam yürüyor. Yüzyıllardan beri hiçbir kral oturup kurulmamış bu tahtırevana, Çok Eskiler'den gelen törensel bir kalıntı sadece. Tahtırevanın yanında sekiz muha fız yürüyor. "Çatışma silahları" kuşanmışlar, bunlar da barbar bir geçmişin kalıntıları ama hiçbiri boş değil, yumuşak demir saçmalar dolu silahlarda. Ölüm Kral'ın ardından yürüyor. Ölümün ardından Zanaatkâr Okullarının, Yüksek Okullar ve Ticaret Okulları'nın ve Kral Ocağı'nın öğrencileri yürüyorlar: Beyaz, kırmızı, altın sarısı ve yeşile bürünmüş çocuklar ve gençlerden oluşan uzun sıralar; geçit alayının en sonunda da sessizce yürüyen, yavaş ve karanlık arabalar. Aralarında benim de bulunduğum Kraliyet alayı Nehir Kapısının bitmemiş kemerinin yanında, yepyeni tahtadan bir platform üzerin de toplanıyor. Geçit alayı, Yeni Yolu ve Erhenrang Nehir Limanı'nı ve XV. Argaven devrinde, Karhide tarih kayıtlarında özel bir yer sağlayacak olan o beş yıl sürmüş büyük inşaat ve yol yapımı harekâ tını tamamlayan kemerin bitirilişi şerefine. Islak ve gösterişli giysile rimiz içinde platform üzerinde tıkış tıkışız. Yağmur dinmiş, güneş tepemizde parlıyor, Kış'ın muazzam, ışıltılı, hain güneşi. Solumdaki kişiyle konuşuyorum: "Sıcak. Çok sıcak." Solumdaki kişi —düz ve sık saçlı, altın işlemeli yeşil deriden ağır bir kaftan, ağır beyaz bir gömlek, ağır dizlikler giymiş ve bir karış eninde ağır gümüş halkalardan bir boyun zinciri takmış tıknaz, es mer bir Karhideli- ter içinde cevaplıyor: "Sahiden öyle." Platformumuz üzerinde, şehir halkının yukarı çevrilmiş yuvarlak 17
çakıl taşlarından oluşan bir yığına benzer, mika parıltısında kahve rengi gözleriyle çevrili olarak tıkış tıkış bir halde dikiliyoruz. Şu anda Kral, tahta bir köprüden, birbirine bağlanmamış payan daları kalabalığın, nehrin ve iskelelerin üzerinde yükselen kemere tırmanıyor. Tırmandıkça kalabalık dalgalanıyor ve muazzam bir mı rıltıyla tekrarlıyor: "Argaven!" Karşılık vermiyor. Karşılık beklemi yorlar. Gossiworlar gürültülü, uyumsuz bir ses çıkarıp susuyorlar. Sessizlik. Güneş şehrin, ırmağın, kalabalığın ve Kral'ın üzerinde ışı yor. Duvarcılar aşağıda elektrikli bir vinç kurmuşlar ve Kral tırman dıkça kemerin kilit taşı yukarı çekiliyor, yükseltiliyor ve bir tonluk bir blok olmasına karşın hemen hemen hiç gürültüsüzce payandalar arasındaki boşluğa yerleştiriliyor. İki payandayı birleştirip tek bir şey, bir kemer haline getiriyor. Yapı iskelesinin tepesinde bir duvar cı ustası elinde bir mala ve bir kova, Kral'ı bekliyor; öteki işçiler ip merdivenlerle bir pire sürüsü gibi aşağı iniveriyorlar. Kral ve duvar cı, kendi iskeleleri üzerinde, nehrin ve güneşin arasında diz çökü yorlar. Kral malayı alarak kilit taşının harcını koymaya başlıyor. Ma layı şöyle bir değdirip tekrar duvarcıya uzatmıyor, metodik bir şekil de çalışmaya girişiyor. Kullandığı harç diğer harçlardan farklı, pem bemsi bir renkte. Beş-on dakika kral-arıyı seyrettikten sonra solum daki kişiye soruyorum: "Kilit taşlarınız hep kırmızı harçla mı sıva nır?" Çünkü aynı renk, kemerin altında akıp giden nehrin üstündeki o güzel Eski Köprünün kilit taşında da görülüyor. Esmer alnından terini silen adam -adam diyorum lafın gelişi böyle başladık bir kere— cevaplıyor: "Çok Eskilerde kilit taşları hep kan ve kemikle karışık bir harçla örülürdü. İnsan kemiği, insan kanı. Kan ba ğı olmazsa kemer sağlam duramaz. Artık hayvan kanı kullanıyoruz.” Genellikle böyle konuşuyor, açıksözlü ama ihtiyatlı, ironik, san ki her şeyi bir yabancı gözüyle görüp yargıladığımın farkındaymış çasına: Böylesine yalıtılmış bir ırk ve böylesine yüksek bir mevki için eşine az rastlanır bir uyanıklık bu. O, bu ülkenin en güçlü adamla rından biri; mevkiinin uygun tarihsel karşılığını tam bilemiyorum, vezir, başbakan ya da şansölye; Karhide dilindeki karşılığı Kral'ın Kulağı anlamına geliyor. Bir Beylik Lordu ve Kraliyet Lordlarından, büyük işleri yürüten bir adam. Adı Therem Harth rem ir Estraven. 18
Kral duvarcılık işini bitirmiş gibi gözüküyor, ben de rahat bir so luk alıyorum; ama payandalardan oluşmuş örümcek ağı üzerinde ke merin öteki tarafına geçip —kilit taşının, ne de olsa iki yüzü var— di ğer yüzünde çalışmaya başlıyor. Karhide'de sabırsızlık işe yaramaz. Yo, ağırkanlı değiller kesinlikle; ama inatçı, sebatkâr insanlar, ke merlerin uçlarını çatmayı asla yarım bırakmazlar. Sess Seti'nde top lanmış yığınlar Kral'ı işbaşında görmekten memnunlar ama ben sıkı lıyorum ve terliyorum. Kış'ta daha önce hiç terlememiştim; bir daha da terlemeyeceğim; ama bu olayın tadını yeterince çıkaramıyorum. Ben Buz Çağı'na uygun olarak giyindim, güneş ışığına göre değil, üzerimde kat kat giysiler var; kumaş, yapay dokuma, kürk, deri, so ğuğa karşı hazırlanmış bu kalın zırh içinde şimdi bir turp yaprağı gi bi buruş buruş oldum. Dikkatimi başka yöne çekmek için platformun etrafında toplanan kalabalığı ve geçit alayındakileri, güneş ışığında hareketsiz ve parlak duran beylik ve kabile sancaklarını seyrediyor ve Estraven'e her birinin ne olduğunu soruyorum. Hepsini biliyor; oysa yüzlerce var, bazıları uzak beyliklerden, ocaklardan Pering Fır tına Sınırı ve Kerm Diyarı'nın küçük kabilelerinden gelme. "Ben de Kerm Diyarı'ndanım" diyor bilgisine hayranlığımı belir tince. "Hem beylikleri tanımak benim işim zaten. Karhide onlardır. Bu ülkeyi yönetmek aslında lordları yönetmek demektir. Bunun ya pıldığı yok ya. Şu deyişi duymuş muydunuz? " ‘Karhide bir millet değil bir aile kavgasıdır!' " Duymamıştım, bunu Estraven'in uydurduğundan kuşkulanıyorum; onun damgası var bu sözde. Bu sırada kiorremi'nin, Estraven'in başkanlık ettiği üst meclisin, bir başka üyesi kalabalığı yarıp ona yaklaşıyor ve konuşmaya başlıyor. Bu adam Kral'ın kuzeni Pemmer Harge rem ir Tibe. Estraven ile ko nuşurken sesi çok alçak, duruşu hafifçe umursamaz, gülümseyişi yap macık. Güneşte kalmış bir buz gibi terleyen Estraven, buz gibi kas katı ve soğuk duruyor ve Tibe’nin fısıltısına yüksek sesle, gösterme lik kibarlığı ile ötekinin bir aptal gibi durmasına yol açan bir tonda yanıt veriyor. Kral'ın uzakta didinmesini seyrederken onları dinliyo rum ama Tibe ile Estraven arasındaki husumetten başka bir şey an layamıyorum. Her neyse beni ilgilendirmiyor zaten, ben yalnızca bir milleti miadı dolmuş bir tarzda yöneten, yirmi milyon insanın 19
kaderlerine hükmeden bu kişilerin davranışları ile ilgileniyorum. Ekumen'de iktidar artık öyle ince ve karmaşık bir hal aldı ki ancak aynı derecede ince bir akıl işleyişini görebilir; buradaysa hâlâ sınır lı, hâlâ görünürde. Sözgelimi Estraven'in gücü karakterinin bir uzan tısı gibi hissediliyor, tek bir boş hareketi yok, ağzından çıkan her sö zü dinletiyor. Bunu biliyor ve bu bilgi ona çoğu insanın sahip oldu ğundan fazla bir gerçeklik, bir varlık katılığı, insani bir ihtişam, ger çek bir mevcudiyet sağlıyor. Hiçbir şey başarı kadar başarı sağlaya maz. Estraven'e güvenmiyorum, neyi neden yaptığı asla belli değil; ondan hoşlanmıyorum; yine de güneşin sıcaklığını hissedip karşılık verdiğim gibi, onun otoritesini de hissediyor ve karşılık veriyorum. Tam bunu düşünürken, bu dünyanın güneşi yeniden toplanan bulutların ardına çekiliyor ve gökyüzünü karartan, aşağıdaki kalaba lığı sırılsıklam eden bir yağmur serpiştirmeye başlıyor. Kral aşağı inerken ışık son bir kez daha parlıyor, beyazlar içindeki Kral ve bü yük kemer, fırtınanın kararttığı göğün altında görkemli ve canlı be liriyorlar. Bulutlar toplanıyor, soğuk bir rüzgâr Liman ve Saray Cad desi'ni üfürüyor, nehir bulanıyor, ağaçlar sallanıyor. Geçit alayı bit ti. Yarım saat sonrasında kar yağmaya başlıyor. Kral'ın arabası Liman ve Saray Caddesinden uzaklaşırken ve ka labalık da hafif bir dalgayla yuvarlanan çakıl taşları gibi dağılırken Estraven gene bana dönüp sordu: "Bu akşam bana yemeğe gelir mi siniz, Bay Ai?" Memnuniyetten çok şaşkınlık duyarak kabul ettim. Estraven son altı-yedi aydır benim için çok şey yapmıştı; ama evine davet edilmek gibi kişisel bir yakınlığı ne bekliyor ne de istiyordum. Harge rem ir Tibe hâlâ yakınımızdaydı, konuşmamıza kulak misafi ri oluyordu ve bana kalırsa niyeti de buydu. Bu efemine entrikacılık tan rahatsız olup kürsüden aşağı indim, kalabalığın arasına karıştım, daha doğrusu böyle yapmaya çalıştım. Gethen normundan çok faz la uzun değilim ama farklılık kalabalık içinde iyice belirginleşiyor. "İşte o, bakın, Elçi orada " Elbette bu da işimin bir parçasıydı; ama za man geçtikçe kolaylaşmak yerine zorlaşan bir parçasıydı kalabalık içinde bilinmemeyi, aynılığı gitgide daha çok arar oluyordum. Her kes gibi olmak için yanıp tutuşuyordum. İmalathaneler Sokağında birkaç blok kadar gittikten sonra kaldı
ğım yere yöneldim ve kalabalığın azaldığı yerde, birden Tibe'yi ya nımda yürür buldum. "Kusursuz bir tören" dedi Kral'ın kuzeni bana gülümseyerek. Yaş lı bir adam olmamasına rağmen derin yumuşak kırışıklarla dolu yü zünde bir an uzun, temiz, sarı dişler görünüp kayboldu. "Yeni Limanın açılışı için çok iyi bir başlangıç" dedim. "Gerçekten öyle." Gene dişler. "Kilit taşı töreni çok etkileyici." "Gerçekten öyle. Bu tören Çok Eskilerden kalmadır. Ama, Lord Estraven size anlatmıştır hiç kuşku yok." "Lord Estraven çok nazik." Havadan sudan konuşmaya çalışıyordum ama Tibe'ye söyledi ğim her şeyin çift anlamı varmış gibi görünüyordu. "Evet, gerçekten de öyledir" dedi Tibe. "Lord Estraven yabancı lara gösterdiği nezaketiyle meşhurdur." Gene gülümsedi ve her bir dişinde bir anlam, iki, üç, bir sürü, otuz iki anlam var gibi geldi. "Pek az yabancı benim kadar yabancıdır, Lord Tibe. Nezaketi için şükran borçluyum ona." "Öyle, öyle! Şükran duygusu soylu, az bulunur bir duygudur, şa irler övgüler düzer buna. Her şeyden önce de burada, Erhenrang'da az bulunan bir duygudur çünkü hiç pratik değildir. Zor bir zamanda yaşıyoruz, şükran olmayan bir zamanda. Hiçbir şey dedelerimizin zamanındaki gibi değil, ne dersiniz!" "Bilemiyorum, efendim, fakat aynı sözleri başka dünyalarda da işittim." Tibe deliliğime hükmedercesine bir süre beni süzdü. Sonra uzun, sarı dişlerini gösterdi gene. "Ya, evet! Öyle! Başka bir gezegenden gel diğinizi unutup duruyorum. Ama, elbette siz asla unutmuyorsunuz bunu. Oysa unutabilseniz Erhenrang'da hayat sizin için çok daha ra hat ve kolay olurdu, değil mi? Yaa, öyle! Arabam şurada, yolun kena rında bekliyor. Sizi adanıza bırakmak isterdim ama bu onurdan mah rum kalacağım, zira hemen Kral'ın Sarayına yetişmem gerekiyor. Ne derler, yoksul akrabalar geç kalmamalı değil mi? Ya, öyle" dedi Kral'ın kuzeni, küçük, siyah elektrikli arabasına binerken, omzunun üzerin den kırışıklarla örülü bir peçenin örttüğü gözlerle bana bakıp sırıtarak. 21
Adamdaki evime* yürüyerek gittim. Ön bahçede, kışın son ka rının erimekte olduğu ve toprağın on feet üzerinde kış-kapılarının bir dahaki güze, karlar başlayana kadar kapatılmış olduğu görülüyor du. Binanın kenarında, çamur, buz ve hızla bitmiş otlar içinde genç bir çift durmuş konuşuyorlardı. El ele tutuşmuşlardı. Kemmer'in ilk evresindeydiler. Elleri birleşmiş, gözleri birbirine çevrili, iri, yumu şak kar taneleri çevrelerinde dans ederken çamurlu buzda yalınayak duruyorlardı. Kış'ta ilkyaz. Akşam yemeğimi adamda yedim ve Remmy Kulesi'nin gongları Dördüncü Saat'i vururken gece yemeği için Saray'a vardım. Karhide liler günde dört öğün yemek yerler: Kahvaltı, öğle yemeği, akşam yemeği, gece yemeği. Bunlar arasında da bol bol atıştırırlar. Kış'ta eti yenen büyük hayvanlar ve süt, tereyağı, peynir gibi memeli ürünle ri yok: Yüksek proteinli, yüksek karbonhidratlı yiyecekler sadece çe şitli yumurtalar, balıklar, kabuklu yemişler ve Hain türü tahıllar. Zorlu bir iklim için düşük bir diyet, bu yüzden sık sık yakıt almak gerekiyor. Ben de neredeyse dakikada bir yemeye alışmıştım. Ancak o yılın sonlarında Gethenlilerin sadece sürekli tıkınma değil süresiz aç kalabilme tekniğini de mükemmelleştirmiş olduklarını öğrendim. Kar hâlâ yağıyordu, hafif bir ilkyaz tipisiydi ve yeni sona eren Thaw'ın bitmek bilmez yağmurlarından daha iyiydi. Kar yağışının sessiz ve soluk karanlığında yolumu yalnızca bir kez kaybederek Sa ray'ı ve Saray'ın içinde gideceğim yönü bulabildim. Erhenrang Sa ray'ı, saraylar, kuleler, bahçeler, asma bahçeler, manastırlar, üstü ka palı köprüler, üstü açık tüneller, korular ve mahzenlerle dolu, yüz yıllar süren devasa bir paranoyanın ürünü duvarlarla çevrili bir içşe hir. Hepsinin üstünde, Kral'dan başka kimsenin yaşamadığı, Kraliyet Evi'nin ustaca örülmüş ürkütücü, kırmızı duvarları yer alıyor. Kral dı şında herkes; hizmetçiler, görevliler, lordlar, bakanlar, parlamenter ler, muhafızlar, duvarların içindeki bir başka sarayda, kulede, kışla da, evde yatıp kalkıyor. Estraven'in Kral'ın gözdesi olduğunu belir* Karhosh, ada, Karhide'nin kentsel nüfusunun büyük kısmının barındırdığı apartman- yatakhane binalara verilen addır. Adalarda 20 ila 200 arasında özel oda bulunur; yemek ler topluca yenir; bazıları otel gibi, bazıları kooperatif komünler gibi, bazılarıyla ikisinin karışımı bir şekilde işletilir. Karhide'nin temel Ocak kurumunun kentsel uyarlanışıdır; ancak Ocak'ın soyçizgisel ve yerel düzenliliğinden yoksundur.
22
ten evi Köşeli Kırmızı Konut'tu. Burası 440 yıl önce III. Emran'ın gü zelliği hâlâ dillerde dolaşan ve iç Hizip'in adamları tarafından kaçı rılıp sakatlanarak aklını yitiren kemmeringi Harmes için inşa ettiril mişti. III. Emran bu olaydan kırk yıl sonra öldüğünde hâlâ talihsiz ül kesinden intikam almaya çalışıyordu. Kadersiz Emran. Bu trajedi o kadar eskiydi ki dehşeti artık silinmiş, evin taşlarına ve gölgelerine sinmiş bir sadakatsizlik ve melankoli havası kalmıştı sadece. Bahçe küçük ve duvarlarla çevriliydi: Serem ağaçları kayalıklı bir havuzun üzerine doğru eğilmişlerdi. Evin pencerelerinden çıkan solgun ışıkta ağaçların ipliksi beyaz sporlarıyla kar tanelerinin birlikte karanlık su yun üzerine usul usul düştüklerini gördüm. Estraven o soğukta palto ve şapka giymemiş, beni bekliyor; gecenin içinde durmaksızın düşen kar tanelerini ve tohumları seyrediyordu. Beni sessizce selamladı ve eve aldı. Başka konuk yoktu. Bu garibime gitti; fakat hemen masaya oturduk ve yemekte de iş konuşulmaz. Üstelik merakım yemeğe yönelmişti. Yemek harikaydı, sanatını yürekten takdir ettiğim bir aşçının bambaşka bir lezzet ka zandırdığı sıradan ekmekelmaları bile. Yemekten sonra ateşin yanı na gidip sıcak bira içtik. En gerekli sofra gereçlerinden birinin, yu dumlar arasında içkinizin üzerinde oluşan buzları kırmaya yarayan bir buzkırıcı olduğu bir dünyada, sıcak bira içmek hoşunuza gidiyor. Estraven masada dostça sohbet etmişti, şimdiyse karşımda sessiz sessiz oturuyordu. İki yıldan beri Kış'ta olmama karşın hâlâ bu geze genin insanlarını onların gözünden göremiyordum. Bunu denedim ama çabalarım, bir Gethenliyi önce bir erkek sonra da kadın olarak görmeye çalışıp onları kendi doğaları açısından saçma ama bizler için vazgeçilmez olan bu kategorilere sokmaya zorlamaktan öteye gidemedi. Dumanı tüten ekşimtırak biramı yudumlarken de Estra ven'in yemek masasındaki performansının kadınca, tamamen cazibe ve nezaketten ibaret ve tözden yoksun, aldatıcı ve yanıltıcı olduğu nu düşündüm. Yoksa benim hoşuma gitmeyen, güvensizliğimi bes leyen bu yumuşak, kıvrak dişiliği miydi? Çünkü onu, ateşin aydınlat tığı karanlıkta karşımda duran bu karanlık, müstehzi, güçlü varlığı, bir kadın olarak düşünmek imkânsızdı; ama onu erkek olarak düşün düğümde de bir sahtelik seziyordum: Bu sahtelik onda mıydı yoksa 23
benim ona karşı davranışımda mı? Sesi yumuşak ve etkiliydi ama de rin değildi, bir erkek sesi değildi ama bir kadın sesi de değildi. Fakat ne diyordu? "Bağışlayın" diyordu. "Sizi evime davet etme zevkini şimdiye ka dar erteledim; ama hiç olmazsa beni memnun eden bir şey var ki ar tık aramızda herhangi bir vesayet meselesi kalmadı." Buna şaşakaldım. Şimdiye kadar sarayda vasim durumundaydı. Yarın Kral'la benim için ayarladığı görüşmenin beni onunla eşit dü zeye çıkardığını mı söylemek istiyordu? "Sizi anlayabildiğimi sanmı yorum" dedim. Bunun üzerine sustu, belli ki şaşırmıştı da. "Anlıyorsunuz" dedi sonunda, "burada olduğunuza göre... anlamışsınızdır ki artık Kral nezdinde sizin adınıza hareket etmiyorum." Kendisi için değil fakat benim adıma utanırmış gibi konuşuyor du. Belli ki beni davet etmesi ve benim de bu daveti kabul etmemin gözümden kaçan bir anlamı vardı. Ama ben davranışta gaf yapmış tım, o ise ahlakta. İlk aklıma gelen ona güvenmemekte haklı çıktığım oldu. Sadece becerikli ve güçlü değil, aynı zamanda inançsızdı da. Erhenrang'da geçirdiğim bütün bu aylar boyunca beni dinleyen, so rularıma cevap veren, fizik yapımın ve gemimin yabancı olduğunu doğrulamak için doktorları ve mühendisleri gönderen, beni gerekli kişilerle tanıştıran ve ilk yılımda içinde bulunduğum merak uyandı ran bir canavar statüsünden şimdiki, Kral tarafından kabul edilmek üzere olan gizemli Elçi düzeyine adım adım yükselten o olmuştu. Şimdiyse, beni bu tehlikeli konuma yükselttikten sonra apansızın ve soğukkanlılıkla desteğini çektiğini ilan ediyordu. "Size güvenmemi sağladınız..." "Hatalıydım." "Yani, Kral'la bu görüşmeyi ayarlayıp da görevim hakkında olum lu görüş bildirmediğinizi mi söylüyorsunuz..." "Söz verdiğiniz halde" diyecektim ki sustum. "Yapamam." Çok kızmıştım; ama onda ne öfke ne de pişmanlık görüyordum. "Söyler misiniz, neden?" Bir süre sustuktan sonra "Evet" dedi ve tekrar durdu. Bu sessizlik
sırasında beceriksiz ve savunmasız bir yabancının, üstelik de bu kral lıktaki iktidarın temellerini ve yönetimin işleyişini anlayamıyorsa ve muhtemelen hiçbir zaman anlayamayacaksa, o krallığın başbakanın dan gerekçe istemeye hakkı olmadığını düşündüm. Anlaşılan bu bir şifgretor -prestij, yüz, yer, gurur- ilişkisi meselesiydi. Karhide'nin ve Gethen'in tüm medeniyetlerinin o tercüme edilemez ve son derece önemli toplumsal otorite ilkesiyle ilgiliydi. Ve eğer böyleyse ben anlayamazdım onu. "Kral'ın bugün törende bana ne dediğini işittiniz mi?" "Hayır." Estraven ocağa doğru eğildi, közlerin üzerinden bira sürahisini aldı ve maşrapamı doldurdu. Başka bir şey demedi, ben de bastırdım: "Kral size benim duyabileceğim bir şey söylemedi." "Benim de" dedi. Nihayet başka bir işareti daha gözden kaçırdığımı anladım. Efe mine kurnazlığına içimden lanet okuyarak sordum: "Yani, Lord Es traven, Kral'ın gözünden düştüğünüzü mü anlatmaya çalışıyorsu nuz?" Sanırım kızmaya başlamıştı ama hiç belli etmedi; sadece, "Hiçbir şey anlatmaya çalışmıyorum, Bay Ai" dedi. "Tanrım, keşke çalışsaydınız." Tuhaf tuhaf baktı bana. "Pekâlâ, öyleyse şu şekilde koyalım. Sa rayda, sizin deyiminizle Kral için gözde olan ve burada bulunmanı zı ve görevinizi iyi karşılamayan bazı kişiler var." Ve sen de onlara katılmaya, kelleni kurtarmak için beni satmaya can atıyorsun diye düşündüm; ama bunu söylemenin gereği yoktu. Estraven bir saray nedimi, bir politikacı, bense ona güvendiğim için bir aptaldım. Biseksüel bir toplumda bile politikacılar çoğu kez ek siksiz insanlar değillerdir. Beni yemeğe davet etmesi de ihanet etmiş olmasını, kendisinin bana yaparkenki rahatlığıyla kabul edeceğime inanmış olduğunu gösteriyordu. Belli ki görünüşü kurtarmak dürüst lükten daha önemliydi. Ben de buna göre bir şeyler söylemeye ça lıştım: "Bana gösterdiğiniz nezaket başınıza dert açtığı için çok üz günüm.” Ateş kömürleri. Bir ahlaki üstünlük hissi tattım ama bu çok uzun sürmedi; ne yapacağı hiç belli olmuyordu. 25
Arkasına yaslandı, alevlerin ışığı dizlerine ve gümüş maşrapayı tutan biçimli, güçlü, küçük ellerine düştü; ama yüzü karanlıktaydı: Sık ve kısa saçlarının, kalın ve çatık kaşlarının ve kederli, düz ifade sinin hep karanlıkta bıraktığı yüzü. Bir kedinin yüzü okunabilir mi, bir ayıbalığının, bir susamurunun? Kimi Gethenlileri bu hayvanlara benzetiyordum, konuştuğunuzda ifadeleri değişmeyen koyu, parlak gözleri vardı. "Başıma dert açtım" diye yanıtladı, "sizinle ilgisi olmayan bir ey lemle, Bay Ai. Biliyorsunuz, Karilide ile Orgoreyn arasında, Sassinoth yakınındaki Kuzey Şelale bölgesinde bir sınır şeridiyle ilgili bir anlaş mazlık var. Argaven'in büyükbabası, Sinoth Vadisi üzerinde hak iddia etmiş, Commensallar da bunu kabul etmemişlerdi. Bir buluttan bu ka dar çok kar, hem de gitgide artıyor. Bir süredir vadide yaşayan bazı Karhideli çiftçilerin eski sınırın doğusuna çekilmelerine yardım edi yordum. Vadi birkaç bin yıldır orada yaşayan Orgota'ya bırakılırsa mesele kendiliğinden çözülür diye düşünmüştüm. Yıllar önce Kuzey Şelalesi İdaresinde bulundum ve bu çiftçilerin bazılarını tanıyorum. Onların çatışmalarda öldürülmesi ya da Orgoreyn'deki Gönüllü Çift liklere gönderilmeleri hoşuma gitmez. Anlaşmazlık konusunu neden ortadan kaldırmayalım ki?.. Fakat, yurtseverce bir düşünce değil bu. Korkakça bir düşünce ve bizzat Kral'ın şifgretor'una dokunuyor." Alaylı konuşmaları ve Orgoreyn'le olan bir sınır anlaşmazlığının girdisi çıktısı beni hiç ilgilendirmiyordu. Aramızdaki soruna dön düm. Güvensem de güvenmesem de, ondan yararlanabilirdim. "Buna üzüldüm" dedim, "ama birkaç çiftçinin meselesi Kral'la yapacağım işi bozmamalı gibi geliyor bana. Birkaç millik sınırdan daha fazla şey söz konusu." "Evet. Çok daha fazla. Ama, belki bir sınırından ötekine yüz ışık- yılı genişlikteki Ekumen bir süre bize sabır gösterebilir." "Ekumen'in yerleşikleri çok sabırlı insanlardır, efendim. Karhi de'nin ve Gethen'in geri kalanının insanlığın geri kalan kısmına ka tılıp katılmama konusunu düşünmeleri ve karara varmaları için yüz yıl da, beş yüz yıl da bekleyebilirler; ben sadece kişisel umutlardan söz ediyorum. Ve kişisel düş kırıklığından. Sizin desteğinizi kazan dığımı düşünmüştüm."
"Ben de. Neyse. Buzullar bir gecede donmadılar..." Klişe ağzın dan dökülüverdi; ama aklı başka yerdeydi. Dalmıştı. Beni de iktidar oyunundaki diğer piyonlarla birlikte oradan oraya sürmesini canlan dırdım gözlerimin önünde. "Ülkeme" dedi, "garip bir zamanda gel diniz. Bir şeyler değişiyor; bir dönüm noktasından geçiyoruz. Hayır, bu yolda çok fazla ilerlemedik daha. Sizin burada bulunmanızın, gö revinizin yanlış yolda gitmemizi önleyebileceğini, bize tümüyle ye ni bir seçim sağlayacağını düşünmüştüm. Ama doğru zamanda doğ ru yerde. Şansa çok bağlı, Bay Ai." Genellemelerinden sabırsızlanıp lafa girdim. "Doğru zamanın bu olmadığını ima ediyorsunuz. Kral'la görüşmemi ertelememi mi öğüt lüyorsunuz?" Yaptığım gaf Karhide dilinde kulağa daha da beter geliyordu; ama Estraven ne gülümsedi ne de irkildi. "Korkarım bu ayrıcalık Krala mahsus" dedi sakin bir şekilde. "Ah, Tanrım, evet. Bunu kastetmemiştim." Bir an başımı ellerimin arasına aldım. Dünya'nın açık, serbest toplumunda yetiştiğim için Karhidelilerin o kadar değer verdiği edilginliği ve protokol mesele lerini bir türlü kavrayamıyordum. Bir kralın ne olduğunu biliyor dum. Dünya tarihi onlarla doluydu ama ayrıcalıklara ilişkin hiçbir deneysel duyum gelişmemişti; diplomatik incelikten yoksundum. Maşrapama sarıldım, sıcak, kocaman bir yudum aldım. "Pekâlâ, o halde Krala size güvenebildiğimde söylemeye niyetlendiğimden da ha az şey söyleyeceğim." "İyi." "Neden iyi?" diye sordum. "Bakın, Bay Ai. Siz deli değilsiniz. Ben de değilim. Ama hiçbiri miz kral da değiliz... Sanırım Argaven'e akla yakın bir şekilde bura daki görevinizin Gethen ile Ekumen arasında bir ittifak kurulması nı sağlamak olduğunu söylemeyi planlıyorsunuz. Mantıksal olarak o da çoktan biliyor bunu; çünkü, sizin de bildiğiniz gibi ben anlattım ona. Sizi destekledim. İlgisini uyandırmaya çalıştım. Yanlış yapıl mıştı, yanlış zamanlanmıştı. Kendimle fazla ilgilendiğimden onun bir kral olduğunu, olayları akılla değil ama bir kral gibi gördüğünü unuttum. Ona söylediklerim iktidarının tehdit edildiği, krallığının 27
uzayda bir toz zerresinden başka bir şey olmadığı, hükümranlığının yüz dünyayı yöneten insanların yanında bir şakadan öteye geçmedi ği anlamına geldi sadece." "Ama Ekumen yönetmez, koordine eder. Onun gücü üye devlet lerin ve dünyaların gücünden ibarettir. Ekumen'le ittifak kurduğun da Karhide kesinlikle daha az tehdit altında ve şimdiye kadar oldu ğundan çok daha önemli olacak." Estraven bir süre cevap vermedi. Alevleri, omuzlarından sarkan parlak gümüş makam zincirinde ve maşrapasında yansıyan titrek ate şe bakarak durdu. Bizi çevreleyen eski bina sessizdi. Yemeği getiren bir hizmetçi vardı ama kölelik veya kişisel bağ gibi kurumları olma yan Karhideliler insanları değil hizmeti kiraladıklarından bütün hiz metliler, çoktan evlerine gitmişlerdi. Estraven gibi bir adamın bir yerlerde muhafızları olması gerekirdi, zira suikast Karhide'de canlı bir kurumdur; yine de hiçbir muhafız görmemiş ve duymamıştım. Yalnızdık. Yalnızdım, karanlık bir sarayın duvarları arasında, karın değiştir diği garip bir şehirde, yabancı bir dünyanın Buzul Çağının ortasın da bir yabancıyla yalnız başımaydım. O akşam, hatta Kışa geldiğimden beri söylediğim her şey birden bana aptalca ve inanılmaz göründü. Bu adamın ya da ötekilerin öte ki dünyalar, öteki ırklar, dış uzayın bir yerlerindeki iyi niyetli bir yö netim hakkında anlattığım masallara inanmalarını nasıl umabilirdim? Baştan aşağı saçmaydı. Karhide'ye tuhaf bir gemiyle gelmiştim ve Gethenlilerden fizik olarak bazı yönlerden farklıydım; bunların açıklanması gerekiyordu. Ama benim açıklamalarım akla sığmaz şey lerdi. O an ben bile inanmadım. "Ben size inanıyorum" dedi benimle birlikte yalnız olan yabancı; ve kendime öylesine güçlü bir şekilde yabancılaşmıştım ki ona şaş kın şaşkın bakakaldım. "Korkarım Argaven de size inanıyor. Ama si ze güvenmiyor. Kısmen artık bana da güvenmediği için. Hatalar iş ledim, dikkatsizce davrandım. Artık sizin bana güvenmenizi de iste yemem, sizi de zor duruma düşürdüm. Bir kralın ne demek olduğu nu unuttum, bir kralın kendi gözünde Karhide demek olduğunu unuttum, yurtseverliğin ne olduğunu ve onun en mükemmel yurtse 28
ver olması gerektiğini unuttum. Size şunu sorayım, Bay Ai: Kendi deneyiminizle biliyor musunuz yurtseverliğin ne olduğunu?" "Hayır" dedim bu yoğun kişiliğin kendini birden bana çevirmiş olmasının etkisiyle sarsılarak. "Bilmiyorum herhalde. Eğer yurtsever lik derken bir insanın yurdunu kastetmiyorsanız. Bunu bilirim." "Hayır, yurtseverlik derken sevgiyi kastetmiyorum. Korkuyu kas tediyorum. Başkasına duyulan korkuyu. Bunun ifadeleri de şiirsel de ğil siyasaldır: Nefret, rekabet, saldırganlık, içimizde büyüyor bu korku. Yıl be yıl büyüyor. Yolumuzda fazla ilerledik. Ve, siz ki mil let denen şeyi yüzyıllar önce aşmış bir dünyadan geldiniz, siz ki ne den söz ettiğimi anlamakta bile güçlük çekiyorsunuz, siz ki bize ye ni yolu gösterdiniz." Kesti. Bir süre sonra denetimini yeniden kaza narak sakin ve nazikçe devam etti: "Korku yüzünden sizin davanızı şu anda Kral nezdinde desteklemeyi reddediyorum. Ama kendi adı ma korkmuyorum, Bay Ai. Yurtseverce hareket etmiyorum ben. Ne de olsa Gethen'de başka milletler de var." Nereye varmak istediği konusunda hiçbir fikrim yoktu ama kas teder göründüğü şeyi kastetmediğinden emindim. Bu kasvetli, soğuk şehirde karşılaştığım bütün karanlık, anlaşılmaz, gizemli ruhlar için de en karanlık olanıydı o. Onun labirent oyununa katılmayacaktım. Karşılık vermedim. Biraz durduktan sonra daha bir ihtiyatla sözünü sürdürdü: "Anladığım kadarıyla sizin Ekumen kendini tümüyle in sanlığın genel çıkarına adamış. Şimdi, sözgelimi Orgota'nın yerel çı karları genel çıkara tabi kılma konusunda deneyimi var. Karhide'nin ise hemen hemen hiç yok. Ve, Orgoreyn Commensalları zeki olma salar da aklen sağlıklı adamlar. Karhide Kralı ise sadece deli değil, üstelik aptal da." Estraven'in hiçbir sadakati yoktu belli ki. Belli belirsiz bir tiksin tiyle yanıtladım. "Bu durumda ona hizmet etmek güç olmalı." "Krala hizmet ettiğimden emin değilim" dedi Kral'ın başbakanı. "Ya da böyle bir niyetim olduğundan. Kimsenin hizmetçisi değilim. İnsan kendi gölgesini taşımalı..." Remni Kulesinin gongları Altıncı Saat’i, geceyarısını vuruyordu ve kalkmak için bunu bahane ettim. Çıkışta paltomu giyerken sözü nü sürdürdü: "Şimdilik şansımı kaybettim; çünkü Erhenrang'dan ay 29
rılacaksınız sanırım" -neden öyle sanıyordu ki?- "fakat, bir gün size tekrar soru sorabileceğime inanıyorum. Bilmek istediğim çok şey var. Özellikle de zihin-konuşmanız hakkında; bunu bana açıklama ya pek girişmediniz." Merakı tamamen içten gibiydi, iktidar sahiplerinin yüzsüzlüğü vardı onda. Bana yardım vaatleri de içten görünmüştü. Evet dedim, tabii ki, ne zaman isterse; ve gece böyle sonra erdi. Gethen'in büyük, koyu kırmızı ayının ışığında ince karla kaplı bahçe boyunca geçirdi beni. Çıktığımızda ürperdim, ısı sıfırın çok altındaydı ve o da kibar bir şaşkınlıkla sordu: "Üşüdünüz mü?" Elbette ona göre ılık bir bahar gecesiydi. Yorgun ve bitkindim. "Bu dünyaya geldiğimden beri üşüyorum" dedim. "Bu dünyaya ne diyorsunuz kendi dilinizde?" "Gethen." "Kendiniz bir ad vermediniz mi?" "Evet, ilk araştırmacılar vermişlerdi, Kış diyorlardı.” Duvarla çevrili bahçenin kapısında durduk. Dışarıda, Saray'ın du var ve çatıları ara sıra çeşitli yükseklikteki pencerelerin altınsı parıl tılarıyla aydınlanan karlı karmaşa içinde kapkara seçilebiliyordu. Dar kemerin altında durup bu kilit taşının da kan ve kemikle örülüp örülmediğini düşünerek yukarıya baktım. Estraven benden ayrılıp geri döndü; karşılama ve uğurlamaları uzatma huyu yoktu. Çizmele rim ayın aydınlattığı ince karda gıcırdayarak Saray'ın sessiz bahçele ri ve dehlizleri boyunca yürüdüm ve şehrin derin sokaklarından ge çerek eve döndüm. Üşümüştüm, güvensizdim, ihanet duygusu, yal nızlık ve korku kaplamıştı içimi.
2 Tipinin İçindeki Yer
Erhenrang Tarihçiler Heyetinin arşivlerindeki Kuzey Karhide "ocak-masalları" ses bandı koleksiyonundan, anlatıcı bilinmiyor, VIII. Argaven devrinde kayde dilmiş.
İki yüzyıl kadar evvel, Pering Fırtına Sınırındaki Shath Oca ğı'nda, birbirine kemmer sözü kesmiş iki erkek kardeş yaşardı. O zamanlar da, şimdi olduğu gibi, ebeveyni aynı olan erkek kardeş lerin, ancak içlerinden biri hamile kalana kadar kemmer etmelerine izin veriliyordu. Birinden biri doğum yaptı mı artık ayrılmaları gere kiyordu. Yani ömür boyu sözlenmelerine asla izin verilmezdi. Ama onlar bu yasağa uymadı. Bebek rahme düştüğünde Shath Beyi sözle rini bozmalarını ve bir daha kemmer için biraraya gelmemelerini bu31
yurdu onlara. Bu buyruğu duyunca, içlerinden biri, çocuğa hamile kalan, kendini kaybetti, kimse onu teselli edemedi, yatıştıramadı ve zehir içerek canına kıydı. İşte o zaman Ocak halkı öteki kardeşe kar şı galeyana geldi. İntiharın suçunu ona yükleyerek onu Ocaktan ve Beylikten sürgün ettiler. Kendi lordu tarafından sürgün edildiği ve öyküsü her yere kendisinden önce vardığı için hiçbir yere kabul edilmedi, her gittiği yerde üç gün misafir edilip sonra bir kanun ka çağı olarak kapı dışarı edildi. Böylece, dolaşmadık yer bırakmadı ve kendi yurdunda artık ona yer olmadığını, suçunun asla bağışlanma yacağını anladı.* Gençti, görmüş geçirmiş değildi, bunun böyle ola cağını aklına getirmemişti. Ama, her şeyin gerçekten de böyle oldu ğunu görünce Shath diyarına geri döndü ve Dış Ocak'ın kapısında bir sürgün olarak durdu. Ocaktaşlarına şunları söyledi: "insanlar ara sında yerim yok. Kimse beni görmüyor. Konuşuyorum ama duymu yorlar. Geliyorum ama karşılamıyorlar. Ateşin yanında benim için bir yer, sofrada benim için bir tabak, uzanıp yatacağım bir döşek yok. Ama hâlâ bir adım var. Benim adım Getheren. Bu adı Ocak üze rine bir lanet olarak bırakıyorum ve yanında da bu utancı. Benim için saklayın bunu. Artık adım olmaksızın ölümümü aramaya gideceğim." Bunun üzerine ocaklılardan bazıları onu öldürmek isteyerek, haykı rışlarla, hiddetle üzerine saldırdılar. Çünkü, bir aile için cinayet bile intihar kadar kara leke değildir. Kaçtı ve kuzeye, Buza doğru gitti, peşine takılanları atlattı. Peşine takılanlar çaresiz Shath'a geri dön düler. Ama Getheren yoluna devam etti ve iki günlük bir yolculuk tan sonra Pering Buzuna vardı.** İki gün iki gece Buz üzerinde kuzeye yürüdü. Ne yiyeceği vardı yanında, ne de paltosundan başka bir korunağı. Buz üzerinde tek bir ot bitmez, tek bir hayvan gezinmez. Aylardan Susmi idi ve ilk bü yük karlar gün ve gece boyu düşmeye başlamıştı. Tipinin ortasında tek başına yürüdü. İkinci gün gitgide zayıf düştüğünü anladı. İkinci gece yere uzanıp kaldı, biraz olsun uyuması gerekiyordu. Üçüncü sabah uyandığında ellerinin donmuş olduğunu gördü, ellerini kulla* Ensesti denetleyen yasayı çiğnemesi kardeşinin intiharına yol açtığı için ağır bir suç ola rak görülecekti. (G.A.) ** Pering Buzu Karhide'nin en kuzeyini kaplayan buzul tabakasıdır ve kışın Guthen Kör fezi donduğunda Orgoreyn'in Gobrin Buzu ile birleşir.
32
nacak hali olmadığından pabuçlarının bağlarını çözüp ayaklarına ba kamamıştı; ama yine de onların da donmuş olduğunu anladı. Dizle ri ve dirsekleri üzerinde sürünmeye başladı. Böyle yapması için bir neden yoktu oysa; çünkü Buzun orasında veya burasında ölmesi hiç bir şeyi değiştirmezdi; ama kuzeye gitmek zorundaymış gibi bir his vardı içinde. Uzun bir süre sonra kar üstüne düşmez, yel etrafında esmez ol du. Güneş açtı. Sürünürken ileriyi göremiyordu, çünkü başlığının kürkü gözlerinin üstüne düşüyordu. Artık bacaklarında, kollarında ve yüzünde üşüme hissetmez olduğundan buzun onu hissizleştirdi ğini düşündü. Ama hâlâ hareket edebiliyordu. Buzulun üzerinde uza nıp giden kar, buzun üstünde bitmiş bir ok gibi tuhaf göründü ona. Çimen gibi ağırlığı altında eziliyor, geçip gittiğinde eski şeklini alı yordu. Sürünmeyi bıraktı, etrafını görmek için başlığını arkaya ite rek yere çömeldi. Gözünün görebildiğince beyaz ve parlak kar çi menleri uzanıyordu her yanında. Beyaz yapraklara bürünmüş beyaz ağaçlardan korular vardı. Güneş parlıyordu, rüzgâr esmiyordu ve her şey beyazdı. Getheren eldivenlerini çıkardı ve ellerine baktı. Kar gibi beyaz dılar. Ama donmuş değillerdi artık, parmaklarını kullanabiliyordu ve ayakları üzerinde dikilebildi. Acı hissetmiyordu, soğuk ve açlık da. Buz üzerinde, kuzey yönünde, Beylik Kulesi gibi beyaz bir kule gördü. Uzaktaki bu yerden biri çıkmış ona doğru geliyordu. Biraz sonra Getheren bu kişinin çıplak olduğunu gördü, derisi baştan aşa ğı beyazdı, saçları da beyazdı. Yaklaştı, konuşabilecek kadar yakını na geldi. Getheren sordu: "Kimsin?" Beyaz adam yanıtladı: "Ben senin kardeşin ve kemmeringin Ho de'yim." Hode kendini öldüren kardeşinin adıydı. Ve Getheren bu beyaz adamın bedeninin ve yüzünün kardeşine ait olduğunu gördü. Ama göbeğinde dirim belirtisi yoktu artık, sesiyse buzun çıtırdaması gibi geliyordu. Getheren sordu: "Burası neresi?" Hode yanıtladı: "Burası tipinin içindeki yer. Biz, kendi canına kı yanlar burada kalırız. Burada sen ve ben sözümüzü tutacağız." 33
Getheren korkmuştu ve dedi ki: "Ben burada kalmayacağım. Eğer benimle Ocağımızdan ayrılıp güney toprağına gelmiş olsaydın bir likte kalabilir ve hiç kimse yasayı çiğnediğimizi bilmeden ömür bo yu sözümüzü tutabilirdik. Ama sen sözünü tutmadın, hayatınla bir likte fırlatıp attın onu. Ve artık adımı söyleyemezsin." Doğruydu bu. Hode beyaz dudaklarını kıpırdattı ama kardeşinin adını söyleyemiyordu. Hızla Getheren'in üzerine atılıp onu tutmak için ellerini uzattı ve sol eliyle onu kavradı. Getheren sıyrılıp ondan uzaklaştı. Güneye doğru kaçtı ve koşarken karşısına yağan kardan bir beyaz duvarın di kildiğini gördü, buraya daldığında tekrar dizleri üzerine çöktü, ko şamıyordu ama sürünüyordu. Buz üzerine çıktığının dokuzuncu günü Shath'ın kuzeydoğusun daki Orhoch Ocağının halkı, kendi topraklarında buldular onu. Kim olduğunu, nereden geldiğini bilmiyorlardı, onu bulduklarında açlıktan ölmek üzereydi, kardan kör olmuş, yüzü güneşten ve buz dan yanmış bir halde sürünüyordu ve ilk başta konuşamadı. Yine de buz kesmiş olduğundan kesilmesi gereken sol eli dışında kalıcı bir yarası yoktu. Bazıları bunun adını işittikleri Shathlı Getheren oldu ğunu söyledi, kimileriyse o olamayacağını, Getheren'in güzün ilk ti pisinde Buza gittiğini ve ölmüş olması gerektiğini söyledi. Adının Getheren olduğunu inkâr etti. Kendini toplayınca Orloch'dan ve fır tına sınırından ayrıldı ve kendine Ennoch adını vererek güneye doğ ru gitti. Ennoch yaşlanıp da Rer ovasında yaşarken kendi memleketinden birine rastladı ve ona "Shath Beyliği ne âlemde?" diye sordu. Öteki kişi Shath'ın durumunun kötü olduğunu söyledi. Ne Ocak ta ne de hasatta bereket vardı; hastalık almış yürümüş, tohumlar ya donmuş ya çürümüştü ve yıllardır bu böyle sürüp gidiyordu. Sonra Ennoch ona, "Ben Shathlı Getheren'im" dedi ve Buzun üzerinde nereye git tiğini, orada neyle karşılaştığını anlattı. Hikâyesinin sonunda dedi ki: "Shath'dakilere adımı ve gölgemi geri aldığımı söyle." Çok geç meden Getheren hastalandı ve öldü. Gezgin onun sözlerini Shath'a ulaştırdı ve derler ki o günden sonra beylik yeniden bereket yüzü gördü, tarlada, evde ve Ocak'ta her şey yolunda gitti.
3 Deli Kral
Geç saate kadar uyudum, kalktıktan sonra da sabahın geri kalan kısmını saray adabı üzerine aldığım notları ve haleflerim olan araştırmacıların Gethen psikolojisi ve âdetleri üzerine gözlemlerini okuyarak geçirdim. Kendimi okuduklarıma veremiyordum ama pek fark etmiyordu zaten; çünkü bunları su gibi biliyordum ve sırf içim deki her şey ters gitti deyip duran o sesi susturmak için okuyordum. Susturamayınca onunla tartışmaya giriştim. Estraven olmadan da pe kâlâ işi götürebileceğimi, hatta belki de daha iyi yürütebileceğimi söyleyip duruyordum. Ne de olsa benim işim tek adamlık bir işti. Yalnızca bir Birinci Gezici vardır. Ekumen'den gelen ilk haber tek bir sesten aktarılır, bizzat orada olan tek bir adam, bizzat orada ve tek başına. Dört-Taurus'taki Pellelge gibi öldürülebilir ya da Gao'da 35
art arda üç Geziciye olduğu gibi delilerin yanına tıkılabilir, ama yi ne de bu uygulama sürer gider çünkü işe yarar. Hakikati söyleyen tek bir ses donanmalardan ve ordulardan daha büyük bir güçtür, za manı varsa tabii; bol bol zamanı; ama zaman Ekumen'de en bol olan şey... Fakat sende yok dedi içimdeki ses, yine de susturabildim onu ve tam bir sükûnet ve kararlılıkla, ikinci Saat'te Kral'ın huzuruna çık mak üzere Saray'a vardım. Kral'ın huzuruna çıkmadan, daha bekle me odasındayken içimdeki ses kesilmiş gitmişti. Saray muhafızları ve mihmandarlar beni Kral'ın Evinin uzun sa lonlarından ve koridorlarından geçirerek kabul salonuna götürdüler. Mihmandarlardan biri beklememi rica etti ve yüksek, penceresiz odada beni yalnız bıraktı. Haşmetmaabı ziyaret için tepeden tırna ğa hazır, dikilip bekledim. Dördüncü yakutumu da satmıştım: Araş tırmacılar Gethenlilerin karbon elmaslarına en az Terralılar kadar değer verdiklerini rapor ettiklerinden Kış'a cebimi mücevherle dol durarak gelmiştim ve elime geçenin üçte birini dünkü geçit alayı ve bugünkü kabul için gereken giysilere harcamıştım; her şey yepye niydi, çok ağırdı ve bütün Karhide giysileri gibi iyi dikilmişti, beyaz örme bir gömlek, dize kadar gri pantolon, uzun, cüppemsi bir kaf tan, mavi-yeşil deriden hieb, yeni bir kep, hiebin gevşek kemeri altı na uygun şekilde yerleştirilmiş yeni eldivenler, yeni çizmeler... iyi giyinmiş olduğumu bilmem sükûnet ve güven duygumu artırıyordu. Sakin ve kararlı bir şekilde kendime bakıyordum. Saray'ın her yanı gibi bu oda da yüksek, kırmızı, eski ve çıplaktı, esintiler sanki başka odalardan değil de başka yüzyıllardan geliyor muşçasına küflü bir ayaz vardı havada. Şöminede alevler parlıyordu ama bir faydası yoktu. Karhide'de ateş bedeni değil ruhu ısıtmak için yakılır. Karhide'nin mekanik-endüstriyel Keşif Çağı en az üç bin yıl öncesine uzanıyor ve bu otuz asır boyunca buhar, elektrik ve diğer esaslara dayalı mükemmel ve ucuz merkezi ısıtma aygıtları geliştir mişler ama bunları evlerine kurmuyorlar; belki de bunu yaparlarsa, sıcak kafeslerde yaşatıldıktan sonra salıverilince donan buzul kuşları gibi hava koşullarına karşı fizyolojik dirençlerini yitirebilirler. Ama, ben tropikal bir kuş olduğumdan üşüyordum; dışarısı bir tür soğuk, içerisi başka bir tür soğuk, bitmek bilmeyen ve az ya da çok şiddet 36
li bir soğuk. Isınmak için bir aşağı bir yukarı yürüdüm durdum. Uzun kabul salonunda benden ve ateşten başka pek az şey vardı: Bir tabu re ve üzerinde bir çanak süslü taş ile gümüş ve kemik işlemeli, tahta dan oyma, değerli bir zanaatkâr elinden çıkma eski bir radyo duran bir masa. Fısıltı halinde çalıyordu ve sesi açtığımda yayındaki şarkı ya da türkünün kesilip Saray Bülteninin verildiğini duydum. Karhi deliler genelde pek okumazlar, haberlerini, edebiyatlarını görmeyi değil işitmeyi tercih ederler: Kitaplar ve televizyon cihazları radyo lara nazaran pek yaygın değildir, gazete diye bir şeyse yoktur. Evim deki radyoda sabah bültenini kaçırmıştım, şimdikini de aklım başka yerde, yarım kulakla dinliyordum ki birkaç kez geçen bir isim dikka timi çekti. Estraven'den mi söz edilmişti ne? Bir duyuru okunuyordu. "Estre in Kerm Lordu, Therem rem ir Estraven'in Kraliyet unvan ları ve Kraliyet Meclislerindeki makamı bu duyuruyla feshedilmiş, Krallığı ve Kraliyet beyliklerini terk etmesi emredilmiştir. Uç gün içinde Krallık topraklarını terk etmediği ya da hayatı boyunca Kral lığa yeniden döndüğü takdirde hiçbir sorgu ve yargıya gerek olmak sızın onu gören ilk kişi tarafından öldürülecektir. Karhide tebaasın dan hiç kimse Harth rem ir Estraven ile kati surette konuşmayacak, evinde ve toprağında barınmasına müsaade etmeyecek, aksi takdirde hapisle cezalandırılacaktır. Karhide tebaasından hiç kimse Harth rem ir Estraven'e herhangi bir şekilde para veya mal vermeyecek, ona olan borçlarını ödemeyecek, aksi takdirde hapis ve para cezası ile cezalan dırılacaktır. Tüm Karhide tebaası bilmelidir ki Harth rem ir Estra ven'in sürgününe yol açan suç İhanet suçudur: Meclis'te ve Saray'da gerek gizlice, gerek alenen ve Kral a hizmet iddiasının ardına sakla narak Karhide milletinin hükümranlık haklarından vazgeçmesini ve belli bir Halklar Birliğinin tabi milleti haline gelerek iktidarını teslim etmesini savunmuştur. Herkes bilmelidir ki bu Halklar Birliği denen şey gerçekte var olmayıp ülkemizin gerçek düşmanlan hesabına Kar hide'nin ve Kral'ın otoritesini sarsmak isteyen birtakım komplocu hainin aleti ve asılsız yalanından başka bir şey değildir. Odguirni Tu wa, Sekizinci saat, Erhenrang Sarayı. ARGAVEN HARGE!" Duyuru şehrin kapılarına ve yol kenarlarına asılmıştı, yukarıdaki bunlardan birinden kelimesi kelimesine alınmadır. 37
İlk tepkim basitti. Beni suçlamaya başlamasını durduracakmışça sına radyoyu kapattım ve kapıya seğirttim. Sonra, durdum tabii. Şö minenin kenarındaki masaya döndüm ve orada dikilip beklemeye başladım. Artık sakin ve kararlı değildim. Çantamı açmak, Yanıtlayı- cıyı çıkarmak ve Haine bir Önemli/Acil! yollamak istiyordum. Bu düşünceyi de kafamdan attım, bu ilkinden de aptalcaydı, neyse ki başka tepki için zamanım olmadı. Holün öteki ucundaki iki kanatlı kapı açıldı ve yaver bana yol vererek adımı seslendi: "Genri Ai” -adım Genli; ama Karhideliler iyi telaffuz edemiyorlar- sonra da beni Kızıl Salon'da Kral XV. Argaven ile baş başa bıraktı. Kocaman, yüksek tavanlı, uzun bir salon, Kraliyet Sarayının şu Kızıl Salonu. Şöminelere kadar yarım mil var. Yarım mil yüksekli ğindeki kirişli tavandan aşağı yılların aşındırdığı tozlu perdeler ve süsler sarkıyor. Kalın duvarlarda pencereler dışında bir yarık ya da açık yok, ışık az ve solgun, lambalar yüksekte. Salon boyunca Krala doğru yürürken yeni çizmelerim cıyk cıyk edip duruyor. Bu yol altı ay sürdü sanki. Argaven üç şömineden en büyüğünün önünde, alçak ve geniş bir platform ya da kürsü üzerinde dikiliyordu. Kırmızımsı loşluk içinde kısa görünüyordu, oldukça şiş göbekliydi, dimdik duruyordu ve baş parmağındaki büyük mühürlü yüzük dışında pek dikkat çeker bir şe yi yoktu. Platformun kenarında durdum ve bana öğretildiği gibi hiçbir şey yapmadım ve konuşmadım. "Gelin Bay Ai. Oturunuz." Dediğini yaptım ve ortadaki ocağın sağındaki sandalyeye otur dum. Bütün bunlar için eğitimliydim. Argaven oturmadı; kükreyen parlak alevlerin önünde, on ayak ötemde dikildi ve birden konuştu. "Bana söylemeniz gerekeni söyleyin, Bay Ai. Bir mesaj getirmişsiniz diyorlar." Karşımdaki alev ve gölgelerle kırmızılaşmış ve girintili çıkıntılı bir şekil almış olan yüz, ayın yüzü, Kış'ın pas rengi ayının yüzü ka dar düz ve zalimdi. Argaven uzakta ve etrafı saray nedimleriyle sarı lı olmadığında daha az Kral gibi, daha az insan gibi görünüyordu. Sesi inceydi, çılgın kafasını tuhaf bir kibirle eğmişti. 38
"Efendimiz, söylemem gereken kafamdan uçtu gitti. Lord Estra ven'in başına gelen talihsizliği haber aldım biraz önce." Argaven gergin, küstah bir sırıtışla gülümsedi. Neşeli görünmeye çalışan sinirli bir kadın gibi tiz bir sesle kahkaha attı. "Lanet olsun ona" dedi. "Kendini beğenmiş, fiyakacı, dalavereci hain! Dün akşam onunla yemekteydiniz ha? Ve ne kadar güçlü bir herif olduğunu, Kral'ı nasıl parmağının ucunda çevirdiğini, bana sizden bahsettiği için beni idare etmenizin ne kadar kolay olacağını söyledi ha? Bun ları söyledi, değil mi, Bay Ai?" Duraksadım. "Bana sizin hakkınızda neler söylediğini anlatayım bir de, merak ediyorsanız tabii. Bana sizi kabul etmememi, bekletmemi, hatta Or goreyn'e ya da Adalara postalamamı salık veriyordu. Yarım aydır bunları söyleyip duruyordu bana, lanet olası küstah! Orgoreyn'e postalanan o oldu sonunda, ha, ha, hal" Gene o tiz, yapmacık kah kaha. Gülerken ellerini çırptı. Platformun kenarındaki perdelerin arasında sessizce bir muhafız beliriverdi. Argaven ona homurdanın ca hemen kayboldu. Hâlâ gülen ve homurdanan Argaven yanıma geldi ve bana dik dik baktı. Koyu renk gözbebeklerinde hafif turun cu bir parıltı vardı. Sandığımdan daha çok korkutuyordu beni. Bu tutarsızlıklar arasında açık olmak en iyi yol gibi geldi bana. "Size bir tek şunu sorabilirim efendim" dedim, "acaba Estraven'in komplosuna katılmakla suçlanıyor muyum?" "Siz mi? Hayır." Beni daha da yakından süzmeye başlamıştı. "Ne halt olduğunuzu bilmiyorum, Bay Ai. Bir cinsel sapık mı, yapay bir ca navar mı yoksa Boşluk ülkelerinden gelen bir ziyaretçi mi? Ama bir hain olmadığınız kesin. Yalnızca bir haine alet oldunuz. Ben aletleri cezalandırmam. Ancak kötü bir ustanın elinde tehlikeli olabilir onlar. Size bir öğüt vereyim." Argaven bunu tuhaf bir vurguyla ve zevkle söylemişti. Yine de iki yıldır kimsenin bana öğüt bile vermediği geldi aklıma. Soruları cevaplıyorlardı ama asla açık açık öğüt vermiyorlar dı; bana en çok yardım eden Estraven bile. Bir şifgretor meselesi ol malı. "Kendinizi kimseye kullandırmayın, Bay Ai" diyordu Kral. "Hi ziplerden uzak durun. Kendi yalanlarınızı söyleyin, kendi işlerinizle uğraşın. Ve kimseye güvenmeyin, tamam mı? Kimseye güvenmeyin. 39
Lanet olsun o yalancı, o soğukkanlı haine, ona güvenmiştim. O kah rolası boynuna gümüş zincir takmıştım. Keşke o zincirle assaydım onu. Asla güvenmedim ona. Asla. Kimseye güvenmeyeceksin zaten. Mişnori lağımlarında çöp toplayarak açlıktan geberesice, bağırsakları dökülesice, asla..." Kral Argaven sarsıldı, öksürdü, öğürürcesine nefe sini tuttu ve bana sırtını döndü. Büyük ateşteki odunları tekmeledi; yüzüne, saçlarına, giysisine sıçrayan kıvılcımları elleriyle yakaladı. Başını çevirmeden, tiz, acılı bir sesle konuştu: "Söyleyecek neyi niz varsa söyleyin, Bay Ai." "Bir soru sorabilir miyim, efendim? "Evet." Ateşin karşısında durmuş, iki ayağı üzerinde sallanıyordu. Sırtına doğru konuştum, ister istemez. "Benim, olduğumu söylediğim şey olduğuma inanıyor musunuz?" "Estraven bana sizin hakkınızda bir sürü doktor raporu gönder mişti, aracınızın durduğu atölyelerdeki mühendislerin raporlarını da, daha bir sürü şey. Bunların hepsi de yalancı değil herhalde ve onlar da sizin insan olmadığınızı söylüyorlar. Ee, ne olmuş?" "Bu demektir ki, efendim, benim gibi başkaları da vardır. Yani ben bir temsilciyim..." "Birliğin, Otorite'nin temsilcisi, pekâlâ, pek güzel. Sizi ne yapma ya gönderdiler buraya, sormamı istediğiniz bu muydu?" Argaven her ne kadar aklı başında ya da zeki olmasa da hayatta ki temel amaçları yüksek düzeyde şifgretor ilişkisi elde etmek ve ko rumak olanların konuşmalarındaki kaçamaklar, meydan okumalar ve ince retorik konusunda deneyimliydi. Bu ilişki hâlâ benim için çok yabancıydı ama bunun rekabetçi, prestij elde etme peşindeki boyut ları ve bundan doğabilecek sürekli bir laf düellosu hakkında bir şey ler biliyordum. Benim Argaven'le düello etmeyip iletişim kurmaya çalıştığım gerçeği ise zaten iletişim dışı bir durumdu. "Bunu asla gizli tutmaya çalışmadım, efendim. Ekumen Gethen'in milletleri ile bir ittifak kurmak istiyor." "Ne için?" "Maddi kazanç. Bilgi artışı. Akıllıca yaşama alanının karmaşıklık ve yoğunluğunun artması. Uyumun zenginleşmesi ve Tanrı'nın mu zaffer olması. Merak. Macera. Haz." 40
İnsanları yönetenlerin, kralların, fatihlerin, diktatörlerin, gene rallerin diliyle konuşmuyordum, bu dilde sorusunun cevabı yoktu. Argaven dalgın ve umursamaz bir şekilde ağırlığını bir ayağından ötekine aktarıp ateşe bakmayı sürdürdü. "Büyüklüğü ne kadar bu Boşluktaki krallığın, şu Ekumen'in?" "Ekumen'in kapsadığı alanda üzerinde hayat olan seksen üç geze gen var ve bunlarda da yaklaşık üç bin millet ya da antrotipik grup.” "Üç bin mi? Ha, anlaşıldı. Peki, söyleyin bakalım üç bine karşı tek başımıza bizim ne işimiz olsun ki bu Boşlukta yaşayan canavar milletlerle?" Bana bakmak için döndü çünkü hâlâ düellodaydı; neredeyse şaka yapar gibi retorik bir soru yöneltmişti. Ama şaka fazla derine gitme mişti. Estraven'in beni uyardığı gibi huzursuzdu, paniğe kapılmıştı. "Seksen üç dünyada üç bin millet, efendim; ama Gethen'e en ya kın olanına bile gitmek ışık hızına yakın seyreden gemilerle on yedi yıl sürer. Gethen'in böyle komşulardan gelebilecek saldırı ve hü cumlara maruz kalmasından endişeleniyorsanız ne kadar uzakta ya şadıklarını düşünün. Çatışmalar uzayda bunca derde değmez." Savaş sözü etmemiştim doğal olarak; Karhide dilinde karşılığı yok. 'Ticaret ise değer. Yanıtlayıcıyla iletilen düşünceler ve teknikler; insanlı veya insansız gemilerle gönderilen mallar ve araçlar. Elçiler, alimler ve tacirler, dışarıdan gelenler olabilir; sizden gidecekler ola bilir. Ekumen bir krallık değil koordinatördür, ticaret ve bilgi için bir değiş tokuş yeridir; onsuz insan dünyaları arasında iletişim kar makarışık, ticaret riskli olurdu. İnsan ömrü dünyalar arasındaki za man sıçramaları ile baş edemeyecek kadar kısa. Bir şebeke ve mer kezlilik olmazsa denetim ve süreklilik olmaz, bu yüzden Ekumen'e üye oluyorlar... Bildiğiniz gibi hepimiz insanız, efendim. Hepimiz. İnsanlar tüm dünyalara eonlar önce aynı gezegenden, Hain'den git ti. Farklıyız ama hepimiz aynı Ocak'ın çocuklarıyız..." Bu sözlerin hiçbiri ne Kral'da merak uyandırdı ne de ona biraz ol sun güven verdi. Onun veya Karhide'nin şifgretorunun Ekumen'in varlığı ile zedelenmeyip, bilakis güçleneceğini söylemeye çalıştım ama fayda etmedi. Argaven kafese kapatılmış bir dişi susamuru gibi 41
orada dikiliyor, acılı bir sırıtışla dişlerini göstererek bir o ayağı bir bu ayağı üzerinde, bir öne bir arkaya sallanıp duruyordu. Konuşma yı kestim. "Hepsi de sizin gibi kara mı?" Gethenliler genellikle sarı-kahverengi ya da kırmızı-kahverengi dir ama benim kadar esmer olanları da görmüştüm. "Bazıları daha koyudur" dedim, "her rengimiz var." Ve yanıtlayıcımla bazı resimle ri koyduğum (Kızıl Salon'a girmeden dört kez saray muhafızlarınca kibarca kontrol edilen) çantamı açtım. Resimler, filmler, fotoğraflar, tablolar, aktifler ve birkaç küp... küçük bir insan galerisi gibiydi; Ha inliler, Chiffewarlılar ve Cetliler, S, Terra ve Alterralılar, Enuzaklı lar, Kapteynliler, Ollullular. Dör-Tauruslular, Rokananlılar, Ensbo lular, Cime, Gde ve Sheashel Limanından olanlar... Kral birkaçına ilgisizce baktı. "Bu nedir?" "Bir Çimeli, bir dişi." Gethenlilerin sadece kemmerin doruğunda ki kişiler için kullandıkları kelimeyi kullanmak zorunda kaldım; al ternatifi ise dişi hayvan için kullanılan kelimeydi. "Sürekli olarak mı?" "Evet." Küpü elinden düşürdü ve bir ayağından ötekine sallanarak ba na ya da yakınımda bir yere bakakaldı; ateşin ışığı yüzünde oyna şıyordu. "Hepsi böyle mi onların; senin gibi mi?” Onlar için yüksekliğini azaltamayacağım bir engeldi bu. Eninde sonunda kendi kendilerine aşmaları gerekiyordu. "Evet. Gethenlilerin cinsel fizyolojisi, bildiğimiz kadarıyla, in sanlar arasında eşsiz." "Yani bu başka gezegenlerdekilerin hepsi sürekli kemmerde, öy le mi? Sapıklar toplumu yani? Lord Tibe demişti de şaka yapıyor sanmıştım. Tamam, doğru olabilir ama iğrenç bu, Bay Ai. Buradaki insanların da böylesine tuhaf canavarlarla ne alıp vereceği olur bil miyorum doğrusu. Ama, belki de seçim hakkımın olmadığını söyle meye geldiniz." "Karhide adına seçim sizin, efendim." "Ya sizi de sepetlersem?"
"Olur, giderim. Bir sonraki kuşakla yine deneyebilirim..." Bu tam yerinden vurdu. Birden soruverdi: "Ölümsüz müsünüz?" "Hayır, efendim, değiliz. Ama zaman sıçramasının da bazı yarar ları vardır. Gethen'e en yakın gezegene, Ollula gitmeye kalksam oraya varmam on yedi gezegen yılı alır. Zaman sıçraması ışık hızına yakın bir hızla yolculuk etme yöntemidir. Sadece gidip gelsem, ge mide geçirdiğim birkaç saat burada otuz dört yıla eşit olacaktır; böy lece baştan başlayabilirim." Ama, Horden Adası balıkçılarından baş bakana kadar şimdiye dek konuştuğum herkesi büyüleyen, yanıltıcı bir ölümsüzlük çağrışımı da olan zaman sıçraması fikri onu etkileme di. Tiz, sinirli sesiyle sordu: "Şu nedir?" Yanıtlayıcıyı işaret ediyordu. "Yanıtlayıcı iletişim aygıtı, efendim." "Radyo mu?" "Radyo dalgalarını ya da herhangi bir enerji biçimini kullanmaz. Dayandığı ilke eşzamanlılık sabitidir, bazı yönlerden yerçekimine benzer." Bir kez daha hakkımdaki her raporu okumuş olan ve bütün açıklamalarımı ilgiyle ve zekice dinleyen Estraven'le değil de sıkın tıdan patlamak üzere olan bir kralla konuşmakta olduğumu unut muştum. "Bunun yaptığı şey efendim, aynı anda iki noktada eşza manlı bir mesaj üretmektir. Herhangi bir yer olabilir. Noktalardan biri belirli bir kütlesi olan bir gezegende, sabit olmak zorundadır. Ama öteki uç taşınabilir. O uç bu. Koordinatları Birincil Dünya, Ha in'e ayarladım. Bir NAFAL gemisi Gethen'den Haine 67 yılda gider; ama bu klavyede bir mesaj yazarsam yazdığım anda Hain'e ulaşır. Hain'deki Yerleşiklerle görüşmek istediğiniz bir şey var mıydı, efen dim?" "Boşlukça bilmiyorum" dedi Kral, sıkıntılı, hain sırıtışıyla. "Karhidece bilen bir danışman hazır bekliyor olacak. Onlara ha ber vermiştim." "Ne demek istiyorsun? Nasıl?" "Bildiğiniz gibi, efendim, Gethen'e gelen ilk yabancı ben deği lim. Benden önce bir araştırmacı ekibi geldi. Varlıklarını belli etme den, elden geldiğince bir Gethenli gibi gözükerek bir yıl Karhide, Orgoreyn ve Takımada çevresinde dolaştılar. Sonra da Ekumen Konseylerine rapor verdiler. Kırk yıl kadar önceydi, büyükbabanız 43
devrindeydi bu. Verdikleri rapor son derece olumluydu. Ben de top ladıkları bilgileri inceledim, kaydettikleri dilleri çalıştım ve geldim. Aracın çalışmasını görmek ister miydiniz efendim?" "Numaralan sevmem, Bay Ai." "Numara değil. Bilginlerinizden bazıları inceledi ve..." "Ben bir bilgin değilim." "Siz bir kralsınız, lordum. Ekumen'in Birincil Dünyası'ndaki mua dilleriniz sizden bir ses bekliyor." Hiddetle bana baktı. Gururunu okşamaya ve ilgisini çekmeye çalı şırken bir prestij kapanına sıkıştırmıştım onu. Her şey ters gidiyordu. "Pekâlâ, makinenize sorun bakalım, bir adam neden hain olurmuş?" Karhide karakterlerine uyarlanmış tuşlara yavaşça basarak yaz dım: "Karhide Kralı Argaven, Hain'deki Yerleşiklere soruyor: Bir adam neden hain olur?" Harfler küçük ekranda belirip kayboldu. Ar gaven seyrediyordu; sıkıntılı sallanışı bir an için durdu. Bir duraklama oldu, uzun bir duraklama. Kuşkusuz yetmiş iki ışıkyılı uzakta birileri Karhidece için bir dil bilgisayarına, hatta bel ki de bir felsefe arşiv bilgisayarına umutsuzca basıp duruyordu. So nunda ekranda parlak harfler belirdi, bir süre kaldı ve yavaşça kay boldu: "Karhide Kralı Argaven'e, Gethen. Selamlar. Bir adamın ne den hain olduğunu bilmiyorum. Kimse kendini bir hain olarak gör mez: Bu da işleri zorlaştırıyor. Saygıyla. Spimolle G.F. Yerleşikler adına, Saire, Hain, 93/1491/45." Bant kaydedilince onu çekip Argaven'e uzattım; masanın üzerine düşürdü, ortadaki ocağa doğru yürüdü, neredeyse içine girdi. Odun ları tekmeledi ve kıvılcımları elleriyle silkeledi. "Öndeyicilerin birin den alabileceğim bir cevap ne kadar yararlıysa bu da o kadar. Cevap lar yeterli değil, Bay Ai. Kutunuz, şu makineniz de. Aracınız, gemi niz de yetmez. Bir sürü numara ve bir numaracı. Masallarınıza ve mesajlarınıza inanmamı istiyorsunuz. Ama niye inanayım veya din leyeyim? Oralarda bir yerde canavarlarla dolu seksen üç dünya var diyelim, eee ne olmuş yani? Onlardan bir şey istediğimiz yok. Biz kendi hayat tarzımızı seçmişiz ve uzun süredir bunu takip ediyoruz. Karhide yeni bir çağın eşiğinde, büyük bir yeni çağın. Biz kendi yo lumuzdan gideceğiz." Lafının ucunu kaçırmışçasına durakladı; kendi 44
lafları değildi muhtemelen. "Bu Ekumenler de bizden bir şey istiyor olsalardı sizi tek başınıza göndermezlerdi. Bir şaka bu, bir üçkâğıt. Yabancılar binler halinde gelirlerdi." "Ama bir kapıyı açmaya bin adam gerekmez, lordum." "Açık tutmak için gerekebilir." "Ekumen siz açana kadar bekler efendim. Sizi hiçbir şeye zorla mayacaklar. Benden korkmamanız için buraya tek başıma gönderil dim ve tek başıma kalacağım." "Sizden korkmak mı?" dedi Kral gölgelenmiş yüzünü çevirerek ve sırıtarak, yüksek ve tiz bir sesle konuşuyordu. "Sizden korkmuyorum ki, Elçi. Sizi gönderenlerden korkuyorum. Yalancılardan korkuyo rum, üçkâğıtçılardan korkuyorum ve en çok da acı hakikatten kor kuyorum. Bu şekilde de ülkemi gayet iyi yönetiyorum. İnsanları yal nız korku yönetir çünkü. Başka hiçbir şey işe yaramaz. Başka hiçbir şey bu kadar sürmez. Olduğunuzu söylediğiniz siz, bir şaka, bir üçkâğıtsınız. Yıldızlar arasında boşluk, dehşet ve karanlıktan başka bir şey yoktur ve siz bunun içinden tek başınıza beni korkutmak için çıkageldiniz. Ama ben zaten korkuyorum ve ben kralım. Kral korku dur! Şimdi, tuzaklarınızı ve numaralarınızı alın ve gidin. Başka söze gerek yok. Karhide'de serbest kalmanızı buyurdum." Böylece haşmetmaabın huzurundan ayrıldım -cıyk, cıyk cıyk- sa lonun kızıl ışıltısı içinde upuzun kızıl döşeme boyunca, son çift ka natlı kapı da ardımdan kapanana dek. Başaramamıştım. Hiçbir şey başaramamıştım. Ne var ki Kral'ın Evinden ayrılıp Saray bahçesine yürürken beni endişelendiren başa rısızlığım değil, bunda Estraven'in oynadığı roldü. Kral neden onu Ekumen'in davasını savunduğu için (ki duyurudan böyle bir anlam çıkıyordu) sürgün etmişti, eğer (bizzat Kral'ın dediği gibi) tam tersi ni yapıyorduysa? Ne zaman Krala beni başından atmasını salık ver meye başlamıştı ve neden? Neden o sürgün edilmişti de ben serbest tim? Hangisi daha fazla yalan söylüyordu ve ne halt uğruna yalan söylüyorlardı? Estraven kellesini kurtarmak için, diye düşündüm, Kral da unva nını kurtarmak için. Bu açıklamam makuldü. Fakat Estraven sahiden yalan söylemiş miydi bana? Bunu bilmediğimi fark ettim. 45
Köşeli Kırmızı Konutun yanından geçiyordum. Bahçe kapıları açıktı. Karanlık gölcüğün üzerinde bembeyaz uzanan serem ağaçla rına, öğle sonrasının çiğ, gri ışığında ıssız duran pembe tuğladan pa tikalara baktım. Gölcüğün kenarındaki kayalarda hâlâ bir parça ince kar kalıntısı vardı. Estraven'i dün gece yağan kar altında orada beni beklerken gözümün önüne getirdim ve dünkü geçit alayında zırhı nın ve gücünün ağırlığı altında terli ama müthiş görünen bu adam için; kariyerinin doruğunda güçlü ve görkemliyken birden gözden düşen işi bitmiş bu adam için saf bir acı saplandı yüreğime. Peşinde üç gün ara ile onu takip eden ölüm, sınıra doğru koşturuyordu şim di ve onunla kimse konuşmuyordu. Karhide'de ölüm cezası pek ve rilmez. Kış'ta hayat zordur ve insanlar ölümü yasaya değil doğaya ve öfkeye havale ederler. Estraven'in ardından kovalayan bu cezayla nasıl yolculuk edeceğini düşündüm. Arabayla gidemezdi çünkü bu rada bütün arabalar Saray'a aitti: Bir gemi ya da karateknesi onu alır mıydı? Yoksa taşıyabildiği kadarını yüklenmiş, yayan mı yürüyordu? Karhideliler çoğunlukla yaya giderler; yük hayvanları, uçan taşıtları yoktur. Yılın büyük bir kısmı hava koşulları yüzünden motorlu araç trafiği çok yavaş işler ve onlar da aceleci insanlar değillerdir. Bu gu rurlu adamı adım adım sürgününe giderken tahayyül ettim. Kör fez'de batı yolunda yavaşça ilerleyen küçük bir figür olarak. Köşeli Kırmızı Konutu geçince bütün bunlar ve Estraven'le Kral'ın eylem leri ve amaçlarına ilişkin düşünceler kafamdan silindi gitti. Onlarla işim bitmişti. Başaramamıştım. Ya, şimdi? Orgoreyn’e, Karhide'nin komşusu ve rakibine gitmeliydim. Ama oraya gittikten sonra Karhide'ye dönmem zor olabilirdi ve burada daha bitirilecek işlerim vardı. Ekumen için üstlendiğim göreve bütün ömrümü ayırmam gerekebileceğini ve ayırabileceğimi akıldan çıkar mamalıydım. Acele etmeye gerek yok. Karhide ve özellikle İnziva lar hakkında bir şeyler daha öğrenmeden Orgoreyn'e koşturmanın gereği yok. İki yıldır sorulara cevap veriyordum, şimdi ise ben bir şeyler soracaktım. Ama Erhenrang'da değil. Nihayet Estraven'in be ni uyarmakta olduğunu ve uyarısına güvenmesem de görmezden ge lemeyeceğimi anlamıştım. Dolaylı da olsa şehirden ve Saray'dan uzaklaşmamı söyleyip durmuştu. Her nedense Lord Tibe'nin dişleri 46
geldi aklıma... Kral bana ülke içinde serbestlik tanımıştı: Bundan ya rarlanacaktım. Ekumen Okulunda söyledikleri gibi, eylem yarar sağ lamıyorsa bilgi topla; bilgi yarar sağlamıyorsa, uyu. Daha uykum gelmemişti. Doğuya, İnzivalara gidecek ve belki de öndeyicilerden bilgi toplayacaktım.
