1) Mera Alanı Nedir?
Mera, mera alanı ve mera arazisi ifadeleriyle kastedilmek istenen şey aynıdır. Bu ifadelerle, 4342 sayılı Mera Kanun kapsamındaki meralar kastedilmektedir. Dolayısıyla bunların ne olduğunu anlamak için Mera Kanunu’ndaki mera tanımına bakılması gerekir.
4342 sayılı Mera Kanunu kabul edilinceye kadar, münhasıran mera, yaylak ve kışlakları düzenleyen bir kanun mevcut değildi. Mera Kanununun 2. maddesinde anılan kanunun, mera, yaylak ve kışlak alanları ile umuma ait çayır ve otlak alanları kapsadığı ifade edilmiştir. Bu makale, mera, yaylak ve kışlaklarla ilgili olarak yaygın olarak sorulan sorulara cevap verme amacıyla hazırlanmıştır. Merak etiğiniz konuları aşağıdaki “İçindekiler” Tablosunda (göster butonuna tıklayarak) bulabilirsiniz.
Bu Makalede Neler Var? İçindekiler
Bu Makalede Neler Var? İçindekiler
a) Mera Arazisi Nedir?
Mera Kanunu’na göre mera “hayvanların otlatılması ve otundan yararlanılması için tahsis edilen veya kadimden beri bu amaçla kullanılan yeri”, yaylak “çiftçilerin hayvanları ile birlikte yaz mevsimini geçirmeleri, hayvanlarını otlatmaları ve otundan yararlanmaları için tahsis edilen veya kadimden beri bu amaçla kullanılan yeri”, kışlak ise “hayvanların kış mevsiminde barındırılması ve otundan yararlanılması için tahsis edilen veya kadimden beri bu amaçla kullanılan yeri” ifade eder.
b) Yaylak Nedir? Kışlak Nedir?
Yaylaklar, çiftçilerin hayvanları ile birlikte yaz mevsimini geçirmeleri, hayvanlarını otlatmaları ve otundan yararlanmaları için tahsis edilen veya kadimden beri bu amaçla kullanılan yeri; kışlak ise hayvanların kış mevsiminde barındırılması ve otundan yararlanılması için tahsis edilen veya kadimden beri bu amaçla kullanılan yeri ifade eder.
ç) Çayır Vasıflı Arazi Nedir? Çayır Vasıflı Arazi Mera mıdır?
Mera Kanunu’na göre çayır, taban suyunun yüksek bulunduğu veya sulanabilen yerlerde biçilmeye elverişli, yem üretilen ve genellikle kuru ot üretimi için kullanılan yeri ifade eder. Bununla birlikte çayır ve mera aynı şey değildir. Zaten Kanundaki tanımları da farklıdır.
Fakat umuma (kamuya) ait çayır ve otlak yerlerinin kullanılmasında ve bunlardan faydanılmasında mera yaylak ve kışlaklara ilişkin hükümler uygulanır. Yani bunların tahsisi, köyler tarafından kullanılması da meraların tabi olduğu kurala tabidir.
d) Mera Kanunu Nedir? Köy Merası Kanunu Nedir?
Meraların hukuki statüsü, kamu oyunda köy merası kanunu olarak da bilinen Mera Kanunu ile düzenlenmiştir. Bu Kanunla ilgili olarak Mera Yönetmeliği yayımlanmıştır.
2) Meraların Hukuki Niteliği Nedir? Meralar Tescil Harici Alan mıdır?
Mera, yaylak ve kışlaklar, en çok tescil harici alanlar ile karıştırılmaktadır. Medeni Kanunun 715. maddesi anlamında tarıma elverişli olmayan tescil harici arazi, üzerinde düzenli bir tarımsal faaliyet yapılmayan, bir tarımsal yararlanma sağlanamayan arazidir. Bu yerler, kural olarak özel mülkiyete konu olabilecek durumda olmakla beraber henüz hiç kimsenin mülkiyetinde olmayan sahipsiz yerlerdir. Yani bu alanların herhangi bir sahibi olmadığı gibi ada ve parsel numarası da bulunmamaktadır. Bu alanlar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Tescil harici alanlarla ilgili bilgi almak için şu yazımıza bakabilirsiniz: Tescil Harici Alan Nedir? Tescil Harici Alanların Satışı ve Kiraya Verilmesi Nasıl Yapılır?
