

DSWS : DSWS/TR : Haber ve Analiz : Bölgesel haberler : Diğer bölgeler


İran: Seçimler "reformcuların" siyasi iflasını ortaya koydu
Ulrich Rippert
2 Nisan 2004
İranda, geçtiğimiz Cuma günü yapılan parlamento seçimlerinin en önemli sonucu, devlet başkanı Muhammed Hateminin çevresinde toplanmış olan sözde reformcuların bütünüyle başarısızlığa uğraması oldu. Hatemi, bundan yedi yıl önce, İran halkının büyük bir bölümü İranın dini egemenleri olan molların gerici rejimini reddettiğinden büyük bir oy çokluğu ile seçilmişti. Buna karşılık, Hateminin hükümeti, hiçbir noktada, muhafazakarların devlet iktidarının tüm kurumlarını denetimi altında tutan, seçilmemiş Muhafızlar Konseyindeki muhafazakarlara karşı durmaya ve demokratik hakları savunmaya hazır olmadı.
Diğer yandan dinci sertlik yanlıları – bunların halk içinde itibarları çok az ancak ekonominin geniş kesimlerini, devlet aygıtını, yargıyı ve ulusal televizyonu denetimleri altında tutuyorlar – kendi baskı rejimlerini faal bir biçimde genişlettiler. Geçtiğimiz birkaç yıl içinde, bir düzineden fazla gazete yasaklandı ve siyasi muhalifler hapse atıldılar. Grevler ve protesto gösterileri paramiliter milis kuvvetleri tarafından terörize edildi ve anti-Semitizmi kışkırtmak için göstermelik davalar kullanıldı.
Hatemi ve hizbinin oluşturduğu reformcular, bu baskıya sürekli olarak boyun eğdiler. Bunlar temel görevlerinin, halkı, toplumsal koşulların kötüleştiği ve işsizliğin sürekli olarak arttığı bir ortamda, "barış ve düzeni" korumaya çağırmak olarak gördüler. Bu şekilde halkın bu hizbe ilk başlarda bağlamış olduğu umutlar sistematik olarak hayal kırıklığına dönüştü.
Reformcuların üstlendikleri bu rol temelinde, ruhban sınıfının [mollalar-ç.n.] muhafazakar hizbi Cuma günü yapılan seçimleri büyük bir çoğunlukla kazanmayı başardı. Daha önce mecliste en büyük gruba sahip olan reformcular, şimdi 290 sandalyeden 25 sandalyeye inmiş durumdalar.
Dini lider Ayetullah Ali Hamaney, seçim gecesi yaptığı fiyakalı konuşmada, seçimleri "halkın kazandığını" iddia etti. Bunun gerçeklerle hiç bir alakası yok. Geçtiğimiz haftalarda dini egemenlerin görüşlerinde farklı herhangi bir görüşün ifade edilmesi acımasızca bastırıldı. Seçimlerden iki gün önce, iki etkili muhalif gazete yasaklandı. Hatta daha önce Muhafızlar Konseyi reformcuların 2.300 adayını veto etti ve bu veto yaklaşık olarak 1,000 kadar diğer reformcu adayın protesto amacıyla adaylıklarını geri çekmelerine yol açtı.
Başkent Tahran bölgesinde 8 milyon seçmenin sadece 2 milyonu oy kullandı. Ülke çapında seçime katılım 1979da İslam Cumhuriyetinin kurulmasından bu yana en düşük düzeyde kaldı. Dört yıl önce yüzde 67,4 olan seçime katılma oranı, son seçimde yüzde 50,5e düştü.
Oy verme işleminin tamamlanmasının hemen sonrasında Hamaney devletin baskısını daha da artıran önlemlerin alındığını duyurdu. Hamaney, Muhafızlar Konseyinin en reform yanlısı milletvekillerinin tasfiye edilmiş olmalarını göz önünde bulundurarak, yeni seçilen meclisin "İslamı güçlendirme" ve "kamusal yaşamda imanın ve ahlakın pekiştirilmesi üzerinde yoğunlaşacağını" söyledi.