4 On Dokuzuncu Gün
Gorinhering Ocağında, Tobord Charhawa tarafından anlatılmış ve G. A. ta rafından kaydedilmiş bir Doğu Karhide hikâyesi, 93/1492. Lord Berosti rem ir İpe bir gün Thangering İnzivasına geldi ve öndeyi karşılığında meyve bahçelerinin bir yıllık gelirinin ya rısını ödeyeceğini söyledi ve bu bedel kabul edildi. Sorusunu Doku macı Odren'e sordu. Soru şuydu: "Ne gün öleceğim?" Öndeyiciler toplanıp hep birlikte karanlığa çekildiler. Karanlık bitince Odren cevabı bildirdi: "Odstreth'de öleceksin." (Herhangi bir ayın on dokuzuncu günü). "Hangi ay? Kaç yıl sonra?" diye haykırdı Berosti; ama bağ kop muştu ve cevap yoktu. Çemberin içine daldı ve Dokumacı Odren'in
gırtlağına yapışıp bağırarak cevap alamazsa boynunu kıracağını söy ledi. Güçlü kuvvetli bir adamdı; ama yine de ötekiler onu tutup çek tiler. Ellerine sarıldı ve ağlamaya başladı. "Cevap verin bana." Odren karşılık verdi: "Cevap verildi, bedeli ödendi. Git." Bunun üzerine Berosti rem İpe çılgına dönmüş bir halde ailesinin Üçüncü Beyliğine, Kuzey Osnariner'de yoksul bir yer olan ve önde yi bedeli yüzünden daha da yoksullaştırdığı Charuthe'ye döndü. Sağlam bir yere, Ocak kulesinin en yüksek adasına kapandı. Ne dosta ne düşmana göründü, ne ekine ne hasada çıktı, ne kemmere ne kavgaya gitti, bir ay geçti, bir ay daha geçti, bir ay daha geçti, altı ay geçti, on ay geçti, hâlâ bir mahkûm gibi odasına kapanmış bekli yordu. Onnetherhad'de ve Odereth'de (ayın 18. ve 19. günleri) ne yiyor, ne içiyor ne de uyuyordu. Geganner kabilesinden Herbor diye birine kemmering sözü ve bağıyla bağlanmıştı. Herbor, Grende ayında Thangering İnzivası'na geldi ve Dokumacıya "Bir öndeyi istiyorum" dedi. "Ödeyecek neyin var?" diye sordu Odren; çünkü bu adamın ne kadar yoksul giyimli ve hırpani olduğunu, kızağının ne kadar eski, her şeyinin ne kadar döküntü olduğunu görmüştü. "Hayatımı veririm" dedi Herbor. "Başka bir şeyiniz yok mu efendimiz?" diye sordu Odren, bir asil zade ile konuşur gibiydi bu kez. "Verecek başka bir şeyiniz?" "Başka hiçbir şeyim yok" dedi Herbor. "Bilmiyorum, hayatımın bir değeri var mı burada?" "Hayır" dedi Odren, "bizim için bir değeri yok." Bunun üzerine Herbor utancın ve aşkın acısıyla diz çöktü ve Od ren'e ağladı: "Yalvarırım soruma cevap verin, kendim için değil." "Ki min için öyleyse?" diye sordu Dokumacı. "Lordum ve kemmeringim Ashe Berosti için" dedi adam ve ağla maya başladı. "Buraya geldiği ve cevap olmayan o cevabı aldığı gün den beri ne aşkı biliyor, ne neşeyi ne de lordluğunu. Bu yüzden öle cek." "Elbette bu yüzden ölecek. Bir insan ölüm yüzünden ölmez de neden ölür?" dedi Dokumacı Odren. Ama Herbor'un tutkusu sonun da onu da etkiledi ve şöyle söyledi: "Sorduğun sorunun cevabını ara
yacağım Herbor ve karşılığında bir şey istemiyorum. Ama, iyi dü şün... daima bir bedel vardır. Soru soran ödemesi gerekeni öder." Herbor minnet içinde Odren'in ellerini kendi gözlerine bastırdı ve sonra öndeyi başladı. Öndeyiciler toplanıp karanlığa çekildiler. Herbor ortalarında durdu ve soruyu sordu. Soru şuydu: "Asbe Berosti rem ir İpe ne kadar yaşayacak?" Herbor böylece kaç gün ya da yıl kaldı ğını öğrenmeyi ve kesin bilgiyle sevdiğini rahatlatmayı umuyordu. Öndeyiciler karanlık içinde devindiler ve sonunda Odren acı içinde, eti yanarmışçasına haykırdı: "Gegannerli Herbor'dan daha uzun yaşayacak." Herbor'un umduğu cevap bu değildi ama aldığı cevap buydu. Bulduğuyla yetinen bir insandı, bu cevabı alarak Grende'nin karları nı aşıp Charuthe'ye gitti. Beylik'e geldi, Berosti'nin çekildiği köşeyi buldu, kuleye tırmandı ve kemmeringini orada küllenmiş bir ateş gi bi, kolları kızıl taştan bir masaya dayalı, başı omuzları arasına gömü lü, aylak ve çaresiz oturur buldu. "Ashe" dedi Herbor. "Thangering İnzivasına gittim ve öndeyici lerden bir cevap aldım. Senin ne kadar yaşayacağını sordum onlara. Dediler ki Berosti, Herbor'dan uzun yaşayacak." Berosti boynunun menteşeleri paslanmışçasına başını yavaşça kaldırıp baktı ona. "Yani, ne zaman öleceğimi mi sordun onlara?" "Ne kadar yaşayacağını sordum!" "Ne kadar mı? Bre salak! Öndeyiciler sorunu kabul ettiler; sense be nim ne zaman, hangi yılın hangi ayında hangi gün öleceğimi, ne ka dar ömrüm kaldığını sormadın onlara. Yalnızca ne kadar diye sordun. Bre aptal, koca aptal, senden uzun demek ha, evet, senden uzun!" Be rosti kızıl taştan yapılma koca masayı bir kâğıt parçası gibi kaldırdı ve Herbor'un kafasına indirdi. Herbor yere yığıldı. Koca taş üzerindeydi. Berosti bir süre öyle kalakaldı. Sonra taşı kaldırdı ve Herbor'un başı nın ezilmiş olduğunu gördü. Taşı yerine koydu. Ölü adamın yanına uzandı. Sanki kemmerdeymişler ve her şey yolundaymış gibi ona sa rıldı. Charuthe ahalisi sonunda kapıyı kırıp odaya daldıkları zaman onları öyle uzanmış yatar buldular. Berosti o günden sonra aklını ka çırmıştı ve bir yere kapatılması gerekti. Çünkü Herbor'un Beylik için de bir yerlerde olduğunu sanıyor, durmadan onu arıyordu. Bir ay daha yaşadı ve Thern ayının on dokuzuncu günü, Odsreth'de kendini astı.
5 Önsezilerin Eğitilmesi
Doğu'ya yapacağım yolculuğu konuşkan bir adam olan ev sa hibem ayarladı. "İnzivayı ziyaret etmek isteyen kişi Kargav'ı geçmelidir. Dağları aşıp eski Karhide ye, Rer'e, eski Krallar Şehrine gitmek gerekir. Şimdi bak, bir ocaktaşımın Eskar Geçidine sefer ya pan bir karateknesi var ve dün bir fincan orş içmeye geldiğinde ba na dediğine göre bu yaz ilk yolculuğu Getheni Osme'ye yapacaklar mış. Bahar ılık geçtiğinden Engohar'a kadar yol açıkmış ve kar süpür geleri de geçidi iki gün içinde açacaklarmış. Şimdi, kendi hesabıma Kargav'ı geçmeyi düşünmem bile; benim yerim Erhenrang, burada başımı sokacak bir dam bulmuşum bir kere. Ama ben bir Yomesh ta'yım; şan olsun dokuz yüz Taht Taşıyıcıya, şükürler olsun Mes he'nin sütüne, her yerde Yomeshta olunabilir. Bize sürekli katılanlar
5i
olur. Efendim Meshe 2202 yıl önce doğdu; ama Handdara'nın Eski Yolu bunun da on bin yıl öncesine dek gider. Eski Yolu arıyorsan Eski Ülkeye gitmelisin. Şimdi, bakın Bay Ai, ne zaman dönmek is terseniz bu adada sizin için bir odam var; ama bir süre olsun Erhan rang'dan uzaklaşmanızın akıllıca olduğunu düşünüyorum çünkü Ha in'in sarayda yanınızdan ayrılmadığını herkes gördü. Şimdi Kral'ın Kulağı Tibe olduğuna göre işler yine düzelir. Şimdi, Yeni Liman'a inerseniz ocaktaşımı bulursunuz ve ona sizi benim gönderdiğimi söyleyip..." Bunun gibi şeyler işte. Dediğim gibi konuşkan bir adamdı ve şif gretordan nasibimi almadığımı anladığından beri, bana öğüt verip duruyordu. Gerçi bu öğütleri "hani, mesela'lar ardına saklamayı ih mal etmiyordu. Kaldığım adanın yöneticisiydi. Ona ev sahibem di yorum; çünkü yürürken iki yana sallanan şişman kalçaları, yumuşak tombul bir suratı ve meraklı, her şeye burnunu sokan, yardımsever bir karakteri vardı. Bana iyi davranıyordu ve ben yokken de küçük bir ücret karşılığında meraklılara odamı gezdiriyordu: İşte Esraren giz Elçinin odası. Görünüşü ve tavırları o kadar kadınsıydı ki bir ke resinde kaç çocuk doğurduğunu sordum ona. Suratını astı. Hiç do ğurmamıştı. Ama, dört çocuk babasıydı. Sık sık yaptığım karışıklık lardan biri. Yaşadığım kültür şoku, yılın altıda beşini hermafrodit nötr insanlar olarak geçiren bu kişiler arasında bir erkek olarak ma ruz kaldığım biyolojik şokun yanında solda sıfır kalır... Radyo bültenleri yeni Başbakan Pemmer Harge rem ir Tibe'nin yaptıklarıyla doluydu. Haberlerin çoğu da kuzeyde, Sinoth Vadi sindeki meselelerle ilgiliydi. Tibe, belli ki Karhide'nin bu bölge üze rindeki iddialarını sürdürecekti: Medeniyetin bu evresindeki bir baş ka dünyada savaşa yol açacak bir meseleydi bu. Ama Gethen'de hiç bir şey savaşa yol açmıyordu. Kavgalar, cinayetler, kan davaları, ça tışmalar, öç almalar, suikastlar, işkenceler, zulümler, bütün bunları bilecek kadar gelişmişlerdi ama savaşmıyorlardı. Anlaşılan, seferberlik yetisinden yoksundular. Bu bakımdan hayvanlar gibi davranıyorlar dı. Ya da kadınlar gibi. Erkekler veya karıncalar gibi hareket edemi yorlardı. En azından şimdiye kadar yapamamışlardı bunu. Orgoreyn hakkında öğrendiklerim ise orasının beş-altı asırdan beri gitgide da-
ha çok seferber edilebilen bir toplum, gerçek bir millet-devlet oldu ğunu gösteriyordu. Şimdiye kadar daha çok ekonomik alanda süren itibar yarışı Karhide'yi, büyük komşusunu taklit ederek Estraven'in dediği gibi aile kavgası olmaktan çıkıp bir millet olmaya, gene Estra ven'in dediği gibi yurtsever olmaya zorlayabilirdi oysa. O zaman Gethenliler savaşabilmek için mükemmel bir fırsat elde etmiş olur lardı. Orgoreyn'e gidip tahminlerimin ne kadar doğru olduğunu gör mek niyetindeydim ama önce Karhide'de işimi bitirmek istiyordum; bunun için Eng Sokağı'ndaki yüzü yaralı kuyumcuya gidip bir yakut daha sattım ve para, Yanıtlayıcım, birkaç araç gereç ve yedek elbise dışında yanıma hiç eşya almadan yazın ilk ayının ilk günü bir ticari katarla yola koyuldum. Kara tekneleri gün doğumunda Yeni Liman'ın rüzgârlı dokların dan yola çıktılar. Kemerin altından geçip doğuya yöneldiler. Yirmi tane kocaman, sessiz, tırtıl paletli mavna benzeri kamyon, sabah ka ranlığında Erhenrang'ın geniş caddelerinde tek sıra halinde ilerliyor du. Sandık sandık mercekler, ses bantları, bakır ve platin bobinleri, Batı kesiminde yetiştirilip dokunmuş bitkisel iplikten giysiler, Kör fez'den çıkarılmış kurutulmuş balık filetoları, dişli ve makine parça ları ve on kamyon dolusu Orgota kardik tahılı taşıyorlardı. Yükün tamamı Pering Fırtına Sınırına, ülkenin kuzeydoğu ucuna gidiyordu. Büyük Kıta'da taşımacılık tamamen, nehir ve kanalları mavnalar üze rinde aşan bu elektrikle çalışan kamyonlarla yapılır. Karın çok yağ dığı aylarda kayak ve insan gücüyle çekilen kızaklar dışında yegâ ne ulaşım aracı ağır giden paletli taşıtlar, motorlu kızaklar ve don muş ırmaklar üzerinde düzensiz işleyen buz gemileridir; Thaw'da ise ulaşım hemen hemen imkânsızdır; bu yüzden yaz geldiğinde trafik hızlanır. O zaman yollar kervanlarla dolar. Trafik sürekli kontrol edilir, her araç ve kervan yol boyunca belirli denetim noktalarıyla radyo bağlantısını kesmeden gitmek zorundadır. Ne kadar kalabalık olsa da ulaşım saatte ortalama 25 mil (Terra mili) hızla aksamadan devam eder, Gethenliler araçlarının daha hızlı gitmesini sağlayabi lirler ama yapmazlar bunu. Nedeni sorulduğunda da "Neden?" diye yanıt verirler. Tıpkı Terralılara araçlarımızın neden hep hızlı gittiği
53
sorulduğunda "Neden olmasın?" diye yanıt vermeleri gibi. Zevkler tartışılmaz. Terralılar ileri gitmek, ilerlemek zorunda olduklarını dü şünürler. Daima Bir Yılı'nda yaşayan Kış halkı içinse ilerleme, mev cudiyet kadar önemli değildir. Benim zevklerim Terra zevkleriydi ve Erhenrang'dan ayrıldığımızda katarın yavaşlığı beni sabırsızlandı rıyordu; inip koşmak istiyordum. Kara, dik damlarla, bir sürü kuley le dolu bu sokaklardan, şansımın dönüp yerini korku ve ihanete bı raktığı bu güneşsiz şehirden kurtulduğum için memnundum. Kargav eteklerini tırmanırken kervan arada bir yol boyundaki hanlarda yemek molası veriyordu. Akşama doğru ilk kez bir tepe zir vesinden manzarayı tam olarak görebildik. Dört mil yüksekliğinde ki Kostor'u gördük; batı eğimi, kuzeyindeki, bazıları otuz bin feet yüksekliğe kadar varan zirveleri gizliyordu. Kostor'un güneyinde renksiz bir göğün önünde art arda dikilen beyaz zirveler uzanıyor du; on üç tane saydım, sonuncusu güneyde uzaklığın yarattığı sis içindeki belirsiz bir karaltıydı. Sürücü on üçünün de adını söyledi ve beni korkutmak için dostane bir gayretle çığlara, rüzgârın dağdan aşağı savurduğu karateknelerine, ulaşılmaz yükseklikte haftalarca ka ra saplanıp kalan kızaklara dair bir sürü hikâye anlattı. Tam önünde ki bir kamyonun bin feet yükseklikten aşağı nasıl yuvarlandığını an lattı. En ilginci de düşüşündeki yavaşlıkmış. Uçuruma yuvarlanmak neredeyse bütün bir akşamüstünü almış ve nihayet kamyonun hiç ses çıkarmadan dipteki kırk feet kara gömüldüğünü görünce rahatlamış. Üçüncü saatte büyük bir handa akşam yemeği için mola verdik. Kocaman harlı alevlerin yandığı ocaklar ve güzel yemeklerin durdu ğu masalarla dolu, kocaman tavanları kirişli odaları vardı; ama gece kalmadık. Karavanamız yataklıydı ve sezon başlangıcında Pering Fır tına Bölgesine ilk varıp kervandaki tacir-müteşebbislerin pazarın kaymağını toplaması için (Karhide usulü elden geldiğince) acele edi yorduk. Bataryalar yeniden dolduruldu, yeni sürücüler nöbeti devral dı ve yola devam ettik. Kervanın bir arabası yatmak içindi; ama yal nızca sürücüler için. Yolcular için yatak yoktu. Tepelerde bir handa gece yarısı verdiğimiz yemek molası dışında bütün geceyi soğuk ara bada rahatsız koltukta geçirdim. Karhide rahat edilecek bir ülke de ğil. Şafakta uyandım ve kayalar, buz ve ışık dışında her şeyi geride 54
bırakmış olduğumuzu ve dar yolun paletlerimizin altında biteviye uzanıp gittiğini gördüm. Tir tir titreyerek, insan ihtiyar bir kadın ve ya kedi değilse rahatı aşan şeylere ihtiyaç duyduğunu düşündüm. Kar ve granitten oluşma bu ürkütücü eğimlerde başka han yoktu artık. Yemek zamanları karatekneleri otuz derece kadar eğimli, kar la örtülü bir düzlükte birbiri ardına yavaşça duraklıyor ve herkes va gonlardan inip çanaklarla sıcak çorba, kurutulmuş ekmekelması di limleri ve maşrapalar içinde acı bira ikram edilen yataklının etrafın da toplanıyordu. Kara bata çıka yiyecek ve içeceklerimizi alıp kuru kar tozunun uçuştuğu keskin soğuğa geri dönüyorduk. Sonra doğru karateknelerine ve yola devam. Gün ortasında Wehoth geçitlerinde, 14.000 feet yüksekte, sıcaklık güneşte 5, gölgede -10 C dereceydi. Elektrik motorları o kadar sessizdi ki yirmi mil ilerideki yarıkların ötesinde uzanan devasa mavi eğimlerden yuvarlanan çığların sesi işi tiliyordu. Akşama doğru 15.200 feet yüksekte Eskar'daki zirveyi aştık. Gün boyu tırmanmaya çabaladığımız Kostor'un güney yüzünün eğimine baktığımda yolun çeyrek mil kadar yukarısında, tuhaf bir kayalık ya pı, şato benzeri bir çıkıntı gördüm. "İnzivayı görüyor musun?" dedi sürücü. "Bir bina mı o?" "Orası Ariskostor İnzivası." "Ama kimse yaşayamaz ki orada." "Aa, ihtiyarlar yaşayabilir. Geçen yaz Erhenrang'dan onlara yiye cek taşıyan bir katarda çalışmıştım. Elbette, yılın on-on bir ayı aşağı inemezler ama aldırmıyorlar. Yedi ya da sekiz sakin var orada." Yükseklerin muazzam sessizliği içinde yalnız başına duran sert kayalardan oluşmuş yükseltilere baktım ve içimden sürücüye inan mak gelmedi, ama inançsızlığımı askıya aldım. Böyle dondurucu so ğukta yaşabilecek birileri varsa onlar ancak Karhidelilerdir. Kargav'ın doğu eğimi batısından daha dik olduğundan yol kuzey ve güney yönlerinden kıvrılarak uzanıyor, sert düşüşlerle basamak lar halinde düzlüklere, dağın eteğindeki yarıklı bloklara doğru ini yordu. Güneş batımında yedi bin feet altımızda muazzam uzun be yaz bir gölge boyunca ilerleyen küçük karartılar gördük: Bizden bir
55
gün önce Erhenrang'dan ayrılan bir karateknesi katarı. Ertesi gün geç vakit biz de oraya inmiş ve çığa meydan vermemek için büyük bir dikkatle, ses çıkarmadan aynı karlı eğimi tırmanıyor olacaktık. Orada bir süre, aşağımızda ve ilerimizde doğuya doğru uzanan bu lutlarla ve bulutların gölgesiyle kaplı, gümüş nehirlerle yarılmış ge niş topraklara baktık. Rer Ovaları. Erhenrang'dan ayrılışımızın dördüncü günü akşamında Rer'e var dık. İki şehir arasında bin yüz mil, millerce uzunlukta bir duvar ve iki- üç bin yıl var. Katar, Batı Kapısının dışında durdu, oradan kanal mav nalarıyla taşınacaktı. Hiçbir karateknesi veya araba Rer'e giremez. Karhideliler motorlu taşıtları kullanmaya başlamadan önce inşa edil miş ve bunlar yirmi asırdır kullanılıyor. Rer'de hiç cadde yok. Kapa lı, tünel benzeri, yazları içinde veya üzerinde, nasıl isterseniz gidebi leceğiniz yollar var. Ocaklar, evler ve adalar her yere serpiştirilmiş, dağınık, karışık, apansız ihtişam doğuran bir kargaşa içinde (anarşi nin Karhide'de yapacağı gibi): Karşı-Saray'ın kan kırmızısı, pencere siz büyük kuleleri. On yedi asır önce inşa edilmiş bu kuleler bin yıl boyunca Karhide'nin krallarını ağırlamış, ta ki 1. Argaven Harge, Kar gav'ı geçip Batı Şelalesinin büyük vadisine yerleşene dek. Rer'in tüm binaları olağanüstü sağlam, köklü, havaya ve suya dayanıklı. Kışın ovalardan esen rüzgâr şehrin karını temizliyor; ama tipi olup da kar biriktiğinde sokakları temizlemiyorlar çünkü temizleyecek sokakla rı yok. Taş tünelleri kullanıyor ya da karın içinde geçici tüneller açı yorlar. Karlar evlerin neredeyse çatılarına dek ulaşıyor ve kış için ça tı pencereleri gibi saçakların hemen altında, hatta damlarda kapılar açıyorlar. Bir sürü nehirle çevrili bu ovada Thaw en kötü zaman. Bu ayda tüneller rüzgâr tüneline dönüşüyor ve evlerin arasındaki boşluk lar göl ya da kanal halini alıyor. Rer halkı işlerine küçük teknelerle, kürekleriyle buz parçalarını iteleyerek gidiyor. Ve daima, yazın toz toprağı içinde, kışın çatılara ulaşan karın karmaşasında veya ilkyazın sellerinde Kızıl Kuleler şehrin tam ortasında, dimdik yükseliyor. Kulelerin kuytusuna saklanmış kasvetli ve aşırı pahalı bir handa geceledim. Bir sürü kötü rüya gördükten sonra şafak vakti uyandım, yatak, kahvaltı ve gitmem gereken yöne dair muğlak tarifleri için zorba han sahibinin parasını ödeyip Otherhord'u, Rer yakınlarında
ki eski bir İnzivayı bulmak üzere yayan yola koyuldum. Handan el li yarda uzaklaşmadan yolumu kaybettim. Kuleleri arkama ve Kar gav'ın beyaz yükseltisini sağıma alarak şehirden çıkıp güneye yönel dim ve yolda karşılaştığım bir köylü çocuğundan Otherhord'a nere den sapılacağını öğrendim. Öğle vakti vardım. Yani öğle vakti bir yerlere vardım ama nere si olduğundan emin değildim. Bir orman ya da sık ağaçlıktı ama ağaçlar bu titiz ormancılar diyarı için bile fazla bakımlıydı ve patika, tepelik boyunca ağaçlar arasında uzanıyordu. Bir süre sonra sağımda yol kenarında bir ahşap kulübe olduğunu fark ettim, derken biraz daha solumda oldukça büyük ahşap bir bina gözüme çarptı; aralarda bir yerden leziz bir kızarmış balık kokusu geliyordu. Yavaşça ve biraz huzursuzca patikayı izledim. Handdarata'nın turistler hakkında ne düşündüklerini bilmiyordum. Zaten onlar hak kında bildiğim şey çok azdı. Handdara kurumları, rahipleri, hiyerar şisi, ibadeti, imanı olmayan bir din; Tanrısı olup olmadığından bile hâlâ tam emin değilim. Tarife sığmıyor. Hep başka bir yerlerde. Tek belirgin tezahürü bazı insanların geceyi geçirmek için ya da ha yat boyu çekildiği birer sığınak olan İnzivalar. Bu tuhaf, ele gelmez kültün gizli yerlerine araştırmacıların cevapsız bıraktıkları sorunun cevabını bulmak için dalmıştım: Öndeyiciler nedir ve gerçekte ne yaparlar? Araştırmacıların kaldığından daha uzun bir süredir Karhide'dey dim ve öndeyicilerle kehânetleri hakkında söylenenlere kuşkuyla ba kıyordum. İnsanlığın tüm mekânlarında önceden görmeye dair efsa neler yaygındır. Tanrılar konuşur, ruhlar konuşur, bilgisayarlar konu şur. Falların muğlaklığı veya istatistiki olasılık bir sürü kaçamak sağ lar ve tutarsızlıklar da iman ile halledilir. Gene de bu efsaneler araş tırmaya değer gibi geliyordu bana. Daha hiçbir Karhideliyi telepatik iletişimin varlığına inandıramamıştım, "görmedikçe" inanmıyorlardı: Handdara'nın öndeyicileri karşısında benim konumum da aynıydı. Patikayı izlerken bu meyilli ormana bütün bir köy ya da kasaba nın serpiştirilmiş olduğunu fark ettim, tıpkı Rer gibi dağınıktı ama daha gizli, huzurlu ve kırsaldı. Her çatı ve patikada Kış'ta en sık rast lanan, çama benzer, sık, soluk kızılımsı iğneleri olan hemmen ağaç
larının dalları görülüyordu. Yol kenarları hemmen ağaçlarının koza laklarıyla doluydu, rüzgârda hemmen polenleri uçuşuyordu ve tüm evler koyu renk hemmen kerestesinden inşa edilmişti. En sonunda hangi kapıyı çalmam gerektiğini düşünerek durduğumda ağaçlar ara sında gezinen bir adam yanıma geldi ve beni kibarca selamladı. "Ya tacak bir yer mi arıyorsunuz?" diye sordu. "Öndeyicilere bir sorum var." Başlangıç için bir Karhideli oldu ğumu sanmalarını istiyordum. Araştırmacılar gibi ben de istediğim de buralı gibi görünmekte zorluk çekmemiştim; bir sürü Karhide lehçesi arasında aksanım dikkat çekmiyor ve cinsel kuraldışılığım da kat kat giysi sayesinde gizleniyordu. Gethenlilere özgü sık, çalı saç lardan ve aşağı çekik gözlerden yoksundum, çoğundan daha uzun ve esmerdim; ama bunlar olağan farklılık sınırları içinde kalıyordu. Ol lul'dan ayrılmadan önce sakalımı kökten aldırmıştım (daha o zaman lar Perunter'de yaşayan ve sadece sakalları değil Beyaz Terralılar gi bi vücutlarının her yerinde kılları olan "postlu" kabilelerden haber sizdik). Arada bir burnumun nasıl kırıldığını soruyorlardı;Gethen lilerin burunları uzun ve dar ve köprülüdür, donma noktasının altın daki havayı solumaya elverişlidir. Otherhord patikasındaki kişi hafif bir merak ifadesiyle burnuma baktı ve cevapladı: "Dokumacıyla ko nuşmak istersiniz herhalde. Şu anda açıklıktadır, tahta kızaklarla git mediyse tabii. Yoksa Bekârlardan biriyle mi konuşmak istersiniz." "Bilemiyorum. Son derece cahilim." Genç adam güldü ve eğilerek selam verdi. "Onur duydum!" dedi. "Uç yıldır burada yaşıyorum ama hâlâ sözünü etmeye değer bir ce halet edinemedim." Çok eğlenmişti ama tavrı nazikti. Okuduğum Handdara yazmalarını hatırlayıp farkında olmadan nasıl şişinmiş ol duğumu kavradım; sanki ona gelip de "Ben son derece yakışıklı yım..." demiş gibi olmuştum. "Yani, demek istedim ki öndeyiciler hakkında bir şey bilmiyo rum." "imrendim doğrusu!" dedi genç Sakin. "İşte, bir yere varmak için düz karı ayak izlerimizle lekelememiz gerekiyor. Size yolu göstere bilir miyim? Adım Goss." Bu bir ilk addı. "Genri" dedim "I"yi kullanmadan. Goss'un peşine
58
takılıp ormanın içindeki gölgeliğe doğru yürüdüm. Dar patika sık sık yön değiştiriyor, eğimi çıkıp iniyor, orada burada, yolun kenarında veya uzağında hemmen yığınları arasında küçük, orman rengi evler uzanıyordu. Her şey kızıl ve kahverengiydi, nemli, durgun, ışıltılı ve parlaktı. Evlerin birisinden Karhide flütünün belli belirsiz, tatlı ıslığı duyuluyordu. Goss, bir kız gibi zarif, hafif ve hızlı adımlarla birkaç yarda önümde yürüyordu. Birden beyaz gömleği parladı ve onu iz leyerek gölgeden güneş ışığına, geniş yeşil bir otlağa çıktım. Yirmi feet ötemizde biri duruyordu, dümdüz, hareketsiz, yan dönmüştü. Kırmızı hiebi ve beyaz gömleği otların yeşili önünde par lıyordu. Yüz yarda ilerisinde mavi ve beyazlar içinde başka bir hey kel vardı; bu hiç kımıldamadı ve biz ötekiyle konuşurken başını çe virip bakmadı. Handdara'nın Mevcudiyet disiplinini uyguluyorlardı. Bir tür trans bu -olumsuzluklara meraklı Handdaratalar buna uya nıklık ya da trans olmama hali derler- aşırı duyusal algılama ve bi linç aracılığıyla öz-yitim (yoksa öz-büyüme mi?) amaçlıyor. Bu tek nik, çoğu mistisizm tekniğinin tam karşıtı olmasına rağmen sanırım gene de mistik bir disiplin, İçkinlik deneyimini hedefliyor: Ama Handdarataların hiçbir uygulamasını kesin kategorilere sokamıyo rum. Goss kırmızılı adamla konuştu. Yoğun devinimsizliğinden kalktı, bize baktı ve yanımıza geldi. Bir an için ondan ürktüm. Öğle güneşi altında kendi ışığıyla parıldıyordu. Benim kadar uzun boyluydu, inceydi, berrak, açık, güzel bir yü zü vardı. Göz göze gelince birden ona hitap etmek istedim, Kış'a geldiğimden beri hiç kullanmadığım ve henüz kullanmamam gere ken zihin konuşmasıyla ona ulaşmaya çalıştım. Arzu kısıtlamaya ağır basıyordu. Hitabıma karşılık alamadım. Bağlantı kurulamadı. Hâlâ bana bakıyordu. Bir süre sonra gülümsedi, yumuşak ve oldukça tiz bir sesle konuştu: "Siz Elçisiniz, değil mi? Afalladım; "Evet" dedim. "Benim adım Faxe. Sizi burada görmekten onur duyduk. Bir süre Otherhord'da bizimle kalır mısınız?" "Seve seve. Sizin öndeyi pratiğiniz hakkında bir şeyler öğrenmek istiyorum. Ve ne olduğum, nereden geldiğim filan hakkında size an latacağım bir şeyler varsa..."
"Ne isterseniz" dedi Faxe durgun bir gülümsemeyle "Uzay Okya nusu'nu aşıp sonra da yolculuğuna bin mil ve Kargav Geçidini ekle yip buralara gelmiş olmanız hoş bir şey." "Otherhord'a öndeyilerinin ünü için gelmek istedim." "Bizi öndeyi sırasında seyretmek istersiniz belki. Yoksa sizin de bir sorunuz mu var?" Berrak gözleri insanı hakikati söylemeye zorluyordu. "Bilmiyo rum" dedim. "Nusuth" dedi, "fark etmez. Belki bir süre kalırsanız sorunuz olup olmadığını anlarsınız. Öndeyiciler ancak belli zamanlarda bir araya gelebilir, yani her durumda bir süre bizimle kalmanız gerekecek." Kaldım; güzel günlerdi bunlar. Komünal işler, arazideki çalışma, ağaç kesme, bakım gibi işler dışında zaman programlanmamıştı. Gruplardan birinin yardıma ihtiyacı olduğunda benim gibi konuklar da çalışmaya davet ediliyordu, iş dışında bazen hiç konuşmadan bü tün bir günün geçtiği oluyordu, ben en çok genç Goss ile ve berrak bir su kuyusu gibi aydınlık ve ulaşılmaz olağanüstü kişiliğiyle bu ye re kimlik kazandıran Dokumacı Faxe ile konuşuyordum. Akşamları bazen ağaçlarla çevrili alçak evlerden birinin ocak-odasında topla nılıyordu; sohbet ediliyor, bira içiliyor, bazen de müzik dinleniyor du. Karhide'nin coşkulu, melodik olarak basit ama ritim bakımından karmaşık, daima doğaçlama icra edilen müziği. Bir gece iki Sakin dans etti; çok yaşlı adamlardı, saçları bembeyazdı, bir deri bir ke miktiler, gözlerinin çevresindeki sarkıklar kara gözlerini yarı yarıya örtüyordu. Dansları yavaş, kusursuz, denetimliydi; gözü ve zihni et kiliyordu. Akşam yemeğinden sonra Üçüncü Saat'te dansa başladı lar. İnce, aksak vuruşunu hiç kesmeyen davulcu dışında, müzisyenler istediklerinde katılıyor ve bırakıyorlardı. Gece yarısı, Altıncı Saat'te, beş Terra saati geçtiğinde iki yaşlı dansçı hâlâ dans ediyordu. Dot he fenomenini -bizim "isterik kuvveti" dediğimiz şeyin isteğe bağlı ve denetimli kullanımını- ilk kez burada gördüm ve ondan sonra Handdara ihtiyarları hakkında anlatılanlara inanmaya hazır oldum. İçe dönük bir yaşamdı, kendine yeterli, durgun Handdaratalar'ın değer verdiği kendine özgü "cehalet" ilkesi ve eylemsizlik ya da mü dahale etmeme kuralına uygun bir yaşamdı. Bu kural (ki bunun en iyi
60
ifadesi "fark etmez" diye çevirmek zorunda kaldığım, tam karşılığı olmayan nusuth sözüdür) bu kültün temeli ve ben de onu anlamış gö rünmeye çalışmıyorum. Ama Otherhord'da yarım ay geçirdikten sonra Karhide'yi daha iyi anlamaya başladım. Bu ülkenin siyasetinin, geçit alaylarının, tutkularının altında eski bir karanlık, Handdara'nın edilgin, anarşik, suskun, doğurgan karanlığı yatıyor. Bu suskunluğun içinden ise öndeyicilerin akla sığmaz sesi yükse liyor. Bana rehberlik etmekten hoşlanan genç Goss, Öndeyiciler'e so racağım sorunun herhangi bir şeyle ilgili olabileceğini ve istediğim gibi ifade edilebileceğini söyledi. "Soru ne kadar belirli ve sınırlı olursa cevap da o kadar kesin olur" dedi. "Belirsizlik belirsizliği do ğurur. Ve tabii bazı sorular cevaplanamaz." "Ya böyle bir soru sorarsam ne olur?" diye üsteledim. Bu kaçınma karmakarışıktı fakat yabancı gelmiyordu. Ne var ki verdiği cevabı hiç beklemiyordum: "Dokumacı soruyu geri çevirir. Cevaplanamaz sorular bazı öndeyici gruplarını mahvetti." "Mahv mı etti?" "Asen İnzivası Öndeyicileri'ni, 'Hayatın anlamı nedir?' sorusunu ce vaplamaya zorlayan Short Lordunun hikâyesini bilir misiniz? Evet, birkaç bin yıl önce olmuş bu. Öndeyiciler altı gün ve gece karanlık ta kalmışlar. Sonunda Bekârların hepsi kaskatı kesilmiş kalmış. Ka çıklar ölmüş. Sapkın da Short Lordunun kafasına bir taş indirip öl dürmüş. Dokumacı ise... Meshe adında bir adammış." "Yomesh kültünün kurucusu mu?" "Evet" dedi Goss ve hikâyeyi çok eğlenceli bulurmuşçasına gül dü; ama bana mı yoksa Yomeshta'ya mı güldüğünü anlamadım. Cevabın belirsizliğini ve karanlığını bir ölçüde azaltacak bir evet -veya- hayır türü soru sormaya karar verdim. Faxe, Goss un anlattı ğı bir hususu onaylayarak sorunun Öndeyicilerin tamamen bilgisiz olduğu bir konuda olabileceğini söyledi. Bu yıl S'nin kuzey yarıkü resinde hoolm hasadının iyi olup olmayacağını sorabilirdim ve onlar da S diye bir gezegenin varlığından bile habersiz oldukları halde bu na cevap verebilirlerdi. Bu, meseleyi civanperçemi sapı ve delikli ak çelerle bakılan saf rastlantı falı ile aynı düzleme koyuyordu. "Hayır"
dedi Faxe. Kesinlikle rastlantıyla ilgisi yoktu. Süreç baştan sona rast lantının tam tersiydi. "Öyleyse zihin okuyorsunuz." "Hayır" dedi Faxe, durgun ve içten gülümsemesiyle. "Belki de farkında olmadan zihin okuyorsunuz." "Bu neye yarardı ki? Soruyu soran cevabını bilse bedelini öde mezdi." Cevabını kesinlikle bilmediğim bir soru seçtim. Eğer her duruma uyan şu profesyonel kehânetlerden biri değilse, öndeyinin doğru ve ya yanlış olduğunu sadece zaman gösterebilirdi. Bayağı bir soru de ğildi. Bu işin Otherhordlu dokuz öndeyici için ne kadar güç ve teh likeli olduğunu öğrenince yağmur ne zaman duracak gibisinden zır va bir soru sormaktan vazgeçtim. Soru soran için bedel yüksekti —ya kutlarımdan ikisi İnzivanın sandığına gitti- ama cevaplayan için da ha da yüksekti. Faxe'yi tanıdıkça profesyonel bir sahtekâr olduğuna inanmak gittikçe güç geliyordu. Dürüst ve kendini kandıran bir sah tekâr olduğuna inanmak daha da zordu, zekâsı yakutlarım kadar sert, berrak ve parlaktı. Ona tuzak kurmaya yeltenmedim. En çok bilmek istediğim şeyi sordum. Onnetherhad'da, ayın on sekizinde, çoğunlukla kilitli tutulan bü yük binada dokuzu bir araya geldi. Taş döşeli ve soğuk, bir çift pen cere yarığı ve uçtaki derin ocaktan gelen ışıkla aydınlanmış, yüksek tavanlı bir salondaydık. Cüppe ve kapüşonlar giyip çıplak taş üze rinde bir çember oluşturarak oturdular. Uzaktaki ateşin hafif ışığın da bir çember halinde duran mehirlere benziyorlardı. Goss'la genç Sakinlerden ikisi ve en yakın beylikten gelen bir hekim, ocağın ya nında oturmuş sessizce seyrederken kalkarak çemberin ortasına gir dim. Hava resmiyet dışı ve gergindi. Aralarına girdiğimde kapüşon lu şekillerden biri başını kaldırıp baktı, gözlerini bana çevirmiş dik dik bakan, tuhaf ve sert hatlı bir yüz gördüm. Bağdaş kurmuş oturan Faxe hiç kımıldamadan fakat hafif, yumu şak sesine adeta bir elektrik akımı veren bir güçle seslendi. "Sor" dedi. Çemberin ortasında dikilip sorumu sordum: "Gethen dünyası beş yıl içinde Ekumene üye olacak mı?"
62
Sessizlik. Sessizlikle örülmüş bir örümcek ağının ortasında diki liyordum. "Cevaplanabilir" dedi Faxe yavaşça. Herkes rahatladı. Kapüşonlu taşlar hareket ederek yumuşamış gi biydi; bana tuhaf tuhaf bakmış olan, yanındakine bir şeyler fısılda maya başladı. Çemberden ayrıldım ve ocağın yanındaki seyircilere katıldım. Öndeyiciler'den ikisi içlerine çekilmişti. Konuşmuyorlardı. İçle rinden biri arada bir elini kaldırıp on-yirmi kez hafifçe ve yumuşak ça yere vuruyor ve tekrar kıpırdamadan duruyordu, ikisini de daha önce hiç görmemiştim; "Bunlar kaçıklar" dedi Goss. Deliydiler. Goss onlara "zaman-bölenler" diyordu. Şizofren olabilirlerdi. Karhide psi kologları zihin konuşmasından habersiz, dolayısıyla da kör cerrah lardan farksız olmalarına karşın ilaç, hipnoz, anlık şok, kronik doku nuş gibi çeşitli zihinsel terapilerde çok becerikliydiler: Bu iki psiko patın tedavi edilip edilemeyeceğini sordum "Tedavi mi?" dedi Goss. "Bir şarkıcının sesini tedavi eder miydin?" Çemberin içindeki diğer beş kişi Otherhord Sakinleri, Handda ra'nın Mevcudiyet disiplinlerinin müritleriydi ve Goss'un anlattığına göre öndeyici oldukları sürece bekâr kalıyorlar, cinsel erk devrele rinde eşleşmiyorlardı. Bu Bekârlardan biri öndeyi sırasında kemmer de olmalıydı. Kemmerin ilk evresinin göstergesi olan zor seçilir fi ziksel yoğunluğu, bir tür parlaklığı fark edebiliyordum artık. Kemmerdekinin yanında Sapkın oturuyordu. "Hekimle birlikte Spreve'den geldi" dedi Goss. "Bazı öndeyici gruplar normal insanlara seanstan günler önce erkek ya da dişi hor monları aşılayarak sapkınlık yaratırlar. Doğal olması daha iyidir. Kendi isteğiyle geldi; kendini belli etmekten hoşlanıyor." Goss, kemmerde eril roldeki insan için kullanılan zamiri değil eril hayvan için olan zamiri kullanmıştı. Biraz utanmış gibiydi. Karhide liler cinsellikle ilgili konuları rahatça tartışırlar, Kemmerden bahset mekten hoşlanırlar; ama sapkınlıkları konuşmaya çekiniyorlar, -ya da en azından benim yanımda konuşmak istemiyorlar- Kemmer devresinin aşırı uzaması, erkek ya da dişi yönde sürekli bir hormon dengesizliği, sapkınlık olarak niteledikleri şeyi doğuruyor, az rastla-
nan bir şey değil: Yetişkinlerin yüzde üç-dört kadarı sapkın ya da anormal —bizim standartlarımıza göre normal— olabiliyor. Toplum dan dışlanmıyorlar; fakat birçok biseksüel toplumda eşcinsellere davranıldığı gibi, aşağılayıcı bir hoşgörüyle karşılanıyorlar. Karhide argosunda onlara yarıölü deniyor. Doğurganlıkları yok. Grubun Sapkını bana yönelttiği o ilk, uzun ve tuhaf bakış dışın da kimseye aldırmamıştı, bir tek yanındaki kemmerciyle ilgileniyor du. Sapkının sürekli, abartılı erkekliği onun giderek artan, etkin cin selliğini daha da kışkırtmış ve sonuçta tümüyle dişi cinsel kapasite kazanmıştı. Sapkın, ona pek az karşılık veren ve geri çekilir bir ha vadaki kemmerciye doğru eğilmiş yavaşça konuşuyordu. Diğerleri uzun bir süredir susuyor ve şu anda Sapkının fısıltısı dışında hiçbir ses duyulmuyordu. Faxe kımıldamadan Kaçıklardan birini seyredi yordu. Sapkın, elini hızlı ve yumuşak bir hareketle kemmercinin eli üzerine koydu. Kemmerci, korku ya da tiksintiden, telaşla elini ka çırdı, yardım istercesine Faxe'ye baktı. Faxe kımıldamadı. Kemmer ci yerinden ayrılmadı ve Sapkın ona yeniden dokunduğunda hiç ha reket etmedi. Kaçıklardan biri başını kaldırdı, uzun, yapmacık, me lodik bir kahkahayla güldü: "Hah-hah-hah-hah..." Faxe elini kaldırdı. Çemberi oluşturan her bir kafa, sanki Faxe on ların bakışlarından bir demet ya da deste yapıyormuş gibi, ona döndü. Salona girdiğimiz vakit öğleden sonraydı ve yağmur yağıyordu. Saçakların altındaki pencere yarıklarından sızan gri ışık çok geçme den söndü gitti. Şimdi beyaz ışık şeritleri duvarlarda ve döşemede, odadakilerin yüzleri üzerinde hayali yelkenler, uzun üçgenler ve dörtgenler halinde geziniyordu; dışarıda, ormanın üzerindeki aydan gelen ışık şeritleri ve kırıntıları vardı. Ateş çoktan sönmüştü ve çem berden süzülüp, bir yüzü, bir eli, kımıldamadan duran bir sırtı bir an için aydınlatan bu solgun şeritler ve düzlemler dışında hiç ışık yok tu. Bir süre tozlu ışıkta renksiz bir taş gibi kaskatı duran Faxe'nin pro filini gördüm. Ay ışığının diyagonali kayarak kara bir tümseğin, ba şını dizleri üstüne eğmiş, elleri yere dayalı, gövdesi karanlıkta, çem berin içinde yeri döven Kaçık'ın tekrarlayıp durduğu devinimin rit mi ile sarsılan kemmercinin üstüne düştü. Birbirlerine bağlanmışlar dı; hepsi birden, tıpkı bir örümcek ağının bağlantı noktaları gibiydi
64
ler. İsteyerek -veya isteğim dışında- bağlantıyı, merkez o olduğu için, Dokumacı Faxe aracılığıyla süren ve yine Faxe'nin düzenleme ye, denetlemeye çalıştığı sözsüz ve dilsiz iletişimi hissettim. Solgun ışık titredi ve doğu duvarını tırmanıp yok oldu. Gücün, gerilimin, sessizliğin ağı büyüdü. Öndeyiciler'in zihinleri ile bağlantımı kesmeye çalıştım. Bu ses siz elektrik gerilimi, içe çekilip sürüklenme, kalıbın, ağın içinde bir nokta, bir şekil olma hissi beni huzursuz etmişti. Ama engel koydu ğumda daha da kötü oldu; kesilip atıldığımı, zihnimin içten görüş ve dokunuş halüsinasyonlarıyla, yabanıl imgeler ve kavramlardan olu şan bir bulamaca, cinsellikle dolu ve grotesk biçimde şiddetli, ani görüler ve duyumlarla, kızıl-kara için için kaynayan bir erotik hid dete kapıldığını hissettim. Kızgın dudakları olan, yutkunan kuyular la, vajinalarla, yaralarla, cehennem ağızlarıyla çevriliydi her yanım, dengemi kaybettim, düşüyordum... Bu kaosu dışımda tutamazsam sahiden düşecektim, delirecektim ve kaosu dışlamanın bir yolu yok tu. Cinsel sapkınlık ve tatminsizlikten, zamanı çarpıtan delilikten, tam bir yoğunlaşma ve dolaysız gerçekliğin tümden algılanışına da yalı ürkütücü bir disiplinden doğup yükselen empatik ve sözötesi güçler, denetimimin dışındaydı. Gene de denetleniyorlardı: Merkez hâlâ Faxe'ydi. Saatler ve saniyeler geçti. Ay ışığı yanlış duvarda ışı dı, ay ışığı yoktu, sadece karanlık vardı, bütün karanlığın merkezin de de Faxe: Dokumacı: Bir kadın, ışığa bürünmüş bir kadın. Işık gü müştü, gümüş zırhtı, elinde kılıç olan zırhlı bir kadındı. Işık birden yandı, dayanılmaz oldu. Uzuvlarını kaplayan ışık, ateş ve kadın yıl gı ve acıyla haykırdı: "Evet, evet, evet!" Kaçık'ın şakıyan kahkahası başladı: "Hah-hah-hah-hah!" Daha yükseldi, yükseldi, inip çıkan ve zaman boyunca hiçbir çığlığın sü remeyeceği kadar uzun bir çığlığa dönüştü. Karanlığın içinde bir ha reket, bir kımıltı ve hışırtı oldu, asırların yeniden dağılımı, belirtile rin kaçışı. "Işık, ışık" dedi yoğun bir ses, bir ya da sayısız kez yinele nen muazzam hecelerle: "Işık. Ateşe biraz odun. Işık." Spreveli he kimdi. Çemberin içine girmişti. Çember dağılmıştı. Hekim en na rinlerin kaynaşma noktalarının, Kaçıkların yanında diz çökmüştü, her ikisi de yerde dertop yatıyordu. Kemmerci başını Faxe'nin dizle
rine yaslamış hâlâ titreyerek yutkunuyor ve soluyordu; Faxe'nin elle ri varla yok arası bir incelikle adamın saçlarını okşadı. Sapkın bir kö şeye çekilmişti, kendi başınaydı, dalgın ve bitkindi. Oturum bitmiş, zaman her zamanki gibi geçmiş, gücün ağı da dağılarak yerini aşağı lanma ve bitkinliğe bırakmıştı. Benim cevabım neredeydi, falın bil mecesi, muğlak kehânet sözü? Faxe'nin yanına çöktüm; berrak gözleriyle bana baktı. O anda onu karanlıkta gördüğüm gibi, ışığın zırhına bürünmüş, ateşte ya nan, "Evet" diye haykıran kadın olarak gördüm. Faxe'nin yumuşak sesi görüntüyü bitirdi. "Cevabını aldın mı, So rucu?" "Cevabımı aldım, Dokumacı." Sahiden cevap almıştım. Beş yıla kadar Gethen Ekumen'e üye olacak, evet. Bilmece yok, kaçamak yok. O zaman bile bu cevabın niteliğini fark etmiştim, kehânetten çok gözlem. Cevabın doğru ol duğunu düşünmeden edemiyordum. Bir içe doğuşun buyruksu ber raklığındaydı. NAFAL gemilerimiz, anında aktarımımız ve zihin-konuşmamız var ama önsezileri koşum takacak denli eğitemedik henüz; bu numa ra için Gethen'e gitmemiz gerekiyor. "Ben bir fitil işlevi görüyorum" dedi Faxe öndeyiden bir-iki gün sonra. "Enerji bizi oluşturuyor ve içimizde oluşuyor, gidip geliyor, her seferinde itkiyi artırıyor, sonunda açığa çıkıp içimde ışık oluyor, çevremde ışık oluyor, ben ışık oluyorum... Arbin İnzivasındaki ihti yar bir keresinde demişti ki: 'Dokumacı yanıt anında bir boşluğun içine konsa yıllarca yanar.' Yomeshtalar Meshe'nin bunu yaptığına inanıyor; geçmişi ve geleceği sadece bir an için değil, Short'un soru sundan sonra hayatı boyunca apaçık görmüş. İnanması zor. Bir insan buna dayanabilir mi, bundan kuşkuluyum. Neyse, fark etmez..." Nusuth, Handdara'nın her anlama gelen, muğlak olumsuzu. Yan yana yürüyorduk ve Faxe bana baktı. Yüzü, gördüğüm en güzel insan yüzlerinden biri, taştan oyulmuş gibi sert ve zarifti. "Ka ranlıkta" dedi, "on vardı, dokuz değil. Bir yabancı vardı." "Evet, öyleydi. Size karşı engel kuramadım. Siz bir Dinleyici'si niz Faxe, doğal bir empatik ve muhtemelen güçlü bir doğal telepa
66
tiksiniz. Bunun için Dokumacısınız siz, gerilim kopana ve kalıp size ulaşıp cevabı buldurana kadar grubun gerilimlerini kendi kendine, büyüyen bir kalıp içinde sürdüren sizsiniz." Derin bir ilgiyle dinliyordu. "Kendi disiplinimin gizemlerini dı şarıdan, sizin gözlerinizle görmek garip oluyor. Ben onları sadece içeriden, bir mürit olarak gördüm." "İzin verirseniz... İsterseniz, Faxe, sizinle zihin-konuşmasıyla ile tişim kurmak istiyorum." Doğal bir İletişimci olduğundan emin ol muştum artık; rıza gösterir ve biraz pratik yaparsak farkında olma dan koyduğu engeli kaldırabilirdik. "Bunu yaptıktan sonra artık başkalarının ne düşündüğünü duyar mıyım?" "Hayır, hayır. Halen bir empatik olarak yaptığınızdan daha faz la değil. Zihin-konuşması iletişimdir. İsteğe bağlı gönderilir ve alı II nır. "Öyleyse neden sesli konuşmuyorsunuz?" "Konuşurken yalan söylenebilir." "Zihin-konuşmasında söylenmiyor mu?" "Bile bile söylenemiyor." Faxe bir süre düşündü. "Kralların, politikacıların, işadamlarının il gisini çekmiş olmalı bu disiplin." "Zihin-konuşmasının öğretilebilir bir yetenek olduğu ilk keşfe dildiğinde işadamları buna karşı çıktılar; onyıllar boyu yasaklattılar." Faxe gülümsedi. "Ya krallar?" "Artık kral yok bizde." "Evet anlıyorum... Neyse, teşekkür ederim, Genri. Ama benim işim öğrenmemek, öğrenmek değil. Hem dünyayı tümüyle değişti recek bir sanatı şimdilik öğrenmesem daha iyi olur." "Ama sizin kendi öndeyinize göre bu dünya değişecek, hem de beş yıl içinde." "Ben de onunla birlikte değişeceğim, Genri. Ama onu değiştir mek gibi bir niyetim yok." Yağmur yağıyordu. Gethen yazının uzun, hoş yağmuru. İnzivanın yukarısındaki yolu olmayan eğimlerde, hemmen ağaç larının altında yürüyorduk. Kara dallar arasından gri ışık sızıyor,
67
ağaçların kırmızı iğne yapraklarından yağmur damlaları düşüyordu. Hava serin ama yumuşaktı, yağmur sesiyle doluydu. "Söylesenize Faxe. Siz Handdarata, her dünyada her insanın el de etmek için kıvrandığı bir yeteneğe sahipsiniz. Sizde var bu. Ge leceği bilebiliyorsunuz. Gene de bizler gibi yaşayıp gidiyorsunuz. Fark etmezmiş gibi." "Nasıl fark edebilirdi, Genri?" "Mesela şöyle: Karhide ile Orgoreyn arasındaki bu rekabeti, Si noth Vadisi ihtilafını alalım. Karhide bu son haftalarda epey itibar kaybetti anladığım kadarıyla. Peki, neden Kral Argaven öndeyicile rine danışıp hangi yolu izlemesi, kimi başbakan yapması gerektiği gibi şeyleri sormuyor?" "Böyle soruları sormak zordur." "Neden zor olsun? Bütün yapacağı gidip 'Bana başbakan olarak en iyi kim hizmet edebilir?' gibisinden bir şey sormak." "Bunu yapabilir. Ama ‘kendisine en iyi hizmet etmenin ne demek oldu ğunu bilemez. Seçilen adamın vadiyi Orgoreyn'e bırakması, sürgüne gitmesi ya da krala suikast düzenlemesi anlamına da gelebilir bu; ummadığı ve istemediği birçok anlama gelebilir." "Sorusunu çok kesin bir biçimde ifade edebilir." "Evet. Bu durumda birçok soru sorulması gerekir. Krallar bile be del ödemek zorundadır." "Onun için yüksek mi olur bu bedel?" "Çok yüksek" dedi Faxe sükûnetle. "Soru soran ödeyebildiğince öder. Arada bir krallar da Öndeyiciler'e gelir, ama çok sık olmaz bu..." "Ya bizzat Öndeyiciler’den biri güçlü bir adam olursa?" "İnziva Sakinlerinin hiçbir rütbeleri ya da unvanları yoktur. Ben de Erhanrang'a, kiorremi'ye seçilebilirim; gidecek olursam unvanımı ve gölgemi geri alırım ama öndeyiciliğim biter. Kiorremi'deyken so racak bir şeyim olursa oradaki Organi İnzivası'na gider, bedeli öder, cevabımı alırım. Ama, biz Handdara'dakiler cevap istemeyiz. Onlar dan kaçınmak zordur; ama uğraşırız." "Faxe, hiç anlayamıyorum."
68
"Bizler, buraya, İnzivaya en çok hangi soruların sorulmayacağını öğrenmek için geliriz." "Ama sizler cevap verenlersiniz." "Hâlâ anlamadınız mı, Genri? Öndeyi sanatını neden geliştirdi ğimizi anlamadınız mı?" "Hayır..." "Yanlış soruların cevabını bilmenin ne kadar yararsız olduğunu göstermek için." Yağmurun altında, Otherhord Ormanının kara dalları altında yan yana yürürken uzun uzun düşündüm. Beyaz kapüşon içinde Fa xe'nin yüzü yorgun ve suskundu, ışığı azalmış gibiydi. Yine de biraz ürkütüyordu beni. Berrak, nazik, aydınlık gözleriyle bana baktığın da on üç bin yıllık bir gelenekten bakıyordu; öylesine eski, öylesine köklü, bir insana vahşi bir hayvanın özbilinçsizliğini, yetkesini, tam lığını verecek denli bütünsel ve tutarlı bir düşünce ve hayat tarzı ba kıyordu size, ebedi şimdisi içinden gözlerini size dikmiş muhteşem, garip bir yaratık gibi bakıyordu... "Bilinmeyen" dedi Faxe'nin ormanda çınlayan yumuşak sesi, "ön ceden görülmeyen, kanıtlanmayan, hayat bunlar üzerine kuruludur. Cehalet düşüncenin temelidir. Kanıtsızlık eylemin temelidir. Tan rı'nın olmadığı kanıtlansaydı dinler olmazdı, ne Handdara, ne Yo meshta, ne de ocak-tanrıları, hiçbiri. Ama Tanrı'nın olduğu kanıtlan saydı da gene dinler olmazdı... Söylesenize, Genri, nedir bilinen? Kesin, tahmin edilen, kaçınılmaz olan sizin ve benim geleceğimize dair bildiğimiz tek kesin şey nedir?" "ikimizin de öleceğimiz." "Evet, işte, cevabı olan tek bir soru var, Genri ve o yanıtı da za ten biliyoruz. Hayatı mümkün kılan şey sürekli, dayanılmaz belirsiz liktir, yani bir sonra ne olacağını bilememek."
6 Orgoreyn’e Bir Yol
H e r z a m a n erkenden gelen aşçı beni uyandırdı; çok derin uyurum, bu yüzden beni sarsıp kulağıma seslenmesi gerek ti: "Uyanın, Lord Estraven, uyanın, Kral'ın sarayından bir ulak gel miş!" Sonunda anlayabildim, uykudan ve aceleden sersemlemiş bir halde telaşla kalkıp habercinin beklemekte olduğu odaya doğru git tim ve böylece sürgünüme yeni doğmuş bir bebek gibi çırılçıplak ve şaşkın bir halde başlamış oldum. Ulağın bana verdiği kâğıdı okurken bu denli erken olmasa da, bunu beklediğimi geçiriyordum kafamdan. Ama adamın o lanet ola sı kâğıdı evin kapısına çivilemesini seyrederken çiviler gözlerime saplanıyormuş gibi geldi ve hiç beklemediğim bir acıyla bomboş ve kederli, çaresiz bir halde kalakaldım.
70
Her şey olup bitmişti; işe koyuldum ve gonglar Dokuzuncu Sa at'i vurduğunda Saray'dan ayrıldım. Alabildiğim her şeyi aldım. Mülklerime ve paralanma gelince, iş yaptığım insanları tehlikeye at madan bunları paraya çeviremezdim ve benim ne denli yakın arka daşımsalar o denli tehlikede olacaklardı. Eski kemmeringim Ashe'ye çocuklarımızın yetişmesinde kullanmak üzere bazı değerli şeylerden nasıl kazanç sağlayabileceğini yazdım; ama kesinlikle bana para göndermeyi denememesini, zira Tibe'nin sınırı gözaltında tutacağı nı söyledim. Mektubu imzalamadım. Birisine telefon etmek onu hapse göndermek demek olacaktı ve iyi niyetli bir arkadaşım beni ziyarete gelip de dostluğunun mükâfatı olarak parasından ve özgür lüğünden olmasın diye de bir an önce gitmek için çabaladım. Şehrin batısına doğru yöneldim. Bir sokak geçidinde durdum ve düşündüm. Neden doğuya doğru gidip, yoksul bir yaya olarak Kemi Diyarı'na giden dağları ve ovaları aşıp doğduğum memleketime, Es tre’ye, bir dağ eteğindeki o taş eve dönmeyeyim, neden eve dönme yeyim? Uç ya da dört kez böyle durup baktım arkama. Her seferin de sokaktaki kayıtsız yüzler arasında benim Erhenrang'dan çıktığımı izlemek için gönderilmiş bir casusa ait olabilecek bir yüze rastladım ve her seferinde eve dönmemin ne kadar delice bir şey olacağını dü şündüm. Kendimi öldürmek demek olacaktı bu. Sürgünde yaşamak için doğmuştum anlaşılan ve eve dönmenin tek yolu ölmekti. Ben de batıya doğru gittim ve bir daha arkama dönmedim. Bir aksilik çıkmadığı takdirde üç gün içinde en fazla Körfezdeki Kuseben'e, seksen beş mil öteye kadar gidebilirdim. Çoğu sürgüne Sürgün Emri gelmeden bir gece önce uyarı gönderilir ve onlar da ge mi sahiplerini yardakçılık suçlamasına maruz bırakmadan Sess'den bir gemiye atlayabilirler. Böyle bir âlicenaplık Tibe'nin kanında yoktu. Artık hiçbir gemi sahibi beni almaya cesaret edemezdi; limandakile rin hepsi de tanıyordu beni, limanı Argaven için ben inşa ettirmiştim. Hiçbir karateknesi beni almazdı ve kara sınırı, Erhenrang'dan dört yüz mil uzaktaydı. Kuseben'e yürümekten başka çarem yoktu. Aşçı fark etmişti bunu. Onu hemen göndermiştim ama ayrılma dan önce bulabildiği bütün hazır yiyeceği üç günlük kaçışımın yakı tı olarak paketlemişti. Bu iyilik kurtardı beni; cesaretimi de tabii. Zi
ra yolda o meyve ve ekmekten her yiyişimde, "Hain olmadığıma ina nan bir kişi olsun var; bana bunu vermezdi yoksa" diye düşündüm. Hain olarak adlandırılmanın ne kadar zor olduğunu anladım. Bu kadar zor olması tuhaf; çünkü başka bir adama vermesi kolay bir ad bu, yapışıp kalan, tıpatıp uyan ve inandırıcı bir ad. Ben bile inanmış tım yarı yarıya. Üçüncü günün akşamında Kuseben'e geldim. Endişeliydim ve ayaklarım sızlıyordu; çünkü Erhenrang'daki gücümü kaybetmiştim ve küçük kasabanın kapısında Ashe beni bekliyordu. Yedi yıldır kemmering idik ve iki oğlumuz olmuştu. Onun teninden doğdukları için onun adını taşıyorlardı: Foreth rem ir Osboth ve o, Ka bileocağı'nda yetişmişlerdi. Üç yıl önce Organi İnzivast'na gitmişti ve şimdi Öndeyiciler'in altın Bekârlık zincirini taşıyordu. Bu üç yıl boyun ca birbirimizi hiç görmemiştik, alacakaranlıkta, taş kemerin altında onun yüzünü görünce sanki daha dün ayrılmışızcasına o eski aşk alış kanlığım depreşti ve onu benim yıkımımı paylaşmaya çağıran sadakati fark ettim. Bu yersiz bağın beni sardığını hissederek kızdım; çünkü As he'nin aşkı hep kendi yüreğime ters davranmaya zorlamıştı beni. Yanından geçip gittim. Acımasız olmam gerekiyorsa nazik gö rünmeye çalışarak bunu saklamanın hiç gereği yoktu. "Therem" diye seslendi ve peşimden geldi. Kuseben'nin yokuşlarını hızla inerek rıh tıma doğru yürüdüm. Denizden esen güney rüzgârı bahçelerdeki ka ra ağaçları sallıyordu ve bu ılık fırtınalı yaz karanlığında bir caniden kaçar gibi kaçıyordum ondan. Fazla hızlı gidemeyecek denli bitkin olduğumdan beni yakaladı. "Therem, seninle geleceğim" dedi bana. Cevap vermedim. "On yıl önce bu Tuwa ayında sözlenmiştik." "Ve üç yıl önce sen bu sözü bozarak beni bıraktın; akıllıca bir se çimdi doğrusu." "Verdiğimiz sözü asla bozmadım, Therem." "Doğru. Bozacak söz yoktu. Yalancı bir sözdü o, ikinci sözdü. Bi liyorsun, o zaman da biliyordun. Verdiğim tek sadakat sözü hiç ko nuşulmadı ve konuşulamazdı; bu sözü verdiğim adam öldü ve söz yıllar önce ortadan kalktı. Ne senin bana bir borcun var ne de benim sana. Bırak beni."
72
Konuştukça öfkem ve kırgınlığım Ashe'den uzaklaşıyor kendime ve tutulmamış bir söz gibi ardımda uzanan kendi hayatıma yöneli yordu. Ama Ashe bunu bilmiyordu ve gözleri yaşarmıştı. "Bunu alır mısın Therem?" dedi. "Sana bir borcum yok; ama seni çok seviyo rum." Bana küçük bir paket uzattı. "Hayır. Param var Ashe. Bırak gideyim. Yalnız gitmem gerek." Yoluma devam ettim, o da beni takip etmedi. Ama kardeşimin gölgesi izliyordu beni. Ondan söz etmekle hata etmiştim. Her şey de hata etmiştim. Talih beni limanda beklemiyormuş. Limanda, Orgoreyn'den bi nebileceğim ve bana söylendiği gibi gece yarısından önce Karhide toprağını terk edebileceğim tek bir gemi bile yoktu. Rıhtımda birkaç kişi vardı sadece, bunlar da eve dönme telaşı içindeydiler; bulabildi ğim tek adam teknesinin motoruyla uğraşan bir balıkçıydı; bana bir kez baktı ve konuşmadan arkasını döndü. Bu beni korkuttu. Adam be ni tanıyordu; uyarılmış olmasaydı tanıyamazdı. Tibe, beni durdur mak ve süre dolana dek Karhide'de tutmak için adamlarını seferber etmişti. Şimdiye kadar acıyla ve öfkeyle baş başaydım ama korkuyla uğraşmamıştım. Sürgün Emrinin, aslında idamım için bir bahaneden başka bir şey olmadığı hiç aklıma gelmemişti. Altıncı Saat vurunca Tibe'nin adamları için uygun bir av olacaktım ve kimse cinayetten söz edemeyecek yalnızca adaletin yerine getirildiği söylenecekti. Limanın rüzgârlı ışıltısı ve karanlığı içinde bir kum torbası yığını üzerine çöktüm. Deniz iskeleyi yalayıp dövüyor, balıkçı tekneleri yerlerinde sallanıyor, uçta mendirekte bir ışık yanıyordu. Oturdum ve ışığın denizin üstünde karanlığı yarışını seyrettim. Bazıları tehli keyle karşılaşınca güçlenir; ben öyle yapamam. Benim yeteneğim öndüşünüştür. Tehlikenin bu kadar yaklaşmasıyla sersemlemiş, bir kum torbası üzerine çökmüş Orgoreyn'e yüzülüp yüzülemeyeceğini düşünüyordum. Charusine Körfezi'nin buzu bir-iki ay önce çözül müştü, suda bir süre sağ kalınabilirdi. Orgota kıyısı yüz elli mil uzak taydı; ben yüzme bilmiyordum. Gözümü denizden ayırıp Kuseben sokaklarına çevirdiğimde beni hâlâ takip ediyordur umuduyla As he'yi aradığımı fark ettim. O anda duyduğum utanç sersemliğimi yendi ve düşünebildim.