Buna karşılık mera, yaylak ve kışlakların ada ve parsel numarası bulunmaktadır. Ancak bunlar da tapu siciline kaydedilmezler. 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 16. maddesine göre mera, yaylak, kışlak, otlak, harman ve panayır yerleri gibi paralı veya parasız kamunun yararlanmasına tahsis edildiği veya kamunun kadimden beri yararlandığı belgelerle veya bilirkişi veya tanık beyanı ile ispat edilen orta malı taşınmaz mallar sınırlandırılır, parsel numarası verilerek yüzölçümü hesaplanır ve bu gibi taşınmaz mallar özel siciline yazılır. Dolayısıyla kadastrosu yapılmış meralar, tescil harici alan değildir.
Mera, yaylak ve kışlaklar kamu malı niteliğindeki alanlardır. Bunlar Osmanlı hukukundaki metruk arazinin bir türüdür. Metruk araziler hakkında bilgi almak için şu yazımıza bakınız: Metruk Arazi Nedir? Metruk Arazinin Türleri Nelerdir?
Meralar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bu nitelikleri gereği meralar aynı zamanda kamu malı niteliğindeki alanlardır. Kamu malları hakkında bilgi almak için şu yazımıza bakabilirsiniz: İslam Hukuku ve Osmanlı Uygulamasında Kamu Malları
a) Mera Tapuya Tescil Edilir mi?
Mera, yaylak ve kışlak olarak tespit ve tahdit edilen yerlerin haritalarının birer örneği, ilgili Tapu Sicil Müdürlüğüne gönderilir. Kadastro gören yerler, Kadastro Kanununun 16. maddesinin (B) bendine göre düzenlenen özel siciline kaydedilir. Birden fazla il veya ilçenin sınırları içinde kalan mera, yaylak ve kışlaklar, idari sınırlar içerisinde kaldığı yerin Tapu Sicil Müdürlüğündeki özel sicile kaydedilir.
Buna karşılık, kadimden beri mera olarak kullanılan ve henüz kadastrosu yapılmayan meralardan bir kısmının ada ve parsel numarası dahi yoktur. İşte bu tür meralar aynı zamanda tescil haricidir.
b) Mera Kime Aittir? Mera Hazine Arazisi Midir?
Mera kime aittir? sorusuna verilecek en doğru cevap şudur: Mera Kanunu’nun 4. maddesine göre meralar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Yani bu yerler, kimsenin malı değildir. Mera, yaylak ve kışlaklar, devletin yönetimi altındadır. Mera, yaylak ve kışlaklar; özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, zaman aşımı uygulanamaz, sınırları daraltılamaz.
Meralar üzerinde Devletin ve köy tüzel kişiliğinin müşterek hak ve yükümlülükleri bulunmaktadır. Kural olarak, meraların kuru mülkiyeti Hazineye, yararlanma hakkı köy ve belediyelere aittir. Köyler meraların kullanma hakkının sahibi, Devlet ise bu mülkün sahibidir.
c) Meranın Kullanım Hakkı Kime Aittir?
4342 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre mera, yaylak ve kışlakların kullanma hakkı bir veya birden çok köy veya belediyeye aittir. Yani mera arazisinin yönetimi devlete ait olmakla birlikte kullanma hakkı bir veya birden çok köy veya belediyeye aittir. Evvelce çeşitli kanunlar uyarınca yapılmış olan tahsislere ve teessüs etmiş teamüllere göre; mera, yaylak ve kışlakların köy veya belediye halkı tarafından kullanılmasına devam olunur.
Bu kullanım hakkının hangi köy veya belediyeye ait olduğu mera komisyonu kararıyla belirlenir. Komisyonun henüz görevine başlamadığı yerlerde, evvelce çeşitli kanunlar uyarınca yapılmış olan tahsislere ve teessüs etmiş teamüllere göre; mera, yaylak ve kışlakların köy veya belediye halkı tarafından kullanılmasına devam olunur.