Geçtiğimiz hafta, dini egemenlerin demokratik olmayan ve küstahça tavırları karşısında öfkeye kapılan ve reformcuların korkakça geri çekilişi karşısında hayal kırıklığına uğrayan insanlar, İrandaki birkaç şehirde kendiliğinden gelişen protestolara katıldılar. Polis ve paramiliter askerler, daha kitlesel bir hareketin ortaya çıkmasını engellemek için göstericilere acımasızca saldırdılar. Ülkenin güneybatısında yer alan Huzestan eyaletinde yer alan İzeh seçim bölgesinde hileli olduğu düşünülen seçim sonuçlarını protesto etmek için yapılan gösteriler sırasında yaşanan sokak çatışmalarında en az dört kişi öldürüldü.
[Almanyada yayınlanan-ç.n.]Süddeutsche Zeitungun verdiği haberde, "Hükümet kaynaklarına göre, hayal kırıklığı içindeki seçmenler valilik makamına, belediye binasına bunun yanında bankalara saldırdılar ve resmi araçları ateşe verdiler. Güvenlik güçleri göstericilere ateş açtı ve biber gazı kullandı" deniliyor. Şirazın yaklaşık 100 kilometre güneyinde yer alan Firuzabad şehrinde, biri polis olmak üzere dört kişi daha öldürüldü. Öfkeli bir kalabalık oyların yeniden sayılmasını talep etti.
Tavuskuşu Tahtın devrilmesinden bu yana geçen 25 yıl
Reformcuların bu seçimlerde bütünüyle gözle görülür hale gelen başarısızlığı, İslam devriminden bu yana geçen 25 yılın bilançosu çıkartıldığında önemli siyasi dersler içeriyor.
Şah Muhammed Rıza Pehlevinin nefret edilen rejimini deviren devrimci ayaklanmaya köklü bir çelişki damgasını vuruyordu. Toplumsal direnişin ve devrimci dinamiklerin kaynakları fabrikalarda, sanayi merkezlerinde ve yoksullaştırılmış tarımsal bölgelerde yatarken, harekete Ayetullah Humeyninin etrafında toplanmış olan bir grup imam önderlik ediyordu. İmamlar bu rolü siyasi dehaları ya da kendi güçleri sayesinde değil, ortada sosyalist bir alternatifin bulunmaması nedeniyle üstlenebildiler. Moskova yönelimli Komünist Tudeh Partisi ve bunun yanı sıra Halkın Mücahitleri – ya da "İslam Cumhuriyeti"nin ilk devlet başkanı Beni Sadr – "İslam sosyalizmi" olarak adlandırdıkların şey uğruna Humeyniyi desteklediler.
Buna karşılık Humeyni burjuvazinin ulusal çıkarlarının acımasız bir savunucusu olduğunu kanıtladı. Humeyni, bir yandan binlerce solcuyu katlederken, işçi sınıfının bağımsız her kımıldanışını kanla boğarken ve bir parça kültürel otonomi için Kürt halkı tarafından yapılan her kıpırdanışı bastırırken, diğer yandan bankalar ve petrol şirketleri dahil olmak üzere, kilit sanayileri devletleştirdi, ülke ekonomisini dışa kapadı ve belirli bir miktar altyapı – en önemlisi halkın geniş kesimlerinin lehine olacak şekilde eğitim sektöründe – inşa etti.
İslam cumhuriyetine, kuruluşundan itibaren, egemen çevreler içinde devletin ekonomik yaşamdaki rolü ve ülke ekonomisini dünya ekonomisine açma konusunda yaşanan keskin çelişki damgasını vurdu. İran-Irak savaşı bu sorunu birkaç yıl için erteledi ancak sorun daha sonra, bu savaşın ekonomiyi tahrip etmiş olduğu bir ortamda, kendisini yeniden gösterdi.