Dokun iç kısmında hâlâ teknesinde oturmuş işini gören o balık çıyla anlaşabilmek için iki yol vardı; rüşvet ya da şiddet. Bozuk bir motor için ikisine de değmez gibiydi. Geriye hırsızlık kalıyordu. Ama balıkçı teknelerinin motorları kilitliydi. Kilitli devreyi hareke te geçirmek, motoru çalıştırmak, fener ışıklarının altında tekneyi li mandan çıkarıp sonra da Orgoreyn'e götürmek, hayatımda hiç mo torlu tekne kullanmadığımı düşünürsem, aptalca ve umutsuz bir ma cera gibi görünüyordu. Hiç motorlu tekne kullanmamıştım ama Kerm'deki Buzayak Gölünde kürek çekmiştim; dokun dışında bir sandal bağlı duruyordu. Görür görmez çalmaya karar verdim. Işıltılı lambaların altında fırladım, tekneye atladım, ipleri çözdüm, kürekle ri suya indirdim ve ışıkların kara dalgalar üzerinde kayıp titrediği de nize doğru kürek çekmeye başladım. İyice uzaklaştığıma kanaat ge tirdikten sonra iyi oturmamış bir küreği düzeltmek için durdum. Er tesi gün bir Orgota devriyesi ya da balıkçısı tarafından kurtarılmayı umsam da epey uzun süre kürek çekmem gerekiyordu. Küreğe doğ ru eğildiğimde bütün bedenimde bir güçsüzlük hissettim. Bayılmak üzere olduğumu düşündüm ve oturaklardan birinin üzerine iki bük lüm uzandım. Korkaklık hastalığı beni pençesine alıyordu. Ama kor kaklığımın midemde bu kadar ağırlık yapacağını da bilemezdim. Ba şımı kaldırdım ve iskelenin ucunda, uzaktan gelen elektrik ışığında sıçrayan iki karaltı gördüm. O zaman korkudan değil çok uzak men zilli bir silah yüzünden bayılmakta olduğumu anladım. İçlerinden birisinde bir çatışma silahı olduğunu görebiliyordum. Tahminimce gece yarısını geçmiş olsaydı onu ateşleyip öldürecekti beni; ama çatışma silahı çok ses çıkaracağı, bu da açıklama gerektire ceği için sonik tabanca kullanmışlardı. Bayıltmaya ayarlı bir sonik ta banca sadece yüz feetlik bir menzilde rezonans alanı kurabilir. Öldü rücü ayarda menzilini bilmiyorum; ama hasta bir bebek gibi iki bük lüm olduğuma göre pek uzağında değildim. Güçlükle nefes alıyor dum, silahın zayıflamış olan etkisi beni göğsümden yakalamıştı. Mo torlu bir teknenin peşime düşüp işimi bitirmesi çok sürmezdi; bu yüz den küreklerin üzerine eğilip yutkunarak geçirecek vaktim yoktu. Ardımda ve teknenin önünde karanlık uzanıyordu ve karanlığa doğ ru kürek çekmeliydim. Güçten düşmüş kollarımla kürek çektim; elle
74
rimin neyi kavradığını hissedemediğimden kürekleri bırakmadığım dan emin olmak için ellerime bakıyordum. Böylece dalgalı sulara ve açık Körfez'in ötesinde uzanan karanlığa vardım. Orada durmam ge rekti. Her kürek çekişimde kollarımın uyuşukluğu artıyordu. Kalp atışlarım düzensizleşmiş, ciğerlerim hava alamaz olmuştu. Kürek çek meye çalıştım ama kollarımın hareket edip etmediğini bilmiyordum artık. O zaman kürekleri teknenin içine çekmeye çalıştım ama bece remedim. Bir liman devriye botunun projektörleri kurum üzerine düş müş bir kar tanesi gibi beni karanlığın içinden çekip çıkardığında ka maşan gözlerimi ışıktan kaçıracak kadar bile dermanım kalmamıştı. Kürekleri ellerimden alıp beni tekneden çıkardılar ve zoka yut muş bir balık gibi devriye botunun güvertesine yatırdılar. Onların bana baktığını hissediyor ama ne söylediklerini anlayamıyordum, bir kişi dışında. Ses tonundan kaptan olduğu anlaşılan biri, "Daha Altıncı Saat olmadı" dedi ve başka birine de cevap verdi: "Bana ne bundan. Kral onu sürgün etti. Ben Kral'ın emirlerine uyarım, daha alttakilere değil.” Böylece Tibenin kıyıdaki adamlarından gelen radyo talimatına ve cezalandırılmaktan korkan arkadaşının karşı koymasına rağmen Kuseben devriyesinin bu subayı beni Charisune Körfezi'nden geçir di ve Orgoreyn'deki Shekt Limanında sağ salim karaya çıkardı. Bu nu silahsız bir adamı öldürecek olan Tibe'nin adamlarına karşı şifgre tor nedeniyle mi yaptı yoksa iyilik olsun diye mi, bilmiyorum, Nu suth. "Takdir edilecek olan izah edilemeyendir." Orgota sahili sabah sisinde belirmeye başlayınca ayağa kalktım, bacaklarımı hareket ettirmeyi becerdim ve gemiden inip Shelt'in su boyunca uzanan sokaklarına doğru yürüdüm. Fakat bir yerlerde ye niden yere düştüm. Ayıldığımda Sennethni, Yirmi Dördüncü Com mensallık, Charisune Dördüncü Sahil Bölgesi Commensal Hastane si'ndeydim. Bunu çok iyi biliyorum; çünkü Orgota yazısıyla yatağın başucuna, komodindeki lamba altlığına, komodin üzerindeki metal bardağa, komodine, hemşirelerin başlıklarına, hieblerine, çarşaflara ve üzerimdeki hasta önlüğüne yazılmıştı bu. Bir doktor gelip sordu. "Neden dotheye karşı koydun?" "Dothede değildim" dedim, "sonik alan içindeydim."
"Gösterdiğin semptomlar dothenin gevşeme evresine direnen bi rinin semptomları." Dediği dedik bir yaşlı doktordu ve sonunda kü rek çekerken felce karşı koymak için farkında olmaksızın dothe-gü cü kullanmış olabileceğimi kabul ettirdi bana; sonra da, bu sabah hiç hareket edilmemesi gereken thangen evresinde ayağa kalkıp yürümüş ve bu yüzden ölüm tehlikesi atlatmıştım. Bütün bunlar istediği şekil de kabullenilince bir-iki gün içinde taburcu olacağımı söyledi ve ya nımdaki yatağa doğru gitti. Onun ardından Denetçi geldi. Orgoreyn'de herkesin ardından Denetçi gelir. 'isim?" Ben onun adını sormadım. Orgoreyn'dekilerin yaptığı gibi göl geler olmadan yaşamasını öğrenmem gerekiyor; alınmadan, gereksiz yere kimsenin alınmasına yol açmadan. Ama memleket adımı verme dim ona, hiçbir Orgoreynliyi ilgilendirmez bu. "Therem Harth mı? Bu bir Orgota adı değil. Hangi Commensal lık'tansın?” "Karhide." "Orası Orgoreyn'in Commensallığı değil. Giriş ve kimlik belge lerin nerede?" Belgelerim neredeydi? Birisi beni hastaneye taşıyana dek uzun süre Shelt sokaklarında yuvarlanıp durmuştum anlaşılan. Hastaneye geldiğimde ne belgele rim, ne eşyalarım, ne paltom, ne ayakkabılarım ne de param kalmış. Bunu duyduğumda öfkeye kapılmadım ve kahkahayla güldüm; uçu rumun dibinde öfke kalmaz artık. Denetçi gülmemden alınmıştı. "Parasız ve kaydedilmemiş bir yabancı olduğunun farkında değil mi sin? Karhide ye neyle dönmeyi düşünüyorsun?" "Tabutla." "Resmi sorulara uygunsuz cevaplar vermemelisin. Eğer ülkene kendi isteğinle dönmezsen suçluların, yabancıların ve kaydedilme miş kişilerin bulunduğu bir Gönüllüler Çiftliği'ne gönderileceksin. Orgoreyn'de serseriler ve suçlular için başka bir yer yoktur. Üç gün içinde Karhide'ye dönme niyetinde olduğunu beyan etsen senin için daha iyi olur; yoksa..." "Karhide'den sınır dışı edildim."
76
Adımı duyunca yanımdaki yataktan başını çeviren doktor, De netçi'yi bir kenara çekip onunla bir süre fısıldaştı. Denetçi kötü bira gibi ekşi bir suratla bakakaldı ve yanıma geldiğinde uzun uzun du raklayarak ve her lafından önce yutkunarak konuştu. "Bu durumda bir Commensallık ya da Belde'nin birimi olarak istihdam edilmek ve Orgoreyne sürekli ikamet izni almak için büyük Commensallık'a başvurma niyetini beyan edeceksin sanırım." "Evet" dedim. Bu sürekli sözüyle işin şakası kalmamıştı artık. Beş gün sonra "isteğim üzerine" Mişnori Beldesi'nde birim olarak kaydımı onaylayan sürekli ikamet iznini aldım; bu şehre gitmem için gerekli geçici kimlik belgeleri çıkarıldı. O yaşlı doktor beni hastane de tutmasaydı bu beş gün aç kalırdım. Koğuşunda bir Karhide Baş bakanı'nın olması hoşuna gidiyordu. Başbakan da ona minnettardı. Mişnori'ye Shelt'ten taze balık taşıyan bir katarda hamallık yapa rak gittim. Güney Mişnori'nin büyük pazarlarında son bulan hızlı ve kokulu bir yolculuktu. Orada da çok geçmeden buzhanelerde iş bul dum. Dayanıksız maddelerin taşınması, paketlenmesi ve depolanma sı işleri oldukça, böyle yerlerde yaz aylarında daima iş bulunabilir. Daha çok balıklarla uğraşıyor ve buzhanedeki diğer iş arkadaşlarım la birlikte Pazar'ın yakınındaki bir adada kalıyordum. Ama günün çoğunu soğutulmuş depoda geçirmemi sağladığı için bu işten mem nundum. Mişnori yazın hamam gibidir. Tepelerdeki kapılar kapalı dır, nehirler kaynar, insanlar terler. Ockre ayında on gün ve on ge ce boyunca sıcaklık altmış derecenin altına düşmedi ve hatta bir gün 85 dereceye kadar çıktı. Gün bitiminde soğuk sığınağımdan çıkıp bu kaynar kazana dalmam gerektiğinde birkaç mil yürür, birkaç ağacın bulunduğu ve büyük nehrin, girilemese de görüldüğü Kunderer Ya kası'na giderdim. Orada geç saatlere kadar dolanır ve sonunda ateş gibi yanan kızgın geceye, Balık Adası'na dönerdim. Mişnori'nin be nim kaldığım kısımlarında, karanlık işler görebilmek için sokak lam balarını kırmışlardı; ama gene de Denetçilerin arabaları ışıklarıyla bu karanlığı yararak ve yoksul insanların elindeki tek özel şeyi, ge ceyi de onlardan alarak dolaşıp duruyorlardı. Karhide ile yürütülen gölge dövüşünde bir hamle olarak Kur ayında çıkartılan yeni Yabancılar Yasası iznimi geçersiz kılarak beni
işimden etti ve yarım aylık bir süreyi bir sürü Denetçinin kapısında bekleyerek geçirdim. İş arkadaşlarım bana borç verdiler ve yemem için balık çaldılar, bu sayede yeniden kaydedilene kadar açlıktan öl memeyi becerdim, ama dersimi almıştım. Bu sağlam ve sadık adam ları seviyordum, ama çıkışı olmayan bir kapanda yaşıyordu onlar ve ben artık daha az sevdiğim insanlar arasında iş yapmak zorunday dım. Üç aydır ertelediğim görüşmeleri yaptım. Ertesi gün, benim gibi çıplak ya da yarı çıplak birkaç kişiyle bir likte Balık Adası'nın avlusundaki çamaşırhanede kir pas, balık koku su, buhar ve su şakırtıları arasında gömleğimi yıkarken birinin beni memleket adımla çağırdığını işittim: Commensal Yegey çamaşırha nede tam karşımda duruyordu, birkaç ay önce Erhenrang'daki sara yın Merasim Salonunda Takımadalar Elçisi onuruna verilen resepsi yondaki gibiydi aynı. "Gelin çıkalım bu yerden, Estraven" dedi Miş nori zenginlerinin tiz, yüksek ve genizden gelen sesiyle. "Şu pis gömleği de bırakın." "Başka gömleğim yok." "O çorbadan çıkarın onu ve gelin. Dışarısı sıcak." Zengin bir adam olduğunu fark eden diğerleri garip bir merakla süzdüler onu. Ama bir Commensal olduğunu bilmiyorlardı. Buraya gelmesi hoşuma gitmedi; beni çağırmak için başkasını göndermeliy di. Orgotalılar kibarlıktan pek nasiplerini almamışlardır. Onu bir an önce dışarı çıkarmak istiyordum. Gömlek ıslakken işime yaramazdı, ben de avluda gezinen bir ocaksız delikanlıya ben gelene kadar gömleği sırtına geçirmesini söyledim. Borçlarım ve kiram ödenmiş ti, belgelerim hiebimin cebindeydi; gömleksiz olarak Pazarlardaki adadan ayrıldım ve Yegey ile birlikte güçlülerin arasına döndüm. Orgoreyn kayıtlarına onun "Sekreteri" sıfatıyla, bu kez bir birim olarak değil bağımlı olarak yeniden kaydedildim. Adlar işe yaramı yor, etiketler olmalı ve kendisi görmeden cinsini söyleyebilmeliler. Bu kez etiket tam uymuştu, bağımlıydım, çok geçmeden beni bura ya getirip başka bir adamın ekmeğini yemek zorunda bırakan amacı lanetler oldum. Üstelik bir ay geçtiği halde ulaşmak istediğim ama ca Balık Adası'ndayken olduğumdan daha yakın olduğuma dair en ufak bir işaret bile almamıştım.
Yazın son günü yağmurlu bir akşam Yegey beni çalışma odasına çağırttı. Odaya girdiğimde Erhenrang'daki Orgota Deniz Ticaret Komisyonuna başkanlık ettiği zamandan tanıdığım Sekeve Bölgesi Commensalı Obsle ile konuşurken buldum onu. Dümdüz bir yüzü, küçük üçgen gözleri olan, şişman, kısa ve hafif kambur bu adam baş tan aşağı zarafet ve sertlik sergileyen Yegey'in yanında tuhaf duru yordu. İkisi zıt kardeşler gibiydi; ama bundan öte bir şeydiler. Or goreyn'i yöneten otuz üç kişiden ikisiydi bu adamlar; yine de hepsi bu kadar değildi. Karşılıklı nezaket gösterilerinden ve bir dirhem Sith hayat suyu içildikten sonra Obsle içini çekip bana döndü. "Şimdi, Sassinoth'da yaptığınız şeyi neden yaptığınızı bana söyler misiniz, Estraven? Zi ra bir eylemin zamanlamasında veya şifgretor meselesinde asla hata ya düşmeyeceğine inandığım bir adam varsa o da sîzdiniz." "Korkum ihtiyatıma ağır bastı, Commensal." "Neyin korkusu bu? Neden korkuyorsunuz, Estraven?" "Şu anda olandan. Sinoth Vadisinde prestij mücadelesinin sür mesinden; Karhide'nin aşağılanmasından, bu aşağılanmanın doğur duğu öfkeden; Karhide yönetiminin bu öfkeyi kullanmasından." "Kullanması mı? Ne amaçla?" Obsle nezaketten hiç nasibini almamıştı; Yegey zarafet ve ince likle söze girdi: "Commensal, Lord Estraven benim konuğumdur ve bu sorulara katlanmak zorunda değildir." "Lord Estraven sorulara uygun gördüğü zaman ve istediği şekilde cevap verir, hep yaptığı gibi” dedi Obsle yağ kavanozu içine saklı bir iğne gibi sırıtarak. "Burada dostlar arasında olduğunu biliyor." "Dost bulduğum sürece dost edinirim Commensal; ama artık çok uzun süreli dostluklar kuramıyorum." "Görüyorum. Ama, Eskeve'de dediğimiz gibi kemmering olma dan da bir kızağı birlikte çekebiliriz, değil mi? Aslında neden sürgün edildiğinizi çok iyi biliyorum dostum: Karhide'yi Kral'dan daha çok sevdiğiniz için." "Ya da Kral'ı kuzeninin onu sevdiğinden daha çok sevmekten belki de."
"Ya da Karhide'yi Orgoreyn'den daha çok sevmekten" dedi Ye gey. "Hatalı mıyım, Lord Estraven?" "Hayır, Commensal." "Yani sizce" dedi Obsle, "Tibe Karhide'yi bizim Orgoreyn'i yö nettiğimiz gibi etkin bir şekilde yönetmek istiyor öyle mi?" "Öyle. Tibe'nin Sinath Vadisi anlaşmazlığını kullanıp bunu ihti yacına göre keskinleştirerek bir yıla kalmadan son bin yılda olandan daha büyük bir değişiklik gerçekleştirebileceğini sanıyorum. Önün de bir de model var: Sarf. Ve Argaven'in korkularını kullanmayı çok iyi biliyor. Bu benim yapmaya çalıştığım gibi Argaven'in cesaretini artırmaktan daha kolay. Eğer Tibe başarılı olursa, siz beyler, kendi nize denk bir düşman bulmuş olacaksınız." Obsle başını salladı. "Şifgretoru unutmayın" dedi Yegey, "nereye varmaya çalışıyorsunuz, Estraven?" "Şuraya: Büyük Kıta iki Orgoreyn'i kaldırabilir mi?" "Ha, tamam, tamam, aynı düşünce" dedi Obsle, "aynı düşünce: Bunu çok önceleri kafama soktunuz Estraven ve hiç aklımdan çıkar tamadım onu. Gölgemiz çok uzadı. Karhide'yi de kaplayacak. İki Klan arasında bir kan davası, tamam; iki şehir arasında çatışma, ta mam; bir sınır çatışması ve birkaç yakıp yıkma ve cinayet, o da ta mam; ama, ya iki millet arasında bir kan davası? Elli milyon hayatın ortaya konduğu bir kavga? Ey, Meshe'nin tatlı sütü, kimi geceler uy kularımı ateşe boğan bir manzara bu, beni kan ter içinde uyandıran bir manzara... Emniyette değiliz, emniyette değiliz. Bunu siz de bi liyorsunuz, Yegey, birçok kez kendi tarzınızda söylediniz bunu." "Şimdiye dek on üç kez Sinoth Vadisi anlaşmazlığını şiddetlen dirmemek yönünde oy kullandım. Ama neye yaradı? Tahakküm hiz binin daha şimdiden yirmi oyu hazır ve Tibe'nin her hareketi Sarf'ın bu yirmi oy üzerindeki denetimini sağlamlaştırıyor. Vadi boyunca bir çit inşa ettiriyor, çit boyunca ellerinde çatışma silahları olan mu hafızlar yerleştiriyor... çatışma tabancaları! Bunların sadece müzeler de saklandığını sanırdım. Tahakküm hizbi ne zaman bir meydan okumaya ihtiyaç duysa Tibe bunu sağlıyor onlara." "Ve böylece Orgoreyn'i güçlendiriyor. Ama Karhide'yi de. Kış kırtmalarına verdiğiniz her karşılık, Karhide üzerine dayattığınız her
80
aşağılama, her prestij kazancınız Karhide'yi güçlendirmeye yaraya cak, ta ki size eşit olana dek... Orgoreyn gibi tek bir merkezden kon trol edilene dek. Ve, Karhide'de çatışma tabancalarını müzelerde saklamazlar. Kral'ın muhafızları bunlardan taşıyor." Yegey bir dirhem hayat suyu daha doldurdu. Orgota asilleri beş bin mil uzaklıktaki Sith'in sisli denizlerinden getirilen bu değerli ate şi bira gibi içerler. Obsle ağzını sildi ve gözlerini kırpıştırdı. "Pekâlâ" dedi, "bütün bunlar daha önce düşündüğüm ve hâlâ dü şünmekte olduğum şeyler. Ve birlikte çekmemiz gereken bir kızak olduğunu düşünüyorum. Ama, koşumları takmadan önce bir sorum var, Estraven. Başlığımı gözlerimin üstüne geçirdiniz tamamen. Şim di söyleyin: Ay'ın öteki tarafından gelen Elçi hakkında bütün bu gü rültü patırtı, bütün bu lafügüzaf nereden çıkıyor?" Demek Genli Ai, Orgoreyn'e girmek için izin istemişti. "Elçi mi? Olduğunu söylediği kişi o." "Yani..." "Başka bu dünyadan gelen bir elçi." "Artık bırakın bu lanet olası karanlık Karhide teşbihlerini, Estra ven. Şifgretora çağırıyorum. Dikkate almıyorum bunu. Bana cevap verecek misiniz?" "Verdim." "Yabancı bir yaratık mı o?" dedi Obsle ve Yegey ekledi: "Ve Kral Argaven onu huzuruna mı kabul etti?" İki soruya da evet cevabını verdim. Bir an sessiz kaldılar, sonra ikisi aynı anda meraklarını saklamaya çalışmadan konuşmaya başla dılar. Yegey lafı dolandırıp duruyordu ama Obsle doğrudan konuya girdi: "Peki onun planlarınızdaki yeri neydi? Öyle görünüyor ki ona dört elle sarıldınız ve başaramadınız. Neden?" "Çünkü Tibe tongaya bastırdı beni. Gözlerimi yıldızlara diktim ve içine daldığım çamuru göremedim." "Astronomiyle mi ilgilenmeye başladınız azizim?" "Hepimiz astronomiyle ilgilensek iyi olurdu, Obsle." "Bizim için bir tehdit mi, şu Elçi?" "Sanmıyorum. Halkının iletişim, ticaret, anlaşma ve ittifak önerile rini getiriyor sadece. Tek başına geldi, silahı ve savunması yok. Bir ile
tişim cihazından ve baştan aşağı incelememize izin verdiği gemisin den başka bir şeyi yok. Ondan korkmamak gerekiyor sanırım. Yine de çıplak elleriyle Krallığın ve Commensallıkların sonunu getirebilir." "Neden?" "Yabancılara kardeşlerimiz gibi davranmaktan başka nasıl davra nabiliriz? Gethen seksen dünyanın oluşturduğu bir birliğe tek bir dünya gibi davranmaktan başka nasıl davranabilir?" "Seksen dünya mı?" dedi Yegey ve sinirli sinirli güldü. Obsle ise ters ters baktı bana. "O delinin sarayında çok fazla kaldığınızı ve de lirdiğinizi düşünmek isterdim... Meshe adına! Ne demek oluyor bu yok güneşle ittifak, yok ayla antlaşma lafları? Bu herif nasıl geldi bu raya, kuyrukluyıldıza mı bindi? Meteorlara mı atladı? Bir gemi ha, hangi gemi gökte yüzebilir ki? Bomboş uzayda? Yine de daha önce kinden daha fazla deli değilsiniz Estraven, yani kurnaz bir deli, akıl lı bir deli. Bütün Karhideliler deli. Buyrun Lordum, sizi dinliyorum, yolunuza devam edin!" "Bir yere gittiğim yok, Obsle. Nereye gidebilirim ki? Ama siz bir yerlere gidebilirsiniz. Elçiyi biraz olsun dinlerseniz size Snath Vadi si'nden çıkış yolunu gösterebilir, hapsolduğumuz şer yolundan çıkı şı."
"Çok güzel. Bu yaştan sonra astronomiye başlayayım. Peki nere ye götürür bu beni?" "Yüceliğe doğru, eğer benim gittiğimden daha akıllıca giderse niz. Elçiyle birlikte oldum, içinde boşluğu aştığı gemisini gördüm ve bu dünyanın dışında bir yerden gelen bir elçi ve haberci olduğunu tam ve kesin olarak biliyorum. Bu başka yerle ilgili anlattıklarının doğruluğuna ve çağrısının samimiliğine gelince, bunu kimse bile mez: Sadece herhangi birisi hakkında hükme varır gibi hüküm vere biliriz hakkında; eğer bizden biri olsaydı onun dürüst bir adam ol duğunu söylerdim. Buna kendiniz karar vermelisiniz belki de. Ama şurası kesin: Onun varlığında yeryüzüne çizilmiş çizgiler ne sınır oluşturmaya yarıyor ne de savunmaya. Orgoreyn'in kapılarında Kar hide'den daha büyük bir meydan okuma var. Buna ilk karşılık veren, dünyanın kapılarını ilk açan adam hepimizin lideri olacaktır. Hepsi nin! Üç kıtanın: Bütün dünyanın lideri. Sınırımız artık iki tepe ara
sındaki çizgi değil gezegenimizin güneş etrafında çizdiği çizgi. Böy le bir durumda şifgretor meselesi çıkarmak aptallık olur." Yegey'i elde etmiştim; ama Obsle şişman gövdesi içine gömül müş küçük gözleriyle beni süzerek öylece oturuyordu. "Buna inan mam en az bir ay alacak" dedi. "Ve bu sizden başkasının ağzından çıksaydı Estraven, bunun bir üçkâğıt, gururumuz için atılan yıldızto zundan örülmüş bir ağ olduğunu düşünürdüm yalnızca. Ama sizin belkemiğinizin kaskatı olduğunu bilirim, bizi kandırmak uğruna bir sahtekârlık önünde eğilmeyecek kadar katı. Söylediklerinizin doğru olduğuna inanamıyorum; ama yalan söylemeyeceğinizi de biliyo rum... Pekâlâ, tamam. Sizinle konuştuğu gibi, bizimle de konuşur mu?" "Onun da istediği bu: Konuşmak, kendini dinletmek. Orada ve ya burada. Karhide'de gene konuşmak istediğinde Tibe onu sustura caktır. Onun için korkuyorum; oysa bu tehlikenin farkında değilmiş gibi görünüyor." "Bildiklerinizi bize söyleyecek misiniz?" "Söyleyeceğim, ama buraya gelip kendisinin anlatmaması için bir neden var mı?" Yegey kibarca tırnaklarını yiyerek yanıtladı: "Sanırım yok. Com mensallık'a girmek için bir talepte bulundu. Karhide itiraz etmiyor; isteği incelemede..."
83
7 Cinsiyet Sorunu
Gethen/Kış'a iniş yapan ilk Ekumen ekibinin Araştırmacısı Ong Tot Op pong'un alan araştırma notlarından. Devre 93 E.Y. 1448.
1448 gün 81. Bir deney olmalı onlar. Bu düşünce rahatsız edici. Ama, Terra Kolonisi'nin bir deney olduğu ve bir Hain Normal grubunun proto-hominid otoktonların yaşadığı bir dünyaya yerleş tirilmiş olması ihtimali çok yüksek, insani genetik manipülasyonun Kolonizatörler tarafından uygulandığı neredeyse kesin gibi; S'nin hilfleri veya Rokanon'un dejenere kanatlı hominidleri başka türlü açıklanamaz: Gethenlilerin cinsel fizyolojisi de başka türlü açıklana bilir mi? Rastlantı, belki; doğal seleksiyon, pek muhtemel değil. İki- cinsliliklerinin adaptasyon değeri hemen hemen hiç yok. 84
Bir deney için neden böylesine zorlu bir dünya seçilmiş? Bunun cevabı yok. Tinibossol, Koloni'nin büyük bir Buzularası dönemde kurulduğunu düşünüyor. İlk 40 ya da 50.000 yıl boyunca buradaki iklim koşulları oldukça ılıman seyretmiş olabilir. Zamanla buzlar ye niden oluşmuş. Hainliler tümüyle çekilmiş ve Kolonizatörler yarıda bırakılmış bir deney olarak kendi başlarına kalmış olmalılar. Gethenlilerin cinsel fizyolojileri hakkında teoriler kuruyorum. Oysa tam olarak ne biliyorum bu konuda? Otie Nim'in Orgo reyn'den gönderdiği mesajlar daha önceki bazı hatalarımı düzeltme me yaradı. Önce bildiklerimi sıralayayım, sonra da teorilerimi. Her şey sırasıyla. Cinsel çevrim ortalama 26 ila 28 gün sürüyor (ay çevrimine gö re ortalayarak 26 gün diye alıyorlar bunu). 21 ya da 22 gün kişi so mer durumunda, yani cinsel bakımdan aktif değil, gizil. 18. güne doğru hipofiz aktivitesiyle hormonal değişimler başlıyor ve 22. ve 23. günde kişi kemmer'e, estrus'a giriyor. Kemmerin ilk evresinde (Karhidece secher) tümüyle androjen durumdalar. Cinsiyet ve cinsel güç yalıtılmış haldeyken edinilmiyor. Kemmerin ilk evresindeki bir Gethenli tek başına ya da kemmer devresinde olmayan binleriyle birlikte kaldığı takdirde birleşme yetisini kazanamıyor. Yine de bu evrede cinsel itkiler aşırı güçlü ve tüm kişiliği denetliyor, diğer tüm itkileri kendine tabi kılıyor. Kişi kemmer devresinde bir eş buldu ğunda hormon salgısı artıyor (en çok dokunmayla-salgı mı? Koku mu?) ve bu, eşlerden birinde erkek ya da dişi hormonları baskın ola na dek sürüyor. Jenital organ duruma göre büyüyor ya da ufalıyor, cinsel ilgi yoğunlaşıyor ve bu değişiklikten etkilenen diğer kişi öte ki cinsel rolü üstleniyor (hiç istisnasız mı? Kemmer-eşlerinin aynı cinsiyeti almasıyla sonuçlanan istisnalar olsa bile dikkate alınmaya cak denli nadir). Kemmerin bu ikinci evresi (Karh. thorharmen), kar şılıklı cinsiyet ve arzu oluşturma süreci tahminen iki ila yirmi saat arasında bir süreyi kapsıyor. Eşlerden biri tam kemmerdeyse diğer eşin evresi kısalabiliyor: İkisi kemmere birlikte giriyorlarsa bu daha uzun sürüyor. Normal bireylerin kemmerde şu veya bu cinsel role yönelik bir eğilimleri yok; erkek mi yoksa dişi mi olacaklarını bile miyorlar ve bir seçim yapamıyorlar. (Otie Nim, Orgoreyn bölgesin
de istenen cinsiyeti elde etmek için hormon kullanımının yaygın ol duğunu yazmıştı ama Karhide'nin kırsal bölgelerinde buna hiç rast lamadım.) Cinsiyet bir kez belirlendi mi kemmer periyodu boyunca değişmiyor. Kemmerin son evresi (Karh. thokemmer) iki ila beş gün kadar sürüyor ve bu evrede cinsel arzu ve kapasite maksimum düze ye ulaşıyor. Oldukça ani bir biçimde sona eriyor ve eğer gebelik ol mamışsa birey birkaç saat içinde sommer evresine dönüyor. (Not: Otie Nim bu "dördüncü evre'nin âdet çevrimine eşdeğer olduğunu düşünüyor) ve çevrim yeniden başlıyor. Birey dişi rolündeyse ve ge be kalmışsa hormon aktivitesi kuşkusuz devam ediyor ve 8.4 aylık gebelik dönemiyle ve 6 ila 8 aylık emzirme döneminde dişi olarak kalıyor. Erkek cinsel organları (sommerde olduğu gibi) ufalmış ola rak kalıyorlar, göğüsler biraz daha irileşiyor ve pelvis çevresi geniş liyor. Emzirmenin bitmesiyle dişi yeniden sommere giriyor ve tek rar tam bir androjen oluyor. Hiçbir fizyolojik alışkanlık oluşmuyor ve birkaç çocuk doğurmuş bir ana daha sonra başka çocukların da babası olabiliyor. Toplumsal gözlemler; henüz çok üstünkörü; tutarlı toplumsal göz lemler yapamayacak denli çok koşuşturdum. Kemmer daima çiftler halinde gerçekleşmiyor. Çiftleşme yaygın bir âdet gibi; ama kasaba ve şehirlerde bulunan kemmer-evlerinde gruplar oluşabiliyor ve grubun erkek ve dişileri arasında ilişki ser best. Bu uygulamanın tam karşısında ise uygulama ve amaç bakımın dan tekeşli evliliğe denk düşen kemmer sözü (Karh. askyommer) yer al makta. Yasal bir statüsü yok; ama toplumsal ve ahlaki bakımdan es ki ve güçlü bir kurum. Karhide Klan-Ocakları'nın ve Beyliklerin tüm toplumsal yapısı hiç kuşkusuz tekeşli evlilik kurumu üzerine kurulu. Genel olarak boşanma kuralları hakkında pek bilgim yok; burada Osnoriner'de boşanma var ama boşanma veya eşin ölümünden son ra yeniden evlenilemiyor; yalnızca bir kez kemmer sözü verilebili yor. Gethen'in her yerinde soy, tabii ki anadan, "tensel ebeveyn'den (Karh.amha) geliyor. Aynı kandan gelenler arasında, hatta kemmer sözü vermiş bir çiftten olma öz kardeşler arasında, bazı kısıtlamalarla enseste izin
86
veriliyor. Ancak kardeşlerin kemmer sözü vermeleri veya eşlerden birinin çocuk doğurmasından sonra kemmeringi sürdürmelerine izin yok. Kuşaklar arası ensest kesinlikle yasak. (Karhide/Orgoreyn'de böyle; ama Antarktik Kıta'da, Perunter kabileleri arasında buna izin verildiği söyleniyor. İftira da olabilir) Kesin olarak bildiğim başka ne var? Sanırım hepsi bu kadar. Bu kuraldışı düzenlemenin bir özelliği var ki adaptasyon açısın dan değer taşıyor olabilir. Birleşme sadece doğurganlık döneminde gerçekleşebildiğinden gebelik ihtimali estrus çevrimi olan tüm me melilerdeki gibi çok yüksek. Bebek ölüm oranının yüksek olduğu sert iklim şartlarında ırkın sürebilmesi açısından önemli olabilir bu. Şimdi Gethen'in medenileşmiş bölgelerinde bebek ölümleri de do ğum oranı da yüksek değil. Tinibossol, üç kıtanın toplam nüfusunun 100 milyonu geçmediği kanısında ve en az bin yıldır bunun değiş mediğini düşünüyor. Ritüel ve ahlak gereği cinsel birleşmeden ka çınma ve doğum kontrol araçlarının kullanımı bu istikrarın korun masında önemli rol oynamış gibi. Bu ikicinsliliğin bazı yönleri var ki sadece gözlemleyebilir ve tah min edebilir ancak belki de hiç anlamayabiliriz. Kemmer fenomeni biz araştırmacıların tümünü şaşkına çeviriyor elbette. Bizi şaşırtıyor ama Gethenlileri yönetiyor, onlara hükmediyor. Toplum yapıları, sanayi, tarım ve ticaretin yürütülüş şekli, yerleşim birimlerinin boyu tu, hikâyelerinin konuları, her şey somer-kemmer çevrimine uygun biçimlenmiş. Herkes ayda bir tatil yapıyor; hiç kimse, hangi konum da olursa olsun kemmer sırasında çalışmaya zorlanmıyor. Hiç kimse, ne kadar yoksul veya yabancı olursa olsun kemmerevlerinden dışlan mıyor. Belirli aralıklarla tekrarlanan bu azap ve tutku şenliği önce sinde her şey duruyor. Bunun anlaşılması kolay bizler için. Bizlere anlaşılmaz gelen şey bu insanların zamanın beşte dördünde hiçbir cinsel itki duymamaları. Cinselliğe yer veriliyor, hem de fazlasıyla; ama ayrı bir yer. Gethen toplumu gündelik işleyişi ve sürekliliği için de cinsellikten yoksun bir toplum. Düşünün: Herkes her şeyi becerebilir. Basit gibi geliyor bu; ama psikolojik etkileri saymakla bitmez. On yedi ile otuz beş yaş arasın daki herkesin (Nim'in deyişiyle) "çocuk bakımına bağlanabilir" du
87
rumda olması, aslında burada hiç kimsenin, kadınların başka yerler de olabileceği gibi çocuk bakımına -psikolojik ve fiziksel olarak- sı kı sıkıya bağlanmadığı anlamına geliyor. Zahmet ve ayrıcalık olduk ça eşit paylaşılıyor; herkes aynı riske veya seçim hakkına sahip. Bu yüzden de burada hiç kimse başka yerlerdeki özgür erkekler kadar özgür değil. Düşünün: Çocukların anne ve babayla hiçbir psiko-seksüel ilişki si yok. Kış'ta Ödip mitosu yok. Düşünün: Karşılıklı istemeyince cinsellik yok, tecavüz yok. İnsan dışındaki memelilerde olduğu gibi birleşme ancak karşılıklı istek ve davet sonucu gerçekleşebiliyor; aksi takdirde mümkün olmuyor. Baştan çıkarma mümkün; ama son derece iyi zamanlanması gerek. Düşünün: İnsanlık güçlü ve zayıf, koruyucu/korunan, hükme den/hükmedilen, sahip olan/sahip olunan, aktif/pasif diye ikiye bö lünmemiş. Kış'ta insan düşünüşünü belirleyen o düalizm eğilimi tü müyle azalmış ya da değişmiş durumda. Aşağıda söyleyeceklerim son talimatlarıma eklenmeli: Bir Get henli ile karşılaştığınızda bir biseksüelin doğal olarak yaptığını ya pamaz; ona Erkek ya da Kadın rolü biçip aynı veya karşıt cinsin mensupları arasındaki olası davranış kalıplarına ilişkin beklentilerini ze denk düşen bir tavır takınamazsınız ve takınmamalısınız. Top lumsal-cinsel etkileşim kalıplarımızın hiçbiri yok burada. Onlar bu oyunu oynayamazlar. Onlar birbirlerini kadın ya da erkek olarak görmezler. Bizler için tahayyül edilemez bir şey bu. Yeni doğmuş bir bebek hakkında ilk sorduğumuz soru nedir? Yine de Gethenlileri cinsiyetsiz nesneler olacak düşünemezsiniz. Onlar nötr değiller. Potansiyel ya da entegral onlar. Somerdeki kişi ler için kullanılan Karhide dilinin kişi zamiri dilimizde yok. Bu yüz den aşkın bir Tanrı için kullandığımız eril zamiri kullanmak zorun dayım onlar için; buysa nötr veya dişi zamire göre daha tanımsız, daha belirsiz. Ama düşüncemde bu zamiri kullandıkça karşımdaki Karhidelinin bir adam değil bir adamkadın olduğunu unutup duru yorum. Eğer bir Gezici gönderilecek olursa şu konuda uyarılmalı: Ken dinden çok emin ya da fazla yaşlı değilse gurura incinecektir. Bir er
kek erkekliğinin dikkate alınmasını ister, bir kadın kadınlığının tak dir edilmesini ister, bu dikkat ve takdir ne kadar örtülü, ne kadar do laylı olsa da. Kış'ta böyle bir şey olamaz. Bir insan sadece insan ola rak dikkate alınır ve değerlendirilir, ürkütücü bir deneyim bu. Teorime döneyim. Gerçekten böyle bir deney olduysa, bunun sebepleri nedir diye kafa yordum ve belki de Hainli atalarımızı, ya şayan varlıkları birer eşya yerine koymak gibi barbarca bir davranı şın yükünden kurtarmak için aşağıda anlattığım bazı tahminlerde bulundum. Somer-kemmer çevrimi bize alçaltıcı bir şey, aşağı türdeki me melilerin estrus çevrimine dönüş, insanların cinsel kızgınlığın meka nik itkilerine bağlanması gibi geliyor. Oysa belki de deneyi yapan lar sürekli cinsel erkten yoksun insanların hâlâ akıllı ve kültürlü olup olmayacaklarını öğrenmek istemişlerdi. Öte yandan, cinsel güdülerin süreksiz bir zaman dilimiyle sınır lanması ve androjeni ile "eşitlenmesi" dürtünün sömürülmesini ya da tatmin edilmeden kalmasını büyük ölçüde engellemektedir. Cinsel tatminsizlik olsa da (gerçi toplum bunu engellemek için her şeyi sağ lıyor; toplumsal birim belirli bir zamanda birden fazla insanın kem merde olabileceği kadar büyük oldukça, cinsel ihtiyaç her zaman karşılanabiliyor) kalıcı değil; kemmer bittiğinde bitiyor. Gayet gü zel; bir sürü ziyandan ve delilikten korunmuş oluyorlar; ama ya so merden ne kalıyor geriye? Yüceltilecek ne kalıyor? Bir hadımlar top lumu nereye varabilir? Ama tabii, somerde hadım değiller, daha çok ergenlik öncesini andırıyorlar; iğdiş değil gizil. Hipotetik deneyin amacına dair bir diğer tahmin: Savaşın orta dan kaldırılması. Eski Hainliler insan dışında hiçbir memelide rast lanmayan sürekli cinsel kapasite ve örgütlü toplumsal saldırganlık özelliklerinin birer neden ve sonuç olduğunu mu düşünmüşlerdi? Yoksa, Tumass Song Angot gibi savaşın tamamen eril bir yerdeğiş tirme etkinliği, muazzam bir ırza geçme olduğunu düşünerek deney lerinde ırza geçen erkekliği ve ırzına geçilen kadınlığı mı yok etme ye çalıştılar? Tanrı bilir. Gerçek şu ki Gethenliler rekabete son dere ce yatkın olsalar da (prestij rekabeti, vs. için sağlanan gelişkin top lumsal kanallarda görülüyor bu) çok saldırgan görünmüyorlar; en
azından savaş adını verdiğimiz şeyi hiç yaşamamışlar şimdiye kadar. Birbirlerini birer ikişer öldürebiliyorlar, nadiren onar yirmişer olabi liyor ama asla yüzlerce, binlerce öldürme yok. Neden? Androjen psikolojileriyle hiç ilgisi olmayabilir bunun. Ne de ol sa çok kalabalık değiller. Sonra iklim var. Kış'ın hava şartları öylesi ne tahammül edilmez, soğuğa uyum göstermelerine rağmen dayan ma sınırına öylesine yakın ki, belki de savaşçı ruhlarını soğukla sa vaşmaya hasrediyorlar. Marjinal halklar, zorlukla ayakta kalabilen ırklar savaşçı olmazlar çoğu kez. Ve sonuçta Gethenlilerin hayatın daki baskın etken cinsellik veya herhangi insani bir şey değil! Çevre koşuları, soğuk dünyaları. Burada insan kendisinden bile acımasız olabilen bir düşmanla karşı karşıya. Ben barışçıl Chiffewar'dan gelen bir kadınım ve şiddetin çekici liği ya da savaşın doğası üzerine uzmanlığım yok. Bu konuda başka ları da düşünmeli. Ama, Kış'ta bir kış geçirip Buzun yüzünü gördük ten sonra bir insanın zafer ve fetihlere değer vereceğinden kuşkulu yum.
8 Orgoreyn'e Başka Bir Yol
Yaz mevsimini bir Gezici'den çok bir Araştırmacı gibi Karhide ülkesinde şehirden şehire, Beylikten Beylik'e gezerek, seyre derek ve dinleyerek geçirdim. Bunlar hem bir canavar hem de bir mucizeyken ve sonsuza dek gösteri halinde olması gereken bir Ge zici'nin ilk etapta yapamayacağı şeylerdi. Kırlık ocaklarda ve köyler de beni ağırlayanlara kim olduğumu anlatıyordum; çoğu, hakkımda radyodan bir şeyler duyarak az çok fikir sahibi olmuştu. Hepsi de meraklıydı. Birkaçı benden korktu ya da zenofobik tiksinti gösterdi. Karhide'de bir yabancı, düşman, işgalci değildir. Bilinmeyen yaban cı bir konuktur. Asıl düşmanınız komşunuzdur. Kus ayı boyunca Doğu kıyısında, Gorinhering adlı bir Klan Ocak'ta, Hodomin Okyanusu'nun uçsuz bucaksız sisine bakan bir
tepeye kurulu bir ev-kasaba-kale-çiftlikte kaldım. Burada yaklaşık beş yüz kişi yaşıyordu. Dört bin yıl önce gelmiş olsam onların atala rını aynı yerde, aynı tür evlerde yaşarken bulurdum. Bu dört bin yıl içinde elektrikli motor bulunmuş, radyo, motorlu dokuma tezgâhı, motorlu araçlar ve tarım makineleri kullanıma girmiş ve bir sanayi devrimi olmadan, hiçbir devrim olmadan bir Makine Çağı yavaş ya vaş başlamıştı. Kış, Terra'nın bir zamanlar üç yüz yılda yaptığını üç bin yılda yapamamıştı ama Terra'nın ödediği bedeli de ödememişti. Kış düşman bir dünyadır, en ufak bir yanlışın cezası kesin ve ani olur: Soğuktan ya da açlıktan ölüm. Ne hata payı var ne bağışlanma. Bir insan şansına güvenebilir ama bir toplum güvenemez; ve mutas yon gibi kültürel değişme işleri rizikolu olabilir. Bu yüzden çok ya vaş gitmişler. Tarihlerinde herhangi bir noktaya bakan aceleci bir gözlemci, hiçbir teknolojik ilerleme ve farklılaşma olmadığını söyle yebilir. Böyle değil oysa. Sel ile buzulu kıyaslayın. Her ikisi de git tiği yere varır eninde sonunda. Gorinhering'in yaşlılarıyla bol bol konuştum; çocuklarla da. İlk kez bu kadar çok Gethenli çocuğu görebiliyordum; çünkü Erhenrang'da hepsi özel ya da kamusal ocaklarda ve okullardadır. Yetişkin kentsel nüfusun üç ya da dörtte biri tam gün çocuk bakımı ve eğitimiyle uğ raşır. Burada ise klan kendi çocuklarıyla kendi ilgileniyor; hem hiç kimse onlardan sorumlu değil hem de herkes sorumlu. Çocuklar vah şi bir sürü gibiydi, sis bürümüş tepeler ve kumsallarda koşturup duru yorlardı. İçlerinden birini yakalayıp konuşma fırsatı bulduğumda ise utangaç, gururlu ve son derece güven dolu olduklarını gördüm. Anababalık içgüdüleri Gethen'de de her yerde olduğu kadar çe şitlilik gösteriyor. Genelleme yapılamıyor. Bir kez bile bir Karhide liyi bir çocuğu döverken görmedim. Birini bir çocukla çok kızgın konuşurken gördüm. Çocuklarına, onları hemen hiç sahiplenmeksi zin büyük ve etkili bir şefkatle davrandıklarına tanık oldum. Herhal de "analık içgüdüsü" dediğimiz içgüdüden farklı olan, bir tek bu sa hiplenmeme tavrı. Analık ve babalık içgüdüsü arasında sözünü etme ye değer bir fark olduğundan kuşkuluyum: Anababalık içgüdüsü, ko ruma, kollama isteği cinsiyete bağlı bir özellik değil... Hakkanna başlarında Gorinhering'de statik cızırtılarla dolu Sa
ray Bülteninden Kral Argaven'in bir veliaht beklediğini öğrendik. Kemmeringden olma değil; kralın böyle yedi çocuğu vardı zaten, bedenden olma bir varis, kral-oğul. Kral hamileydi. Bu bana komik geldi; Gorinhering klanları da komik buluyorlardı bunu ama farklı nedenlerle. Çocuk sahibi olmak için çok yaşlı oldu ğunu söylediler ve dalga geçtiler. Yaşlılar günlerce bunu konuştu dur du. Kral a gülüyorlardı ama bunun dışında fazla da ilgilenmiyorlardı. "Beylikler Karhide'dir" demişti Estraven ve yeni şeyler öğrendikçe hep Estraven'in söylediklerini hatırlıyordum. Yüzyıllardır birlik için deki bu sözde millet, aslında koordine olmamış prenslikler, kasabalar, köyler, "sözde feodal kabile türü ekonomik birimler" yığınından, üze rine silik bir otoritenin hafif ve sarsak gölgesi düşmüş güçlü, yetkin, kavgacı kişiliklerin didişip çatışmasından başka bir şey değildi. Hiç bir şeyin Karhide'yi bir millet haline getiremeyeceğini düşündüm. Neredeyse kaçınılmaz biçimde milletçiliği doğurduğu varsayılan hız lı iletişim araçlarının yaygınlaşması da bunu gerçekleştirememişti. Ekumen bu insanlara tek bir toplumsal birim, seferber edilebilir bir bütünlük olarak yaklaşamazdı; daha çok onların gelişmemiş de olsa güçlü insanlık ya da birlik duygularına seslenmeliydi. Bunu düşündü ğümde oldukça heyecanlandım. Hatalıydım elbette, yine de Gethen liler hakkında uzun vadede işime yarayacak bir şeyler öğrenmiştim. Bütün yılı Eski Karhide'de geçirmek istemiyorsam Kargav geçit leri kapanmadan Batıya dönmem gerekiyordu. Burada, kıyıda bile yazın son ayında iki kez kar serpiştirmişti. Pek içimden gelmese de tekrar batıya doğru yola koyuldum ve güzün ilk ayı olan Gor'da Er henrang'a geldim. Argaven, Warrever'deki yazlık saraya çekilmiş, gebeliği ve lohusalığı süresince Pemmer harge rem ir Tibe'yi kral naibi tayin etmişti. Tibe gücünün doruğundaydı. Erhenrang'a varışı mın üzerinden birkaç saat geçmeden Karhide tahlillerimde ne kadar hatalı olduğumu gördüm -çok eskimişlerdi- ve burada kendimi ra hatsız, hatta güvensiz hissetmeye başladım. Argaven deliydi; kafasındaki korkunç bulanıklık başkentin hava sını daha da karartıyordu; o ise korkuyla besleniyordu. Saltanatı sı rasında bütün iyi işler, bakanları ve kiorremi tarafından yapılmıştı. Ama fazla zarar da vermemişti. Kendi karabasanlarıyla boğuşması
93
krallığı sarsmamıştı. Kuzeni Tibe ise başka bir cinsti, onun deliliğin de bir mantık vardı. Tibe ne zaman ve nasıl harekete geçeceğini bi liyordu. Yalnızca, ne zaman duracağını bilmiyordu. Tibe sık sık radyoda konuşmalar yapıyordu. Estraven yönetim deyken böyle yapmazdı. Karhidelilerin alışkanlıklarında yoktu bu: Hükümranlıkları halka açık değildi; örtük ve dolaylıydı. Tibe ise nu tuklar atıyordu. Radyoda sesini duyduğumda gene o uzun dişli sırı tışı ve çizgilerle örtülü suratı geldi gözümün önüne. Nutukları uzun ve yüksek perdedendi; Karhide övgüleri, Orgoreyn aşağılamaları, "hain hiziplerin" yerilmesi, "Krallığın birlik ve bütünlüğü" lafları, ta rih, ahlak ve ekonomi dersleri, pohpohlamaya, dalkavukluğa varan karmakarışık, heyecanlı bir tonda okunuyordu. Bol bol ülkenin onu rundan ve anavatan sevgisinden söz ediyor; ama şifgretor, kişisel gu rur ya da itibar konularına pek girmiyordu. Karhide, Sinoth Vadi si'nde bundan söz edemeyecek denli itibar kaybına mı uğramıştı? Hayır; çünkü sık sık Sinoth Vadisinden söz ediyordu. Şifgretordan özellikle bahsetmediği çünkü daha temel, kontrol edilemez türden duygular uyandırmak istediği sonucuna vardım. Tüm şifgretor kalıp larının üzerinde yükselecek, kendini yüceltecek bir şeyler istiyordu. Dinleyicilerinin korkmasını ve öfkelenmesini istiyordu. Bu sözleri ne kadar çok kullansa da, kullandığı temalar gurur ve sevgi değildi aslında, bu kelimeler onun ağzında kendini beğenmişlik ve nefret anlamına geliyordu. Gerçekten de çokça söz ediyordu; kendi deyi şiyle "medeniyetin üstünü örten yaldızı kazıyordu". Kullanışlı, her anlama çekilebilen, aldatıcı bir metafordu bu de rindeki soylu gerçekliği örten yaldız (ya da boya, cila her neyse). Bir yığın yanlışı hasıraltı edebilirdi. Bunların en tehlikelilerinden biri de medeniyetin yapay, doğa dışı, yani ilkelliğin karşıtı olduğu iması... Elbette, yaldız filan yok aslında, hepsi bir büyüme süreci, ilkellik de medeniyet de aynı şeyin farklı dereceleri. Eğer medeniyetin bir kar şıtı varsa, savaştır bu. Bunlardan ya biri olur ya öteki, ikisi birden ola maz. Tibe'nin bitmek bilmez, ateşli nutuklarını dinlerken korkuta rak ve ikna yoluyla yapmaya çalıştığı şeyin, halkını daha tarih başla madan yaptıkları bir seçimi, bu iki karşıt arasında yaptıkları seçimi değiştirmeye zorlamak olduğunu düşünüyordum.
Zaman gelmişti belki de. Maddi ve teknolojik ilerlemeleri yavaş olduğundan "ilerleme'ye kendi başına fazla bir değer atfetmemişler di. Sonuçta iklimlerinin insafına kalmış da değillerdi, mahsul kötü olunca bütün bir bölge açlıktan kırılmıyor ya da ağır geçen bir kış bir şehrin dışarıyla bağlantısını yok etmiyordu artık. Bu maddi istik rar temelinde Orgoreyn, birleşmiş ve gitgide merkezileşen bir dev leti adım adım inşa etmişti. Şimdi Karhide de kendini toplayıp aynı şeyi yapacaktı; ve bunu yapmanın yolu gurura seslenmek, ticareti ar tırmak ya da yolları, çiftlikleri, okulları falan geliştirmek değildi, hiç biri değil, bunlar Tibe'nin elinin tersiyle ittiği medeniyetti, yaldızdı. Daha garantili bir şeyin peşindeydi o; halkını bir millete dönüştür mek için garantili, hızlı ve kalıcı bir yol: Savaş. Bu konuda düşünce leri pek açık değildi ama oldukça kesindi. Halkı hızla ve tümüyle se ferber etmenin başka bir yolu daha vardı; yeni bir din. Bu da elinin altında olmadığına göre bunu savaşla yapacaktı. Otherhord'un öndeyicilerine sorduğum soruyu ve aldığım ceva bı belirten bir not yazıp Naip'e gönderdim. Tibe karşılık vermedi. Bunun üzerine Orgota Elçiliğine gittim ve Orgoreyn'e girmek için izin istedim. Bu küçük ülkenin başka bir küçük ülkedeki elçiliğinde Ekumen'in Haindeki Yerleşik ofislerinde çalışandan daha çok insan çalışıyor. Hepsi de metrelerce uzunlukta ses bantları ve kayıtlarla donanmış. Ağırdılar, titizdiler; hiçbirinde Karhide resmiyetinin belirtisi o ka yıtsız kibir ve ukalalıktan eser yoktu. Ben beklerken formları doldur dular. Bekleyiş kolay olmadı. Erhenrang sokaklarındaki Saray Muhafızla rı ve polis sayısı her gün artıyordu; silahlıydılar, hatta üniforma ben zeri bir şey giymeye başlamışlardı. İşler yolundaydı, refah yaygındı ve iklim yumuşaktı ama şehrin havası iç karartıcıydı. Hiç kimse benimle fazla bir alışverişi olsun istemiyordu. "Ev sahibem" artık odamı ziyaret çilere göstermiyor, sık sık "Saraydan gelenler" tarafından rahatsız edil diğinden yakınıyor ve bana onur verici bir seyirlikten çok bir siyasi suçlu gibi davranıyordu. Tibe Sinoth Vadisindeki çatışma hakkında bir konuşma yaptı: "Karhide'nin kahraman çiftçileri, gerçek yurtsever ler" Sassinoth'un güney sınırını aşmış, bir Orgota köyüne saldırıp ya
95
karak dokuz köylüyü öldürmüş ve cesetleri Ey Nehrine atmışlardı. "İş te" diyordu Tibe, "milletimizin düşmanlarının gömüleceği mezar bu!" Bu yayını kaldığım adanın yemek salonunda dinledim. Dinleyenlerin bazıları huzursuz, bazıları ilgisiz, diğerleriyse memnun görünüyordu; ama bütün bu farklı ifadelerde ortak bir unsur vardı: daha önce olma yan küçük bir tik ya da bir yüz buruşması, endişe ifadesi. O akşam odama biri geldi. Erhenrang'a döndüğümden beri ilk zi yaretçimdi bu. İnce yapılı, yumuşak tenli, mahcup tavırlı bir adamdı ve Öndeyiciler'in altın zincirini taşıyordu. Bekârlık yemini edenler den biri. "Size dostluk etmiş birinin dostuyum" dedi çekingen insan ların aceleciliğiyle, "onun için bir iyilik yapmanızı istemeye geldim." "Faxe'yi mi kastediyorsunuz?" "Hayır, Estraven." Yüzümdeki yardıma hazır ifade birden değişmiş olmalı. Kısa bir sessizlikten sonra yabancı sözüne devam etti: "Hain Estraven. Onu hatırlıyorsunuz herhalde." Çekingenlik yerini öfkeye bırakmıştı. Ziyaretçim benimle şifgre tor oynayacaktı. Ben de oynamak istiyorsam şöyle bir şey söyleme liydim: "Emin değilim; biraz onu anlatın bana." Ama oynamak niye tinde değildim ve artık Karhidelilerin volkanik karakterlerine alışmış tım. Öfkesine alttan alarak karşılık verdim: "Elbette hatırlıyorum." "Ama dostlukla değil." Koyu renkli, çekik gözleri bana dikiliydi. "Daha çok minnetle ve düş kırıklığıyla. Sizi o mu gönderdi?" "Hayır." Kendini anlatmasını bekledim. "Özür dilerim" dedi. "Haddimi bilemedim; küstahlığımın sonuç larına katlanmalıyım." Kapıya gitmeye yeltenen sert, küçük adamı durdurdum. "Lütfen; kim olduğunuzu ve ne istediğinizi bilmiyorum. Reddetmedim, sade ce evet demedim. Makul bir ihtiyat göstermeye hakkım olduğunu kabul edersiniz. Estraven burada üstlendiğim göreve destek olduğu için sürgün edildi." "Kendinizi bunun için borçlu hissediyor musunuz?" "Evet, bir bakıma. Ancak yerine getirmem gereken görev her tür lü kişisel borç ve sadakatin üzerindedir."
96
"Öyleyse" dedi yabancı hiddetli bir kesinlikle, "ahlak dışı bir gö revdir bu." Durakladım. Ekumen'in bir Sözcüsü gibi konuşuyordu ve cevap veremedim. "Öyle olduğunu sanmıyorum" dedim sonunda, "bir hata varsa mesajı taşıyandadır, mesajda değil. Ama, lütfen ne yapmamı is tediğinizi söyleyin bana." "Dostumun servetinden geriye kalanlardan toplayabildiğim biraz para, kira ve alacak var. Orgoreyn'e gitmek üzere olduğunuzu işitin ce ona bu parayı götürmenizi sizden isteyebileceğimi düşündüm, onu bulabilirseniz eğer. Bildiğiniz gibi bu ceza gerektiren bir suç tur. Hatta faydasız da olabilir. Estraven belki Mişnori'dedir; o lanet olası çiftliklerden birinde ölmüş de olabilir. Bunu öğrenmem imkân sız. Orgoreyn'de hiç arkadaşım yok ve buradakilerden de böyle bir şey istemeye cesaret edemem. Sizin politikanın üzerinde, serbestçe gidip gelebilecek biri olduğunuzu düşündüm. Elbette, kendi politi kanız olabileceği aklıma gelmemişti. Aptallığım için özür diliyo rum." "Pekâlâ, parayı ona götüreceğim. Ama öldüyse ya da onu bula mazsam kime vereyim?" Bana baktı. Yüzü değişti, yutkunup hıçkırdı. Karhidelilerin çoğu kolayca ağlayıverir, kahkaha gibi gözyaşlarından da utanç duymaz lar. 'Teşekkür ederim" dedi. "Adım Foreth. Orgni İnzivasında kalı yorum." "Estravenin klanından mısınız?" "Hayır. Foreth rem ir Osboth. Onun kemmeringiydim." Estraven'i tanıdığımda kemmeringi filan yoktu ama bu adam hakkında kuşkulanmak gereksizdi. Farkında olmadan başka birinin amaçlarına da hizmet ediyor olabilirdi, ama samimiydi. Ve bana bir ders vermişti: şifgretor etik düzeyinde oynanabilir ve usta oyuncu kazanır. İki hamleyle köşeye sıkıştırmıştı beni. Parayı yanında getir miş ve bana vermişti, Karhide Kraliyet Ticari Senetleri halinde yük lü bir miktar. Hiçbir belge ve tabii o parayı harcamama engel hiçbir şey olmaksızın. "Onu bulacak olursanız" duraksadı. "Bir mesaj mı?"
"Hayır, sadece ben bilirsem..." "Onu bulursam size haber göndermeye çalışırım." "Teşekkür ederim" dedi ve Karhide'de pek sık yapılmayan bir dostluk jestiyle iki elini bana uzattı. "Görevinizde başarılar dilerim Bay Ai. O - Estraven- buraya iyi amaçlarla geldiğinize inanıyordu. Biliyorum. Buna yürekten inanıyordu." Bu adam için Estraven'den başka bir şey yoktu dünya üzerinde. Hayatta bir kere sevmeye mahkûm olanlardandı. "Ona söylemek is tediğiniz bir şey yok mu?" dedim gene. "Çocukların iyi olduklarını söyleyin ona" dedi ve bir an duraksa dıktan sonra yavaşça ekledi: "Nusuth, boş verin." Ve gitti. İki gün sonra Erhenrang'dan ayrıldım ve bu kez kuzeybatı yolu na koyuldum yaya olarak. Orgoreyn'e giriş iznim Orgota Elçiliği gö revlilerinin ve benim umduğumdan çok önce gelmişti; belgeleri al maya gittiğimde, birisinin araya girmesiyle protokol ve kuralların benim için bir kenara bırakılmasından ötürü duydukları kızgınlıkla ve düşmanca bir saygıyla karşıladılar beni. Karhide'de ülkeyi terk et mek hiçbir kurala tabi olmadığından derhal yola çıktım. Yaz boyun ca Karhide'nin yürümek için ne kadar uygun bir yer olduğunu öğ renmiştim. Yollar ve hanlar motorlu taşıtlar kadar yaya trafiğine de uygun yapılmıştır ve hanlar olmasa bile hiç şaşmayan konukseverlik kuralına güvenebilirsiniz. Alt-Beylik ahalisi ve köylüler, çiftçiler ya da herhangi bir Beylik'in lordu bir gezgine yatacak yer ve yiyecek vermeye hazırdır. Kural gereği üç günlüktür bu; ama uygulamada çok daha uzun sürebilir ve işin en iyi yanı her zaman, sanki sizi bek liyorlarmış gibi iyi karşılarlar. Sess ve Ey arasındaki eğimli arazide, hiç acele etmeksizin ve ki mi sabahlar masrafımı çıkarmak üzere, hava dönmeden harmanı kal dırabilmek için her bir el, alet ve makinenin altın renkli ekinleri biç meye koyulduğu büyük beyliklerin tarlalarında çalışarak yol aldım. O yürüyüş haftası boyunca her şey ılıman, her şey altın rengiydi. Geceleri uykudan önce rüzgârlı güz karanlığında uzak kentler gibi yanıp sönen yıldızlara bakmak için karanlık çiftlik evinden ya da kaldığım Ocak-Binası'ndan çıkarak kurumuş ekin sapları arasında dolaşıyordum. 98
Aslında, Elçiye ne denli kayıtsızsalar bir yabancıya da o kadar iyi davranan bu ülkeden ayrılmak istemiyordum. Her şeye yeniden baş layıp haberlerimi yeni dinleyicilere yeni bir dilde tekrarlamaktan ve belki de tekrar başaramamaktan korkuyordum. Batıya doğru değil de kuzeye doğru gittim ve yol değiştirmeme sebep olarak Sinoth Vadi si bölgesini, Karhide ile Orgoreyn arasındaki rekabet sahasını merak edişimi gösterdim kendi kendime. Hava açıktı gerçi ama soğumaya başlamıştı ve sonunda sınır hattında çit olduğunu ve oradan pek ko lay çıkamayacağımı hatırlayıp batıya yöneldim. Burada sınır Ey tara fından belirleniyordu: Dar fakat gürül gürül, Büyük Kıta'nın tüm ne hirleri gibi buzullardan beslenen bir nehir. Bir köprü bulabilmek için geri dönüp birkaç mil güneye yürüdüm ve iki küçük köyü, gürültülü Ey'in iki yakasında birbirine sessizce bakıp duran Karhide tarafında ki Passere ile Orgoreyn yakasındaki Siuwensin'i birleştiren bir köp rü buldum. Karhideli köprü bekçisi yalnızca o gece tekrar Karhide ye dönüp dönmeyeceğimi sordu ve beni karşıya geçirdi. Orgota yakasında pa saport ve belgelerimi denetlemek için bir Denetçi çağrıldı ve bu bir saat, bir Karhide saati kadar sürdü. Pasaportumu alıp ertesi sabah uğ ramamı söyledi ve onun yerine Siuwensin Commensal Transit Evi'nde yatacak yer ve yemek bulabilmem için bir izin kâğıdı verdi. Transit-Evi yöneticisinin odasında belgelerimi okumasını ve izin kâ ğıdımın doğruluğunu anlamak için Commensal Sınır Karakolundaki denetçiye telefon etmesini beklerken bir saat daha geçirdim. Burada "Commensal" ya da "Commensallık" diye tercüme edilen Orgotaca kelimeyi tam olarak tanımlayamıyorum. "Birlikte yemek" anlamındaki kökten gelen bu kelime bir bütün olarak Devlet'ten onu oluşturan otuz üç alt-devlet veya Bölgeye, alt-devletlerden belde yönetimlerine, komünal çiftliklere, madenlere ve fabrikalara kadar birçok şey için kullanılıyor ve bunların hepsini kapsıyor. Bir sıfat olarak bunların tümü için kullanılıyor; "Commensal" şeklindeyse ge nellikle Orgoreyn'in Büyük Commensallığı'mn yönetim organını, yasama ve yürütmeyi oluşturan otuz üç Bölge Başkanı'nı ifade edi yor; ama aynı zamanda yurttaşlar, halk anlamına da gelebiliyor. Ke limenin en belirgin anlamı genel ve özgül kullanış arasındaki bu tu
99
haf karışıklıkta, kelimenin hem bütün hem de parça anlamına kulla nışında, bu belirsizlikte saklı. Nihayet Dördüncü Saate doğru belgelerim ve girişim onaylandı ve erkenden yaptığım kahvaltıdan beri ilk kez yemek yiyebildim-, Kadik lapasıyla, dilimlenmiş soğuk ekmekelması. Bütün o resmi gö revli alayına rağmen Siuwensin küçük ve yalın bir kırlık yerdi. Com mensal Transit-Evi çok küçüktü. Yemek odasında bir masa, beş san dalye vardı ve ateş yanmıyordu; yemek köydeki aşçı dükkânından getiriliyordu. Öteki oda ise yatakhaneydi: Altı yatak, bir yığın toz, biraz küf. Tek başımaydım. Siuwensin'deki herkes yemekten sonra erkenden yatmaya gitmiş olmalıydı. Ben de aynısını yaptım. İnsanın kulaklarını çınlatan o yoğun kır sessizliği içinde uykuya daldım. Bir saat kadar uyuduktan sonra patlamalar, işgaller, cinayetler ve alev lerle dolu bir karabasanın ortasında uyandım. Çok kötü bir rüyaydı, evler ardımda alev alev yanarken ve çocuk lar çığlık çığlığa bağırırken suratları olmayan insanlarla dolu garip bir sokakta koşturup durduğumu gördüm. Sonra açık bir araziye geldim, siyah bir çitin kenarında bir tahıl yığınının yanında duruyordum. Yukarıda bulutlar arasında kıpkırmı zı yarımay ve birkaç yıldız görünüyordu. Rüzgâr çok soğuk esiyor du. Yakınımda karanlıkta bir yerde büyük bir ambar vardı; ardında rüzgârda uçuşan küçük mermi kıvılcımları gördüm. Bacaklarım ve ayaklarım çıplaktı, gömleğim vardı ama pantolon, hieb ve palto yoktu üzerimde, yine de torbam yanımdaydı. Elbisele rimle yakutlarım, param, belgelerim ve yanıtlayıcım torbadaydı, se yahat ettiğimde uyurken başımın altından ayırmazdım onu. Anlaşı lan kötü rüyalarda bile sımsıkı yapışıyorum ona. Torbadan ayakka bılarımla içi kürklü hiebimi çıkardım ve Siuwensin yarım mil ardım da alevler içinde yanarken soğuk ve karanlık kır sessizliği içinde gi yindim. Sonra bir yol aramaya başladım ve hemen buldum bir tane. Yolda başka insanlar da vardı. Benim gibi mültecilerdi onlar da ama nereye gittiklerini biliyorlardı. Siuwensin'den uzaklaşmak dışında gidecek bir yönüm olmadığından onları takip ettim; yürürken de Siuwensin'in köprünün öte yakasındaki Passere'den bir saldırıya uğ ramış olduğunu kavradım.
100
Saldırmış, her yeri ateşe vermiş ve geri çekilmişlerdi; çatışma ol mamıştı. Ardımızda uzanan karanlıkta birdenbire ışıklar parladı ve yolun kenarına çöküp yirmi vagonlu bir kervanın tam hızla batı yö nünden gelip şimşek gibi yanımızdan geçerek Siuwensin'e doğru gi dişini seyrettik, tekerleklerin gürültüsü yirmi kez yankılandı; sonra yeniden sessizlik ve karanlık çöktü. Çok geçmeden bir komünal çiftlik merkezine vardık. Orada dur durulup sorguya çekildik. Yol boyunca takip ettiğim gruptan ayrıl mamaya çalışıyordum ama şansım yoktu. Kimlikleri yanlarında ol mayanların da şansı yoktu. Kimliksizler ve pasaportsuz bir yabancı olan ben, topluluktan ayrıldık ve geceyi geçirmek için bir ambarda ayrı bölmelere yerleştirildik. Tek kapısı üstümüzden kilitlenen koca man, penceresiz, taştan mahzenimsi bir yerdi. Arada bir kapı açılı yor ve Gethen sonik "tabancası" taşıyan çiftlik polislerinden biri ye ni bir mülteci getiriyordu. Kapı kapandığında, tam bir karanlık çö küyordu; hiç ışık yoktu. Gözler göremez olunca karanlıkta yıldız ve ateşten lekeler uçuşmaya başlıyordu. Hava soğuktu, toz ve tahıl ko kusuyla ağırlaşmıştı. Kimsede el feneri yoktu; bunlar benim gibi ya taklarından kaldırılıp getirilmiş insanlardı, bir ikisi tam anlamıyla çıplaktı ve yolda ötekilerin verdiği battaniyelere sarınmışlardı. Hiç bir şeyleri yoktu. Bir şeyleri olsa belgeleri olurdu. Orgoreyn'de bel gesiz olmaktansa çıplak olmak daha iyidir. Derin, büyük ve tozlu karanlık içinde dağınık bir şekilde oturu yorlardı. Arada bir-iki kişi kısa bir süre, alçak sesle konuşuyordu. Bir likte hapsedilmiş olmanın verdiği yakınlık duygusu yoktu. Şikâyet eden yoktu. Solumdan gelen bir fısıltı duydum: "Sokakta, kapımın önünde gördüm onu. Kafası uçmuştu." "Metal parçaları fırlatan o tabancalardan kullanıyorlar. Çatışma tabancaları." "Tiena onların Passerer'den değil Ovord Beyliğinden oldukları nı söyledi. Kamyonla gelmişler." "Ama Ovord ile Siuwensin arasında bir anlaşmazlık yok ki..." Anlamıyorlardı; şikâyet de etmiyorlardı. Üzerlerine ateş açılıp evleri yakıldıktan sonra kendi yurttaşları tarafından bir mahzene ka
patılmaya karşı çıkmıyorlardı. Başlarına gelenlerin sebebini merak etmiyorlardı. Karanlıkta arada bir ve hafifçe duyulan, Karhidece'nin yanında teneke kutudaki taşların gürültüsü gibi kaldığı dolambaçlı Orgota dilindeki fısıltılar çok geçmeden sonra erdi. Uyumaya başla dılar. Karanlıkta bir bebek kendi ağlayışının yankısından korkup ağ layarak bir süre debelendi. Kapı gürültüyle açıldığında gün doğmuştu; güneş ışığı parlak ve ürkütücüydü, göze saplanan bir bıçak gibi keskindi. Kalabalığın ar dına takılıp makine gibi onları izlerken adımı seslendiklerini duy dum. Başta anlayamadım; çünkü Orgotalılar İyi telaffuz edebiliyor lardı. Kapı açıldığından beri birisi adımı tekrarlayıp duruyordu. "Lütfen buraya gelin Bay Ai" dedi kırmızı giymiş telaşlı bir kişi. Böylece mülteci olmaktan çıktım. Karanlık bir yolda birlikte koşuş turduğum ve gece boyu karanlık bir odada kimliksizliği paylaştığım diğer isimsizlerden ayrılmıştım artık. Bir adım olmuştu, biliniyor dum, tanınıyordum; var olmuştum. Beni çok rahatlattı bu. Liderimi memnuniyetle takip ettim. Yerel Commensal Çiftlik Merkezi'nin bürosu özensiz ve dağı nıktı; ama benimle ilgilendiler ve bir gece önceki karışıklık için özür dilediler. "Keşke Commensallık'a Siuwensin'den girmeseydiniz" de di şişman bir Denetçi, "keşke alışılmış yolu İzleseydiniz!" Kim oldu ğumu ve bana neden özel ilgi gösterilmesi gerektiğini bilmiyorlardı; bunu bilmedikleri belliydi ama hiç fark etmiyordu. Elçi Genli Ai'in özel bir muamele görmesi gerekiyordu. Görüyordu. Akşama doğru Sekizinci Bölge, Doğu Homsvashom Commensal Çiftlik Merke zi'nce bana tahsis edilmiş olan arabayla Mişnori yoluna koyulmuş tum. Yeni bir pasaportum, yol üzerindeki tüm Transit-Evler için ge çerli serbest kalma iznim ve Giriş-Yolları ve Limanlar Birinci Com mensal Bölge Komiseri Bay Uth Shusgis'in Mişnori'deki evine dave tiyem vardı cebimde. Küçük arabanın radyosu motorla birlikte çalıştı ve yol boyunca susmadı; ben de yoi boyu Doğu Orgoreyn'in çitsiz (çünkü hiç sürü hayvanı yoktur) ve derelerle dolu tarlaları boyunca giderken durma dan radyo dinledim. Hava durumundan, hasattan, yol şartlarından söz ediyor, dikkatli sürmem için beni uyarıyor, otuz üç bölgenin her
102
birinden çeşitli haberler, bir sürü fabrikanın üretimi ve çeşitli deniz ve limanlardan taşımacılıkla ilgili bilgiler veriyor, bazı Yomesh şar kıları söylüyor ve gene hava durumunu anlatıyordu. Erhenrang'da radyoda dinlediğim patırtı gürültüden sonra oldukça sakin geldi ba na. Siuwensin'e yapılan saldırıdan hiç bahsedilmedi; anlaşılan Orgo ta hükümeti heyecanı yatıştırmak istiyordu, kışkırtmak değil. Sık sık tekrarlanıp duran kısa resmi bültende Doğu Sınırında düzenin sağ landığı ve korunacağı söyleniyordu sadece. Bu hoşuma gitti; güven verici ve sakinleştiriciydi, Gethenlilerde hep hayran olduğum o sus kun sertlik vardı: Düzen korunacaktır... Karhide'den, paranoid ha mile bir kral ve egomanyak bir Naip tarafından şiddete sürüklenen bu karışık ülkeden uzaklaştığım için memnundum artık. Berrak boz bir göğün altında, dümdüz ekili tarlalar boyunca saatte yirmi beş mil hızla, hükümeti Düzene inanan bir başkente doğru sükûnet içinde yol almaktan memnundum. Hep yolu sormak ya da tahmin etmek zorunda kaldığınız işaret siz Karhide yollarının aksine yol üzerinde bolca işaret levhası vardı; filanca Commensal Bölge Denetim Karakolunda durmaya hazırla nın gibi. Bu ülke içi gümrük karakollarında kimlik belgelerinin gös terilmesi ve geçişin kaydedilmesi gerekiyordu. Belgelerim geçerliydi ve son derece kısa bir duraklamadan sonra nazikçe devam etmem işaret ediliyordu. Uyumak ya da yemek istiyorsam en yakın Transit Evi'nin ne kadar mesafede olduğu söyleniyordu. Saatte 25 mil hızla Mişnori yolu oldukça uzun sürüyordu. İki gecemi yolda geçirdim. Transit evlerdeki yemekler sıradan fakat boldu; yatacak yerler rahat tı ama özel hayat diye bir şey yoktu buralarda. Yol arkadaşlarımın ketumluğu sayesinde bu bile bir ölçüde sağlandı. Bu molaların hiçbi rinde, birkaç kez denememe karşın arkadaş edinemedim, ciddi bir sohbet bile yapamadım. Orgota halkının arkadaş canlısı olmamasın dan değil, meraksız olmalarından kaynaklanıyordu bu durum; renk siz, gösterişsiz, sakindiler. Onları sevdim. Karhide'de iki yıl bolca renk, ateş ve tutku görmüştüm. Biraz değişiklik iyi geliyordu. Büyük Kunderer Nehri'nin doğu yakasını izleyip Orgoreyn'e va rışımın üçüncü sabahında Mişnori ye, bu dünyanın en büyük şehrine vardım.