Hiç kuşkusuz o köy ve belediye halkından olan kişi mera olarak bu yerlerden yararlanabilir. Ancak; yasa meraların kullanım hakkını tüzel kişiliği olan köy yada belediyeye tanıdığından bir yerin kendilerine tahsis edilen veya kadimden beri kullanılan mera olduğu iddiasını o köy yada belediye ileri sürebilir.
Ayrıca mera yerleri üzerinde mandıra, ağıl ve sair binalar yapılamayacağı gibi ağaç dikilerek, bağ bahçe veya tarla haline de getirilemez. Herhangi bir kimse bu yasak tasarruflarda bulunmuş, ağaç dikmiş veya bina yapmış ise, binalar yıkılır ve ağaçlar sökülür.
ç) Tapulu Mera Olabilir mi? Tapuda Mera Ne Demektir?
Bazen meraların özel sicile kayıt edilmek yerine, tapuda ilgili köy veya belediye adına tescil edildiği de görülmektedir. Fakat bu durum, bu meraların ilgili köy veya belediye mülkiyetinde olduğunu göstermez.
d) Meralar Hangi Kuruma Bağlı?
Mera Kanunu’na göre mera, yaylak ve kışlakların tespit, tahdit ve tahsisi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca yapılır. Ayrıca meraların tahsis amacı değişikliği de bu Bakanlık tarafından yapılmaktadır.
3) Mera Nasıl Satın Alınır?
a) Meradan Arsa Almak Mümkün müdür?
Meraların satın alınabilmesi için tapu sicilinde Hazine (milli emlak) adına tescil edilmesi gerekir. Bu tescil yapılmadan meraların satışı mümkün değildir. Çünkü Mera Kanunu, meraların tahsis amacı değiştirilmedikçe başka amaçla kullanılmasını yasaklamaktadır.
b) Mera Vasfını Yitirmiş Arazilerin Satışı Mümkün mü?
Bir meranın vasfını yitirmesi, o meranın satılabileceği anlamına gelmemektedir. Çünkü meralar, sadece nitelikleri gereği değil, hukuken de meradırlar. Bu nedenle bir meranın, meralık vasfını yitirmesi, o meranın artık hukuken mera olmadığı anlamına gelmemektedir. Mera Kanunu’nun 14. maddesine göre tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Yani meralık vasfını yitirmiş arazilerin satışı için Mera Kanunu’nun 14. maddesine göre vasıf değişikliği yapılarak bu meraların, tarla/arazi/arsa vasfıyla Hazine adına tescil edilmesi gerekir.
c) Köy Merası Nasıl Satın Alınır?
Tahsis amacı değiştirilen mera, yaylak ve kışlakların tescilleri Hazine adına yapılır. Tahsis amacı değiştirilen vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır. Daha sonra bunlardan uygun olanlar satılabilir.
ç) Köy İçinde Bulunan Merayı Hazine Adına Tescil Edilip Satın Alabilir Miyim? Köy Merası Satılır mı?
Mera Kanununa göre tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Dolayısıyla meraların, vasfı değiştirilmedikçe satışı mümkün değildir. Ancak, Mera Kanunu hükümleri kapsamında vasfı değiştirilirse meralar özel mülkiyete konu olabilir. Mera Kanunu’na göre, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden sadece 14. maddede sayılan durumlarda meralık vasfı kaldırılabilir. Bu yerler Hazine adına tescil edilebilir.
Köyde konut olarak kullanılan yerlerde kullanılabilecek yöntemler sadece “Köy yerleşim yeri ile uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının hazırlanması”dır. Dolayısıyla bu alanı sadece “Köy yerleşim yeri veya uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının yapılması” durumunda Hazine adına tescil edilerek satın alabilirsiniz.
4) Hazine Arazisinin Meraya Dönüştürülmesi Mümkün müdür?
