Kısırlaştırma, kesin etkili ve kalıcı bir gebelikten korunma önlemidir. Karar vermeden önce üzerinde uzun uzun düşünmeyi gerektirir.
Kısırlaştırma sözcüğü, bu işlemin ilk kez uygulanmaya başlandığı günlere göre, bugün daha rahat kullanılmaktadır. Bunun nedeni, kısırlaştırma ameliyatının etkilerini ortadan kaldırmak için bazen yeni bir ameliyatın yapılabilmesidir.
Yine de, bu yolu seçen kadın, yöntemin potansiyel olarak geri dönüşümsüz olduğunu kabul etmeli ve koşullan değişse bile daha fazla çocuk istemeyeceğinden emin olmalıdır.
Kısırlaştırma yöntemleri
Bir kadının doğurgan olabilmesi için, yumurtalıklarından yumurta salınması, içinden yumurtanın geçerek rahme ulaştığı fallop borularının sağlam olması, içinde döllenmiş yumurtanın yuvalanacağı ve dölütün gelişeceği rahmin normal ve sağlıklı olması gerekir. Kısırlaştırma yöntemleri temelde, bu aşamaların birinin ya da birkaçının bozulmasıdır.
Kısırlaştırma ameliyatlarının çoğu, çeşitli yöntemlerle fallop borularının bağlanmasından oluşur. Bu yöntem, oldukça küçük bir cerrahi girişim olduğu için özellikle yaygındır; ama yine de bir erkeğin, vazektomi yöntemiyle kısırlaştırılmasına göre biraz daha riskli sayılır. Bu yolla kısırlaştırılan kadınlarda erken menopoz belirtileri ortaya çıkmaz, âdet görmeye devam ederler; ancak âdetler biraz daha ağır seyreder.
Fallop borularının işlevinin kalıcı biçimde engellenmesinin çeşitli yolları vardır. Birincisi, bütünüyle alınmalarıdır. Bu yöntemin başarısız olması çok uzak bir olasılıktır. Borunun ortasından, ortalama 1 cm boyunda bir bölüm kesilir ya da diatermi yöntemi ile yakılır. Yakma yalnızca iki noktaya yapılır, ama etkisi, boru boyunca yayılıp sonuçta boruyu tahrip eder. Bazı vakalarda da iki boruya iki pens takılır ya da her birinin bir bölümü sıkı bir plastik halkanın içine sokulur. Fallop borusunun bütünüyle alınması dışındaki işlemlerin geri dönüştürülmesi olasıdır, ama yine de, bu ameliyatlardan herhangi birine karar veren her kadın, kalıcı biçimde kısırlaştırılmış olacağını kabul etmelidir. Bunlar en çok yararlanılan yöntemlerdir ve bu tip ameliyatlarda genellikle herhangi bir komplikasyon ortaya çıkmaz.
Ne yazık ki, bu ameliyatı yaptırmış her bin kadının biri ile dördünde sonradan gebelik görülmüştür. Bunun nedeni, büyük olasılıkla boruların yeniden açılmasıdır. Seyrek rastlanan bir başka sorun da döllenmiş bir yumurtanın boruların birine takılıp kalması ve orada büyüyüp boruyu patlatarak karın boşluğuna geçmesidir. Buna “dışgebelik” denir ve ancak cerrahi olarak borunun çıkarılmasıyla tedavi edilir. Ancak bu tip sorunlar sık değildir ve birçok kadın bu kısırlaştırma yönteminden çok memnundur.
İstenmeyen bazı yan etkilere yol açtıkları için pek uygulanmayan başka yöntemler de vardır. Sözgelimi, yumurtalıkların tahrip edilmesi ya da alınması da kısırlıkla sonuçlanır, ama ameliyattan hemen sonra ateş basması gibi menopoz belirtileri ortaya çıkar. Bu yöntem ancak, yumurtalıklarda bir bozukluk ya da hastalık olması durumunda düşünülür.
Hişterektomi ‘nin yani rahmin alınmasının doğum kontrol yöntemi olarak düşünülmemesinin nedeni ise, bunun büyük bir ameliyat olmasıdır. Ama yine de, kadının hişterektomi ile etkili bir
biçimde tedavi edilebilecek miyomları ya da çok kanamalı âdet görme gibi jinekolojik sorunları varsa, bu, akıllıca bir seçim olabilir.
Yararları ve zararları
Kısırlaştırılma isteği, önemli ve geri dönüşü olmayan bir karardır. Ama ameliyat yapıldıktan sonra, kadınların, öteki doğum kontrolü yöntemlerinde olduğu gibi, gelecekteki yan etkileri dert etmelerine gerek kalmaz. Hatta istenmeyen gebelik korkusundan kurtulacakları için, cinsel yaşamdan daha fazla haz duyduklarını fark edebilirler.
Ne var ki, bazı kadınların, gebe kalma tehlikesi olduğunda cinsel yaşamdan daha çok hoşlandıkları da bir gerçektir. Ayrıca, her zaman için, ileride başka çocuk istemesi olasılığı da vardır. Söz gelimi yeni bir ilişki ya da çocuklardan birinin ölümü, bu konudaki kararın değiştirilmesine neden olabilir.