Güz yağmurları arasındaki soluk gün ışığında tuhaf görünüşlü bir şehirdi: Çok yüksekte az sayıda dar pencereleri olan binaları, kalaba lıkların ufacık göründüğü geniş caddeleri, tuhaf biçimde yüksek di reklere yerleştirilmiş sokak lambaları, dua etmek için açılmış eller gi bi eğimli çatıları, yerden on sekiz feet yüksekte bulunan evlerden bü yük ve işe yaramaz kitap rafları gibi uzanan balkonları ile günışığın da orantısız, grotesk bir şehir. Gün ışığı için inşa edilmemişti. Kış için inşa edilmişti. Kışın bu sokakların on feet yüksekliğe kadar yoğun karla dolduğunu, dik eğimli çatılardan buzlar sarktığını, balkonların altına kızakların park ettiğini, dar pencere pervazlarının sulusepken karda sarı sarı parladığını düşündüğünüz zaman şehrin ne kadar uyumlu, ne kadar ekonomik, ne kadar güzel olduğunu görüyordunuz. Mişnori, Erhenrang'dan daha temiz, daha büyük ve aydınlıktı, daha açık ve daha etkileyiciydi. Şehrin görüntüsüne sarımsı-beyaz taş yapılar hâkimdi: Aynı kalıptan çıkma resmi binalar, Commensal Hükümet daireleri ve Commensallık tarafından resmen desteklenen Yomesh kültüne ait belli başlı tapınaklar vardı. Hiçbir karışıklık, dü zensizlik hissi ya da Erhenrang'da olduğu gibi daha yüksek ve gör kemli bir şeyin gölgesi altında olma duygusu yoktu; her şey yalın, son derece anlaşılır ve düzenliydi. Karanlık bir çağdan gelmiş oldu ğum hissine kapıldım ve Karhide'de iki yıl harcadığım için neredey se pişmanlık duydum. Oysa burası Ekumen Çağı'na girmeye çoktan hazır bir ülke gibiydi. Bir süre şehirde gezindikten sonra arabayı ilgili Bölge Ofisine ia de ettim ve yürüyerek Giriş Yolları ve Limanlar Birinci Commensal Bölge Komiseri'nin evine gittim. Davetin bir rica mı yoksa nazik bir emir mi olduğundan hâlâ emin değildim. Nusuth. Ekumen adına ko nuşmak için gelmiştim Orgoreyn e ve burada da her yerde yaptığım gibi başlayabilirdim. Orgotalıların ketumluk ve özdenetimleri hakkındaki düşüncele rim Komiser Shusgis'i görünce sarsıldı. Gülümseyerek ve haykırarak bana doğru yürüdü, Karhidelilerin çok yoğun kişisel duygu anları için sakladıkları bir hareketle iki elimi kavradı, motorumu çalıştır mak istercesine kollarımı bir aşağı bir yukarı salladı ve Gethence Bi linen Dünyaların Ekumeni'nin Büyükelçisine saygılarını sundu.
104
Bu şaşırtıcıydı; çünkü yolda belgelerimi inceleyen on iki ya da on dört Denetçi'den hiçbiri adımdan ya da Elçi, Ekumen gibi terimler den haberdar olduklarına dair en ufak bir belirti göstermemişti. Kar şılaştığım Karhidelilerdense pek azı bir şeyler biliyordu bu konular da. Karhide'nin benimle ilgili haberlerin sızmasına meydan vermedi ğini ve beni ulusal bir sır olarak saklamaya çalıştığını sanıyordum. "Büyükelçi değil, Bay Shusgis. Sadece bir elçi." "Geleceğin Büyükelçisi öyleyse. Evet, Meshe adına!" İrikıyım, toplu bir adam olan Shusgis beni baştan aşağı süzüp tekrar güldü. "Beklediğim gibi değilsiniz Bay Ai! Hiç ilgisi bile yok. Sokak lamba sı gibi uzun demişlerdi. Kızak demirleri gibi zayıf, kurum gibi kap kara ve çekik gözlü-bir buz umacısı bekliyordum, bir canavar! Hiç alakası yok. Sadece çoğumuzdan daha esmersiniz." "Toprak renkli" dedim. "Demek baskının olduğu gece Siuwensin'deydiniz ha? Meshe'nin göğüsleri adına! Ne biçim bir dünyada yaşıyoruz. Buraya gelmek için bütün uzayı aştıktan sonra Ey Köprüsünü geçerken öldürülecektiniz neredeyse. Vay, vay, vay! İşte buradasınız. Ve bir sürü insan sizi gör mek, dinlemek ve nihayet sizi Orgoreyn'de ağırlamak istiyor." Hiç itiraza fırsat bırakmadan beni apar topar evine yerleştirdi. Yüksek bir görevli ve hali vakti yerinde bir adamdı; Karhide'de bü yük beyliklerin lordları arasında bile eşi olmayan bir şatafat içinde yaşıyordu. Shusgis'in evi bütün bir adaydı, yüzden fazla adam çalışı yordu burada; müstahdem, hizmetçi, memur, teknik danışman, ve saire. Ama hiç hısım ya da akrabası yoktu evde. Ocak ve beyliklerin geniş aile klanları sistemi Commensal yapısı içinde hâlâ biraz iz bı rakmış olsa da birkaç yüzyıl önceden "millileştirilmişti" Orgo reyn'de. Bir yaşını doldurmuş hiçbir çocuk ana babası ile birlikte yaşamıyor; Commensal Ocaklarda büyütülüyor. Rütbe, miras yo luyla geçmiyor. Özel vasiyetler yasal olarak mümkün değil: Ölen bir adamın malvarlığı devlete kalıyor. Herkes başlangıçta eşit. Ama bel li ki böyle eşit devam etmiyorlar. Shusgis zengindi ve eli açıktı. Odalarım Kış'ta varlığından bile habersiz olduğum lükslerle doluy du; örneğin bir duş, gürül gürül yanan bir şömine ve elektrikli ısıtıcı vardı. Shusgis güldü: "Elçiyi sıcak tutun dediler bana, sıcak bir dün 105
yadan geliyor o, fırın gibi bir dünyadan ve bizim soğuğumuza daya namaz. Gebeymiş gibi davranın ona, yatağına kürkler, odasına ısıtı cılar koyun, banyo suyunu ısıtın ve pencerelerini sıkı sıkıya kapatın. Olmuş mu? Rahat edebilecek misiniz? Başka istediğiniz bir şey var sa söyleyin lütfen." Rahat! Karhide'de hiç kimse hiçbir şartta rahat olup olmadığımı sormamıştı bana. "Bay Shusgis" dedim minnetle, "kendimi son derece rahat hisse diyorum." Yatağa presthri kürkünden bir battaniye daha koyup şömineye biraz daha odun attıktan sonra içi rahat etti. "Nasıl olduğunu bilirim" dedi, "ben hamileyken bir türlü ısınamıyordum, ayaklarım buz gibi oluyordu, bütün o kış boyunca ateş üzerinde oturdum. Çok eski dendi elbette; ama hatırlıyorum!" Gethenliler genç yaşta doğurma eğilimindedirler; yirmi dört-yirmi beş yaşını geçtikten sonra bir ço ğu doğum kontrolüne başvurur ve kırktan sonra dişi evrede doğur ganlıklarını yitirirler. Shusgis elli yaşlarındaydı, "eskidendi elbette" deyişi bu yüzdendi, sahiden de onu genç bir anne olarak düşünmek zordu. Yaptığı iyilikler kendi çıkarlarına hizmet eden ve çıkarları da kendisi olan cin gibi, işbilir bir politikacıydı. Bu tip tüm insanlığa öz güdür. Dünya'da rastladım ona. Hain'de de, Ollul'da da. Cehen nem'de de rastlarım sanıyorum. "Görünüşüm ve zevklerim hakkında oldukça bilgi sahibisiniz, Bay Shusgis. Şımartıyorsunuz beni; şöhretimin benden önce gele ceğini sanmıyordum." "Hayır, gelmedi zaten" dedi, beni çok iyi anlayarak. "Orada, Er henrang'da sizi bir kar yığını altına gömmeyi yeğlerlerdi değil mi? Ama bıraktılar sizi, bıraktılar ve işte o zaman sizin o Karhideli deli lerden biri değil, gerçek biri olduğunuzu anladık." "Sizi anladığımı sanmıyorum." "Çok basit, Argaven ve tayfası sizden korktu, Bay Ai... sizden korktular ve gitmenize sevindiler. Size kötü davranacak, sizi sustu racak olurlarsa hesap sorulacağından korktular. Uzaydan gelen sal dırı ha! Bu yüzden dokunmadılar size. Ve sizi duyurmamaya çalıştı lar. Çünkü sizden, Gethen'e getirdiğiniz şeyden korkuyorlardı."
106
Abartıyordu; Karhide'de sansür edilmemiştim kesinlikle, en azın dan Estraven iktidarda olduğu sürece. Ama her nedense benim hak kımdaki haberlerin Orgoreyn e ulaşmadığından kuşkulanıyordum ve Shusgis de bu kuşkumu haklı çıkarmıştı. "O halde sizler Gethen'e getirdiğim şeyden korkmuyorsunuz." "Hayır, Sayın Bayım, korkmuyoruz!" "Bazen ben korkuyorum da." Şen bir tavırla gülmeyi seçti buna. Sözlerime dikkat etmiyordum. İlkellere ilerleme satan bir satıcı değilim ben. Görevim başlamadan önce eşit olarak karşılıklı anlayış ve içtenlikle bir araya gelmemiz ge rekiyor. "Bay Ai, sizinle tanışmak için bekleyen bir sürü insan var; koda manlar ve küçükler ve bazıları da burada konuşmak isteyeceğiniz türden insanlar, sözü geçenler. Sizi ağırlama onurunu üstlenmek is tedim; çünkü büyük bir evim var ve tarafsız biri olarak tanınıyorum. Ne Tahakkümcü'yüm, ne Serbest Ticaretçi. Sadece kendi işini yapan ve sizi evinizde kaldığınız kişi yüzünden türlü lafa maruz bırakma yacak, kendi halinde bir Komiserim ben." Güldü. "Ama bu demektir ki sık sık dışarda yemek yiyeceksiniz, sizce mahzuru yoksa." "Size tabiyim, Bay Shusgis." "Öyleyse bu akşam Vanake Slose sizin için ufak bir yemek vere cek." "Kuwera - Üçüncü Bölge Commensalı değil mi?" Elbette, gelme den önce dersime çalışmıştım biraz. Komiser ülkesi hakkında bir şey ler öğrenme çabama övgüler düzmeye başladı. Buradaki âdetler Kar hide'den çok farklıydı; orada böyle övgüler ya onun ya da benim şif gretorumuzu aşağılamak anlamına gelir; hangisi, emin değilim, ama ikisinden biri. Zaten hemen hemen her şey şifgretora dokunur orada. Güzelim Erhenrang giysimi Siuwensin baskınında kaybettiğim den yemek daveti için uygun bir elbiseye ihtiyacım vardı. Ben de o akşamüstü bir devlet taksisine atlayıp şehir merkezine indim ve bir Orgota kılığı aldım. Hieb ve gömlek, Karhide'dekilerden hemen he men farksızdı; ama yazlık dize kadar pantolon yerine dar ve yüksek tozluklar giyiyorlardı, renkleri parlak mavi veya kırmızıydı, kumaş, kesimi ve dikimi biraz kabacaydı. Standartlaşmış işti. Elbiseler bu et
kileyici, kocaman şehirde neyin eksik olduğunu gösterdi bana: Za rafet. Zarafet aydınlanma karşılığı ödenen küçük bir bedeldir ve ben bunu seve seve ödüyordum. Sonra, Shusgis'in evine döndüm ve sı cak suyun yakıcı bir buharla gürül gürül aktığı duşa girdim. Geçen yaz Doğu Karhide'de içinde tir tir titrediğim soğuk teneke küvetle ri, Erhenrang'daki odamın kenarı buz tutmuş lavabosunu düşündüm. Zarafet bu muydu? Yaşasın konfor! Gösterişli kırmızı elbisemi üze rime geçirdim ve Shusgis'le birlikte onun şoförlü özel arabasıyla ye mek davetine gittim. Orgoreyn'de Karhide'de olduğundan fazla hizmetçi ve hizmet var. Çünkü tüm Orgotalılar devlet için çalışırlar; devlet tüm yurttaşlara iş bulmak zorundadır ve bunu yapar. Bu, her ne kadar ekonomik açıklamaların çoğu gibi asıl noktayı gözden ka çırsa da hiç olmazsa en çok kabul gören açıklama. Commensal Slose'nin ışıltılı, yüksek tavanlı, beyaz kabul salo nunda yirmi-otuz kadar konuk vardı. Bunlardan üçü Commensal'dı ve diğerleri de görünüşe göre şu veya bu derecede yüksek görevli lerdi. "Yabancı yaratığı" görmek isteyen bir grup Orgotalıdan öte bir şeydi bu. Karhide'de geçirdiğim bir yıl boyunca olduğum gibi bir ca navar değildim burada; tuhaf bir yaratık, bir bilmece değildim. Bir anahtar gibiydim daha çok. Hangi kapıyı açacaktım? Beni coşkuyla karşılayan bu devlet adam ları ve görevlilerden bazılarının bir fikri vardı; ama benim yoktu. Yemek boyunca keşfedemedim bunu. Kış'ın her yerinde, buzlar içindeki barbar Perunter'de bile, yemek yerken iş konuşmak çok bü yük bir kabalık sayılır. Yemek servisi derhal başladığından soruları mı sonraya bırakıp lapa kıvamındaki balık çorbası ile ev sahibi ve ko nuklardan başka bir şeyle ilgilenmedim. Slose narin, gençten bir adamdı; dikkat çekecek kadar parlak, ışıltılı gözleri ve derinden ge len bir sesi vardı, bir idealist, kendini adamış bir insan gibi görünü yordu. Hali, tavrı hoşuma gitti; fakat kendini neye adamış olduğunu merak ediyordum. Solumda bir başka Commensal oturuyordu; Obs le adında tombul suratlı bir adam. İriyarı, cana yakın ve meraklıydı. Daha çorbasından üçüncü yudumu almadan sorular yağdırmaya baş lamıştı: Gerçekten başka bir dünyada mı doğmuştum; nasıl bir yerdi orası? Gethen'den daha sıcak diyorlardı, ne kadar sıcaktı?
"Terra'da bu enlemde de hiç kar yağmaz." "Hiç kar yağmaz ha? Hiç kar yağmaz!” Okkalı bir yalana gülen bir çocuk gibi, içten bir neşeyle güldü ve böylece sohbeti teşvik et miş oldu. "Alt-kutup bölgelerimiz sizin yaşanabilir bölgelerinize oldukça benzer; son Buz Çağı ndan çıkalı sizden daha çok zaman oldu; ama tümüyle çıkmadık gördüğünüz gibi. Esas olarak Terra ve Gethen birbirine çok benziyor. Üzerinde yaşam olan bütün dünyalar ben zer. İnsan çok sınırlı bir ortamda yaşayabilir; Gethenlilerin ortamı en uçta..." "Öyleyse sizinkinden de sıcak dünyalar var." "Çoğu daha sıcaktır. Bazıları çok sıcaktır; Gde mesela. Kum ve kaya çölleriyle kaplıdır. Başlangıçta ılıkmış; ama elli-altmış bin yıl önce sömürücü bir medeniyet doğal dengesini altüst etmiş, orman ları yakmış, sırf yakacak uğruna. Orada hâlâ yaşayanlar var -ama ne demek istendiğini tam anlatabildin mi bilmiyorum— Yomesin inan cında hırsızların öldükten sonra gittikleri yere benziyor." Bu sözüm üzerine Obsle hafifçe sırıttı, sessiz, onaylayıcı bir sırı tıştı bu ama adam hakkındaki düşüncelerimi birden değiştirdi. "Bazı alt-kültürlerin inancına göre ölümden sonraki bu ara ya şamlar aslında başka dünyalarda, gerçek evrenin başka gezegenlerin de de devam ediyormuş. Bunu hiç duymuş muydunuz, Bay Ai?" "Hayır; değişik şekillerde tasvir edildim ama şimdiye kadar kim se bir hayalet olduğumu söylememişti." Konuşurken sağıma bir göz attım ve tam da hayaletten söz ederken bir tanesini gördüm. Ka ranlık, koyu renk giysiler içinde, sessizliğe gömülmüş bir halde, tam yanımda oturuyordu akşam yemeğindeki hayalet. Obsle'nin dikkati öbür yanında oturan adama yönelmişti ve ma sadakilerin çoğu başta oturan Slose'yi dinliyordu. Alçak sesle konuş tum: "Sizi burada görmeyi ummuyordum, Lord Estraven." "Hayatı mümkün kılan umulmayan şeylerdir" dedi. "Size bir mesaj vermem istendi." Soru sorar gibi baktı. “Para şeklinde -bir kısmı size ait- Foreth rem ir Osboth gönder di. Bay Shusgis'in evinde bıraktım. Elinize geçmesini sağlayacağım."
109
"Çok iyisiniz, Bay Ai." Suskun, içe kapalı, çekingendi; yabancı bir diyarda aklını kulla narak yaşayabilen bir sürgün. Benimle konuşmaya pek istekli görün müyordu, ben de onunla konuşmamaktan memnundum. Yine de bu uzun, gevezelik dolu akşam yemeği boyunca, bütün dikkatimi be nimle dostluk kurmak ya da beni kullanmak isteyen bu karmaşık ve güçlü Orgotalılara vermiş olmama rağmen arada bir kesin biçimde onun varlığının, suskunluğunun, başka taraflara çevirdiği karanlık yüzünün farkına varıyordum ister istemez. Ve bunun ne kadar saç ma olduğunu düşünsem de Mişnori'ye Commensallarla balık fileto su yemek için kendi isteğimle gelmediğimi ya da beni onların getirt mediklerini düşünmeden edemiyordum. O getirtmişti beni.
9 Hain Estraven
Gorinhering'de Tobord Cborhawa tarafından anlatılan ve G.A. tarafından kaydedilen bir Doğu Karhide masalı. Öykünün değişik versiyonları bilinmekte ve buna dayalı bir "habben" temsili Kargav'ın doğusunda gezgin kumpanyalarca sahnelenmektedir.
Evvel zaman içinde, Karhide'yi tek bir krallık haline getiren Kral Argaven'in devrinden çok önce Kerm diyarında Stok Beyliği ile Estre Beyliği arasında bir kan davası vardı. Kan davası üç kuşaktan be ri saldırılar ve kavgalar halinde sürüyor ve bir türlü çözülemiyordu. Çünkü bir toprak kavgasıydı bu. Kerm'de verimli toprak azdır ve bir beyliğin itibarı, sınırlarının uzunluğu ile ölçülür. Ve Kerm diyarının lordları gururlu adamlardır, gölgeleri kapkara, alıngan adamlardır.
111
Bir gün Lord Estre'nin tensel varisi olan bir genç adam Irrem ayında Buzayak Gölünde pestri avlarken erimekte olan bir buz taba kasına rast gelip göle düşmüş. Gerçi kayaklardan birini sağlam bir buza dayayıp sudan çıkabilmiş; ama suyun içindeki kadar berbat du rumdaymış, hava kürem* imiş ve karanlık bastırıyormuş. Sekiz mil uzaklıktaki Estre'ye ulaşma umudu yokmuş, böylece gölün kuzeyin deki Ebos köyüne doğru yola koyulmuş. Karanlık bastırdıkça sis bu zullardan inmiş ve tüm gölü kaplamış; artık ne nereye gittiğini göre biliyormuş ne de kayaklarını nereye koyabileceğini. Buzun eriyebi leceği korkusuyla yavaş gitmekle birlikte, gene de acele ediyormuş; çünkü soğuk iliklerine kadar işlemiş ve hiç hareket edemeyecek ha le gelmesine bir şey kalmamış. Nihayet sis ve gece içinde bir ışık gö rebilmiş. Göl kıyısı engebeli ve yer yer karsız olduğundan kayakla rını çıkarmış. Ayaklarında hiç derman yokmuş artık ve elinden gel diğince çabalamış ışığa varmak için. Ebos yolundan çok uzaklarday mış. Burası Kerm ülkesinin ormanlarını kaplayan thore ağaçlarıyla dolu bir ormanın kenarına kurulu küçük bir evmiş, etrafı ise yüksek likleri evin çatısına kadar varan thore ağaçlarıyla çevriliymiş. Kapıyı çalmış ve seslenmiş ve biri kapıyı açıp onu ateşin yanına almış. Başka biri yokmuş orada, sadece bu adam, tek başınaymış. Estra ven'in buzdan demire dönmüş elbiselerini çıkarmış, onu kürklere sarmış. Kendi vücudunun sıcaklığıyla Estraven'in ayaklarındaki, elle rindeki ve yüzündeki buzları çözmüş ve içmesi için ona sıcak bira vermiş. Sonunda genç adam kendine gelmiş ve kendisine yardım edene bakmış. Kendisi kadar genç bir yabancıymış bu. Birbirlerini süzmüşler. Her ikisi de güçlü, kuvvetli, sağlam, yakışıklı ve esmer kişilermiş. Es traven diğerinin yüzünde kemmer ateşini görmüş. "Ben Estreli Arek'im" demiş. "Ben de Stoklu Therem'im" demiş öteki. Derken Estraven gülmüş. Çünkü hâlâ halsizmiş ve demiş ki: "Be ni öldürmek için mi ısıttın, Stokven?" Öteki, "Hayır" demiş. Elini uzatmış ve artık donmuş olmadığını göstermek istercesine * Kürem: 15-25 derece arası nemli hava.
Estraven'in eline dokunmuş. Dokunma sırasında, kemmerine daha bir-iki gün olmasına rağmen Estraven aynı ateşi kendi içinde de duy muş. Böylece bir süre el ele kalmışlar. "Hiç fark yok" demiş Stokven ve avcunu açarak bunu göstermiş Estraven'e: Elleri aynı uzunlukta ve aynı biçimdeymiş, parmakları adamın avuç avuca bakan iki eli gibiymiş. "Seni daha önce görmemiştim" demiş Stokven. "Bizler can düş manıyız." Ayağa kalkmış ve ocaktaki ateşi canlandırdıktan sonra Es traven'in yanına oturmuş. "Can düşmanıyız" demiş Estraven. "Seninle kemmering sözü ver mek istiyorum." "Ben de seninle" demiş öteki. Sonra da kemmering sözü vermiş ler. Bu sadakat sözü Kerm diyarında şimdi olduğu gibi o zaman da bir daha bozulmaz, bir daha yenilenmezmiş. O geceyi ve ertesi gü nü ve ertesi geceyi donmuş gölün kıyısındaki kulübede geçirmişler. Ertesi sabah Stok’tan bir grup adam gelmiş kulübeye. İçlerinden biri Estraven'i tanıyormuş. Tek bir söz söylememiş, hiç uyarmadan bıça ğını çekmiş, Stokven'in gözleri önünde Estraven'in gırtlağını ve göğ sünü yarmış. Genç adam kanlar içinde sönmüş ocağın kenarına dü şüp ölmüş. "O Estre'nin varisiydi" diye mırıldanmış katil. Stokven, "Onu kızağına koy ve gömülmesi için Estre'ye götür" demiş. Stok'a geri dönmüş. Adamlar kızağa Estraven'in cesedini yükle yip yola koyulmuşlar, fakat thore ormanında cesedi vahşi hayvanla ra bırakıp o gece Stok'a dönmüşler. Therem tensel ebeveyni Lord Harish em ir Stokven'in karşısına çıkmış ve adamlara sormuş: "Söy lediğimi yaptınız mı?" "Evet" diye yanıtlamışlar. Therem demiş ki: "Yalan söylüyorsunuz; Estre'den sağ dönemezdiniz. Bu adamlar em rime karşı geldiler ve itaatsizliklerini gizlemek için yalan söylediler; cezalandırılmalarını istiyorum." Lord Harish bunun için söz vermiş ve adamlar Ocak'ın ve yasanın dışına çıkartılmışlar. Çok geçmeden Therem, bir süre Rotherer İnzivasında kalmak is tediğini söyleyip Beylik'ten ayrılmış ve bir yıl Stok'a dönmemiş. Estre Beyliği'nde ise dağlarda ve ovalarda Arek'i arıyorlar ve onun
113
için ağlıyorlarmış; yaz ve güz boyu ağlayanlar arttıkça artmış çünkü lordun tek tensel çocuğuymuş o. Ama Thern ayının sonunda, kış bastırınca dağdan bir adam gelmiş kayalıklara. Estre kapısındaki mu hafıza kürklere sarılı bir bohça vermiş; demiş ki: "Bu Therem'dir, Es tre'nin oğlu." Sonra da kimsenin aklına onu yakalamak gelmeden su yun üstünde seken bir taş parçası gibi kayaklarıyla dağa kaçmış. Kürk yığını içinde ağlayan yeni doğmuş bir bebek varmış. Çocu ğu Lord Sorve'ye getirmişler ve yabancının söylediklerini iletmişler; ve acı içindeki yaşlı lord bu bebekte kayıp oğlu Arek'i görmüş. Ço cuğun İç Ocak'ın bir oğlu olarak büyütülmesini ve adının Therem koyulmasını emretmiş. Oysa Estre klanının hiç kullanmadığı bir ad mış bu. Çocuk büyümüş, güzelleşmiş ve güçlenmiş; karanlık ve sessiz bir tabiatı varmış, yine de herkes kayıp Arek’e ne kadar benzediğini gö rebiliyormuş. Büyüyünce, Lord Sorve vasiyetiyle onu Estre'nin vari si tayin etmiş. Sorve'nin kemmering oğulları, uzun süredir lordluk için bekleyen bütün o güçlü adamlar kızmışlar ona. Irrem ayında pesthri avına çıkan genç Therem'e pusu kurmuşlar. Ama o silahlı ve hazırlıklıymış. Karlar çözülürken Buzayak Gölünü kaplayan sis için de Ocak kardeşlerinden ikisini vurmuş, üçüncüsünü de onunla bıçak bıçağa dövüşüp öldürmüş. Ancak kendisi de göğsünden ve boynun dan derin yaralar almış. Sonra da buzun üstüne inen sis içinde kar deşinin ölüsü yanında durmuş ve gecenin bastırdığını görmüş. Yara larından kan akıyormuş, zayıf ve halsiz düşmüş, o da yardım istemek için Ebos köyüne gitmeye karar vermiş; ama karanlık bastırınca yo lunu kaybetmiş ve gölün doğu yakasına gitmiş. Orada terk edilmiş bir kulübe görüp içine girmiş ve bir ateş yakacak hali kalmadığından ocağın soğuk taşları üzerine uzanmış, yaraları sarılamadan öylece kalakalmış. Gece karanlığında birisi çıkagelmiş, tek başına bir adam. Kapıda durmuş, öylece durmuş ve ocağın kenarında uzanan adama bakmış. Sonra telaşla içeri girmiş, eski bir dolaptan çıkardığı kürklerle bir ya tak yapmış, ateş yakmış, sonra Therem'in yaralarını temizleyip sar mış. Genç adamın ona baktığını görünce demiş ki: "Ben Stoklu The rem'im."
"Ben de Estreli Therem'im." Bir süre konuşmamışlar. Sonra genç adam gülümsemiş ve demiş ki: "Beni öldürmek için mi sardın yaralarımı, Stokven?" "Hayır!" demiş daha yaşlı olan. Estraven sormuş: "Nasıl oluyor da sen Stok Lordu burada, ihtilaf lı arazide tek başına geziyorsun?" "Buraya sık sık gelirim" diye yanıt vermiş Stokven. Elini tutarak genç adamın nabzına ve ateşine bakmış ve bir an av cunu Estraven'in avcuna dayamış; her iki elin her bir parmağı tam ta mına birbirine uyuyormuş, tıpkı bir adamın iki eli gibi. "Biz can düşmanlarıyız" demiş Stokven. Estraven yanıtlamış: "Biz can düşmanlarıyız. Yine de seni daha önce görmemiştim." Stokven ona doğru dönmüş. "Bir kez gördüm seni, çok önceleri" demiş. "Keşke ailelerimiz barışabilseydi." "Seninle barış sözü vereceğim" demiş Estraven. Böylece söz vermişler ve başka bir şey söylememişler ve yaralı adam uyuyakalmış. Sabah Stokven gitmiş ama Ebos köyünden bir grup adam gelmiş ve Estraven'i evine, Estre'ye götürmüş. Artık kim se ihtiyar lordun vasiyetine karşı çıkamamış. Bunun haklılığı üç ada mın kanıyla donmuş gölün üstünde yazılıymış ve Sorve'nin ölümün den sonra Therem Estre Lordu olmuş. Bir yıla kalmamış, ihtilaflı top rakların yarısını Stok Beyliğine verip eski kan davasını bitirmiş. Bu nun için ve Ocak kardeşlerini öldürdüğü için Hain Estraven denmiş ona. Yine de Therem adı hâlâ bu Beylik'teki çocuklara verilir durur.
10 Mişnori'de Konuşmalar
Ertesi sabah Shusgis'in evindeki dairemde geç saatte kahvaltı ederken ev-telefonu ince ince çaldı. Ahizeyi kaldırdığımda kar şımdaki Karhide dilinde konuştu: "Ben Therem Harth, gelebilir mi yim?" "Lütfen." Karşılaşmanın bir an önce gerçekleşmesinden memnundum. Es traven ile benim aramda tahammül edilebilir bir ilişkinin olamayaca ğı açıktı. Uğradığı aşağılanma ve sürgün görünüşte benim yüzümden de olsa, bunun için sorumlu tutulamaz ve rasyonel bir suçluluk duy gusuna kapılamazdım. Erhenrang'dayken ne davranışlarını ne de amaçlarını açıklamıştı bana ve ona güvenemiyordum. Görünüşe göre beni benimsemiş olan Orgotalılarla fazla içli dışlı olmamasını diliyor dum. Varlığı işleri karıştırıyordu ve utanç vericiydi.
116
Ev hizmetlilerinden biri onu odaya getirdi. Onu büyük, kat kat yastıklı koltuklardan birine oturttum ve kahvaltılık bira önerdim. İs temedi. Tavrı sıkıntılı değildi -çekingenliğini gerilerde bırakmıştıfakat denetimliydi; dikkatli ve uzak duruyordu. "İlk gerçek kar" dedi ve sıkı sıkıya kapalı pencereye göz attığımı görerek ekledi: "Dışarı bakmadınız mı yoksa?" Baktım ve karın hafif rüzgârla sokağa düştüğünü çatıları kaplayıp, beyaza boyadığını gördüm, gece boyunca iki-üç inç yüksekliğe ulaş mıştı. Odarhad Gor'du, güzün ilk ayının 17. günü. "Daha erken" de dim bir an karın büyüsüne kapılarak. "Bu yıl kış sert geçecek diyorlar." Perdeleri açık bıraktım. Dışarıdan gelen soluk ışık, esmer yüzüne düştü. Yaşlanmış görünüyordu. Erhenrang Sarayı'nın Köşeli Kırmızı Konutundaki kendi şöminesinin yanında gördüğümden beri çok zor günler yaşamıştı. "Size getirmem istenen şey burada" dedim ve o telefon ettikten sonra masanın üstüne koyduğum ince deriye sarılı para kesesini ver dim. Aldı ve teşekkür etti. Ben oturmamıştım. Bir an keseyi elinde tuttuktan sonra o da ayağa kalktı. Vicdanım sızlıyordu biraz ama aldırmadım. Bir daha gelmemesi için cesaretinin kırılmasını istiyordum. Bunun için onu aşağılamam gerekmesi talihsizlikti. Gözünü bana dikti. Benden kısaydı, elbette kısa bacaklı ve ufak tefekti, ırkımın kadınları kadar bile uzun değildi. Yine de bana ba karken hiç de aşağıdan bakar bir hali yoktu. Gözlerinin içine baka madım. Dalgın bir ilgiyle masanın üstündeki radyoyu inceledim. "Burada radyoda işittiğiniz her şeye inanamazsınız" dedi hoş bir şekilde. "Yine de Mişnori'de biraz bilgi ve tavsiyeye ihtiyacınız ola cak gibi geliyor bana." "Bunu sağlamaya hevesli çok kişi var görünüşe göre." "Sayıların çokluğunda da güven vardır, değil mi? On kişi, bir ki şiden daha güvenilirdir. Bağışlayın beni. Karhidece'yi kullanmama lıydım, unutmuştum." Orgota dilinde sözünü sürdürdü: "Sürgünler asla anadillerinde konuşmamalı; onların ağzında daha acı oluyor. Hem bu dil de bu hain için daha uygun bence, insanın dişlerinden
117
şekerli şerbet gibi dökülüyor. Bay Ai, size teşekkür etmeye hakkım var. Hem bana hem de eski dostum ve kemmeringim Ashe Foreth'e iyilik ettiniz, ikimiz adına da teşekkür hakkımı kullanıyorum. Benim teşekkürüm tavsiye biçiminde olacak." Durdu; bir şey söylemedim. Böyle keskin, inceden inceye bir nezaketle konuşurken hiç görme miştim onu ve bunun ne anlama geldiği hakkında en ufak bir fikrim yoktu. Devam etti: "Mişnori'deyken Erhenrang'da olduğunuz şey de ğilsiniz. Orada öyle olduğunuzu söylüyorlardı. Buradaysa olmadığı nızı söyleyecekler. Bir hizbin aletisiniz. Kendinizi onlara kullandı rırken dikkatli olmanızı öğütlerim. Düşman hizbin ne olduğunu, kimler olduğunu öğrenmenizi ve kendinizi kullandırmamanızı öğüt lerim. Çünkü iyi kullanmayacaklar sizi." Sözünü kesti. Daha açık konuşmasını isteyecektim ki, "Hoşça ka lın, Bay Ai" dedi, döndü ve gitti. Öylece kalakaldım. Bu adam bir elektrik şoku gibiydi; tutunacak bir şey bulamıyor ve size neyin çarptığını anlamıyordunuz. Kahvaltı boyunca süren o huzurlu rahatlık havasını bozmuştu bir kere. Dar pencereye gittim ve dışarı baktım. Kar biraz hafiflemişti. Güzeldi, yurdumda, doğum yerim Borland'ın dağlarında bahar rüz gârı estiğinde çiçek bahçelerinde kiraz yapraklarının savrulması gibi bembeyaz yığınlar halinde savrulup duruyordu kar. Arz'daki gibi, baharda ağaçların çiçek açtığı sıcak Arz'daki gibi. Birden yalnızlık duygusuna, sıla özlemine kapıldım. İki yılımı bu lanet olası gezegen de geçirmiştim ve daha güzün geçtiğini fark edemeden kış gelmişti; aylar ve aylar boyunca bitmek bilmez soğuk, sağanaklar, buz, rüz gâr, yağmur, kar, soğuk, içeride soğuk, dışarıda soğuk, kemiklere, iliklere işleyen soğuk. Ve hep kendi başıma, yabancı ve yalnız, gü venecek kimsem olmadan. Zavallı Genli, ağlayalım mı şimdi? Estra ven'in aşağıda uzanan sokağa çıktığını gördüm; karın dümdüz, silik gri-beyazı içinde kara ve kısa bir figür. Etrafına bakındı, hiebinin ke merini bağladı, palto giymiyordu. Ustalıklı ve kesin bir zarafetle ve o an onu Mişnori'deki tek canlı şey gibi gösteren bir hızla uzaklaştı. Ilık odaya döndüm. Burası, ısıtıcı, kat kat yastıklı koltuklar, kürk lerle döşeli yatak, battaniyeler, örtüler, perdeler gibi konforlarla tı ka basa doluydu.
118
Kışlık paltomu giydim ve tahammül edilmez bir ruh halinde, ta hammül edilmez bir dünyada dolaşmaya çıktım. O gün Commensal Obsle, Commensal Yegey ve önceki gece ta nıştığım diğerleriyle öğle yemeğine gidecek ve henüz tanışmadığım birileriyle tanışacaktım. Öğle yemeği çoğunlukla açık büfedir ve ayakta yenir; belki de tüm günü masada oturarak harcadığınızı dü şünmemeniz için. Ancak bu resmi davet için bir masa hazırlanmıştı. Büfe müthişti, on sekiz-yirmi kadar sıcak ve soğuk yemek çeşidi var dı. Çoğu da sube yumurtası ve ekmekelması üzerine çeşitlemelerdi. Yemeğe otururken, konuşma tabusu yürürlüğe girmeden önce, taba ğını una bulanıp kızartılmış sube yumurtalarıyla dolduran Obsle ba na döndü: "Mersen adındaki kişi Erhenranglı bir casustur, şurdaki Gaum da açıkça Sarf'ın ajanıdır.” Sıradan bir sohbetteymiş gibi ko nuştu ve komik bir karşılık vermişim gibi güldükten sonra salamura balığa uzandı. Sarfın ne olduğu hakkında hiçbir fikrim yoktu. Herkes oturmaya başlamışken gençten biri ev sahibi Yegey'in ya nına gelip bir şeyler söyledi ve o da bize dönerek: "Karhide'den ha ber var" dedi. "Kral Argaven bu sabah doğurmuş ve çocuk bir saat içinde ölmüş." Bir sessizlik, sonra da bir vızıltı oldu ve ardından Gaum adlı ya kışıklı adam bira kupasını kaldırarak bağırdı: "Dilerim Karhide'nin tüm kralları böyle uzun ömürlü olsun!" Bazıları onunla birlikte kadeh kaldırdı; ama çoğunluk katılmadı. "Meshe adına, bir çocuğun ölümü ne gülmek ha" dedi yanıma çökmüşçesine oturan mor giysili şişman bir adam. Dizlikleri kalçalarının etrafında etek gibi toplanmıştı. Yü zünde tiksinti ifadesi vardı. Argaven'in kemmering oğullarından hangisini veliaht tayin ede ceği -zira kırkını çoktan aşmıştı ve kendi teninden hiç çocuğu yok tu- ve Tibe'yi daha ne kadar Naiplik görevinde bırakacağı konusun da bir tartışma başladı. Bazıları Naipliğin hemen sona ereceğini id dia ediyordu, ötekilerse bundan şüpheliydi. "Siz ne düşünüyorsunuz, Bay Ai?" diye sordu Mersen adındaki, Obsle'nin bir Karhide casusu olduğunu söylediği ve muhtemelen Tibe'nin adamlarından biri olan kişi. "Erhenrang'dan yeni döndünüz; Argaven'in ilan etmeksizin
119
tahttan feragat ettiği ve yerini kuzenine bıraktığına dair söylentiler doğru mu?" "Evet, böyle söylentiler kulağıma geldi." "Sizce aslı var mı bunların?" "Hiçbir fikrim yok" dedim ve bu anda ev sahibi havadan bahse dip araya girdi; çünkü yemeğe başlanmıştı. Hizmetçiler tabakları ve dağ gibi yığılmış ızgara ve salamura ar tıklarını büfeden kaldırdıktan sonra hep birlikte uzun masanın çev resine oturduk: Küçük fincanlarda keskin likör ikram edildi; hayat suyu diyorlardı buna insanların çoğu kez yaptığı gibi. Sonra da ba na sorular sormaya başladılar. Erhenranglı doktorlar ve bilimadamları tarafından incelenmem den bu yana sorularına cevap vermemi isteyen gruplarla karşılaşma mıştım. İlk aylarımı birlikte geçirdiğim balıkçılar ve çiftçiler, hatta Karhideliler arasında bile soru sormaya bu kadar istekli olan pek az kişi vardı. Onlar kapalı, içe dönük, dolaylıydılar; soruları ve cevap ları sevmiyorlardı. Otherhord İnzivasını Dokumacı Faxe'nin sorular ve cevaplar hakkında söylediklerini düşündüm... Uzmanların sorula rı bile, Gethen normundan farklılık gösterdiğim hormon ve dolaşım sistemleri gibi kesinkes fizyolojik konularla sınırlıydı. Sözgelimi be nim ırkımın sürekli cinselliğinin toplumsal kurumları nasıl etkilediği ni veya "sürekli kemmer"le nasıl başa çıktığımızı bir tanesi bile sor mamıştı. Onlara anlattığımda dinliyorlardı; psikologlar da zihin ko nuşmasından söz ettiğimde dinlemişlerdi; ama hiçbiri Terra ya da Ekumen toplumu hakkında fikir sahibi olmalarına yarayacak bir so ru sormamıştı, Estraven hariç sanırım. Burada itibar ve gurur meselelerine o kadar fazla takılmamışlardı ve anlaşılan sorular da ne soran ne de cevaplayan açısından aşağıla yıcıydı. Ne var ki soru soranlardan bazılarının amacının açığımı ya kalamak, bir sahtekâr olduğumu kanıtlamak olduğunu fark ettim. Bu bir an için dengemi sarstı. Karhide'de kuşkuyla karşılaşmıştım, elbet te; ama kuşkulu bir kararlılıkla pek karşılaşmamıştım. Erhenrang'da ki geçit alayı sırasında Tibe tam bir "üçkâğıt işte canım" gösterisi dü zenlemişti; ama bunun Estraven'i gözden düşürmek için giriştiği oyunun bir parçası olduğunu biliyor ve aslında bana inandığını dü
120
şünüyordum. Ne de olsa gemimi, beni o gezegene indiren küçük iniş aracını görmüştü; herkes gibi o da mühendislerin gemi ve yanıtlayı cı hakkındaki raporlarını okuyabilirdi. Bu Orgotalıların hiçbiri gemi yi görmemişti. Onlara Yanıtlayıcıyı gösterebilirdim ama bir Yaban cı yaratığın aracı olarak pek ikna edici değildi; ne gerçekliğe ne de üçkâğıda uyacak kadar karmaşıktı. Eskiden kalma Kültürel Ambargo Yasası bu aşamada tahlil edilebilir ve taklit edilebilir ürünlerin geti rilmesini yasaklıyordu; bu yüzden gemi ve Yanıtlayıcıdan, bir kutu resimden, vücudumun kuşku götürmez farklılığından ve zihnimin kanıtlanamaz tekilliğinden başka bir şeyim yoktu. Resimler masada elden ele dolaştı ve bir başkasının aile albümüne bakan insanların yüzünde gördüğünüz o ilgisiz ifadeyle incelendi. Sorular sürdü. Eku men nedir diye sordu Obsle: Bir dünya mı, dünyalar birliği mi, bir yer mi yoksa hükümet mi? "Hem hepsi hem hiçbiri. Ekumen bizim Terra dilinde bir kelime dir; ortak dilde Ev denir; Karhide dilinde Ocak diye karşılanabilir sanıyorum. Orgota dilinde karşılığı ne olabilir, kestiremiyorum. Bu dili daha tam öğrenemedim. Ama Commensallık olmaz sanırım, her ne kadar Commensal Yönetim ve Ekumen arasında benzerlikler ol sa da. Ama Ekumen aslında bir yönetim değildir. Mistik ile politiği birleştirme girişimidir ve bu anlamda büyük ölçüde başarısız olmuş tur; ama bu başarısızlık insanlık için daha önceki başarılardan çok daha yararlı oldu. Bir toplumdur ve en azından potansiyel olarak bir kültürdür. Bir eğitim biçimidir; bir bakıma büyük bir okuldur, hem de çok büyük. Temeli iletişim ve işbirliği motifleridir ve bir bakıma da bir dünyalar birliğidir. Bir ölçüde merkezileşmiş geleneksel örgüt lenmesi vardır. Şu anda temsil etmekte olduğum bu görünümüdür, yani bir Birlik. Politik bir bütünlük olarak Ekumen hükmederek de ğil işbirliği ilkesiyle işler. Hiçbir yasa koymaz; kararlar emirle ve oy lamayla değil danışma ve rızayla alınır. Ekonomik bir bütünlük ola rak son derece etkindir, dünyalar arası iletişim sağlamaya çalışır. Seksen Dünya arasında ticaret dengesini korur. Tam olarak seksen dört, Gethen de Ekumen'e girecek olursa..." "Yasa koymaz derken kastettiğiniz nedir?" diye sordu Slose. "Hiçbir yasası yoktur. Üye devletlerin kendi yasaları vardır; bun
121
lar uyuşmazsa Ekumen aracılık yapar, yasal veya etik bir düzenleme, uzlaşma ya da tercih için uğraşır. Şimdi bir süperorganik denemesi olan Ekumen, zaman içinde başarılı olamazsa barışı koruyan bir güç olmak zorunda kalacak, bir polis örgütü kurması gerekecek, bunun gibi şeyler. Ancak şimdilik buna gerek yok. Merkezi dünyaların hep si hâlâ yüzyıllar önceki bir felaket döneminin etkilerini silmeye ça lışıyor, kaybedilmiş yetileri ve düşünceleri canlandırmaya çalışıyor, yeniden konuşmasını öğreniyorlar..." Savaş anlamına gelen bir kelimesi olmayan insanlara Düşmanlık Çağı’nı ve onun sonuçlarını nasıl anlatabilirdim? "Gerçekten çok etkileyici, Bay Ai" dedi keskin bakışlı zarif, şık, oturaklı bir adam olan ev sahibi Commensal Yegey. "Ama bizden ne istediklerini bir türlü anlayamıyorum. Yani seksen dördüncü bir dün yanın onlara ne gibi özel yararı olabilir? Üstelik zeki bir dünya da değil bu. Bizim onlar gibi uzay gemilerimiz falan yok." "Hainliler ve Cetliler gelene kadar hiçbirimizin yoktu. Ve, Eku men sizin burada Açık Ticaret dediğiniz şeyin kurallarını koyana dek yüzyıllar boyunca bazı dünyalara izin verilmedi." Bunun üzeri ne bir kahkaha koptu; çünkü bu Commensallık içinde Yegey'in par tisinin ya da hizbinin adıydı. "Benim burada kurmaya çalıştığım şey tam da bu Açık Ticaret'tir. Sadece mal ticareti değil elbette, bilgi, teknoloji, düşünce, felsefe, sanat, tıp, bilim, teori, bütün bunların de ğiş tokuşu. Gethen'in öteki dünyalara fiziksel olarak pek fazla gidip geleceğini sanmıyorum. Buraya en yakın Ekumen dünyası, sizin As yomse dediğiniz yıldızın gezegeni Ollul on yedi ışıkyılı uzakta; en uzağıysa iki yüz elli ışıkyılı ötede ve onun yıldızını göremezsiniz bi le. Yanıtlayıcı iletişim aygıtı aracılığıyla komşu şehirle telsizle konu şur gibi konuşabilirsiniz. Ama o dünyadaki insanlarla karşılaşacağı nızı sanmıyorum... Bahsettiğim türden bir ticaret son derece kazanç lı olabilir; ama nakliyeden çok yalın iletişimle ilgili bir ticaret bu. Bu radaki görevim de aslında, sizin insanlığın geri kalan kısmıyla ileti şime geçmeyi isteyip istemediğinizi anlamak." "Siz" diye tekrarladı Slose öne doğru eğilerek. "Bu Orgoreyn an lamına mı geliyor? Yoksa bütün Gethen mi?" Bir an duraksadım; böyle bir soru beklemiyordum.
122
"Burada ve şu anda Orgoreyn anlamına geliyor. Ama sözleşme başkalarını dışlayıcı olamaz. Eğer Sith veya Ada ülkeleri veya Karhi de Ekumen'e katılmaya karar verirse katılabilirler. Bu her zaman bi reysel tercih sorunudur. Sonra da genellikle Gethen gibi yüksek ge lişme düzeyindeki bir gezegende çeşitli antrotiplerin veya bölgele rin veya milletlerin o gezegen ve öteki gezegenler arasında koordi natörlüğünü üstlenen bir temsilciler sistemi kurulur. Buna biz Yerel Yerleşik diyoruz. Böyle başlanırsa çok zaman kazanılır, masraf pay laşıldığı için para da. Sözgelimi kendinize ait bir yıldız gemisi yap maya karar verirseniz." "Meshenin sütü" dedi yanımdaki şişman Humeri. “Bizim de Boşlu ğa fırlamamızı mı istiyorsunuz, yani? Ah!" Bir akordiyonun tiz sesle ri gibi tiksinti ve neşeyle inledi. Gaum söze karıştı: "Sizin geminiz nerede, Bay Ai?" Bu soruyu son derece incelikle ve bu inceliğin fark edilmesini istermişçesine yumu şak bir şekilde, bıyık altından gülümseyerek sormuştu. Tüm stan dartlara ve tüm cinsiyetlere göre son derece yakışıklı bir insandı ve cevap verirken ona bakmadan edemiyordum, bu arada, Sarfın ne olabileceğini düşünüyordum hâlâ. "Bu bir sır değil; Karhide radyo sunda çok bahsedildi bundan. Beni Horden Adası'na indiren roket şu anda Zanaatkâr Okulunun Kraliyet Atölyesi Deposunda, birçok kısmı daha doğrusu, çeşitli uzmanlar inceledikten sonra bazı parça larını götürdüler sanıyorum.” "Roket mi?" diye sordu Humeri; çünkü Orgota dilinde kestane fi şeği anlamına gelen kelimeyi kullanmıştım. "İniş yapan karateknesinin itiş prensibi böyle tanımlanır, efen dim." Humery biraz daha kıkırdadı. Gaum ise sadece gülümsedi: "Öy leyse, geldiğiniz yere, her neresiyse, geri dönmek için bir aracınız yok, öyle mi?" "Hayır, var. Yanıtlayıcıyla Ollul'u arar beni alması için bir NA FAL gemisi göndermelerini isteyebilirim. Buraya gelmesi on yedi yıl alır. Ya da beni sizin güneş sisteminize getiren yıldız gemisini araya bilirim. Şu anda güneşiniz çevresinde yörüngeye girmiş durumda. Birkaç gün içinde buraya gelir."
Bunun yarattığı heyecan görülebiliyor ve işitilebiliyordu Gaum bile şaşkınlığını saklayamadı. Burada bir farklılık vardı. Karhide'dey ken, Estraven'den bile sakladığım önemli bir şeydi bu. Eğer beni inandırmaya çalıştıkları gibi Orgota benim hakkımda sadece Karhi de'nin onlardan gizlemediklerini biliyor olsaydı bu şaşırtıcı şeyler den sadece biri olacaktı; oysa onları çok şaşırtmıştı bu. "Gemi nerede, efendim?" diye sordu Yegey. "Güneşin yörüngesinde, Gethen ile Kuhurn arasında bir yerde." "Buraya nasıl indiniz?" "Kestane fişeğiyle" dedi yaşlı Humeri. "Kesinlikle. Açık iletişim veya ittifak kurulmadıkça yıldızlararası gemileri, üzerinde yaşam olan bir gezegene indirmiyoruz. Bu yüz den küçük bir roket-tekne ile geldim ve Harden Adası'na indim." "Ve sıradan bir telsiz kullanarak Şeyle -büyük gemiyle- bağlan tı kurabilirsiniz demek, Bay Ai." Bunu soran Obsle'ydi. "Evet.” Roketten fırlatıp yörüngelerine soktuğum küçün yansıtıcı uydudan şimdilik söz etmemeyi tercih ettim; semalarının benim çö pümle dolu olduğunu düşünmelerini istemiyordum. "Oldukça güçlü bir verici gerekir bunun için. Ama sizde bunlardan çok var." "Öyleyse geminizle telsiz bağlantısı kurabiliriz?" "Evet, eğer uygun sinyali verirseniz. Cemidekiler bizim statis de diğimiz, sîzinse kış uykusu diye adlandırabileceğiniz bir durumdalar. Böylece benim burada işimi bitirmemi beklerken yıllar kaybetmiyor lar. Uygun dalga boyunca uygun bir sinyal onları stasis durumundan çıkararak makineleri harekete geçirir; sonra da telsizle veya Ollul'u yansıtıcı merkez olarak kullanıp yanıtlayıcıyla beni bulurlar." Birisi çekinerek sordu: "Kaç kişiler?" "On bir." Ufak bir rahatlama, bir gülüş doğurdu bu. Gerilim azalmıştı bi raz. "Ya hiç sinyal vermezseniz?" diye sordu Obsle. "Otomatik olarak stasis durumundan çıkarlar, yaklaşık dört yıl içinde." "Sonra da peşinizden mi gelirler?" "Hayır, benden bir haber almadıkça gelmezler. Yanıtlayıcı aracı
124
lığıyla Ollul ve Hain'deki Yerleşiklerle bağlantı kurarlar. Büyük bir ihtimalle yeniden denemeye karar verirler; birisini daha elçi olarak gönderirler. Çoğunlukla ikinci elçinin işi birincisinden daha kolay olur. Daha az açıklama yeterlidir ve insanlar daha kolay inanırlar." Obsle sırıttı. Ötekilerin çoğuysa hâlâ düşünceli ve ürkek bir şe kilde bakıyorlardı. Gaum hazırcevaplığımı takdir edercesine başını hafifçe eğerek bana havalı bir selam, bir komplocu selamı verdi. Slo se gözlerini faltaşı gibi açmış, gergin gergin düşünüyordu. Sonra bir den bana döndü: "Sayın Elçi, Karhide'de geçirdiğiniz iki yıl boyun ca onlara bu gemiden hiç söz etmediniz mi sahiden?" "Hiç söz etmediğini nereden biliyoruz?" diye sordu Gaum gü lümseyerek. "Bunu gayet iyi biliyoruz, Bay Gaum" dedi Yegey, o da gülümse yerek. "Söz etmedim" dedim. "Şunun için: Yukarıda bir geminin bekle diğini düşünmek onları korkutabilirdi. Bazılarınız için de böyle ol duğunu sanıyorum. Karhide'de ilişki kurduğum kişilere gemiden söz etme riskini göze alacak kadar güvenmedim. Sizinse hakkımda dü şünecek daha çok zamanınız oldu; beni açıkça herkesin ortasında dinlemeye hazırsınız; korku size o kadar hükmetmiyor. Bu riski gö ze aldım çünkü göze alma zamanının geldiğini düşündüm; bunun yeri de Orgoreyn'di." "Haklısınız, Bay Ai, haklısınız!" diye atıldı Slose. "Bir ay içinde o gemiye haber göndereceksiniz ve bu, yeni bir çağın gözle görülür işareti ve başlangıcı olarak karşılanacak Orgoreyn'de. Şimdi görme yenlerin gözleri de açılacak." Oturduğumuz yerde akşam yemeği servisi yapılana kadar böyle ce sürdü. Yedik, içtik ve eve döndük. Yorgunluktan bitmiştim fakat işlerin gidişinden de memnundum. Dikkat edilmesi gereken karanlık noktalar yok değildi ama... Slose beni bir din haline getirmek iste mişti. Gaum beni rezil etmek istemişti. Mersen benim bir Karhide ajanı olduğumu kanıtlayarak kendisinin ajan olmadığını kanıtlamak istermiş gibi davranmıştı. Ama, Obsle, Yegey ve diğer bazıları daha yüksek düzeyde iş görüyorlardı. Yerleşiklerle iletişim kurmak ve Or goreyn Commensallığı'nı Ekumen'le ittifaka girmeye ikna etmek ya
da zorlamak için NAFAL gemisinin Orgota'ya inmesini istiyorlardı. Bu sayede Orgoreyn'in Karhide karşısında büyük ve kalıcı bir pres tij zaferi kazanacağını ve bu zaferin mimarı olan Commensalların da kendi yönetimlerinde prestij ve güç elde edeceğini düşünüyorlardı. Otuz-Üçler içinde bir azınlık olan Açık Ticaret hizbi, Sinoth Vadi si ihtilafının sürdürülmesine karşı çıkıyor, saldırgan ve milliyetçi ol mayan, muhafazakâr bir politika savunuyordu. Uzun süredir iktidar dan uzaklaştırılmışlardı ve iktidara dönüş yollarının, bazı risklerine rağmen benim gösterdiğim yoldan geçtiğini düşünüyorlardı. Bundan ötesini görememeleri, benim görevimin onlar için bir amaç değil araç olması, o kadar zararlı değildi. Bir kere bu yola girdiler mi bu nun nereye gittiğini biraz olsun anlayabilirlerdi, ileri görüşlü olma salar da gerçekçiydiler. Diğerlerini ikna etmeye çalışırken Obsle şöyle konuşmuştu: "Ya Karhide bu ittifakın bize kazandıracağı güçten korkacak —ki Karhi de'nin yeni yollardan ve yeni fikirlerden oldum olası korktuğunu unutmayın- ve geri çekilip, arkada kalacak ya da Erhenrang Hükü meti cesaretini toplayıp bizim ardımızdan, ikinci olarak katılmak is teyecek. Her iki durumda da Karhide'nin şifgretoru zedelenmiş ola cak; ve her iki durumda da kızağı biz sürüyor olacağız. Şu anda bu üstünlüğü ele alma cesaretini kullanabilirsek bu sürekli ve kesin bir üstünlük olacaktır!" Sonra da bana döndü: "Ama Ekumen bize yar dım etmeye istekli olmalı, Bay Ai. Halkımıza göstermemiz için daha çok şey lazım. Sizden, Erhenrang'da zaten tanınan tek bir adamdan daha çok şey." "Anlıyorum, Commensal. Güzel, gösterişli bir kanıt istiyorsunuz ve ben de bir tane önermek isterim. Ama geminin güvenliği ve sizin içtenliğiniz sağlama alınmadan gemiyi indiremem. Hükümetinizin onayına ve güvencesine ihtiyacım var. Bu da Commensallar Heye tinin tümü tarafından ve halka ilan edilerek verilmelidir." Obsle bozulmuş görünüyordu; ama, "Oldukça makul" dedi. Öğleden sonra olup bitenlere şakrak kahkahası dışında hiç katıl mayan Shusgisle birlikte eve dönerken sordum: "Bay Shusgis, nedir bu Sarf?” "İç-İdare'nin Sürekli Bürolarından biri. Sahte giriş izinleri, izinsiz
126
seyahatler, iş ikamesi, kalpazanlık gibi çerçöpü takip eder. Zaten Orgota argosunda sarf bu anlama gelir, çerçöp. Bir lakaptır." "Öyleyse Denetçiler Sarf ajanları." "Eh, bazıları." "Ya polis, herhalde bir ölçüde onlar da Sarfın yönetiminde?" So ruyu dikkatle sordum ve aynı şekilde karşılık aldım. "Sanırım öyle. Ben Dış İdare'deyim, İç Büroların hepsini bilemem tabii." "Sahiden kafa karıştırıcı bunlar, mesela Su Ofisi nedir?" Böylece elimden geldiğince Sarf konusunu kapatmaya çalıştım. Bu konuda Shusgis'in söylediği şeyler Hain'den ya da talihli Chiffewar'dan ge len biri için hiçbir anlam taşımayabilirdi belki; ama ben Arz da doğ muştum. Cani atalara sahip olmak o kadar da kötü bir şey değilmiş. Kundakçı bir büyükbabanız varsa yangın kokusunu daha çabuk alı yorsunuz. Burada Gethen devletlerinde Terra'nın eski tarihine bu kadar benzer şeyler bulmak daha önce gülünç ve şaşırtıcı geliyordu: Bir monarşi, gerçek ve gelişkin bir bürokrasi. Bu yeni gelişme de şaşırtı cıydı ama o kadar eğlenceli değildi. Daha az ilkel bir toplumda fela ketin daha büyüğünün belirmesi tuhaftı. Demek benim bir yalancı gibi görünmemi isteyen Gaum, Orgo reyn gizli polisinin bir ajanıydı. Obsle'nin bunu bildiğini biliyor muydu? Hiç şüphem yok. Bir kışkırtıcı ajan mıydı öyleyse? Obs le'nin hizbinin yanında mı yoksa karşısında mı yer alıyordu? Otuz- Üçler Yönetimi'ndeki hiziplerden hangisi Sarfı kontrol ediyor ya da hangisi Sarf tarafından kontrol ediliyordu? Bunları öğrenmem gere kiyordu ama o kadar kolay değildi bu. Bir an için açık ve umutlu gö rünen yolum şimdi Erhenrang'daki gibi sırlarla dolu ve dolambaçlı görünmeye başlamıştı. Her şey yolunda gibiydi, diye düşündüm, ta ki dün akşam Estraven yanı başımda belirene kadar. "Lord Estraven'in buradaki konumu nedir?" diye sordum sarsılma dan sakin sakin giden arabanın köşesinde uykulu uykulu arkasına yaslanmış Shusgis'e. "Estraven mi? Burada Harth deniyor ona. Orgoreyn'de unvanlar yoktur. Yeni Çağla birlikte hepsi terk edildi. Commensal Yegey'in himayesinde anladığım kadarıyla."
127
"Orada mı yaşıyor?" "Sanırım." Dün Slose'nin evine gelmesine rağmen bugün Yegey'in verdiği yemekte olmamasının tuhaf olduğunu söyleyecektim ki, o sabah yaptığımız kısa konuşmayı hatırlayınca bunun hiç de o kadar da tu haf olmadığını fark ettim. Yine de bilerek benden uzak durduğunu düşünmek beni rahatsız ediyordu. "Onu Güney'de bir tutkal fabrikası mı, balık konserve fabrikası mı öyle bir yerde buldular" dedi Shusgis koca kalçalarını koltuğa ya yarak. "Sonra da lağımdan çıkarttılar. Açık Ticaretçilerden bazıları yani. Zamanında kiorremi'deyken ve başbakanken onlara az yararı dokunmamıştı, şimdi onlar da kendisine destek oluyorlar. Aslında bunu Mersen'i huzursuz etmek için yapıyorlar bence. Ha, ha! Mer sen, Tibe'nin casusu ve elbette bunu kimsenin bilmediğini sanıyor; ama herkes biliyor ve o Hart'ı görmeye bile tahammül edemiyor; onun ya bir hain ya da ikili ajan olduğunu düşünüyor ama hangisi ol duğunu bir türlü bulamıyor ve bunu bulmak için şifgretoru riske ata mıyor, ha, ha!" "Sizce Harth bunlardan hangisi, Bay Shusgis?" "Bir hain, Bay Ai. Bu kadar basit. Tibe'nin iktidara gelmesini en gellemek için kendi ülkesinin Sinoth Vadisi'ndeki çıkarlarını sattı ama bunu da beceremedi. Burada sürgünden daha beter bir ceza ile karşı karşıya. Meshe'nin memeleri! Kendi takımınıza karşı oynarsa nız bütün oyunu kaybedersiniz. Yurt sevgisinden nasibini almamış, yalnızca kendini seven kimseler bunu göremiyor işte. Gerçi nerede olduğunun Harth için pek fark ettiğini sanmıyorum ya, yeter ki bir parça iktidar kırıntısı elde etme şansı olsun. Beş aydır durumu pek fe na değil, gördüğünüz gibi." "Pek fena değil." "Siz de güvenmiyorsunuz ona, değil mi?" "Güvenmiyorum." "Bunu duyduğuma sevindim, Bay Ai. Yegey ve Obsle'nin bu ada ma neden bu kadar takıldıklarını anlamıyorum. Bir hain olduğunu herkes biliyor, bunu çıkarı için yaptığını da. Sonra da gelip sizin kı zağınıza asılmaya çalışıyor, Bay Ai, ta ki kendi başına gidebilinceye
128
kadar; bence işin aslı bu. Ama gelip bana da yalvarsa onu bedava ta şır mıydım, bilmiyorum." Shusgis kendi kanaatini onaylarcasına of layıp başını salladı ve erdemli bir adamın bir diğer erdemli adam kar şısındaki mütebessim ifadesi ile baktı bana. Araba geniş, aydınlık caddelerden ilerliyordu. Sabah yağan kar lağım çukurlarının kenar larındaki pis tümsekler dışında erimişti; şimdi yağmur yağıyordu, so ğuk, hafif bir yağmur. Mişnori şehir merkezinin büyük yapıları, hükümet binaları, okul lar ve Yomesh tapınakları, yüksek sokak lambalarının akışkan ışığı altında yağmurla bulanıklaşarak eriyormuş gibi görünüyordu. Köşe leri belirsiz, cepheleri küflü, lekeliydi. Monolitlerden oluşmuş bu şehrin, parçaya da bütüne de aynı adı veren bu monolitik devletin ağırlığında akışkan, gevşek bir şeyler vardı. Ve şen ev sahibim, ağır, oturaklı bir adam olan Shusgis de köşelerin ve kenarların arasında, bir parça belirsiz, bir parça gerçekdışıydı. Dört gün önce Orgoreyn'in geniş, parıltılı caddelerine arabayla çıkıp Mişnori'nin derinliklerine ilerlemeye başladığımdan beri bir şeyler eksikti. Ama ne? Kendimi yalıtılmış hissediyordum. Bir süre dir soğuğu hissetmez olmuştum. Burada odaları sıcak tutuyorlardı. Bir süredir yediğimden zevk alamaz olmuştum. Orgota yemekleri tatsızdı, tamam, bunun zararı yok. Ama neden karşılaştığım insanlar iyi ya da kötü, nasıl davranırlarsa davransınlar tatsız geliyorlardı? Aralarında etkileyici kişilikler de vardı -Obsle, Slose, yakışıklı ve iğ renç Gaum- yine de her birinde eksik olan bir nitelik, bir varlık bo yutu vardı, inandırıcı değillerdi. Yeterince oturmuş değillerdi. Sanki gölgeleri yoktu diye düşündüm. Böyle havalarda uçan spekülasyon işimin önemli bir parçasıdır. Bu kapasiteye sahip olduğum için Gezici olabildim ve Hain'de bu nun eğitimini gördüm. Orada uzaklara-uzanma derler buna. Uzakla ra uzanırken aradığınız şey ahlaki bir bütünselliğin sezgisel algısıdır; ve rasyonel simgelerle değil metaforlarla ifade edilir. Ben hiçbir za man çok usta bir uzaklara-uzanıcı olamadım ve bu akşam çok yor gun olduğumdan sezgilerime güvenmiyordum. Daireme döner dön mez sıcak duşa sığındım. Ama orada bile pek rahat edemedim. San ki sıcak su bile tümüyle gerçek değildi, güvenilmezdi.
129
11 Mişnori’de Kendi Kendine Konuşmalar
Mişnori, Streth Susmi. Umutlu değilim; oysa olup biten her şey umut verici gibi. Obsle diğer Commensallarla çekişip duru yor. Yegey herkesin gönlünü almaya çalışıyor. Slose taraftar kazan maya çabalıyor ve onlara katılanların sayısı artıyor. Hepsi de kurnaz adamlar ve hiziplerine hâkim durumdalar. Otuz-Üçlerden yalnızca yedisi güvenilir Açık Ticaretçi, geri kalandan on kişinin daha destek verebileceğini düşünüyor Obsle. Böylece az bir farkla çoğunluğu ele geçirebilirler. İçlerinden biri Elçiye samimi bir ilgi besliyor gibi; Sarf için çalı şırken Erhenrang'dan yaptığımız yayınları sansür etmekle görevlen dirildiğinden beri Yabancı Misyonu merak eden, Eynyen Bölge si'nden Commensal İthepen. Bu yasaklar vicdanına yük olmuş sanki.
Otuz-Üçlerin Yıldızgemisi'ne yaptıkları çağrıyı sadece yurttaşlarına değil Karhidelilere de duyurmalarını ve Argaven'den de Karhide adına çağrıya katılmasını istemeyi önerdi Obsle'ye. Saygıdeğer bir plan. Ve kabul edilmeyecek. Karhide'nin hiçbir şeye katılmasını is temeyeceklerdir. Sarfın Otuz-Üçler içindeki adamları elbette Elçinin varlığı ve gö reviyle ilgili her fikre karşı çıkıyorlar. Obsle'nin kendi tarafına çek meyi umduğu tarafsızlara ve sempatiyle yaklaşanlara gelince, sanırım Argaven'in ve saraydaki birçoğunun yaptığı gibi Elçi'den korkuyor onlar; bir farkla ki Argaven onun kendi gibi deli olduğunu düşünmüş tü, bunlarsa kendileri gibi yalancı olduğunu düşünüyor. Büyük bir üç kâğıdı, Karhide'nin bile reddettiği bir üçkâğıdı, hatta belki de Karhi de'nin düzenlediği bir üçkâğıdı herkesin önünde yutmuş olmaktan korkuyorlar. Çağrı yapıyorlar, hem de herkese duyurarak yapıyorlar; ama Yıldızgemisi diye bir şey yoksa şifgretorları ne olacak? Genli Ai ise aşırı bir güven bekliyor bizden. Ona göre hiç de aşırı değil belli ki. Obsle ile Yegey, Otuz-Üçlerin çoğunun ona güvenmeye ikna edilebileceğine inanıyor. Neden onlar kadar umutlu olmadığımı an lamıyorum; belki de Orgoreyn'in Karhide'den daha aydın olduğunu göstermesini, riske girip saygı kazanmasını ve Karhide'yi gölgede bı rakmasını istemiyorum. Eğer yurt sevgisinden doğan bir kıskançlık sa bu, çok geç artık. Tibe'nin beni harcamasına az kaldığını anlar an lamaz Elçinin Orgoreyn'e gelmesi için elimden geleni yaptım; bura da sürgündeyken de onu benimsemeleri için elimden geleni yaptım. Ashe'den getirdiği para sayesinde yeniden kendi başıma yaşaya biliyorum, bir "bağımlı" olarak değil "birim" olarak. Artık ziyafetlere gitmiyorum. Obsle ya da Elçi nin öteki destekçileriyle birlikte orta lıkta gözükmüyorum ve yarım aydan fazla bir zamandır, Mişnori'ye gelişinin ikinci gününden beri Elçiyi de görmedim. Ashe'nin parasını, bir kiralık katile ücretini ödermiş gibi verdi ba na. Bu kadar kızdığım nadirdir. Bilerek hakaret ettim ona. Kızdığımı fark etti ama hakarete uğradığını anladı mı emin değilim; veriliş tar zına rağmen tavsiyemi kabul etmiş göründü; sakinleşince fark ettim bunu ve endişelendim. Erhenrang'dayken hep tavsiyemi almak iste
131
miş de bunu bana nasıl söyleyeceğini bilememiş olması mümkün mü? Eğer öyleyse Kilit taşı töreninin gecesinde, Saray'da şöminenin kenarında ona söylediklerimin yarısını yanlış anlamış, yarısını hiç anlamamış olmalı. Onun şifgretoru sağlam, sarsılmaz ve bizlerden çok farklı herhalde; ben onunla açık ve dobra dobra konuştuğumu sanırken, o beni sinsi ve muğlak bulmuş olabilir. Onun anlayışsızlığı bilgisizliğinden geliyor. Küstahlığı bilgisizli ğinden geliyor. O bizi bilmiyor, biz de onu. O tam bir yabancı, ben se tam bir aptalım, onun bize getirdiği umut ışığının üstüne gölgemi düşürdüm. Fani gururumu bastırıyorum, yoluna çıkmıyorum: Böyle olmasını istediği besbelli. Hakkı var. Sürgün edilmiş bir Karhideli hain onun davasına hiçbir şey kazandırmaz. Orgota yasalarına göre her "birim" çalışmak zorunda olduğu için Sekizinci Saat'ten öğleye kadar bir plastik fabrikasında çalışıyorum. Kolay iş: Plastik parçalarını bir araya getirip yapıştırarak küçük say dam kutular yapan bir makineyi çalıştırıyorum. Kutuların neye yara dığını bilmiyorum. Öğleden sonra sıkıntıdan Rotherer'de öğrendi ğim eski disiplinleri denedim. Dothe gücü toplama ve uyanıklığa geçme yeteneğimi kaybetmemiş olduğumu görünce sevindim; ama uyanıklıktan çıkmakta biraz zorlandım; sakinlik ve oruç yetenekleri ne gelince, sanki onları hiç öğrenmemiş gibiyim. Küçük bir çocuk gibi baştan başlamam gerekiyor. Bir gün oruç tuttum mu midem bir hafta ağrıyor. Bir ay! Geceler dondurucu oluyor artık; bu gece keskin rüzgârla buz yağmuru bastırdı. Akşam boyu hep Estre'yi düşündüm ve rüzgârın sesi orada esen rüzgârın sesi gibi geldi. Bu gece oğluma uzun bir mektup yazdım. Yazarken sürekli Arek'in varlığını hissediyordum, arkamı dönsem onu görecekmişim gibiydi. Bu notları neden tutuyo rum sanki? Oğlumun okuması için mi? Ona pek yararı olmaz. Ken di dilimde yazmış olmak için yazıyorum belki de. Harhahad Susmi. Hâlâ radyoda Elçi'den söz edilmedi, tek kelime bile. Acaba Genli Ai, Orgoreyn'de devlet aygıtının o muazzam gö rünürlüğüne rağmen hiçbir şeyin açıkça yapılmadığının, hiçbir şeyin açıkça söylenmediğinin farkında mı? Bu düzen bütün o düzenekleri saklıyor aslında.