Meraların Hazine arazisine çevrilmesi mümkün olduğu gibi Hazine arazisinin meraya dönüştürülmesi de mümkündür. Mera Kanununun 5. maddesine göre, devletin hüküm ve tasarrufunda veya Hazinenin mülkiyetinde bulunan arazilerden etüt sonucu mera, yaylak ve kışlak olarak yararlanılabileceği anlaşılan yerler, Mera Komisyonunca tespit edilecek ihtiyaca göre mera, yaylak ve kışlak olarak, köylere veya belediyelere tahsis edilir.
5) Mera Vasfının Kaldırılması Nasıl Olur?
Mera Kanunu’nun 14. maddesinde (Üçüncü Bölüm- Tahsis Amacının Değiştirilmesi) sayılan alanlarda kalanların meralık vasfının kaldırılması mümkündür. Mera Kanunu’na göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden, bu maddede sayılan işler için gerekli olanların tahsis amacı; ilgili müdürlüğün talebi, mera komisyonunun ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün (milli emlak) uygun görüşü üzerine, valilikçe değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına yaptırılır.
a) Mera Vasfından Çıkarma Mümkün mü? Mera Vasıf Değişikliği Nasıl Yapılır? Mera Vasfının İptali Mümkün müdür?
Mera Kanunu ile getirilen en önemli düzenlemelerden bir tanesi, mera, yaylak ve kışlakların tahsis amacı değiştirilmedikçe başka amaçla kullanılamamasıdır. Kanun’un 14. maddesine göre tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden yine Kanun’un 14. maddesinde sayılan durumlar için gerekli olan mera, yaylak ve kışlakların tahsis amacı ilgili müdürlüğün talebi, mera komisyonunun ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün uygun görüşü üzerine, valilikçe değiştirilebilir.
b) Mera Vasfından Çıkarma Nasıl Olur? Meranın Hazine Arazisine Çevrilmesi Mümkün Müdür?
Mera Vasıf Değişikliği Nasıl Yapılır? Mera Kanunu’nun 14. maddesine göre tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden; Mera Kanunu’nun 14. maddesinde (Üçüncü Bölüm- Tahsis Amacının Değiştirilmesi) sayılan alanlarda kalanların meralık vasfından çıkarılması mümkündür.
c) Mera Vasfı Değişikliği Nasıl Yapılır?
Mera Kanunu’na göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden;
a) Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, Maden Kanunu ve Petrol Kanunu ile Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti ile jeotermal kaynak ve doğal mineralli sular için zaruri olan,
b) Kültür ve Turizm Bakanlığının talebi üzerine, turizm yatırımları için zaruri olan, c) Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan,
d) Köy yerleşim yeri ile uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının hazırlanması, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, millî park ve muhafaza ormanı kurulması, doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü, akarsular ve kaynakların düzenlenmesi, bu kaynaklarda yapılması gereken su ürünleri üretimi ve termale dayalı tarımsal üretim faaliyetleri için ihtiyaç duyulan,
e) Köy Kanununun 13 ve 14. maddeleri kapsamında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan, f) Ülke güvenliği ve olağanüstü hal durumlarında ihtiyaç duyulan, g) Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan, ğ) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine, Elektrik Piyasası Kanunu, Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve Petrol Piyasası Kanunu hükümlerine göre, petrol iletim faaliyetleri ile elektrik ve doğal gaz piyasası faaliyetleri için gerekli bulunan, h) Jeotermal kaynaklı teknolojik seralar için ihtiyaç duyulan,
ı) Cumhurbaşkanınca kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilen, i) Endüstri Bölgeleri Kanunu kapsamında ilan edilen endüstri bölgeleri, 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında ilan edilen teknoloji geliştirme bölgeleri, Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu kapsamında kurulan organize sanayi bölgeleri ve Serbest Bölgeler Kanunu kapsamında kurulan serbest bölgeler için kuruluş ve genişleme aşamalarında ihtiyaç duyulan,
j) 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu kapsamında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca kurdurulacak veya Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamında yetkilendirilmiş işletmeciler tarafından kurulacak veya kurdurulacak elektronik haberleşme altyapıları için ihtiyaç duyulan,
Yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır.
ç) Köy Merası Mezarlık Olabilir mi?
