Evrenin Sorunlu Coğrafyası
ESO: Elsweyr trailerında en çok ilgimi çeken şey 1:40'taki manzara oldu ve beni bu yazıyı yazmam için kışkırttı açıkçası.
Fark etmediyseniz ben söyleyeyim, burada bir tropikal yağmur ormanıyla bir çöl yan yana duruyor ve gözle görülebilecek kadar birbirlerine yakınlar.
Tamriel'in coğrafi yapısının mantığını çözememiş olmama rağmen bu trailer yapımcıların coğrafya üzerinde pek de düşünmediklerini hissettiriyor bana. Mesela neden yanı başında kutup iklimine sahip Hammerfell ile yağmur ormanlarına komşu Elsweyr çöl iklimine sahip? Tamam, bunun bizim Dünya'mızda da benzerleri var (örneğin Sibirya'nın güneyinde bulunan Gobi çölü ve Afrika tropikal ormanlarının kuzeyindeki Sahra çölü) ama biz bu durumları tuhaf bulmuyoruz çünkü dağlar, rüzgarlar, okyanusların varlığı gibi unsurlar ve dolayısıyla iki uç iklim şartının arasında bulunan ılıman iklimler gayet makul bir yapı oluşturuyor, doğayı gözlemleyerek açıklayabiliyor ve kimi yasalar çıkarabiliyoruz yani. Ve zaten Allah aşkına Sibirya-Gobi arasında kocaman bozkırlar, Sahra-Orta Afrika arasında da Sahel bölgesi var.
Orta Asya Bozkırları:
Sahel:
Bizim dünyamızdaki çöllerin ekvatora uzaklıkları birbirlerine benzerdir ve çöller ekvatorun güneyinde ve kuzeyinde ekvatora genelde paralel bir yayılım gösterir:
Şimdi, Nirn'ün ekvatoru Tamriel'in tam olarak neresinden geçiyor olabilir? Şu haritaya bakarak düşünelim (Bu arada haritada Gold Coast ve Vvardenfell bölgeleri de kurak gibi gösterilmiş ama, o bölgelerde geçen oyunlarda görebileceğiniz gibi, değiller.) :
Tamriel haritasına bakınca açıkçası ben herhangi bir ekvatorun mevcut olabileceğini düşünmüyorum, en azından iklime etki eden bir ekvator (İklime etki etmeyen bir ekvator!?). Mesela, eğer Hammerfell çölse Cyrodiil’in kuzeyinin de çöl olması gerekir, aynı şekilde Morrowind’in de. Eğer Elsweyr çölse -hiç tropikal iklimler arasında bir çöl bulunduğunu gördünüz mü bilmem ama Elsweyr çölü, batısında Valenwood, doğusunda Black Marsh ile tam olarak böylesi bir konumda bulunuyor - Valenwood’un da çöl olması gerekir, aralarında ne kadar yüksek dağlar olursa olsun, yanında ne kadar büyük okyanus bulunursa bulunsun orada tropikal bir iklim oluşamaz. Ayrıca nasıl oluyor da kutuplarla paralellik göstermeyen bir çöl yayılımı mevcut oluyor? Yani salt iklimlere bakarak muhtemel bir ekvator oluşturmak mümkün değil. Her şey esrarengiz büyülerle açıklanabildiği için bu durumun da vardır öyle bir açıklaması belki. Ya da ne bileyim, belki de Nirn’de iklimlerin belirlenme biçimi bizim Dünya'mızdan farklıdır. Belki de işin bahanesi oyunların, evreni yansıtırken ister istemez ölçeği küçültmek zorunda kalıyor olmasıdır.
Her neyse, Nirn coğrafyası üzerine yazılmış ve bu sorunu çözen oyun içi bir kitap biliyorsanız lütfen bana da söyleyin ki tadım kaçmadan oynayabileyim.
İyi de evreninin güneşi Magnus değil mi ? Magnus ise Evrenin sınırında gibi bir şey.
Buraya bakarsan asıl önemli olan ; gezegenin dönüp dönmediği , dönüyorsa hangi açıyla nereye döndüğü , dönmüyorsa Magnusa göre hangi açıyla durduğu , Magnusun nasıl ısı ve ışık yaydığı , yaydığı ışığın dik gelip gelmediği , gezegen ile Magnus arasında herhangi bir engel olup olmadığı.
Bu soruların cevapları gerekli. Bizim dünyamın Güneşin etrafından dönüp , ekvator bölgesinden güneşten gelen ışınları dik aldığı için böyle.