132
Tibe Karhide'ye yalan söylemeyi öğretmek istiyor, dersini de Orgoreyn'den alıyor, en iyi okuldan. Ama, bana kalırsa bu kadar uzun süre hakikatin etrafında hiç yalan söylemeden ama hakikati de bulmadan dolaşıp durma sanatıyla uğraştıktan sonra yalan söyleme sini öğrenmemiz kolay olmayacak. Dün Ey'in ötesine büyük bir Orgota baskını oldu; Tekember'in ambarlarını yaktılar. Tam Sarfın ve Tibe'nin istediği gibi. Ama ne reye kadar sürecek bu? Slose, Elçinin dediklerini Yamesh mistisizmine uyarlayıp Eku men'in dünyaya gelişini Meshe'nin Hükmünün başlaması olarak yo rumluyor ve amacımızı gözden kaybediyor. "Yeni insanlar gelmeden önce Karhide'yle olan rekabeti sona erdirmeliyiz" diyor. "Onların ge lişi için ruhlarımızı arındırmalıyız. Şifgretoru bir yana bırakmalı, bü tün öç eylemlerini yasaklamalı ve tek bir Ocağın kardeşleri gibi bir leşmeliyiz." Ama onlar gelene kadar nasıl? Çemberden nasıl çıkılır? Guirni Susmi. Slose buradaki kamu kemmerevlerinde oynanan açık saçık oyunları yasaklamaya çalışan bir komiteye başkanlık ediyor: Karhide'deki huhuth gibi bir şey olmalı bunlar. Slose bunlara bayağı, kaba ve müstehcen oldukları için karşı çıkıyor. Bir şeye karşı koymak onu sürdürmektir. "Bütün yollar Mişnori'ye çıkar" diye bir söz var burada. Elbette, Mişnori'ye arkanızı dönüp uzaklaşsanız da hâlâ Mişnori yolundası nızdır. Bayağılığa muhalefet de ister istemez bayağılık olur. Başka bir yere gitmelisiniz, başka bir amacınız olmalı; o zaman başka bir yolda yürürsünüz. Bugün Yegey Otuz-Uçler Kurulunda: "Karhide'ye uygulanan ta hıl ambargosuna ve bunu doğuran rekabet ruhuna kesinlikle karşı yım" dedi. Doğru olmasına doğru; ama bu yolda giderek Mişnori yo lundan çıkamaz. Bir alternatif önermesi gerek. Orgoreyn de, Karhi de de izledikleri yolda gitmeyi durdurmalılar, hangi yön olursa ol sun: Başka bir yere gitmeleri ve çemberi kırmaları gerek. Bence Ye gey sadece Elçi hakkında konuşmalı. Ateist olmak da Tanrı'yı sürdürmektir. Varlığı da yokluğu aynı anlama gelir kanıtlama düzleminde. Bu yüzden Tanrı'yı bir olgu, ka
133
nıt ya da inanç konusu bir şey olarak görmeyen Handdara'da arasın da kanıt sözü pek sık kullanılmıyor; çemberi kırmış onlar, özgürce gidebiliyorlar. Hangi soruların cevaplanamaz olduğunu öğrenmek ve onları ce vaplamamak: Gerilim ve karanlık dönemlerinde en gerekli yetenek bu. Tormenbod Susmi. Huzursuzluğum artıyor: Merkez Büro Radyosu hâlâ Elçi hakkında tek bir söz etmedi. Erhenrang'da hakkında ya yımladığımız haberlerden hiçbiri duyulmadı burada ve yasadışı din lenen sınır ötesi radyosundan çıkan söylentilerle, gezginlerin ve ta cirlerin hikâyeleri pek fazla yayılmıyor. Sarf, iletişim üzerinde bildi ğimden ve sandığımdan daha sağlam bir denetim kurmuş. Korkutu cu. Karhide'de kral ve kiorremi, insanların yaptıklarını gayet iyi de netleyebilir ama işittiklerini pek az, söylediklerini ise hiç denetleye mezler. Burada devlet sadece eylemi değil, düşünceyi de kontrol edebiliyor. Hiç kimsenin başkaları üzerinde böylesi bir güce sahip olmaması gerek oysa. Shusgis ve ötekiler Genli Ai'yi şehirde saklamadan dolaştırıyorlar. Bu açıklığın aslında onun gizlendiği gerçeğini gizlediğini fark ediyor mu acaba? Onun burada olduğunu bilen yok. Fabrikada birlikte çalış tığım işçilere soruyorum, hiç haberleri yok ve deli bir Yomesh softa sından filan söz ettiğimi sanıyorlar. Bilgi yok, ilgi yok. Ai nin davası na yardım edecek ya da hayatını koruyacak hiçbir şey yok. Bize bu kadar benzer olması çok yazık. Erhenrang'dayken sokak ta onu gösterenler olurdu; çünkü hakkında bir şeyler duymuşlardı ve orada olduğunu biliyorlardı. Buradaysa varlığı gizli tutulduğundan kişiliği dikkat çekmiyor. Onu benim ilk gördüğüm gibi görüyorlar kuşkusuz: Kemmere girmek üzere olan çok uzun boylu, iri ve esmer bir genç olarak. Geçen yıl hekimlerin raporlarını incelemiştim. Biz den farklı yanı çok. Bunlar önemsiz şeyler değil. Yabancı olduğunu anlamak için onu tanımak gerekiyor. Neden saklıyorlar onu öyleyse? Neden Commensallardan biri işin üstüne gitmiyor ve radyoda veya halk huzurunda konuşurken ondan söz etmiyor? Neden Obsle bile sessiz kalıyor? Korkudan. Benim kralım Elçi'den korkuyordu; bunlarsa birbirlerinden kor kuyorlar.
134
Bir yabancı olduğum için Obsle'nin güvendiği tek kişi olduğumu düşünüyorum. Benimle olmaktan haz duyuyor (benim duyduğum gi bi), birkaç kez şifgretoru bırakıp açıkça tavsiyemi sordu. Ama ona bu konuda konuşmasını önerdiğimde ya da hizip entrikalarından ko runmak için halkın ilgisini uyandırmasını söylediğimde beni dinle miyor bile. "Tüm Commensallıkın gözleri Elçinin üzerinde olursa Sarf ona dokunmaya cesaret edemez" diyorum, "size de dokunamazlar." Obsle içini çekiyor. "Evet, evet; ama bunu yapamayız, Estraven. Radyo, basılı bültenler, bilimsel yayınlar, hepsi Sarfın elinde, ne ya pabilirim ki? Fanatik bir rahip gibi sokak ortasında vaaz mı vereyim?" "insanlarla konuşulabilir, söylentiler yayılabilir; geçen yıl ben de Erhenrang'da buna benzer bir şey yaptım. İnsanların cevabı sizde olan sorular sormasını sağlayın, yani bizzat Elçi hakkında sorular." "Şu lanet olası gemisini buraya indirseydi halka gösterecek bir şey olurdu elimizde! Ama, işte..." "İyi niyetle hareket ettiğinizden emin olmadan gemisini indirme yecektir." "İyi niyetle hareket etmiyor muyum yani?" diye haykırıyor Obs le, kocaman bir hab balığı gibi şişinerek. "Geçen ay her saniyemi bu işe harcamadım mı? İyi niyet, ha! Söylediği her şeye inanmamızı bekliyor; ama o bize güvenmiyor!" "Güvenmeli mi?" Obsle oflayıp pufluyor ve cevap vermiyor. Tanıdığım bütün Orgota yetkililerinden daha yakın dürüstlüğe. Odgetheni Susmi. Sarfta yüksek bir makama geçmek için ileri dü zeyde aptal olmak şart herhalde. Gaum bunun en iyi örneği. Benim, onları Ekumen'den gelen Elçi üçkâğıdına inandırarak Orgoreyn'in büyük bir itibar kaybına uğraması için çalışan bir Karhide ajanı ol duğumu sanıyor; başbakanlığım sırasında tüm vaktimi bu üçkâğıdı hazırlamakla geçirdiğimi düşünüyor. Tanrı bilir ya, ayaktakımıyla şifgretor oynamaktan daha iyi işlerim var yapacak. Ama onun göre meyeceği kadar basit bir şey bu. Şimdi de Yegey açıkça beni terk et tiğine göre satın alınabileceğimi düşünüyor. Beni satın almak için kendi tuhaf yöntemleriyle hazırlık yapmış. Beni o kadar yakından iz
135
ledi ya da izlemiş ki, Posthe veya Tormenbad’da kemmere girmek üzere olduğumu öğrenmiş; dün akşam da tam kemmer halinde, -hormonla uyarılmış olmalı hiç kuşku yok- beni baştan çıkarmaya geldi. Pinefen Sokağı'nda bir rastlaşma. "Harth! Yarım aydır görüş medik, nerelerde saklanıyordun? Gelsene, bir fincan bira içelim." Commensal kamu kemmerevlerinden birine bitişik bir birahane seçti. Ama bira değil, hayat suyu ısmarladı. Zaman kaybetmek iste miyordu besbelli. Bir bardaktan sonra elini elimin üstüne koydu ve yüzünü yaklaştırıp fısıldadı: "Karşılaşmamız rastlantı değildi, seni bekliyordum; bu gece seninle kemmering almak için çıldırıyorum." Sonra da bana konan adla çağırdı beni. Dilini kesmediysem Es tre'den ayrıldığımdan beri bıçak taşımadığım için. Sürgündeyken kemmerden kaçınma niyetinde olduğumu söyledim. İç çekti, hıçkır dı ve ellerime sarıldı. Hızla bir kadın olarak tam evreye giriyordu. Gaum kemmer sırasında çok güzel oluyor, o da güzelliğine, ısrarcı lığına güveniyor ve sanırım bir Handdarata olarak kemmer önleyici ilaçlar kullanmayacağımı bildiğinden kendimi tutamayacağımı düşü nüyordu. Nefretin ilaçlar kadar etkili olduğunu unutmuştu. Beni is ter istemez etkileyen asılmasından kurtuldum ve bitişikteki kamu kemmerevine gitmesini önerip ayrıldım. Acınası bir nefretle baktı bana, amacı ne kadar düzmece de olsa gerçekten kemmerdeydi ve çok uyarılmıştı. Birkaç kuruşa beni satın alabileceğini mi sandı sahiden? Herhal de çok huzursuz olduğumu düşünüyor ve bu da beni huzursuz edi yor. Lanet olsun bu pis adamlara. Bir tane bile temiz adam yok arala rında. Odsordni Susmi. Bu akşamüstü Genli Ai, Otuz-Üçler Kurulunda bir konuşma yaptı. Oturum kapalıydı ve yayın yapılmıyordu; ama daha sonra Obsle beni çağırıp kendi kayıtlarını dinletti. Elçi iyi bir konuşma yapmıştı, etkileyici bir içtenlik ve uyarıyla. Bana yabancı ve aptalca gelen bir masumiyet var onda, bir yandan da bu masumi yet beni ürküten bir amaç yüceliği ve bilgi disiplini sergiliyor. Onun ağzından konuşan akıllı ve yüce bir halk, derin, eski müthiş ve tasav vur edilemez derecede zengin bir hayat deneyiminin bilgeliğinde
136
birleşmiş bir halk. Ama kendisi genç; sabırsız ve deneyimsiz. Bizden daha yüksekte duruyor ve daha uzağı görüyor; ama kendisi yalnızca bir adam boyunda. Artık Erhenrang'da olduğundan daha iyi konuşuyor, daha yalın ve daha ince; işini yaparken öğrenmiş, bizler gibi. Konuşması ikide bir Başkan'ın bu manyağı susturmasını, dışarı at masını ve gündeme geçmesini haykıran Tahakküm hizbinin üyele rince kesiliyordu. Commensal Yemembey son derecede yaygaracı ve muhtemelen de içtendi. "Bu giçi-miçi'yi yutacak mısınız?" diye kük reyip duruyordu Obsle ye. Kaydı anlaşılmaz kılan planlı müdahale ler ise, Obsle'nin dediğine göre, Kaharasile tarafından yönetiliyor du-Akılda kalanlardan: Alshel (divan başkanı): Sayın Elçi, Sayın Obsle, Sayın Slase, Sa yın Ithepen, Sayın Yegey ve arkadaşlarınca yapılan bu teklifi ve ve rilen bilgiyi son derece ilginç ve yararlı buluyoruz. Ama biraz daha fazla bilgi gerekmiyor mu? (Gülüşmeler). Karhide Kralı sizin geldi ğiniz aracı göremeyeceğimiz bir yere kapattığına göre, önerildiği gi bi sizin o şeyi indirmeniz mümkün değil mi; Yıldızgemisi miydi ney di? Siz ne diyordunuz ona? Ai: Yıldızgemisi uygun bir ad, efendim. Alshel: Ya? Siz ne diyordunuz? Ai: Teknik adı insanlı yıldızlararası Cet tasarımı NAFAL-20. Bir ses: Aziz Pethethe nin kızağı olmasın? (Gülüşmeler). Alshel: Lütfen susalım. Evet, bu gemiyi toprağa -sağlam toprağa diyelim- indirebilirseniz elimizde bazı somut... Bir ses: Somut balık boku! Ai: Gemiyi indirmeyi çok istiyorum, Sayın Alshel. Karşılıklı iyi niyetimizin bir kanıtı ve tanığı olarak. Yalnızca bu olayı resmen hal ka duyurmanızı bekliyorum. Kaharasile: İşte, görmüyor musunuz, Commensallar? Aptalca bir şaka olmakla kalmıyor bu. Şu anda karşımıza çıkan bu adamın ina nılmaz bir yüzsüzlükle tezgâhladığı bir oyun bu, saflığımızı, aptallı ğımızı, sersemliğimizi herkese göstermek için düzenlenmiş bir nu mara. Onun Karhide'den geldiğini siz de biliyorsunuz. Onun bir Karhide ajanı olduğunu siz de biliyorsunuz. Karhide'de Karanlık
137
Kült'ün etkisiyle tedavi edilmeyen, hatta Kâhinlerin orjileri için özellikle yaratılan türden bir cinsel sapık olduğunu görüyorsunuz. Ama, "Ben dış uzaydan geldim" deyince gözlerini kapatıp, sağduyu larına kulak vermeyenler, ona inananlar var içinizde! Aklımdan bile geçirmezdim böyle bir şeyin olabileceğini, vs, vs. Kayıtlardan anlaşıldığına göre Ai alay ve hakaretleri sabırla kar şılıyor. Obsle kendine çok iyi hâkim olduğunu söylüyor. Otuz Üç ler oturumundan çıktıklarında salonun dışında bekliyordum. Ai'nin sert, kasvetli bir hali vardı. Gerçekten öyle olabilir. Çaresizliğim dayanılmaz hal aldı. Bu makineyi çalıştıran bendim, şimdiyse işleyişini denetleyemiyorum. Başlığımı gözlerime kadar in dirip Elçiyi görebilmek için sokaklarda gezinip duruyorum. Bu boş, sefil yaşam için erkimi, paramı ve dostlarımı terk ettim. Ne kadar sa laksın Therem. Neden gönlümü olabilecek bir işe bağlayamıyorum hiçbir za man? Odeps Susmi. Genli Ai'nin Obsleye teslim ederek Otuz-Üçlere verdiği aktarım cihazı da onları etkilemeyecek. Kuşkusuz anlattığı şeyleri yapıyor; ama Kraliyet Matematikçisi Shorst, "Prensiplerini anlayamadım" dedi mi tamam, hiçbir Orgotalı mühendis veya mate matikçi daha fazlasını yapamaz artık, ne bir şey kanıtlanabilir ne de yanlışlanabilir. Bütün dünya Handdara'nın bir inzivası olsaydı hay ran olunacak bir sonuç olurdu bu. Ama ne yazık ki, yeni karlarla bo ğuşarak ilerlemek zorundayız, kanıtlayarak ve yanlışlayarak, sorarak ve cevaplayarak. Bir kere daha Obsleye Ai'nin Yıldızgemisi'ni arayıp gemidekile ri uyandırmasının ve Otuz-Üçler Salonuna asılı bir radyodan Com mensallarla konuşturmasının yararlı olabileceğini anlatmaya çalış tım. Bu sefer itirazı hazırdı. "Bakınız, azizim Estraven, Sarf tüm rad yoları kontrol altında tutuyor, bunu siz de biliyorsunuz artık. İleti şimle uğraşan adamlardan hangilerinin Sarftan olduğunu bile bilmi yorum, çoğunluğu öyledir herhalde; çünkü teknisyenlerden tamirci lere kadar her düzeyde tüm alıcı ve vericileri kontrol ettiklerini ga yet iyi biliyorum. Bize gelecek her mesajı -gelirse tabii- engelleye bilir ve çarpıtabilirler ve bunu yapacaklardır. O zaman kurulda neler
138
olur tahayyül edebiliyor musunuz? Biz 'Dış-uzaycılar' kendi tertibi mizin kurbanı oluruz, oturup çıtırtı ve parazitlere kulak kesilmekten başka iş yapamayız, ne cevap, ne mesaj." "Peki, size bağlı teknisyen tutacak ya da onlardan bazılarını satın alacak paranız yok mu?" diye sordum ama işe yaramadı. Kendi itiba rı adına korkuyor. Bana karşı davranışı da değişti artık. Bu akşam El çi onuruna verdiği resepsiyonu iptal ederse işler kötü gidiyor de mektir. Odarhad Susmi. Resepsiyonu iptal etti. Bu sabah Elçiyi görmeye gittim. Orgota usulüne uygun gittim, yani, Shusgis'in, kendisi de dahil Sarf ajanlarıyla kaynadığını sandı ğım evine giderek değil, sokakta, tesadüfen karşılaşarak Gaum'un usulüyle saklanarak ve sürünerek. "Bay Ai, beni dinler misiniz biraz?" Şaşkın bir halde bakındı ve beni tanıyarak paniğe kapıldı. Bir an durup, patladı: "Neden? Ne yararı olacak ki, Bay Harth? Biliyorsu nuz, Erhenrang'dan sonra; artık söylediklerinize güvenemem." Dinlemeye açık olmasa da içtendi bu; dinlemeye de açıktı ya; ona tavsiyede bulunmak istediğimi, ondan bir şey istemeyeceğimi ve gururumu kurtarmak için konuştuğumu biliyordu. Cevap verdim: "Burası Erhenrang değil, Mişnori; ama içinde bu lunduğumuz tehlike aynı. Geminizdekilerin, güvenliklerini de tehli keye atmadan açıklamalarınızı desteklemeleri için telsizle bağlantı kurmalısınız. Bunun için Obsle veya Yegey'i ikna edemezseniz ken di aracınızı, yanıtlayıcıyı kullanın ve hemen gemiyi indirin. Bunun riski tek başınıza üstlendiğiniz riskten çok daha az." "Commensalların mesajlarımla ilgili tartışmaları gizliydi. 'Açıkla malarım' hakkında nasıl bilgi edindiniz, Bay Harth?" "Benim işim bu..." "Burada değil, efendim. Orgoreyn Commensallarının işi bu." "Hayatınızın tehlikede olduğunu söylüyorum size, Bay Ai" de dim; buna karşılık vermedi, ben de ayrıldım. Günler önce konuşmalıydım onunla. Artık çok geç. Bir kez daha korku yüzünden onun görevi ve benim umudum sarsılıyor. Yabancı korkusu, dünya dışı olandan korku değil bu, en azından burada öy le değil. Bu Orgotalılarda gerçekten ve tümüyle yabancı olandan
139
korkacak kadar ne kafa var ne de ruh. Bunu göremiyorlar bile. Başka bir dünyadan gelmiş bir adama bakıyorlar ve ne görüyorlar? Bir Kar hide casusu, bir sapık, bir ajan, kendileri gibi küçük, çaresiz bir siya si Birim. Bir an önce gemisine haber göndermezse çok geç olacak; belki de oldu bile. Benim hatam. Hiçbir şeyi doğru yapamadım.
12 Zamana ve Karanlığa Dair
Yaklaşık 900 yıl önce Kuzey Orgoreyn 'de Başrahip Tubulme'nin Deyişle rinden, derlenmiş olan Yomesh Kutsal Kitabından. Meshe Zamanın Merkezidir. O otuz yıl yeryüzünde yaşadı ve yaşamında öyle bir an geldi ki birden her şeyi berrak bir şekilde gördü ve bundan sonra Görme yaşamın merkezine düşsün diye otuz yıl daha yaşadı yeryüzünde. Ve Görme öncesi tüm çağlar Zamanın Merkezine düşen Görme'den sonra gelen tüm çağlar kadar uzundu. Ve bu merkezde geçmiş zaman yoktur, gelecek zaman yok tur. Olmuş değildir, olacak değildir. Olmaktır. Hepsi budur. Hiçbir şey yoktur ki görülmesin. Sheney'in yoksulu gelip Meshe'ye ağladı. Teninden olma çocuk
larına verecek bir lokma yiyeceği bile yoktu. Toplayacağı hasadı yoktu. Çünkü yağmur tohumları çürütmüştü ve tüm ocak halkı aç lıktan kırılıyordu. Meshe dedi ki: "Tuerresh'in taşlıklarını kaz, orada gümüş ve değerli taşlardan bir define bulacaksın, bir kralın onu göm düğünü görüyorum çünkü, on bin yıl önce, bir komşu ülke kralı ken disine kan güdüyordu." Sheneyin yoksulu Tuerresh'in taşlıklarını kazdı ve Meshe'nin gösterdiği yerde çok eskiden kalma bir yığın elmas buldu; bunu gö rünce sevinçle haykırdı. Ama yanında duran Meshe bunu görünce ağlamaya başladı ve dedi ki: "Bir adamın bu işlemeli taşlardan biri için ocak kardeşini öldürdüğünü görüyorum. Bundan on bin yıl son ra, öldürülen adamın kemikleri definenin durduğu bu mezara gömü lecek. Ey Sheneyli, senin mezarının nerede olduğunu da biliyorum; seni orada yatarken görüyorum." Her adamın yaşamı Zamanın Merkezindedir; çünkü her şey Meshe'nin Görüşünde görülmüştür ve her şey onun Gözündedir. Bizler onun Gözünün bebekleriyiz. Bizim yaptığımız onun Görme sidir: Bizim varlığımız onun Bilmesidir. Yüz mil uzunluğunda, yüz mil genişliğindeki Omen Ormanının yüreğinde bir hemmen ağacı vardı, kocamış, yüce bir ağaçtı, yüz da lı, her dalında bin sürgünü, her sürgününde yüz yaprağı vardı. Kök salmış varlığıyla ağaç şöyle dedi: "Bütün yapraklarım görülüyor, bir tek bu karanlıkta duran diğerlerinin gölgesinde kalıyor. Bu tek yap rağı kendime saklıyorum. Yapraklarımın karanlığında kim görecek onu? Ve kim bunları tek tek sayacak?" Meshe'nin yolu Omen Ormanı'na düşmüştü ve o ağaçtan o tek yaprağı kopardı. Güz fırtınalarında yere düşen tek bir yağmur damlası bile yoktur ki daha önce düşen bir yağmur damlası ile aynı olsun. Ve tüm yılla rın tüm güzlerinde yağmur yağmıştır, yağmaktadır ve yağacaktır. Meshe her bir damlayı, nereye düştüğünü, düşmekte olduğunu ve düşeceğini gördü. Bütün yıldızlar Meshe'nin Gözündedir ve yıldızların arasındaki karanlıklar, Meshe'nin gözündedir: Ve hepsi de ışıl ışıldır. Short Lordunun Sorusunu cevaplarken, Görme anında Meshe
142
tüm göğü tek bir güneşmiş gibi gördü. Yerin üstünde ve altında tüm gökküre güneşin yüzeyi gibi parlaktı ve karanlık yoktu. Olmuşu de ğil, olacağı değil, olanı gördü. Kaçışan ve ışıklarını alıp götüren yıl dızlar hep onun gözündeydiler ve tüm ışıkları o anda parlıyordu.* Karanlık, yalnızca gördüğünü sanan ama görmeyen ölümlü göz de vardır. Meshe'nin görüşünde karanlık yoktur. Bu yüzden karanlığa seslenenler** küçümsenir ve Meshe'nin ağ zından tükürülür. Çünkü onlar olmayanı adlandırır, ona Kaynak ya da Son derler. Köken yoktur, son yoktur, her şey Zamanın Merkezindedir. Ge celeyin düşen tek bir yağmur damlası nasıl tüm yıldızları yansıtabi lirse, tüm yıldızlar da o yağmur damlasını yansıtırlar. Karanlık yok tur, ölüm yoktur. Çünkü her şey An'ın ışığındadır ve sonu, başlangı cı birdir. Bir merkez, bir görme, bir yasa, bir ışık. Meshe'nin Gözüne bak şimdi!
* Bu, ilk olarak dört bin yıl önce Sith Matematik Okulu tarafından ileri sürülen ve daha sonraki kozmologlar arasında da genel kabul gören genişleyen evren hipotezini destekle mek için kullanılan bir teorinin mistik anlatımıdır. Ancak Gethen'in meteorolojik koşulla rı nedeniyle yeterli gözlem yapılamadığından bu teorinin astronomik kanıtlarla destek lenmesine imkân vermemektedir. Genişleme oranı (Hubble sabiti; Rerherek sabiti) gece gökteki ışığın gözlemlenen oranından kalkarak tahmin edilebilir; burada asıl mesele şu dur: Evren genişliyor olmasaydı geceleyin gökyüzü karanlık görünmezdi. ** Handdarata.
143
13 Çiftlikte
Estraven'in birdenbire ortaya çıkışı, işlerimi bu kadar yakından bilmesi ve ikazlarındaki acelecilik beni telaşlandırmıştı. Estra ven'in nasıl bu kadar çok şey bildiğini ve neden birdenbire belirive rip Obsle'nin dün söylediğinin tam tersini yapmamı öğütlediğini sormak için bir taksi çevirip doğru Obsle'nin adasına gittim. Com mensal evde yoktu; nereye gittiğini ve ne zaman geleceğini bilmi yorlardı. Yegey'in evine gittim; ne var ki şansım burada da yaver git medi. Güz'den bu yana ilk kez böylesine şiddetlenen kar yüzünden taksi şoförü, kar teçhizatı olmadığını söyleyerek Shusgis'in evinden daha ileri gitmedi. O akşam ne Obsle'ye, ne Yegey'e, ne de Slose'ye telefonla erişebildim.
144
Akşam yemeğinde Shusgis açıklama yapti: Bir Yomesh bayramı vardı, Azizler ve Taht Taşıyıcılar Günü. Ve Commensallık'ın üst dü zey görevlilerinin tapınaklarda görülmeleri icap ediyordu. Estra ven'in davranışını da oldukça akla yakın bir şekilde, bir zamanlar ik tidar sahibi olan ama şimdi düşmüş bir adamın, insanları ve olayları biraz olsun etkilemek için her fırsatı kullanması olarak açıkladı. Shusgis'e göre Estraven zamanın geçtiğinin ve gitgide çaresiz bir bi linmezliğe gömüldüğünün farkındaydı ve her seferinde daha az akıl lıca ve daha umutsuzca davranıyordu. Estraven'in o kaygılı, adeta delice tavrının ardında yatanın bu olabileceğini kabul ettim. Ne var ki bu kaygı bana da bulaşmıştı. O uzun ve ağır yemek boyunca bir türlü rahatlayamadım. Shusgis benimle ve o gece masasına oturan görevlilerle, yaverlerle ve dalkavuklarla konuştu durdu; bu kadar da yanıklı, bu kadar sohbete düşkün olduğunu hiç bilmiyordum. Yemek bittiğinde tekrar dışarı çıkılmayacak kadar geç olmuştu; hem bütün Commensalların gece yarısına kadar ayinde olacağını söyledi Shus gis. Gece Yemeğini atlamaya karar verdim ve erken yattım. Gece yarısı ile şafak arasında yabancılar tarafından uyandırıldım, tutuklan dığım söylendi ve silahlı bir muhafız tarafından Kundershaden Ha pishanesi'ne götürüldüm. Kundershaden eski bir bina. Mişnori'de kalan birkaç eski binadan biri. Şehri dolaşırken sık sık gözüme çarpardı. Commensal yapıları nın soluk yığınları arasında hemen dikkat çeken bir sürü yüksek ku leli, ürkütücü görünüşlü bir yer. Nasıl görünüyorsa öyle; adı da tam konmuş. Bir kodes. Başka bir şeyin ön cephesi, bir şeyin yüzeyi de ğil, bir takma ad değil. Gerçek, sapına kadar gerçek, sözcüklerin ar dındaki şey. Bir yığın muhafızdan oluşan kaba saba bir kalabalık tarafından koridorlardan ite kaka geçirilip çok pis ve çiğ ışıklı, küçük bir odada yalnız başıma bırakıldım. Birkaç dakika sonra yetkili olduğu tavırla rından belli olan ince yüzlü bir adamla birlikte yeni bir grup geldi. Adam iki muhafız dışında kalanları gönderdi. Commensal Obsle'ye bir haber gönderip gönderemeyeceğimi sordum ona. "Commensal tutuklandığınızı biliyor." "Biliyor mu?" dedim aptalca.
145
"Üstlerimin talimatı bu. Otuz-Üçlerin emri. Şimdi sorguya çeki leceksiniz." Muhafızlar kollarımdan yakaladı. Karşı koyup hiddetle söylen dim: "Soracaklarınıza cevap vermeye hazırım, gözdağına gerek yok!" İnce yüzlü adam aldırmadı, bir muhafız daha çağırdı. Üçü birden be ni bir masa üzerine yatırdılar ve iğne yaptılar. Gerçeği söyleten ilaç lardan biri sanırım. Sorgunun ne kadar sürdüğünü ve neyle ilgili olduğunu hatırlamı yorum. Çünkü başından sonuna kadar şu veya bu derecede ilacın et kisindeydim ve hiçbir şey hatırlamıyorum. Kendime geldiğimde ne kadar süredir Kundershaden'de olduğumu bile bilmiyordum; fizik durumumdan dört veya beş gün olduğunu çıkardım ama emin değil dim. Bu olaydan sonra, bir süre hangi ayın hangi gününde olduğu mu bilemedim, zamanla yavaş yavaş çevremi algılamaya başladım. Bir karavan vagondaydım; beni Kargav'dan Rer'e getirenin aynı sıydı. Ama sürücü mahallinde değil kapalı kasadaydım. Benimle bir likte yirmi-otuz kişi daha vardı; tam sayısını söylemek zor çünkü hiç pencere yoktu ve içerideki tek ışık, dört kat çelik levhayla kaplı ka pının altından sızan ışıktı. Ben ayılana kadar bayağı bir yol almış ol malıydık; zira herkesin yeri az çok belli olmuş, dışkı, kusmuk ve ter kokusu azalıp çoğalmayan bir yoğunluk kazanmıştı. Kimse birbirini tanımıyordu, nereye götürüldüğümüzü bilen yoktu. Pek konuşulmu yordu. İkinci kez hiç yakınmayan ve umutlanmayan Orgoreynliler le birlikte karanlık bir yere kapatılıyordum. Bu ülkedeki ilk günüm de aldığım işareti çözebiliyordum artık. O karanlık mahzeni unut muş ve Orgoreyn'in özünü yukarıda, gün ışığında arayıp durmuş tum. Boşuna değil hiçbir şey gerçek gibi görünmemişti. Hep doğuya gidiyormuşuz gibi geldi bana ve batıya, Orgo reyn'in içlerine doğru gittiğimiz belli olduktan sonra bile bu izle nimden bir türlü kurtulamadım. İnsanın manyetik ve yön duyuları başka gezegenlerde çalışmıyor; bu arıza zekâyla telafi edilemezse büyük bir bulanıklık yaşanıyor, her şey kelimenin tam anlamıyla ye rinden çıkmış gibi geliyor. O gece bir kişi öldü. Midesine bir darbe yemişti. Ağzından ve anüsünden kan boşalarak öldü. Kimse onun için bir şey yapmadı; ya
pılacak bir şey yoktu. Bir süre önce bize bir plastik sürahi dolusu su verilmişti; ama çoktan boşalmıştı. Adam hemen sağımda yatıyordu, başını dizlerime koyup onu biraz rahatlattım, öylece öldü. Hepimiz çıplaktık; ama o andan itibaren adamın kanı bir giysi gibi üzerimde, bacaklarımda, kalçalarımda ve ellerimdeydi: Hiç ısıtmayan kuru, ka tı ve kahverengi bir giysi. Gece hava daha da soğudu ve ısınmak için birbirimize sokulmak zorunda kaldık. Bize verecek bir şeyi kalmayan ceset, gruptan atıldı, dışlandı. Geri kalanlarla birbirimize sokulup gece boyu hep birlikte sarsılıp durduk. Çelik kutumuzun içinde tam bir karanlık vardı. Ül ke içi yollardan birindeydik ama bizi izleyen başka araç yoktu; yü zümü yere dayayıp kapı aralığından bakmaya çalıştığımda bile ka ranlık ve kardan başka bir şey görünmüyordu. Yağan kar, yeni yağmış kar; çok önceden yağmış kar; yağmurla sulanmış kar; sulanıp donmuş kar... Orgota ve Karhide dillerinde bunların her biri için ayrı bir kelime var. Karhidece'de (bunu Orgo ta dilinden daha iyi biliyorum) karın çeşitli türleri, aşamaları, evrele ri için tam altmış iki kelime saymıştım; yağmış kar için yani. Kar ya ğışı çeşitleri için bir dizi başka kelime daha var; buz için de ayrı bir dizi; ısı menzilini, rüzgârın esme gücünü, yağış türünü belirten yir mi küsur kelimelik bir başka dizi. Gece boyu oturup kafamda bu ke limelerin listesini çıkardım. Yeni bir kelime aklıma geldiğinde onu alfabetik sırasına sokup listeyi baştan tekrarlıyordum. Şafaktan sonra araç durdu. Birileri kapı aralığından seslenip içe ride bir ölü olduğunu ve gelip almalarını söyledi. Art arda bağırıp seslendik. Kapıyı ve duvarları, içeride kendimizin dahi tahammül edemediği bir gürültü çıkararak yumrukladık. Gelen olmadı. Araç birkaç saat kımıldamadan durdu. Nihayet dışarıdan sesler geldi, va gon buza sürtünerek hareket etti. Kapı aralığından güneşli bir sabah vakti olduğu ve ormanlık tepelere doğru ilerlediğimizi anlayabili yorduk. Uç gün ve üç gece daha bu şekilde yola devam ettik; ayıldığım dan bu yana dört gece geçmişti. Araç denetim noktalarında durma dı ve sanırım hiçbir kasaba veya şehirden geçmedi. Düzensiz ve ge lişigüzel bir güzergâh izliyordu. Arada bir sürücü değiştirmek ya da
147
aküleri doldurmak için mola veriliyordu, bazen de bizim içeride se bebini anlayamadığımız daha uzun duraklamalar oluyordu. Üç gü nün ikisinde öğle vaktinden karanlık bastırana kadar terk edilmiş gi bi hiç hareket etmedi araç. Yolculuğa gece devam etti. Günde bir kez öğle vakti kapıdaki bir kapaktan büyük bir sürahi ile su verili yordu. Ceset dahil yirmi altı kişiydik, yani iki on üç. Gethenliler genel likle on üçlükler, yirmi altılıklar, elli ikiliklerle düşünürler. Takvim aylarını belirleyen ve cinsel çevrimlerini düzenleyen 26 günlük ay çevriminden ötürü olmalı. Ceset, soğukta kalması için kutumuzun arka duvarını oluşturan çelik kapının kenarına yaslanmıştı. Geri ka lanlar olarak gece olana kadar her birimiz kendi yerimizde, kendi bölgemizde, kendi beyliğimizde iki büklüm oturuyor, soğuk bastı rınca yavaş yavaş birbirimize yaklaşarak ortası sıcak, kenarları soğuk bir mekânı işgal eden tek bir bütünlük haline geliyorduk. İyilik vardı. Ben ve birkaç kişinin, bir ihtiyar ve kötü öksüren bir adamın soğuğa çok daha az dirençli olduğumuz anlaşılmıştı ve gece leri bizler en sıcak yerde, yirmi beşlik bütünlüğün ortasında oturu yorduk. Sıcak yer için mücadele etmiyorduk, geceleri orada oturu yorduk o kadar. Korkunç bir şey bu, insanların kaybetmediği bu iyi lik. Korkunç çünkü en sonunda karanlıkta ve soğukta çırılçıplak kal dığımızda elimizde başka bir şey olmuyor. Öylesine zengin, öylesi ne güçlü olan bizlerin elinde bir tek bu kalıyor, verecek başka bir şe yimiz yok. Tıkış tıkışlığa ve geceleri birbirimize sokulmamıza rağmen aracın içinde birbirimizden uzaktık. Bazıları verilen ilaçlar yüzünden ser semlemişti. Bazılarıysa zihinsel ve toplumsal olarak özürlüydü muh temelen, hepsi de kötü muamele görmüş ve korkmuştu; yine de yir mi beş kişiden bir tanesinin bile hiç konuşmaması, hatta lanet etme mesi garipti, iyilik vardı, dayanma gücü de; ama sessizce, hep sessiz lik içinde. Hepimizin paylaştığı ölümlülük içinde acı karanlığa gö mülmüş, üst üste yığılmış, iç içe geçmiştik, soluklarımız birbirine ka rışıyordu, bedenlerimizin ısısını ateşin ısısı gibi ortaya koyuyorduk ama hep birbirimize yabancıydık, içeridekilerden bir tanesinin bile adını öğrenemedim.
148
Bir gün, üçüncü gündü sanırım, araç saatlerce hareket etmeyince bizi boş bir yerde çürümeye mi terk ettiler diye düşünüyordum ki bir tanesi benimle konuşmaya başladı. Güney Orgoreyn'de çalıştığı bir atölyeyi ve ustabaşı ile nasıl bozuştuğunu anlatıp durdu. Yumuşak, biteviye sesiyle durmaksızın konuşuyor ve ilgimi yitirmediğimden emin olmak istercesine elini elimin üzerine koyup duruyordu. Güneş batımızda kalmaya başlamıştı ve duvarlara yaslanmış otururken araç bir sapağı döndü, eşikten bir anlık ışık sızdı, kısa bir süre de olsa onu görebildim. Bir kız gördüm, pislik içinde, sevimli şaşkın, bitkin, ko nuşurken gözümün içine bakan, mahcup mahcup gülümseyen, tesel li arayan bir kız. Genç Orgotalı kemmerdeydi ve benden hoşlanmış tı. İçlerinden biri ilk kez benden bir şey istiyordu ve ben onu vere miyordum. Kalkıp hava almak istermiş gibi kapı aralığına gittim, dı şarı bakındım ve uzun süre yerime dönmedim. O gece vagon bir sürü yokuş indi, çıktı. Ara sıra, her nedense du raklıyordu. Her duraklamada kutumuzun çelik duvarlarının ötesinde donuk, hiç bozulmayan bir sessizlik uzanıyordu, muazzam yitik top rakların, yükseklerin sessizliği. Kemmerdeki, hâlâ benim yanımdaki yerdeydi ve bana dokunmaya çalışıyordu. Uzun bir süre yeniden ba şımı çelik pervaza dayayıp gırtlağımı ve ciğerlerimi ustura gibi kesen temiz havayı soluyarak ayakta durdum. Metal kapıya dayalı ellerim hissizleşmişti. Sonunda donmak üzere olduklarını fark ettim. Solu ğum dudaklarımla kapı arasında buzdan küçük bir köprü yapmıştı. Dönmeden önce bu köprüyü parmaklarımla kırmam gerekti. Diğer lerine sokulduğumda soğuktan titremeye başladım. Daha önce hiç yaşamadığım bir titremeydi bu, yerimde sıçrıyordum, yüksek ateşin verdiği spazmlar gibi bir titremeydi. Araç yeniden hareket etti. Gü rültü ve hareket o derin, buzul sessizliğini bozmuş, bir sıcaklık ya nılsaması doğurmaya başlamıştı; ama ben uyuyamayacak denli üşü müştüm. Gecenin büyük bir kısmında çok yüksek yerlerden geçiyor muşuz gibi geldi bana ama tam bilemiyorum. Bu koşullarda insanın soluğu ve kalp atışı güvenilir göstergeler değildir. Daha sonra öğrendim ki o gece Sembensyenler'i aşarak dokuz bin feet yüksekteki geçitlere tırmanmış olmalıyız. Açlığı fazla sorun etmiyordum. Yediğimi hatırladığım son yemek
Shusgis'in evindeki o uzun ve ağır yemekti; Kundershaden'de bana yemek yedirmiş olmalılar ama hiç hatırlamıyorum. Yemek, bu çelik kutu içindeki varoluşun bir parçası değildi sanki ve çoğu kez aklıma bile gelmiyordu. Susuzluksa sürekli yaşam koşullarından biriydi. Günde bir kez, durduğumuzda arka kapıda belli ki bu amaçla yapıl mış bir kapak açılıyor, içimizden biri plastik su kabını uzatıyor ve kap biraz bulanık, buzlu suyla doldurularak geri veriliyordu. Suyu aramızda bölüşmek için hiçbir ölçü yoktu. Sürahi elden ele geçiyor ve her birimiz, bir diğeri payına düşen suyu almak için uzanana ka dar üç-dört yudum içiyordu. Ne birisi ne de bir grup, suyun bölüşü münü denetlemek için girişimde bulunmadı; öksüren adam için biraz su ayırmayı da kimse akıl etmiyordu, üstelik artık ateşlenmişti. Bir kez bunu önerdim ve etrafımdakiler onayladılar; ama yapılmadı. Su az çok eşit paylaşılıyor —kimse hakkından fazla almaya çalışmamış tı- ve birkaç dakikada bitiyordu. Bir keresinde kutunun ön duvarına yakın oturan üç kişiye su kalmadı, sürahi onlara geldiğinde boşalmış tı. Ertesi gün içlerinden ikisi sıranın başına geçmek istedi ve geçtiler. Üçüncüsü ise köşede sessizce oturuyordu ve ona su bırakmak kimse nin aklına gelmedi. Ben neden demedim bunu? Bilmiyorum. Dör düncü gündü. Beni de atlamış olsalardı payımı almak için hiç çaba gösterir miydim, bilmiyorum. Onun da, hasta adamın da, ötekilerin de ne kadar susamış olduklarının, acı çektiklerinin farkındaydım, kendi susuzluğumun ve acımın farkında olduğum gibi. Bu acılar için bir şey yapamıyordum ve onlar gibi ben de bu durumu sükûnetle ka bul ettim. Biliyorum, insanlar benzer koşullarda çok farklı da davranabilir ler. Bunlarsa Orgotalılardı, doğuştan itibaren işbirliği, itaat ve yuka rıdan dayatılan grup amacına boyun eğme disipliniyle yetiştirilmiş insanlardı. Bağımsızlık ve karar alma vasıfları zayıflamıştı. Öfke duy maya yetecek güçleri kalmamıştı. Bir bütün oluşturuyorlardı ve ben de aralarındaydım; her biri hissediyordu bunu ve herkesin diğerle rinden hayat aldığı bu iç içe geçmiş grubun bütünlüğü, gecenin için deki tek rahatlık ve sığınaktı. Ama bütünün bir sözcüsü yoktu, baş sızdı, edilgindi. Daha keskin iradeli insanlar daha iyisini yapabilirdi belki de, da
150
ha çok konuşur, suyu daha adilce paylaştırır, hastalara kolaylık sağ lar ve cesaretlerini kırmazdı. Bilmiyorum. Tek bildiğim o vagonun içinde olanlar. Gözümü o vagonda açtığımın beşinci sabahı, eğer doğru saydıy sam tabii, durduk. Dışarıda konuşmalar ve koşuşturmalar işittik. Çe likten arka kapılar dışarıdan çekilerek açıldı. Sırayla çelik kutunun açık ucuna doğru sürünmeye başladık, ba zıları elleri ve dizleri üzerindeydi ve yere atladık ya da yuvarlandık. Yirmi dördümüz yaptık bunu. İki adam, o cesetle yeni birisi, iki gün dür su içemeyen, sürüklenerek çıkarıldı. Dışarısı soğuktu, öylesine soğuk ve beyaz karlar üzerinde ışılda yan güneşle öylesine göz kamaştırıcıydı ki vagonun leş kokulu koru nağından ayrılmak çok zor oldu ve bazılarımız ağladı. Hepimiz çıp laktık, pislik içindeydik, daha tam gecenin etkisinden kurtulamamış ken acımasız parlak gün ışığına çıkıp aracın yanında toplanmış, ayakta dikiliyorduk. Bizi ayırdılar, sıraya soktular ve birkaç yüz yar da ilerideki binaya doğru yürüttüler. Binanın metal duvarları ve kar la kaplı çatısı, çevremizdeki dümdüz uzanan karlar, tepedeki güne şin altında uzanıp giden dağlar, devasa gökyüzü, hepsi de aşırı ışık tan titriyor ve bulanıklaşıyor gibiydi. Bir kulübedeki büyük yalakta yıkanmak üzere sıraya sokulduk; sı rası gelen herkes önce banyo suyundan içerek başladı. Sonra bizi ana binaya götürdüler ve çamaşır, gri keçeden gömlek, pantolon ve keçeli papuç verdiler. Bir gardiyan listeden isimlerimizi kontrol et tikten sonra yemekhaneye girdik ve orada gri giysili yüz kadar in sanla birlikte yere çivilenmiş masalara oturup kahvaltıya başladık; ta hıl lapası ve bira. Daha sonra hepimizi, eski ve yeni mahkûmları on iki kişilik mangalara ayırdılar. Benim mangam çitle çevrili bahçeye, ana binanın birkaç yüz yarda arkasındaki bıçkıhaneye götürüldü. Çi tin biraz ötesinde sıra sıra tepeleri kaplayan göz görebildiğince ku zeye uzanıp giden orman başlıyordu. Gardiyanımızın talimatlarıyla kesilmiş ve tornadan çıkmış kalasları kış boyu kereste depolanan bü yük depoya taşıdık. Vagonun içinde geçen günlerden sonra yürümek, eğilip kalkmak, yük taşımak hiç de kolay değildi. Boş durmamıza fırsat tanımıyorlar
151
ama daha fazla çalışmamız için de zorlamıyorlardı. Gün ortasında bize birer tas mayalanmamış orş verdiler; güneş batmadan tekrar ba rakalara götürüldük ve biraz sebze, lapa ve biradan oluşan akşam ye meğini yedik. Gece olunca ışığın hiç sönmediği yatakhaneye kapa tıldık. Oda duvarlarındaki iki katlı, beş feet derinlikte gömme raflar da yatıyorduk. Eski mahkûmlar üst ranzaları kapmıştı, ısı yukarı çık tığından bunlar daha elverişliydi. Kapıda herkese birer uyku tulumu verildi. Başka adamların ter kokusunun sindiği tulumlardı; ama iyi koruyor ve sıcak tutuyorlardı. Benim için en büyük dezavantajları ise kısa olmalarıydı. Orta boylu bir Gethenli kafasını tulumun içine so kabiliyordu ama bana kısa geldi, yatak rafına da sığışamadım. Buranın adı Pulefen Commensallığı Üçüncü Gönüllü Çiftlik ve Yerleşim Dairesiydi. Otuzuncu Bölge Pulefen, Orgoreyn'in yaşana bilir alanlarının kuzeydoğu ucundadır. Sembensyen Dağları, Esagel İrmağı ve kıyıyla çevrilidir. Çevrede çok az insan yaşar ve hiç büyük şehir yoktur. En yakınımızdaki yer birkaç mil güneybatıdaki Tu ruf'tur. Orayı hiç görmedim. Çiftlik, yerleşim alanı olmayan büyük bir orman bölgesinin, Tarrenpeth'in bitişiğindeydi. Hemmen, serem veya karavate gibi büyük ağaçların yetişemeyeceği kadar kuzeyde olan orman thore denilen, on-on iki feet boyunda, budaklı, gri iğne yapraklı bodur ağaçlarla kaplıydı. Kış'ta yetişen gerek bitki gerekse hayvan türleri çok az olmasına karşın her türün çok sayıda değişik üyesi vardır; bu ormanda da binlerce mil karelik alan sadece thore ağaçlarıyla kaplıydı. Burada boşluk bile çok dikkatle düzenlenmişti ve ormandan yüzyıllardır kereste elde edilmesine rağmen hiçbir boşluk, açıklık yoktu. Tek bir ağaç bile boşa harcanmıyor, tek bir yonga bile değerlendiriliyordu. Çiftlik'te küçük bir atölye vardı ve hava durumu kimsenin ormana gitmesine elvermediğinde bıçkıhane de veya bu atölyede çalışıyor, dalları, keresteleri ve yongaları çeşit li şekillere sokuyor, kurutulmuş thore iğnelerinden plastik yapımın da kulanılan bir reçine çıkarıyorduk. İş sıkıcı değildi ve bizi fazla zorlamıyorlardı. Biraz daha çok yi yecek ve daha iyi giysi verseler zevkli bile sayılabilirdi; ama çoğu kez en ufak bir zevk alamayacak kadar açtık ve üşüyorduk. Gardi yanlar nadiren sert davranıyorlardı ve hiçbir zaman zalim değillerdi.
152
Vurdumduymaz, adamsendeci, ağır ve bana göre efemine bir hava ları vardı; incelik filan anlamında değil, tersine, kaba, dümdüz, hiç bir çıkıntı veya köşesi olmayan bir et yığını gibiydiler. Diğer mah kûmları da hesaba katınca kadınlar ya da hadımlar arasındaki tek er kek olma gibi bir duyguyu ilk kez Kış'ta tadıyordum. Mahkûmlarda da aynı yumuşaklık ve gevşeklik vardı. Birbirlerinden ayırt edilmele ri zordu, duygusal tonları hep düşüktü, konuşmaları bayağıydı. Baş langıçta bu yaşam ve farklılık yokluğunu yiyecek, sıcaklık ve özgür lükten yoksun kalmalarına bağlamıştım ama çok geçmeden daha öz gün bir nedeni olduğunu fark ettim: Kemmerden korunmaları için bütün mahkûmlara verilen ilaçların sonucuydu bu. Gethenlilerde cinsel çevrimlerinin üretkenlik evresini azaltan ve ya tümüyle ortadan kaldıran ilaçların var olduğunu biliyordum: Adetler, tıbbi tedavi veya ahlak gereği kemmerden kaçınmak gerek tiğinde bunlara başvuruluyordu. Bu şekilde hiçbir yan etki olmaksı zın bir veya birkaç kemmer önlenebiliyordu. Bu tip ilaçların kullanı mı gönüllü kabul ediliyordu ve yaygındı. Kişilere istekleri dışında da uygulanabileceği hiç aklıma gelmemişti. Bunun makul sebepleri vardı. Kemmerdeki bir mahkûm çalışma gruplarında ortalığı karıştırıcı bir unsur olurdu. Üstelik çalıştırılmasa bile ne yapacaktı? Özellikle de o sırada kemmerde olan başka mah kûm yoksa. Topu topu 150 kişi olduğumuz için ihtimal dahilindey di bu. Bir eş bulamadan kemmere girmek bir Gethenli için çok zor dur: Bu derdi ve iş zamanı kaybını tümden ortadan kaldırmak, hiç kemmere girmemek daha iyi geliyordu. Birkaç yıldan beri orada olan mahkûmlar psikolojik ve sanırım fi ziksel bakımdan bu kimyasal kastrasyona uyum göstermiş gibiydiler. İğdiş edilmiş boğalar kadar cinsiyetsizdiler. Melekler gibi, utanç ve arzu duymuyorlardı. Ama utanç ve arzu duymamak insanca değildir. Doğa tarafından böyle kesin bir biçimde tanımlanan ve sınırla nan Gethenlilerin cinsel itkilerine toplum pek müdahale etmez; cin selliğin kodlanması, aktarılması ve bastırılması, bildiğim tüm bisek süel toplumlardan çok daha az. Cinsellikten kaçınma tamamen iste ğe bağlı, serbestlik çok fazla. Cinsel korku da tatminsizlik de çok na dir. Toplumsal amacın cinsel itkiye ters düşmesine ilişkin gördüğüm
153
ilk örnek buydu. Bir bastırma değil, önleme olduğundan tatminsizlik doğurmuyor fakat uzun vadede belki de daha tehlikeli bir şeye yol açıyordu: Edilgenlik. Kış'ta komünal yaşayan böcek türleri yok. Terralıların aksine Gethenliler dünyalarını bu çok daha eski toplumla, gruba, bütüne itaat dışında hiçbir içgüdüye sahip olmayan bu küçük cinsiyetsiz iş çilerin oluşturduğu sayısız toplulukla paylaşmıyorlar. Kış'ta karınca lar olsaydı Gethenliler çok önceden onları taklit etmeye kalkışırlar dı. Gönüllü Çiftlik rejimi çok yeni bir şey, gezegendeki tek bir ülke ye özgü ve başka yerde hiç bilinmiyor. Ama cinsel denetim karşısın da bu kadar güçsüz olan bir toplumun gidebileceği yön konusunda çok uyarıcı. Pulefen Çiftliğinde, söylediğim gibi, yaptığımız işe göre yeter siz besleniyorduk ve giysilerimiz, özellikle de ayaklarımızdaki dona nım kış şartlarına uygun değildi. Çoğunluğunu mahkûmların oluş turduğu gözaltına alınma cezasına çarptırılmış gardiyanların durumu da daha iyi değildi. Bu yerin ve rejimin amacı cezalandırmaktı ama yok etmek değildi ve bence ilaçlar ve muayeneler olmasa daha da yanılır olurdu. Mahkûmlardan bazıları on ikilik gruplar halinde muayeneye gi diyordu, bütün yaptıkları bir tür günah çıkarmayla vaazdan ve anti- kemmer ilaçları almaktan ibaretti. Diğerleri, siyasi mahkûmlar ise her beş günde bir ilaçlarla sorguya çekiliyorlardı. Ne tür ilaçlar kullandıklarını bilmiyorum. Sorgunun amacını bil miyorum. Bana ne sordukları hakkında hiçbir fikrim yok. Birkaç sa at sonra, yatakhanede ayıldığımda, kimi benim gibi uyanmış, kimi hâlâ ilaçların etkisinde altı-yedi kişi ile birlikte raflardan birinde ya tarken buluyordum kendimi. Ayağa kalkar kalkmaz gardiyanlar bizi çalışmaya götürüyorlardı; üç-dört kez tekrarlandıktan sonra artık ayağa kalkamaz oldum. Beni kendi halime bıraktılar ve ertesi gün, sallanarak da olsa çalışma mangamla birlikte işbaşı yaptım. Bir son raki muayeneden döndüğümde iki-üç gün hiç kalkamadım. Ya anti- kemmer hormonlar ya da hakikat ilaçları Gethenlilerden farklı olan sinir sistemimde toksik etki yapmış olmalıydı ve bu etki şimdi açığa çıkıyordu.
154
Bir sonraki muayenede Denetçiye nasıl yalvaracağımı planladı ğımı hatırlıyorum. Soracağı her şeyi, ilaçlar olmadan doğru cevapla yacağıma yemin ederek başlayacak ve sonra şunları söyleyecektim: "Sayın Bayım, görmüyor musunuz yanlış soruların cevabını bilmenin ne kadar yararsız olduğunu?" Sonra Denetçi birden Faxe'ye dönüşe cekti, boynunda Öndeyiciler'in altın zinciri asılı olacak ve onunla uzun, güzel sohbetler yapacaktık. Tabii ki, bizi muayene ettikleri odaya gelir gelmez Denetçi'nin yamağı kolumu sıvamış ve daha ben tek laf edemeden iğneyi yapmıştı; bu oturumdan tek hatırladığım, belki de daha öncekilerden kalma bir anı bu bilmiyorum, kirli tırnak lı, yorgun görünüşlü genç bir Orgotalı olan Denetçi'nin bana söyle dikleri: "Sorularıma Orgotaca cevap vermelisin, başka dil konuşa mazsın. Orgotaca konuşman gerekiyor." Revir filan yoktu. Çiftliğin ilkesi "ya çalış ya öl" idi; ama uygula mada bazı aksamalar oluyordu; gardiyanlar tarafından sağlanan ölüm ile çalışma arasındaki boşluklar. Dediğim gibi, acımasız değillerdi; iyi de değillerdi. Aldırışsızdı lar ve başlarına dert açılmadığı sürece pek takmıyorlardı. Beni ve be nim gibi bir diğer mahkûmu yatakhaneden çıkarmadılar, ayağa kal kamadığımız anlaşılınca bizi görmemiş gibi yaparak uyku tulumları mız içinde bırakıp gittiler. Son muayeneden sonra çok hastaydım; öteki, orta yaşlı adamınsa böbreklerinde bir bozukluk vardı ve öl mek üzereydi; hemen ölemediği için bir süre uyku rafında kalması na izin vermişlerdi. Pulefen Çiftliğindeki her şeyden daha net hatırlıyorum onu. Fi zik olarak tipik Büyük Kıta kökenli bir Gethenliydi. Tıknaz yapılı, kısa bacaklı ve kısa kolluydu; hastalık esnasında bile gövdesine yu muşak bir yuvarlaklık veren derisinin altı yağ tabakasıyla kaplıydı. Elleri ve ayakları küçük, kalçaları geniş, göğsü derindi, memeleri be nim ırkımın erkeklerine göre biraz daha gelişkindi, teni koyu kahve rengiydi, kara saçları sık ve kürk gibiydi. Geniş, sert hatları ve çıkık elmacık kemikleri olan bir yüzü vardı. Kutup bölgelerinde, çok yük seklerde yaşayan yalıtılmış Terralı gruplardan çok farklı değildi. Adı Asra'ydı, marangozdu. Konuştuk.
155
Asra, sanırım ölmeye pek isteksiz değildi ama ölmekten korku yordu; korkusundan kaçmaya çalışıyordu. Tek ortak yanımız ölüme olan yakınlığımızdı ve bunun hakkın da konuşmak istemiyorduk, böylece uzun süre birbirimizi pek anla yamadık. Onun için fark etmiyordu. Ben, daha genç ve şüpheci ol duğumdan anlamak, kavramak, açıklamak istiyordum. Ama hiçbir açıklama yoktu. Konuştuk. Gece olduğunda yatakhane aydınlanıyor, kalabalık ve gürültülü oluyordu. Gündüz ışıklar söndürülüyordu, büyük oda loş, boş ve ses sizdi. Uyku rafında yan yana yatıyor ve yavaşça konuşuyorduk. As ra en çok Kunderer Vadisinde, Mişnori sınırını geçerken gördüğüm o geniş, muazzam ovadaki bir Commensal çiftlikte geçen gençlik yıllarından söz etmeyi seviyordu. Şivesi çok belirgindi, anlamını bil mediğim bir sürü isim, yer, âdet, araçtan bahsediyordu; bu yüzden hatıratının pek azını anlayabildim. Genellikle öğle üzeri kendini da ha rahat hissettiğinde ondan bir mitos ya da masal anlatmasını isti yordum. Gethenlilerin çoğunda böyle hikâye boldur. Edebiyatları, yazılı biçimde de olmakla birlikte esasta hâlâ canlı sözel geleneğe dayanıyor, bu anlamda hepsi okuryazar. Asra belli başlı Orgota ya pıtlarını, Meshe'nin Kısa Öykülerini, Parsid masalını, büyük destan ların bazı kısımlarını ve romana benzeyen Deniz-Tacirleri söylence sini biliyordu. Yumuşak, heceleri yutan şivesiyle böyle şeyleri ve ço cukluğundan kalma halk hikâyelerini anlatıyor, sonra yorulduğunda benim bir öykü anlatmamı istiyordu. Bir yandan ağrılar, sancılar için deki bacaklarını ovalarken "Karhide'de neler anlatıyorlar?" diye soru yordu ve mahcup, çekingen, sabırlı tebessümüyle bana bakıyordu. Bir keresinde, "Başka bir dünyada yaşayan insanlara dair bir öykü biliyorum" dedim. "Nasıl bir dünyaymış bu?'' "Aynı bunun gibi, her şeyi aynı; yalnız o güneşin etrafında dön müyor. Selemi dediğimiz yıldızın etrafında dönüyor. Güneş gibi sa rı bir yıldız o da ve o dünyada, o güneşin altında başka insanlar ya şıyor." "Sanovi'nin öğretilerinde de var bu öteki dünya hakkında şeyler. Küçükken benim ocağıma gelen yaşlı bir Sanovi deli-rahibi vardı,
156
çocuklara böyle şeyler anlatırdı. Yalancılar öldükten sonra nereye gider, intiharcılar nereye gider, hırsızlar nereye gider biz de oraya gidiyoruz, sen, ben bu yerlerden birine, öyle değil mi?" "Hayır, anlattığım bu dünya bir ruhlar dünyası değil. Gerçek bir dünya. Üzerinde yaşayanlar gerçek insanlar, canlı, tıpkı buradakiler gibi. Ama çok, çok önceleri uçmayı öğrenmişler." Asra sırıttı: "Kollarını çırparak değil, tabii. Araba gibi makinelerle uçuyorlar mış." Ama bunu Orgotaca söylemek güçtü; bu dilde "uçmak" fiilinin tam karşılığı yoktur, en yakın anlama gelen söz "kaymak" gibi bir şey. "Evet, tıpkı bir kızağın karda gitmesi gibi havada giden makine ler yapmayı öğrenmişler. Bir süre sonra da bunları daha uzağa, daha hızlı gidecek şekilde yapmaya başlamışlar. Sonunda yerden havaya fırlatılan bir taş gibi havada, bulutların üzerinde gitmeye başlamış, başka bir güneşin etrafında dönen başka bir dünyaya gitmiş ve ora da da insanlarla karşılaşmışlar..." "Havada kayarak mı?" "Belki evet, belki de hayır... Benim dünyama geldiklerinde biz de havada gitmeyi biliyorduk. Ama onlar bize bir dünyadan ötekine gitmeyi öğrettiler. Henüz bunu yapabilen makinelerimiz yoktu." Anlatıcının birden masala dahil olması Asra'yı şaşırtmıştı. Ateşim vardı, ilaçların kollarımda ve göğsümde açtığı yaralar beni rahatsız ediyordu, bu hikâyenin arkasını nasıl getireceğimi bilemiyordum. "Devam et” dedi anlamaya çalışarak. "Havada gitmekten başka ne yapıyorlarmış?" "Oh, buradaki insanların yaptığı şeyleri. Ama her zaman kem merdeymiş onlar." Kıkırdadı. Bu hayatta gizli kalmanın yolu yok elbette ve gerek mahkûmlar gerek gardiyanlar arasında lakabım "Sapkın" olmuştu. Ama arzu ve utancın olmadığı yerde anormallikler de dikkat çekmez sanırım. Asra bu kavramla ben ve özelliklerim arasında hiçbir bağ lantı kurmadı. Bunu eski bir tema üzerine bir çeşitlemeden ibaret gördü bu yüzden biraz kıkırdadı ve sordu: "Her zaman kemmerde ... Bir ödül yeri mi burası? Yoksa bir ceza yeri mi?" "Bilmiyorum, Asra. Bu dünya hangisi?"
157
"İkisi de değil, çocuğum. Burası dünya sadece. Olduğu kadar. Bu rada doğarsın ve... her şey olduğu gibidir." "Ben burada doğmadım. Buraya geldim, ben seçtim." Sessizlik ve karanlık sardı bizi. Çevremizdeki, barakaların ötesin deki kır sessizliği içinde bir testere gürültüsünden başka ses yoktu. "Ah, peki, peki..." diye mırıldandı Asra ve iç çekti, sonra da ayak larını ovup farkında olmadığı hafif bir inilti çıkardı. "Biz, hiçbirimiz seçmeyiz" dedi. Bir ya da iki gece sonra komaya girdi ve hemen öldü. Pulefen Çiftliğine ne için, hangi suçtan, bir kabahatten mi yoksa evrakların daki bir düzensizlik yüzünden mi gönderildi, bilmiyorum. Tek bil diğim bir yıldan az bir süredir Pulefen Çiftliğinde olduğu. Asra'nın ölümünün ertesi günü beni muayeneye çağırdılar; bu se fer beni taşımaları gerekti. Daha sonrasını hatırlamıyorum.
14 Kaçış
Obsle ile Yegey kenti terk edince ve Slose'nin kapıcısı beni içeri almayınca artık düşmanlarıma gitme zamanının geldiğini anla mıştım; çünkü dostlarımdan fayda yoktu. Komiser Shusgis'e gidip ona şantaj yaptım. Onu satın alacak param olmadığından şöhretimi kullanmam gerekti. Hainlerin arasında hain adı başlı başına bir ser mayedir. Karhide'deki Soylular Hizbinin ajanı olarak Orgoreyn'de bulunduğumu, Tibe'ye karşı bir suikast planladıklarını ve kendisinin Sarfla bağlantı kurmam için seçilmiş olduğunu söyledim; ihtiyaç duyduğum bilgiyi vermeyi reddederse Erhenrang'daki dostlarıma onun bir ikili ajan olduğunu, Açık Ticaret Hizbi için çalıştığını bil direcektim ve bu laf da dönüp dolaşıp Mişnori'ye geri dönüp Sarf’ın
159
kulağına gidecekti tabii; zavallı aptal bana inandı. Bilmek istediğimi hemen anlattı bana: Hatta onaylayıp onaylamadığımı bile sordu. Dostlarım Obsle, Yegey ve diğerleri benim için acil bir tehlike oluşturmuyorlardı. Elçiyi kurban ederek kendi güvenliklerini satın almışlardı ve benim ne onlar ne de kendim için dert olacağıma ina nıyorlardı. Shusgis'e gidene dek Gaum haricinde Sarftan hiç kimse beni önemsememişti; ama bundan sonra açığımı gözleyeceklerdi. İşimi bitirip gözden kaybolmam gerekiyordu. Mektuplar okunduğu, telefon ve telsizler dinlendiği için Karhide'de kimseyle doğrudan haberleşme imkânım yoktu, ben de ilk kez elçiliğe gittim. Saraydan gayet iyi tanıdığım Sardon rem ir Chenewich burada görevliydi. El çiye ne olduğunu ve nerede hapsedildiğini bildiren bir mesajı Arga ven'e iletmeyi kabul etti. Zeki ve dürüst bir adam olan Chenewich'in mesajı aldıktan sonra ne yapacağını kestiremiyordum. Ai'nin Yıldız gemisi birdenbire bulutlar arasından inecek olursa Argaven'in bun dan haberdar olmasını istiyordum; zira Sarf onu yakalamadan önce Ai'nin gemisine haber verdiğini umut ediyordum hâlâ. Şimdi tehlikedeydim, hele elçiliğe girdiğim görüldüyse acilen tehlikedeydim. Çıkar çıkmaz doğru Güney yakasındaki karavan li manına gittim ve Mişnori'yi geldiğim gibi terk ettim: Bir vagonda hamal olarak. Eski izin kâğıtlarım yanımdaydı, ufak değişikliklerle yeni işime uydular. Orgoreyn'de belge tahrifatı riskli iştir. Çünkü günde kırk kez kontrol ederler ama gene de yapılır bu iş. Balık Ada sı'ndaki dostlarım bunun inceliklerini öğretmişlerdi bana. Sahte ad kullanmak hoşuma gitmez ama kurtulmam ve Orgoreyn'den Batı Denizi'ne ulaşmam için başka bir yol yoktu. Katar sarsıla sarsıla Kunderer Köprüsünden geçerken aklım Miş nori'de değil batıdaydı. Güz kışa dönmeye başlamıştı; yollar hızlı tra fiğe kapanmadan ve hâlâ bir yararı olabilecekken hedefime varmam gerekiyordu. Sinoth İdaresi'ndeyken Komsvashom'daki bir Gönüllü Çiftliğini görmüş ve çiftliklerde kalmış eski mahkûmlarla konuşmuş tum. O zaman gördüklerim ve duyduklarım şimdi beni kaygılandırı yordu. Sıcaklık sıfırın biraz altındayken bile palto giyecek kadar so ğuğa dayanıksız olan Elçi, Pulefen'in kışından sağ çıkamazdı. Hızlı gitmem gerekiyordu ama bir kuzeye bir güneye sapan, şehirden şehi
160
re gezen, her yerde yük doldurup boşaltan katar yavaş gidiyordu. Bu yüzden Esagel Nehri’nin ağzındaki Ethwen e varmam yarım ay sürdü. Ethwen'de şansım yaver gitti. Konukevindeki adamlarla konuşur ken nehrin yukarısında kürk ticareti yapıldığını, ruhsatlı kapancıla rın kızak veya buz-tekneleriyle nehirde dolaştıklarını, Tarrenpeth Ormanına girerek Buzun yakınlarına kadar gittiklerini öğrendim. Kapanlarla ilgili konuşmaları dinlerken planımı kurmuştum. Kerm toprağında da Gobrin çevresinde de olduğu gibi beyaz kürklü pest hriler vardır; onlar buzulun altında kalan yerleri sever. Gençliğimde Kerm'in thore ormanlarında avlanırdım; şimdi de neden Pulefen'in thore ormanlarında avlanmayacaktım? Orgoreyn'in uzak batı ve kuzeyindeki bu yerlerde, Sembens yen'in batısındaki vahşi topraklarda insanlar istedikleri gibi dolaşa bilirler ve hepsini kontrol edebilecek kadar Denetçi yoktur. Oralar da Yeni Çağa rağmen eski özgürlükten bir şeyler kalmış. Ethwen Esagel Körfezi'nin gri kayaları üzerine kurulu gri bir liman; sokakla rında nemli bir deniz rüzgârı esiyor, insanlarıysa açıksözlü, dobra dobra denizciler. Şansımın döndüğü Ethwen'i sevgiyle anıyorum. Kayaklar, kar ayakkabıları, tuzaklar ve erzak satın aldım. Com mensallık Bürosundan gerekli av izni ve kimlik belgelerini çıkardık tan sonra başlarında Mavrira adlı bir yaşlı adamın bulunduğu bir av cı grubuyla birlikte Esagel'e doğru yayan yola koyuldum. Bu bölge de yılın son ayında bile kardan çok yağmur yağdığı için nehir daha donmamıştı. Avcıların çoğu kışın iyice bastırmasını bekliyor ve Esa gel'e Thern ayında buz teknesiyle gitmeyi yeğliyorlardı. Ancak Mavrira erkenden kuzeye varmak ve kış için pestrileri ormana gelir gelmez avlamak niyetindeydi. Mavrira Buz Bölgesi'ni, Kuzey Sem bensyen'i ve Ateş Tepelerini çok iyi biliyordu, o günlerde nehri iz lerken ondan öğrendiklerim sonraları çok işime yaradı. Turuf adlı kasabaya varınca hasta olduğumu söyleyip gruptan ay rıldım. Onlar kuzeye doğru yola devam ettiler, bense kuzeydoğuya sapıp Sembensyen Dağları'nın eteklerine daldım. Birkaç günümü ara ziyi öğrenmeye çalışarak ve sonra da taşıdığım her şeyi Turuf'tan on iki-on üç mil uzaklıktaki bir vadide zulalayarak geçirdim. Kasabaya geri dönüp bu kez güney tarafından girdim ve Konukevine uğradım.
