... Tiyatroda, basında, musikide, mimarlıkta ne çok şey öncülük etmişlerdi bizim toplumda Ermeniler. Çağdaş politikayı da onlardan öğrenmiştik bir anlamda, sosyalizmi filan. Liberal Parti bile kurmuşlardı; adını anımsayamıyordu. Bizden daha erken seçmişlerdi Batı'yı. Batı onları seçmişti belki de. İngiliz mallarının bölgedeki satıcılığı onlara verilmişti. Bizimkiler de, - Nerden bizimkiler oluyordu? Küçük burjuva azgını şoven komitacı ittihatçılardı- kıtır kıtır kestirmişlerdi Ermenileri. Pazarcılık yapan Ermeni kadınını, apartman komşusu Madam Narcıyan'ı anımsadı Paris'teki. Vasken'in İsviçre'den telefonla tanıttığı Madam Narcıyan'ı. Değirmenci iki ağabeyisini çoluk çocuğuyla boğazlayıp değirmenin arkına atmışlardı Bitlis'in bilmem ne köyünde. Ağlıyordu anlatırken. Onun da gözleri dolmuştu. Madam Narcıyan, Kürtler diyordu kesenler için. Sonra da Kürtler'i kesmişlerdi. Bir de Çerkezlerden yılgındılar. Yamalı bohça imparatorluktan ulus devlet çıkaracağım dedin mi, böyle olurdu. İnsanca sevecenlik mi beklenecekti yabanıl burjuva öncülerinden. Daşnakçı Ermeni'nin eline geçse o da yapacaktı aynı şeyi! Birçok Türkmen köylerine, güçleri yettiğince yapmışlardı da. Biz iktidara gelsek olmayacak mıydı bunlar? Yugoslavya'dan kalanları, Bosna'yı, Kosova'yı geçseydik bile, yetmiş yıllık Sovyet yönetiminden sonra, Ermeni-Azeri, Aphazya-Gürcü boğazlaşmasının çıkmasına ne denecekti? Eczacı Nezir Bey'i anımsadı. Felsefeye düşkündü; Fransızca, Almanca, Arapça, Farsçası vardı ; sürekli de okuyan biriydi. Doğuda olup biten her kanlı işi de biliyordu herif. Konu açıldı mı, "Biz onları kesmesek onlar bizi kesecekti," diyor, ötesini de düşünmüyordu. Niye tedirgin olsundu düşünsündü de? Tam bizim aydın tipiydi! Başka yerde başka türlü müydü aydınlar? Schiller'in, Goethe'nin, Marks'ın ülkesinde, yığınla aydının gözü önünde türemişti Nazi canavarlığı. Cezayir kırım kıyımında üçü beşi dışında pek mi parlak sınav vermişti Fransız aydınları? İsmail Beşikçi çıkmıştı bizde de nasılsa! Biz mi değiştirecektik, hele bizim ülkede bu kuralı? Nerede değiştirebildik ki? Her yerde, her dönemde egemen güçlerin bağladığı yerde otluyordu aydın sürüleri; karanlığı yaratan da buydu! Aydın o sürüye katılmayana denirdi. Kolay mıydı o sürünün dışına çıkmak? Stalin'in Sibirya'sı, sürünün dışına çıkmaya kalkışmış aydınların gömütü olmuştu. Tümü mü devrim düşmanıydı o cehenneme yollananların? Niye karartıyorduk şu ışıl ışıl sürüp giden yaşamı?