Bu soruların cevaplarını bulsak dahi evren büyülü bir evren. Mesela benim bildiğime göre Vvandarfall'e meteor atılmıştı ve Vivec bunu uzun süre havada tutmuştu. Bu gibi büyüsel olaylara da bakılmalı.
Veya (ismini unuttum) cüceye benzer bir ırk büyük deneyler yapıyordu. Yaptıkları deneyler sonucunda ortaya çıkan büyü gücü etrafına ısı yayabilir veya atmosferin bir kısmını kaplayan gaz bulutu yayabilir. ( Bknz; Dünyamızda ki buzul çağında dünyaya düşen meteor atmosferi ışık geçirmeyen gaz bulutu ile kaplamıştır.)
Yine yapılan bir deneyde tüm canlılar ( sadece hayvanlar değil bitkiler ve mikroorganizmalar dahil) ölmüş olabilir.
Tabii böyle şeyler olmamışta olabilir fakat büyünün iklimi değiştirdiği çok yerde görülüyor.
Tiber Septim'in tanrı hali ordusu için bir yerlerde ki coğrafyayı değiştirmişti. Vivec örneği de var. Benim bilgim kısıtlı olduğu için bu ikisini biliyorum fakat mutlaka daha fazlası vardır.
@goktugkoseli, haklısın. Nirn dönmüyor olabilir. Belki sadece Aetherius dönüyordur, belki de arkasında bambaşka bir sebep vardır. Belki de Tiber Septim örneğinde olduğu gibi bitki örtüsü sonradan değişmiştir. Benim canımı sıkan daha çok kurgunun kendi içindeki bütünlüğünün kusurlu ya da üzerinde düşünülmemiş hissettirmesi.
Aslında her fantezi evreni ister istemez o evrenin anlatıldığı muhatabın (okuyucu, oyuncu vs.) dünyasının ve evreninin yasalarına bir ölçüde uymak, benzemek zorundadır ki muhatabı için anlaşılabilir olsun. Yani örneğin ışığın olmadığı bir fantezi evreni düşünülebilir ama bu muhataplar için ne kadar deneyimlenebilir ya da hayal edilebilirdir? Örneğim biraz abartılı olmuş olabilir ama demek istediğimi anlatabilmişimdir umarım.
Bu sebepten ötürü yapımcıların Nirn'ü bizim dünyamıza benzetmeleri gayet doğal. Hatta coğrafi ve astronomik olarak birebir aynı olması bile sorun teşkil etmeyebilir. Ama çıkıp da bu bir fantezi evreni diye, bizler gibi insanların yaşadığı bir gezegende, bizim gezegenimizde de bulunan ağaçlar, çöller, güneş gibi ögelerin özellikleri, konumları, hareket biçimleri vs. değiştirilmeden kullanıp, bir de üstelik buzullarla kaplı kutbu kuzeye yerleştirilip ve bu süreçte çoğu fiziksel fenomen de değiştirilmeden kullanılmasına rağmen sonradan ortaya konan yapıyla çelişecek bir şekilde değişiklerde bulunmak -tutarlı bir şekilde açıklanmadığı sürece- evrenin inandırıcılığını bozan bir durum değil midir? Ve ben, ne kadar fantezi olduğunu bilerek yaklaşsam da, evrenin (mantıksal bütünlüğü dolayısıyla) mevcut olabileceğine inandırılmadıkça o evrende geçen hikayelerden zevk alamıyorum. Tahmin edilebilirliği olmayan, her an her şeyin ciddi bir hayal gücü gerektirmeden ve emek harcanmadan büyü denilip geçiştirildiği (büyü de mantıklı bir şekilde kullanılabilir, demek istediğim büyünün mantıksızlığa araç olarak kullanılması) bir evren kurgusuyla ilgilenmenin anlamı nedir? Hayal gücünü tatmin etmekten ziyade boş boş vakit geçirmektir. Elder Scrolls evreninin kötü bir evren olduğunu, ya da üzerinde hiç uğraşılmadığını söylemiyorum ama karşılaştığım kimi durumlar bazı kısımları için böyle hissettiriyor. Sizin de böyle hissettiğinizi varsayarak yazmıştım.
Bence de öyle. Evrenin kendi içinde tutarlılığı olması lazım.
" Fantezi evreni" veya " büyü " demek yerine bu büyünün neyi , nasıl etkilediği söylenmeli.
Zaten oyunlar içinde coğrafi olarak tonla hata var.
Misal Oblivion'da gemi ile denize açılıyoruz fakat denize açıldığımız yerde kale yapılmış.