161
Avlanmak için hazırlık yapıyormuş gibi yeniden kayaklar, kar ayak kabıları, erzak, bir kürk tulum ve kış giysileri aldım; ayrıca bir Chabe ocağı, çok katlı bir çadır ve bunları yüklemek için hafif bir de kızak aldım. Artık yağmurun kara, çamurun buza dönüşmesini beklemek ten başka yapacak bir şeyim kalmamıştı, bu çok sürmedi çünkü Miş nori'den Turuf'a gelmem bir aydan fazla zaman almıştı zaten. Arhad Thern'de her yer donmuş ve beklediğim kar yağmaya başlamıştı. Pulefen Çiftliğinin elektrikli tellerini akşamüstü erken bir saatte geçtim, ardımda bıraktığım ayak izleri kısa sürede karla örtüldü. Kı zağı, çiftliğin doğusunda kalan ormanın girişinde akıntı ağzında bı raktım ve kar ayakkabılarını ayağıma geçirip çiftliğin ön kapısına gi den yolu yürüdüm. Kapıda, Turuf'ta beklerken yeni baştan düzenle diğim belgeleri gösterdim. Artık "mavi damgalıydılar ve benim Thener Benth adlı cezası affedilmiş bir hükümlü olduğumu belirti yorlardı. İlişikte de iki yıl süreli muhafızlık görevi için en geç Eps Thern'e kadar Pulefen Commensallığı Üç Numaralı Gönüllü Çift lik'e başvurmamı söyleyen bir talimat vardı. Dikkatli bir Denetçi bü tün bu belgelerin düzmece olduğunu anlayabilirdi; ama burada dik katli kişi pek azdır. Hapse girmekten daha kolay bir şey yokmuş. Dışarı çıkma konu sunu da sağlama bağladığıma inanıyordum. Başgardiyan çağrıda belirtilen tarihten bir gün geç geldiğim için beni fırçaladıktan sonra barakalara yolladı. Akşam yemeği yenmişti ve talihim varmış ki benim iyi cins elbiselerime el koyup yerine res mi üniforma ve çizme vermek için vakit çok geçti. Bana tabanca ver mediler ama bir parça yiyecek bir şey istemek bahanesiyle mutfakta dolanırken bir tane bulabildim. Aşçı kendi tabancasını ekmek fırın larının arkasındaki bir çivide asılı tutuyordu. Onu çaldım. Öldürücü ayarı yoktu; muhtemelen gardiyanlardan hiçbirinin tabancasında yok. Çiftliklerde insanları öldürmezler; bu işi açlığa, kışa ve umut suzluğa havale ederler. Otuz-kırk kadar gardiyanla yüz elli-yüz altmış kadar mahkûm vardı, hiçbiri de pek iyi görünmüyordu. Daha henüz Dördüncü Sa at'i geçmiş olmasına rağmen çoğu derin uykudaydı. Genç bir gardi yan beni gezdirip uyuyan mahkûmları gösterdi. Uyudukları odanın
162
parlak ışığında onlara baktım ve az kalsın o gece şüpheleri üzerime çekmeksizin harekete geçme umudumu yitirecektim. Hepsi de ra himdeki bebekler gibi ranzalarında tulumların içinde saklıydılar, gö rünmez ve ayırt edilmez şekilde. Bir tanesi hariç, ileride yatan, sak lanamayacak kadar uzun boylu, bir kurukafa gibi esmer yüzlü, göz leri kapalı ve dalgın, uzun saçları keçeleşmiş biri. Ethwen'de dönen şans şimdi tüm dünyayı elimin altına koymuş tu. Tek bir yeteneğim vardır benim; talih çarkının ne zaman dönme ye başladığını bilmek ve eyleme geçmek. Geçen yıl Erhenrang'da bu öngörüyü kaybettiğimi ve bir daha asla elde edemeyeceğimi sanı yordum. Bu kesinliği yeniden hissetmek, zorlu, tehlikeli bir zaman da şansıma güvenebileceğimi bilmek büyük bir hazdı. Yerinde duramayan, meraklı bir avanak rolü oynayıp ortada ay lak aylak gezindiğimden bana gece nöbeti yazdılar. Gece yarısı ol duğunda içeride benden ve öteki nöbetçiden başka uyanık kimse kalmamıştı. Ara sıra ranzaların arasında bir aşağı, bir yukarı gezine rek volta atmayı sürdürdüm. Planımı hazırlamıştım, dothe ile irade mi ve vücudumu hazırladım; zira karanlıktan gelen gücün yardımı olmaksızın kendi gücüm yeterli olamazdı. Şafak vaktine doğru tek rar yatakhaneye gittim ve aşçının tabancasını saniyenin yüzde biri ne ayarlayıp Genli Ai'yi bayılttım, sonra onu tulumuyla birlikte sır tıma yükleyip gardiyanların odasına götürdüm. "Ne oluyor?" diye seslendi öteki nöbetçi yarı uykulu bir halde, "Kim o?" "Ölmüş." "Bir tane daha mı? Hay, Meshe'nin barsakları, daha kış yeni gel di." Sırtımdan aşağı sarkan Elçinin yüzüne bakmak için başını çevir di "Şu sapık değil mi bu? Göz adına. Bu adamı görmesem Karhide liler hakkında söylenenlere inanmazdım. Çirkin canavar. Bütün haf ta boyunca ranzada inleyip durdu ama böyle öleceğini sanmıyordum doğrusu. Neyse, dışarı götür onu da gün ağarana kadar orada dursun, turd çuvalı sırtlamış hamal gibi bekleme burada..." Koridordan geçerken Denetim Bürosuna uğradım, gardiyan ol duğum için kimse beni durdurmadı, içeri girip alarm ve düğmelerle dolu duvar panelini arayıp buldum. Hiçbirinin üzerinde ne olduğu yazmıyordu; ama gardiyanlar acil durumlarda hafızalarını harekete
163
geçirebilmek için düğmelerin yanına harfler kazımışlardı; e.t.'nin elektrikli teller anlamına geldiğini düşünerek düğmeyi çevirip çiftli ğin dış savunma hattına giden akımı kestim ve Ai'yi omuzlarından sürükleyerek yola devam ettim. Kapıda, gözetim odasında nöbet tu tan gardiyanla karşılaştım. Cesedi zar zor taşıyormuş gibi yaptım; çünkü hâlâ dothe gücündeydim ve kendimden ağır bir adamı nasıl kolaylıkla taşıdığımı görmesini istemiyordum. "Mahkûmlardan biri ölmüş" dedim. "Onu dışarı çıkarmamı söylediler. Nereye koyayım?" "Ne bileyim ben. Dışarı çıkar. Bir saçak altına koy; yoksa kara gömülüp bir dahaki bahara pis kokularla çıkar ortaya. Kar peditia ya ğıyor." Kastettiği bizim cove-kar dediğimiz iri taneli yağıştı; benim için çok iyi haberdi bu. "Tamam, tamam" dedim ve yükümü alıp dı şarı sürükledim, binanın köşesini geçip görüş alanından çıktım. Ai'yi tekrar sırtlanıp birkaç yüz yarda kadar kuzeydoğu yönüne yürüdüm, elektriği kesili tellere tırmandım, yükümü aşağı savurdum, ellerim serbest atladıktan sonra Ai'yi tekrar sırtladım. Bütün hızımla ırmağa doğru koşmaya başladım. Tellerden biraz uzaklaşmıştım ki bir dü dük çaldı ve ışıldaklar yanmaya başladı. Beni saklayacak kadar kar vardı ama bir kaç dakikada ayak izlerimi örtecek kadar yağmıyordu. Gene de nehre ulaştığımda hâlâ izimi bulamamışlardı. Ağaçların al tındaki açıklıktan, açıklık kalmayınca da suyun içinden kuzeye doğ ru yürüdüm. Esagel'in hızlı hızlı akan küçük kollarından biri olan ır mak hâlâ donmamıştı. Gün ağarmaya başlamıştı, ben de hızlandım. Dothe'de olduğum için yükümü taşımak zor olsa da bana hiç ağır gelmiyordu. Ormana giden akıntıyı izleyerek kızağımı sakladığım oyuğu buldum. Elçiyi kızağa bağladım, ne varsa üstüne örterek onu gizledim; sonra elbise değiştirip bir şeyler atıştırdım. Uzun süre dot he etkisinde kalmak insanı çok acıktırıyor. Sonra ana Orman Yo lunu izleyerek kuzeye yöneldim. Çok geçmeden bir çift kayaklı adamla karşılaştım. Bir kapancı gibi giyinmiş ve donanmıştım ve onlara Grende'nin sonuna doğru kuzeye giden Mavrira'ya yetişmeye çalıştığımı söyle dim. Mavrira'yı tanıyorlardı ve kapancı ruhsatıma bir göz attıktan sonra hikâyeme inandılar. Kaçakların kuzeye gideceğine ihtimal vermiyorlardı çünkü Pulefen'in kuzeyinde ormandan ve Buz'dan baş
164
ka bir şey yoktur; belki kaçakları bulmak umurlarında bile değildi. Neden olsun ki? Yollarına devam ettiler, bir saat geçmeden çiftliğe geri dönerlerken gene karşılaştık. Adamlardan biri de gece birlikte nöbet tuttuğum gardiyandı. Gecenin yarısını karşı karşıya geçirmiş olmamıza rağmen yüzümü hiç görmemişti. İyice uzaklaşmalarını bekleyip yön değiştirdim ve gün boyu çift liğin doğusundaki ormana ve tepelere doğru bir yarım daire çizerek yedek donanımımı zulaladığım Turuf'un yukarısındaki gizli yere döndüm. O engebeli arazide kendi ağırlığımdan daha ağır bir kızağı çekmek zordu ama kar kalındı ve hâlâ dothe'deydim. Bu durumu sür dürmem gerekiyordu; çünkü dothe'nin verdiği güç bitti mi hiçbir şey yapacak dermanı kalmaz insanın. Daha önce dothe’yi bir saatten faz la sürdürdüğüm olmamıştı; ama Eskilerden bazılarının bu durumu bir gün ve gece boyu, hatta kimi zaman daha uzun sürdürebildiklerini biliyordum ve o andaki durum da bu eğitimime destek oluyordu. Dothe'deyken insan fazla endişelenmez, benim de tek kaygım ona verdiğim hafif sonik dozun etkisinden çoktan kurtulup uyanmış ol ması gereken Elçiydi. Hiç uyanmadı ve benim de onunla ilgilenebi lecek zamanım olmadı. Yoksa, yapısı bize hafif gelen bir felcin onun için ölüm demek olacağı kadar bizlerden farklı mıydı? Çark elinizin altında dönerken sözlerinize dikkat etmeniz gerekir; oysa ben iki kez onun ölü olduğunu söylemiş ve bir ölü gibi taşımıştım onu, arada bir bütün o tepeler boyunca bir ölüyü taşımakta olduğumu, şansımın ve onun hayatının tükenip gittiği düşüncesi aklıma takılıyordu. O za man ter basıyor küfrediyordum ve dothe gücü de çatlak bir testiden boşalan su gibi akıp gidiyormuş gibi geliyordu. Ama yoluma devam ettim ve güç beni terk etmeden tepenin eteğindeki zulaya vardım. Çadırı kurup Ai için elimden geleni yaptım. Hiper-gıda küpü kutula rından birini açtım. Çoğunu ben yedim, kalanlardan bir kısmını su landırıp ona içirdim; zira açlıktan ölecekmiş gibi görünüyordu. Kol larında ve göğsünde içinde yattığı pis uyku tulumu yüzünden hiç ka panmamış yaralar vardı. Bu yaraları temizleyip onu, kışın ve vahşi ha yatın saklayabileceği kadar saklayıp ılık kürk tulumun içine yatırdık tan sonra yapabileceğim başka bir şey kalmadı. Gece bastırmıştı, be denin tüm gücünü kullanmanın gönüllü bedeli olan büyük karanlık
165
üstüme çöküyordu, kendimi karanlığa teslim etmeliydim, onu da. Uyuduk. Kar yağdı. Gece ve gündüz boyu, ve benim thangen- uy kumun gecesi boyunca kar yağmış olmalı. Tipi değil; ama kışın ilk büyük karı. Nihayet kalkıp dışarı baktığımda çadırın yarı yarıya ka ra gömülmüş olduğunu gördüm. Güneş ışığı ve mavi gölgeler karın üzerinde titreşiyordu. Uzakta, yükseklerde, Ateş-Tepeleri'nin bize en yakın olanı Udenushreke'nin dumanı, boz bir yükselti halinde göğün parlaklığını gölgeliyordu. Çadırın çevresi bembeyaz ve bo zulmamış karla, tümsekler, tepecikler, girinti ve çıkıntılarla kaplıydı. Hâlâ nekahat devresinde olduğumdan çok bitkin ve uykuluydum ama her kalktığımda Ai'ye yiyecek verdim, her seferinde az bir mik tar; ve o günün akşamında, kendine gelemese de yaşama dönebildi. Oturmuş, büyük bir dehşet içindeymişçesine ağlıyordu. Yanına çök tüğümde benden uzaklaşmak için çırpındı ve o çabayla bitkin düşüp bayıldı. O gece hiç bilmediğim dillerde uzun uzun konuştu. Yaban cılığın karanlık sessizliğinde, başka bir dünyada öğrendiği dilden sözler sarf etmesini duymak tuhaftı. Ertesi gün daha zor oldu; çün kü ne zaman onunla ilgilenmeye kalksam, sanırım beni çiftlikteki gardiyanlardan biri zannediyor ve ona ilaç vereceğimi düşünerek korkuya kapılıyordu. Orgota ve Karhidece'yi çaresizce birbirine ka rıştırıp mırıldanarak "yapmamam" için yalvardı ve paniğin verdiği güçle bana karşı koydu. Tekrar tekrar aynı şey oldu, hâlâ thangende olduğum ve güç ve istem olarak zayıf düştüğüm için onunla doğru dürüst ilgilenemedim. Ona ilaç vermekle kalmayıp zihnini değiştir diklerini, onu bir deliye ya da geri zekâlıya çevirdiklerini düşündüm. Keşke thore ormanındayken kızakta ölseydi ya da şansım yaver git meyip Mişnori'den ayrılır ayrılmaz tutuklansaydım ve kendi laneti mi yaşamak üzere bir çiftliğe gönderilseydim diye düşündüm bir an. Uyandığımda, beni seyrediyordu: "Estraven?" dedi şaşkınlık dolu bir fısıltıyla hafifçe. O zaman cesaretim yerine geldi. Onu rahatlatabildim, ihtiyaçla rını gördüm ve o gece ikimiz de iyi uyuduk. Ertesi gün daha toparlanmıştı ve yemek yemek için doğrulup oturdu. Vücudundaki yaralar iyileşiyordu, bunların ne olduğunu sor dum.
166
"Bilmiyorum. Sanırım ilaçlar yüzünden; sürekli iğne yapıp durdu lar..." "Kemmeri önlemek için mi?" Gönüllü çiftliklerden kaçmış veya salıverilmiş adamlardan öğrenmiştim bunu. "Evet. Ayrıca başka ilaçlar da. Ne olduklarını bilmiyorum, bir tür gerçeği söyletici ilaç. Bunlar yüzünden hastalandım ama ilaç verme yi sürdürdüler. Ne öğrenmeye çalışıyorlardı, onlara ne söyleyebilir dim ki?" "Amaçları seni sorgulamak değil evcilleştirmek de olabilir." "Evcilleştirmek mi?" "Orgrevi'den elde edilen bir ilaca bağımlı olmanı sağlayarak seni uysallaştırmak. Bu uygulama Karhide'de bilinir. Ya da sen ve öteki ler üzerinde bir deney yürütüyor olabilirler. Zihin-değiştirme ilaçla rını ve tekniklerini çiftliklerdeki mahkûmlar üzerinde denediklerini duymuştum. O zaman buna inanmamıştım; ama şimdi anlıyorum." "Karhide'de de bu çiftliklerden var mı?" "Karhide'de mi?" dedim. "Hayır." Sinirli sinirli alnını sıvazladı. "Mişnori'de de Orgoreyn'de böyle yerler olmadığını söylüyorlardır herhalde." 'Tam aksi. Bunlarla övünürler, sapkınların rehabilite edildiği ve yok olmaya yüz tutmuş kabile gruplarının yerleştirildiği Gönüllü Çiftliklerin resimlerini, bantlarını gösterirler herkese. Mişnorinin hemen dışındaki Birinci Bölge Gönüllü Çiftliğini gezdirirler; her ba kımdan iyi bir gösteri yeridir. Karhide'de çiftlikler olduğunu düşü nüyorsanız Bay Ai, bizi cidden fazla önemsiyorsunuz. Bizler gelişmiş bir halk değiliz." Uzun bir süre gözlerini, içeriyi ısıtmak için iyice açtığım Chabe ocağına dikti, sonra bana döndü. "Bu sabah söylemiştiniz, biliyorum; ama aklım başımda değildi sanırım. Şu anda neredeyiz, buraya nasıl geldik?" Tekrar anlattım. "Yani... benimle birlikte yürüyüp çıktınız, hepsi bu, ha?" "Bay Ai, mahkûmlardan herhangi biri de veya hepiniz birden oradan yürüyüp çıkabilirdiniz, herhangi bir gece. Aç, bitkin, umut suz ve ilaçlı olmasaydınız, ve kış giysiniz olsaydı, ve gidecek bir ye
riniz tabii... İşte tuzak burada. Nereye gidebilirdiniz ki? Bir şehre mi? Hiçbir belgeniz yok, işiniz bitik. Boş araziye mi? Hiçbir koruna ğınız yok, işiniz bitik. Yazları Pulefen Çiftliğindeki gardiyan sayısı nı artırıyorlardır sanırım. Kışlarıysa gardiyanlığı kışa yaptırıyorlar." Pek dikkatle dinlemiyordu. "Beni yüz feet bile taşıyamazsınız, Estraven. Bırakın taşımayı, hem de karanlıkta millerce yolu koşarak almak..." "Dothe'deydim." Duraksadı. "Kendi isteğinizle mi?" "Evet." "Siz... Handdarata'dan mısınız?" "Handdara arasında büyüdüm ve iki yıl Rotherer İnzivasında kal dım. Kerm Toprağında İç Ocağa mensup olanların çoğu Handdara ta'dandır." "Dothe devresinden sonra aşırı enerji akımı yüzünden bir tür baygınlık yaşandığını duymuştum." "Evet; thangen deniyor ona, karanlık uyku. Dothe devresinden çok daha uzun sürer ve nekahat evresine girdikten sonra buna karşı direnmek çok tehlikeli olabilir. İki gece deliksiz uyudum. Şu anda hâlâ thangen'deyim, tepeyi aşamadım. Açlık da bunun bir parçası; bir hafta idare edebileceğimi düşündüğüm yiyeceğin çoğunu bitir dim." "Pekâlâ" dedi tedirgin bir telaşla. "Tamam, size inanıyorum baş ka çarem yok zaten. Ben buradayım, siz buradasınız... Ama anlamı yorum, bunu ne için yaptığınızı anlamıyorum." O anda kendimi kaybedecek gibi oldum, bir süre gözlerimi ya nımda duran buz bıçağına dikip kalakalmışım, öfkemi kontrol edene kadar ona bakmadım ve karşılık vermedim. Neyse ki yüreğimde hâ lâ fazla ateş ve telaş yoktu, kendi kendime onun cahil bir adam, bir yabancı olduğunu, kötülük gördüğünü ve korktuğunu tekrarlayıp durdum. Sonunda adilce düşünmeyi başarıp ona cevap verdim: "Or goreyn'e ve sonunda Pulefen'e gelmenizin kısmen benim hatam yü zünden olduğunu düşünüyorum. Kendi hatamı düzeltmeye çalışıyo rum." "Orgoreyn'e gelmemin sizinle bir ilgisi yok."
"Bay Ai, aynı olayları farklı gözlerle gördük; ikimize de aynı gö rüneceklerini sanmakla hata etmişim. Geçen bahara dönelim. Kilit taşı törenine yarım ay kala Kral Argaven'e beklemesini, siz ya da gö reviniz hakkında bir karara varmamasını salık vermeye başlamıştım. Onunla görüşmeniz çoktan planlanmıştı ve hiçbir sonuç beklenme se de bunun yapılması uygun görüldü. Bütün bunları anlamış oldu ğunuzu düşünmüştüm, yanılmışım. Her şeyi fazla kolay sanmışım; size saygısızlık etmek, tavsiyede bulunmak istemedim, Pemmer Har ge rem ir Tibe'nin kiorremi içindeki hızlı yükselişinin doğurduğu tehlikeyi anladığınızı düşündüm. Tibe'nin sizden korkması için iyi bir sebep olsaydı sizi bir hizip adına çalışmakla suçlayabilir ve ko laylıkla korkuya kapılan Argaven sizi katlettirirdi. Tibe yukarıda ve güçlüyken sizin aşağıda ve güvenlik içinde olmanızı istedim. Tesa düfen ben de sizinle birlikte aşağı gittim. Düşüşüm kaçınılmazdı ama bunun tam da sizinle konuştuğumuzun gecesinde olacağını bil miyordum; oysa hiç kimse uzun süre Argaven'in başbakanı olarak kalamaz. Sürgün Emri elime geçtikten sonra sizinle temas kuramaz dım. Çünkü sizi de onursuz durumuma bulaştırmak ve içinde bulun duğunuz tehlikeyi artırmak istemiyordum. Buraya, Orgoreyn e gel dim. Size Orgoreyn'e gelmenizi salık vermeye çalıştım. Otuz üç Commensal arasında en az kuşkulandığım adamları size giriş izni sağlamaları için ikna etmeye çalıştım; onların yardımı olmaksızın o izni alamazdınız. Sizde iktidara giden bir yol gördüler, Karhide ile süregelen rekabeti sona erdirip Açık Ticaret'i yeniden kurmak ve böylece belki de Sarfın etkisini kırabilmek için sizden yararlanmayı umdular, ben de böyle düşünmeye iteledim onları. Ama aşırı ihtiyat lı adamlar onlar, eyleme geçmeye korkuyorlar. Sizi herkese ilan et mek yerine gizlediler ve şanslarını kaybettiler. Sonra da kendi post larını kurtarmak için sizi Sarfa sattılar. Fazla güvendim onlara, bu yüzden hata bende." "Ama ne için -bütün bu entrikalar, bu gizlilik, iktidar kavgası ve komplolar- ne için Estraven? Neyin peşindeydiniz?" "Siz neyin peşindeyseniz ben de onun peşindeydim: Dünyamla sizin dünyalarınız arasında ittifak kurulması. Ne sanmıştınız?"
169
Bir çift tahtadan bebek gibi, alev alev yanan ocağın üzerinden birbirimizi süzüyorduk. "Yani ittifakı yapan Orgoreyn olsa bile mi?" "Orgoreyn olsa bile. Çok sürmez, Karhide de aynı yoldan gider di. Hepimiz için, yurttaşlarım için bunca şey söz konusuyken şifgre tor oyunu oynayacağımı mı düşündünüz? Hepimiz uyandıktan son ra hangi ülkenin önce uyanmış olması ne fark eder?" "Söylediklerinize nasıl inanabilirim ki!" diye patladı birden; be densel zayıflık bu aşağılamayı artırıyor ve keskinleştiriyordu. "Bütün bunlar doğru olsaydı daha önce de bir şeyler açıklayabilirdiniz, ge çen baharda ve bu Pulefen seyahatinden korumuş olurdunuz bizi. Benim adıma giriştiğiniz çabalar..." "Başarılı olamadı. Ve sizin için acı, utanç ve tehlike doğurdu. Bi liyorum. Ama sizin için Tibe'yle mücadele etmeye kalksaydım şim di burada olamazdınız. Erhenrang'da bir mezarda olurdunuz. Şu an da Orgoreyn'de ve Karhide'de hikâyenize inanan birkaç kişi var; çünkü bana kulak verdi onlar. Hâlâ da size yardımcı olabilirler. Be nim en büyük hatam, dediğiniz gibi, size açılmamak oldu. Buna pek alışık değilim. Ne öğüt vermeye ne almaya alışığım, ne de suçlama ya ve suçlanmaya." "Size haksızlık etmek istememiştim, Estraven." "Ama ettiniz. Garip bu. Tüm Gethen'de size tamamen güvenen tek adam benim ve tüm Gethen'de sizin güvenmeyi reddettiğiniz tek adam yine benim.” Başını elleri arasına aldı. "Çok üzgünüm Estraven" dedi sonunda. Hem özürdü hem de itiraf. "Mesele şu ki" dedim, "size inandığım gerçeğine inanamıyor ve inanmak istemiyorsunuz." Ayaklarım uyuşmaya başlamıştı, kalktım, öfke ve yorgunluktan titrediğimi fark ettim. "Bana zihinkonuşmanı zı öğretin" dedim, rahatlıkla ve sinirlenmeden konuşmaya çalışarak. "Yalana yer vermeyen şu lisanınız. Bana öğretin onu, sonra da yap tığım şeyleri neden yaptığımı sorun." "Bunu yapmak isterdim, Estraven."
15 Buz'a Doğru
Uyandım. Şimdiye kadar, böyle bir sıcaklık içinde uyanmak, hayatta ve artık Pulefen Çiftliğinden uzakta bir çadırın için de olduğumu fark etmek tuhaf, inanılmaz geliyordu. Oysa bu kez uyanışımda tuhaflık değil güzel bir huzur duygusu vardı. Yerimde doğrulup esnedim ve parmaklarımla karmakarışık olmuş saçlarımı ta ramaya çalıştım. Birkaç feet ötemde uyku tulumu içinde uzanmış de liksiz bir uyku çeken Estraven'e baktım. Üzerinde pantolonundan başka bir şey yoktu, içerisi onun için fazla sıcaktı. Karanlık ve gi zemli yüzü ışığa, bakışlarıma dönüktü. Estraven uykudayken uyku daki herkes gibi biraz aptal görünüyordu; gevşemiş ve dalmış, değir mi, güçlü bir yüz, üstdudağı ve kalın kaşlarının üzerinde küçük ter tanecikleri. Erhenrang'daki geçit alayı sırasında, rütbe ve gün ışığı zırhı içinde nasıl terleyip durduğunu hatırladım. Şimdiyse onu daha
171
soğuk bir ışıkta savunmasız ve yarı çıplak olarak görüyordum ve onu ilk kez olduğu gibi görüyordum. Geç ve yavaş uyandı. Sonunda esneyerek doğruldu, gömleğini giydi, havanın nasıl olduğuna bakmak için başını dışarı uzattı sonra da bana bir tas orş isteyip istemediğimi sordu. Dün gece ocağın üze rinde bıraktığı suyu kaynatıp orş'u pişirmiştim; ona uzattığım tası al dı, teşekkür etti ve oturup içmeye başladı. "Buradan nereye gideceğiz, Estraven?" "Nereye gitmek istediğinize bağlı Bay Ai. Ve ne tür bir yolculu ğu kaldırabileceğinize bağlı." "Orgoreyn'den en çabuk nasıl çıkılır?" "Batıdan. Deniz kenarına giderek. Otuz mil kadar sürer." "Ya sonra?" "Burada limanlar ya donmuştur ya da donmaktadır. Ayrıca kışın uzaklara giden gemi olmaz. Bir dahaki bahara, büyük tacirler Sith ve Perunter'e gidene kadar bir yerlerde gizlenip beklemek gerekir. Ti caret ambargosu sürecek olursa kimse Karhide'ye gitmez. Bir ticaret kervanında çalışarak gidebiliriz. Ne yazık ki hiç param kalmadı." "Başka bir alternatif var mı?" "Karhide. Karadan." "Ne kadar uzakta; bin mil mi?" "Evet, karayolundan. Ama karayolundan gidemeyiz. Daha ilk Denetim'de takılır kalırız. Tek yo! dağları aşarak kuzeye gidip, Gob rin'den doğuya geçmek; sonra da Guthen Körfezinde sınıra ineriz." "Gobrin'den, yani buz-örtüsünden, öyle mi?" Başını salladı. "Kışın mümkün olabilir mi bu?" "Belki; bütün kış yolculuklarında olduğu gibi: Şansımız varsa. Bir bakıma kışın Buzul aşmak daha kolaydır. Bilirsiniz, iyi hava buzullar üzerinde kalma eğilimindedir, buz güneş ısısını yansıtır; fırtınalar da çevreye itilir. Tipinin içindeki Yer efsaneleri de bundan çıkar zaten. Bu işimize yarayabilir. Başka şansımız pek yok." "Yani ciddi ciddi düşünüyorsunuz..." "Öyle düşünmeseydim sizi Pulefen Çiftliğinden almamın hiçbir anlamı olmazdı." 172
Hâlâ sert, küskün, suratsızdı. Bir gece önceki konuşma ikimizi de sarsmıştı. "Herhalde baharı bekleyip denizden geçmektense buzdan geçme riskini göze almayı tercih ediyor olmalısınız." Başını salladı. "Yalnızlık" diye açıkladı kısa ve öz. Bir süre bunun üzerinde düşündüm. "Umarım benim yetersizlik lerimi hesaba katmışsınızdır. Sizin gibi soğuğa dayanıklı değilim. Kayak kullanmakta usta sayılmam. Birkaç gün öncesine göre çok da ha iyi olmama rağmen pek iyi bir durumda da değilim." "Sanırım yapabiliriz" dedi, hep ironik bulduğum eksiksiz bir ya lınlıkla. "Pekâlâ." Bana baktı ve çay fincanını kafasına dikti. Çay da denebilir; haş lanmış perm tahılından elde edilen orş koyu renkli, kekremsi bir iç ki, A ve C vitaminleriyle, şeker bakımından zengin, hoş bir uyarıcı. Kış'ta eğer bira yoksa orş vardır; her ikisi de yoksa insan da yoktur. "Zor olacak" dedi fincanını masaya bırakırken. "Çok zor. Şansı mız yardım etmezse yapamayız." "Buzda ölmek beni çıkardığınız lağım çukurunda ölmekten iyidir." Bir kurutulmuş ekmekelması alıp kesti, bana bir dilim uzattı ve oturup dalgın dalgın çiğnemeye başladı. "Daha çok yiyecek gerek bize" dedi. "Karhide'ye varabilirsek ne olacak, sizin için yani? Hâlâ cezalısı nız." Ayıbalığınınkileri andıran karanlık bakışlarını bana çevirdi. "Evet, sanırım benim bu tarafta kalmam gerek." "Ya mahkûmun kaçmasına yardımcı olduğunuzu öğrenirlerse?" "Bunu öğrenmeleri gerekmez." Acı acı gülümsedi. "Önce Buz'u geçmeliyiz." Sözünü kestim. "Bakın, Estraven, dün söylediklerimi bağışlaya cak mısınız?" "Nusuth" Hâlâ lokmasını çiğneyerek kalktı, hiebini, paltosunu, çizmelerini giydi ve otomatik olarak kapanan kapaktan ayıbalığı gi bi kayarak çıktı. Başını içeri uzatıp sordu: "Geç gelebilirim, gece bo yunca gelmeyebilirim de. Tek başınıza kalabilir misiniz?"
173
"Evet." "Pekâlâ." Bunu söyledikten sonra kayboldu. Değişik durumlara Estraven kadar çabucak ve eksiksiz karşılık verebilen bir başkasını görmemiştim. Ben iyileşiyor ve gitmek istiyordum. O da than gen'den çıkmış ve çıkar çıkmaz da gitmişti. Asla aceleci ve telaşlı de ğildi ama her zaman hazırdı. Benim için fırlatıp attığı olağanüstü po litik kariyerinin sırrı buydu kuşkusuz. Bana güvenmesini ve misyonu na bağlanmasını da açıklıyordu bu. Geldiğimde o hazırdı. Kış'ta on dan başka hazır olan kimse yoktu. Oysa yavaş, acil durumlarda yetersiz bir adam olarak görüyordu kendini. Bir keresinde, çok yavaş düşündüğü için eylemlerini "şansın" ne yönde gittiğine ilişkin bir sezgiyle yönlendirdiğini söylemişti bana. Bu sezgi de pek nadiren yanıltıyormuş onu. Bunu ciddi ciddi söyle di: Doğru olabilir. Kış'ta ileriyi görebilen kişiler sadece İnzivalarda ki Öndeyiciler değil. Önsezileri eğitmişler ama kesinliğini artırama mışlar. Bu bakımdan Yomeshta da haklı olabilir, bu yetenek sadece basitçe öndeyi değil, her şeyi bir anda görme gücü (bir anlık bile olsa; bütünü görme gücü). Estraven gidince küçük ısıtıcı ocağı en yüksek sıcaklık ayarına getirdim ve bu kadar zamandır -ne kadar bilmiyorum- ilk kez ısına bildim. Thern'e girmiş olmalıydık, kışın ve yeni Bir Yılı'nın ilk ayı na; ama Pulefen'den beri hesabı şaşırmıştım. Soba, Gethenlilerin soğukla baş etmek için binlerce yıldır sür dürdükleri çabayla mükemmelleştirdikleri o harika ve ekonomik ci hazlardan biriydi. Bir tek, enerji kaynağı olarak füzyon devreleri kul lanımı bu aracı daha geliştirebilirdi. Biyonik enerjili bataryası on dört ay sürekli kullanıma yetiyordu, verdiği sıcaklık müthişti ve ay nı zamanda hem ocak, hem ısıtıcı, hem de fenerdi, üstelik ağırlığı yalnızca iki kiloydu. O olmasa elli mil bile yol alamazdık. Estraven'e çok pahalıya patlamış olmalı; Mişnori'de büyük bir edayla ona gö türdüğüm paraya. Plastikten yapılmış çadır, hava koşullarına daya nıklıydı ve soğuk havada çadırların en büyük derdi olan içerdeki su yoğunlaşmasını bir ölçüde önleyecek şekilde tasarlanmıştı; pesthri kürkünden uyku tulumları; giysiler, kayaklar, kızak, erzak, her şey en 174
iyi kalite, hafif, dayanıklı ve pahalıydı. Estraven biraz daha yiyecek almaya gittiyse neyle alacaktı ki? Ertesi gün gece bastırana dek dönmedi. Birkaç kez kar ayakkabı larını giyip dışarı çıktım ve çadırımızı gizleyen karlı vadinin eğimle rinde güç kazanmaya çalışarak pratik yaptım. Kayaklarda iyiydim ama kar ayakkabılarıyla pek becerikli değildim. Yolumu kaybetme mek için tepelerde fazla dolaşmadım; arazi vahşi ve dik yamaçlarla, çukur ve engebelerle doluydu, doğudaki bulutlarla örtülü dağlara doğru keskin bir eğimle yükseliyordu. Estraven geri dönmediği tak dirde bu baş belası yerde tek başıma ne yapacağımı düşünecek kadar vaktim oldu. Sisli tepeden kayarak indi —müthiş bir kayakçıydı— ve yanımda durdu; kirli ve yorgundu, ağır bir yük taşıyordu. Sırtında tıka basa dolu kocaman bir çuval vardı; eski Arz'ın damlarında, bacalarında dolaşan Noel Baba gibi. Paketlerde kadik tohumu, kurutulmuş ekme kelması, çay ile Gethenlilerin bir tür yumrudan elde ettikleri o sert, kırmızı, toprak tadında şekerden vardı. "Nasıl buldun bunları?" "Çaldım" dedi, bir zamanlar Karhide'nin Başbakanı olan bu adam ellerini ocağa tutup ısıtmaya çalışırken. Ocağın ısısı azalmamıştı he nüz, o bile üşüyordu. "Turuf'ta neredeyse enseleniyordum." Bütün öğrenebildiğim bu oldu. Yaptığıyla övünmüyordu, bunlara gülemi yordu bile. Kış'ta hırsızlık ağır bir suçtur, intihardan sonra en utanç verici suçtur hem de. "Önce bunları kullanacağız” dedi, ben bir tas dolusu karı eritmek için ocağın üstüne koyarken. "Bunlar ağır." Daha önce aldığı yiyecek lerin çoğu "hipergıda" tabletleriydi, dondurulmuş, kurutulmuş, sıkıştı rılmış yüksek enerjili yiyecek karışımları; Orgota dilinde bunlara giçi- miçi denir ve biz de kendi aramızda Karhidece konuşmamıza rağmen bu ismi kullanıyorduk. Standart asgari ölçüyle ikimize altmış gün ye tecek kadar yiyecek vardı; günde yarım kilo hesabıyla yani. Estraven yıkanıp yemek yedikten sonra uzun bir süre ocağın yanına oturup eli mizde ne olduğunu ve nasıl kullanacağımızı hesapladı. Ölçü aletimiz yoktu, bunun için yarım kiloluk bir giçi-miçi kutusunu kullandı. Get henlilerin çoğu gibi her yiyeceğin içerdiği kalori miktarını, besin de
ğerini biliyordu, değişik koşullar altında ne kadarına ihtiyaç duyduğu nu ve benim ihtiyacımı da yaklaşık olarak nasıl hesaplayacağını bili yordu. Kış'ta hayatta kalabilmek için böylesi bir bilgi çok önemlidir. İstihkakımızı hesapladıktan sonra uyku tulumuna sarınıp uyudu. Gece boyu uykusunda rakamlar sayıkladığını duydum: Ağırlıklar, günler, mesafeler... Kabaca sekiz yüz millik bir yol vardı önümüzde. İlk yüz mil ku zey veya kuzeydoğu yönündeydi. Ormandan ve Sembensyen Sıra dağları'nın kuzeyinden geçerek büyük buzula, iki parçalı Büyük Kı ta'nın 45. paralelin kuzeyindeki kısımlarını kaplayan ve yer yer 35. paralele kadar inen buz örtüsüne gidecektik. Bu güney uzantıların dan biri de Ateş Tepeleri bölgesi, Sembensyenler'in son zirveleridir. İlk hedefimiz bu bölgeydi. Estraven buradan sonra ya dağlardan ine rek ya da büyük buzullardan birine tırmanarak buz örtüsüne geçebi leceğimizi düşünüyordu. Sonra buz üzerinde altı yüz mil kadar do ğu yönüne gidecektik. Guthen Körfezi yakınında, buz sınırlarının tekrar kuzeye çekildiği yerde aşağı inip, kar kalınlığının on ila yirmi feet arasında olduğu Shensey Bataklıkları boyunca güneydoğuya, Karhide sınırına doğru yol alacaktık. Bu rotayla baştan sona insanların yaşamadığı ve yaşayamayacağı bölgede yolculuk etmiş olacaktık. Böylece hiçbir Denetçi ile karşı laşmayacaktık. Bu çok önemliydi. Benim hiçbir belgem yoktu. Estra ven de kendi belgelerinde artık daha fazla tahrifat yapmanın müm kün olmadığını söyledi. Ayrıca, kimse aksini ummazken bir Gethen li olduğum sanılabilirdi belki; ama beni arayanların gözünden sakla namazdım. Bu bakımdan Estraven'in önerdiği güzergâh son derece uygundu. Diğer bakımlardan delice görünüyordu. Düşüncemi kendime sakladım; çünkü sıra ölümler arasında seçim yapmaya geldi mi, kaçarken ölmeyi tercih edeceğimi söylerken sa mimiydim. Estraven ise hâlâ alternatifleri araştırıyordu. Ertesi gün büyük bir dikkatle kızağı yüklerken sordu: "Yıldızgemisi'ne haber gönderseniz ne kadar sürede gelir?" "Sekiz günle yarım ay arasında. Güneş yörüngesinin neresinde olduğuna bağlı. Güneşin öteki tarafında da olabilir."
"Daha erken gelemez mi?" "Gelemez. NAFAL itişi bir güneş sistemi içinde kullanılamaz. Gemi sadece roket gücüyle gelebilir ki bu da sekiz günden az sür mez. Ne oldu?" Önce bir ipi sıkı sıkıya bağlayıp düğümledikten sonra yanıtladı: "Dünyanızdan yardım istemenin akıllıca olup olmadığını hesaplama ya çalışıyordum; zira benimkinden bir fayda yok. Turuf'ta bir radyo vericisi var." "Gücü ne kadar?" "Çok değil. En yakın büyük verici Kuhumey'de, dört yüz mil ka dar güneyimizde. "Kuhumey büyük bir şehir değil mi?" "Çeyrek milyon nüfusu var." "Bir şekilde radyo vericisine ulaşmamız lazım; sonra da en az se kiz gün saklanabilmemiz. Çünkü Sarf alarma geçmiş olur." Başıyla onayladı. Son kadik tohumu çuvalını da çadırdan sürükledim, kızağa yük ledikten sonra Estravene döndüm: "Mişnori'de o gece, beni uyardı ğınız gece, tutuklandığım gece gemiye haber göndermiş olsaydım... Ama Yanıtlayıcım Obsle'deydi; hâlâ da ondadır sanırım." "Kullanabilir mi?" "Hayır. Rastlantıyla, kurcalarken bile çalıştıramaz. Koordinat ayarları son derece karmaşıktır. Ama ben kullanabilseydim!" "Ben de o gün oyunun bittiğini bilseydim" dedi ve gülümsedi. Pişmanlığa kapılan biri değildi. "Bence biliyordunuz. Ama ben size inanmadım." Kızağın yüklenmesi tamamlanınca günün geri kalan kısmını hiç bir şey yapmadan enerji depolayarak geçirmemizi istedi. Çadırda uzanıp küçük bir deftere ufak, hızlı, dik Karhide yazısı ile bir önce ki bölümde anlatılanları yazmaya koyuldu. Geçen ay boyunca gün cesini düzgün tutamamıştı ve bundan ötürü rahatsız oluyordu, bu günce konusunda çok titizdi. Bu güncenin yazılması sanırım hem ai lesine, Estre Ocağına karşı bir yükümlülük, hem de onlarla bir bağ kurmanın tek yoluydu. Ancak bunu daha sonraları öğrendim; o sıra da ne yazdığını bilmiyordum. O yazarken ben de kayakları mumla
yarak ya da boş oturarak vakit geçirdim. Bir ara ıslıkla bir dans ezgi si çalmaya başladım ama birden kestim. Tek bir çadırımız vardı ve birbirimizi delirtmeden aynı çadırı paylaşacaksak davranışlarımıza biraz dikkat etmemiz gerekiyordu... Islık çalmaya başlayınca Estra ven başını kaldırıp baktı; ama rahatsız olmuş gibi görünmüyordu. Daha çok dalgın, düşteymişçesine bakıyordu bana. "Keşke geçen yıl geminizden haberim olsaydı... Neden bu dünyaya yalnız yolladılar sizi?" "Bir dünyaya ilk giden elçi daima yalnız gider. Bir yabancı tuhaf bir şeydir. İki tanesi işgal demektir." "İlk elçinin hayatı değersiz demek." "Hayır. Ekumen kimsenin hayatını değersiz olarak görmez. Bu yüzden tek kişinin hayatını tehlikeye atmak iki ya da yirmi kişinin kini atmaktan daha iyidir. Hem insanları büyük sıçrayışlara gönder mek çok pahalıdır ve zaman alır. Zaten işi kendim istemiştim." 'Tehlikede onur vardır" dedi; bir atasözüydü herhalde, sonra da hafifçe ekledi: "Karhide'ye vardığımızda ikimiz de onur kazanmış olacağız..." O bunları söylerken Karhide'ye sahiden varacağımıza inandığı mı fark ettim. Buzul Çağı'nın ortasında, kış fırtınaları içinde, koru naksız ve yaşamsız bomboş yerleri, dağları, çukurları, göçükleri, vol kanları, buzulları, buz örtülerini, donmuş bataklık ve körfezlerle do lu sekiz yüz mili aşarak. O oturmuş, benzerini bir kemere harç ko yan deli bir kralda gördüğüm aynı titiz sabırla kayıtlarını tutuyor ve "Karhide'ye vardığımızda" diyordu. Vardığımızda derken tarihi belirsiz bir umudu belirtmiyordu. Kar hide'ye kışın dördüncü ayının dördüncü günü, Arhad Anner'de var mayı planlamıştı. Ertesi gün, ilk ayın on üçünde, Tormenbod Thern'de yola çıkacaktık. Hesaplayabildiği kadarıyla erzakımız en fazla üç Gethen ayı, 78 gün yetecekti; yani yetmiş gün boyunca günde on iki mil gitmemiz ve Karhide'ye Arhad Anner'de varmamız gerekiyordu. Her şey hazırdı. Şu anda iyi bir uyku çekmekten başka yapacak iş yoktu. Şafakta, ince, durgun bir kar altında kar ayakkabılarıyla yola ko yulduk. Tepelerin yüzeyi bessa, yani yumuşak ve henüz sıkışmamış
karla kaplıydı. Terralı kayakçıların "vahşi" kar dediğinden sanırım. Kızak tıka basa doluydu, Estraven toplam yükümüzün 150 kilo ka dar olduğunu hesapladı. İyi tasarlanmış küçük bir tekne gibi kulla nışlıydı ama bu gevşek karda onu çekmek zor oluyordu. Kızak, sür tünme direncini neredeyse tamamen yok eden bir polimerle kaplan mıştı, yine de kara bata çıka ilerlerken bunun bir faydası olmuyordu. Yüzeyi ve yoldaki iniş çıkışları düşünerek birimizin önden çekmesi, birimizin de arkadan itmesi en uygun yöntem olarak göründü. Kar gün boyu serpiştirdi. İki kez bir şeyler atıştırmak için durduk. Muaz zam büyüklükteki dağ arazisinde tek bir ses bile yoktu. Yola devam ettik, sonra birden alacakaranlık bastırdı. O sabah ayrıldığımıza benzer, beyaza gömülmüş tepeler arasındaki bir vadide durduk. Yor gunluktan sendeliyordum, yine de günün bittiğine inanamıyordum. Kızağın sayacına göre yaklaşık on beş mil yol almıştık. Tam yükle, iniş çıkışlarla dolu bir vadide, yumuşak kar üzerinde bu kadar yol alabildiğimize göre dümdüz Buzun sert yüzeyinde ve daha az yükle daha hızlı gideceğimiz kesindi. Daha önce Estraven'e duyduğum güven kendiliğinden olmaktan çok iradiydi. Şimdi ise ar tık ona tamamen inanıyordum. Yetmiş gün içinde Karhide'de ola caktık. "Daha önce böyle yolculuk ettiniz mi?" diye sordum. "Kızakla mı? Çok." "Uzun mesafe mi?" "Yıllar önce bir güz, Kerm Buzu üzerinde birkaç yüz mil gitmiş tim." Kerm Toprağının aşağı ucu, Karhide yarı-kıtasının güneyindeki dağlık yarımada, kuzeyi gibi buzullarla örtülüdür. Gethen'in Büyük Kıtası'nda insanlık iki beyaz duvar arasındaki bir şeritte yaşıyor. He saplamalarına göre güneş ışımasındaki yüzde 8’lik bir azalma iki du varı birleştirir; o zaman ne insan kalır, ne toprak; yalnızca buz. "Ne için?" "Meraktan, serüven için." Bir an duraksadı ve belli belirsiz gülüm sedi. "Düşünsel yaşamın karmaşıklığını ve yoğunluğunu artırmak için" dedi, benim Ekumenik alıntılarımdan birine gönderme yaparak. "Ah! Varlıkların içindeki evrim eğilimini bilinçli olarak harekete
179
geçiriyordunuz demek." İkimiz de halimizden memnunduk, ılık ça dırda oturmuş sıcak çay içiyor ve kadik tohumu lapasının kaynama sını bekliyorduk. "Evet öyle" dedi. "Altı kişiydik. Hepimiz de gençtik. Estre'den ben ve kardeşim vardı. Stok'tan da dört arkadaşımız. Gezinin bir amacı yoktu. Teremander'i görmek istemiştik, aşağı tarafta buzun içinde yükselen dağı. Çok az insan o dağı karadan görmüştür." Lapa hazırdı, Pulefen Çiftliği'nin zor yenen yemeklerinden çok farklıydı; tadı Terra'nın kebap kestanelerine benziyor ve ağızda muhteşem bir sıcaklık bırakıyordu. Isınmış ve rahatlamış bir halde, "Gethen'de en iyi yiyecekleri sizinle birlikteyken yedim, Estraven" dedim. "Ya Mişnori'deki ziyafet." "Hayır. Bu doğru... Orgoreyn'den nefret ediyorsun, değil mi?" "Orgota'da iyi yemek pişirmesini bilen çok azdır. Orgoreyn'den nefret etmek mi? Hayır, nasıl nefret edebilirim ki? Tibe böyle şeyler söyleyip duruyor ama benim aklım almıyor. İnsanları biliyorum, şe hirleri, çiftlikleri, tepeleri, nehirleri ve kayalıkları biliyorum, tepeler deki bir otlağın bir kenarında güz sonu güneşin nasıl battığını bili yorum; ama bütün bunları bir sınıra bağlamanın, ona bir ad takıp bu adı taşımayan yerleri sevmemenin ne anlamı olabilir? Ülkesini sev mek nedir, başka ülkeleri sevmemek mi? Öyleyse iyi bir şey değil bu. Yoksa sadece kendini sevmekten mi ibaret? O zaman iyi bir şey olabilir; ama bunu bir erdem, bir meslek haline getirmemek gerek... Hayatı sevdiğim gibi Estre Beyliğinin tepelerini de seviyorum, ama böyle bir sevginin nefretten oluşan bir sınır hattı olmaz. Bunun öte sinde tam bir cahilim, umarım." Cahil, Handdara anlamında, soyutlamaları reddetmek, nesnenin kendisine sıkı sıkı yapışmak anlamına gelir. Bu tavırda biraz kadınsı bir şeyler, soyutun, idealin reddi ve verili olana boyun eğme vardı ki bu beni rahatsız ediyordu. Fakat o dikkatle sözünü sürdürdü: "Kötü bir yönetimden nefret etmeyen adam aptalın tekidir. Ve yeryüzünde iyi yönetim diye bir şey varsa ona hizmet etmek büyük zevk olurdu." Burada birbirimizi anlıyorduk. "Bu zevki biraz biliyorum" dedim. 180
"Ben de öyle düşünmüştüm." Kâselerimizi sıcak suyla çalkaladım ve suyu çadırın kapağından dışarı döktüm. Dışarısı zifiri karanlıktı; ince ince yağan kar kapaktan sızan ışıkta zorlukla seçiliyordu. Tekrar çadırın kuru ılıklığına kapa nınca tulumlarımızı açtık. "Kâseleri bana verin Bay Ai" gibisinden bir şeyler söyleyince ona döndüm: "Bütün Gobrin Buzu boyunca hep 'Bay Ai' diye mi gidecek?" Başını kaldırıp baktı ve güldü: "Sana nasıl sesleneceğimi bilmiyo rum." "Adım Genli Ai." "Biliyorum. Sen benim memleket adımı kullanıyorsun." "Ben de sana ne demem gerektiğini bilmiyorum." "Harth." "Ben de Ai. İlk adları kimler kullanır?" "Ocak-kardeşleri ya da arkadaşlar" dedi, bunu söylerken sekiz fe etlik çadırda iki feet ötemde, uzağımda, ulaşılmaz bir yerdeydi. Bu nun cevabı yok. Dürüstlükten daha küstah olan ne vardır? Sakinle şip kürk tulumun içine girdim. "İyi Geceler Ai" dedi yabancı ve öte ki yabancı karşılık verdi: "İyi geceler Harth." Bir arkadaş. Her arkadaşın ayın yeni bir evresinde bir sevgili ola bileceği bir düzende arkadaş kimdir? Ben değilim, erkekliğim içine hapsolmuş olan ben. Ne Therem Harth'ın, ne onun ırkından birisi nin arkadaşıyım. Ne kadın, ne erkek, ne de ikisi birden, çevrimsel, aya göre değişken, bir anda başkalaşan, insanlığın bu değişkenleri, benim kanımdan değillerdi, arkadaşım değillerdi; aramızda sevgi olamazdı. Uyuduk. Gece bir kez uyandım ve çadırın üstüne düşen karın se sini duydum. Şafak vakti Estraven kalkmış kahvaltı hazırlıyordu. Gün ışımıştı. Eşyamızı topladık ve güneş tepeler üzerinde kaymaya başlamadan yola koyulduk. Estraven kızağı çekiyor, bense itiyor ve dümen tutu yordum. Kar yerde bir kabuk oluşturmaya başlamıştı. Temiz yamaç larda kızağa koşulu bir çift köpek gibi hızlı gidiyorduk. O gün Pule fen Çiftliğine bitişik ormana, cüce, sık, üzerlerinden buzlar sarkan thore ağaçlarıyla kaplı ormana girdik. Kuzeye giden anayoldan git
181
meye cesaret edemedik, ara yollar da kimi zaman bizi yön değişik liklerine mecbur etti; ancak ormanda devrilmiş ağaç bırakılmadığı için iyi yol aldık. Tarrenpeth’e vardıktan sonra oyuk ve tümsekler azaldı. Akşam olduğunda kızağın sayacına göre yirmi mil yol almış tık, üstelik bir önceki geceye göre daha az yorgunduk. Kış'taki kışın iyi yanlarından biri de gündüzlerin aydınlık olması. Gezegen eliptik düzlemden birkaç derece eğri; ama bu eğrilik alçak enlemlerde mevsim değişiklikleri oluşturacak kadar çok değil. Mev sim yarıküresel değil, global bir etki, eliptoid yörüngenin bir sonu cu. Yörüngenin en uç ve yavaş devinen bölümünde, günöteye yak laşırken ve uzaklaşırken zaten zorlu olan hava koşullarını daha da sertleştirecek ölçüde bir ışınım kaybı oluyor, soğuk iyice dondurucu bir hal alıyor ve nemli, gri yaz, çok şiddetli kışa dönüyor. Bu kadar soğuk olmasa diğer mevsimler kadar rutubetli olmayan kış daha hoş olabilirdi. Güneş görülebildiğinde yüksekte ışıyor, soğuğun ve gece nin birlikte geldiği Arz'ın kutup eğimlerinde olduğu gibi ışığın ka ranlığın içine yavaşça akması söz konusu değil. Gethen'de aydınlık bir kış var, müthiş sert ve aydınlık. Üç gün boyunca Tarrenpeth Ormanı içinde ilerledik. Üçüncü gün Estraven durdu ve erken bir vakitte kamp kurup kapanları yer leştirmeye başladı. Pesthri avlamak istiyordu. Bunlar Kış'ın büyükçe hayvanlarından, tilki boyunda, yumurtlayan otoburlardır. Gri ve be yaz renklerde muhteşem kürkleri var. Estraven yiyecek peşindeydi, pesthrinin eti yeniyor. Sürüler halinde güneye göç ediyorlardı; o ka dar hızlı ve yabanıldılar ki yol boyu en fazla iki-üç tanesine rastla mıştık; oysa thore ormanının her köşesinde kar, güneye giden ayak izleriyle kaplıydı. Bir-iki saat içinde Estraven'in bütün kapanları dol du. Altı hayvanı kesip temizledi, bazılarını donmaları için bir yere astı, bir kısmını ise akşam yemeği olarak pişirdi. Gethenliler pek av cı bir halk değil çünkü avlayacak çok az şey var; büyük otoburlar, dolayısıyla büyük etoburlar yok, avlanacak tek yer denizler. Onlar da balıkçılık ve çiftçilik yapıyor. Daha önce hiçbir Gethenliyi elle rine kan bulaşmış olarak görmemiştim. Estraven beyaz postlara baktı. "Bir pesthri avcısına bir hafta ye terdi bunlar" dedi. "Ziyan olacak." Bir tanesini dokunmam için bana
182
uzattı. Kürk o kadar yumuşak ve tüylüydü ki ne zaman değdiğinizi bile anlamakta güçlük çekiyordunuz. Uyku tulumlarımızın, paltola rımızın ve kapüşonlarımızın içleri bu kürkle kaplıydı, eşsiz bir yalıt kandı, görünüşü de güzeldi. "Buna değer miydi?" dedim. "Bir parça et için." Estraven o ani ve karanlık bakışıyla bana baktı: "Proteine ihtiya cımız var" dedi. Sonra da kürkleri fırlatıp attı. Gece olduğunda rus si, vahşi küçük kemirgen yılanlar gelip hepsini bütün bütün yutacak ve karın üzerindeki kanı temizleyecekti. Estraven haklıydı, çoğu zaman haklıydı. Bir pesthri'den bir kilo kadar yenilebilir et çıkıyordu. O gece kendi payımı bitiriverdim, far kına varmadan onunkini de yiyebilirdim. Ertesi sabah, dağlara doğ ru yola koyulduğumuzda kızak motorluğu görevimi iki kat güçle ye rine getirdim. O gün hep yukarılara tırmandık. Tarrenpeth'i geçmemizi ve izi mizi kaybettirebilmemizi sağlayan elverişli bir kar ve kroxet —15 de receyle 5 derece arasındaki rüzgârsız hava— yerini yağmura ve sıfırın üstünde sıcaklığa bırakmıştı. Artık Gethenlilerin kışın ısının yüksel mesinden neden şikâyetçi olduklarını ve düştüğü zaman neden se vindiklerini anlıyordum. Şehirde yağmur aksilik demektir, bir yolcu içinse felakettir. Bütün sabah yağmurla karışık, soğuk, derin kar bu lamacı içinde, Sembensyen yaylaları boyunca kızağı çektik durduk. Öğleden sonra dik yamaçlara vardığımızda kar hemen hemen tama men erimişti. Zorlu bir yağmur, millerce çamur ve çakıl. Kızağa te kerlekler taktık ve çekmeye başladık. Tekerlekli bir araba olarak kul lanışsızdı, durmadan sarsılıyor, tökezliyordu. Çadırı içine kuracak bir mağara ya da oyuk bulamadan karanlık bastırdı ve bütün dikka timize rağmen her şeyimiz ıslandı. Estraven içeriyi kuru tuttuğumuz sürece böyle bir çadırın bizi hava şartları ne olursa olsun rahat etti receğini söylemişti. "Tulumlarını kurutamadın mı gece boyunca vü cut ısın çok düşer ve rahat uyuyamazsın. İstihkakımız bunu karşıla yamayacak kadar az. Eşyaları kurutmak için güneşe de güvenemeyiz. Bu yüzden hiçbir şeyi ıslatmamamız lazım." Dikkatle dinlemiş ve eş yaları ıslatmamaya en az onun kadar özen göstermiştim. Bu sayede çadırın içinde, kaynattığımız yemekten, ciğerlerimizden ve göze
neklerimizden buharlaşan hava dışında hiç nem olmuyordu. Ama o gece daha çadırı kuramadan her şey ıslanmıştı. Hemen Chabe oca ğını yaktık ve bir parça pesthri eti haşladık. Sımsıcaktı, her şeyi te lafi eder gibiydi. Kızak sayacı gün boyu sürdürdüğümüz zorlu tırma nışa aldırmayıp sadece dokuz mil yol alabildiğimizi söylüyordu. "İlk kez planladığımızdan az yol gidebildik" dedim. Estraven başını salladı ve bir but kemiğini ustalıkla parçalayıp ili ği çıkardı. Islanmış giysilerini çıkarmıştı ve üzerinde önü açık gömle ği ve kısa pantolonundan başka bir şey yoktu. Ben hâlâ paltomu, hi ebimi ve çizmelerimi çıkaramayacak kadar üşüyordum. Orada otur muş ustalıkla, dikkatle ilikli kemikleri parçalıyordu, sık, kürke benzer saçlarından bir kuşun tüylerinden damlarmışçasına sular damlıyordu; evin saçaklarından su damlaması gibi bir miktar su omuzlarına düştü, farkına bile varmadı, cesareti kırılmamıştı. Buraya aitti o. İlk et yemeği biraz midemi bozmuştu, o gece daha kötü oldum. Yağmur sesiyle dolu sırılsıklam karanlık içinde gözüme uyku girme den uzandım. Kahvaltıda bana döndü: "Kötü bir gece geçirdin." "Nereden biliyorsun?" Zira çok derin uyumuş, ben dışarı çıktı ğımda bile kıpırdamamıştı. Gene o bakışıyla baktı: "Neyin var?” "İshal." Bana baktı ve hemen atıldı: "Ettendir." "Herhalde." "Benim hatam. Keşke..." "Dert etme." "Yola devam edebilecek misin?" "Evet." Yağmur yağdıkça yağdı. Denizden doğru esen batı rüzgârı yü zünden burada, üç-dört bin feet yüksekte bile ısı sıfırın altına düş müyordu. Gri sis ve yağmur yüzünden çeyrek milden ötesi görüle miyordu. Tepemizde yükselen dağlara başımı kaldırıp bakamadım bile; yağmurdan başka bir şey görülmüyordu. Pusulayı kullanarak büyük dağların engebeleri elverdiğince kuzeye doğru gittik. Buzul bu dağ eteklerini kaplamıştı, yüz binlerce yıldır kuzeye
doğru gidip geliyordu. Granit kayalar arasında bıçakla çizilmişçesi ne düz yollar vardı. Bazen kızağı bu şeritler üzerinde, sanki düz bir karayolunda gidermişçesine çekiyorduk. Canla başla çektim; koşumları yükleniyordum ve bu iş beni ısıtı yordu. Gün ortasında bir şeyler yemek için durduğumuzda hastay dım, üşümüştüm, yemek yiyemedim. Gene tırmanarak yola devam ettik. Yağmur yağdı, yağdı, yağdı. Akşam olmadan Estraven bizi ka ra kayalık bir çıkıntının altında durdurdu. Daha ben koşumları çıka ramadan çadırı kurmuştu. Gidip uzanmamı buyurdu bana. "Ben iyiyim" dedim. "Değilsin" dedi. "Haydi git." Söylediğine uydum; ama ses tonundan hoşlanmamıştım. Gece ihtiyacımız olan şeyleri alıp çadıra girdiğinde yemeği hazırlamaya başladım. Sıra bendeydi. Aynı buyurgan ses tonuyla uzanıp yatma mı söyledi. "Bana emir vermen gerekmez" dedim. "Özür dilerim" dedi sertçe; arkası dönüktü. "Hasta değilim, biliyorsun." "Hayır, bilmiyordum. Sen açıkça söylemezsen görünüşüne göre hüküm vermek zorunda kalırım. Gücünü tamamen toplayamamıştın ve zor bir yürüyüş yaptık. Sınırlarını bilmiyorum." "Sınıra geldiğimde sana söylerim." Büyüklük taslaması canımı sıkmıştı. Benden bir kafa boyu kısaydı ve yapısı bir erkeğinkinden ziyade bir kadınınkine benziyordu, kas tan çok yağ vardı vücudunda; birlikte kızağı çektiğimizde onunkile re uydurmak için adımlarımı küçültüyor, onu zorlamamak için gücü mü kısıtlıyordum; bir katırla birlikte arabaya koşulmuş bir aygır... "Artık hasta değil misin yani?" "Hayır. Yorgunum elbette. Sen de öyle." "Evet, yorgunum" dedi. "Senin için endişelenmiştim. Daha çok yolumuz var." Büyüklük taslamamıştı. Hasta olduğumu düşünmüştü, hastalar da emirlere uyar. Açıksözlüydü ve karşılığında benden de, elimden gel meyen bir açıksözlülük bekliyordu. Ne de olsa gurur meselesi yapa cağı hiçbir erkeklik, erkeksilik standardı yoktu. 185
Öte yandan, benimleyken yaptığı gibi o da şifgretor standartla rını indirse, onun benim şifgretoru anlamadığım gibi anlayamadığı erkeksi özsaygımın rekabetçi yönlerini denetleyebilirdim ben de. "Bugün ne kadar yol almışız?" Etrafına bakındı, hafifçe gülümseyip nazikçe yanıtladı: "Altı mil." Ertesi gün yedi mil yaptık, bir sonraki gün on iki mil, ondan son ra yağmurun, bulutların ve insanların bölgesinden çıktık. Artık deniz seviyesinden beş-altı bin feet yüksekte, yakın zamanlarda tamamlan mış dağ oluşumu ve volkanik faaliyet belirtileriyle dolu yüksek bir platodaydık: Sembensyen Sıradağları'nın Ateş Tepelerine gelmiştik. Plato daralarak bir vadiyle birleşiyor ve vadi de uzun iki dağ arasın da dar bir geçide dönüşüyordu. Geçidin sonuna yaklaştığımızda yağmur bulutları dağılmaya başlamıştı. Soğuk kuzey rüzgârı bulutla rı tümüyle dağıttı, sağımızda ve solumuzda uzanan bazalt ve kardan oluşmuş, birden ışımaya başlayan güneşin altında kara ve ak, alacalı parlayan zirveler görünmeye başladı. Önümüzde, yüzlerce feet aşa ğıda aynı rüzgârın hızlı esintisi ile beliren, buzlar ve kayalıklarla do lu kıvrımlı vadiler uzanıyordu. Bu vadiler boyunca uzanan büyük bir duvar vardı, buzdan bir duvar. Ufuk boyunca kuzeye uçsuz bucaksız uzanan, beyaz, göz kamaştıran beyazlıktaki Buzu, Gobrin Buzulunu gördük. Molozla dolu vadilerden, tepelerin dışında yer yer siyah kütleler yükseliyordu; platodan arasında durduğumuz dağlar boyunca yükse len büyük bir kütle gözümüze çarptı, bir mil uzunluğunda koyu bir duman tütüyordu. İleride başkaları da vardı: Tepeler, yükseltiler, bu zul üzerinde kara külden koniler. Buzun içinde açılmış ağızlardan dumanlar çıkıyordu. Estraven yanımda durup bu muhteşem ve tarife sığmaz ıssızlığa baktı. "Bunu görebilecek kadar yaşadığıma seviniyorum" dedi. Ben de aynı şeyi hissediyordum. Ulaşılacak bir sonu olan bir yol culuk yapmak iyidir; ama asıl önemli olan yolculuktur. Buraya, kuzeye bakan bu tepelere yağmur yağmamıştı. Geçitten vadiye kadar karlı şeritler uzanıyordu. Tekerlekleri çıkardık, kızak demirlerini açtık, kayaklarımızı ayağımıza geçirdik ve yola koyul duk-aşağıya, kuzeye, bir kıta üzerine boylu boyunca ak ve kara de
vasa harflerle ÖLÜM, ÖLÜM yazılmış bu sessiz, muazzam ateş ve buz yığınına doğru... Kızak tüy gibi uçuyordu ve coşkuyla gülüyor duk.
187
16 Drummer ile Dremegole Arasında
Odirni Thern. Ai uyku tulumunun içinde soruyor: "Yazdığın nedir, Harth?" "Bir kayıt." Gülüyor. "Benim de Ekumen kayıtları için bir günce tutmam ge rekiyordu; ama bir ses-yazıcı olmadan yapamıyorum." Notlarımın gerekli gördükleri kısımlarını Beyliğin Kayıtlarına geçirecek olan Estreli halkım için tutulduğunu anlatıyorum; bu söz ler bana ocağımı ve oğlumu hatırlatıyor, onları kafamdan uzaklaştır mak için soruyorum: "Ebeveynin hayatta mı, yani hayattalar mı?" "Hayır" diyor Ai. "Yetmiş yıl önce öldüler." Bu beni şaşırtıyor. Ai otuzunda bile değil. "Yılları bizden farklı bir şekilde mi sayıyorsunuz?"
"Hayır. Ah, anladım. Ben zaman sıçraması yaptım. Arz'dan Ha in-Davenant'a yirmi yıl, oradan Ellul'a elli yıl, Ellul'dan buraya on yedi yıl. Arz'dan ayrılalı yalnızca yedi yıl oldu; ama ben doğalı yüz yirmi yıl oluyor." Çok önceleri, Erhenrang'da yıldızlar arasında ışık hızına yakın bir hızla seyreden gemilerin içinde zamanın nasıl kısaldığını anlat mıştı, bu olguyu bir adamın hayatına ve geride bıraktıklarının hayat larına uygulamak aklıma gelmemişti. Bu gezegenden gezegene gi den akıl almaz gemilerden birinin içinde birkaç saat geçirirken geri de bıraktığı herkes yaşlanıyor, ölüyor ve çocuklar ihtiyarlıyorlardı. "Ben de kendimi sürgün sanıyordum" dedim. "Sen benim için sürgünsün, ben de senin için" dedi ve gene gül dü derin sessizlik içinde hafif neşeli bir sesle. Geçitten indiğimiz bu üç günden beri çok çabaladık ama fazla bir şey elde edemedik. Ama Ai'nin artık morali bozuk değil, yersiz umutlara da kapılmıyor. Bana karşı da daha sabırlı artık. Belki vücudu ilaçlardan arındı. Belki birbi rimizi öğrendik. Bütün gün, dün tırmanmakla uğraştığımız bazalt yükseltisinden inmekle uğraştık. Vadiden bakıldığında Buz'a ulaşmak için iyi bir yol gibi görünüyordu ama yükseğe çıktıkça daha çok kaygan ve düz buz yüzleriyle karşılaştık, sonunda kızaksız bile tırmanamayacağımız ka dar dikleşti. Bu gece tekrar dipteki açıklıkta, taşlık vadideyiz. Bura da hiçbir şey yetişmiyor. Kaya, çakıl batağı, çakıl yığınları, balçık, çamur. Son elli-yüz yılda buzulun bir kolu bu eğimden çekilip geze genin kemiklerini havayla yüz yüze bırakmış; ne bir parça toprak var, ne de ot. Orada burada yanıklar, zeminin üzerinde alçak ve ya vaşça yükselen sarımsı bir sis doğuruyor. Hava kükürt kokuyor. Sı caklık -10 derece, hava durgun, kapalı. Dilerim dağların birkaç mil ötesinde gördüğümüz buzul kısma ulaşana dek kar yağmaz. Doruk ları buhar ve dumanla örtülü iki yanardağ arasında geniş bir buz ır mağı var; yakındaki yanardağın eğiminden oraya geçebilirsek buz platosuna bir yol bulabiliriz. Doğumuzda donmuş bir gölle birleşen bir buzul var ama çok dolambaçlı ve buradan bile görünen büyük ya rıklarla dolu; bu donanımla geçmemiz imkânsız. Yanardağlar arasın daki buzulu denemeye karar verdik, ancak batıya doğru gitmek bize 189
biri batıya giderek, öteki de geri dönerek geçecek iki gün kaybetti recekti. Opposthe Thern. Kar neserem.* Bu durumda seyahat edilemez. İkimiz de bütün gün uyuduk. Yaklaşık yarım aydır kızak çekiyoruz, uyku iyi gelir. Ottormenbod Thern. Neserem var. Yeterince uyuduk. Ai bana kareler üzerinde küçük taşlarla oynanan bir Terra oyunu öğretti. Adı go, mü kemmel, zor bir oyun. Dediği gibi burada go oynanacak bolca taş var. Soğuğa oldukça iyi dayanıyor. Cesareti yeterli olsaydı bir kar so lucanı gibi dayanıklı olurdu. Sıcaklık sıfırın biraz altındayken onu hieb ve paltosuna sarınmış, yakaları kalkık görmek tuhaf geliyor; ama kızağı çekmeye başladığımızda, güneş varsa veya rüzgâr sert es miyorsa hemen paltosunu çıkarıyor ve bizden biri gibi terliyor. Ça dırın ısıtılması konusunda da uzlaşmamız gerekiyor. O sıcak olması nı istiyor, bense soğuk ve ikimizden birinin rahatı ötekinin zatürree olması demek. Orta yolu tutturuyoruz ve o tulumun içinde titrerken ben benimkinin dışında terliyorum; ama ne mesafelerden gelip de bu çadırı paylaştığımız düşünülürse iyi idare ediyoruz. Getheni Thanern. Tipi bitti, hava düzeldi, rüzgâr hafif, sıcaklık gün boyu 12 derece civarındaydı. Orgoreyn haritamın gösterdiğine gö re en yakındaki yanardağ olan Dremegole Dağının batı eğiminin eteğinde kamp kurduk. Buz ırmağının karşı kıyısındaki öteki dağın adı da Drumner. Harita kötü hazırlanmış; batıda görünen büyük zir ve, haritada gösterilmemiş ve orantı yok. Belli ki Orgotalılar Ateş Tepeleri'ne pek sık gelmiyorlar. İhtişam dışında görülecek pek bir şey de yok ya. Bugün on bir mil kızak çektik, zor oldu, her yer ka yalık. Ai çoktan uyudu. İki taş arasına ayağımı kıstırınca aptal gibi debelenip topuğumu incittim ve öğleden sonra topalladım. Gece dinlenince iyileşir. Yarın öteki buzula geçmemiz gerek. Erzağımız tehlikeli bir hızla azalıyor gibi; ama önce yer tutan şeyleri yediğimiz için böyle oldu. Kırk beş-elli kilo kadar ağır yiye ceğimiz vardı. Turuf'ta çaldığımın yarısı; on beş günlük yolculukta otuz kilo kadarı bitti. Günde yarım kilo giçi-miçi yemeye başladık; iki çuval kadik tohumu, biraz şeker ve bir sandık kurutulmuş balığı * Neserem: Orta şiddette fırtınayla yağan ince kar, hafif tipi.
190
çeşni olsun diye sonraya saklıyorum. Turuftan aldığım o ağır yükten kurtulduğumuz için mennunum. Kızak hafifledi. Sardny Thanern. -10 civarı; donmuş yağmur yağıyor. Buz ırmağın dan aşağı sanki bir tüneldeymişiz gibi rüzgâr esiyor. Buzun kenarın dan çeyrek mil ötede, uzun, düz bir açıklıkta kamp kurduk. Dreme gole'dan iniş zorluydu, dik ve iniş çıkışlı, derin yarıklarla dolu ve taş lıktı; kızağı tekerler üzerinde çektik. Yüz yarda gidemeden tekerlek lerden biri kırıldı ve tekrar kızakla devam ettik. Bugün yalnızca dört mil yol alabildik. Hâlâ ters yöndeyiz. Buzul batıya, Gobrin Plato suna doğru uzun bir eğri çiziyor olmalı. Burada yanardağların ara sındaki genişlik dört mil kadar, yarıklar umduğumdan daha fazla ve yüzeyi girintili olsa da merkeze ilerlemek zor olmaz sanıyorum. Drumner püskürüyor. İnsanın dudaklarına düşen sulu karda du man ve kükürt tadı var. Yağmur bulutları altında bile batıda gün bo yu hava kararıp durdu. Kimi zaman her şey, bulutlar, buzlu yağmur, hava koyu bir kızıla dönüyor sonra yavaşça tekrar soluk gri bir renk alıyor. Buzul ayaklarımızın altında arada bir titriyor. Eskichwe rem ir Her, Kuzeybatı Orgoreyn ve Takımadalarda son on-yirmi bin yıldır volkanik etkinliğin arttığını öne sürmüş ve Buzun sona ereceğini, en azından duraklayarak bir buzularası döne me girileceğini öngörmüştü. Yanardağların atmosfere verdiği C02 zaman içinde bir yalıtıcı görevi görerek yeryüzünden yansıtılan uzun dalga ısı enerjisini tutacak fakat doğrudan güneş ısısının hiç ke sintiye uğramadan girmesini sağlayacakmış. Dünyanın ortalama sı caklığının artarak 20 dereceye kadar çıkacağını söylüyor. İyi ki o za man ben olmayacağım. Ai, Terralı bilimadamlarının kendi Buz Çağ larının hâlâ tamamlanmamış olan resesyonunu açıklamak için benzer teoriler ileri sürdüklerini söylüyor. Böyle teoriler ne reddedilebilir ne de kanıtlanabilir; buzun neden geldiğini ve neden gittiğini kimse bilemez. Cehaletin karı çiğnenmeden kalır. Şu anda, Drumner'ın üzerinde, karanlıkta büyük bir şölen ateşi yanıyor. Eps Thanern. Sayaca göre bugün on altı mil yol almışız; ama düz bir çizgi ile dün geceki kampımızdan en fazla sekiz mil uzaktayız. Hâlâ iki yanardağ arasındaki buz geçidindeyiz. Drumner püskürü
yor. Kara eteklerinden, rüzgâr, kül ve duman bulutlarının bulanıklı ğını beyaz buharla temizlediğinde görülebilen ateşten solucanlar sü rünerek iniyor. Sürekli, hiç durmaksızın havayı bir tıslama dolduru yor, öylesine muazzam ve öylesine uzun süreli bir ses ki dinlemeyi bırakınca artık duymaz oluyorsunuz; yine de insanın varlığının bü tün deliklerini dolduruyor. Ayaklarımızın altındaki buzul sürekli tit riyor, çatlıyor, sarsılıyor. Buzulun yarıklar üzerinde kurabileceği bü tün karköprüleri yok olmuş, buzun ve buzun altındaki bu toprağın tepinmesiyle yıkılmış gitmiş. Kızağı bütünüyle yutabilecek olan bir göçüğün ucunu bulabilmek için bir oraya bir buraya koşturup duru yoruz, sonra bir yenisinin ucunu aramaya başlıyoruz. Kuzeye gitme ye çalışıyor ama hep batıya ve doğuya gitmeye zorlanıyoruz. Yuka rımızda Dremegole, Drumner'ın çabalarını desteklercesine kara du manlar püskürtüp homurdanıyor. Ai'nin yüzü bu sabah çok kötü bir biçimde dondu, bir ara ona baktığımda burnunun, kulaklarının, çenesinin bembeyaz kesilmiş ol duğunu gördüm. Onu ısıtıp canlandırdım, zarar görmedi; ama daha dikkatli olmamız gerek. Buz'dan aşağı esen rüzgâr, kesinkes öldürü cü; ve ilerlemeye çalışırken ona yüzümüzü dönmek zorundayız. Homurdanıp duran iki canavar arasındaki bu göçük ve çatlaklar la dolu buzkolundan bir çıkabilsek. Dağları görmek iyidir, duymak değil. Arhad Thanern. Biraz sove kar, -10 ile -15 derece arasında. Bugün on iki mil gittik, beş mil kadarı kazanç sayılabilir ve Gobrin'in kena rı kuzeyde, yukarıda görünmeye başladı. Artık miller genişliğindeki buz nehrini görebiliyoruz: Drumner ile Dremegole arasındaki "kol" aslında sadece bir parmak ve elin üstüne daha yeni çıkabildik. Dö nüp de kamptan aşağı doğru bakınca buzul akıntılarının kara buhar lı zirvelerden parçalanarak akışı görülebiliyor. İleriye doğru bakınca da genişlediği, yükseldiği ve toprağın kara çıkıntıları üzerinde döne rek hafifçe eğim kazandığı, bulut, duman ve kardan oluşma peçeler altında buz duvarıyla buluştuğu görülüyor. Artık karla birlikte küller de yağmaya başladı ve buzun, üzerindeki çatlaklar örtülmüş ya da iç lerine dolmuş olan cürufla sertleşmiş; yürümek için iyi bir yüzey ama kızakla ilerlemek zor, kızak demirleri şimdiden aşındı. Volkanik 192
püskürtüler iki-üç kez yakınımızdaki buzlara düştü. Çarparken yük sek sesle tıslayıp buz içinde kendilerine birer delik açıyorlar. Küller uçuşuyor, karla birlikte düşüyor. Kendini yaratma sürecindeki bir dünyanın kirli kaosunda kuzeye doğru emekliyoruz. Bitmemiş Yaratılışa şan olsun! Netherhard Thanern. Sabahtan beri hiç kar yağmadı; hava kapalı ve rüzgârlı, sıcaklık -20 derece civarında. Üzerinde olduğumuz büyük buzul batı yönünden vadiye doğru iniyor, biz de doğu uçundayız. Dremegole ile Drumner artık ardımızda kaldılar, gene de Dremego le'nin keskin bir uzantısı hâlâ doğumuzda, göz seviyesinde uzanıp gidiyor; zar zor sürünerek ve emekleyerek seçim yapmamız gereken bir noktaya vardık: ya batıya doğru buzulu izleyip yavaş yavaş buz yaylasına varacağız ya da bu gece kamp yaptığımız yerin bir mil ka dar kuzeyindeki buz tepelerine tırmanıp yirmi-otuz millik yol kaza nacağız. Ama bu riskli bir iş. Ai riski göze almaktan yana. Garip bir kırılganlığı var. Çok savunmasız, açık, korumasız, hep dışında taşımak zorunda olduğu cinsel organı bile öyle; ama güçlü, inanılmaz derecede güçlü. Benden daha uzun süre kızak çekmeyi sürdürebilir mi bilmiyorum; ama benden daha büyük güçle, daha hızlı çekiyor, iki kat daha güçlü ve hızlı. Bir engeli aşmak gerektiğin de kızağın ön ya da arka tarafını rahatlıkla kaldırabiliyor. Bense dot he’ye girmedikçe böyle bir ağırlığı kaldıramam. Bu kırılganlığının ve gücünün yanı sıra kolayca umutsuzluğa ve çabucak teslimiyete kapı lan bir ruhu var; ateşli sabırsız bir cesaret. Günlerdir sürdürdüğümüz bu yavaş ve zor tırmanış bedenini ve iradesini tüketiyor. Benim ır kımdan biri olsaydı bir korkak olduğunu düşünebilirdim ama hiç de korkak değil aslında; asla bir benzerini görmediğim her an hazır bir cesareti var. Uçurumların acımasız ve ani sınamasına hayatını koy maya hazır ve istekli. "Ateş ile korku iyi birer uşak, kötü birer efendidir." Korkuyu ken disine hizmet ettiriyor. Ben uzun yolda korkuya teslim olabilirdim. Cesaret ve akla sahip. Böyle bir yolculukta güvenli bir yol bulmaya çalışmanın ne yararı var? İzlemeyeceğim saçma yollar var; ama gü venli bir yol yok.