Mera Kanunu’nun 14. maddesine göre, 442 sayılı Köy Kanununun 13 ve 14. maddeleri kapsamında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır. Yani bu alanların meralık vasfı kaldırılabilir.
442 sayılı Köy Kanununun 13. maddesi köyün zorunlu işlerini, 14. maddesi ise tercihe bağlı işlerini düzenlemektedir. Mezarlık Yerlerinin İnşası İle Cenaze Nakil Ve Defin İşlemleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre mezarlık alanlarının, tesis edilmesi, işletilmesi, işlettirilmesi, düzenlenmesi, iyi bir halde muhafazası, etrafının hayvanların girmesine mani olacak şekilde uygun duvarla ve çitle çevrilmesi, duvarların bakımlı halde bulundurulması, güneşin girmesine ve hava cereyanına mani olmayacak tarzda ağaçlandırılması ve çiçeklendirilmesi, gerekli her türlü bakım, onarım ve temizliğinin yapılması büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerince, diğer yerlerde belediyeler ve köy muhtarlıklarınca sağlanır.
Dolayısıyla mezarlık yerlerinin inşası 442 sayılı Köy Kanununun 13. maddesinde sayılan köyün zorunlu işleri arasında değerlendirilebilir ve bunun için gerekli meraların meralık vasfı kaldırılabilir.
d) Mera Komisyonu Kimlerden Oluşur?
Mera komisyonu, valinin görevlendireceği bir vali yardımcısı başkanlığında; Bakanlık il müdürü, Bakanlık il müdürlüğünden konu uzmanı bir ziraat mühendisi, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü yetkili temsilcisi, Orman Genel Müdürlüğü yetkili temsilcisi, ilgili köy veya mahalle muhtarı, defterdarlıktan veya bulunamaması halinde vali tarafından görevlendirilecek bir hukukçu, Milli Emlak Müdürlüğünden bir temsilci, Kadastro Müdürlüğünden bir teknik eleman, Ziraat Odası Başkanlığından bir temsilci olmak üzere on kişiden oluşur.
6) Mera Kiralama Nasıl Yapılır, Mera Arazisi Nasıl Kiralanır?
En baştan hemen belirtelim ki Mera Yönetmeliği ile ihtiyaç fazlası mera, yaylak ve otlakların kiraya verilmesi mümkündür. Mera nasıl kiralanır, mera kiralamak için nereye başvurulur, mera kiralama ücretleri, mera kiralama şartları, mera kiralama nasıl yapılır, mera arazisi nasıl kiralanır gibi konularda bilgi almak isterseniz şu yazımızı inceleyiniz: Meralar Kiralanabilir Mi? Mera Kiralama Nasıl Yapılır? Bu yazımızda devletten mera kiralamanın veya köy merası kiralamanın mümkün olup olmadığını inceledik.
7) Köy Merası İşgali Suç mu?
Köy merası işgali, yukarıda anlatıldığı üzere suç teşkil etmektedir. Ayrıca köy merası işgaline karşı 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun veya 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75. maddesi kapsamında işlem yapılması mümkündür.
a) Mera İşgali Nereye Şikayet Edilir?
Bu kapsamda meradan yararlanan köy ve belde halkından herkes, 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında valiliklere ve kaymakamlıklara şikayette bulunabilirler.
Ayrıca muhtarlar ve belediye başkanları; mera, yaylak ve kışlakların ve sınır işaretlerinin korunmasından ve ayrıca tahsis amacına göre en iyi şekilde kullanılmasının sağlanmasından sorumludur. Muhtarlar ve belediye başkanları, mera, yaylak ve kışlaklara tecavüz olduğu takdirde durumu derhal Bakanlık il veya ilçe müdürlüğüne, il ve ilçe müdürlükleri de valilik veya kaymakamlığa bildirmekle yükümlüdürler.
b) Köy Merasını Kullanmak Suç Mu? Köy Merasına Tecavüz Suç mu?
Köy merası işgali suç mudur? Mera işgali cezası nedir? Meraların hukuki durumu, Hazine ve köy tüzel kişiliğinin meralar üzerinde sahip olduğu hakkın hukuki niteliği ortaya konulduktan sonra, köy merasına tecavüz suçu üzerinde de durulması gerekmektedir.