Skyrimde ise Paarturnax'ın yanına giderken dağın üstünde sis oluşuyordu. Oysa ki tahminen yaz veya ilkbahardayız ve karlı dağın tepesine gelen sıcak hava bulutu yok.
Bunları geçtim. Coğrafyayla pek ilgisi yok ama yer altında yüzyıllarca kalan ve yarı çürümüş metfunlar nasıl nida atıyorlar hala anlamış değilim.
Bunlar gibi tonla örnek var.
"(Bu arada haritada Gold Coast ve Vvardenfell bölgeleri de kurak gibi gösterilmiş ama, o bölgelerde geçen oyunlarda görebileceğiniz gibi, değiller.)"
Aslında öyleler, Anvil'in kuzeyi TES IV: Oblivion'da Cyrodiil'in diğer bölgelerine göre daha ölü bir bitki örtüsüne sahip ve burada orman yok, tek tük ağaçlar var. Aynı şekilde Vvardenfell kurak, neden değil dediğini anlamadım. TES III: Morrowind'deki Vvardenfell'de deniz kıyısına yakın veya güney bölgeleri hariç hep kurak topraklar var.
Aslında öyleler, Anvil'in kuzeyi TES IV: Oblivion'da Cyrodiil'in diğer bölgelerine göre daha ölü bir bitki örtüsüne sahip ve burada orman yok, tek tük ağaçlar var. Aynı şekilde Vvardenfell kurak, neden değil dediğini anlamadım. TES III: Morrowind'deki Vvardenfell'de deniz kıyısına yakın veya güney bölgeleri hariç hep kurak topraklar var.
Vvardenfell'in Red Mountain'dan yayılan lav ve küller sebebiyle kimi bölgelerinin bitki örtüsüne sahip olmadığı bir gerçek ama Bitter Coast ve Ascadian Isles bölgelerine de kurak demek mümkün değil diye düşünüyorum. Yani eğer Red Mountain olmasaydı Vvardenfell, iklimi gereği muhtemelen bataklıklar, seyrek ormanlar ve bozkırlarla kaplı bir coğrafya olurdu. Anvil'de ise ağaçların ve otların bulunuyor olması haritada çöller için kullanılan renkle gösterilmesini gerektirecek kadar kurak olmadığının bir göstergesi ki yine haritada, ESO'da betimlenen bölgelerin belki de en sulak ve yeşillik olanı Malabal Tor'un sahilleri bile sarı tonlarıyla gösterilmiş. Yani haritanın pek de iyi olduğu söylenemez, daha iyisini bulamadığım için onu kullanmak zorunda kaldım. Tabii, dediğin gibi Vvardenfell lav ve küller sebebiyle kurak, Anvil ise diğer ormanlık bölgelere göre daha kurak ama bu onlara çöl demek için yeterli bir sebep değil. Kurak yerine çöl deseydim kendimi daha iyi ifade etmiş olurdum sanırım, benim hatam.
Son olarak, zaten Anvil (Gold Coast) ve Vvardenfell'in kurak ya da çöl olması ilk mesajda dile getirdiğim sorunu ortadan kaldırmaz, aksine çözülmesini daha da zorlaştırır bile diyebiliriz.
İlk olarak bitki örtüsünün oluşumunda iklimi ele alalım. Tamriel Nirn gezegeni üzerinde ne kadar yer kaplıyor bilmiyorum ancak Magnus'un açtığı deliğin bir güneş tarzında merkezi bir yıldız olmadığı da aşikar. Magnus'un deliğinden gelen ışının Tamriel'in neresine hangi açıyla yansıdığını bilmediğimizden ötürü iklim konusunu tartışmak anlamsız ancak yanyana bulunan bölgelerdeki absürt bitki örtüsü farklılıklarını hesaba katarsak iklim konusunda tüm Tamriel aynı standartlarda.
İklim aynı standartlarda olduğu zamanlarda ise bitki örtüsünü oluşturacak şeylerin daha spesifik bir hâl alması gerekir. Bu toprak türü ve verimliliği, deniz seviyesine olan yükseklik, bölgede yaşayan canlılar ve arazinin yer şekli gibi spesifik özellikler. Direkt olarak belli bir iklim çevresinde şekillenmek zorunda olduğunu düşünmüyorum şahsen.
İlk olarak bitki örtüsünün oluşumunda iklimi ele alalım. Tamriel Nirn gezegeni üzerinde ne kadar yer kaplıyor bilmiyorum ancak Magnus'un açtığı deliğin bir güneş tarzında merkezi bir yıldız olmadığı da aşikar. Magnus'un deliğinden gelen ışının Tamriel'in neresine hangi açıyla yansıdığını bilmediğimizden ötürü iklim konusunu tartışmak anlamsız ancak yanyana bulunan bölgelerdeki absürt bitki örtüsü farklılıklarını hesaba katarsak iklim konusunda tüm Tamriel aynı standartlarda.