193
Streth Thanem.
Şansımız yok. Bütün gün uğraştık ama kızağı iler
letemedik. Kısa süreli, külle karışık sove-kar yağışı. Gün boyu hava karanlık tı, batıdan esen rüzgâr Drumner'in dumanını üstümüze getirdi. Bura larda buz daha az sarsılıyor, yalnız bir kere, hafif meyilli bir tepeyi tırmanırken büyük bir sarsıntı oldu; tırmandığımız tepeyi iyice sars tı kızağı sıkıştırdığımız yarıktan kurtardı ve ben de beş-altı feet aşa ğı düştüm; ama Ai sımsıkı tutunmuştu ve onun gücü sayesinde yirmi feet aşağı, dağın eteğine kadar düşmekten kurtulduk. Bu sırada biri miz omzunu ya da bacağını kıracak olursa bu ikimizin de sonu olur herhalde; işte risk bu, yakından bakınca hayli çirkin görünüyor. Ar kamızdaki buzullar vadisi buharla bembeyaz oldu; aşağıda lavlar bu za değiyor. Geri dönmemiz imkânsız. Yarın daha batıdan tırmanma yı deneyeceğiz. Beren Thanem. Şansımız yok. Daha batıya gitmemiz gerekiyor. Gün boyu zifiri karanlıktı. Ciğerlerimiz çok kötü ama soğuktan de ğil (batıdan esen bu rüzgâr sayesinde gece bile sıcaklık sıfırın çok al tına düşmüyor), yanardağın püskürttüğü kül ve dumanı solumaktan. Sıkışmış bloklar ve buz tepeleri ile boğuşup, tekrar tekrar deneyip bir adım bile gidemediğimiz, boşu boşuna çabalamakla geçen bu ikinci günün sonunda Ai bitkin ve öfkeliydi. Ağlayacak gibi duru yordu ama ağlamadı. Sanırım ağlamanın kötü ya da utanılacak bir şey olduğunu düşünüyor. Kaçışımızın ilk günlerinde, çok hasta ve zayıf olduğu zaman bile ağlarken yüzünü saklıyordu. Kişisel neden ler ya da ırksal, toplumsal, cinsel, her neyse; Ai'nin neden ağlama ması gerekiyor bunu nasıl bilebilirim? Oysa adı da bir acı haykırışı. Bunun için hemen dikkatimi çekmişti Erhenrang'da, çok zaman ön ceymiş gibi geliyor şimdi; "bir Yabancı"dan bahsedildiğini duyunca adını sormuş ve gecenin ortasında bir insan gırtlağından çıkan acı haykırışı duymuştum cevap olarak. Şu anda uyuyor. Kolları titreyip çekiliyor, kas yorgunluğu. Bizi çevreleyen dünya, buz ve kaya, kül ve kar, ateş ve karanlık; titriyor, sarsılıyor ve çekiliyor. Biraz önce dı şarı baktığımda yanardağın, karanlığın üzerine asılı bulutların göbe ğinde kıpkırmızı parladığını gördüm.
194
Omi Thanern. Şansımız yok. Bugün yolculuğumuzun yirmi ikinci günü ve onuncu günden beri doğu yönünde hiç mesafe katedeme dik, tersine batıya giderek yirmi-yirmi beş mil kaybettik; on sekizin ci günden beri hiç ilerleyemedik, yerimizde saydık sanki. Buz'a ulaş sak bile onu geçmeye yiyeceğimiz yetecek mi? Kafa kurcalayan bir sorun bu. Yanardağ püskürmesinin dumanı ve sisi görüşümüzü sınır ladı, yolumuzu iyi seçemiyoruz. Ai, ne kadar dik olsa da biraz eğimi olan her yükseltiye saldırmak isteğinde. Benim ihtiyatım onu sabır sızlandırıyor. Kendimizi kontrol etmemiz gerek. Bir-iki güne kalmaz kemmere gireceğim ve gerginlik daha da artacak. Bu arada küllerle dolu soğuk bir karanlıkta buz tepelerine tosluyoruz. Yeni bir Yo mesh Yasası yazsam hırsızları ölümden sonra buraya gönderirdim. Gece vakti Turuf'tan çuvallarla yiyecek çalan hırsızları. Bir adamın yüreğini ve adını çalıp onu utanç içinde sürgüne yollayan hırsızları. Kafam kazan gibi oldu, bu yazdıklarımı atmam gerekir, yeniden okuyamayacak kadar yorgunum. Harhahad Thanern. Gobrin'de. Yolculuğumuzun yirmi üçüncü gü nü. Gobrin Buzu üzerindeyiz. Bu sabah yola koyulduğumuz anda kampımızın sadece birkaç yüz yarda ilerisinde buza açılan bir pati ka gördük. Buz tepelerine kadar külle döşeli, giderek genişleyen bir yol. Sess Embankment'da gezinir gibi rahatça ilerledik. Buzun üze rindeyiz şimdi. Yeniden doğuya yöneldik, eve doğru. Ai'nin başarılarımızdan duyduğu haz bana da bulaştı. Ciddi dü şününce aslında durum eskisinden iyi değil. Platonun kenarına gel dik. Yol yarıklarla dolu; bazıları köyleri içine alacak büyüklükte. Hem de ev ev değil, bütün bütün. Birçoğu da yolumuz üzerinde, bu yüzden doğuya değil kuzeye doğru gitmek zorundayız. Yüzey kötü. Büyük buzun engebeleri ve çıkıntıları arasında, buzun büyük plastik örtüsünün Ateş Tepeleri arasında gerilmesinden doğan muazzam yı kıntılar arasında kızağı ilerletebilmek için didindik. Basınca dayanık lı kırık sırtlar tuhaf biçimlere bürünmüş, ters dönmüş kuleler, bacak sız devler, mancınıklar. Başlarda bir mil kalınlığında olan buz bura da, sessizce dağların üzerinden aşıp ateş-ağızları tıkamak istercesine daha da kalınlaşıyor ve yükseliyor. Kuzey tarafında Buz un içinden yükselen bir zirve var, genç bir yanardağın keskin, zarif konisi; altı
bin feetlik alçak tepeler üzerinde göremediğimiz, kat kat üst üste binmiş, çatlaklar içindeki buz örtüsünden binlerce yıl daha genç. Gündüz, arkamıza bakınca Drumner'den püsküren dumanı Buz yüzeyinin boz-kahverengi bir uzantısı gibi asılı kalmış gördük. Ku zeydoğu yönünden alçaktan esen bir rüzgâr, yükseklerdeki havayı günlerdir soluduğumuz, gezegenin derinliklerinden gelen bu pis ko ku ve kurumdan temizliyor, ardımızda kalan duman, kara bir kapak gibi buzulları, alçak dağları, taş vadileri, yeryüzünün geri kalanını örtüyor. Buzdan başka bir şey yok diyor Buz. Ama kuzeydeki genç yanardağ başka bir şeyler söylemek niyetinde. Kar yağışı yok, hava hafif kapalı -hava karardığında platoda sı caklık- 20 derece. Alttaki eski buzla yeni buz birbirine karışmış. Ye ni buz aldatıcı, beyaz bir ışıltı altına gizlenmiş, mavi, kaygan kaypak bir yığın. İkimiz de birçok kez düştük. Böyle kaygan bir yüzeyde, yüzüstü on beş feet kaydım. Kızağı çekiştirmekle uğraşan Ai gül mekten iki büklüm oldu. Sonra özür diledi ve Gethen'de buzda ka yıp düşen tek kişinin kendisi olduğunu sandığını söyledi. Bugün on üç mil; ama bu çatlak, oyuklu, engebeli, sıkışık yığın lar üzerinde bu hızla gitmeyi sürdürürsek bitkin düşer ve yüzüstü yu varlanmaktan daha zor durumlarla karşılaşırız. Büyüyen ay iyice alçalmış gibi, kurumuş kana benzer soluk bir rengi var; büyük kahverengimsi, parlak bir hale ile çevrili. Guyirni Thanern. Kar yağmaya başladı, rüzgâr artıyor, ısı düşüyor. Bugün gene on üç mil yol aldık. Mesafe pek azalmadı. İlk kampımız dan buraya 254 mil geldik. Günde ortalama on buçuk mil yol almı şız; tipide bekleyerek geçen iki günü saymazsak on bir buçuk. Kızak çekmekle geçen bu millerin 75-100 kadarı bize bir kazanç sağlama dı. Karhide'ye, başladığımız yerden daha yakın değiliz ama şansımız daha fazla. Oraya varırız sanıyorum. Yanardağ karanlığından çıktığımızdan beri kendimizi sadece işe ve sorunlara vermiyoruz. Akşam yemeklerinden sonra çadırda otu rup konuşmaya başladık gene. Kemmerde olduğumdan Ai'yi gör mezden gelmek benim için daha kolay olurdu belki ama iki kişilik bir çadırda zor bu. Sorun şu ki o da, kendi tuhaf tarzında kemmer de, her zaman kemmerde o. Garip, seviyesi düşük bir arzu olmalı, yı
196
lın her gününe yayılmış durumda ve cinsiyet seçimi diye bir şey yok, gene de o öyle; ben de böyleyim. Bu gece ona karşı duyduğum aşırı fiziksel yakınlık gizlenmesi zor bir noktaya vardı ve bunu uyanıklı ğa, başka disiplin kanallarına aktarmak için de fazlasıyla yorgundum. Sonunda kendisine mi kızdığımı sordu. Suskunluğumun nedenini bi raz da utanarak açıkladım. Bana gülmesinden korkuyordum. Ne de olsa artık cinsel yönden benden daha tuhaf bir yaratık, bir cinsel sapkın değil; burada, Buzun üzerinde her birimiz tekiliz, yalıtılmış durumdayız. Ben kendim gibilerden, toplumumdan ve kurallarından ayrıyım, o da kendisininkinden. Burada benim varoluşumu açıklaya cak ve destekleyecek başka Gethenlilerle dolu bir dünya yok. So nunda eşitiz işte, eşit, yabancı ve yalnızız. Bana gülmedi elbette. Tersine ondan beklemediğim bir incelikle konuştu. Biraz sonra o da yalıtılmışlıktan, yalnızlıktan bahsetmeye başladı. "Senin ırkın kendi dünyasında şaşırtıcı derecede yalnız. Başka hiçbir memeli türü böyle değil. Cinsiyeti belirsiz başka bir tür yok. Evcilleşecek kadar zeki hiçbir hayvan türü böyle değil. Bu kendine özgülük düşünüşünüzü zenginleştiriyor olmalı. Sadece bilimsel dü şünüşü kastetmiyorum, gerçi sizler olağanüstü hipotezcilersiniz. Kendiniz ve daha alt tür canlılar arasındaki bu aşılmaz ayrımı düşü nürsek evrim kavramını geliştirebilmiş olmanız inanılmaz. Ama fel sefi olarak, duygusal olarak da böylesine düşmanca bir dünyada böy lesine tek başına olmak, bütün bakış açınızı etkiliyordur bu." "Yomeshta'ya göre insanın tekilliği onun kutsallığıdır." "Arzın efendileri de böyle söylerdi, başka dünyalardaki başka kültler de aynı sonuca varmışlar. Dinamik, saldırgan, ekolojik olarak yıkıcı kültürler olma eğilimi gösteriyor bunlar. Orgoreyn de bu ka lıpta, kendi usulünce; en azından bu yolda görünüyor. Ya, Handda rata ne diyor?" "Doğrusu, Handdara'da... Biliyorsun hiçbir teori, hiçbir dogma yoktur... Belki de onlar insan ile hayvan arasındaki ayrımın bu kadar farkında değiller, daha çok benzerliklerle, bağlantılarla, yaşayan her şeyin bir parçası olduğu bütünle ilgileniyorlar." Tormer'in şarkısı gün boyu hep aklımdaydı, ona dizeleri okudum.
Işık karanlığın sol elidir karanlık da ışığın sağ eli. ikisi birdir, yaşam ve ölüm, yan yana yatarlar kemmerdeki sevgililer gibi, tutuşmuş eller gibi, sonuçla yol gibi.
Dizeleri okurken sesim titriyordu çünkü kardeşimin ölümünden önce bana yazdığı mektubu hatırlamıştım; o da aynı dizeleri alıntı lamıştı. Ai düşünceye daldı. Bir süre sustuktan sonra konuştu: "Sizler ya lıtılmış ve bölünmemişsiniz. Belki de bizim düalizme takmış olma mız gibi sizler de bütünlüğe takmışsınız." "Biz de düalistiz. İkilik esastır, değil mi? Ben ve öteki oldukça." "Ben ve Sen" dedi. "Evet, öyle, cinsellikten de daha geniş bu..." "Söylesene ırkınızın öteki cinsiyeti sizden ne kadar farklı?" Şaşırarak bakakaldı, aslında kendi soruma kendim daha çok şaşmış tım; kemmer böyle anlık şeyler yaptırıyor insana, ikimiz de kendimi zin bilincindeydik. "Bunu hiç düşünmemiştim" dedi. "Sen hiçbir kadın görmedin." Benim de bildiğim Terra dilindeki kelimeyi kullanmıştı. "Sendeki resimlerde gördüm. Kadınlar hamile Gethenlilere ben ziyor ama göğüsleri daha büyük. Zihinsel davranışları senin cinsin den çok mu farklı? Ayrı bir tür gibi mi onlar?" "Hayır. Evet. Hayır, elbette, aslında değil. Ama bu fark çok önemli. Sanırım bir insanın hayatındaki en önemli şey, tek başına en belirleyici etken erkek veya kadın olarak doğmak. Çoğu toplumda insanın beklentilerini, etkinliğini, bakış açısını, etiğini, tavırlarını bu belirliyor-hemen hemen her şeyini. Kelime hâzinesi. Semiyotik kul lanım. Giyiniş. Hatta yemekler. Kadınlar... kadınlar genellikle daha az yerler. Doğuştan olan farklılıkları öğrenilmiş farklılıklardan ayırt etmek cidden zor. Kadınların toplum işlerine erkeklerle eşit biçim de katıldıkları yerlerde bile çocuk doğurma ve büyütme işini çoğun lukla onlar yapıyor..." "Demek eşitlik genel kural değil, öyle mi? Zihinsel bakımdan aşağı mı onlar?"
198
"Bilmiyorum. Genellikle matematikçiler, besteciler, mucitler ya da soyut düşünürler onlardan çıkmaz. Ama aptal oldukları anlamına gelmez bu. Fiziksel olarak kasları daha az gelişkin. Ama erkeklerden biraz daha dayanıklıdırlar. Psikolojik olarak." Ocağın alevine uzun uzun baktıktan sonra başını salladı. "Harth" dedi, "kadınların neye benzediğini söyleyemiyorum sana. Bunu so yut olarak hiç düşünmemiştim doğrusu ve -Tanrım!— pratik olarak da unutmuşum bile. Buraya geleli iki yıl oldu. Bilmiyorsun. Bir bakı ma kadınlar benim için senden daha yabancı. Ne de olsa seninle ay nı cinsiyeti paylaşıyoruz..." Başını çevirdi ve güldü, acı acı ve huzur suzca. Benim duygularım da karmaşıktı, konuyu uzatmadık. İmi Thanern. Bugün kayaklarla on sekiz mil yaptık. Pusulaya göre doğu-kuzeydoğu yönünde. İlk bir saat içinde engebe ve yarıklardan kurtulduk, ikimiz de koşumları taktık, ben sondayı alıp bir süre ön de gittim ama artık tarayarak gitmeye gerek yoktu, buz yüzeyi bir kaç feet kalınlığında buz parçacıkları ve birkaç inçlik yeni yağmış sağlam karla kaplıydı ve yüzey iyiydi. Ne biz, ne de kızak bir kez ol sun tökezledi ve o kadar rahat ilerledik ki hâlâ adam başı ellişer ki loluk bir yükü çekmekte olduğumuza inanasım gelmiyordu. Öğle den sonra dönüşümlü çektik. Bu muhteşem yüzeyde kolay oluyor. Tepeler ve kayalıklardaki bütün zor işin yükün ağır olduğu sıraya rastlaması talihsizlik. Şimdi hafif gidiyoruz. Çok fazla hafif; sık sık kendimi yemek düşünürken buluyorum. Ruh gibi yediğimizi söylü yor Ai. Gün boyu dümdüz buz üzerinde hızlı ve rahatça ilerledik. Buz gri-mavi göğün altında ölü gibiydi, artık çok gerilerde kalan bir kaç kara nunatak-zirvesi Drumner'ın soluğunun bıraktığı karanlık le ke dışında hiç bozulmamıştı. Örtülü güneş ve buzdan başka bir şey yoktu.
17 Bir Orgota Yaratılış Mitosu
Bu mitosun kökenleri tarih öncesine uzanmaktadır, çok değişik biçimlerde kayde dilmiştir. İlk versiyonlardan biri olan bu versiyon, Gobein Hinterland ının Isenpetb Mağarası Tapınağı'nda bulunmuş olan bir Yomesh-öncesi yazılı metinden alınmıştır.
Başlangıçta yalnız buz ve güneş vardı. Güneş yıllarca ışıdı ve buzu eritip koca bir yarık açtı. Yarığın kenar larında büyük buzdan şekiller vardı ve dibi yoktu. Oyuğun kenarla rındaki buz-şekillerden su damlaları düşmeye başladı, düştü, düştü Buz-şekillerden biri, "Kanıyorum" dedi. Bir diğer buz-şekil, "Ağlıyo rum" dedi. Bir üçüncü, "Terliyorum" dedi.
200
Buz-şekiller uçurumu tırmandı ve buzun düzlüğünde durdular. "Kanıyorum" diyen güneşe uzandı, güneşin içinden avuç avuç dışkı aldı ve bu dışkıyla yeryüzünün tepelerini ve vadilerini yaptı. "Ağlı yorum" diyen buza doğru soludu ve buzu eritip denizleri ve ırmak ları yaptı. "Terliyorum" diyen toprak ve denizsuyu topladı ve onlar la ağaçları, otları, bitkileri, tahılları, hayvanları ve insanları yaptı. Bitkiler toprakta ve denizde büyüdü, hayvanlar karada yürüdü, de nizde yüzdü; ama insanlar uyanmadı. Otuz dokuz taneydiler. Buzun üzerinde uyudular ve hiç kımıldamadılar. Sonra üç buz-şekil öne eğildi, çömeldi, güneşte erimeyi bekledi. Eridikçe süt oldular ve bu süt uyuyanların ağzına aktı ve uyuyanlar uyandı. Bu süt yalnızca insanın çocukları tarafından içilir ve onlar sü tü içmeden uyanamazlar. İlk uyanan Edondurath idi. Öyle uzundu ki ayağa kalktığında ba şı göğü deldi ve kar yağdı. Ötekilerin canlanıp uyandığını gördü ve onlardan korktu, yumruğuyla vurarak birer birer öldürdü onları. Otuz altı tanesini öldürdü, içlerinden biri, sondan bir önceki kaçtı. Haharath'tı adı. Uzaklara kaçtı, buzdaki düzlükleri, yerdeki engebe leri aştı. Edondurath onun peşinden koştu, sonunda onu yakaladı ve yere yıktı. Haharath öldü. Sonra Edondurath, ötekilerin uzanıp yat tığı, Gobrin Buzundaki Doğum-yerine döndü. Gördü ki sonuncusu yoktu. Edondurath, Haharath'ın peşinden koşarken o kaçmıştı. Edondurath kardeşlerinin donmuş bedenlerinden bir ev yaptı ve içine girip sonuncunun gelmesini beklemeye başladı. Her gün ölü lerden biri soruyordu: "Yanıyor mu? Yanıyor mu?" Ötekiler hep bir ağızdan donmuş dilleriyle cevap veriyordu: "Hayır, hayır." Sonra Edondurath uykusunda kemmere girdi, düşlerinde kıvrandı, yüksek sesle konuştu. Uyandığında ölüler hep bir ağızdan haykırıyorlardı: "Yanıyor! Yanıyor!" Ve sonuncuları, en küçük kardeşleri bu sözleri duydu, bedenlerden yapma eve geldi ve orada Edondurath'la birleş ti. Bu ikisinden insan milletleri doğdu. Edondurath'ın teninden, Edondurath’ın rahminden. Ötekinin, küçük kardeşin, babanın adı bilinmiyor. Onlardan doğan her çocuğun ardı sıra bir parça karanlık vardı, gün ışığında nereye gitseler peşlerinden gelirdi. Edondurath sordu
201
bir gün: "Neden oğullarımın peşinde bu karanlık var?" Kemmeringi cevap verdi: "Çünkü tenden olma evde doğdu onlar. Bu yüzden ölüm gelir peşlerinden. Onlar zamanın orta yerindeler. Başlangıçta güneş ve buz vardı ve hiç gölge yoktu. Sonunda, sırası gelince gü neş kendini yutacak, gölge ışığı yiyecek ve sadece buzla karanlık ka lacak."
18 Buz’un Üzerinde
Kimi zaman, karanlık, sessiz bir odada uyuyakaldığımda, bir Van için, geçmişten gelen yüce ve çok değerli bir hayali gö rüyorum. Çadırın bir duvarı üstüme kapanıyor, görünmeyen ama duyulan bir duvar, hafif bir sesten oluşma eğimli bir düzlem; yağan karın hışırtısı. Hiçbir şey görülemiyor. Chabe ocağının ışığı kapalı, sadece bir ısı alanı, bir sıcaklık merkezi olarak var. Uyku tulumumun belli belirsiz nemi ve bedenimi sarışı (karın sesi) uyuyan Estraven'in zor duyulan soluk alışı, karanlık. Başka hiçbir şey yok. içerideyiz, ikimiz, korunakta, huzur içinde, her şeyin merkezinde. Dışarıda ise her zamanki gibi büyük karanlık, soğuk ve ölüm sessizliği var.
203
Böyle bazı talihli anlarda tam uykuya dalarken yaşamımın gerçek merkezinin ne olduğunu tüm kuşkuların ötesinde biliyorum, geçmiş ve yitmiş; ama yine de sürekli olan o zaman, süren an, sıcaklığın yüreği. Ölümcül kışta buz örtüsü boyunca bir kızak çekmekle uğraşarak geçirdiğim o haftalar boyunca mutlu olduğumu söylemiyorum. Aç tım, çok gergindim, çoğu kez kaygılıydım ve her şey daha da kötü ye gidiyordu. Kesinlikle mutlu değildim. Mutluluk akılla ilgili bir şeydir ve yalnızca akıl kazanır mutluluğu. Bana verilen kazanamaya cağınız, saklayamayacağını ve çoğu kez ilk anda tanıyamadığınız bir şeydi; yani coşku. Ben hep daha erken uyanıyordum, genellikle gün doğmadan. Bo yum ve ağırlığım gibi metabolizmamın işleyişi de Gethen normunun biraz üzerinde; Estraven günlük tayınımızı hesaplarken, hem ev ka dınına özgü, hem de bilimsel diyebileceğiniz o titiz tarzıyla bu fark lılıkları dikkate aldı ve baştan beri bana günde birkaç ons daha faz la yiyecek verdi. Bunun haksızlık olduğunu söyleyerek karşı çıktıy sam da eşitsiz bölüşümün bu apaçık haklılığı karşısında etkili olma dı Nasıl bölünürse bölünsün paylar ufaktı. Açtım, sürekli açtım, sü rekli açtım, her gün. Uyanıyordum çünkü açtım. Eğer hava hâlâ aydınlanmamışsa Chabe ocağının ışığını yakıyor ve geceden getirilip sabaha kadar erimiş olan bir tas buzu kaynama sı için ocağın üstüne koyuyordum. Estraven ise bu sırada, bir melek le boğuşur gibi uykuyla sürdürdüğü ateşli ve sessiz mücadelesiyle meşgul olurdu. Mücadeleden galip çıktıktan sonra doğrulur, bana garip garip bakar, başını sallar ve uyanırdı. Giyinip tulumları topla dığımızda kahvaltı hazır olurdu: Bir kâse kaynar sıcak orş ve sıcak suda şişerek küçük bir tür çöreğe dönüşmüş bir giçi-miçi kübü. Ağır ağır, büyük bir ciddiyetle, tek bir kırıntı bile bırakmadan çiğnerdik. Biz yemeğimizi yerken ocak da soğumuş olurdu. Onu da tas ve kâ selerle birlikte toplar, kapüşonlu paltolarımızı ve eldivenlerimizi gi yer açık havaya çıkardık. Soğuk hep inanılmaz derecedeydi. Her sa bah yeni baştan alışmak zorunda kalırdım buna. Tuvalet ihtiyacını zı gidermek için daha önce bir kere dışarı çıkmışsanız ikinci çıkış da ha da zor olurdu.
204
Bazen kar yağıyor olurdu; bazen de kar, sabah millerce alanı kap layan buz üzerinde harika altın ve mavi renkleriyle uzanırdı önü müzde; genellikle her şey griydi. Geceleri termometreyi çadıra alıyorduk, dışarı çıktığımızda ibre nin sağa doğru (Gethenlilerin kadranları saat yönüne ters okunur), çoğu kez takip edemediğimiz bir hızla kayarak on, yirmi, kırk dere celik bir düşüş gösterip sıfır ile -40 arasında bir yerde durmasını sey retmek ilginç oluyordu. Birimiz çadırı söküp katlarken öteki de ocağı, çuvalları falan kı zağa yüklerdi; çadır buzların üstüne bağlandıktan sonra kayakları ve kızağın koşumlarını takmaya hazır olurduk. Bağlantılarda pek az me tal kullanılmıştı; ama koşumlarda alüminyum alaşımından yapılma tokalar vardı. Kalın eldivenlerimizle bağlanamayacak kadar inceydi ler ve o soğukta insanın elini kızgın ateş gibi yakıyorlardı. Isı -20'nin altına düştüğünde ve özellikle rüzgâr estiğinde çok dikkatli olmam gerekiyordu; yoksa bir an içinde donmak işten bile değildi. Ayakla rımdan yana hiç sorunum olmadı; bir saat için bile korunmasız kal manın insanı bir hafta, hatta ömür boyu sakat bırakabileceği bir kış yolculuğunda bu çok önemli bir etken. Estraven ayak ölçümü bilme diğinden çizmeleri ayağımın numarasını tahmin ederek almıştı ve biraz büyük geliyorlardı; fakat birkaç kat fazla çorap bu bolluğu dol duruyordu. Kayakları ayağımıza geçirip koşumları olanca hızımızla takıp kızağı sarsarak, tekerlerini donup yapıştıkları yerden kurtara rak yola koyuluyorduk. Şiddetli kar yağdığı zamanlarda, sabah yola çıkmadan önce çadı rı ve kızağı kardan söküp çıkarmak için zaman harcamamamız gere kiyordu. Yeni yağmış karı küremek zor değildi; ama etrafımızda bü yük yığınlar oluşuyordu, yüzlerce milde tek engel, buzun üzerinde ki tek çıkıntı, bizlerdik. Pusulayla doğuya doğru gidiyorduk. Rüzgâr çoğu kez kuzeyden güneye, buzuldan bize doğru esiyordu. Günlerce solumuzdan esti. Kapüşonlar bu rüzgâra karşı yeterli değildi, ben de burnumu ve sol yanağımı korumak için krem sürüyordum. Buna rağmen bir keresin de sol gözüm donup kapandı ve onu kaybettiğimi düşündüm; Estra ven soluğu ve diliyle buzu çözüp açtığında bile bir süre hiç göreme
dim, galiba donma kirpiklerden de derine gitmişti. Gün ışığında iki miz de Gethen yapımı, üzerinde görmek için küçük yarıklar olan kar gözlükleri takıyorduk ve kar körlüğü sorun olmadı. Şansımız azdı. Estraven Buzun merkezindeki bölgede doğan yüksek basınç alanın da binlerce mil kare uzanan beyazın güneş ışığını yansıttığını söyle mişti. Bu merkezi bölgede olmasak da hemen kenarında, burasıyla buzul-altı toprakların sürekli çalkantılı, alttan gelen ve yağış getiren fırtınalarla sarsıldığı bölge arasındaydık. Kuzeyden esen rüzgâr ha vayı açıyor ve aydınlatıyordu; fakat kuzeydoğu veya kuzeybatıdan esen rüzgârlar, kar yağışı ya da yeni yağmış kar getirerek görüşü ka patıyor, kum fırtınaları gibi bulutlar oluşturarak, her yanı bembeyaz yapıyor, görülmez kılıyordu; gökyüzü beyaz, yer beyaz, ne güneş ne gölge görülebiliyordu, karın kendisi ve ayaklarımızın altındaki Buz bile görülmez oluyordu. Gün ortasında duruyor ve rüzgâr sert esiyorsa buz bloklarını ke sip korunmak için çevremize küçük bir duvar örüyorduk. Su ısıtıp içine bir giçi-miçi küpü atıyor ve kimi zaman içinde bir parça şeker erittiğimiz sıcak suyu içtikten sonra koşumları takınıp yeniden yola koyuluyorduk. Yürürken ya da öğle yemeği sırasında pek konuşmuyorduk. Çün kü dudaklarımız acıyor ve ağız açıkken içine giren soğuk hava dişle re, boğaza ve ciğerlere zarar verebiliyordu; ağzımızı kapalı tutup bu rundan soluk almak gerekiyordu, en azından ısı sıfırın altında yirmi- otuz derece olduğu zamanlarda. Hava daha da soğuduğunda dışarı verilen soluğun anında donması, solunumu daha da zorlaştırıyordu; dikkatli olmazsanız burun delikleri donup kapanabilir ve boğulma mak için ciğerinizi ustura gibi kesen soğuğu yutmak zorunda kalır dınız. Belirli koşullarda dışa verilen soluğun hemen donması, uzakta bir yerlerde patlayan kestane fişekleri gibi bir çıtırtı çıkarıyor ve etrafa kristaller saçılıyordu; her soluk bir kar fırtınasıydı. Yorgun düşene ya da hava kararana kadar kızağı çekmeyi sürdü rüyor, sonra durup çadırı kuruyor, sert bir rüzgâr bekleniyorsa kıza ğın üstünü örtüyor ve geceliyorduk. Olağan bir günde on bir-on iki saat kızak çekip, on iki ile on sekiz mil arası yol yapıyorduk.
206
Pek iyi bir hız gibi görünmüyor; fakat koşullar da pek iyi değil di. Karın sertliği çoğu zaman kayak ve kızak için uygun olmuyordu. Kar yumuşak ve yeni olduğunda kızak karın üzerinden değil, için den gidiyordu. Kar kısmen sertleştiğinde ise kızak kayabiliyor ama kayaklar ilerleyemiyor ve kızak bizi geri çekiyordu, kar sert oldu ğunda da sastrugi, uzun kar-dalgaları yer yer dört feet yüksekliğine kadar çıkan kar kümeleri oluşturuyordu. Kızağı dik ve üstü şaşırtıcı derecede pervazlı kümelerin üzerinden aşırmamız, indirmemiz son ra da ötekine tırmanmamız gerekiyordu; hiçbiri de yolumuza para lel değildi. Gobrin Buz Platosunun donmuş bir göl gibi düz bir buz örtüsü olduğunu sanırdım; oysa yüzlerce mil uzunluğundaki bölüm leri daha çok bir anda donmuş dalgalı bir denize benziyordu. Kamp kurmak, her şeyi emniyete almak, elbiselerin üstündeki ka rı temizlemek gibi işler çok yorucuydu. Kimi zaman zahmete değ mezmiş gibi geliyordu. Geç vakit, soğukta, o kadar yorgunlukla bir de çadır kurmakla uğraşmadan, kızağın kuytusuna sığınıp uyku tu lumlarına girmek çok daha kolay olacaktı. Kimi geceler bunu ne ka dar çok düşündüğümü ve yol arkadaşımın her şeyi düzenine göre ve özenle yapmamız konusundaki metodik, despotça ısrarından ne ka dar nefret ettiğimi hatırlıyorum. Böyle anlarda ondan nefret eder dim; ruhumun içindeki ölümden doğan bir nefretti bu. Yaşam adına bana dayattığı sert, titiz, inatçı isteklerinden nefret ederdim. Her şey tamamlandıktan sonra çadıra girer ve Chabe ocağının koruyucu bir zırh gibi sarıp sarmalayan, sıcaklığını duyardık. Harika bir şey sarıyordu bizi: Sıcaklık. Ölüm ve soğuk başka yerde, dışarı da kalıyordu. Nefret de dışarıda kalıyordu. Yemek yiyor, su içiyorduk. Yemek ten sonra konuşuyorduk. Soğuk çok fazla olduğu ve çadırın mükem mel yalıtımı bile onu dışarıda tutamadığı zamanlarda tulumlarımızı ocağın olabildiğince yakınına yerleştiriyorduk. Çadırın iç yüzeyin de buzdan ince bir kürk oluşuyordu. Kapağı açınca anında yoğunla şan bir soğuk akımı içeri dalıyordu. Tipi varsa her ne kadar korunak lı olsalar da hava deliklerinden yine de buzdan iğneler giriyor, hava yı kar tozundan bir sis kaplıyordu. Böyle gecelerde fırtına inanılmaz bir gürültü yapıyor ve ancak kafa kafaya verip bağırarak konuşabili
yorduk. Diğer gecelerde ise durgunluk vardı, yıldızlar oluşmadan önce ya da her şeyin yok olmasından sonra düşünülebilecek türden bir durgunluk. Yemekten bir saat sonra hava koşulları uygunsa Estraven ocağı kı sıyor ve ışığını kapatıyordu. Bunu yaparken kısa ve etkileyici bir du a, Handdara'nın bildiğim tek ayin sözlerini mırıldanıyordu: "Karanlı ğa ve bitmemiş Yaratılışa şan olsun." Bunu söylüyordu ve karanlık oluyordu. Uyuyorduk. Sabah her şeyi baştan yapmak gerekiyordu. Elli gün boyunca böyle yaptık. Estraven güncesini tutmayı sürdürdü; ancak Buzun üzerinde ge çen haftalarda hava durumu ve her gün katettiğimiz mesafeyi belir ten kısa birkaç not dışında bir şey yazmadı. Bu notlarda arada bir kendi düşüncelerinden ve bazı konuşmalarımızdan da bahsediyordu. Ama Buzun üzerindeki ilk ay, hâlâ konuşabilecek kadar enerjimiz ol duğu gecelerde, akşam yemeği ile uyku arasında ya da fırtına yüzün den çadırda kaldığımız günlerde yaptığımız çok daha önemli konuş malar hakkında tek bir söz bile yok bu güncede. Müttefik olmayan bir gezegende zihin-konuşması kullanmamın yasak olmasa bile pek uygun görülmediğini söyledim ve öğrendiklerini, en azından ben bu konuyu gemideki meslektaşlarımla tartışana kadar kendi halkından gizli tutmasını istedim. Hak verdi ve bu konuda konuşmadı. Sessiz konuşmalarımız hakkında ne bir söz söyledi ne bir satır yazı yazdı. Benim medeniyetimden, onu böylesine derinden ilgilendiren ya bancı varlığımdan ona verebildiğim tek şey zihin-konuşması oldu. Saatlerce konuşuyor, birçok şey anlatabiliyordum ama verebildiğim tek şey buydu. Kış'a vermemiz gereken tek önemli şey de bu belki. Ama Kültürel Ambargo Yasası'nı çiğnememin asıl nedeni şükran duygusu değildi. Ona borcumu ödemek değildi yaptığım. Böyle borçlar hiç ödenemez. Sadece Estraven'le ben artık elimizde paylaş maya değer ne varsa paylaştığımız bir noktaya varmıştık. Umarım Gethenli iki cinsiyetli insanlarla Hain normu tek cinsi yetli insanlar arasında cinsel ilişkinin mümkün olduğu anlaşılır, her ne kadar bu ilişki steril olsa da. Bunun kanıtlanması gerek; Estraven ile ben belki çok daha ince bir noktada başka hiçbir şey kanıtlama dık. Yolculuğun başlarında, Buzun üzerindeki ikinci gecemizde cin
208
sel arzularımız bizi bir kriz noktasına çok yaklaştırmıştı.. Bütün gün Ateş Tepelerinin doğusundaki yarıklarla dolu bölgede debelenip durmuştuk. O gece yorgun ama keyifliydik, çok geçmeden açık bir yol bulacağımızdan emindik. Ama yemekten sonra Estraven suskun laştı. Sonunda hiç lafı dolaştırmadan sordum: "Harth, gene yanlış bir şey mi söyledim yoksa, açıklar mısın?" Susuyordu. "Şifgretorla ilgili bir hata işledim. Özür dilerim; bir türlü öğrene miyorum. Daha bu kelimenin anlamını bile doğru dürüst öğreneme dim.'' "Şifgretor mu? Gölge anlamına gelen eski bir sözden geliyor." İkimiz de bir süre susup kaldık; sonra dolaysız, yumuşak bir ba kışla bana baktı. Kırmızımsı ışıkta yüzü düşünceler arasından size bakıp konuşmayan bir kadının yüzü kadar yumuşak, incinebilir ve uzaktı. Ve tekrar, hem de çok iyi, her zaman görmeye korktuğum ve görmemiş gibi yaptığım şeyi gördüm onda; bir erkek olduğu kadar bir kadın olduğunu. Bu korkunun kaynaklarını açıklama ihtiyacı da korkuyla birlikte yok oldu gitti; bana düşen onu olduğu gibi kabul etmekti. O ana kadar onu reddetmiş, onun kendi gerçekliğini yadsı mıştım. Benim güvenmediğim tek Gethenli, Gethen'de bana güve nen tek kişi olduğunu söylerken haklıydı. Çünkü beni tümüyle bir insan olarak kabul eden, beni kişisel olarak seven ve bana kişisel bağ lılık gösteren ve benden de eşit ölçüde bir kabul bekleyen tek kişi oydu. Bense bunu vermek istememiştim. Bunu vermekten korkmuş tum. Güvenimi, dostluğumu kadın olan bir erkeğe, erkek olan bir ka dına vermek istememiştim. Kısa ve öz bir şekilde kemmerde olduğunu ve elinden geldiğin ce, olabildiğince beni görmezden gelmeye çalıştığını anlattı. "Sana dokunmamalıyım" dedi aşırı bir zorlamayla; bunu söylerken gözleri ni kaçırıyordu. "Anlıyorum" dedim. "Tümüyle katılıyorum." Çünkü, aramızdaki derin ve ani arkadaşlık hissinin artık kabul edilmiş ve anlaşılmış fakat giderilmemiş olan o cinsel gerilimden doğduğunu düşünüyordum; sanırım o da böyle düşünüyordu. Her
209
ikimiz de sürgün olduğumuzdan, çok ihtiyaç duyduğumuz ve zorlu yolculuğumuzun gün ve geceleri boyunca çok iyi kanıtlandığından artık aşk bile denebilecek bir arkadaşlıktı bu. Ama, aramızdaki bu farklılıktan, yakınlık ve benzerliklerden değil, farklılıktan doğuyor du aşk; ve bizi bölen şey üzerinde uzanan bir köprü, tek köprüydü. Cinsel olarak karşı karşıya gelmemiz bir kez daha iki yabancı yara tık olarak karşı karşıya gelmemiz demek olacaktı. Dokunabileceği miz tek biçimde dokunmuştuk birbirimize. Orada bıraktık. Doğru mu yaptık bilmiyorum. O gece biraz daha konuştuk; kadınların neye benzediğini sordu ğunda nasıl zorlandığımı hatırlıyorum. Ondan sonraki birkaç gün boyunca birbirimize karşı ürkek ve ihtiyatlı davrandık. Ne de olsa iki insan arasındaki derin bir sevginin derin bir acı da verme gücü ve olasılığı vardı. O geceye dek Estraven'i incitebileceğim aklıma gel memişti hiç. Artık aramızdaki engeller kalktığından konuşma ve anlaşmamız daki sınırlamalar bana dayanılmaz gelmeye başlamıştı. Çok geçme den, iki-üç gece sonra yemeğimizi bitirdiğimizde —yirmi mil yol alı şımızı kutlamak için özel bir yemekti; şekerli kadik-lapası- yol arka daşıma döndüm: "Geçen bahar, Köşeli Kırmızı Konuttaki o gece söz ötesi konuşmayı anlatabilir miyim diye sormuştun." "Evet." "Sana öğretmeyi denememi ister misin?" Güldü. "Beni yalan söylerken yakalamak istiyorsun." "Bana yalan söylediysen bile bu çok önceleri ve başka bir ülke deydi." Dürüst bir insandı ama dolaylı konuşuyordu çoğunlukla. Bu onu eğlendirmişti. "Başka bir ülkede sana başka yalanlar da söyleyebili rim. Ama, zihin-biliminizi... yerlilere öğretmenizin yasak olduğunu sanıyordum, yani Ekumen'e katılmadıkları müddetçe." "Yasak değil. Yapılmaz. Ben yapacağım ama, eğer istersen. Ve yapabilirsem. Bir Eğitçi değilim ben." "Bu yeteneğin özel öğretmenleri mi var?" "Evet. Alterra'da değil, orada çok yüksek bir doğal hassasiyet var; hatta annelerin doğmamış bebekleriyle zihin-konuşması yaptıkları
210
söyleniyor. Bebekler ne yanıt veriyorlar bilmiyorum. Ama birçoğu muza öğretilmesi gerekiyor, tıpkı bir yabancı dil gibi. Daha doğru su anadilimizmiş de çok geç öğreniyormuşuz gibi." Sanırım bu yeteneği ona öğretmek isteme nedenimi anlamıştı ve öğrenmeyi çok istiyordu. Denemeye başladık. On iki yaşımda nasıl eğitilmiş olduğumu elimden geldiğince hatırlamaya çalıştım. Zihnini boşaltmasını, karartmasını söyledim. Bunu yaptı, hem de benim yap tığımdan çok daha hızlı ve kesin bir şekilde; ne de olsa bir Handda ra müridiydi. Sonra olabildiğince açık bir şekilde düş-konuştum onunla. İşe yaramadı. Tekrar denedik. Birisinin zihinden konuşabil mesi için önce zihin-konuşmasını algılaması, berrak bir algılamayla telepatik potansiyelini hassaslaştırması gerektiğinden önce benim ona ulaşmam lazımdı. Beynim yorgun düşene kadar yarım saat uğraş tım. Bozulmuş gibiydi. "Benim için kolay olacağını sanmıştım" diye itiraf etti, ikimiz de yorulmuştuk ve o gecelik denemeye son verdik. Sonraki çabalarımız da daha başarılı olmadı. Eğitçimin telepati- öncesi insanlar arasında "düş-mesajları" hakkında anlattıklarını hatır layıp Estraven uyurken ona ulaşmayı denedim ama işe yaramadı. "Belki de benim türüm bu yetenekten yoksundur" dedi. "Böyle bir güçten söz etmeye yetecek kadar söylenti ve belirti var ama bizden telepatinin varlığına dair kanıtlanmış bir vaka bilmiyorum." "Binlerce yıl önce benim halkım da öyleydi. Sadece yetenekleri nin farkında olmayan ve ne mesaj gönderecek, ne alacak kimseyi bu lamayan birkaç doğal Duyarlı vardı o kadar, geri kalanların hepsi gi zildi. Doğuştan hassasiyet dışında bu kapasitenin, fizyolojik bir te meli olsa da esas olarak psikolojik olduğunu, bir kültür ürünü, beyin kullanımının bir yan etkisi olduğunu söylemiştim sana. Küçük ço cuklar, zihinsel özürlüler, evrimleşmemiş ya da geri kalmış toplum ların fertleri zihin-konuşmasını beceremez. Öncelikle zihin belirli bir karmaşıklık düzleminde olmalıdır. Hidrojen atomlarından ami noasitler kuramazsın; önce bir karmaşıklaşma gerçekleşmeli; burada da aynı. Soyut düşünce, toplumsal etkileşim türleri, kültürel uyarla malar, estetik ve etik algılama, bunlar hep belirli bir düzeye ulaştık tan sonra bağlantı kurulabilir ve potansiyel ortaya çıkabilir." "Belki de biz, Gethenliler o düzeye gelmedik."
21 1
"O düzeyin çok ilerisindesiniz. Ama biraz da şans gerekli. Ami noasitlerin oluşumunda olduğu gibi. Ya da kültür alanındaki analoji leri kullanırsak -sadece analoji ama yine de aydınlatıcıdır- bilimsel yöntemi alalım, bilimde somut, deneysel tekniklerin kullanılışı söz gelimi. Ekumen'de çok yüksek bir kültürü, karmaşık toplumsal yapı ları, felsefeleri, sanatları, etikleri olan, bütün bu alanlarda üst düzey lere gelmiş halklar var; ama bir taşı tartmayı bile öğrenmemişler. Na sıl yapıldığını öğrenebilirler elbette. Sadece beş yüz bin yıldır bunu hiç yapmamışlar... Hiç yüksek matematiği olmayan, en basit uygu lamalı aritmetikten ötesini bilmeyen halklar var. Bunlar yüksek cebi ri çok iyi anlayabilirler ama hiçbiri bunu geliştirmemiş. Hatta, benim halkım, Terralılar bile üç bin yıl öncesine kadar sıfırın kullanımların dan habersizdiler." Bu Estraven'i hayrete düşürdü. "Gethen'e gelince, benim merak ettiğim şu; eğer öğretirseniz acaba bizlerde de öndeyi kapasitesinin varlığı ortaya çıkacak mı? Acaba bu da zihnin evrimi nin bir parçası mı?" diye sordum. "Bunu yararlı bir gelişme olarak mı görüyorsun?" "Geleceği görme yeteneğini mi? Elbette!" "Bunu yapabilmek için işe yaramaz bir şey olduğuna inanman ge rekir." "Senin şu Handdaran beni hayrete düşürüyor Harth; ama orada bir hayat tarzı haline getirilmiş bir paradoks olup olmadığını düşü nüyorum..." Yeniden zihin-konuşması denedik. Daha önce tümüyle algıya kapalı birisine art arda mesaj yollamamıştım hiç. Tahammül edilmez bir deneyimdi. Dua eden bir ateist gibi hissetmeye başlamıştım ken dimi. Sonunda Estraven esnemeye başladı. "Sağırım ben. Taş gibi sa ğır. En iyisi uyumak." Ona uydum. Kısa karanlık duasını mırıldanıp ışığı söndürdü; uyku tulumlarımıza girdik, bir dakika içinde bir yü zücünün karanlık suya dalması gibi uykuya dalıverdi. Onun uykusu nu sanki kendi uykum gibi hissediyordum; empatik bağ kurulmuştu ve bir kez daha, uykunun içinde adıyla seslendim ona: "Therem!" Birden doğruldu, karanlık içinde sesi çınladı: "Arek! Sen misin?" “Hayır, Genli Ai, seninle konuşan benim."
212
Soluğunu tuttu. Sessizlik. Chabe ocağının başına koştu, ışığı aç tı, korkuyla dolu koyu renk gözlerini bana dikti. "Bir düş gördüm" dedi, "evimde olduğumu gördüm." "Zihin-konuşmamı duydun." "Bana seslendi. Kardeşimdi. Duyduğum onun sesiydi. Öldü o. Beni... Beni Therem dîye mi çağırdın? Ben... Sandığımdan da müthiş bu." Bir karabasandan kurtulmak isteyen bir adam gibi başını salladı, sonra da ellerinin arasına aldı. "Harth, çok üzgünüm." "Hayır, beni adımla çağır. Eğer kafatasımın içinde ölü bir adamın sesiyle konuşabiliyorsan beni adımla da çağırabilirsin! Bana hiç 'Harth' der miydi o? Ah, bu zihin-konuşmasında neden hiç yalan ol madığını anladım şimdi. Müthiş bir şey bu... Pekâlâ, pekâlâ, gene konuş benimle." "Bekle." "Hayır. Devam et." Heyecanlı, korkmuş gözleri bana dikiliyken ona seslendim: "The rem, dostum, aramızda korkacak bir şey yok."
Hâlâ gözlerini ayırmadan bana bakıyordu; anlamadığını düşün düm ama anlamıştı. "Ah, ama var" dedi. Bir süre sonra kendini kontrol etmeyi başarıp sakin bir şekilde konuştu: "Benim dilimde konuştun." "Evet, sen benimkini bilmiyorsun." "Sözcükler olacağını söylemiştin, biliyorum... Yine de sanki bir anlama gibi geldi bana." "Empati başka bir hikâye, her ne kadar bununla bağlantısız olma sa da. Bu akşam bağlantı kurmamızı empati sağladı. Ama zihin ko nuşmasında hem beynin konuşma merkezleri harekete geçer, hem de..." "Hayır, hayır, hayır. Sonra anlatırsın. Neden kardeşimin sesiyle konuştun?" Sesi gergindi. "Buna cevap veremem. Bilmiyorum. Onu anlatsana bana." "Nusuth... Öz kardeşim, Arek Harth rem ir Estraven. Benden bir yaş büyüktü. Estre Lordu o olacaktı. Biz... Onun için evden ayrılmış tım. Öleli on dört yıl oluyor."
213
Bir süre ikimiz de konuşmadık. Bu sözlerin ardında ne yattığını bilmiyor ve soramıyordum; bu kadarını söylemek bile pahalıya pat lamıştı ona. Sonunda konuştum. "Düş-konuş benimle, Therem. Adımı söyle." Yapabileceğini biliyordum; bağlantı kurulmuştu ya da uzmanların deyişiyle fazlar uygundu ve kendi iradesiyle bağlantıyı nasıl kesece ğini henüz bilmiyordu. Ben Dinleyici olsaydım onun düşünmesini duyabilirdim. "Hayır" dedi. "Asla. Daha değil..." Ama hayret, korku, dehşet ne kadar büyük olursa olsun bu doy mak bilmez, yerinde duramaz zihni fazla engelleyemezdi. Işığı ka pattıktan biraz sonra birden iç duyuşumda kekelemesini işittim... "Genri..." Zihin-konuşmada bile asla "I" diyemiyordu. Hemen yanıt verdim. Karanlıkta, içinde belli belirsiz memnuni yet ifadesi de olan bir korku sesi çıkardı. "Yeter, yeter" dedi sesli ola rak. Bir süre sonra nihayet uyuduk. Onun için hiç kolay olmadı. Yeteneği olmadığından veya geliş tiremediğinden değil; ama onu cidden rahatsız ettiği, bir türlü kabul lenemediği için. Set çekebilmeyi çabucak öğrendi; ama bu setlere güvenebiliyor muydu, emin değilim. Belki, yüzyıllar önce ilk eğitici ler bizlere "Son Sanat"ı öğretmek için geldiklerinde hepimiz onun gibiydik. Belki, kendine özgü bir şekilde bütün olan bir Gethenliye telepatik konuşma, bütünlüğün bozulması, tahammül edilmez bir tümlük sarsılması gibi geliyordu. Belki Estraven'in içtenlik ve ihtiya ta önem veren karakteri yüzündendi: Söylediği her söz derin bir ses sizlik içinden yükseliyordu. Ona ölü bir adamın, kardeşinin sesiyle düş-konuşan sesimi duymuştu. Onunla kardeşi arasında, aşk ve ölümden başka ne olduğunu bilmiyordum, bildiğim bir şey vardı, ne zaman onunla düş-konuşmaya kalksam yarasını ellemişim gibi geri kaçıyordu. Aramızdaki zihin yakınlığı bir bağdı gerçekten ama ka ranlık ve zorlu bir bağ, benim daha önce sandığım gibi aydınlatmak yerine karanlığın kapsamını gösteren bir bağ. Ve, günbegün buz düzlüğü üzerinde doğuya doğru emekliyor duk. Otuz beşinci gün, yolculuğumuzun orta noktası olarak planla nan Odorni Anner'e geldiğimizde daha yarı yola bile varmadığımız 214
anlaşıldı. Kızağın sayacına göre dört yüz mil yol katetmiştik ama bu nun sadece dörtte üçü gerçek bir ilerlemeydi ve daha ne kadar yolu muz kaldığını şöyle böyle kestirebiliyorduk ancak. Buz'a çıkmak için verdiğimiz uzun mücadelede bir sürü gün, mil ve erzak harcamıştık. Önümüzde hâlâ uzanan yüzlerce mil, Estraven'i benim kadar endi şelendirmiyordu. "Kızak hafifledi" dedi. "Yolun sonuna doğru daha da hafif olacak; hem gerekirse tayınları da kısarız. Şimdiye kadar az yemedik." İroni yaptığını sanmıştım, anlamalıydım oysa. Kırkıncı günde iki gün süren bir tipiye yakalandık. Çadırda hiç kımıldamadan geçen bu uzun saatler boyunca Estraven sürekli uyu du ve hiç yemedi, sadece yemek vakitlerinde biraz orş ya da şekerli su içti. Ama benim, yarım ölçü de olsa yemem için ısrar etti. "Senin aç kalma deneyimin yok" dedi. Bu söz gücüme gitti. "Ya senin ne kadar var Beylik Lordu ve Baş bakan?" "Genri, bizler ustalaşana kadar yoksunluk uygulaması yaparız. Estre'deki çocukluğum sırasında ve Rotherer İnzivası'nda Handdara ta yanında aç kalmayı öğrendim ben. Erhenrang'da alışkanlığımı kaybetmiştim biraz, bu doğru; ama Mişnori'de yeniden kazandım onu... Lütfen dediğimi yap, dostum; ben ne yaptığımı biliyorum." Biliyordu, ben de dediğini yaptım. Hiçbir zaman -25 derecenin altına düşmeyen bu soğukta dört gün daha yola devam ettik. Sonra bir başka tipiye yakalandık, doğu dan esen rüzgâr suratlarımızda şaklıyordu. İki dakika içinde etrafta savrulan kar o kadar yoğunlaştı ki altı feet ötemdeki Estraven'i göre mez oldum. Yapışan, kör eden, soluk aldırmayan karda nefes almak için ona ve kızağa arkamı dönmüştüm, bir dakika sonra başımı çevir diğimde gitmişti. Kızak da gitmişti. Hiçbir şey kalmamıştı. Gittikle rini sandığım yöne birkaç adım atıp etrafı kolaçan ettim. Bağırdım ama kendi sesimi duyamadım. Küçük, sivri gri çizgilerle dolu bir ev rende tek başımaydım. Paniğe kapıldım, debelenip zihnimde deli gi bi haykırmaya başladım: "Therem!" Yanı başımda, diz çöktüğü yerden bana uzandı: "Gel de çadırı kurmama yardım et."
Öyle yaptım ve o anki paniğimden hiç söz etmedim, gereği yoktu. Bu tipi iki gün sürdü; beş gün kaybetmiştik, daha fazlasına daya namazdık. Nimmer ve Anner büyük fırtınaların çıktığı aylardı. "İyice azalttık artık, değil mi?" dedim bir gece giçi-miçi tayınımı zı ölçüp sıcak suyun içine atarken. Başını kaldırıp beni süzdü. Sağlam, geniş yüzü zayıflamış, elma cık kemiklerinin altında gölgeler belirmiş, gözleri çökmüş ve dudak ları çatlamıştı. O böyleyse benim neye benzediğimi Tanrı bilir. Gü lümsedi. "Şansımız varsa başarırız, şansımız yoksa da başaramayız." Yola çıktığımızdan beri bunu söylüyordu. Bütün kaygılarıma, bü tün o son bir kumar oynama hissime rağmen hiçbir zaman dediğine inanacak kadar gerçekçi olamamıştım. Şimdi bile, diye düşündüm, böylesine sıkı çalışmışken bile. Ama Buz ne kadar sıkı çalıştığımızı bilmiyordu. Nereden bilecek? Oran değişmiyor. "Şansın nasıl gidiyor, Therem?" dedim sonunda. Bana gülümsemedi. Cevap da vermedi. Sadece biraz sustu ve sonra şöyle dedi: "Aşağıdan beri hep bunları düşünüyorum." Aşağısı bizim için güney, buz platosunun aşağısındaki dünya, toprağın, in sanların, yolların, şehirlerin artık gerçekten var olduğunu hayal et menin bile güçleştiği bütün bu şeylerin bölgesi anlamına geliyordu. "Mişnori'den ayrıldığım gün Kral'a senin haberini gönderdiğimi bili yorsun. Shusgis'in bana dediklerini ilettim ona. Pulefen Çiftliğine gönderileceğini söyledim. O sırada ne yapacağıma henüz tam ola rak karar vermemiştim, sadece içimden geldiği gibi davrandım. O zamandan beri içimden geleni düşünüyorum, şöyle bir şey olabilir: Kral şifgretor oynama şansı olarak görebilir bunu. Tibe karşı çıka caktır; ama Argaven artık Tibe'den bıkmaya başlamıştır bile ve tav siyelerine aldırmayabilir. Soruşturur. Karhide'nin konuğu, Elçi nere de? Mişnori yalan söyleyecektir. Geçtiğimiz sonbahar hastalanıp öl dü, üzüntülerimizin kabulü. Ama, bizim elçiliğimiz onun Pulefen Çiftliğinde olduğunu haber almış; buna ne buyrulur? Burada yok, gelin kendiniz bakın, hayır, hayır gerek yok, Orgoreyn Commensal
21 6
larının sözüne inanıyoruz... Ama, bu görüşmelerden birkaç hafta sonra Elçi Pulefen Çiftliğinden kaçmış olarak Kuzey Karhide'de or taya çıkar. Mişnori'de karışıklık. Erhenrang'da öfke. Commensallar rezil olmuş, yalanları ortaya çıkmıştır. Sen de Genri, Kral Argaven'in gözünde bir hazine, kaybolup bulunmuş bir ocak-kardeşi olursun. Bir süre. Hemen, ilk fırsatta Yıldızgemine haber göndermelisin. He men adamlarını getir ve Argaven seni bir tehlike olarak görmeye başlamadan, Tibe ya da başka bir danışmanı deliliğini kullanıp onu bir kez daha korkutmadan görevini tamamla. Seninle pazarlık yapar sa sözünden dönmeyecektir. Yoksa kendi şifgretoru zedelenir. Har ge-kralları sözlerine sadıktırlar. Ama çok hızlı davranmalı ve gemini bir an önce indirmelisin." "İyi karşılandığıma dair en ufak bir belirti gördüğümde yapaca ğım bunu." "Hayır; sana öğüt vermemi bağışla ama, iyi karşılanmayı bekle memelisin. İyi karşılanacağını sanıyorum. Gemi de öyle. Bu son ya rı yılda Karhide çok aşağılandı. Argaven'in eline bu durumu değiştir mek için bir koz vereceksin sen. Bu fırsatı kaçıracağını sanmıyorum." "Pekâlâ. Ama bu arada sen..." "Ben Hain Estraven'im. Seninle hiçbir ilişkim yok benim." "Başlangıç için." "Başlangıç için" diye onayladı. "Başlangıçta tehlike varsa saklanabilecek misin?" "Oh, evet, kesinlikle." Yemek hazırdı ve acıkmıştık. Yemek öylesine önemli ve meşgul edici bir işti ki yediğimiz sürece başka hiçbir şey konuşamazdık; bu tabu artık kesinleşmiş ve belki de ilk biçimini almıştı, son kırıntı bi tene dek tek bir söz bile söylenmiyordu. Bittiğinde Estraven konuş tu: "Neyse, umarım iyi tahmin etmişimdir. Sen bu durumda... bağış lar mısın..." "Bana doğrudan öğüt vermeni mi?" dedim; artık bazı şeyleri anla yabiliyordum. "Elbette. Therem. Sahiden, bunu nasıl düşünebiliyor dun? Biliyorsun benim şifgretorum filan yok." Bu onu neşelendirdi ama hâlâ düşünceliydi.
217
"Neden" dedi sonunda, "neden yalnız geldin, neden seni yalnız gönderdiler? Her şey hâlâ o geminin gelmesine bağlı. Neden senin için ve bizim için bu kadar zorlaştırıldı her şey?" "Bu Ekumen'in âdetidir ve bazı sebepleri var. Gerçi bu sebepleri anlayabildiğimden artık ben de pek emin değilim ya. Yalnız gelişi min sizler için olduğunu düşünüyordum. Açıkça tek başıma, koru masız, hiçbir tehdit oluşturmayacak, hiçbir dengeyi bozmayacak şe kilde, bir işgalci olarak değil sadece kurye olarak geldim. Ama, bu nun başka gerekçeleri de var. Tek başıma dünyanızı değiştiremem. Ama o beni değiştirebilir. Tek başıma bir ilişki kurmayı başarırsam bu kişisellikten yoksun ve sadece politik bir ilişki olmaz; bireysel ve kişisel bir ilişki olur. Bu politik bir ilişkiden hem fazla hem de eksik tir. Biz ve Onlar değil. Ben ve O da değil; Ben ve Sen. Politik ya da pragmatik değil, mistik bir ilişki. Bir bakıma Ekumen de politik bir organ değil mistik bir organdır. Başlangıçlara çok önem verir. Baş langıçlara ve araçlara. Ekumen'in öğretisi, amaç aracı meşru kılar öğ retisinin tam tersidir. Bu yüzden daha ince, daha yavaş, tuhaf ve risk li yolları seçer; daha çok evrim sürecinin yaptığını yapar, model ola rak onu alır... Sonuçta ben de yalnız geldim, sizler için mi? Kendim için mi? Bilmiyorum. Evet, bu işleri zorlaştırdı. Fakat, pekâlâ ben de sana sorabilirim, neden havada giden taşıtlar icat etmek aklınıza gel medi? Küçük bir uçak aşırabilsek ikimiz de birçok zorluktan kurtul muş olurduk!" "Hangi aklı başında adam uçmayı düşünebilir ki?" dedi Estraven sertçe. Hiçbir kanatlı canlının bulunmadığı ve Yomesh'in kutsal me leklerinin bile uçmayıp karda yavaşça düşen kar taneleri gibi süzülü verdikleri bir dünyada makul bir yanıttı bu. Nimmer'in ortalarına doğru, bir sürü rüzgâr ve dondurucu soğuk tan sonra uzun süre sakin havada gidebildik. Fırtına çıksa bile güney de, aşağıda oluyor ve biz, tipinin içindekiler rüzgârdan korunabili yorduk. Başlarda bu korunak zayıftı, hava bulutlardan ve kardan, yu karıdan ve aşağıdan yansıyan kaynağı belirsiz güneş ışığı ile ışıyor du. Bir gece içinde hava ağırlaştı, bütün parlaklık gitti, geride bir şey kalmadı. Çadırdan dışarı hiçliğe çıktık. Kızakla çadır oradaydı. Es traven yanımda duruyordu ama ne onun, ne de benim gölgemiz dü
218
şüyordu. Çevrede, her yerde ölü bir ışık vardı. Karda yürürken göl ge görünmüyor, ayak izi kalmıyordu. Hiçbir iz bırakmıyorduk. Kı zak, çadır, o ve ben; hepsi bu kadar. Güneş yok, gökyüzü yok, ufuk yok, dünya yoktu. İçinde havada asılı gibi kaldığımız beyazımsı-gri bir boşluk. Bu yanılsama o kadar mükemmeldi ki dengemi korumak ta güçlük çekiyordum. İç kulaklarım yerimi gözlerimden aldıkları onayla belirlemeye alışmışlardı; artık bu yoktu; kör olmuş gibiydim. Kızağı yüklerken mesele yoktu ama kızağı çekerken ilerimizde hiç bir şey olmaması, bakılacak, gözlerin değeceği hiçbir şeyin olmama sı başlarda tatsız sonra da yorucu gelmeye başladı. Sastrugisiz sağ lam ve katı -bu kesindi- kardan oluşan iyi bir yüzey üzerindeydik. İyi gitmemiz gerekirdi. Oysa hâlâ hız kaybediyorduk, hiçbir enge lin olmadığı yolda bir o yana bir bu yana dolanıyor ve normal hızı mıza erişmek için çaba harcıyorduk. Yüzeydeki en ufak bir değişme bile, ileriyi göremediğimizden, beklenmedik bir basamak gibi bizi tökezletiyordu; bunu belli eden bir gölge bile yoktu. Gözlerimiz açık, körler gibi kayıyorduk. Günlerce böyle gittikten sonra yürüyüş süresini kısalttık, akşamüstülerine doğru ikimiz de gergin oluyor ve yorgunluktan terlemeye, titremeye başlıyorduk. Karı, tipiyi arar ol muştum, yeter ki bir şeyler olsun; ama her sabah çadırdan çıktığı mızda boşluğa, beyaz havaya, Estraven'in Gölgesizlik dediği şeye giriyorduk. Odorni Nimmer'de, yolculuğumuzun altmış birinci günü, öğle sularında etrafımızdaki dümdüz ve kör hiçlik sarsılmaya, silinmeye başladı. Gözlerimin, sık sık yaptıkları gibi beni yanılttıklarını zanne derek havanın soluk, anlamsız kargaşasına pek dikkat etmemiştim ki birden tepemizde küçük, soluk, ölü bir güneş gözüme çarptı. Güneş ten aşağı doğru bakınca tam karşımızda boşluktan çıkmış, bize doğ ru gelen kocaman kara bir şekil gördüm. Kara dokunaçlar kımıldı yor, yuvarlanıyorlardı. Kaskatı kesildim, yanımda koşumları çeken Estraven'e döndüm: "Bu ne?" Estraven sisin içinde saklı, karanlık, acayip şekillere baktı ve "Taşlıklar" dedi, "Esherhoth Taşlıkları olmalı." Ve çekmeyi sürdürdü. Yanı başımda sandığım şeylerden millerce uzaktaydık. Beyaz hava alçak, yoğun bir sise dönüşürken onları apaçık görebilmiştik: Nuna
taklar, buzun içinden çıkan, buzdağları gibi çok az kısımları görüle bilen kaya yükseltileri, soğuğa gömülü, eonlar boyunca ölü dağlar. Elimizdeki, kötü çizilmiş tek haritaya güvenecek olursak en kısa yolumuzun biraz kuzeyine düşmüştük. Ertesi gün ilk kez doğunun biraz güneyine doğru döndük.
19 Eve Dönüş
Karanlık, rüzgârlı bir havada Esterhoth Taşlıklarının, yedi haftadır, buz, kar ve gök dışında gördüğümüz ilk şeyin gö rüntüsünden cesaret almaya çalışarak ilerledik. Haritaya göre güney de Shenshey Bataklıkları ve doğuda Guthen Körfezinin yakınına düşüyorlardı. Ama bu, Gobrin bölgesinin güvenilir bir haritası değil di ve biz de yorulmaya başlamıştık. Gobrin Buzulunun güney kenarına haritanın gösterdiğinden daha yakındık, zira güneye dönüşümüzün ikinci gününde buz yükseltileri ve yarıklarla karşılaşmaya başladık. Buz, Ateş Tepeleri bölgesinde ol duğu kadar engebeli değildi fakat çözülmüştü. Birkaç dönüm genişli ğinde, yazın muhtemelen göllere dönüşen çukurlar vardı; bir anda si zi yutuverecek küçük delikler ve yarıklar ve gitgide daha fazla büyük
221
yarıklar, bazıları uçurumlar kadar büyük bazıları iki-üç feet genişli ğinde ama derin yarıklarla dolu bir bölgeydi. Odirni Nimmer'de (Es traven'in güncesine göre; çünkü ben günce tutmuyordum) güçlü bir kuzey rüzgârıyla birlikte güneş de ışımaya başladı. Kızağı dar yarık lar üzerindeki kar köprülerinden geçirirken solumuzda ve sağımızda ki, kızak demirlerinin kopardığı buz parçalarının ince billur düzlem lere dokunan gümüş teller gibi hoş bir musiki çıkararak düştüğü ma vi deliklere ve uçurumlara bakıyorduk. Uçurumlar üzerinde ışıyan güneşin altında kızak çektiğimiz o sabahın kendine özgü, düşsel haz zını hatırlıyorum. Ama gök beyazlaşmaya, hava ağırlaşmaya başladı, gölgeler kayboldu, karın ve gökyüzünün mavisi çekildi. Böyle bir yü zeyde beyaz göğün tehlikelerine karşı uyanık değildik. Buz çok girin tili çıkıntılı olduğundan Estraven çekerken ben de itiyordum; gözle rimi kızaktan ayırmadan ve başka hiçbir şey düşünmeden iteliyordum ki kızak elimden kaçtı ve hızla ileri atıldı. Bir anda içgüdüyle sımsıkı yapıştım ve Estraven'in düz bir yola girip hızlandığını düşünerek ya vaşlaması için seslendim. Ama kızak, burnu aşağı doğru eğimli olarak durdu, kımıldamadı, Estraven ise orada yoktu. Az daha kızağı kendi kendine kaymaya bırakıp onu aramaya gi decektim. Sırf şans eseri bunu yapmadım. Kızağı elimden bırakma dan aptal aptal Estraven'i aramaya başladım, derken kırılmış kar- köprüsünün bir parçasının kopup kaymasıyla açığa çıkan yarığın ağ zını gördüm. Estraven aşağı düşmüştü ve kızağı düşmekten koruyan tek şey benim ağırlığımdı. Arka demirlerinin üçü hâlâ sert buz üze rindeydi. Estraven koşumlara bağlı kuyuda asılı dururken kızak da aşağı doğru çekiliyordu. Bütün ağırlığımı kızağın arka kısmına verip çektim ve düzeltip yarığın kenarından uzaklaştırdım. Kolay olmadı. Ama bütün ağırlı ğımla demire yaslandım ve zar zor kımıldattıktan sonra geri çektim. Estraven de yarığın kenarına tutunmuştu ve onun ağırlığı da bana yardımcı oldu. Koşumlara sarılı olarak tırmanıp yarıktan çıktı ve yü zükoyun buzun üzerine yığıldı. Yanına çöküp koşumları çözmeye çalıştım. Nefes alırken göğsü nün inip kalkması dışında hareketsizdi. Dudakları kaskatı kesilmişti, yüzünün bir kenarı berelenmişti.