Bu ikilemin temelinde ve bugünkü rejimin istikrarsızlığının altında, İran burjuvazisinin gittikçe küreselleşen dünya ekonomisinin geçerli olduğu koşullarda, sürekliliği olan bir ulusal kalkınmanın kapalı bir ekonomi ile olanaksızlığından kaynaklanan zayıflık yatıyor. Ülkeyi dünya ekonomisiyle yeniden bütünleştirmeye yönelik önlemler mollaların egemen kesiminin ve İranın geleneksel ulusal burjuvazisi bazarcıların sahip oldukları kimi geleneksel ayrıcalıkların ve arpalıkların dibini oyuyor. Aynı zamanda, dünya ekonomisiyle bütünleşmek İranlı emekçilerin zaten her türlü ölçüte göre düşük olan yaşam standartlarına yoğunlaştırılmış saldırılar yapmayı gerektiriyor.
Bu koşullar altında reformcular egemen mollaların ve onları destekleyenlerin ayrıcalıklı konumuna ciddi bir biçimde meydan okumaya hiçbir zaman için hazır olmadılar. Reformcular egemen seçkin içinde şiddetlenen çelişkinin devleti bir bütün olarak zayıflatacağından ve aşağıdan gelen bir halk hareketinin gelişimine uygun bir ortam hazırlamasından korktular. Reformcular, işte bu nedenle, defalarca, devlet aygıtını güçlendirmeyi hedefleyen bütün önlemleri baş eğerek selamladılar.
Emperyalist çıkarlar
Reformcuların iflası Alman hükümetinin ve onun dış işleri bakanı Yeşiller Partisinden Joschka Fischerin oynadığı rolü açığa vuruyor. İranda artan devlet baskısına karşın, Alman hükümeti ve Fischer, bu rejimle yakın ekonomik ve siyasi bağlar kurdular. Devlet Başkanı Hatemi, 2000 yılının yazında kimi büyük ekonomik projeleri nihayetlendirmek için Berlini ziyaret ettiğinde, Fischerin "demokratik reform süreci"ne yönelik övgüleri sınır tanımıyordu.
Yeşillerin dışişleri bakanı bu tarihteSüddeutsche Zeitunga verdiği bir röportajda şunu vurguladı: "Devlet Başkanı Hateminin önderliğini yaptığı demokratik reform süreci, sadece bizim için olmayan tehlikelerle dolu bir bölgede, insan hakları, demokrasi, barış ve istikrar için büyük bir şanstır." Görüşmeyi yapan gazeteci Hateminin şahsında İrandaki bütün siyasi sistemi temsil etmediğini belirtince Fischer şu cevabı verdi: "Halkın büyük bir kesimi tarafından destekleniyor… Reformcuları desteklememek bizim açımızdan büyük bir hata olur." Fischer, bunun sadece bir akıl yürütme sorunu olmadığını, fakat aynı zamanda "Almanyanın çıkarına en uygun olan" yaklaşım olduğunu söyledi.
İranda demokrasi ve insan hakları sürekli olarak engellenirken, iş hayatı hızlı bir büyüme gösterdi. Şubat ayının başlarında, Yeşiller tarafından desteklenen bir düşünce-planlama kuruluşu olan Heinrich-Böll-Striftung, yayınladığı bir raporunda, İrandaki yabancı yatırım miktarının geçtiğimiz iki yıl içinde yüzde 400 oranında arttığını belirtti. Aynı raporda, Alman Siemens Firmasının önderliğindeki bir konsorsiyumun, Tahran için yeni bir kanalizasyon sistemi inşa etme işi aldığı da belirtiliyor.