İklim aynı standartlarda olduğu zamanlarda ise bitki örtüsünü oluşturacak şeylerin daha spesifik bir hâl alması gerekir. Bu toprak türü ve verimliliği, deniz seviyesine olan yükseklik, bölgede yaşayan canlılar ve arazinin yer şekli gibi spesifik özellikler. Direkt olarak belli bir iklim çevresinde şekillenmek zorunda olduğunu düşünmüyorum şahsen.
Güneş'in (ya da Magnus'un açtığı deliğin) ışınlarının hangi açılarla geldiğini neden bilemeyelim ki? Sonuçta Güneş'i görebiliyoruz ve benim görebildiğim kadarıyla bizim Dünya'mızın Güneş'inden pek de farklı hareket etmiyor (Bu konuyu özel ve detaylı olarak incelemedim.).
"...yanyana bulunan bölgelerdeki absürt bitki örtüsü farklılıklarını hesaba katarsak iklim konusunda tüm Tamriel aynı standartlarda."
Burada ne demek istediğini kavrayamadım açıkçası, yan yana bulunan bitki örtülerinin farklılık göstermesinden iklimin standart olması sonuca nasıl vardığını ve "standart" ile tam olarak neyi kastettiğini anlayamadım. Kastettiğin, bitki örtüsü uyumsuzluklarının her yerde olduğu ve dolayısıyla da iklim gibi bir şeyin ya da farklı iklimlerin mevcut olmasının söz konusu olmaması mı? Kastını anlayamadığımdan ötürü, dile getirdiğin düşüncenin bahsettiğim soruna bir çözüm getirip getirmediği hakkında da bir şey söyleyemeyeceğim. Vaktin ve isteğin olursa açıklamanı dilerim.
@Altug, harita resmi bir kaynaktan alınmamış olabilir, ben oyunların hiçbirinde o haritayı görmedim mesela, belki renklendiren kişi yanlış yapmıştır.
Ayriyetten bir bölgenin iklimini sadece oranın enlemi karasallığı falan etkilemiyor. İzlanda ve Grönland örnekleri mesela. İzlanda bulunduğu coğrafi konum itibariyle karlarla örtülü ve çok soğuk bir ülke olmalı, ancak volkanizma sayesinde alttan ısındığından sıcak bir ada olarak kalıyor. Aynı şekilde Tamriel'de de büyü faktörünün olduğunu hesaba katarsak çeşitli başka sebepler çıkabilir. Sallıyorum, geçmişte bir büyücü Khajiitlerin bir topluluğunu cezalandırmak istemiştir, yağmur ormanının bir kısmını çöle dönüştürüp doğal çöle bağlamıştır, ikisinin yan yana olmasının sebebi büyüdür mesela. Bulutlar gelip tam o noktada durup ötesine yağış bırakmıyordur, yağan yağmur da büyülü görünmez bir bariyerin ötesine geçemiyordur. Bethesda istese çok kolay açıklama bulabilir yani bu tip durumlara. En olmadı "Dragon Break" olmuş der, hee tamam o zaman der geçeriz.
Evet Güneş'i görebiliyoruz, aynı şekilde dünyada da görebiliyoruz ancak bu her yere aynı açıyla yansıdığı anlamına gelmiyor. Bunun önemi şudur, ekvatorda genel olarak sıcaklık derecesinin arttığı görülüyor, bunun başlıca sebebi de güneş ışınlarının geliş açısı. Yani açıyı bilmeden Magnus'un açtığı delikten gelen ışınların Tamriel'i ne denli etkilediğini bilemeyiz.
Diğer sorduğun mevzu ise yan yana olan bölgelerdeki bitki örtüleri söylediğin gibi çok farklı seviyelerde. Elsweyr çöl iken Valenwood ormanlık bir alan. Buna bağlı olarak iki bölgenin de iklim şartları aynı diyebiliriz ancak bu kesin bir şey değil. Eğer bu şekilde kabul edersek iklemler dışında bitki örtüsünü belirleyecek daha küçük detaylar gerekecek. O detaylar da toprak türü, toprak verimliliği, deniz seviyesine olan yükseklik, bölgede yaşayan canlılar ve arazinin yer şekli gibi detaylar olur. Özellikle fantastik evren olunca Cyrodiil'in başına gelen olaylar gibi olayların da etkilemiş olma olasılığı var.