Zorlukla doğruldu ve fısıltıyla konuştu: "Mavi... hepsi maviydi... derinlerdeki kuleler..." "Ne?" "Yarığın içinde. Hepsi mavi ışık dolu." "İyi misin?" Koşumları yeniden takmaya girişti. "Sen önden git, ipi tutarak değnekle" dedi yutkunarak. "Rotayı belirle." Saatler boyu birimiz kızağı çekerken diğeri yumurta kabuğu üze rinde yürüyen bir kedi gibi dikkatle, her adımı değnekle kontrol ederek kılavuzluk etti. Yer gök beyaza kesmişken içine bakmadıkça yarık görülemiyordu, o zaman da biraz geç kalınmış oluyordu çün kü kenarlar eğimli ve çoğunlukla sağlam değildi. Her adım bir sür priz, tökezleme, düşmeydi. Hiç gölge yoktu. Dümdüz, beyaz, sessiz bir küre; kocaman, donmuş bir cam topun içinde yürüyorduk. Ama camda çatlaklar vardı. Yokla ve adım at, yokla ve adım at. İçine yu varlandın mı cam toptan dışarı düşeceğin, düşeceğin, habire düşece ğin görünmez çatlakları yokla... Gevşemek bilmez bir gerginlik ya vaş yavaş tüm adalelerimi kapladı. Bir adım bile atmak son derece zordu. "Ne var, Genri?" Hiçliğin orta yerinde kalakalmıştım. Gözüme yaşlar doldu ve gözkapaklarım donarak birbirine yapıştı. "Düşmekten korkuyorum" dedim. "Ama ipe tutunuyorsun" dedi. Sonra gelip hiçbir yerde görünür bir yarık olmadığını anlayınca ne olduğunu kavradı, "Kampı kuralım" dedi. "Daha zamanı değil, ilerlememiz gerek." Çoktan çadırı kurmaya başlamıştı bile. Daha sonra, yemeği bitirince, "Durma zamanıydı" dedi. "Bu yol dan gidebileceğimizi sanmıyorum. Görünüşe göre Buz yavaş yavaş iniyor, yol boyunca çözülmüş ve yarıklarla dolu olabilir. Görebilsek gidebilirdik; ama Gölgesizlik'te yapamayız." "Ama ya Shenshey Bataklıklarına nasıl ineceğiz?" "Güneye yönelmeyip tekrar doğuya doğru gidersek Guthen Kör
fezi’ne uzanan sert buz üzerinde oluruz. Bir kere yazın tekneyle kör fezden geçerken Buz'u görmüştüm. Kızıl Tepeleri geçip buz ırmak larıyla körfeze akıyor. Bu buzullardan biri üzerine çıkarsak buz-de nizi üzerinde güneye ilerleyerek Karhide'ye varır, sınırdan değil kı yıdan gireriz. Bu daha iyi de olabilir. Gerçi yolumuzu uzatır; yirmi- elli mil arasında sanırım. Fikrin nedir, Genri?" "Benim fikrim şu ki beyaz hava sürdükçe yirmi feet daha bile gi demem." "Ama yarıklı bölgeden çıkarsak..." "Yarıklı bölgeden çıkarsak tamam. Hele tekrar güneşi görecek olursak sen kızağa bin, seni Karhide’ye bedava götürürüm." Yolculu ğun bu aşamasındaki tipik espri gayretlerimizden biriydi bu da, ap talca şakalardı ama kimi zaman ötekini gülümsetebiliyorlardı. "Be nim bir derdim yok" dedim, "akut kronik korku dışında." "Korku çok yararlıdır, karanlık gibi; gölgeler gibi." Estraven’in gülümsemesi, üstünde kara bir kürk ve kara taştan iki benek olan çat lak ve soyulmuş kahverengi bir maske üzerindeki çirkin bir yarık gi biydi. Tuhaf değil mi, gün ışığı yeterli değil. Yürümek için gölgeler de gerekli." "Defterini versene bana." Biraz önce o günkü yolculuğu not etmiş ve gideceğimiz yolla, ka lan yiyeceğe dair bazı hesaplar yapmıştı. Küçük tabletle kurşunkale mi Chabe ocağının yanından bana doğru itti. İç kapağa yapışık boş yaprağa çember içindeki ikili eğriyi çizdim ve simgenin Yin yarısını siyaha boyayıp defteri yol arkadaşıma uzattım. "Bu işareti biliyor musun?" Uzun uzun garip bir bakışla baktı; fakat, "Hayır” dedi. "Arz'da, Hain-Davenant'da ve Chiffewar'da bulunur. Yin ve Yang. Işık karanlığın sol elidir... devamı nasıldı? Işık, karanlık. Korku, cesaret. Soğuk, sıcak. Dişi, erkek. Bu sensin, Therem. Hepsi ve biri. Karın üzerindeki bir gölge." Ertesi gün hiçlikten başka bir şey içermeyen zeminin üzerinde çatlak kalmayana dek her şeyi bürüyen o beyaz yokluk içinden ku zeydoğuya doğru gittik. Bir günlük ilerleme. Yol uzadığından yiye ceğimizin bitmemesi için tayınları 2/3 e indirmiştik. Bitse de fark et
224
mez gibi geliyordu bana; çünkü hiç ile az arasındaki fark küçük bir farktı. Estraven ise önsezi veya içgüdü gibi görünen fakat uygulama lı deneyim ve akıl yürütme de olabilecek şansının izini sürüyordu. Dört gün doğu yönünde gittik, yaptığımız en uzun yürüyüşler bun lardı, günde on sekiz ile yirmi mil arasında gidiyorduk. Derken sa kin hava bozdu ve parçalandı, bir anafora, önümüzde, ardımızda, yanımızda, gözlerimizde dolanan küçük kar parçacıklarından oluşan bir anafora, ışık ölünce başlayan bir fırtınaya döndü. Tipi bize hay kırıp dururken üç gün çadırda kapalı kaldık. Solumayan ciğerlerden gelen sözsüz, nefret dolu üç günlük bir haykırıştı bu. "içimden haykırarak karşılık vermek geliyor" dedim Estraven'e zihin-ko nuşmasıyla; o da tereddütlü resmiyetiyle, bağlantıyı kurdu: "İşe yara maz. Seni dinlemez bile."
Saatlerce uyuduk. Biraz yemek yedik, buz-kesiklerimizi, yaraları mızı, iltihaplarımızı tedavi ettik, zihin-konuştuk ve gene uyuduk. Üç günlük çığlık bir gevelemeye, sonra iç çekişe, sonra da sessizliğe dö nüştü. Hava açtı. Çadırın açık kapısından göğün berraklığı ışıldadı. Yüreklerimiz de hafifledi, ne var ki rahatlığımızı hareketlerimize şevk ve heyecan katarak açığa vuramayacak kadar bitkindik. Kampı topladık -ihtiyar adamlar gibi süründüğümüzden iki saatimizi aldı bu- ve yola koyulduk. Yokuş aşağı gidiyorduk, yol düzdü, kar sert liği kayaklar için çok uygundu. Güneş ışıyordu. Gün ortasında ter mometre -15 dereceyi gösteriyordu. Gidebilmek bize güç vermiş gi biydi, hızlı ve kolay ilerledik. O gün yıldızlar görünene kadar yola devam ettik. Akşam yemeğinde Estraven tam tayın hazırladı. Bu hızla yalnız ca yedi günlük yiyeceğimiz kalmıştı. "Çark dönüyor" dedi ciddiyetle. "İyi dönmesi için yememiz ge rek." "Ye, iç, neşelen" dedim. Yemek beni keyiflendirmişti. Kendi söz lerime kahkahayla güldüm. "Hepsi bir; yemek, içmek, neşelenmek. Yemek olmadan neşelenemezsin, değil mi?" Bu da Yin-Yang çevri mine uygun bir giz gibiydi ama fazla sürmedi. Estraven'in yüz ifade sindeki bir şey bu havayı bozdu. İçimden ağlamak geldi ama kendi mi tuttum. Estraven benim kadar güçlü değildi ve bu haksızlık ola
cak onu da ağlatacaktı. Çoktan uyumuştu; oturduğu yerde, kâsesi kucağında uyuyakalmıştı. Bu kadar düzensizlik ona uygun değildi. Ama fena fikir de değildi, uyumak. O sabah oldukça geç uyandık, her zamankinin iki katı kahvaltı ettik ve koşumları takıp hafif kızağımızı dünyanın kenarından içe doğru çekmeye başladık. Solgun öğle güneşinde kırmızı beyaz dik bir yokuş görünümü al mış dünyanın kenarının altında donmuş deniz vardı; bir kıyıdan öte kine ve Karhide'den Kuzey Kutbuna kadar donmuş olan Guthen Körfezi. Kızıl Tepelerin arasına sıkışmış kırık buz yükseltileri ve düzlük lerinden buz-denizine inmemiz o öğleden sonra ve ertesi gün bo yunca sürdü. İkinci gün kızağı bıraktık. Yükümüzü denk yapıp sırtı mıza aldık. Birimizde çadır, birimizde torbalar vardı, yiyecekler eşit bölüşülmüştü. Adam başı en fazla on iki kilo bir yük düşüyordu. Chabe ocağını da yüklememe karşın yüküm hâlâ on beş kilonun al tındaydı. O kızağı habire itelemekten, çekmekten, çekiştirmekten kurtulmak iyiydi ve yolda Estraven'e söyledim bunu. Dönüp buz ve kızıl kaya yığını içinde bırakılmış olan kızağa baktı. "İyi iş görmüş tü" dedi. Sadakati fark gözetmeksizin, alıştığımız, kullandığımız, on larsız olamadığımız sabırlı, inatçı, güvenilir eşyaları da kapsıyordu. Kızağı özlüyordu. Yolculuğumuzun yetmiş beşinci, Harhahad Anner platosu üze rindeki elli beşinci günün akşamı Gobrin Buzundan Guthen Körfe zi'nin deniz-buzuna indik. Gene uzun süre, hava kararana dek yola devam ettik. Hava soğuk fakat berrak ve sakindi, çekecek kızağımız da olmadığından temiz buz yüzeyi kayaklarımız için çok elverişliy di. O gece kamp kurduğumuzda artık altımızda bir mil değil birkaç feetlik buz ve onun altında da tuzlu su olduğunu düşünmek garip ge liyordu. Ama düşünmeye fazla zaman ayırmadık. Yemek yedik ve uyuduk. Şafak vakti, -30 derecenin altında, müthiş soğuk ve berrak bir günde güneye baktığımızda orada burada buzul uzantılarıyla iç içe geçmiş, güneye doğru neredeyse dümdüz bir hat halinde uzanan kı yıyı görebildik. Başlangıçta kıyıya yakın gittik. Kuzey rüzgârı iki
226
portakal rengi tepe arasındaki vadi ağzını aşmamıza yardım etti. Bu radan geçtikten sonraysa bir bora bizi yere serdi. Daha doğuya, de niz-düzlüğü seviyesine çıkarak ayakta durabildik. "Gobrin Buzu bizi kustu" dedim. Ertesi gün kıyının doğu eğimi dümdüz önümüzde uzanıyordu, sa ğımızda Orgoreyn vardı fakat önümüzdeki mavi eğri Karhide idi. O gün son orş ve kadik tohumlarını kullandık, adam başına birer kilo giçi-miçi ile yüz elli gram şeker kalmıştı sadece. Yolculuğumuzun bu son günlerini pek iyi anlatamıyorum çünkü doğru dürüst hatırlamıyorum. Açlık algıları keskinleştirir belki ama aşırı yorgunlukla birlikte olmadığı zaman. Bütün duyularım ölmüş gibiydi. Açlıktan mideme kramplar girdiğini hatırlıyorum; ama bana hiç acı vermiyorlardı sanki. Hissedebildiğim, sadece bir kurtuluş, bir şeyin ötesine varma, coşku duygusuydu; bir de çok uykumun gelmiş olduğu. Posthe Anner'in on ikisinde karaya çıktık ve Guthen kıyısı nın donmuş kumsalından kayalık, karlı boşluğuna tırmandık. Karhide'deydik. Hedefimize varmıştık. Boş bir başarı oldu bu; çünkü torbalarımız boşalmıştı. Varışımızı kutlamak için bir sıcak su ziyafeti çektik. Ertesi sabah kalkıp bir yol, bir kent bulmak için yo la koyulduk. Boş bir bölgeydi ve elimizde haritası yoktu. Yol varsa bile beş-on feet karla kaplıydı ve belki de farkına varmadan birçoğu nun üzerinden geçmiştik. Toprağın işlendiğine dair en ufak bir işa ret yoktu. O gün güney ve batı yönlerinde dolaştık ve ertesi günün akşamında karanlığın ve inceden yağan karın içinden uzaklardaki bir tepe eteğinde bir ışık görünce ikimiz de bir süre ağzımızı açamadık. Durduk ve baktık. Sonunda yol arkadaşım inledi: "Bir ışık mı o?" Kışlık kapılarına kadar kar yığılı, yüksek çatılı, karanlık evler ara sında tek sokaklı bir Karhide köyüne zar zor ulaşabildiğimizde hava çoktan kararmıştı. Dar panjurları arasından kırıklar, oklar ve çizgiler halinde sızan ışığını kış tepeleri arasından gördüğümüz aşevinin önünde durduk. Kapıyı açıp içeri girdik. Odsordni Anner'di, yolculuğumuzun seksen birinci günüydü; Es traven'in hesapladığı takvimi on bir gün aşmıştık. Yiyecek istihkakı mızı ise tamı tamına hesaplamıştı; yetmiş sekiz günlük yolluk. Kıza ğın sayacı ve son birkaç günlük tahminimizce 840 mil yol yapmış
227
tık. Bunun çoğu geri dönüşlerle geçmişti, sahiden 800 millik yolu muz olsaydı asla aşamazdık; düzgün bir harita bulduğumuzda Pule fen Çiftliği ile bu köy arasındaki uzaklığın 730 mil olduğunu gördük. Bütün bu miller ve günler boyunca evsiz, sözsüz bir ıssızlıkta ilerle miştik; kaya, buz ve sessizlik; seksen bir gün boyunca birbirimiz dı şında hiçbir şey olmaksızın. Yiyecekler ve yiyecek kokularıyla, insanlar ve insan sesleriyle dolu büyük, hamam gibi sıcak, aydınlık odaya girdik. Estraven'in omzuna yapıştım. Yabancı yüzler, yabancı gözler bize çevrildi. Es traven'e benzemeyen birilerinin de yaşadığını unutmuştum. Çok korkmuştum. Aslında içinde yedi-sekiz kişi bulunan küçük bir odaydı burası. Onlar da bir süre benim kadar şaşırmışlardı kesinlikle. Kış ortasında gece vakti kuzeyden Kurkurast Beyliği'ne gelen olmaz. Hepsi dur muş bizi süzüyordu, sesler kesilmişti. Estraven zor duyulur bir fısıltıyla konuştu: "Beyliğin konuksever liğine sığınıyoruz." Gürültü, fısıltı, şaşkınlık, hayret, karşılama. "Gobrin Buzunu aştık." Daha çok gürültü, daha çok ses, sorular; hepsi etrafımıza top landı. "Arkadaşımla ilgilenir misiniz?" Bunu ben söyledim sanıyordum ama Estraven söylemişti. Birisi beni oturtuyordu. Bize yiyecek getirdiler, bizimle ilgilendiler, ağır ladılar. Saf, kendi halinde, çilekeş, cahil insanlardı bu yoksul köylüler; onların cömertliği zorlu yolculuğumuzu soylu bir şekilde sona erdir di. Ellerinde ne varsa verdiler bize. Sakınmadan, saymadan. Ve Es traven bize verdiklerini, lordlar arasında bir lord, dilenciler arasında bir dilenci, o halktan biri gibi aldı. Kıyının kıyısında, zor yaşanılır bir kıtanın en zor yaşanılır ucun da yaşayan bu balıkçı-köylüler için dürüstlük ekmek kadar, su kadar önemlidir. Birbirleriyle açık oynamak zorundalar, ortada hile yap maya yetecek hiçbir şey yok. Estraven bunu biliyordu ve bir-iki gün sonra şifgretora çok dikkat ederek, incelikle ve dolaylı olarak neden
228
kış vakti Gobrin Buzunu aşmaya yeltendiğimizi sorduklarında ona göre yanıt verdi: "Suskunluk benim seçeceğim bir şey değil; ama ya lan söylemekten daha uygun bana." "Onurlu insanlar da pekâlâ yasadışına itilirler; yine de gölgeleri küçülmez" dedi köy reisinden sonra gelen ve dükkânı kışın bütün Domain için bir tür oturma odası olan aşevinin aşçısı. "Kimi Karhide'de yasadışı olabilir, kimi Orgoreyn'de" dedi Estra ven. "Doğru; kimi kendi kabilesine göre kimi de Erhenrang'daki krala göre." "Kral deneyebilir ama kimsenin gölgesini kısaltamaz" dedi Estra ven. Aşçı yanıtı yeterli bulmuş görünüyordu. Estraven kendi kabile si tarafından dışlanmış olsaydı şüpheli bir şahıs olurdu; ama kralın fermanları önemsizdi. Bana gelince besbelli bir yabancı ve dolayısıy la Orgoreyn'de yasadışı olan bir kişi olmam bana itibar sağlıyordu. Kurkurast'taki ev sahiplerimize adlarımızı asla söylemedik. Estra ven sahte ad kullanmak istemiyordu ve gerçek adlarımız da ağza alı namazdı. Estraven'e yemek, giysi ve yatak vermek bir yana, onunla konuşmak bile suçtu. Guthen kıyısındaki uzak bir köyde bile radyo vardı ve Sürgün Emrini bilmezden gelemezlerdi; ancak konukların kimliğini bilmemek onlar için bir mazeret olabilirdi. Daha benim ak lımdan bile geçmeden Estraven ne kadar zor durumda kalabilecekle rini ölçüp biçmişti. Oradaki üçüncü gecemizde bir sonraki hamlemi zin ne olacağını görüşmek için odama geldi. Bir Karhide köyü, ayrı özel konutların azlığı ya da yokluğu bakı mından Arz'ın eski kalelerine benzer. Ne var ki Ocak'ın, Ticaretha ne’nin, Alt-Beylik'in (Kurkurast'ta Lord yoktu) ve Dış-Ev'in eski, ha rap binalarındaki üç feet kalınlığında duvarlarla ve uzun koridorlarla çevrili odalarda beş yüz kişilik her bir köyün halkı gizlilik, yalıtılmış lık sağlayabiliyor. Ocak'ın üst katında ikimize ayrı birer oda verilmiş ti. Kendi odamda Shenshey Bataklıklarından elde edilen bataklık kö mürünün küçük, sıcak, ağır kokulu ateşi yanında otururken Estraven içeri girdi. "Yakında buradan ayrılmamız gerek, Genri" dedi. Ateşin aydınlattığı odanın gölgeleri içinde, yalınayak, üzerinde bir tek reisin verdiği, bol, kürk pantolonla dururken hatırlıyorum
229
onu. Evlerinin gizliliği ve kendilerince sıcaklığı içinde Karhideliler hep yarı giyinik veya çıplak gezerler. Bu yolculukta Estraven Get henli fiziğine özgü sıkı tıknazlığı yitirmişti, çöküktü, yaralar için deydi, neredeyse ateşten yanarcasına soğuktan yanmıştı. Karanlıktı, sertti, gene de o titreşen ışıkta ele geçmez bir hali vardı. "Nereye?" "Bence güneye ve batıya. Sınıra doğru. İlk işimiz gemine ulaşabi leceğin kadar güçlü bir radyo vericisi bulmak. Sonra da benim bura dakilere zarar gelmesini önlemek için ya saklanacak bir yer bulmam ya da bir süre için Orgoreyn e dönmem gerek." "Orgoreyn'e nasıl gideceksin?" "Daha önce yaptığım gibi; sınırı geçerek. Orgotalıların benimle bir alıp veremedikleri yok." "Vericiyi nerede bulabiliriz?" "En yakın Sossinoth’ta." Afalladım. Sırıttı. "Daha yakını yok mu?" "Altı üstü yüz elli mil. Daha kötü bir zemin üzerinde daha uzun yoldan geldik. Bir sürü karayolu var; insanlar bizi konuk eder; bir motorlu kızağa binebiliriz." Kabul ettim; fakat kış yolculuğumuzun yeni bir etabını düşün mek canımı sıkıyordu. Üstelik bu sefer sığınağa doğru değil Estra ven'in tekrar sürgüne gidip beni yalnız bırakacağı o lanet olası sını ra gidecektik. Uzun uzun düşündüm ve konuştum. "Karhide'nin Ekumen'e ka tılmadan önce yerine getirmesi gereken bir şart olacak. Argaven sür gün cezanı kaldırmalı." Bir şey demedi, gözleri ateşe dikili duruyordu. "Bunda kararlıyım" diye ısrar ettim. "Her şey sırasıyla yapılmalı." "Teşekkür ederim, Genri" dedi. Böyle çok yumuşak konuştuğu zaman sesi bir kadın sesini andırıyordu, boğuk ve tınısız. Bana tatlı bir bakışla, gülümsemeden baktı. "Fakat uzun bir süre için evimi ye niden görmeyi pek beklemiyordum. Yirmi yıldır sürgündeyim, bili yorsun. Bu ceza da çok farklı bir şey değil. Ben kendimi kollarım, sen de kendini ve Ekumen'ini kolla. Bunu yalnız başına yapmalısın. Bü
230
tün bunları konuşmak için çok erken. Gemine inmesini söyle. Sonra gerisini düşünürüm." Kurkurast'ta iyi beslenerek ve dinlenerek iki gün daha kalıp gü neyden gelecek ve bizi geri götürecek yol-sıkıştırıcıyı bekledik. Ev sahiplerimiz Estravene Buzu aşma öyküsünü baştan aşağı anlattırdı lar. Öyküyü, ancak sözlü edebiyat geleneğinden birinin anlatabile ceği gibi anlattı ve böylece geleneksel deyişlerle, hatta epizodlarla dolu bir destan halini aldı öykü. Ama canlı ve doğruydu. Drumner ile Dregemole arasındaki geçidin kükürt ateşi ve karanlığı, Guthen Körfezini süpüren dağ boşluklarının çığlık atan esintileri; kendisinin yarığın içine düşüşü gibi komik ve Buzun seslerinden ve suskuların dan, gölgesiz havadan, gecenin karanlığından söz ettiği mistik bö lümleri de vardı. Gözlerimi arkadaşımın esmer yüzünden ayırmadan, diğerleri kadar büyülenmiş olarak dinledim. Yol-sıkıştırıcının sürücü mahalline sıkışıp Kurkurast'tan ayrıldık. Karhide yollarındaki karı toplayıp sıkıştıran bu motorlu araçlar kışın yolları açık tutmak için tek çare. Zira kış trafiği büyük ölçüde kızak larla yürüyor ve yollardaki karı küremek, krallığın tüm zamanının ve parasının yarısını götürüyor. Sıkıştırıcı saatte iki mil hızla gidiyordu ve gece bastırdıktan çok sonra Kurkurast'ın güneyindeki ilk köye va rabildik. Orada da her zaman olduğu gibi buyur edildik, doyurulduk ve gece ağırlandık; ertesi sabah yayan yola çıktık. Artık Guthen Kör fezi'nden esen kuzey rüzgârını kesen kıyı tepelerinin ardında ve yer leşim alanı olan bölgedeydik, kamptan kampa değil Ocak'tan Ocak'a yürüyorduk. Bir seferinde otuz mil olmak üzere, birkaç kez yoldan ge çen motorlu kızaklara bindik. Yollar sık sık yağan yoğun kara rağmen iyi sıkıştırılmış ve işaretlenmişti. Her zaman torbalarımızda bir gece önceki ev sahiplerimizin verdiği yiyecekler oluyordu. Yolun sonunda hep başımızı sokacak bir çatı ve yanına oturacak bir ateş vardı. Konuksever bir ülkede, rahatça, kayaklarla ve motorlu taşıtlara binerek yaptığımız bu sekiz-dokuz günlük rahat yolculuk yine de tüm yolculuklarımızın en zor ve en yorucu kısmı oldu. Buzul'a tır manmaktan, son açlık günlerinden bile kötüydü. Destan bitmişti, Buz'a mal olmuştu. Çok yorgunduk. Yanlış yönde gidiyorduk. Coş kumuz kalmamıştı.
231
"Kimi zaman çarkın ters yönüne gitmen gerekir" diyordu Estra ven. Her zamanki kadar kararlıydı; ama sesindeki, davranışındaki enerjinin yerini sabır, kesinliğin yerini inatçı bir azim almıştı. Çok suskundu, artık pek fazla zihin-konuşması da yapmıyordu. Sassinoth'a vardık. Donmuş Eye bakan tepeler üzerine kurulu, birkaç bin nüfuslu bir kasaba; damlar beyaz, duvarlar gri, tepeler or man ve kayalıklarla lekeli, tarlalar ve nehir beyaz; nehrin karşısında ihtilaflı Sinoth Vadisi, baştan aşağı beyaz... Ellerimiz boş geldik. Yol araç gerecinden kalanları da çeşitli ev sahiplerimize vermiştik ve elimizde Chabe ocağı, kayaklar ve üzeri mizdeki giysilerden başka bir şey kalmamıştı. Yükümüzden böylece kurtulduktan sonra birkaç kez yolu sorarak kasaba dışındaki bir çift liğe gittik. Çorak bir yerdi. Bir Beylike değil, doğrudan Sinoth Va disi İdaresine bağlı tek bir çiftlikti. Estraven bu idarede genç bir sek reterken bu çiftliğin şimdiki sahibiyle dost olmuş, hatta bir-iki yıl önce Sinoth Vadisi ihtilafını çözme umuduyla o bölgede yaşayanla rın Ey'in doğusuna yerleştirilmelerine yardım ederken adama bu çift liği o almıştı. Çiftçi kapıyı kendi açtı. Estraven'le aynı yaşlarda, tık naz, tatlı dilli bir adamdı. Adı Thessicher'di. Estraven bölgeden geçerken yüzünü saklamak için kapüşonunu iyice indirmişti. Burada tanınmaktan korkuyordu. Aslında gereksiz bir korkuydu; bu aç ve açık dilencinin Estraven olduğunu anlamak için çok keskin bir göz gerekiyordu. Thessicher karşısındakinin ger çekten dediği kişi olduğuna inanamadan bakakalmıştı. Thessicher bizi içeri aldı, imkânlarının kıt olmasına karşın ko nukseverliği standardın altında değildi. Ama bizden rahatsız olmuş tu, orada olmamamızı yeğlerdi. Bunu anlayabiliyorduk; bizi kabul ederek mülküne el konması riskini üstlenmişti. Ama bu mülkü Estra vene borçlu olduğuna ve Estraven ona bu çiftliği sağlamamış olsa şimdiye kadar zaten bizler kadar yoksullaşmış olacağına göre karşı lığında belli bir riski göze almasını istemek haksızlık olmazdı. Ne var ki arkadaşım bir borç ödemesi değil dostluk gereği, yükümlülük değil bağlılık gereği yardım istedi. Nitekim ilk anın korkusundan sonra buzlar çözüldü ve Thessicher gecenin yarısını ateşin yanında Estraven'le eski günlerden, ortak dostlardan söz ederek geçirdi. Es
232
traven sürgündeki bir adamın cezasının kaldırılması umuduyla bek lerken bir-iki ay saklanabileceği terk edilmiş ya da boş bir çiftlik gi bi gizli bir yer bilip bilmediğini sorunca hiç duraksamadan, "Bende kal" dedi. Estraven'in gözleri parladı ama bunu istemedi; Thessicher de onun Sassinoth'a bu kadar yakın olmasının tehlikeli olabileceğini ka bul ederek bir saklanma yeri bulacağına dair söz verdi. Estraven bir takma ad kullanır ve bir aşçı ya da ırgat kılığına girerse bunun zor ol mayacağını söylüyordu. "Belki hoş olmaz ama Orgoreyn'e dönmek ten daha güvenlidir" dedi. "Orgoreyn'de ne yapabilirsin ki? Yaşamı nı nasıl sürdürürsün?" "Commensallık'ın sırtından" dedi arkadaşım susamuru tebessümüy le. "Biliyorsun her Birime iş sağlar onlar. Sorun olmaz. Ama Karhide'de olmayı yeğlerim; sahiden ayarlanabileceğine inanıyorsan..." Elimizde kalan tek değerli şeyimiz olan Chabe ocağı hâlâ yanı mızdaydı. Yolculuğumuzun sonuna kadar şu veya bu şekilde bize çok hizmet etmişti. Thessicher'in çiftliğine gelişimizin ertesi sabahı oca ğı aldım ve kayaklarla kasabaya indim. Estraven elbette benimle gel medi ama ne yapacağımı iyice anlatmıştı ve bir aksilik olmadı. Oca ğı Kasaba Ticarethanesinde sattım ve karşılığında aldığım yüklü pa rayla küçük Ticaret Okulu binasının bulunduğu tepeyi tırmanıp ora da kurulu radyo istasyonuna gidip on dakikalık "özel alıcıya yönelik özel yayın" satın aldım. Bütün istasyonlar günlük yayın sürelerinin bir kısmını böyle kısa dalga mesajlarına ayırıyorlar. Çoğunlukla tacirler tarafından Takımadalar, Sith ya da Perunter'deki müşterilerine veya bayilerine haber göndermek için kullanılıyor. Fiyatlar yüksek ama fa hiş değil. En azından elden düşme bir Chabe ocağının fiyatından az. Benim on dakikam öğleden sonra Üçüncü Saat'in başlarında olacak tı. Bütün günü Thessicher'in çiftliğine gidip gelerek geçirmek isteme diğimden Sassinoth'da oyalandım ve aşevlerinden birinde porsiyonu bol, güzel ve ucuz bir yemek yedim. Karhide yemeklerinin Orgo reyn'dekilerden güzel olduğuna kuşku yoktu. Yemeğimi yerken Es traven'e Orgoreyn'den nefret edip etmediğini sorduğumda bana söy ledikleri aklıma geldi; geçen gece, bütün o yumuşaklığıyla söyledik lerini hatırlıyordum: "Karhide'de olmayı yeğlerim..." Ve, kim bilir ka
233
çıncı kez, yurtseverliğin ne olduğunu, yurdunu sevmenin ne anlama geldiğini, arkadaşımın sesini titreten o sadakatin nereden doğduğunu ve böylesine gerçek bir sevginin çoğu kez nasıl bu denli aptalca ve kötü bir bağnazlığa dönüşebildiğini düşündüm. Hata neredeydi? Yemekten sonra Sassinoth'u dolaştım. Lapa lapa yağan kara ve sı fırın altındaki soğuğa rağmen capcanlı iş hayatı, dükkânlar, pazar yerleri ve sokaklar bir oyunu andırıyordu, gerçekdışı gibiydi, şaşırtı cıydı. Hâlâ Buzun yalnızlığından çıkamamıştım. Yabancılar arasın da huzursuz oluyor ve hep Estraven'in yanı başımdaki varlığını öz lüyordum. Akşam karanlığında karla kaplı yokuşu çıkıp radyo istasyonuna gittim. Beni içeri alıp halka açık vericinin nasıl kullanılacağını gös terdiler. Belirlenen zamanda Güney Karhide'nin 300 mil uzağında yörüngesinde olan yansıtıcı uyduya bir uyan sinyali gönderdim. Bu uydu Ollul'la görüşüp gemiye sinyal göndermelerini isteyebileceğim Yanıtlayıcımın kaybolması ve güneş yörüngesindeki gemiyle doğru dan bağlantı kuracak aracım veya zamanım olmaması ihtimali için düşünülmüş bir güvenceydi. Sassinoth'daki verici, kesinlikle yeterli güçteydi ama uydu sinyali gemiye yollamak dışında bana cevap ve recek donanımda olmadığından sinyali gönderip gitmekten başka yapacak bir şey yoktu. Mesajın alınıp alınmadığını ve gemiye ulaşıp ulaşmadığını bilemezdim. Sinyali göndermekle doğru şeyi yapıp yapmadığımı da bilmiyordum. Böyle belirsizlikleri sessizce kabul lenmeyi öğrenmiştim artık. Kar yağışı şiddetlendi, yolları karanlıkta ve karda gidebilecek ka dar bilmediğimden geceyi kasabada geçirmek zorunda kaldım. Hâ lâ biraz param kaldığından bir han sordum ama Okul'da kalmam için ısrar ettiler; bir sürü neşeli öğrenciyle birlikte yemek yedim ve ya takhanelerden birinde yattım. Hoş bir güvenlik duygusuyla, Karhi de'nin yabancılara gösterdiği olağanüstü ve şaşmaz nezakete duydu ğum güvenle uykuya daldım. Başta doğru ülkeye inmiştim, şimdi ge ne oradaydım. Böylece uyuyakaldım; ama düşler ve uyanışlarla dolu huzursuz bir gecenin ardından sabah erkenden uyanıp kahvaltı et meden Thessicher'in çiftliğine doğru yola koyuldum. Parlak gökte yükselen küçük ve soğuk güneş, karın üzerindeki
234
her yükselti ve tümseği batıya uzanan gölgelere bürümüştü. Yol ışık ve karanlıkla damar damardı. Karla kaplı tarlalarda yolun ucundan bir kayakçının süzülerek uçuşuyla bana doğru gelen küçük bir şekil dışında hiçbir şey kımıldamıyordu. Daha yüzünü görmeden onun Estraven olduğunu anlamıştım. "Ne oldu, Therem?" "Sınıra gitmem gerek" dedi yan yana geldiğimizde bile durmak sızın. Soluk soluğaydı. Yönümü değiştirdim ve birlikte batıya gitme ye başladık. Ona ayak uydurmakta güçlük çekiyordum. Yol Sassi noth'a saptığında ayrılıp çitsiz tarlaların içine daldı. Kasabanın bir mil kadar kuzeyinde donmuş Ey'i geçtik. Kıyı dik eğimliydi ve tır manış bittiğinde ikimiz de soluk almak için durduk. Böylesi bir yarış için uygun şartlarda değildik. "Ne oldu? Thessicher mi?.." "Evet. Telsizle konuştuğunu duydum. Şafak vakti." Estraven'in göğsü buzun üzerinde mavi yarıkların kenarında uzandığı zamanki gibi inip kalkıyordu. "Tibe başıma ödül koymuş olmalı." "Lanet olası, nankör hain!" dedim dişlerimin arasından. Tibe'yi değil, arkadaşına ihanet eden Thessicher'i kastediyordum. "Evet öyle" dedi Estraven, "ama ondan çok fazla şey istedim, kü çük bir ruha fazla yüklendim. Dinle, Genri. Sassinoth'a dön." "Hiç olmazsa sınırdan geçtiğini göreyim, Therem." "Orada Orgota muhafızları olabilir." "Bu tarafta dururum. Tanrı aşkına..." Gülümsedi. Hâlâ nefes nefeseydi, kalktı ve yola koyuldu. Ben de onunla gittim. Küçük donmuş ormanlardan, anlaşmazlık konusu vadinin tepele ri ve tarlaları üzerinden geçtik. Saklanacak, gizlenecek bir yer yok tu. Güneşle aydınlanmış bir gökyüzü, beyaz bir dünya ve üzerinde uçan biz, iki gölge. Engebeli arazi yüzünden sınırı hâlâ göremiyor duk; oysa iki yüz metre kadar uzağındaydık. Birden karşımıza çıktı, bir çitle işaretlenmişti, tepeleri kırmızıya boyalı direklerin yalnızca birkaç feetlik kısmı karın üzerindeydi. Orgota tarafında hiç muhafız görünmüyordu. Bizim tarafta kayak izleri ve güneyde hareket eden küçük şekiller vardı.
"Bu tarafta muhafızlar var. Karanlık bastırana kadar beklemelisin Therem." "Tibe'nin Denetçileri" dedi, acı acı yutkundu ve yön değiştirdi. Biraz önce aştığımız küçük yükseltinin arkasına geçtik ve ilk bul duğumuz kuytuya sığındık. Bütün günü, üstleri karla kaplı dallarının etrafımızı sardığı sık hemmen ağaçlan arasındaki vadicikte geçirdik. Özellikle tehlikeli olan bu bölgeden uzaklaşmak için sınır boyunca kuzeye ya da güneye gitmek, Sassinoth'un doğusundaki tepelere çık mayı denemek, hatta kuzeye, boş araziye gitmek gibi bir sürü plan üzerinde tartıştık. Ama hepsi de veto edildi. Estraven'in burada ol duğu gammazlanmıştı ve artık Karhide'de şimdiye kadar yaptığımız gibi açıkça yolculuk edemezdik. Gizli gizli uzun mesafe de gide mezdik; çadırımız, yiyeceğimiz ve yeterli gücümüz yoktu. Sınıra koşmaktan başka yapabileceğimiz bir şey yoktu, yalnızca tek yol açıktı. Karın altında, karanlık ağaçların arasındaki karanlık oyukta ısın mak için birbirimize sokulduk. Gün ortasında Estraven bir süre uyukladı, bense uyuyamayacak kadar açtım ve üşümüştüm, arkadaşı mın yanında uyuşuk uyuşuk uzanmış, bir keresinde bana aktardığı sözleri hatırlamaya çalışıyordum; ikisi birdir, yaşam ve ölüm, uzanırlar yan yana... Buzun üzerinde çadırda yatıyor gibiydik sanki ama koru naksız, yiyeceksiz, huzursuz; arkadaşlığımızdan başka bir şeyimiz yoktu, o da yakında son bulacaktı. Akşama doğru hava puslandı ve ısı düşmeye başladı. Rüzgârsız oyukta bile kımıldamadan durulamayacak denli soğuktu. Hareket et memiz gerekiyordu ama yine güneş batarken Orgoreyn'i içinde geç tiğim hapishane arabasındakine benzeyen titreme krizlerine yaka landım. Karanlık hiç basmayacaktı sanki. Geç vakit, mavi alacaka ranlıkta oyuktan çıktık ve ağaçların, dalların altında sürünerek sol gun karda silik birkaç nokta halinde uzanan sınır-çitini görene dek tepeyi tırmandık. Uzakta, güneybatı tarafında küçük bir kasabanın, küçük bir Orgoreyn Commensal köyünün ışıkları seçiliyordu. Estra ven geçerliliğini kaybetmiş belgeleriyle buraya gidebilir ve hiç ol mazsa geceyi Commensal hapishanesinde veya en yakın Commen sal Gönüllü Çiftlik'te geçirebilirdi. Birden -orada, en son anda, an
236
cak o zaman- bencilliğim ve Estraven'in suskunluğunun neyi görme me engel olduğunu, nereye, neyin içine gitmekte olduğunu fark et tim. "Therem" dedim, "bekle..." Ama gitmişti, tepeden aşağı iniyordu; müthiş hızlı bir kayakçıy dı ve bu kez benim için hızını azaltmıyordu. Uzun, hızlı bir dönüş le karın üstündeki gölgeler arasından aşağı indi, benden uzaklaşıp doğruca sınır muhafızlarının silahlarına gitti. Bağırdıklarını, durma sını emrettiklerini ve bir yerlerde bir ışığın yakıldığını sanıyorum ama emin değilim; ne olursa olsun durmadı ve hızla çite doğru kay mayı sürdürdü. Çite ulaşamadan onu vurdular. Sonik bayıltıcı değil, çatışma silahları, patlatılınca metal parçaları fırlatan eski çağ taban caları kullanıyorlardı. Onu öldürmek için ateş ettiler. Yanına vardı ğımda ölüyordu, kara saplanmış kayaklarıyla iki büklüm uzanmış, göğsü parçalanmıştı. Başını kollarım arasına aldım ve onunla konuş tum; bana cevap vermedi, bir tek ona olan sevgime cevap verdi, bi linci yiterken parçalanmış ve darmadağın zihninin içinden, konuşul mayan dilde, açık bir şekilde haykırdı: "Anki" Hepsi bu kadar. Kara çöktüm ve ölürken onu tuttum. Bunu yapmama izin verdiler. Sonra beni ayağa kaldırıp götürdüler. Onu da. Beni hapishaneye, onu ka ranlığa.
20 Boş Bir Çaba
Estraven, Gobrin Buzu boyunca yaptığımız sefer sırasında tuttu ğu notların bir yerinde yol arkadaşının neden ağlamaktan utan dığını soruyor. O zaman ona bunun utançtan değil, korkudan kay naklandığını söyleyebilirdim. Ölümünün akşamında, Sinoth Vadi si'ne, korkunun ötesindeki o soğuk ülkeye gittim. Orada istediğiniz kadar ağlayabileceğinizi ama bunun bir işe yaramayacağını öğren dim. Beni Sassinotha geri götürüp hapsettiler; çünkü bir kanun kaça ğıyla birlikteydim ve büyük bir ihtimalle bana ne yapmaları gerekti ğini bilmiyorlardı. Baştan itibaren, daha Erhenrang'dan resmi emirler gelmeden önce bile bana iyi davrandılar. Karhide'deki hücrem Sassi
238
noth Lordları Teşrifat Kulesinde dayalı döşeli bir odaydı; bir şömi ne, radyo ve günde beş öğün yemek vardı. Rahat değildi. Yatak sert ti, örtüler inceydi, zemin çıplaktı, hava soğuktu; Karhide'deki bütün odalar gibiydi. Ama bir hekim yolladılar ve onun elleri ve sesi bana Orgoreyn'de bulduğumdan çok daha büyük ve uzun süreli bir rahat lık sağladı. O geldikten sonra kapıyı bir daha kilitlemediler sanıyo rum. Kapının açık durduğunu ve kapanmasını dilediğimi hatırlıyo rum; çünkü koridordan soğuk geliyordu. Ama yatağımdan kalkıp hapishanemin kapısını kapatacak güç ve cesaretten yoksundum. Titiz ve anaç bir genç adam olan hekim yatıştırıcı bir kesinlikle konuştu benimle: "Beş-altı aydır kötü beslenmiş ve aşırı yorulmuşsu nuz. Kendinizi tüketmişsiniz. Tüketecek daha fazla bir şey kalma mış. Uzanın, dinlenin. Kışın vadilerde donan ırmaklar gibi uzanın. Kımıdamadan yatın, bekleyin." Ama ne zaman uyusam kendimi hapishane arabasında, diğerle riyle birlikte çıplak ve kir pas içinde tir tir titrerken, biraz ısınmak için ötekilere sokulurken görüyordum. Birimiz dışında. Birisi demir kapıya yaslanmış tek başına yatıyordu, soğuk olan, ağzı pıhtılaşmış kanla dolu olan. Haindi o. Kendi başına gitmiş, bizi terk etmişti, be ni terk etmişti. Öfkeyle dolarak uyanıyordum, çaresiz gözyaşlarına dönüşüveren, sarsak bir öfkeyle. Çok hastaydım sanıyorum, yüksek ateşin etkilerinden bazılarını hatırlıyorum, hatta bir ya da birkaç gece doktor yanımda kaldı. O geceleri hatırlayamıyorum ama ona söylediklerimi hatırlıyor, kendi sesimdeki tuhaf, keskin tonu duyabiliyorum. "Durabilirdi. Muhafız ları gördü. Silahların üstüne doğru koştu." Genç doktor bir süre bir şey demeden durdu. "Kendisini öldür düğünü söylemek istemiyorsunuz, herhalde." "Belki de..." "Bir dostun ardından söylenecek bir şey değil bu. Hem Harth rem ir Estraven'den beklemem bunu." Konuşurken bu insanların intihan ne kadar aşağılık bir şey olarak gördüklerini unutmuştum. Bizler gibi bir seçim olarak görmüyor on lar intihan. Onlara göre seçimi reddetmek, başlı başına bir intihar eylemi. Bizim kutsal kitaplarımızı okuyan bir Karhideli için Yahu
239
da'nın asıl suçu İsa'ya ihanet etmesi değil, umutsuzluğa kapılıp bağış lanma şansını, değişmeyi, hayatı inkâr etmesi; intihar etmesidir. "Demek artık Hain Estraven demiyorsunuz ona." "Hiç demedik zaten. Ona yapılan suçlamaları çoğumuz ciddiye almadık, Bay Ai." Ama bu beni hiç de teselli etmedi; aynı acıyla bağırdım sadece: "Öyleyse neden vurdular onu? Neden öldü?" Buna cevap vermedi; cevabı yoktu çünkü. Hiç resmen sorguya çekilmedim. Pulefen Çiftliğinden nasıl çık tığımı, Karhide'ye nasıl girdiğimi, radyolarından gönderdiğim şifre li mesajın gittiği yeri ve amacını sordular. Söyledim. Bu bilgi doğru ca Erhenrang’a, Krala gitti. Gemi meselesi belli ki gizli tutulmuştu; ama bir Orgota hapishanesinden kaçışım, kışın Buz üzerinde yaptı ğım yolculuk, Sassinoth'a gelişim herkese duyuruldu ve serbestçe konuşuldu. Estraven'in bu işteki rolünden ve ölümünden radyoda hiç söz edilmedi. Ama biliniyordu. Karhide'de gizlilik büyük ölçüde bir hassasiyet meselesidir. Kabullenilen ve anlaşılan bir suskunluktur; soruların atlanıp geçilmesidir ama cevapların atlanıp geçilmesi değil dir. Bültenler sadece Elçi Bay Ai'den söz ediyorlardı fakat herkes be ni Orgotalıların elinden alıp getiren ve benimle birlikte Buz'u aşarak Karhide'ye gelip Commensallar'ın geçen güz apansız ölüverdiğime dair yalanlarını ortaya çıkaran kişinin Harth rem ir Estraven olduğu nu biliyordu... Estraven dönüşümün sonuçlarını gayet iyi tahmin et mişti; ama yeterince önemsememişti onları. Sassinoth'da bir odada kımıldamadan, hiçbir şeyin farkında olmadan hasta yatan yabancı bir yaratık yüzünden on gün içinde iki hükümet birden düştü. Orgota'da hükümetin düşmesi demek, aslında, Otuz-Üçler için de denetimi bir Commensallar grubu yerine bir diğerinin alması an lamına gelir. Karhide'de dedikleri gibi bazı gölgeler kısalır, bazı göl geler uzar. Beni Pulefen'e yollayan Sarf hizbi, yalanlarının açığa çık masının doğurduğu daha önce hiç görülmemiş ayıbına rağmen, Ar gaven'in Yıldızgemisinin Karhide'ye indiğini ilan etmesine kadar da yanabildi. Ondan sonra Obsle'nin partisi, Açık Ticaret hizbi, Otuz- Üçler içinde yetkiyi ele geçirdi. Ben de sonuçta onlara biraz hizmet etmiş oldum.
240
Karhide'de hükümetin düşmesi ise Başbakanın rezil olması, yeri ni bir yenisinin alması ve kiorremi'nin epeyce karışması anlamına ge liyor; idam, tahttan feragat ve ayaklanma da pek az rastlanan alter natifler değil. Tibe hiç direnmeye çalışmadı. Uluslararası şifgretor oyunundaki ticari değerim ve Estraven'in suçsuzluğunu kanıtlamam (öyle ima ediliyordu) bana onunkini aşan bir prestij sağlamıştı; o da, daha sonra öğreneceğim üzere Erhenrang Hükümeti gemime mesaj gönderdiğimi öğrenmeye kalmadan istifa etti. Thessicher'in ispiyon culuğu üzerine harekete geçmiş, yalnızca Estraven'in ölüm haberinin gelmesini beklemiş ve sonra istifa etmişti. Hem yenilgiyi hem de in tikamı birlikte tattı. Argaven her şeyi öğrenince bana bir davetiye gönderip beni he men Erhenrang'a çağırttı ve masraflar için de yüklüce bir yolluk gön derdi. Sassinoth şehri de buna eş bir cömertlikle genç doktorlarını benimle birlikte yola çıkardı; çünkü hâlâ pek iyi durumda değildim. Motorlu kızaklarla yolculuk ettik. Sadece bir kısmını hatırlıyorum; düzenli ve telaşsızdı, sıkıştırıcıların yolu temizlemesini beklerken verilen uzun molalar ve hanlarda geçirilen uzun gecelerle doluydu. Aslında iki-üç günden fazla sürmemiş olmalıydı; ama bana uzun bir yolculuk gibi gelmişti. Erhenrang'ın Kuzey Kapıları'ndan kar ve ka ranlık dolu büyük caddelere girdiğimiz ana kadar olan yolculuğun büyük kısmını hiç hatırlamıyorum. İşte o sırada yüreğimin biraz sertleştiğini ve zihnimin açıldığını hissettim. Daha önce paramparçaydım, darmadağınıktım. Şimdiyse rahat bir yolculuktan yorgun düşmüş olmama rağmen biraz olsun gü cüm kaldığını hissediyordum. Alışkanlığın verdiği güç herhalde, ne de olsa bir yıldan uzun bir süre yaşadığım ve çalıştığım bir şehirdeyim artık. Sokakları, kuleleri, Saray'ın kasvetli bahçelerini, yollarını, du varlarını biliyordum. Buradaki işimi biliyordum. Bu yüzden ilk kez, arkadaşım öldüğüne göre onun uğruna öldüğü işi tamamlamam gerek tiği dank etti kafama. Kemerdeki kilit taşını yerine koymalıydım. Saray'ın kapısında Saray duvarlarının içindeki bir konukevine geçmem söylendi. Saray'da üst düzey bir şifgretor belirtisi olan De ğirmi Kuleli Konut'tu kalacağım yer: Kral'ın âlicenaplığından çok, bana atfettiği yüksek statüyü gösteriyordu. Genellikle dost ülke bü
241
yükelçilerinin ağırlandığı yerdi orası. Bu iyi bir işaretti işte. Ancak oraya gitmek için Köşeli Kırmızı Konutun önünden geçmemiz ge rekiyordu, dar kemerli bahçe kapısından havuza bakan, buzdan gri ağaca ve hâlâ boş olan eve baktım. Değirmi Kulenin kapısında beyaz hieb ve koyu kırmızı gömlek giymiş, omuzlarından gümüş bir zincir sarkan biri karşıladı beni: Fa xe, Otherhord İnzivasının öndeyicisi. Onun güzel ve nazik yüzünü, günlerden beri ilk kez aşina bir yüzü görmek beni rahatlattı, gergin liğimi aldı. Faxe Karhide'de pek nadir olan bir selamlama şekliyle el lerimi tutup beni bir dost gibi karşıladığında onun sıcak davranışına bir karşılık verebildim. Güzün başlarında kendi bölgesi Güney Rer'den kiorremi'ye gön derilmişti. Handdara İnzivasının sakinleri arasından konseye üye se çilmesi pek nadir değildir ama bir Dokumacının bu görevi kabul et mesi sık görülmez. Bana kalırsa Faxe, Tibe'nin yönetimini ve bunun ül keyi sürüklediği yolu düşünüp kabul etmişti görevi. O da Dokumacı ların altın zincirini çıkarıp konsey üyelerinin gümüş zincirini takmıştı ve fazla zaman kaybetmemiş olmalıydı. Thern'den beri Başbakan'ı de netleyen bir organ görevi gören Hes-kiorremi'nin, İç Konsey'in üye siydi. Üstelik onu bu göreve atayan Kral'ın kendisiydi. Belki de Estra ven'in daha bir yıldan kısa bir süre önce içinde bulunduğu ikbal yolun da yükseliyordu. Karhide'de siyasi kariyerler ani ve kısa ömürlüdür. Kimseyi görmeden, resmi bir açıklama veya ziyaret yapmadan önce, soğuk, şatafatlı, küçük bir ev olan Değirmi Kule'de Faxe ile oturup biraz konuştuk. Gözümün içine bakıp sordu. "Demek bir ge mi gelip yeryüzüne inecek: Üç yıl önce sizi Horden Adasına geti renden daha büyük bir gemi, öyle mi? "Evet. Daha doğrusu, bunun için bir mesaj gönderdim." "Ne zaman gelecek?" Hangi ayın hangi gününde olduğumuzu bile bilmediğimi fark edince bir süredir ne kadar kötü durumda olduğumu anladım. Estra ven'in ölümünden önceki günden başlayıp saymam gerekti. Eğer ya kında idiyse geminin çoktan yörüngeye girmiş olması gerekiyordu ve bu durumda benden mesaj bekliyor olabilirdi. "Gemiyle haberleşmeliyim. Talimat bekliyorlardır. Kral nereye
inmelerini istiyor? Yerleşim alanı dışında oldukça geniş bir yer olma lı. Bir verici lazım bana." Her şey hızla ve kolaylıkla ayarlandı. Erhenrang Hükümeti ile da ha önceki temaslarımda yaşadığım bitmek bilmez zora koşmalar ve başarısızlıklar gürül gürül akan bir nehirdeki buz parçaları gibi eriyip gitmişti. Çark dönüyordu... Ertesi gün Kral beni kabul edecekti. Krala yaptığım ilk ziyareti ayarlamak Estraven'in altı ayına mal olmuştu. İkincisini ayarlamaksa hayatının geri kalan kısmına. Bu sefer ince eleyip sık dokumayacak kadar yorgundum ve zih nim öz-bilince ağır basan şeylerle meşguldü. Tozlu bayraklar altın dan, uzun kırmızı salondan geçtim ve gürül gürül ateşlerin kıvılcım larla ve çıtırtılarla yandığı üç ateşli kürsünün karşısında durdum. Kral ateşin yanında oturuyordu, masa başında tahta oymalı bir tabu reye çökmüştü. "Oturunuz, Bay Ai." Argaven'in yanında durduğu ocağın karşısına geçip oturdum ve alevlerin ışığında yüzünü gördüm. Kötü ve yaşlı görünüyordu. Bebe ğini kaybetmiş bir kadın, oğlunu kaybetmiş bir adam gibiydi. "Evet, Bay Ai, demek geminiz iniş yapacak." "İstemiş olduğunuz gibi Athten Fen'e inecek, efendim. Bu akşam, Üçüncü Saat'in başında indirirler." "Ya, inecekleri yeri tutturamazlarsa? Her şey yanar mı?” "Dosdoğru bir radyo sinyalini izleyecekler; her şey ayarlandı. Tutturamamaları söz konusu değil." "Ya peki kaç kişiler onlar? On bir mi? Öyle mi?" "Evet. Korkacak kadar çok değiller efendimiz." Argaven'in elleri yarım kalmış bir jestle kasıldı. "Artık sizden korkmuyorum, Bay Ai." "Buna sevindim." "Bana iyi hizmet ettiniz." "Ama sizin emrinizde değilim ben.” "Biliyorum" dedi kayıtsızca. Dudaklarını kemirerek ateşe bakı yordu. "Yanıtlayıcı vericim Mişnori'de Sarfın elinde olabilir. Ama gemi de bir yanıtlayıcı daha var. Bu durumda, eğer sizce uygunsa Eku
men'in tam yetkili Büyükelçisi konumunda ve Karhide ile bir ittifak antlaşması görüşüp imzalamaya yetkili olacağım. Yanıtlayıcı aracılı ğıyla Hain veya öteki Yerleşiklerle görüşüp bunları teyit ettirebilir siniz." "Çok iyi." Başka bir şey söylemedim; çünkü dikkatini bana vermiyordu. Çizmesinin burnuyla ateşteki bir odunu oynatıp kıvılcımlar sıçrattı. "Ne halt etmeye kandırdı beni?" diye sordu tiz, keskin sesiyle ve ilk kez yüzüme baktı. "Kim?" dedim, aynı şekilde ona bakarak. "Estraven." "Sizin kendinizi kandırmamanız için uğraşıyordu. Bana husumet besleyen bir hizbi desteklemeye başladığınızda beni göz önünden kaçırdı. Geri dönüşüm sizi, Ekumen Misyonunu kabul etmeye ikna eder duruma gelince de beni geri getirdi." "Neden bu büyük gemiden hiç bahsetmedi bana?" "Çünkü bundan haberi yoktu: Orgoreyn'e gidene kadar ondan kimseye bahsetmemiştim." "Laklak edecek tam yeri buldunuz, yani, siz ikiniz. O Orgota'nın misyonunuza katılması için uğraştı. Baştan beri onların Açık Ticaret çileri ile birlikte çalışıyordu. Bu ihanet değil mi şimdi?" "Değildi. Hangi millet ilk olarak Ekumen ile ittifak kurarsa kur sun diğerlerinin de kısa sürede onu izleyeceklerini biliyordu: Birlik sağladığınızda Sith, Perunter ve Takımadalar'ın da izleyecekleri gi bi. Ülkesini çok seviyordu, efendim; ama ona hizmet etmedi. Size de etmedi. Benim hizmet ettiğim efendiye hizmet etti o da." "Ekumen mi?" dedi Argaven şaşırarak. "Hayır. İnsanlık." Konuşurken söylediklerimin doğru olup olmadığını bilmiyor dum. Kısmen doğruydu; hakikatin bir yüzü. Estraven'in eylemlerinin saf bir kişisel bağlılıktan, tek bir insana, bana karşı sorumluluk ve ar kadaşlık duygusundan kaynaklandığını söylemek de aynı ölçüde doğru olurdu. Ama bu da hakikatin tamamı değildi. Kral cevap vermedi. Kasvetli, sarkık, buruşuk yüzünü tekrar ate şe çevirmişti.
244
"Neden Karhide'ye döndüğünüzü bana bildirmeden çağırdınız şu geminizi?" "Sizi zorlamak için, efendim. Size gelen bir mesaj Lord Tibe'ye ulaşır ve o da beni hemen Orgota'ya teslim ederdi ya da vurdururdu. Arkadaşımı vurdurduğu gibi." Kral bir şey demedi'. "Benim kendi hayatım hiç de önemli değil; ama Gethen'e ve Eku men'e karşı yerine getirmem gereken bir görevim vardı ve hâlâ var. Bu görevi yerine getirebilme imkânı sağlamak için hemen gemiye sinyal gönderdim. Estraven bunu salık vermişti ve haklıydı." "Pekâlâ, yanlış değildi. Her neyse, buraya inecekler ve biz ilk olacağız... Hepsi de size benziyorlar değil mi? Bir sürü sapık, her za man kemmerde? Bizi onurlandırmaları için didindiğimiz şu toplulu ğa bak... Teşrifatçıbaşı Lord Gorchen'e nasıl karşılanmaları gerekti ğini anlatın. Dikkat edin de bir şey unutulmasın ve yanlış anlama ol masın. Saray'da ağırlanacaklar, neresini uygun görürseniz. Onları iyi ağırlamak istiyorum. Benim için birkaç iyi iş yaptınız, Bay Ai. Com mensalları birer yalancı ve sonra da aptal durumuna düşürdünüz." "Ve yakında da birer müttefik, Lordum." "Biliyorum!" diye haykırdı tiz sesiyle. "Ama, önce Karhide, önce Karhide!" Başımı salladım. Bir süre sessizlikten sonra sordu. "Nasıldı Buz boyunca kızak çek mek?" "Kolay olmadı." "Estraven böyle çılgın bir gezide birlikte kızak çekmek için iyi bir adam olmalı. Demir gibi sertti. Ve hiç moralini bozmazdı. Öldü ğüne üzülüyorum." Verecek bir karşılık bulamadım. "Sizin... Yurttaşlarınızı yarın, öğleden sonra İkinci Saat'te kabul edeceğim. Başka söylenmesi gereken bir şey var mı şu anda?" "Lordum, Estraven'in adının temizlenmesi için Sürgün Emrini geri alır mısınız?" "Henüz değil, Bay Ai. Acele etmeyin. Başka bir şey?"
245
"Başka bir şey yok." "Öyleyse gidiniz. Ben bile ihanet etmiştim. Sürgün kararı kaldırılmadan, ismi temi ze çıkmadan gemiyi indirmeyeceğimi söylemiştim. Bu şartta ısrar ederek uğruna öldüğü şeye boş veremezdim. Bu onu sürgünden geri getirmezdi. O günün geri kalan kısmı Lord Gorchern ve diğerleriyle birlikte gemi personelinin karşılanma ve ağırlanmasını ayarlamakla geçti, ikinci Saat'te motorlu kızakla Erhenrang'ın otuz mil kuzeydoğusun daki Athen Bataklığına doğru yola çıktık. İniş alanı bu büyük, ıssız arazinin, işlenmeye veya yerleşmeye elverişli olmayan ve şimdi İr rem ortasında feetlerce derinliğine kadar donmuş bataklığın kena rındaydı. Radyo sinyali gün boyu sürmüş ve gemiden cevap sinyal leri alınmıştı. Geminin mürettebatı gelirken Büyük Kıtanın karşısında Guthen Körfezinden Charisune Körfezine kadar uzanan sınırı ve hâlâ güneş ışığında kalan Kargav zirvelerini yıldız zincirinde görmüş olmalıydı lar; yıldızlardan birini alçalırken gördüğümüzde hava kararıyordu. Kükreyerek, görkemle indi. Geminin destekleri çamur ve su gö lüne değdiğinde buharlar çıktı; aşağıda, bataklığın dibinde hiç eri meyen buz vardı ve granit gibiydi. Gemi, dengesi bozulmadan ra hatça indi ve Kış'ın alacakaranlığında hızla yeniden donmaya başla yan gölün üzerinde kuyruğu üstüne dikilen, kocaman, koyu gümüşi zarif bir balık gibi, durdu. Geminin inişinin ses ve görkeminden sonra yanımda duran Ot herhordlu Faxe ilk kez konuştu: "Bunu görebilecek kadar yaşadığıma seviniyorum" dedi. Estraven de Buza, ölüme bakarken böyle söyle mişti; bu gece de aynı şeyi söylerdi. İçimi kaplayan acı hüzünden kaçmak için karlar arasından gemiye doğru yürüdüm. Teknenin içi soğutucuların çalışmasıyla çoktan donmuştu ve ben yaklaşırken yük sek kapı açıldı, iniş merdiveni zarif bir eğimle buza değdi. İlk çıkan Lang Heo Hew oldu, hiç değişmemişti elbette. Bu kadını son gördü ğümden beri benim hayatımda üç yıl, onunkinde ise birkaç hafta geçmişti. Bana, Faxe'ye, beni izleyen diğerlerine baktı ve rampanın dibinde durdu. Karhide dilinde vakarla konuştu: "Dostluk amacıyla
246
geldim." Onun gözünde hepimiz yabancıydık. Önce Faxe'nin onu selamlamasını bekledim. Faxe ona beni gösterdi ve o da yanıma gelip benim halkımın âde tiyle sağ elimi eline alıp gözlerime baktı. "Oh, Genli" dedi, "seni ta nıyamadım!" Bu kadar süre sonra bir kadın sesi duymak garipti. Tav siyem üzerine diğerleri de gemiden çıktı; o anda herhangi bir güven sizlik belirtisi, Karhide karşılama heyetine hakaret olurdu, şifgretor larını incitirdi. Hepsi birden çıkıp Karhidelileri güzel bir incelikle selamladılar. Ama hepsi, kadınlar ve erkekler, kendilerini gayet iyi tanımama rağmen, bana garip geldiler. Sesleri tuhaf geliyordu, çok derin, çok tizdi. İki ayrı türden büyük, garip hayvanların oluşturdu ğu bir topluluk gibiydiler; zeki bakışlı, hepsi çiftleşme döneminde, kemmerde olan büyük maymunlar gibi... Elimi tuttular, bana dokun dular, bana sarıldılar. Kendimi kontrol etmeyi becerip, kızakla Erhenrang'a dönerken Heo Hew ve Tulier'e içine düştükleri durum hakkında acilen bilme leri gereken şeyleri anlattım. Saray'a vardığımızda ise hemen odama dönmek zorunda hissettim kendimi. Sassinothlu hekim odama geldi. Yumuşak sesi, ciddi ifadeli genç yüzü, bir adama ya da bir kadına değil de bir insana ait olan yüzü be ni rahatlattı, tanıdık ve doğru geldi... Ama yatağa dönmemi emredip hafif bir sakinleştirici verdikten sonra, "Elçi arkadaşlarınızı gördüm" dedi. "Harika bir şey bu, yıldızlardan gelen adamlar. Ve ben göre bildim bunu!" Gene Karhide ruhundaki —ve insan ruhundaki- o en hayran olu nası şey, yani haz ve cesaret vardı. Bunu onunla paylaşamasam da yadsımak aşağılık bir davranış olurdu. İnanmadan ama kesin bir ha kikati ifade ederek, "Onlar için de harika bir şey" dedim. "Yeni bir dünyaya, yeni bir insanlığa gelmek."
O ilkyazın sonunda, Tuwa'nın son günlerinde kar suyu selleri azalıp da yeniden seyahat etmek mümkün olunca Erhenrang'daki küçük elçiliğimden izin aldım ve doğuya gittim. Benim halkım artık gezegenin her tarafına yayılmışlardı. Hava arabaları kullanmamıza
izin verildiğinden Heo Hew ile ötekilerden üçü bunlardan birine at layıp benim ihmal ettiğim Sith'e ve Takımadalara, Deniz Yarıküresi milletlerine gitmişlerdi. Diğerleri de Orgoreyn'deydi ve ikisi Buzçö zülmesinin Tuwa'ya kadar başlamadığı ve (dediklerine göre) her şe yin bir hafta sonra yeniden donduğu Perunter'deydi. Tulier ile Ke'sta Erhenrang'daki işleri gayet iyi götürüyorlardı. Acil bir şey yoktu. Ne de olsa Kış'ın yakınındaki yeni müttefiklerinden birinden kalkan bir gemi, gezegen zamanıyla on yedi yıldan önce gelemezdi. Orası da marjinal, uçta bir dünya. Daha ileride, Güney Oiron Ko luna kadar üzerinde insan yaşayan bir dünya bulunamadı. Kış'tan Ekumen'in ana dünyalarına, ırkımızın ocak-dünyalarına gitmek Ha in-Davenant için elli yıl. Arz için bir ömür sürüyor. Aceleye gerek yok. Kargavı bu kez alçaktaki geçitlerden, güney denizi kıyısını izle yen bir yoldan giderek geçtim. Uç yıl önce balıkçılar beni Horden Adası'ndan alıp getirdiklerinde kaldığım ilk köyü ziyaret ettim; Ocak halkı beni o zamanki gibi yine en ufak bir şaşkınlık gösterme den karşıladı. Ench Irmağı'nın ağzındaki büyük liman şehri That her'de bir hafta geçirdim, sonra da yaz başında yürüyerek Kerm Toprağı'na doğru yola koyuldum. Doğuya ve güneye doğru yürüyüp taşlıklarla, yeşil tepelerle, bü yük nehirlerle ve tek tek evlerle dolu engebeli araziden geçerek Bu zayak Gölü'ne vardım. Göl kıyısında durup güneye, tepelere bakar ken tanıdığım bir ışık gördüm; bir parıltı, gökyüzünün beyazla kap lanması, ileride, yükselen buzulun ışıltısı. Buz orada duruyordu. Estre çok eski bir yerdi. Ocak'ı ve dış binalar yanı başındaki dağ dan gelen gri taştan yapılmıştı. Keskin bir soğuk vardı; rüzgârın se si havayı dolduruyordu. Kapıyı çaldım ve açıldı. "Beylik'in konukseverliğine sığınıyorum" dedim. "Ben Estreli Therem'in arkadaşıydım." Bana kapıyı açan on dokuz-yirmi yaşlarındaki, ince yapılı, ciddi görünüşlü genç, sözlerimi sessizlikle karşıladı ve sessizce beni Ocak'a aldı. Beni hamama, dinlenme odasına, büyük mutfağa götür dü ve yabancının temizlenip, giyinip, doyduğunu görünce beni de rin yarık-pencereleri Estre ile Stok arasındaki gri göle ve gri thore
ormanlarına bakan bir yatak odasında yalnız bırakıp çıktı. Soğuk bir memleketti, soğuk bir evdi. Derin ocakta, dağlardan ve Buz'dan esen rüzgâr, taş döşeme ve duvarlardaki ısıyı yuttuğundan vücuttan çok, gözü ve ruhu ısıtmaya yarayan gürül gürül bir ateş yanıyordu. Ama soğuk Kış'ta geçirdiğim ilk iki yılda olduğu kadar işlemiyordu bana; soğuk bir ülkede uzun bir süre yaşamıştım artık. Bir saat kadar sonra aynı oğlan (bakışlarında ve davranışında bir kız çocuğunun keskin zarafeti vardı; ama hiçbir kız bu kadar uzun süre suskun kalamaz,) gelip arzu ettiğim takdirde Estre Lordunun beni kabul edeceğini söyledi. Peşine takılıp merdivenlerden indim ve bir tür saklambaç oyununun sürdüğü uzun koridorlardan geçtim. Çocuklar bize çarpıyor, etrafımızda koşturuyor, küçükler heyecanla haykırıyor, ergenler kahkahalarını tutmak için elleri ağızlarında, ka pıdan kapıya, odadan odaya gölgeler gibi kayıyordu. Beş-altı yaşla rında ufak, şişko bir şey bacaklarıma dolandı, sonra da korunmak için eskortumun ellerine yapıştı. "Sorve" diye haykırdı, gözlerini açıp bana bakarken, "Sorve, mahzene saklanmak istiyorum.!" Sapan la atılmış yuvarlak bir taş gibi fırlayıp gitti. Tavrında en ufak bir de ğişme olmayan genç adam, Sorve, bana yol gösterdi ve beni İç Ocak'a, Estre Lorduna götürdü. Esvans Harth rem ir Estraven yetmişini aşkın, yaşlı ve kalçaların daki bir eklem rahatsızlığı yüzünden sakat kalmış bir adamdı. Ateşin kenarında bir tekerlekli sandalyede dimdik oturuyordu. Geniş, selle re maruz kalmış bir kaya gibi zamanın aşındırıp, yıprattığı bir yüzü vardı; sakin bir yüz, müthiş sakin. "Siz Elçi Genri Ai misiniz?" "Evet." O bana, ben ona baktım. Therem, bu yaşlı lordun oğlu, tensel çocuğuydu. Therem küçük oğuldu, benim zihin-konuşmamda sesini duyduğu kardeş Arek de büyük oğul; ikisi de ölmüştü. Göz göze gel diğim bu yıpranmış, sakin, sert yüzde arkadaşıma ait hiçbir şey bu lamadım. Sadece kesinlik buldum. Therem'in ölümünün kesinliğini. Estre'ye gelişim boş bir çabaydı. Teselli bulmayı ummuştum. Te selli yoktu; arkadaşımın çocukluğunu geçirdiği yere gelmek neyi de ğiştirir, hangi yokluğu doldurur, hangi acıyı avutabilirdi? Artık hiç
bir şey değişmezdi. Ancak Estre'ye gelişimin bir amacı daha vardı ve bunu yerine getirebilirdim. "Ölümünden önceki aylar boyunca oğlunuzla birlikteydim. Öl düğünde de yanındayım. Size onun tuttuğu günceyi getirdim. Ayrı ca o günler hakkında bilmek istediğiniz bir şey varsa?.." Yaşlı adamın yüzünde hiçbir ifade yoktu. Bu sükûnet değişmeye cekti. Ama genç olanı aniden gölgelerden çıkıp pencereyle ateş ara sındaki ışığa, soğuk, huzursuz ışığa geldi ve sertçe sordu: "Erhen rang'da ona hâlâ Hain Estraven mi diyorlar?" Yaşlı lord önce oğluna, sonra da bana baktı. "Bu Sorve Harth" dedi, "Estre'nin varisi, oğullarımın oğlu." Burada ensest kısıtlaması yok, bunu gayet iyi biliyordum. Sadece bunun benim gibi bir Terralı için garipliğiyle, arkadaşımın ruhunun ışığını bir an için bu asık yüzlü, ateşli, taşralı oğlanda görmenin ga ripliği beni bir süre afallattı. Konuştuğumda sesim titriyordu. "Kral kararı geri alacak. Therem hain değildi. Aptalların onun için dedik leri ne fark eder?" Yaşlı lord yavaşça, hafifçe başını eğdi. "Fark eder" dedi. "Gobrin Buzunu birlikte mi geçtiniz" diye sordu Sorve, "siz ve o?" "Birlikte geçtik." "Bu öyküyü dinlemek isterdim, Sayın Elçi" dedi yaşlı Esvans çok sakin bir şekilde. Ama oğlan, Therem'in oğlu kekeleyerek, "Nasıl öl düğünü anlatır mısınız bize? Yıldızlar arasındaki öteki dünyaları an latır mısınız, öteki tür insanları, öteki yaşamları?" diyordu.
Gethen Takvimi ve Saati
Gethen'in güneş çevresinde % dönüş süresi 8401 standart Terra saati ya da standart Terra yılının % 96’sıdır. Kendi çevresinde dönüş süresi 23.08 standart Terra saatidir: Gethen Yıl.
yılı 364 gündür. Karhide/Orgoreyn'de yıllar, temel alınan bir yıldan başlayıp şim diki yıla kadar sırayla numaralandırılmaz; temel alınan yıl şimdiki yıldır. Her Yılbaşında (Getheni Thern) biten yıl "bir önceki yıl” olur ve önceki her yıl bir artarak gider. Gelecek de aynı şekilde sayılır, bir sonraki yıl Bir Yılı olana kadar "gelecek bir yıl"dır. Bu sistemin kayıtların tutulmasında yarattığı aksaklıkların gideril mesi için çok bilinen olaylara, kralların devirlerine, hanedanlara, ye rel lordlara, vs. gönderme yapmak gibi çeşitli yöntemler kullanıl 251
maktadır. Yomeshta Meshe'nin Doğumundan (2202 yıl önce, Eku men takvimine göre 1492 yılı) başlayarak 144 yıllık çevrimleri sayar ve on iki yılda bir kutlama ayinleri düzenlerler; ancak bu sistem as lında kült temeline dayanmakta olup Yomesh dinini destekleyen Orgoreyn hükümetince bile resmen uygulanmamaktadır. Ay. Gethen'in ayının dönüş süresi 26 Gethen günüdür. Ay kendi çevresinde dönmez ve hep aynı yüzü gezegene doğru dönüktür. Bir yılda 14 ay vardır ve güneş ve ay takvimleri birbirine çok yakın ol duklarından ancak 200 yılda bir ayarlama yapılması gerekir. Her ay da aynı sayıda gün vardır, ayın evreleri gibi bu da sabittir. Ayların Karhide dilindeki adları şöyledir:
Kış
Sonbahar
Yaz
İlkbahar
1. Thern 2. Thanern 3. Nimmer 4. Anner 5. Irrem 6. Moth 7. Tuwa 8. Osme 9. Ockre 10. Kus 11. Hakanna 12. Gor 13. Susmi 14. Grende
26-günlük ay 13’er günlük iki yarıaya bölünür. Gün. Bir gün (23.08 S.T.S) 10 saattir (bkz. s. 254); hiç değişme yen ayın günleri sayıyla değil, bizim haftamızın günleri gibi adlarla anılır. (Bu adların birçoğu ayın evrelerine gönderme yapmaktadır. Örneğin Getheni, "karanlık", Arhad, "ilk hilal" vs. İkinci yarıayda kullanılan od- öneki ters anlam veren bir olumsuzdur. Örneğin Od
getheni "karanlıksızlık" diye çevrilebilir.) Gün adları Karhidece de şöyledir." 1. Getheni
2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
10. 11. 12. 13.
Sordni Eps Arhad Netherhad Streth Berni Orni Narhahad Guyirni İrni Posthe Tormenbod
14. 15.
16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26.
Odgetheni Odsordni Odeps Odarhad Odnetherhad Odstreth Obberny Odorni Odharhahad Odguynry Odirni Opposthe Ottormenbod
Saat. Tüm Gethen kültürlerince kullanılan ondalık saat, Terra'nın yirmi dörtlük saatine kabaca şu şekilde çevrilebilir. (Not: Bu Gethen "saati'nin belirttiği gün dilimine bir kılavuz niteliğindedir sadece, Bir Gethen gününün 23.08 Standart Terra Saatine denk olduğu düşü nüldüğünde kesin bir çevirmenin karmaşıklığı belli olmaktadır, an cak bu konu şu andaki amacımla ilişkili değildir):
Birinci Saat............................................ 12.00- 14.30 İkinci Saat.............................................. 14.30 - 17.00 Üçüncü Saat........................................... 17.00- 19.00 Dördüncü Saat........................................ 19.00 - 21.30 Beşinci Saat...........................................21.30 - Gece yarısı Altıncı Saat........................................... Gece yarısı - 2.30 Yedinci Saat.......................................... 2.30 - 5.00 Sekizinci Saat.......................................5.00 - 7.00 Dokuzuncu Saat.....................................7.00 - 9.30
Onuncu Saat .............................................9.30 - Öğlen
Published on Feb 24, 2018