Köy merasına tecavüz suçu, hakkı olmayan yere tecavüz suçunun bir türü olarak 765 sayılı Kanunun 513. maddesi ile buna benzer biçimde 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 154. maddesinde düzenlenmiş olup maddenin 2. fıkrası; “Köy tüzel kişiliğine ait olduğunu veya öteden beri köylünün ortak yararlanmasına terk edilmiş bulunduğunu bilerek mera, harman yeri, yol ve sulak gibi taşınmaz malları kısmen veya tamamen zapt eden, bunlar üzerinde tasarrufta bulunan veya sürüp eken kimse hakkında birinci fıkrada yazılı cezalar uygulanır” hükmünü taşımaktadır.
Suçun maddi unsurunu oluşturan seçimlik hareketler; merayı kısmen veya tamamen zapt etme veya üzerinde tasarrufta bulunma ya da sürüp ekmektir. Zapt etme; taşınmazdan başkalarının kısmen veya tamamen yararlanmasını engellemek, taşınmazı fiilen el altında tutmaktır. Tasarruf etmek ise, taşınmazın devamlı bir biçimde kullanılması olup kısa süreli tasarruflar, kanunun aradığı anlamda tasarruf değildir. Öte yandan sürüp ekmek de, taşınmaz üzerinde tasarruf etme şekillerinden biridir.
Suçla korunan hukuki yarar meraların mülkiyet ve ortak kullanım hakkının korunmasıdır. Bu suçla meraya vaki tecavüz eylemlerinin herhangi bir şikâyet ve başvuru şartına bağlı olmaksızın etkin bir biçimde yaptırım altına alınması ve bu suretle meraların korunması amaçlanmıştır. Böylelikle Devlet, Anayasanın 45. maddesinde belirtilen meraların amaç dışı kullanılması ve tahribinin önlenmesi yükümlüğünü de yerine getirmiş bulunmaktadır.
Suçun mağduru meradan yararlanma hakkı olan herkestir. Meranın kullanma hakkı sahibi köy tüzel kişiliği ve meranın sahibi Hazine de suçtan zarar görendir.
Suçun maddi konusu tahsisli veya kadim köy meraları olduğundan belediye sınırları içerisindeki meralar bu suçun konusunu oluşturmamaktadır. Tahsis idari bir işlem olup Devlete ait olan bir arazinin kulanım hakkının hayvanların otlatılması ve otundan yararlanılması için müştereken bir veya birkaç köy ya da belediyeye bırakılmasını ifade eder. Kadim mera ise, başlangıcı bilinmeyen bir zamandan beri mera olarak kullanılan yerlerdir.
c) Mera Arazisine Ev Yapmak Mümkün müdür? Meraya Ev Yapmak Suç mu?
Mera alanına ev yapmak mümkün müdür? Köy merasına ev yapmak suç mudur? Mera Kanunu’nun 20. maddesine göre, mera, yaylak ve kışlaklarda, 442 sayılı Köy Kanununda öngörülen inşaatlar ile valiliklerden izin alınmak suretiyle imar mevzuatına göre yapılacak kullanma amacına uygun mandıra, suluk, sundurma ve süreklilik göstermeyen barınak ve ağıllar ile Turizm Bakanlığının talebi üzerine turizme açılması uygun görülen bölgelerde ahşap yapılar dışında, ev, ahır ve benzeri inşaatlar yapılamaz. Dolayısıyla köy merasında ev yapmak mümkün değildir.
8) Meraları İşgal Edenlerden Ecrimisil Alınır Mı?
Önemli bir konuda meraların işgali halinde ecrimisil alınıp alınmayacağıdır. Meralardan ecrimisil alınabilir mi? Meralar, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdir. Bu nedenle, normal koşullar altında, meraların işgalinden ecrimisil alınabileceği düşünülebilir. Mera Kanunu, mera, yaylak ve kışlakların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğunu hüküm altına almıştır. Bu nedenle meraların işgal edilmesi halinde ecrimisil alınabilir.