Bu nedenle, kısırlaştırılmayı düşünen her kadının, bu işin iyi ve kötü yanlarını olabildiğince mantıklı bir biçimde değerlendirmesi çok önemlidir. Ayrıca, karatın sonuçta kadının kendisine kalmış olmasına karşılık, düşünce ve duy- gularınijkendisinin de onayı gerekebilecek olan eşiyle tartışması önemlidir.
Neden kısırlaştırılma
Kadınların yaşamında, bir doğum kontrol yöntemi olarak kısırlaştırılmayı düşünebilecekleri üç önemli durum vardır. Birincisi kürtaj yaptırmalarıdır. Oysa, kararı bütünüyle mantıklı bile olsa, birçok doktor kürtaj sırasında kısırlaştırma girişimi yapmayı istemez. Bunun iki ana nedeni vardır. Biri gebeliğe bağlı olarak kandaki pıhtılaşma faktörleri düzeyinin değişmesi nedeniyle, ameliyatta bacak ve leğen toplardamarlarında kan pıhtısı oluşma riskinin daha fazla olmasıdır. Öteki ise, böyle bir duygusal karmaşa sırasında birçok kadının, yanlış karar verme olasılığının yüksekliğidir.
Benzeri düşünceler, kısırlaştırma, bir doğumdan hemen sonra gündeme geldiğinde de geçerlidir. Önce yeni bebeğin büyüyüp sağlıklı olacağından kesin bir biçimde emin olmak gerekir. Ama çoğu anne ve doktor, anne henüz hastanedeyken kısırlaştırma ameliyatım yapma kolaylığının, bu işin sakıncalarından daha ağır bastığını kabul ederler.
Ayrıca orta yaşa gelen kadınlar da, doğum kontrol hapı almayı sürdürmek- tense kısırlaştırılmayı seçmektedirler.
Kısırlaştırılmaya hazırlık
Kadın-doğum uzmanlarının çoğu, ameliyatın sonuçlarım ve bu yöntemin yararlarının yanı sıra zararlarını da anladıklarından emin olmak için, karı ve kocanın ikisiyle birlikte konuşmayı yeğlerler. Eğer uzman, bütün koşulların bilindiğine ve kısırlaştırmanın uygun olduğuna inanırsa, ameliyatın yapılması için bir gün saptar. Çiftin ameliyat yapılıncaya kadar gebeliği önleyici önlemleri sürdürmesi çok önemlidir. Kadın, ameliyattan hemen önce gebe kalmışsa, gebelik normal bir biçimde seyreder.
Ameliyat sonrası
Kısırlaştırmada genellikle, laparoskop denen bir alet kullanılır. Bu, fallop borularının iyice görülmesini sağlayan ve içinden ameliyat için gerekli aletler geçen ince bir çubuktur.
Laparoskopla kısırlaştırma bazen lokal anesteziyle yapılır. Laparoskopun girdiği yer önceden uyuşturulur ve böy- lece ameliyatın göreceli olarak ağrısız olması sağlanır. Ama kısırlaştırma ameliyatlarının çoğu genel anestezi altında yapılır ve kadın ertesi gün evine gidebilir.
Ameliyat yeri birkaç gün süreyle duyarlıdır ve kadınların çoğu bu süre içinde olabildiğince dinlenmeyi yeğlerler.
Erkekteki kısırlaştırmanın tersine kadındaki kısırlaştırma etkisini hemen gösterir ve çiftin başka bir korunma yöntemine gereksinimi olmaz. Kadınların çoğu kısırlaştırıldıktan sonra cinsel ilişkide bulunmadan önce bir hafta kadar bekleyip, yaralara iyileşme zamanı tanırlar. Kısırlaştırma, histerektomiyle sağlanmışsa yaraların iyileşmesi daha da uzun sürer ve cinsel ilişkide bulunmadan önce, hiç değilse bir ay ya da altı hafta beklenmesi önerilir.
Değerlendirme
Fallop boruları bağlanmış olan kadınların başlarına gelen felaketlere ilişkin sayısız öykü vardır, ama bunların çoğu gerçek değildir. Bu ameliyat kadının görünümünü değiştirmez, dişiliğini azaltmaz, cinsel isteğini yitirmesine neden olmaz. Hatta, istenmeyen gebelik olasılığının ortadan kalkması cinsel ilişkiden daha fazla haz duymasını sağlayabilir. Ameliyat kilo almasına neden olmaz; adet görmeye devam eder ve sanki hiç kısırlaştırılmamış gibi zamanında menopoza girer.
Kadınların, kısırlaştırıldıktan sonra, vajinal “smear ” testlerini yaptırmayı sürdürmesi önemlidir. Rahim boynu kanseri olasılığı bu ameliyatla ortadan kalkmaz.
Günümüzde aile planlaması gittikçe daha büyük önem kazanan bir konudur. İdeal olanı çiftlerin istedikleri sayıda çocuk sahibi olmalarıdır. Bu nedenle karı- kocanın daha fazla çocuk sahibi olmak istemediklerinde gebelikten korunma yöntemlerini iyi bilip kendilerine en uygun olanını seçmeleri önerilir. Kuşkusuz gerçekten gerekmedikçe kalıcı olmayan doğum kontrol yöntemleri,kalıcı bir kısırlaştırma ameliyatına yeğlenebilir.
Kaynak Kitabı: Doktorumuz Ansiklopedisi