Almanya, çok uzun yıllar boyunca İranın en önemli dış ticaret partneri oldu. Alman fabrikaları bu ülkeye makineler, araçlar ve teknik tesisler sağlamaktadır – ki sürekli artan bir ihracat demek bu.Financial Times Deutschland, geçtiğimiz Aralık ayında, Almanya-İran+ Ticaret Odası başkanı Michael Tockussun "2003 yılı yeni bir rekorun kırıldığı yıl olacak" sözlerini aktarmıştı. Bu haberde Tockuss, 2003ün ilk üç ayında Alman ihracatının yüzde 24 oranında artığını belirtti. Tockness, İranla olan toplam ticaret hacminin 3 milyar euroyu aşması beklentisi içindeydi. Almanyadaki İran yatırımlarının ise daha fazla artacağını öngörüyordu. Tahran, kısa bir süre öncesine kadar, Avrupanın en önde gelen çelik şirketlerinden biri olan Krupp Thyssenin yüzde 8ini elinde tutuyordu. Ne var ki bu oran ABDnin baskısıyla yüzde 5e indirildi.
İranın, OPECin toplam petrol üretimi içindeki payı yüzde 14 ve dünya doğal gaz kaynaklarının yüzde 16 ile 18 arasında değişen bir bölümü bu ülkenin topraklarında bulunuyor. Buna ek olarak, kuzeyde Hazar Denizi ve güneyde Basra Körfezi ve Arap Denizi ile sınırı bulunan İran, küresel enerji kaynaklarının denetimine yönelik mücadelede kilit bir konuma sahip olan bir ülke. Hazar petrolünü dünya pazarına ulaştırmanın en kolay yolu İrandan geçiyor.
Irak savaşından bu yana, ABD hükümeti Tahranın üzerindeki baskısını belirgin bir biçimde arttırdı. Bu ülke tam anlamıyla kuşatılmış durumda. Batı sınırında işgal edilmiş olan Irak yer alıyor; doğuda ise İranın Afganistanla uzun bir sınırı var.
ABDnin asıl düşman olduğu yolundaki ünlü söylemine karşın, mollaların kimi temsilcileri, ABD ile işbirliği yapmaya hazır olduklarının sinyalini açık bir biçimde verdiler.Heraldonline, Ocak ayının sonunda, ABD kongresi görevlilerinden oluşan bir delegasyonun Şubat ayında, 1979dan bu yana ilk kez üst düzeyde görüşmeler yapmak üzere İranı ziyaret edeceği haberini verdi.
Geçen hafta, Britanyada yayınlananGuardianda, Martin Woollacott, Bush yönetiminin muhafazakar Muhafızlar Konseyi ile birlikte çalışmaya hazırlandığı tezini öne sürdü. "İranın tutucuları demokrasiyi başlarından atacaklar – eğer ABD yardımcı olursa" başlığını taşıyan yazısında Woollacott şöyle yazıyordu: "Washington cumhuriyetin arta kalanı ile anlaşmaya varmak istiyor."
Woollacot şu şekilde devam ediyordu: "İranın yaşadığı siyasi kriz, kendisine yönelik uluslararası yalıtmanın azaldığı bir zamana denk geldi. Dün Viyanada tekrar görüldüğü gibi nükleer meselelerle ilgili İranın samimiyetine duyulan kuşkulara rağmen, ABD ile İranın çıkarlarının belirli bir yakınsama içinde olduğu açık. Amerikanın, Irak ve Afganistanda yaşadığı sorunlar, Washingtonın Tahrana daha önce hiç olmadığı kadar ihtiyaç duyduğu anlamına geliyor."
Böyle bir spekülasyon şu ana kadar kanıtlanmadı. Ancak kesin olan bir şey var: parlamento seçimlerinin ve reformcuların siyasi iflasının ardından İranda siyasi istikrarsızlık artacak. Geçtiğimiz günlerde ölen ve yararlananlar, bölgenin işçi sınıfını, ezilen bütün ulusları ve dinleri birleştirecek sosyalist bir partiye hiç olmadığı kadar acilen ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyan, keskin toplumsal ve siyasi gerilimlerin bir göstergesidir.
Sayfanın başı
Okuyucularımız: DSWS yorumlarınızı bekliyor. Lütfen e-posta gönderin.
Telif Hakkı 1998-2017
Dünya Sosyalist Web Sitesi
Bütün hakları saklıdır