Danıştay da meraların işgal edilmesi halinde milli emlak teşkilatınca ecrimisil alınabileceği görüşündedir. Danıştay’ın pek çok kararında meraların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu, 4342 sayılı Mera Kanununun 4.maddesinde meraların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu hükme bağlandığı, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75. maddesinde ise, devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların, gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden ecrimisilin isteneceğinin hüküm altına alındığı, buna göre, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu açık olan ve mera amacı dışında kullanılması mümkün olmayan taşınmazın işgal edilmesi nedeniyle ecrimisil alınmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı ifade edilmiştir.
Bununla birlikte, mera, yaylak ve kışlaklar hakkında Milli Emlak Genel Müdürlüğünce 2002 yılında yayımlanan 2002/10 numaralı Genelge ile; Mera Kanununun 19. maddesinde mera, yaylak ve kışlaklara tecavüz olduğu takdirde bu işgal ve tecavüzler hakkında, 3091 ve 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre gerekli işlemlerin yapılacağı, Kanunun 4. maddesinde de amaç dışı kullanılmak suretiyle vasıfları bozulan mera, yaylak ve kışlakları tekrar eski konumlarına getirmek amacıyla yapılan masrafların, sebebiyet verenlerden tahsil edileceği, belirtilerek Mera Kanunu uyarınca Hazinenin bu alanlara yönelik işgal ve tecavüzler nedeniyle ecrimisil isteme hakkı olmayıp, bu işgal ve tecavüzler nedeniyle alınması gereken bedellerin mera, yaylak ve kışlakların bakım, ıslah ve geliştirilmesinde kullanılmak üzere özel ödeneğe ve köy sandığına veya belediye bütçesine kaydedilmesi gerektiği bu nedenle Tarım Bakanlığı yönetim ve denetiminde olan mera, yaylak ve kışlaklardan Milli Emlak teşkilâtınca ecrimisil alınmayacağı belirtilmiştir. Bu nedenle şahıslar tarafından kullanılan mera, yaylak ve kışlaklardan Milli Emlak tarafından ecrimisil alınmaması gerekmektedir.
Genelgeye göre; “Mera Kanununun 19. maddesinde mera, yaylak ve kışlaklara tecavüz olduğu takdirde bu işgal ve tecavüzler hakkında, 3091 ve 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre gerekli işlemlerin yapılacağı, Kanunun 4. maddesinde de amaç dışı kullanılmak suretiyle vasıfları bozulan mera, yaylak ve kışlakları tekrar eski konumlarına getirmek amacıyla yapılan masrafların, sebebiyet verenlerden tahsil edileceği belirtilmiştir.
Kanunun 26. maddesinde ise mera, yaylak ve kışlaklardan yararlananlardan komisyonca belirlenecek bir otlatma ücreti alınacağı, otlatma hakkından fazla hayvan otlatanlardan fazla otlatılan her hayvan için bu ücretin üç kat olarak tahsil edileceği ve belediye ve muhtarlıklarca tahsil edilecek bu ücretlerin o yerin mera alanlarının ıslah ve geliştirilmesi amacıyla köy sandığına veya belediye bütçesine gelir kaydedileceği hükme bağlanmıştır.
Yine Kanunun 14. maddesi gereğince vasfı değiştirilen mera, yaylak ve kışlaklardan alınacak ücretler, 20. madde gereğince valiliklerce verilecek yapı ruhsatlarından alınacak ücretler ile yapı sahiplerinden alınacak kira bedelleri, kiraya verilen mera, yaylak ve kışlaklardan alınacak kira bedelleri, Kanunun 30. maddesinde oluşturulması öngörülen ve mera, yaylak ve kışlaklarda yapılacak ıslah, bakım, geliştirme çalışmalarının finansmanının sağlanması olan özel ödeneğin gelirleri arasında sayılmıştır.
Ayrıca, Mera Kanunu uyarınca Hazinenin bu alanlara yönelik işgal ve tecavüzler nedeniyle ecrimisil isteme hakkı olmayıp, bu işgal ve tecavüzler nedeniyle alınması gereken bedellerin mera, yaylak ve kışlakların bakım, ıslah ve geliştirilmesinde kullanılmak üzere özel ödeneğe ve köy sandığına veya belediye bütçesine kaydedilmesi gerekir. Dolayısıyla, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yönetim ve denetiminde olan mera, yaylak ve kışlaklardan teşkilâtımızca ecrimisil alınmaması gerekmektedir.”
Burada mera komisyonunca meralık vasfı kaldırılan fakat henüz Hazine adına tescil edilmemiş meraların durumunu da açıklamak gerekir. Bildiğimiz üzere 2002-10 sayılı Milli Emlak Genelgesine göre meralardan ecrimisil alınmamaktadır. Fakat mera komisyonu tarafından vasıf değişikliğine karar verilen fakat henüz Hazine adına tescil edilmeyen meralarda özellikli bir durum söz konusudur. Mera Komisyonu vasıf değişikliğine karar vermiş fakat Hazine adına tescil gerçekleşmemiştir. Bu durumda şöyle bir yorum yapmak daha doğru olacaktır: Mera Komisyonu vasıf değişikliğine karar verdiğine göre meralık vasfı kalkmıştır buranın. Yapılacak tescil sadece parselin Hazine mülkiyetine geçmesi açısından anlamlıdır. Meralık vasfı zaten kalkmıştır. Bu parsel henüz tescil edilmediği dönemde Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan taşınmazlardan kabul edilmelidir. Bu nedenle bu parseldeki işgalden ecrimisil alınabileceğini düşünüyorum.
9) Meraya Yapılan Ev İmar Affından Yararlanabilir mi? Meralarda Yapı Kayıt Belgesi Geçerli mi?
a) Meralarda İmar Barışı Olur mu? Meralarda Yapı Kayıt Belgesi Geçerli Mi?
Mera Kanunu’na tabi yerlerde bulunan yapılar için Yapı Kayıt Belgesi alınabilir. Buna karşılık Mera Kanunu, Orman Kanunu gibi özel kanunları uyarınca verilen yıkım kararları, imar barışı kapsamına girmemektedir. Bu nedenle bu alanlarda yapı kayıt belgesi alınmış olsa dahi Mera Kanunu veya Orman Kanunu uyarınca yıkım kararı verilmesi ve yapıların yıkılması mümkündür. Bu konuda şu yazımıza bakabilirsiniz: Merada Bulunan Yapılara İmar Barışı Başvurusu Yapılır mı? Meralarda Yapı Kayıt Belgesi Geçerli mi?
b) Yapı Kayıt Belgesi Alınan Mera Satılır mı?
3194 sayılı İmar Kanununun geçici 16. maddesi kapsamında Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların bulunduğu Hazineye ait taşınmazların, Yapı Kayıt Belgesi sahiplerine satışına ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere çıkarılan 396 sayılı Milli Emlak Genel Tebliğine göre 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında kalan taşınmazlar imar barışı kapsamında satılmayacaktır. Bu konuda şu yazımıza bakabilirsiniz: Merada Bulunan Yapılara İmar Barışı Başvurusu Yapılır mı? Meralarda Yapı Kayıt Belgesi Geçerli mi?
10) Merada Geçit Hakkı Kurulabilir mi? Meradan Yol Hakkı Olur mu?
4342 sayılı Mera Kanununun 4. maddesi gereğince meralar özel mülkiyete konu olamaz, amacı dışında kullanılamaz. Bu nedenle özel mülkiyete konu taşınmazların malikleri adına tescili gerekirken, meraların kadastro çalışması sırasında sadece sınırlandırılması ile yetinilir.
Ayrıca geçidin taşınmazların leh ve aleyhine kurulması ve tapu kütüğündeki özel siciline tescili gerektiğinden, dolayısıyla tapu siciline tescil edilmeyen mera vasfındaki taşınmazlarda bu hükümler uygulanamayacağından mera niteliğindeki taşınmazlar aleyhine geçit kurulması mümkün değildir (Yargıtay Ondördüncü Hukuk Dairesi, E: 2015/3214, K: 2016/5419, 03.05.2016).
11) Meralar İmara Nasıl Açılır?
Bu konuda şu yazımıza bakınız: Meralar İmara Nasıl Açılır?